Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 1316 2190060 2148081 2026-05-05T09:43:11Z OPAB44 57507 2190060 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pontekroaz | anvOfisiel = ''Pont-Croix'' | skeudenn = Pont-Croix Goyen.jpg | alc'hwez = Kêr ar Pont | ardamezioù = COA fr Pont-Croix.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro ar C'hab|KK Bro ar C'hab]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Pontekroaz|Pontekroaz]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Douarnenez|Douarnenez]] <small>(abaoe 2015)</small> | insee = 29218 | cp = 29790 | maer = Benoît Lauriou | amzer-gefridi = 2014–2026 | gorread = 8.09 | hedred = -4.488 | ledred = 48.043 | uk = 35 | ubi = 2 | ubr = 73 | lec'hienn web = [http://www.pont-croix.info/ Ti-kêr] }} '''Pontekroaz''' (distagadur: {{IPA|[põnˈtekwras]}})<ref>[[Nouvel atlas linguistique de la Basse-Bretagne]], 2001, kartenn 006</ref> a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] lec'hiet e [[Kerne-Izel]], e [[kanton Douarnenez]], e [[ar C'hab|Bro ar C'hab]] e kornôg [[Breizh]]. ==Douaroniezh== Heñvel a-walc'h eo lec'hiad Pontekroaz ouzh hini [[Kemper]] p'emañ an div gêr en un [[uhelgompezenn]] a-us d'ur stêr (a-us div stêr e Kemper) o redek eus ar C'hornôg hag e traoñ dezho e ra ar stêr bennañ un droenn a-serzh evit diskenn d'ar mor.<br> E genoù stêr [[Gwaien (dourredenn)|Waien]], 6 km pelloc'h e kaver ur [[porzh (bagoù)|porzh]] hag a zo [[Gwaien]] e anv ivez hag ur porzh all, a-dal da Waien, Poulwazeg e anv (e kumun [[Ploeneg]]).<br> A-gozh ez ae ar [[bag-samm|bigi-samm]] a-hed an [[aber]] betek Pontekroaz e-lec'h ma kave ur pont e fin dourioù dous ar stêr. Diborzhiañ a rae Pontekroaz produioù [[gounezerezh|labour-douar]] ([[ed]]où, [[legumaj]]) hag enporzhiañ a rae [[gwin]] eus [[Bourdel]] ha [[holen]] Breizh.<br> [[Kanienn]] ar Stêr-Waien a ya a-hed un ugentad a gilometradoù war un ahel eus he [[mammennn]] e Pennwaien e [[Ploneiz]] betek ar [[kammdro|gammdro]] war-zu ar [[Su]], met div stêr all a gaver en ur [[foz tektonek]] er c'hornôg en ur vont betek [[Bae an Anaon]] etre [[Beg ar Vann]] en Norzh ha [[Beg ar Raz]] er Su. ==Anv== * Erwan Vallerie ː '''Pontecrois''', 1306; '''Pontem Crucis''', 1309; '''Ponte Croes''', 1385; '''Pontecroix''', '''Pontcroix''', 1410; '''Pontecroix''', 1419, 1533; '''Treffve Roscudon''', '''Pontecroix''', 1535; '''Rosgudon''', 1536; '''Pontecroix''', '''Pontcroix''', 1578 '''Gerdarzh''' Ar ''Bonterien'' pe "tud ar Pont" a vez graet eus an annezidi. Stumm hir hag anv ofisiel brezhonek: ''Pontekroaz''; anv war ar pemdez: ''ar Pont''. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:COA fr Pont-Croix.svg|110px]] |width="15px"| |''En glazur e leon kudennek en argant.'' *Sturienn: ''Naturellement'' *Notenn: "kudennet" eo bet al leon e 1406. |- |} == Istor == === [[Henamzer]] === * Evel testeni eus ar sevenadur galian-roman ez eus bet kavet ur [[villa]] bras a-walc'h e Kervenenneg gant ur [[kibelldi|c'hibelldi]] prevez (eno ez eus bet kavet [[marelladur]]ioù). Un [[hent roman]] a ya d'ober harz Pontekroaz en [[Norzh]] war an uhelgompezenn hag ez ae an hent-se eus [[Kemper]] betek [[Beg ar Raz]].<br> === [[Krennamzer]] === * Er [[Krennamzer|Grennamzer]] ne oa ket ur [[parrez|barrez]] eus Pontekroaz hag e oa ar [[kêriadenn|gêriadenn]] un [[trev|drev]] stag ouzh [[parrez]] [[Beuzeg-ar-C'hab]]. *N'eus roud ebet eus an difennoù a oa bet savet e deroù ar [[Krennamzer|Grennamzer]], met graet e veze ''Tour ar C'hastell'' eus un nebeud straedoù e kreiz-kêr. Ul lec'h strategel eo bet Pontekroaz en amzerioù kozh p'edo etre ar [[Bro-Vigoudenn|Vro-Vigoudenn]] hag [[ar C'hab]] a-raok ma oa bet savet ur pont e [[1933]] e Gwaien.<br> *Sez ur [[senesaliezh]] ha lec'h [[foar]]ioù bras, kozh ha brudet-tre eo bet Pontekroaz ken e oa staliet sez ar [[galloud]] ha meur a embregerezh-kenwerzh.<br> Er {{XVvet kantved}} ez eo ar [[familh Rozmadeg]] eus [[Terrug]] a ya da c'hounit an dreistrenk hag a vo anvet d'ar c'hargoù uhelañ: un [[eskob]] hag un den a fiziañs e-kichen ar Roue-Dug e penn ar {{XVIvet kantved}}.<br> === {{XVIIvet kantved}} === * Er {{XVIIvet kantved}} e voe staliet e Pontekroaz sez isdileuridigezh ar Roue, met er mare-se e teu kêrig Gwaien, e genoù ar richer, da vezañ ur porzh kevezer evit ar c'henwerzh. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus ar [[26 a viz C'hwevrer]] [[1790]] e voe lakaet Pontekroaz da benn un distrig<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. * Dekred ar [[26 a viz Du]] 1790 war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Billon, person, Quillivic, kure, ha Duverger, aluzener an ursulinezed; nac'het e voe gant Plohinec, kure<ref>{{br}}[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 48 ha 49.</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * E [[1823]] e voe krouet ar [[kloerdi|c'hloerdi]] bihan e skeud an iliz hag adsavet e oa bet goude 20 vloaz gant [[adeiladour]] an [[eskob]], [[Joseph Bigot]]. Hemañ en doa miret en e soñj pegen brav e oa an tour mistr pa voe karget da sevel tourioù nevez [[Iliz-Veur Sant-Kaourintin Kemper|iliz-veur Gemper]] war-dro [[1850]]. *E dibenn an {{XIXvet kantved}} e oa bet savet ur [[kae|c'hae]] nevez pa greske ar [[gounezerezh]] gant muioc'h-muiañ a broduioù da ezporzhiañ. <br> *Evel meur a annezer eus kêrioù Breizh e savas ar Bonterien a-du gant an [[Dispac'h gall]] hag e-pad an [[Trede Republik c'hall|IIIe Republik]] e voe trec'h ar [[Strollad Radikal-Sokialour]] er maerdi.<br> E savadurioù ar c'hloerdi e oa bet staliet ur skolaj-lise prevez dindan baeroniezh [[Visant|sant Visant]] serret hiziv (ar skolaj a zo bet dilec'hiet da skol gatolik Itron Varia Roskudon). Ennañ e oa bet lojet lod eus an archerien vobil kaset da [[Stourm a-enep ur greizenn nukleel e Plougoñ|Blougoñ]] e 1980. Ul lec'h evit stalioù ar c'henwerzh dre vras eo kêr ar Pont hag e teu d'en em staliañ enno muioc'h-muiañ a dud a justis ([[noter]]ed, [[urcher]]ien), a varc'hadourien, a artizaned. Kavet e veze ivez [[leti]]où pa greskas an [[touristerezh]] hag e dibenn ar c'hantved e oa bet savet gant ar [[Kuzul-departamant Penn-ar-Bed|C'huzul-departamant]] ul linenn [[hent-houarn]] gant roudenn strizh hag a yae eus [[Douarnenez]] da Waien hag ivez ul [[hent-houarn|linenn hent-houarn]] hag a yae eus Pontekroaz da [[Pont-'n-Abad|Bont-'n-Abad]] (graet a veze an ''treñ youtar'' eus al linenn-se dizimplijet e 1946). === {{XXvet kantved}} === * En {{XXvet kantved}} eo disgresket saviad armerzhel kêr hag he [[poblañs|foblañs]] da-heul (goude 1950). Kollet he deus he roll kenwerzhel uhel pa veze aesoc'h-aesañ mont-ha-dont gant ar [[karr-tan|c'hirri-tan]] ha pa oa bet savet e 1933 ar pont etre [[Ploeneg]] ha [[Gwaien]]. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 87 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,46% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=27026&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. E-touez an dud lazhet en [[Emgann Rossignol]] : Noël Bonizec, ganet e 1885 er Pont, kaporal en 2vet RIC<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5787563 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 26 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=27026&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar 21 a viz Ebrel 1944 e teuas an [[Wehrmacht|Alamaned]] da glask war-lerc'h "spontourion", da lâret eo tud ar Rezistañs<ref>{{en}}[http://www.oocities.org/supernuker74/OberleutnantWernerSimonDiary.html Deizlevr an Oberleutnant Werner Simon]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas pemp milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=27026&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=27026&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. === [[Stourm a-enep ur greizenn nukleel e Plougoñ]] === * D'ar [[15 a viz Meurzh]] [[1980]] e voe emgannoù e kêr etre an archerion vobil distroet eus [[Plougoñ]] hag ar vanifesterien. == Monumantoù ha traoù heverk == *Iliz ''Itron Varia'' Roskudon, {{XIIvet}}-{{XVvet kantved}}, roman ha [[arz c'hotek|gotek]]; *Chapel ''Sant Visant'', gotek nevez, {{XXvet kantved}}; *Ti ar Markiz, {{XVvet kantved}} ha meur a di kozh e kreiz-kêr; *Straedoù pavezet; *Feunteun Itron Varia Roskudon. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2160 |passo1=200 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=2159 |p2=2022 |p3=1885 |p4=1832 |p5=1762 |p6=1670 |p7=1695 |p8=1599 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == * Ur skol Diwan zo bet digoret e 2015 hag en distro-skol 2017 e oa 25 skoliad enskrivet eno (14,5% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). *E distro-skol 2025 e oa 50 skoliad enskrivet er skol Diwan (34 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez) <ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. * Votet e oa bet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr Pontekroaz d'an 31 a viz Genver [[2016]]. == Melestradurezh == Pontekroaz a oa [[Kanton Pontekroaz|penn kanton]] betek 2015. == Tud == ===Tud ganet eno=== *[[1924]] : [[Roje Gargadenneg]], skrivagner brezhonek ha gallek *[[1951]] : [[Jean-Yves Lagadeg]], geriadurour ha yezhoniour brezhonek. ===Tud marvet eno=== *[[2005]] : [[Roje Gargadenneg]], skrivagner brezhonek ha gallek === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Le Bastard de Kerguiffinec.gif|80px]] |'''Hervé le Bastard de Kerguiffinec''', senesal Pontekroaz e 1721, maer [[Kemper]] ha kannad ouzh ar Breujoù e 1738. |''En argant e deir dreustell en gul leinet gant teir brizhenn erminig'' |- | | | |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Cornwall.svg|border|25px]] [[Kernev-Veur]] | [[Lanngostentin]] | 1990 |} == Liammoù diavaez == * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160306074650/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29218 Pontekroaz war lec'hienn Geobreizh] ==Levrlennadur== * {{br}}[[Roje Gargadenneg]], "''Gerioù ha troioù-lavar dastumet e Pontekroaz''", ''[[Hor Yezh]]'' (div levrenn), 1986 (niv. 167/168, niv.169). * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] r37nnis0hcossw1ws4g9did9vgmc79z 0 1318 2190066 2120257 2026-05-05T09:49:02Z OPAB44 57507 2190066 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Rosko | anvOfisiel = ''Roscoff'' | skeudenn = Roscoff vue Chapelle St-Barbe.jpg | alc'hwez = Porzh ha kreiz-kêr Rosko gwelet eus Chapel ''Santez Barba''. | ardamezioù = CoA fr Roscoff.svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Gorre-Leon Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Kastell-Paol|Kastell-Paol]] | insee = 29239 | cp = 29680 | maer = Joseph Seité | amzer-gefridi = [[2001]]-[[2020]] | gorread = 6.19 | hedred = -3.985325 | ledred = 48.726199 | uk = | ubi = 0 | ubr = 58 | lec'hienn web = [http://www.roscoff.fr/ Ti-kêr] }} '''Rosko''' (distaget {{IPA|[rosˈkoː]}}) a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus [[Bro-Leon]], e [[departamant gall|departamant]] [[Penn-ar-Bed]] e [[Breizh]]. == Douaroniezh == * Emañ Rosko war aod [[Bae Montroulez]] war al [[ledenez]] a zo e harz er [[Kornôg|C'hornôg]] hag e-tal [[Mor Breizh]]. E-tal Rosko emañ [[Enez Vaz]]. Roc'hellek eo ar mor en [[Norzh]], met digor eo d'ar [[Reter]] ha staliet ez eus bet ur [[porzh (bagoù)|porzh]] nevez e Bloskon. *Reier dirak Rosko : ''[[Karreg ar Gwin]], Roc'h Zu, Karreg Morvan ... '' == Istor == * A-raok an [[Dispac'h gall]] e oa Rosko un drev e parrez Minic'hi-Leon (Kastell-Paol). E 1790 e voe rannet ar barrez kozh d'ober div gumun, [[Kastell-Paol]] ha Rosko. Distaget e voe [[Santeg]] diouzh kumun Rosko d'ar 4 a viz Eost 1920 da vont d'ober ur gumun anezhi hec'h-unan. === {{XIVvet kantved}} === * Distrujet e voe ar [[porzh]] e [[1375]] gant ar [[Kont Arundel|c'hont Arundel]]. Adsavet e voe e-kichen Kroaz-Vaz e-lec'h m'emañ hiziv. === {{XVIvet kantved}} === * Eus [[1522]] betek [[1545]]-[[1550]], savidigezh an [[iliz]] katolik. * E [[1548]], [[Mary Stuart]], rouanez [[Bro-Skos]] (d'an oad a zaouzek vloaz), a zouaras e Rosko evit mont da zimeziñ gant an [[Daofin]] [[Frañsez II (Bro-C'hall)|Frañsez II]]. === [[Dispac'h Gall]] === * E [[1790]] e teuas Rosko da vezañ ur gumun dizalc'h diouzh [[Kastell-Paol]]. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Boutin, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 47</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 157 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,92% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47328&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 42 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47328&dpt=29 Memorial Genweb]</ref> hag ur soudard d'ar [[6 a viz C'hwevrer]] [[1946]] el lu gall a oa o terc'hel [[Alamagn]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2468864 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas eizh milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47328&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47328&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'ar 4 a viz Du 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2002]]. * E distro-skol 2025 e oa 23 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (13,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Iledebatzblicknachroscoff.jpg|Aod Rosko gwelet eus [[Enez-Vaz]]. Roscoff 2008 PD 129.JPG|Chapel Santez Barba. Oignon rosé de roscoffP1000686.jpg|Ognon Rosko. PSroscoff-4215tonemapped.jpg|Chaoser da vont da Enez-Vaz. Eglise Roscoff 08 2001.jpg|Iliz Itron-Varia Kroaz Vaz. PSroscoff-4156tonemapped.jpg|Tour iliz Itron-Varia Kroaz Vaz. PSroscoff-4157 tonemapped.jpg|An tour-tan. </gallery> * Iliz katolik ''Intron-Varia Kroaz Vaz'' savet etre [[1522]] betek [[1545]]-[[1550]] ([[Arz c'hotek|gotek]] hag [[Azginivelezh]]). * Ti "Mary Stuart" ha tiez eus ar {{XVIvet}}-{{XVIIvet}}. * Listri-pesked (pe akwariom) hag [[arnodva]] [[bevoniezh|bevoniel]] ha [[moroniezh|moroniel]]. * [[Leandi]] ar [[Kapusin|Gapusined]] (e-lec'h ma c'helled gwelet ur [[gwez-fiez|wezenn-fiez]] kozh-kozh, [[1621]], bet diskaret, siwazh). * Mirdi ar Brezel 1939-1945. === Bez-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- | [[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|24px]] [[Zeland-Nevez]] |1 [[Royal New Zealand Air Force|aerlu]] |- |'''Hollad''' |'''1''' |} Karrnijour e oa en aerlu [[Zeland-Nevez]] (''[[Royal New Zealand Air Force]]''). E anv a oa Frank William McDowell Stout. Marvet eo d'an 18 a viz Even 1944, e-pad an [[Eil brezel bed]]<ref>[https://web.archive.org/web/20081122002727/http://www.ww1cemeteries.com/ww2_cemeteries/roscoff_cc.htm Cemeteries of the Second World War, 1939-1945]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=3528 |p2=3339 |p3=3404 |p4=3581 |p5=3711 |p6=3550 |p7=3705 |p8=3594 |p9=3434 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * ar [[Joniged]]. ===Tud ganet eno=== * [[1647]] : [[Gwilherm Rousel]], geriadurour. * [[1729]] : [[Pascal de Kerenveier|Paskal Kerenveier]], skrivagner. ===Tud marvet eno=== * [[1750]] : [[Gregor Rostren]]enn, geriadurour. == Roudoù el lennegezh == * [[Tristan Corbière]], ar [[barzh]] gallek, en deus bevet e Rosko ha savet en deus ur varzhoneg diwar-benn paotred Rosko. * "Paotred Rosko", ur ganaouenn brudet-kenañ ("Rosko, sko mibin, sko kalet, sko ato"). * E Rosko e savas [[Alexandre Dumas (tad)|Alexandre Dumas]] e oberenn diwezhañ, ''Geriadur meur ar gegin'' (embannet e 1873). == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Great Torrington]] ([[Devon]]) | 1975 |- | [[Restr:Flag of France.svg|border|25px]] [[Bro-C'hall]] | [[Auxerre]] |1978 |- | [[Restr:Flag of Savoie.svg|border|25px]] [[Savoia]] | [[Praz-sur-Arly]] | 2010 |} ==Sport== ===Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn=== * [[14 a viz Gouere]] [[1998]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1998|Tro Bro-C'hall]] etre Rosko hag [[an Oriant]]; trec'h eo [[Jens Heppner]] ([[Alamagn]]). == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Roscoff}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29239 Rosko war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}} [http://www.roscoff-tourisme.com/ Lec'hienn Ti an Douristed] * [https://web.archive.org/web/20080103051526/http://www.roscoff-quotidien.eu/menudyn.html Lec'hienn diwar-benn buhez Rosko] * [https://web.archive.org/web/20071213002244/http://www.beaulien.fr/ Akwarelloù Rosko] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Porzhioù Breizh]] av92c0eceg82ekolyyt4yhvxxebvvmd 0 1357 2190102 2186531 2026-05-05T10:22:04Z OPAB44 57507 2190102 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Roazhon | skeudenn = Parlement de Bretagne-2006.jpg | Yezh = gallaouek | anvYezh = Resnn ''pe'' Renn | anvOfisiel = Rennes | bro = {{Bro-Roazhon}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} <small>(''[[prefeti]]'')</small> | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] <small>(''[[pennlec'h]]'')</small> | kanton = [[Pennlec'h]] c'hwec'h kanton | maer = [[Nathalie Appéré]] ([[Strollad Sokialour Gall|PS]]) | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | etrekumuniezh = [[Roazhon Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | gorread = 50.39 | ledred = 48.114722 | hedred = -1.679444 | uk = 39 | ubi = 20 | ubr = 74 | alc'hwez = Ti [[Breujoù Breizh]]. | ardamezioù = Blason Rennes.svg }} '''Roazhon''' (distaget ['rwa:zõn] peurliesañ<ref>pe ['rwa:zən], pe ['rã:wõn] pe ['rã:wən], pe ['rawzun]</ref>) eo eil brasañ kêr Breizh goude [[Naoned]], e kember ar [[Gwilen]] hag an [[Il]] e reter ar vro, e [[Breizh-Uhel]]. Ur rol melestradurel hag armerzhel pouezus he deus. [[Kêr-benn]] ha sez prefeti [[Rannvro Breizh|rannvro velestradurel Breizh]] eo, pennlec'h ha sez prefeti [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]], sez ar [[Rannvro vilourel Kôrnog]], [[Akademiezh Roazhon]] ha [[lez-varn galv Roazhon]] lec'hiet e savadur [[Breujoù Breizh]]. Lakaet eo da vezañ unan eus div gêr-benn [[Breizh]] gant [[Naoned]]. 216 815 annezad en deus ar gêr e 2017, 335 092 en tolpad kêrel, 447 429 en [[tolpad-kêr]] ha 727 357 en [[tolead kêr]] (e 2016). Ur rol a-bouez en deus c'hoariet Roazhon e [[Istor Breizh]]. En he i[[Iliz-veur Roazhon|liz-veur]] e veze kurunet [[Duged Breizh]]. Sez Breujoù Breizh e teuas da vezañ goude ma voe staget Breizh ouzh Bro-C'hall. Aze e tarzhas [[Emsavadeg ar paper timbr]] e 1675 ha an [[Dispac'h gall]] e 1789. Un [[Tan-gwall Roazhon 1720|tan-gwall bras]] a zistrujas ul lodenn eus ar gêr kozh e [[1720]], adsavet er giz klasel. E Roazhon emañ sez mediaoù rannvroel evel [[Ouest-France]] ha [[France 3 Ouest]], embregerezhioù er greanterezh ([[labouradeg PSA La Janais]], an TNKK) hag er genad tredeel. Ur pol imbourc'h eo ivez. == Douaroniezh == Diazez Kêr Roazhon en em gav ouzh kember ar stêrioù Ill ha Gwilen. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Roazhon''|gwalarn=[[Pazieg]]|norzh=[[Sant-Gregor]]|biz=[[Lanvezhon]]|kornôg=[[Gwezin]]|reter=[[Saozon-Sevigneg]]|gevred=[[Kantpig]]|su=[[Noal-Kastellan]]|mervent=[[Reuz]], [[Sant-Jakez-al-Lann]]|enklozadur=}} == Anv == ;Stummoù skrivet *Anne-Marie Rouanet-Liesenfelt ː ''Condate'' ([[Itinerarium Antonini|''It. Ant.'']]) ; ''Redonas'' ([[Notitia Dignitatum|''Not. Dig.'']]) ; ''Civitas Redonum'' ([[Notitia Galliarum|''Not. Gall'']].) ; ''Condate'' ([[Tabula Peutigeriana|''Tab. Peut.'']]) ; ''Rhedonicam, Redonicam'' (Gregor Teurgn) ; ''Civitas Riedonum'' (CIL), ''C R'' (war mein-bonn ː '''''C'''ivitas '''Ri'''edonum''). *Erwan Vallerie ː ''Civitas Redonum'', IV^vet ; ''Redonas'', IX^vet ; ''Reygnes'', 1291 ; ''Reynes'', 1295, 1313 ; ''Rengnes'', 1337 ; ''Resne'', 1340 ; ''Raynes'', 1352. ;Gerdarzh * ''condate'' = kember * ''Redonum, Roazhon'' = eus anv ar [[meuriad]] galian [[Redones]] a oa staliet el lodenn-se eus [[Arvorig]] en [[eil kantved]] kent J.-K. A-raok amzer an doare-skrivañ [[peurunvan]] e veze kavet meur a stumm skrivet : ''Roazon''<ref>{{br}}Geriadur Vallée, p. 645 ; geriadur Gregor, p. 295</ref> e Leon, Kerne ha Treger, dre vras, ha ''Roahon''<ref>{{fr}}''Le breton usuel'', p. 298</ref>{{,}}<ref>{{br}}''Exercices sur la grammaire bretonne du dialecte de Tréguier'', p. 129</ref>, ''Roéhon''<ref>{{br}}Glossaire moyen-breton, É. Ernault</ref>, ''Roaon''<ref>{{br}}Geriadur Vallée</ref> e Gwened. ''Roazhoniz'' a vez lavaret eus tud Roazhon. E galleg e skriver ''Rennes'', distaget {{IPA|[ʀɛn]}}, hag e gallaoueg e skriver ''Resnn'' pe ''Renn''. == Ardamezioù == {| |- valign="top" |[[File:Blason ville fr Rennes (Ille-et-Vilaine).svg|100px]] |style="padding-left:25px;"|''Peuliet etre argant ha sabel a c'hwec'h pezh ; e gab en argant karget gant pemp brizhenn erminig.''<br>Ardamezeg Hozier, [[19 a viz Gouere]] [[1697]].<br>Kadarnaet gant [[Charlez X]] d'an [[18 a viz Mae]] [[1825]].<br>Kroaz ar [[Eil Brezel-bed|Brezel 1939-1945]]. |} == Istor == ==={{XVIIvet kantved}}=== * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh 59 den eus Roazhon goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. ==={{XVIIIvet kantved}}=== * Kerzu 1720 : [[Tan-gwall bras Roazhon]]. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Roazon da benn [[distrig Roazhon]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106</ref>. ==={{XIXvet kantved}}=== * [[1857]] : tizhet eo Roazhon gant an [[hent-houarn]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Fuzuilhet e voe pevar soudard bet ganet er gumun gant al lu [[gall]]<ref>{{fr}}"Mémoire des hommes"</ref>. * Ur soudard bet ganet e [[Kesoue]] a voe fuzuilhet gant al lu [[gall]] e Roazhon d'an 21 a viz Eost 1916. * 1 841 den a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,32% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=88387] Livre d'Or du Ministère des Pensions - Memorial Genweb</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Etre 2 000 ha 4 000 a dud a varvas pa voe bombezet trenioù war La Plaine de Baud gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] ([[aerlu]] [[alaman]]) d'ar [[17 Mezheven|17 a viz Even]] [[1940]], unan ag an trenioù a oa leun gant danvez-tarzh ha tennoù. Siviled ha soudarded breizhveuriat ha [[Bro-C'hall|gall]] e trenioù all a voe lazhet ivez. Diaes e voe anavezout ar c'horfoù. * D'an [[18 a viz Mezheven|18 a viz Even]] [[1940]] e tegouezhas al lu [[Wehrmacht|alaman]] e Roazhon<ref>[[Ouest-France]], 8 a viz Even 2010</ref>. * Bombezadegoù ar Re Gevredet e 1943: ** bombezet e voe Roazhon gant ar [[Royal Air Force]] d'an 18 ha d'ar 26 a viz C'hwevrer (skiberioù ar morlu alaman) ha d'an 29 a viz Mae ha d'an 8 a viz Meurzh gant an [[USAAF]]<ref>{{fr}}[http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/fiche-media/Region00201/rennes-apres-le-bombardement?video=Region00201 INA]</ref>; ** d'an [[8 a viz Eost]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Douglas A-20 Havoc|Boston IIIA]]'' marilhet BZ 335 ha kodet OM-U eus ar ''107th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) er straed Amiral-Courbet e Roazhon goude bout stoket ouzh gwezennoù pupli; lazhet e voe e holl nijourion, beziet e voe pemp korf hag ur vrec'h e Bered ar Reter e Roazhon<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111114221212/http://www.absa39-45.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111114180637/http://www.absa39-45.com/8%20aout%2043/8_aout_43.html 8 août 1943]</ref>; ar ''107th Squadron'' a oa o tagañ skiberioù ar morlu alaman war hent an Oriant<ref>{{en}}[http://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205211428 Imperial War Museum, luc'hskeudenn o tiskouez ar c'hirri-nij, o bombezennoù ha tennoù ar Flak]</ref>. * D'ar [[6 a viz Here]] [[1943]] e kouezhas un nijerez ''[[Junkers Ju 88|Junkers Ju 88 D-1]]'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] ([[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]) gant pevar nijour en en he bourzh e "La Plaine de Baud" e Roazhon; lazhet e voe daou nijour, douaret e voent e Bered ar Reter e Roazhon a-raok bout beziet e [[Huisnes-sur-Mer|Mont-de-Huisnes]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20110810090521/http://www.absa39-45.com/airfield/pertesluftwaffe.html Pertes Luftwaffe]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111114182052/http://www.absa39-45.com/6%20octobre%2043/Ju88-430872.htm Luc'hskeudennoù eus an nijerez hag eus obidoù an daou nijour alaman e Bered ar Reter]</ref>. * 32 ezel eus ar [[Rezistañs]] (nav Spagnol en o mesk) a voe fuzuilhet e kazarn ar C'houldri gant an Alamaned d'an [[8 a viz Even]] [[1944]]<ref>{{fr}}[http://memoiredeguerre.pagesperso-orange.fr/fusilles/fusilles-colombier.htm Les fusillés du Colombier]</ref>. * Dieubet e voe Roazhon da 9 eur beure d'ar [[4 a viz Eost]] [[1944]] gant [[US Army|tirlu SUA]], ar "Combat Command A" o tont eus [[Baen-Veur|Baen]] dre hentoù [[Kastell-Briant]] ha [[Naoned]] hag an 8{{vet}} Rannlu Hobregonet o tont eus an norzh hag ar reter<ref>{{fr}}[http://memoiredeguerre.pagesperso-orange.fr/convoi44/rennes-lib.htm Mémoire de guerre]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=200441 Memorial Genweb]</ref>. == Mojenn Maximus ha Konan Meriadeg == Istorourien Breizh hag all<ref>Alain Bouchart, Laurence Mathey-Maille, Lewis Thorpe</ref> o deus kemeret Roazhon evit ''Redonum'', anv ur gêr eus Galia roet gant [[Jafrez Menoe]], kêr bet tapet gant Maximus ([[Magnus Clemens Maximus]]) ha [[Konan Meriadeg]], goude o dilestradeg hag o trec'h war ''Himbaldus'' war an aodoù, d'an nevez-amzer 383. Ar ''Redonum'' se e vije bet tapet war un taol, d'an abardez. Un dra diaez da grediñ ma vez laret hag o devoa dilestret e [[Plougerne]], pe dost da [[Sant-Maloù]], pe c'hoazh e [[Naoned]], hag abalamour da se kaset da vojenn. Ur gammgemeradenn e oa, dre ma vez mesket ha luziet ''Aremorica'' an amzer se ha Breizh a-vremañ. Diskoulmet eo bet ar gudenn se pa'z eo bet kavet, dre ur skeudenn arkeologiezh dre nij, hag ar ''villa Himbaldus'' e oa e [[le-Vieux-Rouen-sur-Bresle]], ha Château-Hubault e [[Saint-Germain-sur-Bresle]], e-kichen, en tu all d'ar stêr [[Bresle]], an div gumun-se o vezhañ en ''Aremorica'' kenkoulz ha Roazhon. Ar ger ''Vieux-Rouan'' e dalv kement hag hen-roudour, pe ''vicus'' ar roudour. Ur wrizienn ''*rit-'' a zo e-gevred etre Roazhon ha le Vieux-Rouan-sur-Bresle. War un hent roman, aet da hent ar pesked war-lerc'h, etre [[Saint-Valery-sur-Somme]] (''Leuconos''), [[le Tréport]], ha [[Pariz]], emañ le Vieux-Rouen-sur-Bresle. An emgann etre Maximus ha Grasian e zegouezhas e-kichen Pariz. Grasian a voe lakaet war dec'h. == Monumantoù ha traoù heverk == [[Skeudenn:Place Saint Anne Rennes.JPG|thumb|Plasenn Santez-Anna]] [[Skeudenn:Lycee Rennes DSC08932.JPG|thumb|[[Lise Émile Zola]]]] * [[Breujoù Breizh]] * [[Chapel sant Erwan (Roazhon)|Chapel sant Erwan]] * [[Iliz-Veur sant Pêr]] * Iliz Santez-Anna * [[Iliz Sant-Jermen]] * [[Koc'hu al Lisoù]] * [[Lise Émile Zola]] * [[Liorzhoù-kêr an Thabor]] * Opera * Palez ar C'henwerzh * [[Palez sant Jord]] * [[Poull-neuial sant Jord]] Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] da Roazhon. === Monumantoù-brezel === * [[Brezel 1870-1871]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=135415 Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>, 1896. === Bezioù ar C’hommonwealth e bered ar gumun: ''Rennes Eastern Communal Cemetery'' === {| |- valign="top" | width="60%" | E-pad an [[Eil Brezel-bed]] e varvas an darn vrasañ eus ar soudarded eus ar [[Commonwealth|C'hommonwealth]] a voe beziet e bered ar Reter e Roazhon. Kalz milourion douaret enni a varvas p’edont e Roazhon en un tren hag a voe bombezet gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]], an [[aerlu]] [[Wehrmacht|alaman]] d'ar [[17 Mezheven|17 a viz Even]] [[1940]]. Trevourion ha soudarded [[Bro-C'hall|c’hall]] e trenioù all a voe lazhet ivez. Diaes e voe anavezout ar c’horfoù. 26 milour all eus ar C’hommonwealth a varvas pa gouezhas o c’harr-nij nepell diouzh Roazhon p’edo o vont eus [[Kaero]] d’ar [[Rouantelezh-Unanet]] e miz [[Here]] [[1945]]: e ''Rennes Eastern Communal Cemetery'' ivez e voent beziet<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2090370&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20090208005928/http://lelancastria.com/17-juin-1940-tragedie-a-Rennes-a.html Ur bajenn a-zivout bombezadeg ar 17 a viz Even e Roazhon]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111114221145/http://www.absa39-45.com/commemorations/Cimetiere%20Rennes/cimetiere_rennes.htm#LE 12 FÉVRIER 1940 Luc'hskeudennoù]</ref> | width="40%" | {| class = "wikitable" align=left |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:British Raj Red Ensign.svg|24px]] [[Indez]] |5 ([[Tirlu]]) |- |[[Skeudenn:Canadian Red Ensign (1868-1921).svg|24px]] [[Kanada]] |2 ([[Royal Canadian Air Force|Aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |124 ([[British Army|Tirlu]]: 85, [[Royal Air Force|Aerlu]]: 38, [[Royal Navy|Morlu]]: 1) |- |[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|24px]] [[Zeland-Nevez]] |5 ([[Tirlu]]: 1, [[Royal New Zealand Air Force|Aerlu]]: 2) |- |Ditour diresis |35 |- |Dianav penn-da-benn |81 |- !Hollad !252 |} |- |} <div style="clear:both;"> == Armerzh == [[Skeudenn:Tour TDF de Cesson vue de Beaulieu.JPG|thumb|[[Roazhon Atalant]]]] * Greanterezh ** Saverezh kirri e [[Karnod]] e [[mervent]] Roazhon, e-lec'h m'eo staliet [[PSA]] eus ar strollad [[Peugeot]]-[[Citroën]]. Eno e vez savet otoioù ar gamm uhel (C5, C6, 407...) abaoe 1960. **pellgehenterezh hag [[urzhiataerezh]] : Roazhon a zo e penn pol kevezuster "Skeudenn ha Rouedad" Breizh ha [[Broioù-al-Liger]], dre ziorroadur an [[teknopol]] [[Roazhon Atalant]]. **[[Kenstagouriezh]]: sez an embregerezh Legris. * Mediaoù **Sez ar gazetenn bemdeziek ''[[Ouest-France]]'' **Sez aozadur [[skinwel]] [[Frañs 3 Kornôg]] (sellet ouzh [[Skinwel brezhonek]] ivez) *Melestradurezh **Sez ar velestradurezh-Stad, -departamant ha -rannvro **Sez ar [[Kuzul Rannvro Breizh|C'huzul-Rannvro]] **Sez [[Kuzul-departamant Il-ha-Gwilun|Kuzul-departamant Il-ha-Gwilen]] **Sez ar Rannvro vilourel Kornôg == Treuzdougen == Roazhon a zo ur skoulm hentoù-houarn a-bouezh. Emañ he [[Porzh-houarn Roazhon|forzh-houarn]] war al [[Tren tizh bras|Linenn Tizh Bras]] etre [[Brest]] ha [[Pariz]]-Montparnasse, ha war al linenn [[THR]] [[Sant-Maloù]]-[[Redon]]. N'eus linenn ebet etre Roazhon ha [[Naoned]]. Div linenn [[metro]] a zo. Ur rouedad busoù a zo e [[Roazhon Meurgêr]], meret gant ar [[Servij treuzdougen boutin tolpad-kêr Roazhon|STAR]]. == Poblañs == * Da 220 488 a dud e save [[poblañs]] ar gumun e [[2019]]<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-35238 INSEE]</ref>. === Emdroadur ar boblañs === ==== Adalek dibenn ar {{XVvet kantved}} betek dibenn an {{XVIIIvet kantved}} ==== * dibenn ar {{XVvet kantved}} : 12 000 * dibenn ar {{XVIvet kantved}} : 24 000-27 000 * dibenn ar {{XVIIvet kantved}} : 27 000-30 000 * dibenn an {{XVIIIvet kantved}} : 35 000-36 000 <ref>Oberenn a-stroll dindan renerezh [[Jean Meyer]]{{fr}}, ''Histoire de Rennes'', Embannadurioù Privat, [[Toloza]], 1972, pajenn 259</ref>. ==== Abaoe 1793 ==== <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:240000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:20000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 text:1831 bar:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 text:1856 bar:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 text:1881 bar:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 text:1906 bar:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2007 bar:2011 bar:2013 bar:2023 text:2023 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 30160 bar:1800 from:0 till: 25904 bar:1806 from:0 till: 29225 bar:1821 from:0 till: 29589 bar:1831 from:0 till: 27340 bar:1836 from:0 till: 35552 bar:1841 from:0 till: 37895 bar:1846 from:0 till: 39218 bar:1851 from:0 till: 39505 bar:1856 from:0 till: 45664 bar:1861 from:0 till: 45483 bar:1866 from:0 till: 48283 bar:1872 from:0 till: 52044 bar:1876 from:0 till: 57177 bar:1881 from:0 till: 60974 bar:1886 from:0 till: 66139 bar:1891 from:0 till: 69232 bar:1896 from:0 till: 69937 bar:1901 from:0 till: 74676 bar:1906 from:0 till: 75640 bar:1911 from:0 till: 79372 bar:1921 from:0 till: 82241 bar:1926 from:0 till: 83418 bar:1931 from:0 till: 88569 bar:1936 from:0 till: 98538 bar:1946 from:0 till:113781 bar:1954 from:0 till:124122 bar:1962 from:0 till:151948 bar:1968 from:0 till:180943 bar:1975 from:0 till:198305 bar:1982 from:0 till:194656 bar:1990 from:0 till:197536 bar:1999 from:0 till:206229 bar:2006 from:0 till:209613 bar:2007 from:0 till:207922 bar:2011 from:0 till:208033 bar:2013 from:0 till:211373 bar:2023 from:0 till:230890 TextData= fontsize:S pos:(30,20) text:"mammennoù : Cassini hag EBSSA" </timeline> {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:60%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #F5F5F5; width:11% ; color:#000000;" | [[1793]] ! style="background: #F5F5F5; width:11% ; color:#000000;" | [[1800]] ! style="background: #F5F5F5; width:11% ; color:#000000;" | [[1806]] ! style="background: #F5F5F5; width:11% ; color:#000000;" | [[1821]] ! style="background: #F5F5F5; width:11% ; color:#000000;" | [[1831]] ! style="background: #F5F5F5; width:11% ; color:#000000;" | [[1836]] ! style="background: #F5F5F5; width:11% ; color:#000000;" | [[1841]] ! style="background: #F5F5F5; width:11% ; color:#000000;" | [[1846]] ! style="background: #F5F5F5; width:12% ; color:#000000;" | [[1851]] |- | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 30 160 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 25 904 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 29 225 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 29 589 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 27 340 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 35 552 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 37 895 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 39 218 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 39 505 |} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:60%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1856]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1861]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1866]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1872]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1876]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1881]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1886]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1891]] ! style="background: #F5F5F5; width:12%; color:#000000;" | [[1896]] |- | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 45 664 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 45 483 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 48 283 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 52 044 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 57 177 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 60 974 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 66 139 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 69 232 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 69 937 |} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:60%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1901]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1906]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1911]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1921]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1926]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1931]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1936]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1946]] ! style="background: #F5F5F5; width:12%; color:#000000;" | [[1954]] |- | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 74 676 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 75 640 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 79 372 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 82 241 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 83 418 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 88 659 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 98 538 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 113 781 | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | 124 122 |} {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:60%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1962]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1968]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1975]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1982]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1990]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[1999]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[2006]] ! style="background: #F5F5F5; width:11%; color:#000000;" | [[2007]] ! style="background: #F5F5F5; width:12%; color:#000000;" | [[2011]] ! style="background: #F5F5F5; width:12%; color:#000000;" | [[2013]] ! style="background: #F5F5F5; width:12%; color:#000000;" | [[2023]] |- | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:151948}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:180943}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:198305}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:194656}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:197536}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:206229}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:209613}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:207922}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:208033}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:211373}} | style="background: #D1E8FF; color:#000000;" | {{formatnum:230890}} |- |} </div> == Melestradurezh== {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù=4 a viz Ebrel [[2014]] |Anv=[[Nathalie Appéré]] |Strollad=[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]] |Karg=Kannadez <small>(2012-2017)</small>}} {{Dilennad |Deroù=22 a viz [[Meurzh (miz)|Meurzh]] [[2008]] |Penn=4 a viz Ebrel 2014 |Anv=[[Daniel Delaveau]] |Strollad=[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]] |Karg=Kazetenner}} {{Dilennad |Deroù=16 a viz [[Meurzh (miz)|Meurzh]] [[1977]] |Penn=22 a viz Meurzh 2008 |Anv=[[Edmond Hervé]] |Strollad=[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]]|Karg=Kelenner<br>Ministr <small>(1981-1986)</small><br>Kannad <small>(1986-1993 / 1997-2002)</small><br>Senedour <small>(2008-2014)</small>}} {{Dilennad |Deroù=3 a viz [[Mae]] [[1953]] |Penn=16 a viz Meurzh 1977 |Anv=[[Henri Fréville]] |Strollad=[[Mouvement républicain populaire|MRP]] - [[Unvaniezh evit an Demokratelezh C'hall|UDF]]|Karg=Kelenner<br>Kannad <small>(1958-1968)</small><br>Senedour <small>(1971-1980)</small><br>Prezidant [[Kuzul-departamant Il-ha-Gwilen]] <small>(1966-1976)</small>}} {{Dilennad |Deroù=4 a viz [[Eost]] [[1944]] |Penn=3 a viz Mae 1953 |Anv=[[Yves Milon]] |Strollad=[[Rassemblement du peuple français|RPF]]|Karg=Douarour, kelenner}} {{Dilennad |Deroù=14 a viz [[Mezheven]] [[1944]] |Penn=4 a viz Eost 1944 |Anv=René Patay |Strollad= |Karg=Mezeg}} {{Dilennad |Deroù=[[1935]] |Penn=14 a viz Mezheven 1944 |Anv=François Château |Strollad= [[Strollad radikal]] |Karg=Embreger}} {{Dilennad |Deroù=19 a viz [[Mae]] [[1929]] |Penn=1935 |Anv=Jean Lemaistre |Strollad= [[Strollad radikal]] |Karg=Kargad<br>Senedour <small>(1932 →)</small>}} {{Dilennad |Deroù=10 a viz [[Mae]] [[1925]] |Penn=19 a viz Mae 1929 |Anv=Carle Bahon |Strollad= [[SFIO]] |Karg=Kelenner}} {{Dilennad |Deroù=2 a viz [[Kerzu]] [[1923]] |Penn=10 a viz Mae 1925 |Anv=Alfred Daniel |Strollad= |Karg=Kantonier}} {{Dilennad |Deroù=12 a viz [[Mae]] [[1908]] |Penn=23 a viz [[Here]] 1923 |Anv=Jean Janvier |Strollad=[[Strollad radikal]] |Karg=Embreger}} {{Dilennad |Deroù=[[1900]] |Penn=12 a viz Mae 1908 |Anv=Eugène Pinault |Strollad= Republikan |Karg=Greantour<br>Senedour <small>(1901 →)</small>}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Kêraozerezh == Abaoe meur a vloaz e vez distrujet tier ha tachennoù glas evit sevel savadurioù uhel da lojañ muioc'h a dud, evel e straed an Alma pe e straed Sant-Brieg. Implijet e vez an tachennoù labouradegoù ha kazarnioù kozh, evit dastum annezidi nevez ha kreskiñ ar boblañs. Gant-se e kresk ar c'hudennoù stag ouzh an dezougen. ==Karterioù== *[[Keryann]]. *Kreiz-kêr. *Italie. *Landrel. *Maurepas. *Bourg-L'évêque *Le Blosne *Brétigny *Thabor *Su-gar == Deskadurezh == === Skolioù-meur === Div [[skol-veur]] zo e kêr : [[Skol-Veur Roazhon I]] ha [[Skol-veur Breizh-Uhel|Skol-Veur Roazhon II]]. == Brezhoneg == [[Restr:L'entrée de rennes route de chatillon sur seiche - panoramio.jpg|thumb|Rennes / Roazhon.]] * D'ar 24 a viz Genver [[2008]] e oa bet sinet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. Roet e oa bet d'an deiz-se ivez al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. Al live 2 oa bet roet d'ar gumun. * Sinet e oa bet d'ar 4 a viz C'hwevrer [[2014]] gant [[Nathalie Appéré]], maerez Roazhon, live 2 ar garta, gant ar pal tizhout al label live 2 e [[2017]]. * Abaoe deroù an {{XXvet kantved}} ha savidigezh ar gador geltiek e [[skol-veur Roazhon]] ez eus diorroet ur vuhez vrezhonek virvidik e Roazhon. Meur a zen brudet eus an [[Emsav]] zo bet o vevañ er gêr-se, evel [[Frañsez Jaffrennou|Taldir Jafrennoù]] en deus tremenet eno an dezenn gentañ e brezhoneg, [[Pêr-Jakez Heliaz|Per Jakez Elias]], [[Per Denez]], bet e penn ar gevrenn geltiek e-pad-pell, [[Roparz Hemon]], pe [[Lena Louarn]], e-touez ur bern re all. Talvezet he deus ar skol-veur da vodañ en-dro dezhi studierien yaouank kar-o-yezh ha kar-o-bro. * Meur a intrudu talvoudus-kaer evit hor yezh zo bet loc'het eus Roazhon evel ar gevredigezh [[Skol an Emsav]] e [[1969]], ar gelaouenn [[Yod-Kerc'h]] e [[1972]], pe ar gazetenn vrezhonek [[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]] e 1980. Bet eo Roazhon sez meur a gevredigezh ha kalzik a gevredigezhioù breizhek o deus burevioù eno, evel [[Skol-Uhel ar Vro]] gwechall, [[Kuzul Sevenadurel Breizh]], [[Dastum]] pe [[Ofis Publik ar Brezhoneg]]. *Krouidigezh [[Skol an Emsav]] e 1969. *Krouidigezh ''[[Yod-Kerc'h]]'' e 1972. *Krouidigezh ar gazetenn vrezhonek ''[[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]]'' e 1980. *Krouidigezh [[UGB]] e 1982. === Deskadurezh === * Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1978]]<ref>{{br}}[http://www.diwan-bro-roazhon.org/Presentation-ecole-Diwan-de-Rennes Skol Diwan Roazhon]</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 857 skoliad (4,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>. == Tud == ===Tud bet ganet eno=== *[[980]] : [[Jafrez Iañ (dug Breizh)|Jafrez I{{añ}}]], [[Dug Breizh]]. *[[1665]] : [[Toussaint Rallier du Baty]], maer. *[[1698]] : [[Germain-François Poullain de Saint-Foix]], soudard ha skrivagner. *[[1701]] : [[Loeiz ar Chalotez]], den a lezenn ha prokulor, an emsaver kentañ. *[[1737]] : [[Michel Gérard]], kouer [[breizhat]] ha kannad an Trede-Stad e [[1789]]. *[[1748]] : [[Pierre-Louis Ginguené]], barzh. *[[1754]] ː François-Charles-Joseph Frey, mestr diwezhañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1786. Marvet e 1800. *[[1763]] ː Charles Malenfant, koronal en karg an urzh e [[Santo Domingo|Santo-Domingo]]. *[[1816]] : [[Paol Feval]], skrivagner. *[[1817]] : [[Paul de Geslin]], beleg ha skrivagner gallek. *[[1846]] : [[Loeiz Kerzilin]], barzh. *[[1887]] : [[Ernest Guérin]], livour. *[[1888]] : [[Louis Garin]], livour ha skeudennaouer. *[[1889]] : [[Maurice Noguès]], nijour. *[[1903]] : [[Frañsez Debauvais]], emsaver. *[[1903]] : [[René Guillou]], sonaozour. *[[1921]] : [[Pêr Denez]], emsaver, yezhour ha skrivagner. *[[1927]] : [[Françoise Le Roux]], skrivagnerez ha gouiziegez. *[[1952]] : [[Patrick Jeffroy]], keginer. *[[1992]] : [[Clarisse Agbégnénou|Clarisse Agbegnenou]], judoka === Soudarded vreizhat bet ganet er gumun fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] === * Pierre Le Mével, d'ar 26 a viz Genver 1888, [[zouav]] en [[2{{l}} Rujumant Kerzhet Afrika]], dic'haloñset ha fuzuilhet e Zeitenlik [[Salonik]] ([[Gres]]) d'an 11 a viz Gouhere 1916, abalamour ma «nac'has mont d'an ti-gar da gemer an tren da vont d'an talbenn»<ref name="Mémoire des hommes">{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?ref=2524320&debut=0 Mémoire des hommes]</ref>. * Alexis Oho, ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1893, marc'heger er [[14vet Rejimant Husarded (lu gall)|14vet Rejimant Husarded]], fuzuilhet d'an 30 a viz Genver 1915 e [[Courtisols]] (Bro-C'hall), abalamour m'en dije «klasket laerezh gant armoù, ha klasket lazhañ tud»<ref name="Mémoire des hommes" />. * Louis Pérenin, d'ar 17 a viz Gouhere 1886, hemolc'her en [[3{{e}} Batailhon Kerzhet Skañv Afrika]], fuzuilhet d'an 19 a viz Here 1917 e [[Cramant]] (Bro-C'hall), evit «dezerterezh»<ref name="Mémoire des hommes" />. * Pierre Rocher, d'an 28 a viz Eost 1892, soudard en [[70vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)|70vet Rejimant Troadegiezh]], fuzuilhet d'an 11 a viz Gouhere 1915 e [[Duisans]] (Bro-C'hall) evit «nac'h sentiñ» ha «dilez e bost dirak an enebour»<ref name="Mémoire des hommes" />. === Tud marvet eno === *[[1034]] : [[Hawiz Normandi|Hawiz]], gwreg [[Jafrez Iañ (dug Breizh)|Jafrez Iañ]], dug Breizh. *[[1578]] : [[Gilles de Kerampuil]], beleg ha troour. *[[1591]] : [[Noël du Fail]], gwiraour, reizhaouer ha skrivagner. *[[1916]]: Pierre Marie François Mathurin Lagrée, ganet e [[Kesoue]] d'an 20 a viz Du 1896 hag o chom er [[Stadoù-Unanet]], soudard e 1añ rujumant war-droad an trevadennoù, fuzuilhet d'an 21 a viz Eost 1916 e Roazhon gant al lu [[gall]]<ref>{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?debut=0&ref=2524302 Mémoire des hommes]</ref>. *[[1925]] : [[Ivonig Picard]], skrivagner brezhonek. *[[1926]] ː Jeanne Malivel, arzourez, liammet ouzh ar Seizh Breur *[[1951]] : [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Kerverzhioù]], skrivagner brezhonek. *[[1984]] : [[Per Roy]], emsaver ha skrivagner brezhonek. *[[2009]] : [[Joseph Martray]], kelaouenner hag emsaver. *[[2015]] : [[Henri Lécuyer]], emsaver breton, ezel eus [[Urzh an Erminig]]. === Tud liammet ouzh kêr === * [[Bertrand d'Argentré]] (1519-1590), istorour, beziet e Roazhon. * [[Adolphe Billault]] (1805 e [[Gwened]] - 1863 e [[Goueled-Goulen]]), alvokad, ministr ha kannad [[Liger-Izelañ]], tremenet e vachelouriezh ha graet e studioù war ar gwir e Roazhon. * [[Laurent Pokou]] (1947-2016), melldroader [[Stade Rennais Football Club]] etre 1973 ha 1979. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Albert-d2.jpg|60px]] | :'''Albert''' :Charles, gouarnour Breizh ; degemeret eo bet e galon gant Kêr Roazhon e 1698. :''En aour e leon en gul krabanet, teodet ha kurunet ivez en gul.'' |- |[[Restr:Allixant-1.jpg|60px]] | :'''Allixant''' :Nicolas, kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1559, ha kadoriad an Imbourc'hioù e 1569. Aet da Anaon e Roazhon e 1596. :''En glazur e sourin en aour heuliet gant teir steredenn ivez en aour, 2, 1.'' |- |[[Restr:Anneix.jpg|60px]] | :'''Anneix''' :Alexis-François-Jacques, pennalvokad Roazhon ; aet da Anaon e 1758. :''En glazur e steredenn heuliet gant teir c'hroaz pavek, an holl en argant.'' |- |[[Restr:Aubert de la Criblerie.gif|60px]] | :'''d'Aubert''' :Aotrounez Bourgnouveau :''En gul e deir zorzhell en aour.'' |- |[[Restr:Bagatz-d.jpg|60px]] | :'''Bagatz''' :Raoul, konestabl Roazhon e 1451. :''En argant e lammell en gul.'' |- |[[Restr:Baillon du Blancpignon.gif|60px]] | :'''(?) Baillon''',<ref>{{fr}}Aotrounez Blancpignon, Cervon, Longpré, la Coudre, e [[Sant-Meleg]]. François, sekretour ar Roue e 703. Ur senesal, maer, ha letanant-jeneral polis Roazhon e 1744.</ref> :''En glazur e zaou gleze en argant, dornellet en aour, lammellet, heuliet ouzh kab gant ur greskenn en argant.'' |- |[[Restr:Bain de la Landelle.gif|60px]] | :'''Bain''' :Guillaume, prokulor ouzh prezidial Roazhon e 1641. :''En glazur e sourin en aour karget gant pemp kreskenn en gul, ha hebiaet gant daou gadgi savant en argant.'' |- |[[Restr:Ballan de la Richardais.gif|60px]] | :'''Ballan''' :Chuin Roazhon e 1696. :''En sabel e dreustell en argant karget gant teir zorc'hell en gul.'' |- |[[Restr:Le Bariller de Riaval.gif|60px]] | :'''Le Bariller''' :Aotrounez Riaval, e Saint-Hélier (e Roazhon hiziv) ; Alain, noter ouzh lez Roazhon e 1513. :''En argant e gebrenn en glazur, heuliet gant teir melionenn c'heotet.'' |- |[[Restr:Le Baron de Kerléau.gif|60px]] | :'''le Baron''', prokulor jeneral ouzh lez Roazhon (aet da Anaon e 1805) :''En argant e dreustell heuliet gant teir melionenn, an holl en geot.'' |- |[[Restr:Barrin des Rouxières.gif|60px]] | :'''Barrin''' :Baroned Montbarrot e 1671, e Sant-Albin-Roazhon. :''En glazur e deir balafenn en aour.'' |- |[[Restr:Le Bart.jpg|60px]] | :'''Le Bart''' :Jean le Bart, abad Sant-Melen, aet da Anaon e 1393 ; ur c'honestabl Roazhon e 1489. :''En glazur e leonparzh en argant.'' |- |[[Restr:Baudrain des Chateliers.gif|60px]] | :'''Baudran''' :Kuzulier ouzh prezidial Roazhon e 1580. :''En glazur e sourin en aour, heuliet ouzh kab gant teir rodig-kentr hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en aour.'' |- |[[Restr:Beaulieu de Coëtquen.gif|60px]] | :'''de Beaulieu''' :Daou gonestabl Roazhon, e 1496 ha 1498. :''En glazur e leon en argant, heuliet gant nav bezantenn en aour, 4, 2, 3.'' |- |[[Restr:Beaumont de la Guichardaye.gif|60px]] | :'''de Beaumont''' :Aotrounez Monteval, e Sant-Stefan Roazhon, ha Sainte-Foy, e Toussaints Roazhon ; Jean, alouez Roazhon e 1384. :''« dougen a ra tri fod leinet gant un drailhenn »'' ; livioù dianav. |- |[[Restr:Bourgneuf d'Orgères.gif|60px]] | :'''de Bourgneuf''' :Jean, aotrou Cucé (hiziv e Roazhon) ; kadoriad kentañ ouzh [[Breujoù Breizh]] eus 1595 da 1636 ; aet da Anaon e Pariz ar 27 Eost 1669. :''En argant e lammell en sabel, e grennbalefarzh en gul karget gant daou besk en argant.'' |- |[[Restr:Du Cellier.gif|60px]] | :'''du Cellier''' :Jean, kadoriad ouzh ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù]] ha kañseller ha senesal Roazhon e 1458. :''En gul e dreustell en brizh, heuliet gant teir fempdiliaouenn en argant.'' |- |[[Restr:Chéreil des Vergers.png|60px]] | :'''Chéreil''' :Mathurin, sindik ha kuzulier ouzh prezidial Roazhon e 1689. :''En glazur e lammell en argant.'' |- |[[Restr:Fablet.jpg|60px]] | :'''Fablet de la Motte''' <ref>Aotrounez la Motte (?), eskopti Roazhon. Ur c'huzulier ouzh prezidial, maer, letanant-jeneral ar polis, ha kannad Roazhon ouzh ar Stadoù e 1780</ref> :''En gul e groaz en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel, e gab en glazur karget gant teir steredenn en argant.'' * Sturienn : ''Ex voto publico'' |- |[[Restr:Frey de Neuville.png|60px]] | :'''Frey''' :François-Charles-Joseph, mestr diwezhañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1786. :''En argant e c'housourin en gul heuliet gant div zivaskell ivez en gul.'' |- |[[Restr:De la Lande des Fossés.gif|60px]] | :'''de la Lande des Fossés''' :Jean, kabiten ar strollad-koronal Roazhon ha kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1592. :''En glazur e leon en aour'' |- |[[Restr:Marc'hec de Kerbaul.gif|60px]] | :'''Marc'hec / Marchec / Chevalier''' :Aotrounez Montbarot ha la Martinière, e Sant-Albin-Roazhon ; Alain, senesal Roazhon ha kuzulier ouzh ar [[Grands Jours|Grands-Jours]] e 1498, en deus sinet feur-emglev dimeziñ [[Anna Breizh]] ha [[Loeiz XII (Bro-C'hall)|Loeiz XII]] ; René, gouarnour Roazhon e 1583<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy. T. II. p. 280.</ref>. :''En argant e leon en gul, krabanet, teodet ha kurunet en aour, e dreustell valirant en sabel, karget gant teir rodig-kentr en argant.'' |- |[[Restr:De Marnières.gif|60px]] | :'''de Marnières''' :Aotrounez la Martinière ha baroned Montbarrot, e Sant-Albin-Roazhon. :''En glazur e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant div rozenn hag ouzh beg gant ul leon, an holl en aour.'' |- |[[Restr:Nantrieul des Chesnayes.gif|60px]] | :'''Nantrieul''' :Aotrounez Chesnayes ; Pierre, tailhanter war mogajoù Roazhon e 1696. :''En glazur e bemp bezantenn en aour.'' |- |[[Restr:Palasne.gif|60px]] | :'''Palasne''' :Jean, serjant-jeneral Roazhon e 1764. :''En glazur e dreustell en argant karget gant tri houarn mulez en gul, ha heuliet gant teir delienn askol en aour.'' |- |[[Restr:De la Villéon de Saint-Alban.png|60px]] | :'''de la Villéon''' :Jacques, senesal Roazhon e 1479. :''En argant e gelenenn c'heotet ; e grenngonk plezhet etre sabel hag aour.'' |} ==Sport== ===Mell-droad=== *[[Stade Rennais Football Club|Stad Roazhon]] *[[Breizh Fobal Klub]] ===Darvoudoù-sport a bep seurt=== [[Skeudenn:Quaregnon - Le Samyn, 4 mars 2015, départ (D111).JPG|thumb|[[Bretagne-Séché Environnement]]]] * [[26 a viz Gouere]] [[1905]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1905|Tro Bro-C'hall]] etre [[ar Roc'hell]] ([[Charente-Maritime]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Louis Trousselier]]. * [[28 a viz Gouere]] [[1905]] : loc'hañ a ra 10{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1905|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du [[Caen]] ([[Calvados]]). * [[21 a viz Gouere]] [[1933]] : 21{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1933|Tro Bro-C'hall]] etre [[ar Roc'hell]] ([[Charente-Maritime]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Jean Aerts]] ([[Belgia]]). * [[22 a viz Gouere]] [[1933]] : loc'hañ a ra 22{{l}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1933|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du [[Caen]] ([[Calvados]]). * [[23 a viz Gouere]] [[1937]] : 18{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1937|Tro Bro-C'hall]] etre [[La Roche-sur-Yon]] ([[Vande]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Paul Chocque]]. * [[24 a viz Gouere]] [[1937]] : loc'hañ a ra 19{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1937|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du [[Vire]] ([[Calvados]]). * [[11 a viz Gouere]] [[1939]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre [[Vire]] ([[Calvados]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Eloi Tassin]]. * [[12 a viz Gouere]] [[1939]] : 3{{e}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre Roazhon ha [[Brest]] ; trec'h eo ar [[Breizh]]ad [[Pierre Cloarec|Pêr Gloareg]]. * [[9 a viz Gouere]] [[1951]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1951|Tro Bro-C'hall]] etre [[Caen]] ([[Calvados]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Édouard Muller]]. * [[25 a viz Mezheven]] [[1952]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1952|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Roazhon ; trec'h eo [[Rik Van Steenbergen]] ([[Belgia]]). * [[26 a viz Mezheven]] [[1952]] : loc'hañ a ra 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1952|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du [[ar Mañs]] ([[Sarthe]]). * [[29 a viz Mezheven]] [[1959]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1959|Tro Bro-C'hall]] etre [[Rouan]] ([[Seine-Maritime]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Jean Graczyk]]. * [[27 a viz Mezheven]] [[1963]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1963|Tro Bro-C'hall]] etre [[Rouan]] ([[Seine-Maritime]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Antonio Bailetti]] ([[Italia]]). * [[28 a viz Mezheven]] [[1963]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1963|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]). * [[22 a viz Mezheven]] [[1964]] : loc'hañ a ra 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1964|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du [[Lisieux]] ([[Calvados]]). * [[29 a viz Mezheven]] [[1970]] : 3{{e}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1970|Tro Bro-C'hall]] etre [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Marino Basso]] ([[Italia]]). * [[29 a viz Mezheven]] [[1970]] : loc'hañ a ra 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1970|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du [[Lisieux]] ([[Calvados]]). * [[10 a viz Gouere]] [[1977]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1977|Tro Bro-C'hall]] etre [[an Oriant]] ha Roazhon ; trec'h eo [[Klaus-Peter Thaler]] ([[Alamagn|Republik Kevreadel Alamagn]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1989]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1989|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinarzh]] ha Roazhon (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Greg LeMond]] ([[Stadoù Unanet]]). * [[7 a viz Gouere]] [[1989]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1989|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du park tematek [[Futuroscope]] ([[Vienne (departamant)|Vienne]]). * [[14 a viz Gouere]] [[1991]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1991|Tro Bro-C'hall]] etre [[Alençon]] ([[Orne (departamant)|Orne]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Mauro Ribeiro]] ([[Brazil]]). * [[15 a viz Gouere]] [[1991]] : 10{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1991|Tro Bro-C'hall]] etre Roazhon ha [[Kemper]] ; trec'h eo [[Phil Anderson]] ([[Aostralia]]). * [[8 a viz Gouere]] [[1994]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1994|Tro Bro-C'hall]] etre [[Cherbourg]] ([[Manche]]) ha Roazhon ; trec'h eo [[Gianluca Bortolami]] ([[Italia]]). * [[9 a viz Gouere]] [[1994]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1994|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du park tematek [[Futuroscope]] ([[Vienne (departamant)|Vienne]]). * [[8 a viz Gouere]] [[2006]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2006|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Gregor]] ha Roazhon (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Serhiy Honchar]] ([[Ukraina]]). * [[11 a viz Gouere]] [[2015]] : loc'hañ a ra 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2015|Tro Bro-C'hall]] eus Roazhon war-du [[Mur]]. == Liammoù etrebroadel == === Gevelliñ === Gevellet eo gant 13 kêr : {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="4" |-valign="top" | * [[skeudenn:Flag of England.svg|border|20px]] [[Exeter]] ([[Devon]], [[Bro-Saoz]]) abaoe 1957. * [[skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Rochester (New York)|Rochester]] ([[New York (Stad)|Stad New York]], [[Stadoù-Unanet]]) abaoe 1958. * [[skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Erlangen]] ([[Bavaria]], [[Alamagn]]) abaoe 1964. * [[skeudenn:Flag of the Czech Republic.svg|20px|border]] [[Brno]] ([[Su Moravia]], [[Republik Tchek|Tchekia]]) abaoe 1965. * [[skeudenn:Flag of Japan.svg|border|20px]] [[Sendai]] ([[Tōhoku]], [[Japan]]) abaoe 1967. * [[skeudenn:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Leuven]] ([[Brabant Flandrez]], [[Belgia]]) abaoe 1980. * [[skeudenn:Flag of Ireland.svg|border|20px]] [[Korkig]] ([[Cúige Mumhan]], [[Iwerzhon]]) abaoe 1982. * [[skeudenn:Flag of Algeria.svg|border|20px]] [[Setif|Stif]] ([[Kabilia]], [[Aljeria]]) abaoe 1982. * [[skeudenn:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Jinan]] ([[Shandong]], [[Republik Pobl Sina|Sina]]) abaoe 1985. Gevellet eo proviñs Shandong gant Rannvro Breizh. | * [[skeudenn:Flag of Kazakhstan.svg|20px]] [[Almaty]] ([[Kazakhstan|Kazac'hstan]]) abaoe 1991. * [[skeudenn:Flag of Mali.svg|20px]] [[Kelc'h Bandiagara]] ([[Rannbarzh Mopti]], [[Mali]]) abaoe 1995. * [[skeudenn:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Poznań]] ([[Polonia Veur]], [[Polonia]]) abaoe 1998. * [[skeudenn:Flag of Romania.svg|20px]] [[Nagyszeben]] ([[Treuzsilvania]], [[Roumania]]) abaoe 1999. Hag ivez kêriadennoù : *[[skeudenn:Flag of Brittany.svg|20px]] [[Sant-Jili-ar-Menez]] ([[Aodoù-an-Arvor]], [[Breizh]]) *[[skeudenn:Flag of Occitania.svg|20px]] [[Los Banhs de Rènnas]] ([[Aude (departamant)|Aude]], [[Languedoc-Roussillon]], [[Frañs]]) *[[skeudenn:Champagne-Ardenne flag.svg|20px]] [[Vouziers]] ([[Ardennes (departamant)|Ardennes]], [[Champagne-Ardenne]], [[Frañs]]) (maeronez anezhi eo Roazhon) |} === Koñsuldioù === Div goñsuliezh hollek a zo e Roazhon : [[Maroko]] staliet boulouard Sevigneg hag ar [[Stadoù-Unanet]] kae Chateaubriand. Un [[Ensavadur gall-ha-stadunanat Roazhon|Ensavadur gall-ha-stadunanat]] a zo ivez abaoe fin an Eil Brezel-bed. == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20080331052001/http://www.lesechos.fr/info/loisirs/4633960.htm ''Pennad Les Echos'' Une balade qui en dit long sur la manière dont les rois de France imposèrent leur pouvoir] * INA **[http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00201/rennes-apres-le-bombardement L'Ouest en mémoire (Ina) - Roazhon goude bezañ bet bombezennet 1943] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00203/les-allies-a-rennes L'Ouest en mémoire (Ina) - An aliañs e Roazhon 1944] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00343/ouverture-de-la-maison-de-la-culture-de-rennes L'Ouest en mémoire (Ina) - Digoradur ti ar c'hultur 1965] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00378/rennes-de-l-an-2000 L'Ouest en mémoire (Ina) - Roazhon 2000 1967] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00385/le-colombier-nouveau-centre-ville-de-rennes L'Ouest en mémoire (Ina) - Ar C'holombier : kreizkêr nevez 1972] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00386/l-industrialisation-rennaise L'Ouest en mémoire (Ina) - Roazhon oc'h en em industrializañ 1974] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00215/declaration-d-henri-freville L'Ouest en mémoire (Ina) - Henry Fréville 1976] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00217/edmond-herve-maire-de-rennes L'Ouest en mémoire (Ina) - Edmond hervé: aotrou maer Roazhon 1977] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00389/le-quartier-de-cleunay-a-rennes L'Ouest en mémoire (Ina) - Cleunay e Roazhon 1981] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00394/billet-d-humeur-sur-l-evolution-du-commerce L'Ouest en mémoire (Ina) - Emdradur ar stalioù e Roazhon : Alma] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00395/le-quartier-du-blosne-a-rennes L'Ouest en mémoire (Ina) - Ar Blosne e Roazhon 1994] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00234/l-architecture-rennaise-de-georges-maillols L'Ouest en mémoire (Ina) - Arkitekturiezh Georges Maillols e Roazhon 1998] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00463/la-telecom-valley L'Ouest en mémoire (Ina) - Roazhon : An telecom valley 2000] ** [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00402/a-rennes-ouverture-du-val-au-public L'Ouest en mémoire (Ina) - Ar metro nevez e Roazhon 2002] *ALBB : penaos e vez distaget Roazhon ? http://sbahuaud.free.fr/ALBB/Kartenn-544.jpg == Levrlennadur == * {{fr}} Michel Froger ha Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 * {{fr}} Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}} Laurence Mathey-Maille : ''Geoffroy de Monmouth. Histoire des rois de Bretagne''. Les Belles Lettres. Paris 1992 * {{fr}} Anne-Marie Rouanet-Liesenfelt ː ''La Civilisation des Riedones''. 2è supplément à Archéologie en Bretagne. Brest. 1980 * {{en}} Lewis Thorpe : ''Geoffrey of Monmouth. The history of the kings of Britain''. Penguin Books Ltf. Harmondsworth. 1966 -1973 * {{en}} Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Roazhon|*]] [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Roazhon]] [[Rummad:Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] sht8t973pkjunk1f96kud1v39q2rx0v 0 4652 2190126 2184741 2026-05-05T11:44:18Z OPAB44 57507 2190126 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwened | anvOfisiel = ''Vannes'' | skeudenn = Vannes Remparts.jpg | alc'hwez = Ar ramparzhioù. | ardamezioù = COA fr Vannes 56.svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} <small>([[pennlec'h]])</small> | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] <small>([[pennlec'h]])</small> | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] <small>(sez)</small> | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = Pennlec'h tri c'hanton: [[Kanton Gwened-1|Gwened-1]], [[Kanton Gwened-2|Gwened-2]], [[Kanton Gwened-3|Gwened-3]] | cp = 56000 | maer = David Robo | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 32.3 | hedred = -2.7603 | ledred = 47.6559 | uk = 22 | ubi = 0 | ubr = 56 | lec'hienn web = {{fr}}[http://br.mairie-vannes.fr br.mairie-vannes.fr] }} '''Gwened''' a zo ur gêr eus [[Breizh]] ha kêr-benn [[Bro-Gwened]], e foñs ar [[Mor Bihan]]. [[Pennlec'h]] [[departamant gall|departamant]] ar [[Mor-Bihan]], [[Arondisamant Gwened]] ha tri c'hanton eo ivez. 53 218 [[annezad]] a oa enni d'ar {{1añ}} a viz Genver 2016, 135 882 e [[Gwened Tolpad]]. Prizet eo ar gêr gant an douristed evit he glad hag he endro. Ur pol deskadurezh uhel eo. [[Darioritum]] a oa he anv e mare ar [[Weneted]] hag ar [[Romaned]]. Kêr-benn [[Bro-Ereg]] e teuas da vezañ er {{VIvet kantved}} e mare ar brezelioù etre ar Franked hag ar Vrezhoned. Ur gêr a-bouezh e teuas da vezañ gant [[Duged Breizh|an Duged]]. Mogeriet eo ar gêr kozh c'hoazh hiziv gant ramparzhioù bras eus ar mare-se, arouez galloud [[Dugelezh Breizh]]. == Douaroniezh == * War aod ar [[Mor Bihan]] emañ Gwened. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Gwened''|gwalarn=[[Pleskob]]|norzh=[[Sant-Teve]]|biz=[[Sant-Nolf]]|kornôg=[[Ploveren]]|reter=[[Teiz]], [[Trevlean]]|gevred=[[Sine]]|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Mor Bihan Gwened|Mor Bihan]]''}}, [[Sine]]|mervent=[[Aradon]]|enklozadur=}} ==Anv== === Stummoù skrivet === *'''Benetis''', 400; '''Venetis''', VIIt; '''Veneda''', 818; '''Venedia''', 826; '''Vednedia''', 833; '''Vened'''i, 850; '''Vanetensi'''s, 1187; '''Vennes''', 1263; '''Venes''', 1288; '''Vennes''', 1311; 1316; 1318; '''Vanes''', 1320; '''Vannes''', 1332; '''Vanne''', 1334; '''Vannes''', 1339; '''Vannes''', 1343; '''Vennes''', 1428; 1440; 1516; '''Vannes''', 1560; '''Vennes''', 1561; 1592;  '''Vannes''', '''Vannetois''', 1592; '''Vennes''', 1709 === Gerdarzh === *Dont a ra hec'h anv eus poblad ar [[Weneted]]. *''Vannes'' a vez graet anezhi e galleg, distaget {{IPA|[van]}}. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:COA fr Vannes 56.svg|100px]] | :''« En gul e erminig tremenant en argant, gwakoliet etre aour hag erminoù »'' *Sturienn : ''À ma vie'' |} == Istor == * Kêr-benn gozh [[Bro-Ereg]] hag [[eskopti Gwened]] eo kêr Gwened ivez. ===Henamzer=== * ''[[Darioritum]] eo anv ar gêr savet eno gant ar C'halianed-Romaned. * Un hent roman a gase eus [[Darioritum]] (Gwened bremañ) da [[Kemper|Lokmaria-Kemper]]<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 16</ref>. ===[[Dispac'h Gall]]=== * Melestradurezh: krouet e voe kumun Gwened e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Gwened da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Gwened (1790)|Gwened]], da benn distrig, [[distrig Gwened]]<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36</ref>, seizh kanton ennañ: [[Kanton an Elven (1790)|an Elven]], [[Kanton Aradon (1790)|Aradon]], [[Kanton Gregam (1790)|Gregam]], [[Kanton Gwened (1790)|Gwened]], [[Kanton Sant-Teve (1790)|Sant-Teve]], [[Kanton Sarzhav (1790)|Sarzhav]] ha [[Kanton Surzhur (1790)|Surzhur]], ha da benn departamant ar [[Mor-Bihan]]. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton)<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187</ref>. Lodennet e voe [[Kanton Gwened (1790)|kanton Gwened]] e kantonioù [[Kanton Gwened-Kornôg (1801)|Gwened-Kornôg]] ha [[Kanton Gwened-Reter (1801)|Gwened-Reter]], e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]])<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=38837 Cassini - EHESS - Gwened - Fichenn ar gumun]</ref>, dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Gwened da bennlec'h [[arondisamant Gwened]] krouet e 1800. === {{XIXvet kantved}} === <gallery> TigarGwened.jpg|An ti-gar. </gallery> * [[1862]]: dont a ra an [[hent-houarn]] betek Gwened. * [[Brezel 1870-1871]]: mervel a reas 39 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56260&dpt=56&idsource=59022&table=bp09 memorialgenweb - Monumant ar re varv e Bered Boismoreau] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 774 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,30 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56260&dpt=56&idsource=55846&table=bp08 Memorialgenweb - Monumant ar re varv e ''Pladenn ar Warenn'']</ref>. * Fuzuilhet e voe ur milour breizhat bet soudardaet e Gwened gant al Lu [[gall]] d'an 10 a viz Gwenholon 1916<ref>{{fr}}[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant" </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'an [[21 a viz Even]] [[1940]] e tegouezhas al [[Wehrmacht|lu alaman]] e Gwened<ref>{{fr}}Archives départementales du Morbihan, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', 2009, pajenn 24</ref>. * Daou [[frontstalag]] a oa e Gwened e 1940, an Niv. 183 hag an Niv. 183a<ref>{{fr}}[http://www.ajpn.org/internement-Camp-de-l-ile-de-Groix-767.html Anonymes, Justes et Persécutés durant la période Nazie dans les communes de France]</ref>; * [[Maurice Marchais]], maer ar gumun, a voe digarget evit miz d'an [[28 a viz Du]] [[1940]] gant ar prefed [[Henri Piton|Piton]] evit bout bet graet ''Vieille ganache'' (''Beulke kozh'') eus [[Philippe Pétain|Pétain]]; flatret e oa bet gant ur jeneral gall eus Aradon d'ur [[Sened gall|senedour]] kozh, hennezh a zislerias anezhañ d'ar prefed; digefridiet e voe Marchais da vat d'an [[11 a viz Kerzu]] [[1940]] gant ur skrid-embann maodiernel<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 48 </ref>. * Dieubet e voe Gwened d'ar [[5 a viz Eost]] [[1944]] gant "Combat Command B" ar ''6th Armored Division'' eus lu [[SUA]] hag ar [[Rezistañs]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', pajenn 142, Éditions Astoure, 2008</ref>. * D'ar 16 a viz C'hwevrer 1945 e voe skoet Gwened gant tri obuz alaman tennet eus [[Plouharnel]], lazhet e voe seizh den<ref>{{fr}}"Ouest-France", d'ar 16 a viz C'hwevrer 2015</ref>. * D'an [[16 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv pevar den eus ar gumun, izili eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an [[13 a viz Gouere]] [[1944]] gant al lu [[wehrmacht|alaman]] e kreñvlec'h Pentevr e [[Sant-Pêr-Kiberen]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 322-329</ref>. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 12 a viz Here 2007 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 8 a viz Kerzu 2007 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === * Kumun gentañ Breizh eo bet e-keñver an niver a vugale skoliataet er skolioù divyezhek hag e Diwan e 2009. * Klasoù divyezhek hag ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1993]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 314 skoliad (6,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. === Bugaligoù === * Ur vagouri vrezhonek dre soubidigezh zo bet digoret gant ar gevredigezh "Babigoù Breizh". == Tud == * [[Youenn Drezen]] a zalc'has un davarn e kreiz-kêr Gwened, e-tal ar maerdi. * Jean Mathurin Thomazo (26 a viz Even 1892 e Pluergad-10 a viz Gwenholon 1916), soudard breizhat, soudardaet e Gwened, bet fuzuilhet gant al Lu [[gall]] e [[departamant gall|departamant]] [[Somme (departamant)|Somme]] ([[Bro-C'hall]]) e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref>{{fr}}[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant" </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20200213114102/https://lp56.fr/infos/index.php/republique/63-fusilles/96-jean-mathurin-thomazo Fédération morbihannaise de la Libre Pensée]</ref>. === Tud bet ganet eno === * [[1805]] : [[Adolphe Billault]], alvokad, ministr ha kannad [[Liger-Izelañ]] * [[1842]] : [[René Kerviler]] (bet ganet René (Mathurin) Marie Pocard du Cosquer de Kerviler), ijinour, henoniour ha levrrollour [[breizh]]at ha [[gall]]. * [[1860]] : [[Émile Jourdan]], [[arzour]]. * [[1861]] : [[Aogustin Gwilhevig]], beleg katolik breizhat ha yezhadurour brezhoneg. * [[1866]] : [[Edmond Filhol de Camas]], milour, skiantour ha [[Sened gall|senedour]] ar [[Mor-Bihan]]<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993</ref>. * [[1923]] : [[Geneviève Asse]], livourez hag engravourez * [[1934]] : [[Yves Coppens]], henouennoniour. === Tud bet marvet eno === * [[1805]] : [[Pêr Gwilhmod]], penn chouan, lesanvet "[[Begnen|roue Begnen]]", fuzuilhet d'ar [[5 a viz Genver]]. * [[1825]] : [[Marie-Louise de Lamoignon]] (''Mamm Sant-Loeiz'' hec'h anv relijiel) gwenvidigez, savet ganti Urzh Seurezed Sant-Loeiz. * [[1888]] : [[Yann-Vari ar Joubiouz]], barzh [[brezhoneg|brezhonek]]. * [[1959]] : [[Iwan an Diberder]], skrivagner brezhonek. * [[1964]] : [[Joseph Le Pévédic]], maer Pleñver, kuzulier [[Kanton Belz]] ha kannad ar [[Mor-Bihan]] e [[Bodadenn Vroadel (Frañs)|Kambr an deputeed]]<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993</ref>. * [[2001]] : [[Turiaw ar Menteg]], beleg ortodoks ha brezhonegour. * [[2021]] : [[Yannig Audran]], skolaer, soner ha skrivagner brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" | | | |- |[[Restr:Gibon.gif|80px]] |'''de Gibon''' Aotrounez Coëtlagat, e Sant-Padarn. |''En gul e deir manal ed en aour'' |- | | | |} == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Bretagne les remparts de Vannes.jpg|Mogerioù Gwened Maisons à pans de bois-Vannes.jpg|An iliz-veur Clocher Saint Paterne.jpg|Tour-iliz Sant Padern </gallery> * Iliz-Veur ''Sant Pêr'' ({{XIIIvet}}-{{XIXvet kantved}}) * Iliz katolik ''Sant Padern'' * Chapel Sant-Erwan ({{XVIvet kantved}}) er skolaj [[Jules Simon|Jules-Simon]] * Chapel ar Roc'hig ({{XVIvet kantved}}) * Mogerioù-kreñv (ramparzhioù) gant tourioù ar Boultrennerezh hag ar C'honestabl * [[Kastell an Erminig]] savet e penn kentañ an {{XVIIIvet kantved}} war-lerc'h ar c'hastell-kreñv savet gant [[Yann IV (dug Breizh)]]. * Karterioù kozh * Mirdi hendraouriezh * Mirdi an Arzoù kaer (Mirdi ar C'hoc'hu) * Mirdi ar Pleg-Mor hag ar Mor * Liorzhoù publik * Enez Koulev Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun (''Boismoreau'') === {| |[[Restr:GwenedBreizhBezioù-brezelar C'hommonwealtheberedBoismoreau.JPG|left|thumb]] |} {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Flag of Australia.svg|24px]] [[Aostralia]] |2 |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |7 |- |'''Hollad''' |'''9''' |} Karrnijourion e oant holl. Marvet int e-pad an [[Eil Brezel Bed]], pevar anezhe e miz [[Du]] [[1940]], ar re all e miz [[Du]] [[1942]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Vickers Wellington|Wellington]]'' marilhet ''BJ 768'') e [[Gregam]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086470&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 258</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20110707075354/http://www.absa39-45.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs 1793-2022 === <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:60000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 text:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 text:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:1806 bar:1821 text:1821 bar:1831 text:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 text:1841 bar:1846 text:1846 bar:1851 text:1851 bar:1856 text:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 text:1866 bar:1872 text:1872 bar:1876 text:1876 bar:1881 text:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 text:1891 bar:1896 text:1896 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1926 text:1926 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 text:2006 bar:2007 text:2007 bar:2012 text:2012 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 9131 bar:1800 from:0 till: 9131 bar:1806 from:0 till: 10902 bar:1821 from:0 till: 11289 bar:1831 from:0 till: 10395 bar:1836 from:0 till: 11623 bar:1841 from:0 till: 11737 bar:1846 from:0 till: 12974 bar:1851 from:0 till: 12356 bar:1856 from:0 till: 14329 bar:1861 from:0 till: 14564 bar:1866 from:0 till: 14560 bar:1872 from:0 till: 14690 bar:1876 from:0 till: 17946 bar:1881 from:0 till: 19284 bar:1886 from:0 till: 20036 bar:1891 from:0 till: 21504 bar:1896 from:0 till: 22189 bar:1901 from:0 till: 23375 bar:1906 from:0 till: 23561 bar:1911 from:0 till: 23748 bar:1921 from:0 till: 21402 bar:1926 from:0 till: 22089 bar:1931 from:0 till: 22413 bar:1936 from:0 till: 24068 bar:1946 from:0 till: 28189 bar:1954 from:0 till: 28403 bar:1962 from:0 till: 30411 bar:1968 from:0 till: 36576 bar:1975 from:0 till: 40359 bar:1982 from:0 till: 42178 bar:1990 from:0 till: 45644 bar:1999 from:0 till: 51759 bar:2006 from:0 till: 53079 bar:2010 from:0 till: 52515 bar:2012 from:0 till: 52648 bar:2022 from:0 till: 54955 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> </div> 54 955 annezad a oa hervez [[niveradeg]] [[2022]]. == Maered Gwened == * 1933-1941 : Maurice Marchais * 1941-1944 : Edmond Germain * 1944-1944 : Maurice Marchais * 1944-1944 : Sabine de La Barre de Nanteuil * 1945-1945 : Gustave Thébaud * 1945-1965 : Francis Decker * 1965-1977 : Raymond Marcellin * 1977-1983 : Paul Chapel * 1983-2001 : Pierre Pavec * 2001-2004 : [[François Goulard]] * 2004-2007 : Norbert Trochet * 2008-2011 : [[François Goulard]] * abaoe 2011 : [[David Robo]] ==Sport== ===Rugbi=== * Ar c'hlub a-vicher nemetañ e Breizh eo [[Rugbi Klub Gwened]]. E PRO D2 e c'hoari, da lavarout eo en eil rummad. ===Mell-droad=== *[[Gwened Olimpek Klub]] ===Marc'hhouarnezh=== === Tro Bro-C'hall e Gwened=== * [[26 a viz Mezheven]] [[1925]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1925|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Gwened ; trec'h eo [[Nicolas Frantz]] ([[Luksembourg]]). * [[27 a viz Mezheven]] [[1925]] : loc'hañ a ra 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1925|Tro Bro-C'hall]] eus Gwened war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]). * [[25 a viz Mezheven]] [[1927]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Gwened (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Gustaaf Van Slembrouck]] ([[Belgia]]). * [[26 a viz Mezheven]] [[1927]] : loc'hañ a ra 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927|Tro Bro-C'hall]] eus Gwened war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]) (a-benn d'an eur). * [[21 a viz Mezheven]] [[1928]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Gwened (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Marcel Bidot]] ([[Bro-C'hall]]). * [[22 a viz Mezheven]] [[1928]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928|Tro Bro-C'hall]] eus Gwened war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]) (a-benn d'an eur). * [[4 a viz Gouere]] [[1929]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Gwened ; trec'h eo [[Gustaaf Van Slembrouck]] ([[Belgia]]). * [[5 a viz Gouere]] [[1929]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929|Tro Bro-C'hall]] eus Gwened war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]). * [[5 a viz Gouere]] [[1930]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Gwened ; trec'h eo [[Omer Taverne]] ([[Belgia]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1930]] : loc'hañ a ra 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930|Tro Bro-C'hall]] eus Gwened war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]). * [[3 a viz Gouere]] [[1931]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Gwened ; trec'h eo [[André Godinat]] ([[Bro-C'hall]]). * [[4 a viz Gouere]] [[1931]] : loc'hañ a ra 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931|Tro Bro-C'hall]] eus Gwened war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]). * [[16 a viz Gouere]] [[1947]] : 18{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1947|Tro Bro-C'hall]] etre [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]) ha Gwened ; trec'h eo [[Pietro Tarchini]] ([[Suis]]). * [[17 a viz Gouere]] [[1947]] : 19{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1947|Tro Bro-C'hall]] etre Gwened ha [[Sant-Brieg]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Raymond Impanis]] ([[Belgia]]). * [[14 a viz Gouere]] [[1954]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Gwened ; trec'h eo [[Jacques Vivier]] ([[Bro-C'hall]]). * [[15 a viz Gouere]] [[1954]] : loc'hañ a ra 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954|Tro Bro-C'hall]] eus Gwened war-du [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]). * [[29 a viz Mezheven]] [[1985]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] etre Gwened ha [[Lannarstêr]] ; trec'h eo [[Rudy Matthijs]] ([[Belgia]]). * [[5 a viz Gouere]] [[1993]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1993|Tro Bro-C'hall]] etre [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]) ha Gwened ; trec'h eo [[Wilfried Nelissen]] ([[Belgia]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1993]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1993|Tro Bro-C'hall]] etre Gwened ha [[Dinarzh]] ; trec'h eo [[Djamolidine Abdoujaparov]] ([[Ouzbekistan]]). * [[5 a viz Gouere]] [[2000]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000|Tro Bro-C'hall]] etre Gwened ha [[Gwitreg]]; trec'h eo [[Marcel Wüst]] ([[Alamagn]]). * [[12 a viz Gouere]] [[2015]] : loc'hañ a ra 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2015|Tro Bro-C'hall]] eus Gwened war-du [[Pluveleg]] (a-benn d'an eur, a-skipailhoù). ==Liammoù== == Darempredoù etrebroadel == ===Gevelliñ=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Wallonia.svg|border|25px]] [[Wallonia]] | [[Mons (Wallonia)|Mons]] | 1952 |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] ([[Niedersachsen]]) | [[Cuxhaven]] | 1963 |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Fareham]] | 1967 |} === Keveleriñ === {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Mali.svg|border|25px]] [[Mali]] | [[Baroueli]] ([[Kelc'h Ségou|Ségou]]) | 2002 |- | [[Restr:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Polonia]] (Traoñ Silezia) | [[Wałbrzych]] | 2001 |} == Liammoù diavaez == {{Wikeriadur}} {{Commonscat|Vannes}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20071013012509/http://br.mairie-vannes.fr/ lec'hienn ofisiel kêr Gwened] *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56260 Gwened war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Gwened|*]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth er Mor-Bihan]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e 1944]] gg0giv56w468cnvzke9gkf5jpvgmnfv 0 4831 2189944 2131460 2026-05-04T14:32:11Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2189944 wikitext text/x-wiki {{Yezh |anv=Jorjieg |anveyezh=ქართული Kartuli <br>[[File:Kartuli Georgian Sample3.svg|270px]] |broiou=[[Jorjia (bro)|Jorjia]], [[Rusia]], [[Azerbaidjan]], [[Iran]], [[Turkia]] |rannved= [[Kaokaz]] |komzet=4 103 000 |renkadur=goude 100 |livfamilh=Kaokazek |familh=[[Yezhoù Kaokazek]]<br /> &nbsp;[[Yezhoù Kaokazek ar C'hreisteiz|Kaokazeg ar C'hreisteiz]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[Yezhoù Kartvelek|Kartveleg]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Jorjieg'''<br /> |YezhOfisiel= [[Jorjia]] |akademiezh= hini ebet |iso1= ka |iso2= geo / kat |lizherennoù=GEO }} Ur [[Yezhoù kartvelek|yezh kartvelek]] ar '''jorjieg''' pe '''georgeg''' (ქართული ენა ''kartuli ena'') komzet gant tro-dro da 4.1 milion a dud e [[Jorjia (bro)|Jorjia]] (83% eus ar boblañs), [[Iran]], [[Azerbaidjan]], [[Turkia]] ha [[Rusia]]. Evel an holl [[yezh|yezhoù]] kaokazek ez eo ar jorjieg ur [[Ergativel-absolutivel|yezh ergativel]] ha [[Yezh daspegel|daspegel]]. Luziet-tre eo [[fonologiezh]] ar jorjieg ivez dre ma ra gant meur a [[kensonenn|gensonenn]] a c'hell mont da heul an eil war-lerc'h eben hep [[vogalenn]] ebet kenetreze. Talvezout a ra ar jorjieg da yezh dre skrid evit an holl bobloù a ra gant [[yezhoù kaokazeg]] dre gomz evel ar [[svaneg]], ar [[megreleg]] pe al [[lazeg]]. Ul istor [[lennegezh|lennegel]] hir en deus ar jorjieg. Setu [[rannyezh|rannyezhoù]] pennañ ar jorjieg: * Imereteg (''imeretian'') * Racheg-letchc'houmeg (''racha-lechkhum'') * Goureg (''gurian'') * Adjareg (''ajarian'') * Imerc'heveg (''imerkhev'') : Turkia. * Kartleg (''kartlian'') * Kac'heteg (''kakhetian'') * Ingileg (''ingilo'') * Toucheg (''tush'') * C'hevsureg (''khevsur'') * Moc'heveg (''mokhev'') * Pchaveg (''pshav'') * Mtiouleg (''mtiul'') * Ferdjeideg (''ferjeidan'') : Iran * Mesc'heteg (''meskhetian'') Skrivet e vez ar jorjieg gant ur [[doare-skrivañ|skritur]] ispisial, al [[Lizherennegoù ar georgeg|lizherenneg c'heorgek]]. == Gwelet ivez == * [[Yezhoù kaokazek]] * [[Lizherennegoù ar georgeg]] == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20151031225421/http://www.kartuli.com/ Lec'hienn diwar-benn Georgia] * [https://web.archive.org/web/20021015170100/http://www.armazi.com/georgian/ Yezhadur georgeg] {{InterWiki|ka}} <!--Categories--> [[Rummad:Meneger yezhoù ar bed]] [[Rummad:Jorjieg|*]] [[Rummad:Yezhoù Jorjia]] [[Rummad:Yezhoù kartvelek]] 2ehcy1d4s1wpdmvtzo9z9zyby1tgbjt 0 5045 2190115 2186551 2026-05-05T11:33:02Z OPAB44 57507 2190115 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ |Sant-Ervlon}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Ervlan | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Saint-Herblain | skeudenn = Saint-Herblain mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr | ardamezioù = Blason ville fr Saint-Herblain (Loire-Atlantique).svg | bro = {{Bro-Naoned}} | departamant = {{Liger-Atlantel}} | arondisamant = [[Arondisamant Naoned|Naoned]] | etrekumuniezh = [[Naoned Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Tolpad-kêrioù Naoned]] | kanton = [[Pennlec'h]] 2 [[kanton|ganton]] :<br />[[Kanton Sant-Ervlan-Reter|Sant-Ervlan-Reter]] ha<br />[[Kanton Sant-Ervlan-Kornôg-Antr|Sant-Ervlan-Kornôg-Antr]] | insee = 44162 | cp = 44800 | maer = [[Bertrand Affilé]] | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 30.02 | hedred = -1.64972222222 | ledred = 47.2122222222 | uk = 8 | ubi = 1 | ubr = 64 | lec'hienn web = [http://www.saint-herblain.fr/ Ti-kêr] }} '''Sant-Ervlan'''<ref>[[Geriadur brezhoneg An Here]] (2001).</ref><ref>[http://www.bretagne-info.org/2014/03/17/elections-municipales-2014-entretien-avec-primael-petit-tete-de-liste-de-st-herblain-a-gauche-toute-st-ervlan-a-gleiz-penn-da-benn/ ''Bretagne-Info'']. ''Sant-Hermelen-Naoned'' e [[Geriadur Hemon]], 1978, 1993.</ref> a zo ur gêr eus [[Bro-Naoned]], e [[Breizh]], e departamant al [[Liger-Atlantel]]. Kumun vrasañ [[bannlev]] [[Naoned]] eo pa oa 46 268 annezad enni e 2017. Se a laka Sant-Ervlan da vezañ dekvet kêr Breizh, ur gêr hag a gresk buan abaoe ar [[bloavezhioù 1960]]. [[Erv Breizh (kendi)|Erv Breizh]], ur c'hendi bras, ar greizenn-genwerzh vras [[Atlantis (kreizenn-genwerzh)|Atlantis]] ha [[Zenith Naoned Meurgêr]], ar sal abadennoù, a c'hall bezañ gwelet evel arouezioù ar c'hêriekadur-mañ, o tispenn roudoù Naoned. == Douaroniezh == E kornôg [[Naoned]] emañ, war ribl norzh al [[Liger]] evit an darn vrasañ eus kêr. Tro-dro da Sant-Ervlan e kaver eta kumunioù Naoned, [[Antr]] etre Sant-Ervlan hag al Liger, [[Koeron]], [[Saotron]] hag [[Orvez]]. War [[Erv Breizh]] emañ, ul linenn gribenn eus [[Torosad Arvorig]]. ==Anv== Erwan Vallerie, heuliañ Dauzat ː '''Sanctum Hermelandum''', 1287 ==Ardamezioù== ''En gul e deir ruilhenn kenweet, e gab en erminoù''<br> Aozer : Ao. Murail – Degemeret gant Kuzul ar Gumunn d'ar 14 a viz Meurzh [[1980]]. == Istor == === {{VIIvet kantved}} === Er {{VIIvet kantved}} e oa bet krouet ar barrez gant [[Hermelandus]], ur [[manac'h]] eus [[abati]] [[Fontenelle]], war c'houlenn eskob [[Naoned]]. === [[Dispac'h Gall]] === Krouet e voe kumun Sant-Ervlan e [[1790]] diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e [[Kanton Chantenay]] hag e [[Bann Naoned]]. E 1800 e voe lakaet en [[Arondisamant Naoned]]. Lakaet e voe e [[Kanton Naoned-6]] e 1801<ref>[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=32239 Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Ervlan] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 96 gwaz ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e. 3,60 % eus he foblañs e 1911<ref> [http://lessoldatsdeloireinferieure.hautetfort.com/saint-herblain/ Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== D'ar [[16 Gwengolo|16 a viz Gwengolo]] [[1943]] e voe taolet 80 bombezenn e Sant-Ervlan gant nijerezioù [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]] eus ar ''1^st Bombardment Division'' ([[United States Army Air Forces]])<ref>Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 252.</ref>. === {{XXIvet kantved}} === Lakaet e voe ar gumun da vurev kreizenniñ kantonioù [[Kanton Sant-Ervlan-1|Sant-Ervlan-1]] ha [[Kanton Sant-Ervlan-2|Sant-Ervlan-2]] pa voe diskaret [[Kanton Sant-Ervlan-Kornôg-Antr]] e 2014<ref>{{fr}} [http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000028661362 Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique].</ref>. == Ekonomiezh == Ur gêr war ziorren bras eo, dreist-holl tro-dro d'ar greizenn genwerzhel ''Atlantis'', e-kichen dor an [[hent-tro]] a zo "Armor" he anv. Takad kenwerzhel brasañ kornaoueg [[Bro-C'hall]] eo.<br /> Ne oa nemet 2 400 annezad e Sant-Ervlan e [[1851]], 18 760 e [[1968]] ha bremañ muioc'h eget 45 000 anezho. Kresket eo war ul lusk a 3% bep bloaz etre [[1990]] ha [[1999]]. Ret eo neuze da guzulieren-gêr kavout penaos plediñ gant ar c'hresk-se, bodañ ar boblañs a zo kresket re vuan war dachenn ar gumun-vannlev evel m'emañ bremañ ha sevel ur vuhez kêr memestra. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=50000 |passo1=10000 |passo2=2000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=11990 |p2=17568 |p3=39867 |p4=41958 |p5=42774 |p6=43726 |p7=43901 |p8=43287 |mammenn=EBSSA }} 43 082 annezad a oa enni hervez [[niveradeg]] an [[EBSSA]] e [[2011]], 44 337 e 2014 ha 46 268 e 2017. == Kêraoz == [[Erv Breizh (kendi)|Erv Breizh]] zo [[LODEF]] brasañ Breizh, gant ouzhpenn 780 lojeiz ennañ. Ur c'harter eo en e-unan. Savet e oa er bloavezhioù 1970. Tennañ a ra e anv eus al linenn gribenn. == Buhez sevenadurel hag arvestoù == E dor an Arvor emañ staliet [[Zenith Meurgêr Naoned]], sal-abadennoù brasañ Breizh, abaoe miz Kerzu [[2006]]. ==Brezhoneg== === Ya d'ar brezhoneg === D'an 3 a viz Ebrel [[2009]] e oa bet votet ar garta [[Ya d’ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === [[Diwan]] en deus digoret e [[2008]] e skolaj kentañ el Liger-Atlantel<ref>[http://skolajdiwanbronaoned.over-blog.com/]</ref>. E distro-skol 2025 e oa 250 bugel enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek (4,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref> === Kelenn d'an oadourien === Kentelioù evit an dud vras a zo eno abaoe 2001 gant ar gevredigezh [[Kentelioù an Noz]]<ref>[http://www.breton-nantes.org/]</ref>. Meur a obererezh dudi a vez kinniget gant [[Kentelioù an Noz]] e-kichen ar c'hentelioù : pleustradegoù c'hoariva, labour dorn, bodad lenn, bodad komz, keginañ, dañs, kanañ, golf, mell-droad, baleadegoù ha kement 'zo. Gant [[Skol an Emsav]] ha skoazell [[Kuzul-rannvro Breizh]] e vez aozet stummadurioù hir (6 miz, 35 eurvezh bep sizhun) war ar brezhoneg abaoe 2011. Abaoe 2017 e vez aozet ur stummadur 'emvarrekaat' e St Ervlan. === Buhez foran === E 2008 e oa bet digoret e-kichen skolaj [[Diwan]] al Liger-Atlantel, ar vediaoueg "KDSK" (Kreizenn dafar sevenadurel keltiek) gant Maripol Gouret. Ul lec'h eskemm ha daremprediñ eo KDSK, evit klask titouroù, amprestiñ levrioù, pladennoù DVDoù, kazetennoù<ref>[https://web.archive.org/web/20110912221553/http://www.kdsk-bzh.org:8080/Main.htm KDSK]</ref>. === Ti-embann === *[[Timilenn]]. == Melestradurezh == == Sport == === Tro Bro-C'hall === [[16 a viz Gouere]] [[1991]] : 11{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1991|Tro Bro-C'hall]] etre [[Kemper]] ha Sant-Ervlan; trec'h eo [[Charly Mottet]]. == Tud liammet ouzh ar gumun == * Jean Blanchard de Lessongère, pennprokulor ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1612 * Yves Guillon de Teillé, selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1697 * Jean Burot de Carcouët, mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1748 * Jacques-Antoine Maillard de la Gournerie, mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1761 Tud bet o chom eno : * [[Jacqueline Auriol]] (1917-2000), nijerez Tud marvet eno : *[[Raffig Tullou]] (1909-1990), kizeller *[[Simone Le Moigne]] (1911-2001), livourez *[[Jozef Abasq]] (1923-2006), skrivagner brezhonek *[[Anne Caseneuve]] (1964-2015), merdeerez === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Aubier-l.jpg|80px]] |'''L'Aubier''', '''Laubier'''<br>Aotrounez La Borderie<br>''En argant e deir grilh en sabel o dornelloù bouklet ivez en sabel'' |- |[[Restr:Barrin des Rouxières.gif|80px]] |'''Barrin''' Beskonted Lessongère ''En glazur e deir balafenn en aour'' |- |[[Restr:Blanchard de Lessongère.svg|94x94px]] |'''Blanchard''' Aotrounez Lessongère ''En glazur e dreustell en argant, heuliet gant pemp bezantenn en aour'' |- |[[Restr:Burot de Carcouët.png|80px]] |'''Burot''' Aotrounez Carcouët ''En arc'hant e zri fenn bleiz en sabel'' |- |[[Restr:De l’Épervier - de l'Espervier.gif|80px]] |'''de l'Epervier / de l'Espervier''' Aotrounez la Bouvardière ha la Langevinière ''En glazur e lammell en aour, heuliet gant peder bezantenn ivez en aour'' |- |[[Restr:Guillon de la Créancière.png|80px]] |'''Guillon''' Aotrounez Teillé ''En aour e gebrenn en sabel karget gant teir c'hroazigan en argant, hag heuliet gant tri leonig en sabel, an daou ouzh kab penn-ouzh-penn'' |- |[[Restr:Harouis de la Rivière.gif|80px]] |'''Harouys''' Aotrounez Teillé ''En aour e deir sourin en gul, pep hini karget gant tri benn unkorn en aour'' |- |[[Restr:Lair de Lessongère.gif|80px]] |'''Lair''' Aotrounez la Lessongère ha la Botardière ''En glazur e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant div steredenn en argant hag ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant'' |- |[[Restr:Maillard de la Menguais.png|80px]] |'''Maillard''' Aotrounez la Gournerie ''En glazur e lammell divouedet en aour, heuliet ouzh kab hag ouzh lezioù gant teir horzh ivez en aour, hag ouzh beg gant ul leon en argant, teodet en gul.'' |- |[[Restr:Michaël de la Bourgonnière.gif|80px]] |'''Michaël''', pe '''Michel''' Aotrounez la Bourgonnière ha la Tesserie ''Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4 en sabel e dour en argant; ouzh 2 ha 3, en aour e deir groaz pavek en gul, e vevenn en argant'' |} == Darempredoù etrebroadel == === Gevelliñ === {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Sankt Ingbert]] | 1981 |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Port Láirge]] | 1986 |- | [[Restr:Flag of Catalonia.svg|border|25px]] [[Katalonia]] | [[Viladecans]] | 1991 |- | [[Restr:Flag of Senegal.svg|border|25px]] [[Senegal]] | [[Ndiaganiao]] | |- | [[Restr:Flag of Bulgaria.svg|border|25px]] [[Bulgaria]] | [[Kazanlak]] | 2008 |} === Emglev mignoniezh === {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Palestine.svg|border|25px]] [[Palestina]] | [[Betleem]] | |} === Paeroniañ === {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Romania.svg|border|25px]] [[Roumania]] | [[Cleja]] | |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Saint-Herblain}} == Levrlennadur == * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Naoned]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Sant-Ervlan]] 5pi2uh0w7uaqr06c5peicss1hwi9b0s 0 5328 2190118 2189094 2026-05-05T11:36:07Z OPAB44 57507 2190118 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = an Alre | anvOfisiel = Auray | skeudenn = Dscn5043-auray.jpg | alc'hwez = Porzh Sant-Sten. | ardamezioù = Blason ville fr Auray (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton an Alre|an Alre]] ([[pennlec'h]]) | insee = 56007 | cp = 56400 | maer = Françoise Naël | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 6.91 | hedred = -2.981389 | ledred = 47.668612 | uk = | ubi = 0 | ubr = 37 | lec'hienn web = {{fr}}[https://www.auray.fr/ www.auray.fr] }} '''An Alre''' zo ur gumun e [[Bro-Gwened]], e [[Breizh]], e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == Emañ '''an Alre''' e penn un [[aber]], ''Stêr an Alre'', e-lec'h m'en em vesk dourioù al [[Loc'h]] gant dour sall ar mor. Bevennet eo gant [[Brec'h (kumun)|Brec'h]] er gwalarn, [[Plunered]] er reter, ha [[Krac'h]] er mervent. [[Porzh Sant-Sten]] a oa ur porzh peskaeterien ha kenwerzh gwechall, ul lodenn eus An Alre eo bremañ, war ribl reter ar stêr. == Anv == ''Alrae'', 1081 ; ''Alrae'', 1099 ; ''Auray'', 1129 ; ''Auraio'', 1136 ; ''Auray'', 1139 ; ''Alrae'', 1139 ; ''Alraycum'', 1187 ; ''Alraium'', 1208 ; ''Elrayo'', 1233 ; ''Elraii'', 1241 ; ''Olraium'', 1278 ; ''Elrayo'', 1279 ; ''Auray'', 1282 ; ''Aureio'', 1291 ; ''Elray'', ''Auray'', ''Aurey'', 1371 ; ''Auroy'', 1371 ; ''Tenoualray'', 1437 ; ''Alraii'', ''Alrayo'', 1453 ; ''Alrayo'', 1516 ; ''Aulray'', 1561; ''Auray'', ''Alray'', ''Auroy'', 1636. == Ardamezioù== ;Kozh {| |- |[[Restr:Blason ville fr Auray.svg|60px]] | :''Gwezboellek (neuz all ː talbennanek) etre aour ha glazur''. :Tiegezh An Alre ''(D'Auray)<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy.</ref>. |} ;Bremañ {| |- |[[Restr:Blason ville fr Auray (Morbihan).svg|60px]] | :''En gul e erminig tremenant, gwakoliet en erminoù ; e gab gwriet en glazur e deir flourdilizenn en aour''<ref>{{fr}}Charles d'Hozier, ''Grand Armorial de France'', 1696, levrennoù VIII ''(Bretagne, 1ère partie)'' & IX ''(Bretagne, 2ème partie)''; {{fr}}Froger & Pressensé ː ''Armorial des communes du Morbihan.'' 1999</ref>. |} == Istor == === Ar c'hastell === * Savet e voe ur [[moudenn-gastell|voudenn feodel]] gant ar [[Bretoned|Vretoned]] er {{Vvet kantved}}. Ken abred ha [[1082]] e vez graet meneg eus « Castrum Alrea » e [[diellevr]] [[Kemperle]]. Diskaret e voe ar voudenn-se gant an Normaned. E [[1201]] e voe savet ur c'hastell dezhañ ramparzhioù en he lec'h gant [[Arzhur Iañ (dug Breizh)|Arzhur 1añ Breizh]]. Diskaret e voe e [[1558]] war urzh ar roue gall [[Herri IV (Bro-C'hall)|Herri IV]]. ==={{XIVvet kantved}}=== <gallery> Battle of Auray 2.jpg Battle of Auray.jpg </gallery> * E [[1364]] e voe lakaet fin da [[brezel hêrezh Breizh|vrezel hêrezh Breizh]] etre an tiegezhioù Moñforzh ha Bleiz gant [[Emgann an Alre]]. Lazhet e voe [[Charlez Bleiz]] eno ha tapet e voe [[Beltram Gwesklin]] da brizoniad. Savet e voe ul leandi gant [[Yann Moñforzh]] war lec'h an dachenn emgann. ==={{XVIIvet kantved}}=== * Trede porzh Breizh e oa an Alre e [[1631]] war-lerc'h [[Kemperle]] hag an [[Henbont]]. ==={{XVIIIvet kantved}}=== * D'ar [[4 Kerzu|4 a viz Kerzu]] [[1776]], e penn-kentañ [[Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet]], e tilestras [[Benjamin Franklin]] en Alre, deuet ma oa da c'houlenn sikour Frañs gant [[Loeiz XVI (Bro-C'hall)|Loeiz XVI]]. === [[Dispac'h Gall]] === * D'an 9 Thermidor An III (Lun 27 Gouere [[1795]]) e oa savet en Alre ul lez-varn-vrezel evit barn prizonidi tapet e-kerzh dilestradeg ar roueelourien e [[Kiberen]]. An darn vrasañ anezhe a voe kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet, an ao. de Sombreuil, o jeneral, da gentañ. Digarget evoe al lez-varn-se d'ar 27 er memes miz (Gwener 14 Eost [[1795]]) gant ar jeneral Lemoine hag a ginnigas kas ar brizonidi da [[Porzh-Loeiz|Borzh-Loeiz]] kent bezañ forbannet. *Melestradurezh : krouet e voe kumun an Alre e [[1790]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 186</ref>. Gant al lezenn eus an [[23 a viz Eost]] 1790 e voe lakaet an Alre da benn ur c'hanton, hini [[Kanton an Alre (1790)|an Alre]], ha da benn un distrig, [[Distrig an Alre]]<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36</ref>, nav c'hanton ennañ : [[Kanton an Alre (1790)|an Alre]], [[Kanton Porzh-Lae (1790)|Porzh-Lae]], [[Kanton Kiberen (1790)|Kiberen]], [[Kanton Landevant (1790)|Landevant]], [[Kanton Lokmaria-Kaer (1790)|Lokmaria-Kaer]], [[Kanton Mendon (1790)|Mendon]], [[Kanton Pleñver (1790)|Pleñver]], [[Kanton Pleuwigner (1790)|Pleuwigner]] ha [[Kanton Plunered (1790)|Plunered]]. Gant Bonreizh Bloaz III ([[22 a viz Eost]] [[1795]]) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton)<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187</ref>. Brasaet e voe [[Kanton an Alre]] e [[1801]] gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]])<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=1879 Cassini - EHESS - An Alre - Fichenn ar gumun]</ref>, dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet en [[Arondisamant an Oriant]] krouet e [[1800]]. ==={{XIXvet kantved}}=== * Tizhet eo an Alre gant an [[hent-houarn]] e [[1862]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20120217123536/http://www.auray.fr/auray/histoire/ Lec'hienn ar gumun]</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 226 milour eus an Alre, eleze 3,17 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911, evit [[Bro-C'hall]], 43 e [[1914]], 56 e [[1915]], 50 e [[1916]], 26 e [[1917]], 44 e [[1918]] ha 4 e [[1919]], goude arsav-brezel an [[11 a viz Du]] 1918<ref>{{fr}}Pennad-kaoz e "Dimanche [[Ouest-France]]", [[12 a viz Kerzu]] [[2010]]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Fauchie, kentañ eil-maer ar gumun, a voe digarget d'an [[28 a viz Kerzu]] [[1941]] evit bout bet savet a-enep d'ar gouarnamant<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993</ref>, * d'ar [[27 Gouere|27 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas un nijerez (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] Vb'' marilhet AD470 ha kodet LA-?) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') en Alre ; mervel a reas he nijour ha douaret e voe e [[Gwidel]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. == Dezougen == <gallery> AnAlreTi-gar.jpg|Ar porzh-houarn. Viaduc d'Auray en construction 1861.jpg|Ar pont hent-houarn. </gallery> * War al [[Hent-houarn Landerne Savenneg|linenn hent-houarn Landerne Savenneg]] emañ An Alre. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=15000 |passo1=5000 |passo2=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |bl11=2022 |p1=8118 |p2=8449 |p3=10256 |p4=9892 |p5=10323 |p6=10911 |p7=12420 |p8=12771 |p9=12946 |p10=14155 |p11=14417 |mammenn=EBSSA }} == Monumantoù ha traoù heverk == === Savadurioù katolik === <gallery> FranceBretagneAurayEgliseClocher.jpg|An tour-iliz. Auray Saint-Gildas.jpg|Diabarzh an iliz. DelwennSantWeltazIlizkatolikSantWeltazAnAlre.jpg|Delwenn Sant Weltaz<br>en iliz. DelwennledJezuzKristIlizkatolikSantWeltazAnAlre.jpg|Delwenn-led ar C'hrist<br>en iliz. OgraoùIlizkatolikSantWeltazAnAlre.jpg|Ograoù an iliz. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Weltaz'', 1636. <gallery> Église Saint-Goustan d'Auray Mai 2013 02.JPG|Diavaez. Église Saint-Goustan d'Auray - interieur 01.JPG|Diabarzh. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Sten''. === Tiez kozh === <gallery> TikozhenAlre.jpg|Un ti kozh e kreiz-kêr. TierprennkozhAnAlreBroGwened.jpg|Tiez kozh e kreiz-kêr. </gallery> * Tiez kozh prenn e kêr uhel. === Karter Sant Sten === <gallery> Auray , Port St.Goustan - panoramio.jpg|Ar porzh. 20110831 Auray (37).jpg|Ar pont. </gallery> * Porzh kozh Sant-Sten, porzh eus ar [[Krennamzer|Grennamzer]] ha kêr gozh gant e-leizh a dier-prenn kozh. * Pont maen kozh a-us d'al [[Loc'h]]. === Jorj Kadoudal === <gallery> W0977-Auray Kerleano Cadoudal 74451.JPG Auray, le mausolée Cadoudal.jpg W0978-Auray Kerleano MausoleeCadoudal 2745.jpg </gallery> * Maner-familh ha [[Mozoleon]] Kadoudal e Kerleano e-lec'h ma vez miret relegoù [[Jorj Kadoudal (chouan)|Jorj Kadoudal]]. === Brezelioù an XXvet kantved === * Monumant ar re varv e Leurgêr ar Marichal Leclerc, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=55526 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[11 a viz Du]] [[1925]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/17153/belz-place/ Université de Lille]</ref>. * Monumant ar re varv (1914-1918) en iliz katolik ''Sant Weltaz'' , luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=64296 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik ''Sant Sten'', luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=41191 Memorial Genweb]</ref>. == Tud == ;Tud bet ganet eno * [[1771]] : [[Jorj Kadoudal (chouan)|Jorj Kadoudal]], chouan. * [[1817]] : [[Joseph-Marie Bourdy]], troour brezhonek. * [[1857]] : [[Arthur de Salins]], jeneral ha penn-skout. * [[1914]] : [[Pierre Cogan]], marc'hhouarnour. * [[1957]] : [[Roland Becker]], soner. ;Tud bet marvet eno * [[Charlez Bleaz]], bet lazhet en [[Emgann an Alre]] e 1364. * [[Loeiz Herrieu]], skrivagner [[brezhoneg|brezhonek]], d'an [[22 a viz Mae]] [[1953]]. * [[Jean Markale]], skrivagner, 1928-2008. * [[Pierre Cogan]], marc'hhouarnour, 1914-2013. ;Ardamezeg ar familhoù {| |[[Restr:Aoustin-Coudray.jpg|60px]] | :;Jean Aoustin :Kabiten an Alre e 1396 (PPC). |- |[[Restr:De Malestroit.gif|60px]] | :;Geoffroi de Malestroit :Kabiten an Alre, marvet dibennet e Pariz e 1344. |} == Brezhoneg == ;Deskadurezh * Abaoe [[1999]] ez eus ur skol [[Diwan]] en Alre. * E distro-skol 2025 e oa 171 skoliad enskrivet e [[Diwan]] hag er skolioù divyezhek (13,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref> ; Kelenn d'an oadourien * Ouzhpenn ugent vloaz 'zo e vez graet war-dro ar brezhoneg (kentelioù noz, filajoù,...) gant [[Kerlenn Sten Kidna]]. ;Ya d'ar brezhoneg * D'ar 15 a viz Gwengolo [[2015]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 oa bet roet d'ar gummun. == Melestradurezh == [[Restr:TikêrAnAlre.jpg|left|thumb|An ti-kêr.]] En em ouestlet he deus kêr An Alre en ul leviadurezh evit an [[diorren padus]]. {{clr|left}} == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|Utting|Alamagn|Germany}}, e [[Bavaria]] *{{Gevelliñ|Ussèl|Frañs|France}}, e [[Bro-Lemojez]] *{{Gevelliñ|Caisleán an Bharraigh|Iwerzhon|Ireland}} ==Sport== *[[6 a viz Gouere]] [[2008]] : eil tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2008|Tro Bro-C'hall]] etre an Alre ha [[Sant-Brieg]] ; trec'h eo [[Thor Hushovd]] ({{Norvegia}}). == Levrlennadur == * {{fr}}Froger Michel & Pressensé Michel ː ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999. ISBN 2-908289-10-5 * {{fr}}de la Gournerie Eugène ː ''Les Débris de Quiberon. Souvenirs du désastre de 1795'', suivi de ''la liste des victimes''. Librairie catholique Libaros. Nantes. 1875. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k204262x/f1.image * {{fr}}Pol Potier de Courcy : [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] == Liammoù diavaez == *{{fr}} [https://www.passeportescales.com/fr/port-saint-goustan porzh Sant-Sten] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20130621112730/http://www.auray.fr/auray Lec'hienn ar gumun] *{{br}} [https://www.kerlenn-sten-kidna.bzh/ Kerlenn Sten Kidna] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Alre, an}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:An Alre]] iyaeucjia8f1dqjerh4e3cj4haequnm 0 7309 2190109 2188757 2026-05-05T10:29:35Z OPAB44 57507 2190109 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Naoned | anvYezh = ''Naunnt'', ''Nantt'' | Yezh = gallaouek | anv all = An Naoned | anvOfisiel = ''Nantes'' | skeudenn = Nantes aérien château3.jpg | alc'hwez = Kastell an duged | ardamezioù = Blason Nantes.svg | bro = {{Bro-Naoned}} | departamant = {{Liger-Atlantel}} | arondisamant = [[Arondisamant Naoned|Naoned]] | etrekumuniezh = [[Naoned Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Tolpad-kêrioù Naoned]] | kanton = [[Pennlec'h]] 7 [[kanton]] | cp = 44000, 44100, 44200 ha 44300 | maer = [[Johanna Rolland]] (PS) | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 65.19 | hedred = -1.55278 | ledred = 47.21806 | uk = 8 | ubi = 2 | ubr = 52 | lec'hienn web = {{fr}} [[https://metropole.nantes.fr/ metropole.nantes.fr]] }} '''Naoned''' (distaget: [[Lizherenneg fonetek etrebroadel|[ˈnɑ̃wnət]]]), pe '''An Naoned''', eo kêr vrasañ ha [[kêr-benn]] istorel [[Breizh]], e gevred ar vro e [[Breizh-Uhel]], war ribl al [[Liger]]. Ur rol melestradurel hag armerzhel pennañ he deus. Pennlec'h ha sez predelezh [[rannvro]] [[Broioù al Liger]] eo, [[pennlec'h]] ha sez prefedelezh [[departamant gall|departamant]] al [[Liger-Atlantel]] ha sez [[Akademiezh Naoned]]. Ur porzh kenwerzh a-bouez war [[aber al Liger]] e-pad kantvedoù, chomet eo Naoned ur pol armerzhel hag industriel pennañ. 309 346 annezad he deus e 2017, 619 240 annezad e [[Naoned Meurgêr]], 622 693 annezad en unvez kêrel ha 934 165 annezad er [[tolead kêr]]. C'hoariet en deus Naoned ur rol hep e bar e [[Istor Breizh]]. Deuet da vezañ kêr-benn Breizh gant [[Alan Barvek]] en {{Xvet kantved}}, sez gouarnamant [[Dugelezh Breizh]] e oa betek ma voe staget ar vro ouzh Bro-C'hall er {{XVIvet kantved}}. [[Kastell Duged Breizh]], hec'h [[Iliz-veur Naoned|Iliz-veur]] hag he Skol-veur savet e [[1460]] a ziskouez c'hoazh hiziv galloud ha souvereniezh an Duged d'ar mare-se. Pa zeuas [[Roazhon]] da gaout ur rol melestradurel pouezus e framm [[Proviñs Breizh]] er c'hantvedoù da heul, e tiorroas Naoned war an dachenn armerzhel, dre he forzh (gant ar [[Kenwerzh tric'horniek|c'henwerzh tric'horniek]] dreist-holl), hag he greanterezh adalek an [[Dispac'h Greantel]] en {{XIXvet kantved}}, aroueziet gant an [[Tour Lu]], aspadenn labouradeg kozh an embregerezh vrudet, deuet da vezañ ul lec'h sevenadurel. Pinvidik eo buhez sevenadurel ar gêr, heñvel ouzh arvestoù ar gompagnunezh hollvrudet [[Royal de Luxe]]. ==Douaroniezh== War lezioù [[aber]] al [[Liger]] emañ Kêr Naoned, 50 kilometr hepken eus ar [[Meurvor Atlantel]]. War lez hanternoz al Liger emañ [[Erv Breizh]] (lost [[Kein Breizh]]). Plaenoc’h eo an douar war ribl ar c'hreisteiz. E-pad pell e voe graet "Venezia ar c’hornôg" eus Naoned peogwir e oa treuzet gant [[adstêr]]ioù al [[Liger]] ha gant [[kanol]]ioù ivez. Kalz [[enezenn|inizi]] a oa etre daou ribl al Liger: [[Enez Naoned|Enez Beaulieu]], [[Enez Santez-Anna]], [[Enez Feydeau]], [[Enez Gloriette]]... En {{XXvet kantved}}, goude [[1930]], e oa bet peurgarget pe goloet meur a ganol hag adstêr eus al Liger (re ribl an hanternoz dreist-holl). Bremañ eo treuzet [[meurgêr Naoned]] gant al [[Liger]], an [[Erzh]], ar [[Sevr]], [[Kezin|ar C'hezin]] hag ar [[Kent (stêr)|C'hent]]. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Naoned''|gwalarn=[[Orvez]]|norzh=[[Chapel-Erzh]]|biz=[[Kerc'hfaou]]|kornôg=[[Sant-Ervlan]]|reter=[[Santez-Lusenn]], [[Goueled-Goulen]]|gevred=[[Gwerzhav]], [[Sant-Sebastian-an-Enk]]|su=[[Reudied]]|mervent=[[Kervegon]]|enklozadur=}} ==Anv== [[Restr:Drapeau de la Ville de Nantes.jpg|thumb|Banniel Kêr-Naoned]] ''Naunnt'' ({{LFE|[nɑ̃ːt]}}), ''Nâunnt'' ({{LFE|[nãt]}}, {{LFE|[nɛ̃ʊ̆t]}}) pe ''Nantt'' ({{LFE|[nɑ̃t]}}) eo hec'h anv e [[gallaoueg]]<ref>[https://www.chubri-galo.bzh/chubri-galo_dictionnaire-gallo-francais_ChubEndret-toponymie_fr.htm ChubEndret — Dictionnaire de noms de lieux en gallo], ''Chubri - du galo pourr astourr''</ref>, ''Nantes'' ({{LFE|/nɑ̃t/|Liamm aodio=Fr-Nantes.ogg}}) e [[galleg]], ''Nantas'' en [[okitaneg]]. * Dauzat & Rostaing (1963-1978) : ''Condevincum'', {{IIvet kantved}} ; ''urbem Namneticam, Namnetas,'' {{VIvet kantved}}. * Jean-Yves Le Moing : ''Condiouicnon,'' II{{vet}} kantved, Ptolemaios. * Erwan Vallerie : ''Namnetas'', 1453. ;Gerdarzh Diwar anv ar bobl ''Namnetes / Namneted'', staliet war lez hanternoz ar stêr [[Liger]]. ==Ardamezioù== {| |- |[[Restr:Blason Nantes.svg|60px]] | :''En gul e lestr greet en aour, goueliet en erminoù, mordoant war ur mor geotet ; e gab en erminoù.'' *Sturienn : ''Favet Neptunus eunti'' ("Ra zougo [[Neptunus]] dorn d'ar veajourien") |} == Istor == *''Pennad pennañ : [[Istor Naoned]]'' === Amzer ar Gelted kozh === Goude ma vije bet ar [[Kelted|Gelted]] e Naoned, poblad [[arvorig]]at <small>(daveoù mar plij)</small> an [[Namneted]] en doa graet e [[annez]] tal al Liger. Met ne ouezer ket mat e pelec'h e oant staliet, nemet e oa ur gêrig dezho e-barzh [[karter]] ar [[Bouffay]], met e 56 a-raok J.-K e oant bet aloubet gant [[Julius Caesar]], hag anvet e vije bet ar gêr nevez ''Portus Namnetus''. Aesoc'h e oa neuze da Gaesar tagañ ar [[Veneted]] p'en deus lakaet [[lestr-brezel|listri-brezel]] da vezañ savet eno. Marteze eo bet ''Portus Namnetus'' porzh an Namneted a oa gevell da hini ar [[Piktoned|Biktoned]] a zo bet e anv ''Portus Ratiatus'', deuet da vezañ [[Reudied]] rak tal riblenn [[Su]] al Liger: kavet ez eus bet roudoù [[savadur]]ioù galian-ha-roman e kreiz ar gêr-se. En [[IIIe kantved|{{IIIe}}]] ha {{IVe}} kantved, evel meur a gêrbenn galian-ha-roman, e cheñchas ''Condevicnum'' hec'h anv ur wech ouzhpenn. Meur a cheñchamant [[lec'hanvadurezh|lec'hanvadur]] a oa bet e-kerzh ma oa an [[impalaeriezh roman]] o vont da get. Gwelet e vez neuze un [[distro]] eus [[kredenn]]où koshoc'h, a oa dija galianeg. Tamm-ha-tamm e oa bet adkemeret un anv [[galianek]] evit ober sin d'ar c'hredennoù. Naoned a zeuas da vezañ kristen e-kerzh an {{IIIe}} kantved. Hag an [[iliz-veur]] a zeuas da vezañ "kador-berc'h" an eskopti. Siwazh da-se [[tagadenn]]où a voe eus perzh ar [[Saksoned]] pe [[Frizoned]], galvet e oant gant poblañs dianav kenañ ar [[Bagaudiz|Vagaudiz]] ha savet e voe neuze [[mogeriad|mogerioù-difenn]] evit diwall ar gêr diwarno. ===Naoned e Breizh=== *Gwelout ar pennad [[Naoned e Breizh]]. === Maered Naoned (dre red an amzer) === ==== Eus 1564 da 1791 ==== [[Restr:Gratien Libault, maire de Nantes.jpg|thumb|Gratien Libault (1671)]] [[Restr:Messire Gérard Mellier.jpg|thumb|Gérard Mellier (1720)]] [[Restr:Jeton - Jeton des villes et des provinces, Mairie de Nantes - btv1b10672936h (1 of 2).jpg|thumb|Jedouer Maerdi Naoned (1732)]] {| class="wikitable" |1564 |[[Restr:Drouet de la Clémancière.gif|60px]] |Geoffroi DROUET de Langle |Ul lec'h e [[Koeron]] eo Langle. |- |1566 |[[Restr:Rocaz de la Villate.png|60px]] |Yves ROCAZ de La Chalonnière |Ul lec'h e [[Reudied]] eo La Chalonnière. |- |1568 |[[Restr:André de Crévy.gif|60px]] |Mathieu ANDRÉ de Champeaux. | |- |1569 |[[Restr:Cornulier.gif|60px]] |Pierre CORNULIER de la Touche. |Ul lec'h e [[Nozieg]] eo La Touche. |- |1570 |[[Restr:Morin de la Roche.png|60px]] |Jean MORIN de la Marchandrye | |- |1571 |[[Restr:Harouis de la Rivière.gif|60px]] |Guillaume HAROUIS de la Seilleraye |Nac'het en deus sentiñ ouzh an dug de Montpensier da-geñver [[Lazhadeg Sant Berteleme]], ha dre-se en deus gwarezet meur a [[Kalvinouriezh|galvinour]] e Naoned. |- |1572 |[[Restr:Le Loup du Breil.gif|60px]] |Michel le LOU du Breil | |- |1573 |[[Restr:Grignon de Rainefort.gif|60px]] |Jacques GRIGNON de la Grignonnaye | |- |1575 |[[Restr:Boutin de la Cour.gif|60px]] |Jean BOUTIN de la Cour | |- |1576 |[[Restr:Poullain de la Rivière.gif|60px]] |Robert POULLAIN de Gesvres | |- |1577 |[[Restr:Loriot de la Noë.gif|60px]] |Michel LORIOT du Fief (-Rosti) | |- |1578 |[[Restr:Miron-de-Beauvoir.gif|60px]] |François MIRON de Villeneuve Jeneral war ar [[Kambr ar C'hontoù Breizh|C'hontoù Breizh]] e 1575 ez eo bet ivez. |- |1580 |[[Restr:Brenezay de Carcouët.png|60px]] |Antoine BRÉNEZAY de Carcouét |Alvokad jeneral ouzh Breujoù ar re Kevredet Naoned e 1593 ez eo bet ivez. |- |1581 |[[Restr:Compludo de Livernière.png|60px]] |Bonaventure COMPLUDO de Livernière | |- |1583 |[[Restr:Brossart du Plessis-Jouan.png|60px]] |Claude BROSSARD de la Trocardière |Barner war an dorfedoù ez eo bet ivez. |- |1584 |[[Restr:Gravoil de Saint-Michel.png|60px]] |Antoine GRAVOIL de Saint-Michel | |- |1585 |[[Restr:Marquès de la Vairie.png|60px]] |Jacques MARQUES de la Branchouère |Chuin Naoned e oa bet e 1578. |- |1586 |[[Restr:Fruneau de la Noë.png|60px]] |Jean FRUNEAU de la Noë | |- |1588 |[[Restr:Harouis de la Rivière.gif|60px]] |Charles HAROUIS de l’Epinay |Mab Guillaume HAROUIS, a-us ; toullbac'het e voe gant dug Mercoeur abalamour ma oa diouzh tu ar Roue. |- |1590 |[[Restr:André de Crévy.gif|60px]] |Pierre ANDRÉ du Tertre | |- |1592 |[[Restr:Aubier-l.jpg|60px]] |Jean l'AUBIER de la Chaussée |Mestr meur dourioù ha koadeier Breizh. |- |1595 |[[Restr:Du Bot de Launay.png|60px]] |Guillaume du BOT de Launay |Ul lec'h e [[Gwerzhav]] eo Le Launay. |- |1596 |[[Restr:Fourché du Breuil.gif|60px]] |Jean FOURCHÉ de la Courosserie |Selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1572, mestr ar C'hontoù e [[1590]], ha mestr ar c'hanolieriezh ez eo bet ivez. |- |1598 |[[Restr:Harouis de la Rivière.gif|60px]] |Charles HAROUIS de l’Epinay |Marteze ar memes hini hag e 1588. |- |1599 |[[Restr:Hus de la Bouchetière.gif|60px]] |Gabriel HUS de la Bouchetière |Teñzorerr ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1590. |- |1601 |[[Restr:Laurens de Launay.gif|60px]] |Julien LAURENS de Léraudière | |- |1603 |[[Restr:Le Loup du Breil.gif|60px]] |Yves le LOU(P) du Breil |Bet mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1586. |- |1605 |[[Restr:Cornulier.gif|60px]] |Claude CORNULIER de la Touche | |- |1607 |[[Restr:Loriot de la Noë.gif|60px]] |Michel LORIOT de la Noue | |- |1609 |[[Restr:Charette.gif|60px]] |René CHARETTE de la Bretonniere | |- |1611 |[[Restr:Blanchard de Lessongère.gif|60px]] |Jean BLANCHARD de Lessongère | |- |1613 |[[Restr:Charette.gif|60px]] |Louis CHARETTE de la Colinière | |- |1615 |[[Restr:Bernard de la Turmelière.png|60px]] |Pierre BERNARD de la Turmelière |Ivez kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] |- |1617 |[[Restr:Morin de la Roche.png|60px]] |André MORIN du Bois (d'Estréan) | |- |1619 |[[Restr:Charette.gif|60px]] |Alexandre CHARETTE du Pellan | |- |1621 |[[Restr:Raoul de la Guibourgère.gif|60px]] |Jacques RAOUL de la Guibourgère |Bet dimezet da Yvonne Charette. Deuet da vezañ intañv ec'h eas gant ar relijion hag e teuas war-lerc'h e eontr Michel evel eskob Saintes e 1631, ha treuzkaset da La Rochelle e 1646, e-lec'h ma varvas e 1661. |- |1623 |[[Restr:Harouis de la Rivière.gif|60px]] |Louis HAROUIS de la Seilleraye |Er bloaz 1626 e voe kadoriad kentañ ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]]. |- |1625 |[[Restr:Harouis de la Rivière.gif|60px]] |Jean HAROUIS de l’Epinay | |- |1627 |[[Restr:Ménardeau du Perray.gif|60px]] |René MENARDEAU du Perray | |- |1629 |[[Restr:De la Tullaye.gif|60px]] |René de la TULLAYE de Belle-lsle |E [[Sant-Donasian]] emañ La Tullaye. |- |1631 |[[Restr:Blanchard de la Chapelle.gif|60px]] |Guillaume BLANCHARD de la Chapelle |Sekretour ar Roue e 1613 ez eo bet ivez. |- |1633 |[[Restr:Bernard de la Turmelière.png|60px]] |René BERNARD de la Turmelière | |- |1634 |[[Restr:Du Bot de Launay.png|60px]] |André du BOT de la Grandehaye | |- |1636 |[[Restr:Charette.gif|60px]] |René CHARETTE de la Bretonnière | |- |1637 |[[Restr:Bourgogne de Vieillecour.png|60px]] |François BOURGOGNE de Vieillecour | |- |1639 |[[Restr:Poullain de la Rivière.png|60px]] |Pierre POULLAIN de la Vincendière | |- |1642 |[[Restr:Juchault de la Bourderie.png|60px]] |Christophe JUCHAULT du Blotereau | |- |1643 |[[Restr:Lorido.png|60px]] |François LORIDO du Mesnil |Ul lec'h e [[Legneg]] eo Le Mesnil ; chuin Naoned e 1666 e voe François Lorido c'hoazh. |- |1644 | |Yves de MORIN de la Chalonnière | |- |1647 |[[Restr:Bourgues de la Jaunays.png|60px]] |Jacques BOURGUES de la Jaunays |Eilmaer e 1621 ez eo bet ivez. |- |1648 |[[Restr:Boux du Teil-Abelin.gif|60px]] |Mathurin BOUX du Tei | |- |1650 |[[Restr:Charette.gif|60px]] |Jean CHARETTE de la Gascherie |Ul lec'h e [[Chapel-Erzh]] eo La Gascherie. |- |1652 |[[Restr:Bidé de la Bidéaie.gif|60px]] |Claude BIDE de Ranzay |Un anv e Sant-Donasian eo Ranzay. |- |1654 |[[Restr:Fournier de Chevasné.png|60px]] |Jean FOURNIER de la Pinsonniére |Ul lec'h e [[Mezansker]] eo La Pinsonnière. |- |1657 |[[Restr:Pontual.gif|60px]] |René de PONTUAL de Tréméreuc |Ur barrez en [[eskopti Sant-Maloù]] e oa [[Tremereg]]. |- |1659 |[[Restr:Huteau des Burons.gif|60px]] |Jacques HUTEAU des Burons | |- |1661 |[[Restr:Poullain de la Rivière.gif|60px]] |Jean POULLAIN de la Vincendiére | |- |1662 |[[Restr:Macé de la Guinaudière.gif|60px]] |Louis MACE de la Roche |Ul lec'h e [[Koufeg]] eo La Roche. |- |1664 |[[Restr:Giraud de la Jaillière.gif|60px]] |Mathurin GIRAUD de la Bigeotière |Ul lec'h en [[Orvez]] eo La Bigeotière. |- |1666 |[[Restr:Lorido.png|60px]] |François LORIDO du Mesnil |Chuin Naoned e 1643 e oa bet François Lorido c'hoazh. |- |1668 |[[Restr:Charette.gif|60px]] |Jacques CHARETTE de Montbert |Ur barrez e oa [[Monteverzh]]. |- |1671 |[[Restr:Libault du Perray.png|60px]] |Gratien LIBAULT de la Templerie |Ul lec'h e [[Pont-Marzhin|Pont-Marzin]] e oa La Templerie ; ur Gratien, marteze ar memes hini, a oa bet chuin Naoned e 1655. |- |1673 |[[Restr:Regnier de la Souchais.png|60px]] |Jean REGNIER de la Souchais |Meneget eo an anv "La Souchais" e [[Donez]], [[Felgerieg-Veur]], [[Sant-Filberzh-Deaz]], [[Sant-Mikael-Keveger]]. Al lec'h resis n'eo ket bet roet gant PPC. |- |1675 |[[Restr:Charette.gif|60px]] |Louis CHARETTE de la Gascherie | |- |1676 |[[Restr:Chevalier du Bois-Chevalier.png|60px]] |Charles-César CHEVALIER du Bois-Chevalier |Ul lec'h e [[Levieg]] eo Bois-Chevalier. |- |1679 |[[Restr:Frémont des Croix.png|60px]] |Jacques FREMONT du Bouffay |Ul lec'h e [[Chapel-Erzh]] eo Bouffay. |- |1682 |[[Restr:Mesnard du Pavillon.png|60px]] |Louis MESNARD du Pavillon |Ul lec'h e [[Maezon-ar-Stêr|Maezon-a-Stêr]] eo Le Pavillon. |- |1683 |[[Restr:Bidé de la Bidéaie.gif|60px]] |Claude BIDE de la Bothinière |Ul lec'h e [[Gwaled]] eo La Bothinière. |- |1685 |[[Restr:De l'Isle de Mezaubran.gif|60px]] |Guillaume de l'ISLE de la Nicollière |Ul lec'h e [[Gwerzhav]] eo La Nicollière. |- |1688 |[[Restr:Cassard de la Pantière.png|60px]] |Paul CASSARD du Brossay |Ul lec'h e [[Fegerieg]] eo Le Brossay. |- |1690 |[[Restr:Noblet de Lespau.gif|60px]] |Pierre NOBLET du Villo | |- |1692 |[[Restr:Boulonnois de Saint-Simon.png|60px]] |??? BOULONNOIS de Saint-Simon Eil-maer |''En argant e dreustell en gul, heuliet ouzh kab gant ur voul leinet gant teir c'hraoñenn hag ouzh beg gant ul leon, an holl en sabel.'' |- |1693 |[[Restr:Proust de Portlavigne.png|60px]] |Julien PROUST du Port-la-Vigne |Ul lec'h e [[Kervegon]] eo Port-la-Vigne / Portlavigne. |- |1708 |[[Restr:Roulx de la Ville.png|60px]] |Joseph le ROULX de la Ville |Ul lec'h e [[Kelenneg-ar-Mewan]] eo La Ville. |- |1716 |[[Restr:Boussineau de Chapeau.png|60px]] |André BOUSSINEAU de la Patissière |Ul lec'h e [[Sant-Ervlan]] eo La Patissière. |- |1720 |[[Restr:Mellier.png|60px]] |Gérard MELLIER |Genidik eus Lyon, Gérard Mellier a oa bet jeneral [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1702, ha marc'heg Sant-Lazar. Dimezet e oa gant Renée Tarail. |- |1730 |[[Restr:Le Ray de la Morivière.png|60px]] |René le RAY du Fumet |Bez' ez eus ul lec'h anvet "Le Fumet" e Villeneuve-en-Retz, hervez GoogleEarth. |- |1732 |[[Restr:Védier de la Ville-Olivier.png|60px]] |Jean-François VEDIER de la Ville-Olivier |Bez' ez eus tri lec'h e Breizh a zo anvet la Ville-Olivier : [[Magoerioù-ar-C'houenon]], [[Gwezhennoù]], [[Krugell (kumun)|Krugell]]. |- |1735 |[[Restr:Arquistade-d.jpg|60px]] |René DARQUISTADE de la Maillardière |Ul lec'h e [[Gwerzhav]] eo La Maillardière ; René Darquistade / d'Arquistade a oa bet ivez chuin Naoned e 1718, ha goude-se sekretour ar Roue ; noblet eo bet dre lizheroù 1743. |- |1736 |[[Restr:Petit de la Bauche.png|60px]] |Claude PETIT de la Bauche. |Ul lec'h e [[Kervegon]] eo La Bauche. |- |1738 |[[Restr:Moricaud de la Haye.png|60px]] |François MORICAUD de la Haye |E keñveroù [[Gwerzhav]] e oa La Haye war a seblant. |- |1740 |[[Restr:Arquistade-d.jpg|60px]] |René DARQUISTADE de la Maillardière |Evit an eil gwech. Gwelout a-us, 1735. |- |1747 |[[Restr:Du Rocher de Vauguerin.png|60px]] |François Pierre du ROCHER |Ar familh-se a oa aotrounez Vauguérin e [[Sant-Albin-ar-C'hestell]] ha Rouvré e [[Ruzieg]]. |- |1748 |[[Restr:Bellabre.gif|60px]] |Mathurin BELLABRE du Tellement |Chuin Naoned e voe e 1714, sekretour ar Roue e 1730, kent mont da vaer Naoned. |- |1751 |[[Restr:Sarrebourse.png|60px]] |? SARREBOURSE |Eil maer Naoned. Marteze Philippe-Sebastien Sarrebourse d'Audeville, jeneral war an Arc'hant e 1785 |- |1754 |[[Restr:Gellée de Prémion 1.png|60px]] |Jean-Baptiste GELLEE de Prémion |Ul lec'h e [[Kordevez]] eo Les Prémions. |- |1762 |[[Restr:Joubert du Collet.png|60px]] |Léonard JOUBERT du Collet ||Ul lec'h e Bourg-des-Moutiers eo Le Collet ; ar familh-se a oa genidik eus [[Nervouster]], met staliet e oa ivez e Breizh, e [[Porzh-Pêr]]. |- |1766 |[[Restr:Libault du Perray.png|60px]] |François LIBAULT |Sekretour ar Roue e 1753 ez eo bet ivez. |- |1770 |[[Restr:Roger de la Mouchetière.png|60px]] |Philippe-Vincent ROGER de la Mouchetière ||Ul lec'h e [[Sant-Koulman]] eo La Mouchetière ; Philippe-Vincent Roger de la Mouchetière a oa bet letanant-jeneral amiraliezh e 1762 ha koronal milis ar vourc'hizien kent mont da vaer Naoned. |- |1772 |[[Restr:De la Ville de Férolles.png|60px]] |Pierre de la VILLE de Chambardet | |- |1776 |[[Restr:Gellée de Prémion 1.png|60px]] |Jean-Baptiste GELLEE de Prémion |Gwelout a-us, 1754 |- |1782 |[[Restr:Berrouette.png|60px]] |Jean-Jacques BERROUETTE | |- |1786 |[[Restr:Guérin de Beaumont.png|60px]] |Georges GUERIN de Beaumont | |- |1787 |[[Restr:Richard de la Pervenchère.png|60px]] |Pierre RICHARD de la Pervenchère |Ul lec'h e [[Kazon]] eo La Pervenchère ; Pierre Richard de la Pervenchère zo bet ivez sekretour ar Roue, ha tad ur c'huzulier ar Stad |- |1789 |[[Restr:Daniel de Kergomar.gif|60px]] |Christophe-Clair DANIEL de Kervégan |Ul lec'h e [[Botoha]] eo Kervegan ; Christophe-Clair Daniel de Kervégan (†1817) a oa bet ivez pennbarner-koñsul Naoned e 1774, kent mont da vaer Naoned. |- |1791 |[[Restr:Giraud de Charmois.png|60px]] |Pierre-Guillaume-Hervé GIRAUD du Plessis |Kannad senesaliezh Naoned ouzh ar Stadoù e 1789 ez eo bet ivez, kent mont da vaer Naoned. |} === Chuined Naoned (dre red an amzer) === {| class="wikitable" |1564 |[[Restr:Le Boucher de l'Epinay.png|60px]] |Etienne Le Boucher |''En argant e deir balmezenn c'heotet; an div ouzh kab kein ouzh kein'' |- |1575 |[[Restr:Simon de Trénoust.png|60px]] |? Simon |''En sabel e leon en argant, krabanet ha teodet en gul'' |- |1587 |[[Restr:Luzeau de la Mulonnière.png|60px]] |? Luzeau |''En glazur e vlourdilizenn en argant, heuliet ouzh kab gant div vrizhenn erminig ivez en argant'' |- |1600 |[[Restr:Simon de Trénoust.png|60px]] |? Simon |''En sabel e leon en argant, krabanet ha teodet en gul'' |- |1612 |[[Restr:Bourgogne de Vieillecour.png|60px]] |? Bourgogne de Vieillecour |''Troc'het etre aour hag arc'hant; e ezev en glazur heuliet gant peder rozenn ivez en glazur, 2, 2.'' |- |1612 |[[Restr:Ragaud de la Hautière.png|60px]] |Michel Ragaud |''En glazur e greskenn en aour'' |- |1617 |??? |Antoine Guibourg |Hag a zo bet ivez pennc'hrefier ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]] e 1597. |- |1647 |[[Restr:Léonard de la Rablaye.png|60px]] |? Léonard de la Rablaye |''En glazur e leon en argant, krabanet ha teodet en gul'' |- |1652 |[[Restr:Le Haste de la Combaudiere.png|60px]] |Jean Le Haste |''En argant e deir moualc'henn en gul'' |- |1655 |[[Restr:Libault du Perray.png|60px]] |Gratien Libault |En argant e c'hwec'h flourdilizenn en gul, 3, 2, 1; a gab ivez en gul karget gant tri houarn goaf en argant, begoù ouzh kab |- |1664 |[[Restr:Olivier du Pavillon.gif|60px]] |? Olivier |''En argant e wezenn-olivez c'heotet, war ur savenn ivez en geot'' |- |1666 |[[Restr:Valleton.gif|60px]] |? Valleton |''En aour e c'halon en gul, heuliet ouzh kab gant ur rozenn ivez en gul, hag ouzh beg gant ur c'hreskenn en glazur'' |- |1675 |[[Restr:Merlet du Paty.png|60px]] |? Merlet |''En aour e leonerez en glazur'' |- |1676 |[[Restr:Perrault de la Chaussée.png|60px]] |? Perrault |''En gul e dreustell en aour karget gant un erez dispak en sabel, hag heuliet gant teir lankell en aour'' |- |1680 |[[Restr:Danguy du Redys.gif|60px]] |? Danguy |''En argant e wezenn-bin diwriziet c'heotet, hebiaet gant div vrizhenn erminig en sabel'' |- |1682 |[[Restr:Léger de la Châtaigneraie.png|60px]] |? Liger, pe Léger |''En gul e sourin goñchek en aour, heuliet gant teir groazigan en arc'hant'' |- |1686 |[[Restr:Fresneau de la Couronnerie.png|60px]] |? Fresneau |''En argant e onnenn diwriziek c'heotet, hebiaet gant div steredenn en glazur'' |- |1692 |[[Restr:Bazillays de Blotereau.png|60px]] |? Bazillays |''En sabel e bas mulez en argant'' |- |1692 |[[Restr:Bruneau du Fretay.png|60px]] |? Bruneau |''En glazur e zri erezan treustellet en aour, leinet gant ur steredenn ivez en aour'' |- |1761 |[[Restr:Le Beau.gif|60px]] |? Le Beau |''En glazur e heol en aour'' |} (war ar stern) == Tud == *[[Anna Breizh]] *Claude Bazin de Bezons, priol Pirmil e 1683 *François Simon de la Carterie, selaiouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1698 *[[Charles Le Roux]] (1814-1895), livour ha politikour * [[Charles Leduc]] ([[1831]]-[[1911]]), [[tresour]] ha [[livour]] === Tud bet ganet eno === *[[Anna Breizh]] (1477-1514) *[[Jacques Cassard]], moraer ha kourser, [[30 a viz Gwengolo]] [[1679]]. *[[Charles Monselet]] (1825-1888), kazetennner ha barnour war ar c'heginañ. * [[Régis-Marie-Joseph de l'Estourbeillon de la Garnache]], kannad mirelour ar [[Mor-Bihan]], saver [[Kevredigezh Broadel Breizh]], [[10 a viz C'hwevrer]] [[1858]]. * [[Maxime Maufra]], livour, [[17 a viz Mae]] [[1861]] * [[Édouard Nignon]], keginour, [[9 a viz Du]] [[1865]] * [[Edgar Maxence]], livour, e [[1871]] * [[Gustave Gallet]], aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel), [[7 a viz Ebrel]] [[1875]]. * [[Jean Émile Laboureur]], livour, engravour ha skeudennaouer [[16 a viz Eost]] [[1877]] * [[Paul Ladmirault]], sonaozer, [[8 a viz Kerzu]] [[1877]]. * [[Marc Elder]], skrivagner, [[31 a viz Here]] [[1884]]. * [[Jean Brochard]], aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel), [[12 a viz Meurzh]] [[1893]]. * [[Robert Ballanger]], politikour, kannad komunour adalek [[1945]] betek [[1981]], [[2 a viz Du]] [[1912]]. * [[Denys de La Patellière]] (1921-2013), filmaozer ha senarioour * [[Jean Graton]], treser bannoù-treset, e [[1923]]. * [[Éric Tabarly]] (1931-1998), moraer. ==== Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] ==== Pevar milour bet ganet e Naoned a voe fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ : * Jules Allard, soudard en 62vet rujumant war-droad, fuzuilhet d'an [[13 a viz C'hwevrer]] [[1917]] e [[Verdun (Meuse)|Verdun]], da 24 bloaz, tamallet dezhañ bezañ "dizertet en diabarzh"<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?ref=2523777&debut=0 Mémoire des hommes] </ref> ; * Louis Julien Le Madec (10 a viz Meurzh 1886), soudard er 65vet rujumant war-droad, fuzuilhet pe lazhet gant un ofiser d'ar 16 a viz Here 1914 en [[Englebelmer]] (meneget eo war ar mortuaj: ''«indigne»'' (dizellezeg)<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?debut=0&ref=2524319 Mémoire des hommes] </ref>); * Louis Longuetaud (12 a viz Gwengolo 1889 -14 a viz Meurzh 1915 e [[Bourg-et-Comin]]), soudard en 249vet rujumant war-droad, fuzuilhet evit ''«feulster ha gourdrouz ouzh unan a-us»''<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?debut=0&ref=2524371 Mémoire des hommes]</ref>; * Jean Michel Suraud, soudard, fuzuilhet d'ar 7 a viz Gwengolo 1916, da 34 bloaz. ===Tud liammet ouzh Naoned === * [[Adolphe Billault]] (1805 e [[Gwened]] - 1863 e [[Goueled-Goulen]]), alvokad ha ministr, bet e penn urzh an alvokaded, dilennet meur a wech e Naoned (kuzulier-kêr, kuzulier-departamant ha kannad). ===Arzourien bet awenet gant Naoned=== Livourien: [[Louis Garneray]], [[Charles Leduc]], [[Robert Micheau-Vernez]], [[Nicolas Ozanne]], [[William Parrott]], [[Jean-François Sablet]], [[Joseph Mallord William Turner]] === Tud bet marvet eno === * [[Jafrez Iañ (dug Breizh)|Jafrez I{{añ}}]], [[Dug Breizh]], d'an 20 a viz Du [[1008]]. * [[Jean Meschinot]], barzh [[gallek]], e lez Duged [[Breizh]] [[Frañsez II]] hag e verc'h [[Anna Vreizh]], d'an [[12 a viz Gwengolo]] [[1491]]. * [[François-Athanase de Charette de La Contrie]], tudenn ar chouanerezh, d'an [[29 a viz Meurzh]] [[1796]]. * [[Jacques Vaché]] ([[An Oriant]] 1895 - Naoned 1919), livour. * [[Jean Rigollet]], micherour bet lazhet gant ur [[CRS]] d'an 19 a viz Eost 1955 e-pad an harzoù-labour. * [[Jean Brochard]], aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel), d'an [[17 a viz Mezheven]] [[1972]]. * [[Claude Auclair]], aozer bannoù-treset, d'an [[20 a viz Genver]] [[1990]]. * [[Jean Rouxel (kimiour)|Jean Rouxel]] ([[Malastred]] 1935 - Naoned 1998), kimiour, kelenner e [[Skol-veur Naoned]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Aubier-l.jpg|60px]] | :'''Jean l'Aubier''', pe '''Laubier''', maer Naoned e 1591 :''En argant e deir grilh en sabel o dornelloù bouklet ivez en sabel.'' |- |[[Restr:Avaugour-d.jpg|60px]] | :? '''d'Avaugour''', aotrounez Port-Durand e Sant-Donasian :''En argant e gab en gul.'' |- |[[Restr:D'Avignon.jpg|60px]] | :? '''d'Avignon''', '''Davaignon''' :''En gul e lammell heuliet ouzh kab gant ur bezantenn, ouzh lezioù hag ouzh beg gant teir c'hregilhenn, an holl en argant.'' :'''François''', sekretour an dug e 1475 ; '''Pierre''', tailhanter Naoned e 1533 ; '''Artur,''' galvet ouzh an eil-bann Naoned e 1543 |- |[[Restr:Bachelier-b.jpg|60px]] | :? '''Bachelier du Pinier''', chuin Naoned e 1654 :''En argant e binenn en geot war ur savenn ivez en geot.'' |- |[[Restr:Barbechat.gif|60px]] | :Josselin '''Barbechat''', arc'hdiagon Naoned e 1239 :''Ul leonparzh heuliet gant c'hwec'h groazigan , 3, 3.'' |- |[[Restr:Barbot de Flavacourt.jpg|60px]] | :Laurent '''Barbot''', alvokad ar Roue ouzh prezidial Naoned e 1669 :''En glazur e groaz en argant heuliet gant pevar leonig en aour, unan ouzh pep konk.'' |- |[[Restr:Barillier du Saz.jpg|60px]] | :? '''Barillier''', chuin Naoned e 1598 :''En glazur e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant div galon ivez en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant.'' |- |[[Restr:Barillon de Bonnefons.gif|60px]] | :? '''Barillon de Bonnefons,''' aotrounez Plessis-Tizon, e Sant-Donasian :''En gul e deir barrikenn en aour kelc'hiet en sabel.'' |- |[[Restr:Baron de Nantes.gif|60px]] | :? '''Baron'''; genidik eus Naoned ; un alvokad ouzh [[Breujoù Breizh]], bet ganet e 1738, ha noblet e 1815 :''En glazur e zri levr digor en aour.'' |- |[[Restr:Barrieu.gif|60px]] | :'''Jacques Barrieu''', kuzulier ouzh amiraliezh Noaned e 1696 :''En argant e gebrenn en gul heuliet ouzh kab gant div steredenn ivez en gul hag ouzh beg gant un erez en sabel.'' |- |[[Restr:Bascher du Préau.gif|60px]] | :'''? Bascher''', koronal, provost lez Naoned, bet noblet e 1818. :''En argant e groaz vleuñvellek geotet karget gant ur c'hleze en aour peuliek, teir fempdelienn en glazur ouzh konkoù 1 & 4, un dervenn c'heotet diframmet ouzh konkoù 2 ha 3.'' |- |[[Restr:Baudouin Bussonnière.gif|60px]] | :Louis '''Baudouin''', chuin Naoned e (?) :''En gul e groaz pavek en aour'' |- |[[Restr:Bazin de Bezons-abbe.png|80px]] | :Claude '''Bazin de Bezons''', priol Pirmil e 1683 :''En glazur e deir gurunenn dug en aour'' |- |[[Restr:De Beaune de Samblançay.png|60px]] | :* Guillaume '''de Beaune''', jeneral war an Argant, ha goude se mestr ouzh ar C'hontoù, e 1492; :* Jacques '''de Beaune''', jeneral war an Argant, laket d'ar marv e 1527; :* Guillaume '''de Beaune''', jeneral war an Argant, forbannet e 1527 :* Martin '''de Beaune''', mestr ouzh ar C'hontoù e 1555, hag abbad Saint-Jean-des-Prés e 1565. :''En gul e gebrenn en argant, heuliet gant tri bezantenn en aour'' |- |[[Restr:Bellot de la Placelière.gif|60px]] | :Pierre '''Bellot,''' chuin Naoned e 1698 :''En argant e baun rodellant en geot heuliet gant ur vrizhenn erminig en sabel ouzh pep konk''. |- |[[Restr:Berthelot de la Pavagère.gif|60px]] | :'''Berthelot,''' aotrounez Sant-Similian Naoned :''En argant e gebrenn en glazur, heuliet ouzh kab gant div steredenn ivez en glazur, hag ouzh beg gant un erez dispak en sabel leinet gant ur greskenn en gul'' |- |[[Restr:Billy de la Briançais.png|60px]] | :'''Pierre Billy''', chuin Naoned e 1570 :''En aour e groaz divouedet en glazur'' |- |[[Restr:Boislève des Roches.png|60px]] | :Etienne '''Boislève''', chuin Naoned e 1577 :''En argant e deir rozenn en gul; e gab en glazur karget gant tri lammell en aour'' |- |[[Restr:Boussineau de Chapeau.png|60px]] | :'''André Boussineau''', chuin Naoned e 1628 :''En glazur e deir bellen en aour kelc'hiek en sabel'' |- |[[Restr:Du Breil de la Charouillère.png|60px]] | :'''Olivier du Breil''', chuin Naoned e 1624 :''En glazur e leon en argant, krabanet, teodet, ha kurunet en gul; heuliet gant teir c'hregilhenn en argant'' |- |[[Restr:Bretagne de la Houssinière.png|60px]] | :Guillaume '''Bretagne''', chuin Naoned e 1568; en eus skoazellet maer Naoned a-enep ar ''Saint-Barthelemy'' hag en eus diwallet ar Galvinisted Naoned e 1572. :Christophe '''Bretagne''', selaouer ouzh Kambr ar C'hontoù Breuzh e 1641 :''En argant e deir c'hreskenn en glazur war o eneb, ur vrizhenn erminig en sabel ouzh kondon'' |- |[[Restr:Burot de Carcouët.png|60px]] | :'''Burot''' : daou chuin Naoned, e 1659 ha 1703 :''En argant e zri fenn bleiz en sabel'' |- |[[Restr:Caillaud du Souchay.png|60px]] | :Claude '''Caillaud''' : chuin Naoned e 1630 :''En glazur e gebrenn dentek, heuliet ouzh kab gant teir steredenn hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en argant; ur koail en aour etre brec'hennoù ar greskenn'' |- |[[Restr:Cailleau de la Tour.png|60px]] | :René '''Cailleau''', chuin Naoned e 1636 :''En glazur e dreustell en argant, heuliet ouzh kab gant ur manal en aour, hag ouzh beg gant div steredenn ivez en aour'' |- |[[Restr:Cassia de la Houssaye.png|60px]] | :Pierre '''du Cassia''' : chuin Naoned e 1673 :''Tredeet ha peuliek : ouzh 1 ha 2, peuliek etre glazur hag argant a beder pezh, karget ouzh kab gant div steredenn hag ouzh dreustell gant div c'hregilhenn, an eil en egile; ouzh 3 en aour e sourin en glazur heuliet gant div rozenn en gul skoret ha deliaouet en geot'' |- |[[Restr:Couperie de la Carizière.png|60px]] | :Michel '''Couperie''', chuin Naoned e 1616 :''En glazur e dreustell en argant karget gant teir rozenn en gwad, hag heuliet ouzh kab gant div steredenn en aour hag ouzh beg gant ur greskenn en argant'' |- |[[Restr:Daniel de Kergomar.gif|60px]] | :Christophe-Clair '''Daniel''' : pennbarner-konsul Naoned e 1774 ; maer Naoned e 1789 ; aet da Anaon e 1817. :''En gul e lammell en aour, heuliet ouzh kab hag ouzh beg gant ur bezantenn iverz en aour.'' |- |[[Restr:Drouet de la Clémancière.gif|60px]] | :Guillaume '''Drouet de Langle''', kentañ maer Naoned, eus 1564 da 1566 :''En gul e deir c'halon en aour, ur rozenn ivez en aour ouzh kondon'' |- |[[Restr:De La Faye de la Grignonnaye.png|60px]] | :'''de la Fay de la Grignonnaye''', :* ur chuin (???) Naoned e 1661 :* Jean, rener kevrenn medisinerezh skol-veur Naoned e 1696 :''En argant e dreustell en gul karget gant teir daerenn en argant, hag heuliet ouzh kab gant ur skeudenn-heol hag ouzh beg gant un tan, an holl en gul''. |- |[[Restr:Forget de l'Isle.png|60px]] | :??? '''Forget,''' daou chuin Naoned, unan e 1688, egile e 1716 : ''En aour e annev en sabel, leinet gant tri helm ivez en sabel'' |- |[[Restr:Gendron de la Gendronière.png|60px]] | :'''Aubin de la Gendronière''', chuin Naoned e 1690 :''En glazur e c'hrennbalefarzh en aour'' |- |??? | :Guillaume '''Gougeon''', chuin Naoned ha selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1569 |- |[[Restr:Guiho de la Landelle.png|60px]] | :Mathurin '''Guiho''', prokulor jeneral sindik kumuniezh Naoned e 1607 :''En gul e gab en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel'' |- |[[Restr:Guilloré de Kerrobert.png|60px]] | :??? '''Guilloré''', chuin Naoned e 1672 :''En aour e erez en sabel'' |- |[[Restr:Guitton du Verger.png|60px]] | :Jean '''Guiton''', chuin Naoned e 1631 :''En aour e e ziv vezenn-pin c'heotet karget gant avaloù en aour'' |- |[[Restr:Jouault du Mesnil.png|60px]] | :Christophe '''Jouault''', tailhanter war an temzoù-boued ouzh amiraliezh Naoned e 1696 :''En argant e wezenn-derv c'heotet heuliet gant tri joskenn moc'h-gouez en sabel; e gab en gwad skoret en aour, karget gant teir steredenn ivez en aour.'' |- |[[Restr:Kermenguy-d.jpg|60px]] | :François '''de Kermenguy''', alouer Naoned e 1538 (bet ivez kuzulier ouzh [[Grands Jours|Grands-Jours]] ha prezidant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|ar C'hontoù]]) :''En aour e gelenenn c'heotet diwriziet ha dizeliennet.'' |- |[[Restr:De l'Isle de Mezaubran.gif|60px]] | :Guillaume '''de l'Isle''', maer Naoned e 1685. :''En gul e zek kanochenn en aour, 4, 3, 2, 1''. |- |[[Restr:Mabille.gif|60px]] | :? '''Mabille''' : eil-maer Naoned e 1687. :''En glazur e zri skoed en argant, pep hini karget gant teir brizhenn en sabel.'' |- |[[Restr:Maillard de la Menguais.png|60px]] | :'''Charles Maillard :''' chuin Naoned e 1614 |- |[[Restr:Le Marié de la Barberie.png|60px]] | :François '''Le Marié''', chuin Naoned e 1601, eil-maer e 1603 :''En glazur, e levranez savant en argant, gwakoliet en aour, hag heuliet gant teir bezantenn ivez en aour.'' |- |[[Restr:Martin de la Vernade.png|60px]] | :Jean '''Martin de la Thomassière''', chuin Naoned e 1565 :''En aour e deir talbennan en gul treustellet, heuliet ouzh kab gant ur rodig-kentr ivez en gul'' |- |[[Restr:Le Mercier de la Guillière.png|60px]] | :'''? Le Mercier,''' chuin Naoned e 1575 :''En glazur e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant div steredenn hag ouzh beg gant ur c'halon, an holl en aour'' |- |[[Restr:Michel (de Nantes).gif|60px]] | :'''? Michel''', kenwerzher Naoned, bet noblet e 1747. :''En glazur e dreustell en aour karget gant ur galon en gul, ha heuliet gant teir melchonenn en aour''. |- |[[Restr:De Monti de la Chalonnière.png|60px]] | :'''Bernard de Monti''', mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1572, ha chuin Naoned e 1573. :''En glazur e sourin en aour, heuliet gant daou venez a c'hwec'h tamm ivez en aour''. |- |[[Restr:Paulus de Fontenil.png|60px]] | :'''Nicolas Paulus''', senesal rigerioù Naoned e 1696 :''En sabel e gebrenn en argant, heuliet gant teir manal en aour'' |- |[[Restr:Sorin de la Ferrière.png|60px]] | :'''Jean Sorin''', kuzulier mirour-siell ouzh prezidial Naoned e 1669 :''En argant, e beder vrizhenn erminig en sabel, 3, 1'' (Ardamezeg 1696) |- |[[Restr:De Volvire.png|60px]] | :'''de Volvire''' :Aotrounez Ponts-de-Pirmil :''Goudreustellet a zek pezh etre aour ha gul'' |} == Brezhoneg == Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1981]]. E 1985 e voe krouet ar gevredigezh [[Kentelioù an Noz]] e Naoned, evit ober war-dro ar c'helenn brezhoneg d'an dud deuet, gant [[Gweltaz Adeux]], [[Roland Mogn]] ha [[Gwenola Rossinyol]]. En deiz a hiziv eo oberiant ar gevredigezh-se e seizh karter ag ar gêr, gant kentelioù hag obererezhioù liesseurt. Ur skol Diwan a zo e Naoned, unan eus ar re vrasañ e Breizh, 180 bugel a zo er skol (niver distro-skol 2012-2013). Un eil skol Diwan a zo bet krouet e su Naoned. Digoret eo bet en distro-skol [[2012]] gant 6 bugel. E distro-skol Gwengolo 2025 e oa 525 skoliad enskrivet er skolioù [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek (1,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> Ur skolaj Diwan a zo bet krouet e [[2008]] e Sant-Ervlan, sko ouzh Naoned, evit bugale al Liger-Atlantel met ivez evit re all ho tont eus skol Diwan Pariz. 48 skolajiad a zo enskrivet e 2012-2013. Ur sturlevr divyezhek diwar-benn Naoned a zo bet embannet e 2006 gant [[Yoran Embanner]]. Ar rakskrid a zo bet graet gant an istorour [[Armel de Wismes]]. An oberer - an Naonedad [[Pierre-Emmanuel Marais]] - en deus skrivet "Ronan ar c'horrigan" e 2007 ([[Keit Vimp Bev]]). Resevet en deus al levrig-mañ an eil priz evit ar genstrivadeg "Priz ar Vugale 2008". Evit difenn ar brezhoneg ez eus bet graet ur fest-deiz gant [[Ai'ta!]], tre e-kreiz Kastell an Duged, e Naoned. D'an [[21 Kerzu]] [[2007]] e oa bet staliet panelloù mont-tre divyezhek e Naoned. D'ar [[24 Kerzu]] [[2007]] e oa distro ar brezhoneg ouzh ar skramm e Naoned, 4 bloavezh goude bezañ lamet an abadennoù brezhoneg gant renerien [[Frañs 3]]. War ar chadenn lec'hel [[Telenantes]] e oa skignet ar sitkom kentañ bet graet e brezhoneg. D’ar 27 a viz Genver [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. D'an 10 Meurzh 2021 e oa bet roet ar c'hentañ levrig familh brezhonek gant ti-kêr Naoned. == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs=== {{Naoned boblañs}} == Ekonomiezh == === KKG === Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Naoned / [[Sant-Nazer]] zo e Naoned. Eno emañ ivez KKR [[Broioù al Liger]]. [[Restr:Nantes 2005 6.jpg|thumb|left|Tour Breizh.]] === Porzh Emren === N'eo ket bev porzh Naoned ken. E [[2005]] e oa tremenet 35,5 milion a donennoù e Porzh Emren Naoned / [[Sant-Nazer]] met nemet 10% anezho a oa bet e Naoned da lavaret pe e [[Chevire]] (produioù koad) pe [[Ar Roc'h-Morvan]] (ed). Er porzh emren e tremen ivez lodennoù eus an [[A380]] a ya da [[Bourdel|Vourdel]]. === Cassegrain === Ar stal boued-mir bet savet gant [[Charles Cassegrain]] a oa bet krouet e [[1856]] e Naoned. Unan eus politkourien veur Naoned eo bet [[Léopold Cassegrain]]. === Trenioù === Emañ [[porzh-houarn Naoned]] war al linenn hent-houarn a ya eus Paris d'[[ar Groazig]]. Ac'haleno e c'haller mont ivez da : * [[Redon]] (hag alese pe da [[Kemper|Gemper]] pe da [[Roazhon]]) ; * da [[Lyon]]; * d'[[ar Roc'hell]] (hag alese da [[Bourdel|Vourdel]]) ; * da [[Pornizh|Bornizh]]. N'eus linenn ebet etre Naoned ha [[Roazhon]]. === Tramgirri === Ur rouedad [[tramgarr|tramgirri]] a oa bet e Naoned etre [[1876]] ha [[1958]]. Roet e oa lañs dezhañ e [[1876]] gant [[Louis Mékarski]], ar mekanikoù a yae en-dro gant aer moustret. E [[1914]] e teue da vezañ melen ar girri, ha gant tredan e yeont en-dro. Dilezet e oa an tramgarr e [[1958]] betek miz [[Genver]] [[1985]] pa oa savet ul linenn etre Bellevue ha La Haluchère. D'an [[2 a viz Gwengolo]] [[2000]] e oa astennet al linenn 1 ha digoret al linenn 3 etre Plaissance ha Hôtel Dieu. Ne oa ket dibabet ar [[metro]] gant ti-kêr Naoned, pa oa bet gant [[Roazhon]], kêr vihanoc'h anezhi. == Monumantoù ha traoù heverk == Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. === Iliz-Veur Sant Pêr ha Sant Paol === ;Diavaez <gallery> Cathédrale Saint-Pierre de Nantes - façade.jpg Cathédrale de Nantes 2.jpg Nantes Cathédrale Saint Paul Saint Pierre portail renové 1163.jpg </gallery> ;Diabarzh <gallery> Nef de la cathédrale de Nantes.jpg|An nev (war zu an aoter) Cathédrale de Nantes - voûtes de la nef.jpg|Ar bolzioù Cathédrale de Nantes - clé de voûte travée sud.jpg|maen-bolz Le tombeau de François II de Bretagne (cathédrale de Nantes) (9282486633).jpg|bolz a eñvor an dug François II. Nantes - cathédrale - tombeau de François II.jpg| bolz a eñvor an dug François II. An aeled Tete de chien du gisant Nantes.jpg| bolz a eñvor an dug François II. Al levranez Gisant de François II, cathédrale de Nantes, France.jpg| bolz a eñvor an dug François II. Al leon Nantes - cathédrale - croisée d'ogives.jpg|Maen-bolz gant ardamezioù Breizh Cathédrale de Nantes - cénotaphe de Lamoricière 2.jpg|Bolz a eñvor Lamoricière Nantes. Cathédrale. Blason de Bretagne. Cordelière.jpg|Iliz-Veur Naoned. Ardamezioù Breizh ar Gordenn-C'houriz war maen-bolz </gallery> === Penniliz Sant Nikolaz === ;Diavaez <gallery> Nantes Basilique Saint-Nicolas.jpg Nantes - basilique Saint-Nicolas (02).JPG Nantes (44) Basilique Saint-Nicolas 17.jpg Nantes (44) Basilique Saint-Nicolas 08.jpg </gallery> ;Diabarzh <gallery> Nantes - Basilique Saint-Nicolas - orgue.jpg Nantes - Basilique Saint-Nicolas - croisée.jpg Basilique Saint-Nicolas de Nantes-5102.jpg Nantes - Basilique Saint-Nicolas - nef.jpg Nantes (44) Basilique Saint-Nicolas 06.jpg Tombeau Fournier - Saint-Nicolas Nantes.jpg Nantes - Basilique Saint-Nicolas (détail 3).jpg Basilique St-Nicolas Nantes chapelle2.JPG </gallery> === Iliz ar Groaz Santel === <gallery> Nantes - église Sainte-Croix (01).JPG Nantes - église Sainte-Croix (18).JPG Nantes - église Sainte-Croix (14).JPG Nantes - église Sainte-Croix (07).JPG Nantes - église Sainte-Croix (12).JPG Nantes - Sainte-Croix - ND-Bon-Secours.jpg Tympan - Sainte-Croix - Nantes 2.jpg </gallery> === Iliz Sant Kler === <gallery> Église Saint-Clair Nantes Tour Bretagne.JPG Église Saint-Clair (Nantes).JPG Église Saint-Clair (Réguiny) 5972.JPG </gallery> === Kastell an Duged === ;Diavaez <gallery> ChateauDesDucsDeBretagne20090906 cropped.jpg Nantes, Château des Ducs de Bretagne.jpg Nantes - Château des ducs de Bretagne.jpg Château de Nantes 18.jpg Blason Château de Nantes.jpg Château de Nantes 11.jpg ChateauDesDucsDeBretagne20090906 cropped.jpg Château ducs de Bretagne-Nantes 05.JPG Nantes Château des Ducs de Bretagne 03.jpg </gallery> ;Diabarzh <gallery> Château de Nantes 3.jpg Château de Nantes 10.jpg Château de Nantes 12.jpg Château de Nantes 7.jpg Château de Nantes 4.jpg Château de Nantes 5.jpg|Porzh diabarzh ar c'hastell : kanolioù renket er porzh. Tresadenn e-barzh levrig Adolphe Joanne. 1884. </gallery> === Mirdioù === Evel pep meurgêr he deus Naoned kalz mirdioù disheñvel, testoù e c'hlad hag e istor pinvidik : * [[Mirdi Istor Naoned]], e [[Kastel Duked Breizh]] * [[Mirdi an Arzoù-Kaer Naoned|Mirdi an Arzoù-Kaer]] * [[Mirdi Thomas Dobrée]], mirdi henoniezh * [[Muzeom Istor Naturel Naoned|Muzeom Istor Naturel]] * [[Mirdi Jules Verne]] * [[Mekanikoù an Enez]] (an [[Olifant an enez|Olifant bras]], ha kement zo...) * [[Mirdi ar Voulerezh Naoned|Mirdi ar Voulerezh]] === Liorzhoù ha parkoù === 100 liorzh a zo e Naoned, en o zouez 11 park, evel [[Park Procé]], [[Park ar Blottereau]], [[Park ar Gaudinière]], al [[Liorzh botanek (Naoned)|Liorzh botanek]]... === Bezioù ar C'hommonwealth e beredoù ar gumun === ;Bezioù ar C'hommonwealth e bered ''La Bouteillerie'' {| class = "wikitable" ! Bro ! Niver a dud |- |{{Kanada (1868-1921)}} | align="center" | 1 ([[Tirlu]]) |- |{{Rouantelezh-Unanet}} | align="center" | 27 ([[Merdeadurezh kenwerzh]]: 3, [[Morlu]]:1, [[Tirlu]]:23) |- | align="right" | '''Hollad''' | align="center" | '''28''' |} Marvet int e-kerzh ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=33967&mode=1 Commonwealth]</ref>. ;Bezioù ar C'hommonwealth e bered ''Pont-du-Cens'' {| class = "wikitable" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- | {{Aostralia}} | align="center" | 4 |- |{{Kanada (1868-1921)}} | align="center" | 6 |- |{{Rouantelezh-Unanet}} | align="center" | 92 [[Aerlu]]:77<br /> [[Tirlu]]: 15 |- | {{Zeland-Nevez}} | align="center" | 4 |- | align="right" | '''Hollad''' | align="center" | '''106''' |} Marvet int e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2037907&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref> . ==Sport== === Marc'hhouarnerezh === ====Tro Bro-C'hall==== * [[13 a viz Gouere]] [[1903]] : 5{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1903|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bourdel]] ([[Gironde]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Maurice Garin]]. * [[18 a viz Gouere]] [[1903]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} ha diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1903|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Pariz]]. * [[20 a viz Gouere]] [[1904]] : 5{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1904|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bourdel]] ([[Gironde]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Hippolyte Aucouturier]] (divarrekaet d'an [[30 a viz Du]]). * [[23 a viz Gouere]] [[1904]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} ha diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1904|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Pariz]]. * [[22 a viz Gouere]] [[1906]] : 10{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1906|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bourdel]] ([[Gironde]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Louis Trousselier]]. * [[24 a viz Gouere]] [[1906]] : 11{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1906|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha [[Brest]] ; aet ar maout gant [[Louis Trousselier]]. * [[28 a viz Gouere]] [[1907]] : 11{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1907|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bourdel]] ([[Gironde]]) ha Naoned ; trec'h eo [[Lucien Petit-Breton]] (lesanv Lucien Mazan). * [[30 a viz Gouere]] [[1907]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1907|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha [[Brest]] ; trec'h eo [[Gustave Garrigou]]. * [[2 a viz Eost]] [[1908]] : 11{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1908|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bourdel]] ([[Gironde]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Lucien Petit-Breton]] * [[4 a viz Eost]] [[1908]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1908|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha [[Brest]] ; aet ar maout gant [[François Faber]] ([[Luksembourg]]). * [[25 a viz Gouere]] [[1909]] : 11{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1909|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bourdel]] ([[Gironde]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Louis Trousselier]]. * [[27 a viz Gouere]] [[1909]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1909|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha [[Brest]] ; aet ar maout gant [[Gustave Garrigou]]. * [[25 a viz Gouere]] [[1910]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1910|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bourdel]] ([[Gironde]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Louis Trousselier]]. * [[27 a viz Gouere]] [[1910]] : 13{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1910|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha [[Brest]] ; aet ar maout gant [[Gustave Garrigou]]. * [[7 a viz Gouere]] [[1932]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1932|Tro Bro-C'hall]] etre [[Caen]] ([[Calvados]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Kurt Stöpel]] ([[Alamagn]]). * [[9 a viz Gouere]] [[1932]] : loc'hañ a ra 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1932|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Bourdel]] ([[Gironde]]). * [[27 a viz Gouere]] [[1934]] : 21{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1934|Tro Bro-C'hall]] etre [[La Roche-sur-Yon]] ([[Vañde]]) ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant [[Antonin Magne]]. * [[28 a viz Gouere]] [[1934]] : loc'hañ a ra 22{{l}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1934|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Caen]] ([[Calvados]]). * [[26 a viz Gouere]] [[1935]] : 19{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1935|Tro Bro-C'hall]] etre [[La Roche-sur-Yon]] ([[Vañde]]) ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant [[Jean Aerts]] ([[Belgia]]). * [[27 a viz Gouere]] [[1935]] : loc'hañ a ra 20{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1935|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Vire]] ([[Calvados]]). * [[7 a viz Gouere]] [[1938]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1938|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Brieg]] ha Naoned ; aet ar maout gant [[Gerrit Schulte]] ([[Izelvroioù]]). * [[8 a viz Gouere]] [[1938]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1938|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha [[La Roche-sur-Yon]] ([[Vañde]]) (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant [[Eloi Meulenberg]] ([[Belgia]]). * [[14 a viz Gouere]] [[1939]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre [[an Oriant]] ha Naoned ; aet ar maout gant [[Amédée Fournier]]. * [[15 a viz Gouere]] [[1939]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[ar Roc'hell]] ([[Charente-Maritime]]). * [[2 a viz Gouere]] [[1948]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinarzh]] ha Naoned ; aet ar maout gant [[Guy Lapébie]]. * [[3 a viz Gouere]] [[1948]] : loc'hañ a ra 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[ar Roc'hell]] ([[Charente-Maritime]]). * [[9 a viz Gouere]] [[1953]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1953|Tro Bro-C'hall]] etre [[ar Mañs]] ([[Sarthe]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Livio Isotti]] ([[Italia]]). * [[10 a viz Gouere]] [[1953]] : loc'hañ a ra 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1953|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Bourdel]] ([[Gironde]]). * [[27 a viz Mezheven]] [[1957]] : loc'hañ a ra 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1957|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Granville]] ([[Manche]]). * [[30 a viz Mezheven]] [[1959]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1959|Tro Bro-C'hall]] etre [[Blaen]] ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant [[Roger Rivière]]. * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1959]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1959|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[ar Roc'hell]] ([[Charente-Maritime]]). * [[4 a viz Gouere]] [[1968]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre [[an Oriant]] ha Naoned ; aet ar maout gant [[Franco Bitossi]] ([[Italia]]). * [[5 a viz Gouere]] [[1968]] : loc'hañ a ra 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Royan]] ([[Charente-Maritime]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1980]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1980|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Maloù]] ha Naoned ; aet ar maout gant [[Jan Raas]] ([[Izelvroioù]]). * [[3 a viz Gouere]] [[1981]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1981|Tro Bro-C'hall]] etre [[Rochefort]] ([[Charente-Maritime]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Ad Wijnands]] ([[Izelvroioù]]). * [[5 a viz Gouere]] [[1981]] : loc'hañ a ra 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1981|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Ar Mañs]] ([[Sarthe]]). * [[12 a viz Gouere]] [[1982]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1982|Tro Bro-C'hall]] etre [[Pluveleg]] ha Naoned ; aet ar maout gant [[Stefan Mutter]] ([[Suis]]). * [[7 a viz Gouere]] [[1983]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1983|Tro Bro-C'hall]] etre [[Kastellbriant]] ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant [[Bert Oosterbosch]] ([[Izelvroioù]]). * [[8 a viz Gouere]] [[1983]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1983|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned hag Enez-[[Oléron]] ([[Charente-Maritime]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1984]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1984|Tro Bro-C'hall]] etre [[Ar Mañs]] ([[Sarthe]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Pascal Jules]]. * [[7 a viz Gouere]] [[1984]] : loc'hañ a ra 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1984|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Bourdel]] ([[Gironde]]). * [[11 a viz Gouere]] [[1986]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1986|Tro Bro-C'hall]] etre [[Saint-Hilaire-du-Harcouët]] ([[Manche]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Eddy Planckaert]] ([[Belgia]]). * [[12 a viz Gouere]] [[1986]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1986|Tro Bro-C'hall]] e Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant ar [[Breizh]]ad [[Bernard Hinault]]. * [[13 a viz Gouere]] [[1986]] : loc'hañ a ra 10{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1986|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du park tematek [[Futuroscope]] ([[Vienne]]). * [[5 a viz Gouere]] [[1988]] : loc'hañ a ra 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1988|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Ar Mañs]] ([[Sarthe]]). * [[2 a viz Gouere]] [[1990]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1990|Tro Bro-C'hall]] etre [[Poitiers]] ([[Vienne]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Moreno Argentin]] ([[Italia]]). * [[3 a viz Gouere]] [[1990]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1990|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha [[Menez Mikael ar Mor]] ; aet ar maout gant [[Johan Museeuw]] ([[Belgia]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1999]] : loc'hañ a ra 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1999|Tro Bro-C'hall]] eus Naoned war-du [[Laval]] ([[Mayenne]]). * [[3 a viz Gouere]] [[2000]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000|Tro Bro-C'hall]] etre [[Loudun]] ([[Vienne]]) ha Naoned ; aet ar maout gant [[Tom Steels]] ([[Belgia]]). * [[4 a viz Gouere]] [[2000]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha [[Sant-Nazer]] (a-benn d'an eur dre skipailh) ; aet ar maout gant [[Once]] ([[Spagn]]). * [[26 a viz Gouere]] [[2003]] : 19{{vet}} hag eil diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2003|Tro Bro-C'hall]] etre [[Pornizh]] ha Naoned (a-benn d'an eur) ; aet ar maout gant [[David Millar]] ([[Skos]]). * [[7 a viz Gouere]] [[2008]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2008|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Maloù]] ha Naoned ; aet ar maout gant [[Samuel Dumoulin]]. ====Mell-droad==== * [[30 a viz Mae]] [[1965]] : aet [[Kampionad mell-droad Frañs]] gant [[Football Klub Naoned|Football Kleub Naoned]] evit ar wech kentañ, [[José Arribas]] e [[gourdoner|c'hourdoner]] d'an ampoent. * [[12 a viz Mezheven]] [[1966]] : aet [[Kampionad mell-droad Frañs]] gant Football Kleub Naoned evit an 2{{l}} gwech, José Arribas e c'hourdoner d'an ampoent. * [[2 a viz Mezheven]] [[1973]] : aet [[Kampionad mell-droad Frañs]] gant Football Kleub Naoned evit an 3^e gwech, José Arribas e c'hourdoner d'an ampoent. * [[8 a viz Mezheven]] [[1977]] : aet [[Kampionad mell-droad Frañs]] gant Football Kleub Naoned evit ar 4^e gwech, [[Jean Vincent]] e c'hourdoner d'an ampoent. * [[27 a viz Mezheven]] [[1980]] : aet [[Kampionad mell-droad Frañs]] gant Football Kleub Naoned evit ar 5{{vet}} gwech, Jean Vincent e c'hourdoner d'an ampoent. * [[3 a viz Mezheven]] [[1983]] : aet [[Kampionad mell-droad Frañs]] gant Football Kleub Naoned evit ar 6{{vet}} gwech, [[Jean-Claude Suaudeau]] e c'hourdoner d'an ampoent. * [[24 a viz Mezheven]] [[1995]] : aet [[Kampionad mell-droad Frañs]] gant Football Kleub Naoned Atlantel evit ar 7{{vet}} gwech, Jean-Claude Suaudeau e c'hourdoner d'an ampoent. * [[19 a viz Mezheven]] [[2001]] : aet [[Kampionad mell-droad Frañs]] gant Football Kleub Naoned Atlantel evit an 8{{vet}} gwech, [[Raynald Denoueix]] e c'hourdoner d'an ampoent. === Basketball === En eil rummad e c'hoari [[Hermine de Nantes Atlantique|Hermine de Nantes]]. === Handball === E-touez gwellañ skipailhoù Bro-C'hall emañ [[HBC Nantes]]. === Rugbi === En trede rummad e c'hoari ar [[Stade Nantais]]. == Melestradurezh == == Liammoù etrebroadel == === Gevelliñ === ;Kêrioù gevellet * [[Agadir]] {{Maroko}}, [[Souss-Massa-Draâ]]), abaoe 1993 * [[Kolozsvár]] [[Restr:Flag of Transylvania before 1918.svg|20px]] [[Treuzsilvania]], abaoe 1991 * [[Cochabamba]] {{Bolivia}}, abaoe 1999 * [[Dschang]] {{Kameroun}}, [[Kornôg Kameroun|Kornôg]], abaoe 2002 * [[Durban]] {{Suafrika}}, [[KwaZulu-Natal]]), abaoe 2004 * [[Jacksonville (Florida)|Jacksonville]] {{SUA}} ([[Florida|Stad Florida]]), abaoe 1985 * [[Kerdiz]] {{Kembre}}, abaoe 1964. War boulouard Naoned emañ ti-kêr Kerdiz * [[Niigata]] {{Japan}}, [[Chūbu]]), abaoe 1999 * [[Qingdao]] {{Sina}} ([[Shandong]]), abaoe [[2005]] * [[Recife]] {{Brazil}}, abaoe 2003 * [[Rufisque]] {{Senegal}}, [[Rannbarzh Dakar]] * [[Saarbrücken]] {{Alamagn}} ([[Saarland]]), abaoe 1965. Ur blasenn e Saarbrücken zo anvet « Plasenn Naoned » * [[Seattle (Washington)|Seattle]] {{SUA}} ([[Washington (stad)|Stad Washington]]), abaoe 1980 * [[Suncheon]] {{Sukorea}}, abaoe 2007 * [[Tbilisi]] {{Jorjia}}, abaoe 1979 ;Emglevioù * [[Artibonite]] {{Haiti}}, abaoe 2005 * [[Desdunes]] {{Haiti}}, abaoe 2005 * [[Jeriko]] {{Palestina}}, [[Sisjordania]], abaoe 2001 * [[Nantes (Kebek)|Nantes]] {{Kebek}}, abaoe 2009 * [[Pétion-Ville]] {{Haiti}}, abaoe 2005 * [[St. Martinville]] {{SUA}}, [[Louisiana]], abaoe 1993 === Koñsuldioù === Teir c'hoñsuliezh hollek a zo e Naoned : [[Tunizia]] staliet straed Boileau, [[Turkia]] kae François Mitterrand, hag [[Aljeria]] straed ar jeneral Buat. == Gwelet ivez == * [[Iliz-veur Naoned]] * [[Enez Naoned]] * [[Istor Naoned]] ** [[Listenn maered Naoned]] ** [[Kastell Duged Breizh]] ** [[Skrid-embann Naoned]], embann gant ar roue gall [[Herri IV]], sinet e Naoned en 1598. ==Liammoù diavaez== {{Commonscat|Nantes}} {{Wikeriadur|Naoned}} *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20200806014804/https://metropole.nantes.fr/ metropole.nantes.fr], lec'hienn ofisiel Naoned Meurgêr ha kêr Naoned == Levrlennadur == * Adolphe Joanne : ''Géographie du département de Loire-Inférieure''. Librairie Hachette et Cie. 1884 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Naoned]] [[Rummad:Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall]] [[Rummad:Naoned|*]] sev2rxdb0f2gkeu706059liz4ejrwsl 0 8345 2190104 2186553 2026-05-05T10:23:54Z OPAB44 57507 2190104 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Maloù | anvYezh = ''Saent-Malo'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Saint-Malo'' | skeudenn = IMG 2935 StMalo.JPG | alc'hwez = Gwel diwar nij. | ardamezioù = Blason ville fr Saint-Malo.svg | logo = Drapeau de Saint-Malo (20è siècle).svg | bro = {{Bro-Sant-Maloù}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Maloù|Sant-Maloù]] <small>(''[[isprefeti]]'')</small> | kanton = [[Pennlec'h]] daou ganton [[Kanton Sant-Maloù-1|Sant-Maloù-1]] ha [[Kanton Sant-Maloù-2|Sant-Maloù-2]] | etrekumuniezh = [[Tolpad-kêrioù Bro Sant-Maloù]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Maloù (Voynet)|Bro Sant-Maloù]] | cp = 35400 | maer = Gilles Lurton | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 36.58 | hedred = -1.9878 | ledred = 48.6418 | uk = 8 | ubi = 0 | ubr = 51 | lec'hienn web = [http://www.ville-saint-malo.fr/ www.ville-saint-malo.fr] }}'''Sant-Maloù''' a zo ur gêr eus [[Breizh]] e departamant [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[Arondisamant Sant-Maloù]] ha daou ganton eo. Kêr-benn [[Bro-Sant-Maloù]] eo, war aber ar [[Renk]]. [[Aled]] e oa anv ar gêr e mare ar [[Koriosolited|Goriosolited]], araok kemer anv ar manac'h brezhon [[Maloù]] er {{VIvet kantved}}. Brudet eo Sant-Maloù evit bezañ bet porzh ar verdeerien, ar [[Kourser|gourserien]] hag an ergerzherien er {{XVIIvet kantved}} ha {{XVIIIvet kantved}}. Bombezet taer e voe gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] e-pad an [[Eil Brezel-Bed]]. Priziet eo ar Sant-Maloù intramuros gant an douristed hiziv hon deiz. == An anv == [[Restr:St-malo.jpg|thumb|left|Sant-Maloù]] === Stummoù skrivet === * Erwan Vallerie (1995) ː '''Saint Malou''', 1287; 1294; '''Saint-Malo''', 1304; '''Sainct Malou''', 1333; '''Saint Malou''', 1294; '''Saint Malo''', 1341; 1345; 1364; '''Saint Malou''', 1365; 1373; '''Saint Mallou''', 1378; 1384; '''Saint Malou''', 1406; 1415; '''Saint Malo''', '''Saint Maslou''', 1415; '''Saint M̥alou''', 1420; 1422 === Gerdarzh === * Dont a ra an anv Sant-Maloù eus ar manac'h [[Maloù]], lakaet da sant a voe eskob kentañ kêr. ==Douaroniezh== [[Restr:Saint-malo-couché-de-soleil.jpeg|dehou|thumb|250x250px|An heol o vont da guzh e Sant-Maloù]] Ur porzh a sko war [[Pleg-mor Sant-Maloù]] ([[Mor Breizh]]) eo, e genoù ar [[Renk]]. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Sant-Maloù''|gwalarn={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|norzh={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|biz={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}, [[Sant-Kouloum]]|kornôg=[[Dinarzh]], {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Renk (stêr)|Renk]]''}}|reter=[[Sant-Kouloum]], [[Sant-Melar-ar-Mor]]|gevred=[[Sant-Melar-ar-Mor]], [[Sant-Yowan-an-Havreg]]|su=[[Sant-Yowan-an-Havreg]]|mervent=[[Kerricharzh-an-Arvor]], [[Pleurestud]], {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Renk (stêr)|Renk]]''}}|enklozadur=}} == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Saint-Malo.svg|60px]] | :''« En gul e oged en aour o tifoupañ diouzh ar beg ha diouzh al lezioù, leinet gant un erminig tremenant en gwirion, gwakoliet etre aour hag erminig »''<br>• Ger-stur : ''Semper fidelis''<br><small>D'Hozier, 1696 – Medalenn al [[Lejion a enor]]</small> |- |[[Restr:Drapeau de Saint-Malo (20è siècle).svg|100px]] | :[[Kroaz Sant-Mikael]] hag ardamezioù ar gêr |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * [[1790]]: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Sant-Maloù da benn [[distrig Sant-Maloù]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106 </ref>. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Saoult, person parrez Sant-Maloù, hag he holl vikeled; person Parame a savas a-eneb d'al le ivez<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajennoù 12 ha 19 </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 401 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,24% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19864 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Repuidi Brezel Spagn e Breizh]] ==== * Degemeret e voe meur a diegezh repuidi er gumun<ref>{{fr}}Isabelle Le Boulanger, ''L'Exil espagnol en Bretagne 1937-1940'', Coop Breizh, 2016, pajenn 290 </ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 216 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19864] Monumant ar re varv - Memorial Genweb </ref>. * Implijet e voe nijva ''Blanche-Roche'' e [[Sant-Servan]] gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] ([[aerlu]] [[alaman]])<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/terrains%20bretagne/terrains_bretagne_luf.html ABSA]</ref>. * D'ar [[7 Kerzu|7 a viz Kerzu]] [[1940]] e kouezhas un nijerez-anavezedenniñ ''[[Spitfire]] PRIV'', marilhet AA792, eus ar ''1st Photographic Reconnaissance Unit'' eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e pleg-mor Sant-Maloù; lazhet e voe e sturier, douaret eo e bered [[Sant-Kast-ar-Gwildoù]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF]</ref>. * D'ar [[27 Ebrel|27 a viz Ebrel]] [[1942]] e kouezhas un nijerez ''[[Douglas A-20 Havoc|Havoc]] Mk I'', marilhet AW398 ha kodet YP-?, eus ar ''23rd Squadron Royal Air Force Volunteer Reserve'' eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') er mor nepell diouzh Kerreg "Les Haies de la Conchée" e Sant-Maloù gant tri nijour en he bourzh; unan anezhe a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]], unan a varvas, ne voe ket adkavet korf an hini diwezhañ; ur bern siviled eus ar vro a gemeras perzh en obidoù ar Serjant Moore e Sant-Maloù<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/27%20avril%2042/MOORE.htm# Tombe du Sergeant Moore Luc'hskeudennoù]</ref>. * D'an [[12 Mae|12 a viz Mae]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Seafire]] III'' marilhet LR837 eus ar ''88th Squadron'' eus ar ''[[Fleet Air Arm]]'' ([[aerlu]] [[morlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) e donvor Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturier<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF]</ref>. * D'ar [[7 Mezheven|7 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Spitfire]] Mk XII'' kodet EB-? eus ar ''41st Squadron'' eus ar ''[[Royal Air Force]]'' ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) er mor nepell diouzh Sant-Maloù; ne voe ket kavet korf e sturier<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF]</ref>. * D'ar [[24 Mezheven|24 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas daou garr-nij ''[[Typhoon]] Ib'' eus ar ''263 Squadron [[Royal Air Force]] Volunteer Reserve'' ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) e Sant-Maloù, unan, bleniet hant ur [[Breizh-Veur|breizhveurad]] marilhet MN296 ha kodet HE-? e-kichen "Enez ar Be Vras" hag egile, bleniet hant ur [[Kanada|C'hanadian]] marilhet MN524 ha kodet HE-? war an ti-post; an daou sturier a voe lazhet, douaret int e ''Dinard English Cemetery'' e bered nevez kumun [[Dinarzh]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111114221212/http://www.absa39-45.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF]</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [http://www.absa3945.com/Photos%20Cezembre/photos_typhoon.html Resisadennoù]</ref>. * D'ar [[25 Gouere|25 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Lockheed P-38 Lightning|P-38]]F'' (anvet "Katy", marilhet 42-67116 ha kodet G2-?) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e traezhenn "Le Sillon" e Sant-Maloù; tapet e voe e sturier d'an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF]</ref>; * D'an [[10 Eost|10 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij anavezedenniñ ''Piper L4'' eus arme-zouar ar [[Stadoù-Unanet]] e donvor Sant-Maloù; lazhet e voe an daou ofisour a oa en e vourzh<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF]</ref>. * d'an [[31 Eost|31 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas un nijerez ''[[Handley Page Halifax|Halifax]] III'', anvet "If any", marilhet MZ879 ha kodet BM-O, eus ar ''433rd Squadron [[Royal Canadian Air Force]]'' eus [[aerlu]] [[Kanada]] er mor nepell diouzh Sant-Maloù gant c'hwec'h nijour en he bourzh; lazhet e voent holl, ne voe kavet korf ebet<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF]</ref>. * Emgannoù start a voe e miz [[Eost]] [[1944]] etre al lu [[alaman]] ha soudarded [[SUA]] ha distrujoù bras e kêr. ==== [[Brezel Korea]] ==== * Mervel a reas ur soudard e [[Yong Nae Ri]] d'an [[20 a viz Mae]] [[1951]]. Douaret e voe e Sant-Maloù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6696524 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * C'hwec'h milour a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19864 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Seizh milour a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19864 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== Broioù all ==== * [[TOE]]: daouzek milour a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19864 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. == Melestradurezh == '''Kendeuziñ kumunioù''': goude an [[Eil brezel-bed]] e oa aet kalz war zigresk niver annezidi Sant-Maloù. Diwar se e oa bet divizet e [[1967]] kendeuziñ ar gumun gant [[Parame]] ha [[Sant-Servan]]. == Brezhoneg == * 10,0 % eus anvioù-lecʼh kumun gozh Sant-Maloù, 5,3 % eus re [[Parame]] ha 4,2 % eus re [[Sant-Servan]] a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 377, 397 ha 399</ref>. == Monumantoù ha lec'hioù istorel == [[Restr:saintmalo.jpg|thumb|290px|Ur sell war Sant-Maloù]] Betek [[2005]] e oa al label "Kêr a istor hag a c'hlad" gant Sant-Maloù met aet eo diganti. * Iliz-veur Sant-Visant, gouestlet da [[sant Visant Saragosa]]. * an [[Tour Solidor]] savet gant [[Yann IV]]. * Ar c'hastell bet savet gant duged Breizh : [[Yann IV (dug Breizh)|Yann IV]], [[Yann V (dug Breizh)|Yann V]], [[Frañsez II (Breizh)|Frañsez II]] hag [[Anna Vreizh]]. * Ar mogerioù-kreñv. * Kenkizioù [[Parame]]. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=19864 Memorial Genweb]</ref> ha kartennoù-post<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=35288&dpt=35&comm=Saint-Malo Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz-veur, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47736&dpt=35 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/56158/saint-malo-dansleglise/ Université de Lille]</ref>. === Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Restr:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |Dianv: 1 ([[Morlu]]) |- |'''Hollad''' |'''1''' |} Ur martolod eus Morlu ar [[Rouantelezh-Unanet]] eo. Marvet eo e-pad an [[Eil brezel-bed]]<ref>{{fr}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2090377&mode=1 Commonwealth War Graves Commission] </ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs 1793-2012 === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:52000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 10730 bar:1800 from:0 till: 9147 bar:1806 from:0 till: 9934 bar:1821 from:0 till: 9949 bar:1831 from:0 till: 9981 bar:1836 from:0 till: 9744 bar:1841 from:0 till: 10053 bar:1846 from:0 till: 10076 bar:1851 from:0 till: 9997 bar:1856 from:0 till: 10809 bar:1861 from:0 till: 10886 bar:1866 from:0 till: 10693 bar:1872 from:0 till: 12316 bar:1876 from:0 till: 10295 bar:1881 from:0 till: 11212 bar:1886 from:0 till: 10500 bar:1891 from:0 till: 11896 bar:1896 from:0 till: 11476 bar:1901 from:0 till: 11486 bar:1906 from:0 till: 10467 bar:1911 from:0 till: 12371 bar:1921 from:0 till: 12390 bar:1926 from:0 till: 13137 bar:1931 from:0 till: 12864 bar:1936 from:0 till: 13836 bar:1946 from:0 till: 11311 bar:1954 from:0 till: 14339 bar:1962 from:0 till: 17137 bar:1968 from:0 till: 42297 bar:1975 from:0 till: 45030 bar:1982 from:0 till: 46347 bar:1990 from:0 till: 48057 bar:1999 from:0 till: 50675 bar:2006 from:0 till: 49661 bar:2012 from:0 till: 44620 bar:2013 from:0 till: 44919 </timeline> <ref>{{fr}}[[EBSSA]]</ref> * E 1968 e voe staget '''Parame''' (8 811 annezad e 1962) ha '''Sant-Servan''' (14 963 annezad e 1962) ouzh Sant-Maloù. == Tud == * Pierre de Lanoys, marc'heg an Templ, serjant eskopti Sant-Maloù. Bet aterset e-kerzh miz Ebrel 1310. === <small>Tud bet ganet eno</small> === [[Restr:Statue_Surcouf_Caravaniez_Saint-Malo_France.jpg|thumb|150px|Delwenn [[Roparzh Surcouf]] e Sant-Maloù, graet gant [[Alfred Caravaniez]] e dibenn an {{XIXvet kantved}}.]] * [[Brendan]], manac'h iwerzhonat, hag [[Aaron (sant)|Aaron]] ha [[Maloù]], menec'h kembreat eus an {{VIvet kantved}} * [[Jakez Karter]] ([[1491]]-[[1557]]), ergerzhour ha dizoloer [[Kanada]], * [[François Gravé]], aotroù Du Pont (1560-1629 pe nebeut goude), ergerzhour ha marc'hadour * [[René Duguay-Trouin]] ([[1673]]-[[1736]]), kourser * [[Pierre Louis Moreau de Maupertuis]] ([[1698]]-[[1759]]), jedoniour ha steredoniour * [[Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais]] ([[1699]]-[[1753]]), merdeer, * [[Julien Offroy de La Mettrie]] ([[1709]]-[[1751]]), prederour * [[Marc-Joseph Marion du Fresne]] ([[1724]]-[[1772]]), [[ergerzh]]er ha moraer * [[François-René de Chateaubriand]] ([[1768]]-[[1848]]), skrivagner * [[Roparzh Surcouf]] ([[1773]]-[[1827]]), kourser * [[Yann-Vari de Lamennais]] ([[1780]]-[[1860]]), diazezour Urzh Breudeur Ploermael, * [[Félicité Robert de Lamennais]] ([[1782]]-[[1854]]), skrivagner ha prederour, * [[Ange Blaize]] ([[1811]]-[[1871]]), armerzhour, kelaouenner-brudañ ha melestrour, prefed [[Il-ha-Gwilen]] * [[Joseph Pouliquen]] ([[1897]]-[[1988]]), nijer, kentañ komandant ar rejimant chase [[Normandi-Niemen]] * [[Jacques Briard]] ([[1933]]-[[2002]]), istorour ha hendraour, * [[André Chalmel]] (g. e 1949), marc'hhouarner, * [[Michel Plessix]] (1959-2017), tresour bannoù-treset === <small>Tud bet marvet eno</small> === * [[Jakez Karter]], ergerzhour [[Breizh|breizhat]] ha dizoloer [[Kanada]], [[1añ a viz Gwengolo]] [[1557]]. * [[Pêr ar Rouz]], [[yezhoniour]] ha kelenner brezhoneg e Skol-veur [[Roazhon]], bet savet an ALBB ''(Atlas Linguistique de Basse-Bretagne)'' gantañ etre [[1911]] ha [[1920]], [[3 a viz Gwengolo]] [[1975]] e [[Parame]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Baude de Vieuville.gif|80px]] |'''Henry Baude''' Alouer Sant-Maloù e 1668 |''En argant e zri fenn bleiz diframmet en sabel'' |} == Sevenadur == === Brezhoneg === [[Restr:Saint-Malo Panorama.png|thumb|right|500px|Gwel eus Sant-Maloù]] * Ur skol divyezhek zo bet savet en Deskadurezh-Stad e [[2000]]. * E distro-skol 2025 e oa 41 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (1,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg] </ref>. * Evit gouzout muioc'h diwar-benn stad ar brezhoneg e Sant-Maloù, sellit ouzh lec'hienn [[Ofis Publik ar Brezhoneg]], pajenn "Embannadurioù" {{br}}[https://web.archive.org/web/20131218073427/http://www.opab-oplb.org/97-studiadennou-sokio-yezhoniel.htm]. === Sport === ==== Darvoudoù-sport a bep seurt ==== * [[4 a viz Gouere]] [[1949]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1949|Tro Bro-C'hall]] etre [[Rouan]] ([[Seine-Maritime]]) ha Sant-Maloù ; trec'h eo [[Ferdi Kübler]] ([[Suis]]). * [[5 a viz Gouere]] [[1949]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1949|Tro Bro-C'hall]] eus Sant-Maloù war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]). * [[9 a viz Gouere]] [[1956]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1956|Tro Bro-C'hall]] etre [[Caen]] ([[Calvados]]) ha Sant-Maloù ; trec'h eo ar [[Breizh]]ad [[Job Morvan]]. * [[10 a viz Gouere]] [[1956]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1956|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Maloù hag [[An Oriant]] ; trec'h eo [[Fred de Bruyne]] ([[Belgia]]). * [[30 a viz Mezheven]] [[1960]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1960|Tro Bro-C'hall]] etre [[Caen]] ([[Calvados]]) ha Sant-Maloù ; trec'h eo [[André Darrigade]]. * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1960]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1960|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Maloù hag [[An Oriant]] ; trec'h eo [[Roger Rivière]]. * [[28 a viz Mezheven]] [[1962]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962|Tro Bro-C'hall]] etre [[Pont-L'Evêque]] ([[Calvados]]) ha Sant-Maloù ; trec'h eo [[Emile Daems]] ([[Belgia]]). * [[30 a viz Mezheven]] [[1967]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1967|Tro Bro-C'hall]] etre [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]) ha Sant-Maloù ; trec'h eo [[Walter Godefroot]] ([[Belgia]]). * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1967]] : loc'hañ a ra 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1967|Tro Bro-C'hall]] eus Sant-Maloù war-du [[Caen]] ([[Calvados]]). * [[30 a viz Mezheven]] [[1974]] : 3^de tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] etre [[Montroulez]] ha Sant-Maloù ; trec'h eo [[Patrick Sercu]] ([[Belgia]]). * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1974]] : loc'hañ a ra 4^re tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] eus Sant-Maloù war-du [[Caen]] ([[Calvados]]). * [[4 a viz Gouere]] [[1980]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1980|Tro Bro-C'hall]] etre [[Flers (Orne)]] ha Sant-Maloù ; trec'h eo [[Bert Oosterbosch]] ([[Izelvroioù]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1980]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1980|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Maloù ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Jan Raas]] ([[Izelvroioù]]). * [[7 a viz Gouere]] [[2008]] : 3^de tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2008|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Maloù ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Samuel Dumoulin]]. == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Mauritius.svg|border|25px]] [[Moris|Enez-Voris]] | [[Port Louis]] | 1999 |} == Pennadoù kar == * [[Parame]], * [[Sant-Servan]]. == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{fr}}[http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00413/les-terres-neuvas L'Ouest en mémoire (Ina) - Martoloded e Sant Maloù 1970] [[Rummad:Sant-Maloù]] [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Sant-Maloù]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Repuidi Brezel Spagn e Breizh]] [[Rummad:Nijvaoù al Luftwaffe e Breizh]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Porzhioù Breizh]] 2f6wbmhpxtj32c5ggkyjklva117p2nw 0 9525 2190007 2182087 2026-05-05T07:20:03Z OPAB44 57507 2190007 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kastell-Nevez-ar-Faou | anvOfisiel = ''Châteauneuf-du-Faou'' | skeudenn = Chateauneuf du Faou 1.jpg | alc'hwez = Ar [[Kanol Naoned-Brest|ganol]], Pont ar Roue ha Chapel ''Intron-Varia ar Porzhoù''. | ardamezioù = Blason ville fr Châteauneuf-du-Faou (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Kerne-Uhel|KK Kerne-Uhel]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh|Kornôg Kreiz-Breizh]] | kanton = [[Kanton Kastell-Nevez-ar-Faou|ar C'hastell-Nevez]] <small>(betek 2015)</small> <br> [[Kanton Brieg|Brieg]] <small>(abaoe 2015)</small> | insee = 29027 | cp = 29520 | maer = Tugdual Braban | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 42.58 | hedred = -3.813056 | ledred = 48.1875 | uk = | ubi = | ubr = | lec'hienn web = [http://www.chateauneuf-du-faou.com Ti-kêr] }} '''Kastell-Nevez-ar-Faou''', anvet '''ar C'hastell-Nevez''' hepken dre gomz peurvuiañ, zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e departamant [[Penn-ar-Bed]]e [[Breizh]]. == Douaroniezh == Lec'hiet eo Kastell-Nevez-ar-Faou war ribl [[kanol Naoned-Brest]], ar [[Stêr Aon]], etre [[Menez Are]] en norzh hag ar [[Menez Du]] er su. Emañ er vroig [[Dardoup]]. == Anv == * Erwan Vallerie ː ''Castronovo'', 1217; ''Chateunove'', 1262; ''Chatiauneuf'', 1279; ''Chateuneuf'', 1284; ''Chastiaunuef'', 1298; ''Castrum Novum in Fago'', 1368; ''Chasteauneuf du Fou'', ''Chastelnouff du Fou'', 1381; ''Chastel Nouff du Fou'', 1392; ''Castrum Novum in Fago'', 1516; ''Chateauneuf du Fou'', 1533; ''Chasteau Neuff du Fou'', ''Chateauneuf du Fou'', 1543 ''Chateauneuf du Fou'', 1564 == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]== ''En glazur e gastell digor en argant, didoullet ha mogeriet en sabel, heuliet ouzh beg gant un dreustell gommek en argant.''<ref>[[17 a viz Gouere]] [[1978]].</ref> *Aozer ː Kuzul an Departamant war Ardamezioù Penn ar Bed ; degemeret gant ar prefeti d'an 17 Gouere 1978. == Savadurioù ha lec'hioù istorel== * '''Ar c'hastell''': eus ar c'hastell ma teu e anv d'al lec'h-mañ ne chom netra koulz lâret, war-bouez dismantroù ur voger bennak hag un tourig. An anv a gaver testeniekaet evit ar wech kentañ en ur skrid latin eus [[1217]]: ''Castrum Novum''. A-hervez e vije bet lakaet sevel ar savadur-kreñv-mañ etre [[1162]] ha [[1184]], gant beskonted ar [[Faou]]. * '''Chapel ar Vouster''' : en {{XIIIvet kantved}} e oa un oratouer eus ar savadur, ha tra ken. Testeniekaet eo ar chapel e [[1575]], evel kreizenn-lid trev ar Vouster. Peursavet eo e [[1628]]. Kouezhet en he foull e deroù an {{XXvet kantved}} eo renevezet gant izili a youl vat ar gevredigezh "[[Mibien ar Mein Kozh]]" azalek [[1982]]. Dibar eo ar chapel-se evit he maen-badez, he delwennoù liesliv hag he c'halvar eus kreiz ar {{XVvet kantved}}. * '''Chapel Itron-Varia ar Porzhoù''' : gant e dour moan ha sonn e ren ar savadur-mañ war draoñienn don, kildro ha glas ar [[stêr Aon]], abaoe ur c'hant vloaz bennak 'zo. Adsavet eo bet er bloavezhioù [[1892]]-[[1893]] ha dek vloaz diwezhatoc'h eo bet lakaet an tour en e blas. Eus ar chapel kent, he deus graet brud al lec'h-se, e chom c'hoazh ar porched, eus ar {{XVvet kantved}}, doare gotek anezhañ. Savet e oa bet ar chapel gozh-se e [[1438]], war intrudu ar beleg [[Yann ar Prad]], gant sikour an Dug [[Yann V (dug Breizh)|Yann V]]. Gouestlet eo d'an Itron Varia, dre ma oa bet kavet eno, e foñs kef un dervenn, un delwenn a zeuas da vezañ burzhudus. War honnezh e oa skeudennet poltred ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez]] ha war he c'hont e veze lakaet burzhudoù. Azalek ar mare-se eo bet dalc'het - hag e vez bepred - unan eus brasañ [[pardon]]ioù [[Breizh]], eil sulvezh diwezhañ miz Eost. <gallery> Châteauneuf-du-Faou 5 Chapelle Notre-Dame-des Portes Façade.jpg|Chapel Itron-Varia ar Porzhoù Châteauneuf-du-Faou 3 Chapelle de Notre-Dame-des-Portes 1.jpg|Chapel Itron-Varia ar Porzhoù hag an aoter doet, implijet evit ar pardon Châteauneuf-du-Faou 4 Ancienne chapelle Notre-Dame-des-Portes.jpg|Ar garnel e-kichen Chapel IV ar Porzhoù Châteauneuf-du-Faou 33 La chapelle Notre-Dame-des-Portes vu du Pont du Roy.jpg|Chapel IV ar Porzhoù gwelet eus Pont ar Roue Châteauneuf-du-Faou 32 Le Pont du Roy (réaménagé pour le canal de Nantes à Brest).jpg|Pont ar Roue </gallery> * '''Pont ar Roue''' ha '''[[kanol Naoned-Brest]]''' : ar pont-se a zo bet lakaet en e sav e-kerzh hanterenn gentañ ar {{XVIIvet kantved}}. E c'hwec'h gwareg, pe bolzenn, a ya dreist d'ar [[stêr Aon]], bet kaniet diwezhatoc'h en {{XIXvet kantved}} evit kas ha degas marc'hadourezh etre [[Naoned]] ha [[Brest]]. * '''Pont Pol''' : savadur dreist d'ar stêr-Aon a ro an tu da vont eus ar C'hastell-Nevez da Laz ha da Santoz. Ur pont koshoc'h a zo anv anezhañ eno en ur skrid eus an {{XIvet kantved}}. * '''Iliz-parrez Sant Juluan''' : ar savadur a c'haller gwelet hiriv an deiz a zo bet savet e [[1878]]. Eus an iliz a oa el lec'h-se a-raok e chom an tour bet savet e [[1737]], war intrudu [[Nouel Furig]], person ar C'hastell-Nevez etre [[1717]] ha [[1774]]. En {{XVIIIvet kantved}} e voe dibabet ivez gouestlañ an iliz da [[Sant Juluan]], pa oa betek-henn, dindan maeroniezh un Itron-Varia Tresmaven dianav hag amsklaer he orin. E-touez an elfennoù a ya da ober pinvidigezh ar monumant-se emañ murlivadurioù [[Paul Sérusier]]. <gallery> Châteauneuf-du-Faou 10 Eglise paroissiale.jpg|Iliz Sant Juluan Châteauneuf-du-Faou (29) Église 17.jpg|Delwenn Sant Juluan gwisket e-giz un eskob Châteauneuf-du-Faou 16 Eglise paroissiale Statue de sainte Barbe.jpg|Delwenn Santez Barba Châteauneuf-du-Faou 13 Eglise paroissiale Statue.jpg|Delwenn en iliz-parrez :<br>An Dreinded sakr Châteauneuf-du-Faou 12 Eglise paroissiale Groupe statuaire.jpg|Delwennoù en iliz-parrez : <br>Karitez sant Marzhin Châteauneuf-du-Faou 15 Eglise paroissiale Groupe statuaire 2.jpg|Delwenn en iliz-parrez :<br>Merzherenti santez Apollina Châteauneuf-du-Faou 19 Eglise paroissiale Fresque de Sérusier 1.jpg|''An Degemenn'' Murlivadur gant [[Paul Sérusier|Serusier]] en iliz-parrez Châteauneuf-du-Faou 20 Eglise paroissiale Fresque de Sérusier 2.jpg|''Azeuladenn ar vesaerien hag ar Rouaned'' Murlivadur gant [[Paul Sérusier|Serusier]] en iliz-parrez Châteauneuf-du-Faou 21 Eglise paroissiale Fresque de Sérusier 3.jpg|''Moizez hag ar bod gwrezus''<br> Murlivadur gant [[Paul Sérusier|Serusier]] en iliz-parrez Châteauneuf-du-Faou 22 Eglise paroissiale Fresque de Sérusier 4.jpg|''Krist war ar groaz, Gorroidigezh ar Werc'hez, Degemenn'' Murlivadur gant [[Paul Sérusier|Serusier]] en iliz-parrez Châteauneuf-du-Faou 23 Eglise paroissiale Fresque de Sérusier.jpg|''Treuzneuziadur, Badeziant, Dasorc'hidigezh ar C'hrist''<br> Murlivadur gant [[Paul Sérusier|Serusier]] en iliz-parrez </gallery> * Maner Kermoal : meneget er {{XVvet kantved}}, bepred en e sav. An tour a c'hallfe bezañ bet savet er {{XIVvet kantved}}. * Ar C'hoc'hui : bet diskaret e [[1921]]. * Doursan Pontadig : savet er {{XVIvet kantved}} pe er {{XVIIvet kantved}}. * Feunteun dindan douar Sant Yann-Vadezour : savet er [[XVvet kantved|XV<small>^vet</small> kantved]] moarvat. * Feunteun Santig Gouenoù. * Feunteun plasenn ar Blomenn : [[1831]]. Diblaset eo bet e [[1936]] evit reiñ muioc'h a blas d'an otoioù. * Feunteun Itron-Varia ar Porzhoù : savet e [[1721]]. Renevezet eo bet e 2016 gant Mickaël Gweganoù, gant skoazell Jean-Luc Batot. Benniget eo bet gant eskob Kemper ha Leon d'an 10 a viz Ebrel [[2016]]. * Ti [[Paul Sérusier]] : lakaet eo bet sevel gant an arzour e [[1906]]. Murlivadurioù graet gant hemañ a zo ennañ. Rummet eo bet e [[1995]] e-touesk ar « [[Monumantoù istorel]] ». Un droiad anvet « War roudoù Paul Sérusier » a gas ar weladennerien di, straed [[Paul Sérusier]]. * Ar garioù : div zo e penn nec'h kêr, kichen-ha-kichen : hini linenn-houarn ar [[rouedad breton]] etre [[Karaez]] ha [[Kastellin]], a zo bet en implij etre [[1904]] ha [[1967]] hag hini al linenn-houarn etre [[Rosporden]] ha [[Ploueskad]], a zo bet en implij etre [[1912]] ha [[1932]]. == Istor == === {{XVvet kantved}} === * [[1490]] : emsavadeg kouerien e Kastell-Nevez-ar-Faou. === {{XVIvet kantved}} === * ~[[1592]] : krogad etre ar [[Kevreerien|Gevreerien]] ha dalc’hidi ar Roue e Poulodron, kêriadenn lec’hiet war bord an hent a gas da [[Karaez|Garaez]]. * [[23 a viz Meurzh]] [[1593]]: ar c’habiten roueler [[Liskoed]] zo er C'hastell-Nevez gant e soudarded. Spontañ a ra ar boblañs. Evel-se eo lazhet ur beleg - Tepod Derrien e anv war a seblant - gant unan eus e soudarded war-bouez un taol kleze. === {{XVIIvet kantved}} === * Gouere [[1675]] : [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz|emsavadeg ar Bonedoù Ruz]]; tud ar C’hastell-Nevez a zo en o zouesk. Ganto eo pulluc’het maner Kermoal o lakaat tan ennañ, hini ar Werje a zo preizhet ivez. Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Kastell-Nevez-ar-Faou, Cornéli e anv, goude an emsavadeg<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * [[8 Mezheven|8 a viz Even]] [[1791]]: manifestadeg zo e kêr a-enep d’ar veleien o deus graet le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]]. * Genver [[1792]] : trubuilh zo war ar maez e [[Laz]] hag e [[Sant-Wazeg]], an eil hag eben parrez stok ouzh ar C'hastell-Nevez. Peizanted ar parrezioù-se a embann bezañ e soñj tagañ tud ar C'hastell-Nevez gant o fuzuilhoù, ferc’hier hag o zrañchoù. === {{XIXvet kantved}} === * [[1añ Gouere|1añ a viz Gouere]] [[1815]]: chouanted a zeu da Gastell-Nevez da lakaat reuz. Tec’hout a reont kuit o klevet ez eus ur gompagnunezh martoloded dre ar vro. * [[1845]] : prenet eo domani [[Kastell Trevare|Trevare]] ([[Sant-Wazeg]]) gant ar vreudeur [[Kerjegu]] (ouzhpenn 4 000 devezh-arat) a laka ekonomiezh an trowardroioù da ziorren : en-dro da skluz Kastell-Nevez-ar-Faou e kresk an oberiantiz, traezh ha merl a vez degaset d’al labourerien-douar gant ar bigi a samm ganto patatez, koad ha mein-to meinglazegi ar Rick (S. Wazeg) ha Kerliou (ar C'hastell-Nevez). * [[1865]] : krouet eo Strollad ar saperien-pomperien. * [[8 a viz Eost]] [[1896]]: ar Prezidant [[Félix Faure]] a zo e kêr. === {{XXvet kantved}} === * [[1906]] : dont a ra [[Paul Sérusier]] da chom da Gastell-Nevez-ar-Faou. * [[26 Eost|26]]-[[31 a viz Eost]] [[1910]]: kendalc'h an URB ([[Kevredigezh Broadel Breizh]]). * [[1915]] : fuzuilhet e voe ur soudard bet ganet er gumun (pe e [[Pleiben]]) gant al lu [[gall]] d'ar [[15 a viz C'hwevrer]] 1915 e [[Proven]] ([[Flandrez]] [[Belgia]]). * [[1960]] : divizet e vez gant ar C’huzul-kêr, a-unvouezh, lakaat panelloù heñchañ nevez, reizhskrivet anvioù ar c'hêriadennoù warno, hervez reolennoù ar brezhoneg, daoust da urzh kontrol isprefed [[Kastellin]], war zigarez e teufe an “tech“-se eus ar c’hiz. * [[1976]] : kentañ gwech ma'z eus eus [[Nevezamzer ar C’hastell-Nevez]], festival sonerezh hengounel Breizh a ro tro, bep bloaz da Sul Fask, da wellañ sonerien ha kanerien ar vro da vont war al leurenn. ==== Brezelioù ==== ;[[Brezel-bed kentañ]] * Mervel a reas 176 gwaz eus ar gumun, eleze 4,11% eus ar boblañs e 1911,abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34454&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ;[[Eil brezel-bed]] * Mervel a reas 36 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34454&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ;Brezelioù didrevadennañ *[[Brezel Indez-Sina]] : lazhet e voe ur soudard eus ar gumun en d’an [[11 a viz Ebrel]] [[1954]]e [[Diên Biên Phù]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1692664 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. *[[Brezel Aljeria]]: mervel a reas pevar milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34454&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==Emdroadur ar boblañs abaoe 1962== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=3436 |p2=3723 |p3=3754 |p4=3972 |p5=3777 |p6=3595 |p7=3595 |p8=3692 |p9=3717 |p10=3648 |mammenn=EBSSA }} == Skeudennoù == <gallery> Kastell-Nevez-ar-Faou.jpg|Panell On canal at Chateauneuf du Faou8.jpg|[[Kanol Naoned-Brest]], kostez ar C'hastell-Nevez Châteauneuf-du-Faou 36 Le port Anciennes maisons de mariniers.jpg|Tier kozh eus marevezh aour ar c'has-digas marc'hadourezh dre ar ganol Chateauneuf.jpg|Ar gar gozh Gavotte.jpg|Dañserien er C'hastell-Nevez, treset gant ar Saoz [[Randolph Caldecott]] e-tro [[1874]]-[[1878]] Châteauneuf-du-Faou 8 L'Aulne vu du point de vue.jpg|Ar [[Kanol Naoned-Brest|ganol]], pe ar [[stêr Aon]] dindan Rozaon Châteauneuf-du-Faou 30 Le quartier du point de vue et la chapelle Notre-Dame-des-Portes.jpg|Rozaon ha Chapel IV ar Porzhoù Châteauneuf-du-Faou 31 Le VVF (en Gouezec en fait).jpg|Kêr VVF war vord ar ganol e Penn ar Pont (tu [[Sant-Wazeg]]) Châteauneuf-du-faou 2 Stèle commémorant les soldats amééricains décédés lors de la libération de la ville..jpg|Maen-sonn en enor d'ar soudarded amerikan marvet evit dieubiñ ar C'hastell-Nevez </gallery> * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=34454 Memorial Genweb] </ref>. == Tud== ===Tud bet ganet eno=== * [[1726]] : [[Visant-Jozeb Rousseau Rozenkoad]], beleg. * [[1825]] : [[Félix Rolland]], embreger ha politikour republikan. * [[1888]]: Yves Gaonac'h, d'ar 17 a viz Meurzh er er C'hastell-Nevez pe e [[Pleiben]], soudard en 3e Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika, fuzuilhet gant al lu [[gall]] d'ar [[15 a viz C'hwevrer]] 1915 e [[Proven]] ([[Flandrez]] [[Belgia]])evit ''«dilez post dre emvuturgn''» ha ''«dizerterezh en estrenvro»''<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr] </ref>; douaret eo e bered-veur al lu gall en [[Ablain-Saint-Nazaire‎]] (departamant [[Pas-de-Calais]] ,[[Bro-C'hall]])<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5052095 Mémorial GenWeb] </ref>. * [[1907]] : [[Raymond Delaporte|Remont ar Porzh]] mab, broadelour katolik, geriadurour. * [[1923]] : [[Reun ar C'halan]], rezistant, skrivagner brezhonek ha saoznek. * [[1949]] : [[Remont Keruzore]], melldroader. ===Tud marvet eno=== * [[1990]] : [[Raymond Delaporte|Remont ar Porzh]] mab, broadelour breizhat, katolik, geriadurour. ===Tud liammet ouzh ar gumun=== * [[Paul Sérusier]] (1864-1927), livour. * [[Jozef Kadiou]] (†1944), person. * [[Raymond Delaporte (1878-1945)|Remont ar Porzh]], tad (1878-1945), doktor war ar gwir, istorour, lec'hanvadurour. * [[Yann ar Meur]] (1956-), talabarder, armerzhour, skrivagner gallek. == rezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ;Ya d'ar brezhoneg * D’ar 6 a viz Du [[2006]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. ;Deskadurezh * Ur c'hlas divyezhek publik kentañ derez zo bet digoret er gumun e [[2003]]. * E distro-skol 2025 e oa 54 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (21,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. ;Buhez foran * Digoret ez eus bet un diellaoueg a vod skridoù, paperioù ha levrioù [[Raymond Delaporte|Remont ar Porzh]] e-barzh Kreizenn sevenadurel [[Jef ar Penven]] e [[2005]]. ;Lec'hanvadurezh * Reizhskrivet eo bet an anvioù-lec'h forzhik war ar panelloù war ar maez ha panelloù divyezhek zo un tammig e kêr ivez. * Stank eo ar ger brezhoneg "Roz" e-barzh anvioù-lec'h trowardroioù ar C'hastell-Nevez hag a bep tu da draonienn ar [[Stêr Aon]]. Implijet e vez kentoc'h evit eñvel ur grec'henn pe un dinaou serzh a-us d'ur gilblegenn pe d'ur stumm. Ar ger-se a zo bet amprestet gant brizhgalleg ar C'hastellneveziz pa vez anv eus "la rosière de Notre-Dame des Portes" ganto, evit kozeal eus ar roz ma kaver war e lein chapel I.-V. ar Porzhoù hag a zo a-us d'ur stumm eus [[Kanol Naoned-Brest]]. N'eus mann ebet da welet gant ar ger gallek evit Korzeg<ref>[[Frañsez Kervella]], "Anvioù-lec'h Breizh e-keñver an douaroniezh", e-barzh ''Hor Yezh'', niv. 253, Meurzh 2008, p. 11</ref>. == [[Livouriezh]]== Al livour [[Paul Sérusier]] (1863-1927) a deue ingal da Gastell-Nevez-ar-Faou azalek [[1893]]. Ken bamet e oa deuet da vezañ gant maezioù kaer an trowardroioù ma tivizas prenañ un ti eno e [[1906]], daoust ma ne oa ket gwall binvidik (Kustumet e veze da livañ taolennoù evit ostizien ostalirioù Kastell-Nevez evit kaout un dra bennak da zebriñ pe gounit un tamm gwenneg bennak). <gallery> Paul Sérusier La foire à Châteauneuf-du-Faou (1903).jpg|Paul Sérusier: Foar ar C'hastell-Nevez Paul Sérusier La vallée de Tuchen-Glaz (Finistère).jpg|Paul Sérusier: Gwantenn an Duchenn C'hlas Paul Sérusier La maison blanche (Bretagne).jpg|Paul Sérusier: An ti gwenn (Breizh) Paul Sérusier Jeunes bretonnes.jpg|[[Paul Sérusier]]: Breizhadezed yaouank La Fête-Dieu à Châteauneuf-du-Faou.jpg|[[Paul Sérusier]]: Gouel ar sakramant er C'hastell-Nevez </gallery> Dre se ha dre an darempredoù mat en devoa gant Kastellneveziz eo bev-kenañ e levezon er gêr-se bepred. Un toullad eus e oberennoù a c'haller sellet outo c'hoazh, evel e vurlivadurioù e [[iliz-parrez sant Juluan]] pe e vurlivadur brudet ouzh moger diabarzh an ti-kêr. Al levezon-se a zispleg ivez e kaver, hiriv an deiz, forzhig tud o livañ evit o flijadur menezioù, traoñiennoù pe koadoù ar vro o klask kenderc'hel an erv bet boulc'het gant Sérusier. == Gevelliñ == *[[South Brent]], {{Devon}}, {{Bro-Saoz}} (1976) *[[Chinchón]], {{Kumuniezh Madrid}}, {{Spagn}} == Levrlennadur == * [[Raymond Delaporte (1878-1945)|Raymond Delaporte]], ''La Sénéchaussée de Châteauneuf-du-Faou, [[An Uhelgoad|Huelgoat]] et [[Landelo|Landeleau]], et les juridictions seigneuriales du ressort'', emb. A. Pedone, [[Pariz]], 1905, 240 p. * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * [[Christian Menard|Christian MENARD]], ''Châteauneuf-du-Faou, son histoire, sites, monuments et notes sur la région'', [[1991]]. * Georges ar Meur ha Henry Masson, ''Châteauneuf-du-Faou et ses alentours'', Kistinid, emb. L'aventure carto, 1996, 192 p. * [[Yann Moulin|Yann MOULIN]], ''Kastell Nevez : les tribulations d'un [[Bidar]]d en pays [[Dardoup]]'', emb. Coop Breizh, [[Speied]], 1997, 208 p. * Jean-François BOEDEC, ''Histoire secrète des Montagnes Noires'', kenemb. Coop Breizh-Keltia Graphic, [[Speied]]-[[Gourin]], [[2000]], 224 p. * Henry MASSON, ''Châteauneuf-du-Faou : images, Histoire et histoires'', emb. CA [[Laz]], [[2004]], 76 p. * [[Christian Menard|Christian MENARD]], ''Châteauneuf-du-Faou, des origines à [[1900]]'', emb. ATR L’Edition Originale, [[Kemper]], 1983; ademb. kresket C.A. de Laz, Laz, 2008, 104 p. * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *[http://maps.google.com/maps?ll=48.1833,-3.8167&spn=0.1,0.1&t=k Skeudenn dre loarell] *[http://www.chateauneuf-du-faou.com Ti-kêr] *[http://www.pays-de-chateauneuf.com/index.php?op=index.php Kumuniezh-kumunioù Kerne-Uhel] *[https://web.archive.org/web/20100328225437/http://www.printemps-de-chateauneuf.org/2010/titourou-pleustrek/ Nevezamzer ar C'hastell-Nevez] ==Notennoù ha daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Kastell-Nevez-ar-Faou]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] c9u8ue6rbvef0a0beoxdhklfr17h9r6 0 10479 2190001 2176416 2026-05-05T07:12:11Z OPAB44 57507 2190001 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwiler-Leon | anvOfisiel = ''Guilers'' | skeudenn = Église Saint-Valentin, Guilers, Finistère 02.JPG | alc'hwez = Iliz katolik ''Sant Valentin''. | ardamezioù = Blason ville fr Guilers (Finistere).svg | bro = [[Bro Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Brest Meurgêr ar Mor]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler-Leon|Brest-Ar Gazeg Wenn-Boc'harzh-Gwiler-Leon]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Brest-4|Brest-4]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29069 | cp = 29820 | maer = Pierre Ogor | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 18.98 | hedred = -4.556667 | ledred = 48.425278 | uk = 90 | ubi = 6 | ubr = 96 | lec'hienn web = [http://www.mairie-guilers.fr Ti-kêr] }} '''Gwiler-Leon''' a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]], e [[kanton Brest-4]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == * War lez an [[Aber Ildud]] hag ar stêr [[Penfell]] emañ Gwiler. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) : '''Guicler''', 1350; '''Guillar''', 1458; '''Guillier''', 1516; '''Guillez''', 1630; '''Guic-Ler''', 1636; '''Guilloer''', 1779; * Diouzh al latin ''villare'' == Ardamezioù == * ''En glazur e groaz en aour karget ouzh kondon gant ul leon kudennek en sabel hag heuliet ouzh kab gant daou ererig en arc'hant, unan ouzh pep konk, hag ouzh beg gant c'hwec'h ruilhenn en arc'hant, tri ouzh pep konk.'' * Sturienn ː "''Persévérance et hardiesse''". * Aozerien : Ao. Fagnen ha Shultz. * Degemeret gant ar Gumun ː 22 Here 1987. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Guillaume-Marie Ulfien Duval, ha daou gure, Yves Provost ha François Cariou<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 41</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 37 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 1,69% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14390&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== *Lazhet e voe ur soudard ag ar gumun d’an [[10 a viz Even]] [[1940]] e [[Sainte-Barbe-sur-Gaillon]] ([[Eure (departamant)|Eure]], [[Bro-C'hall]])<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1533008 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[6 a viz Gouere]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington II]] marilhet W5360 ha kodet PH-U eus ar ''12th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) e Gwiler; lazhet e voe he c’hwec’h nijour, douaret int e bered ar gumun<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>; d'ar [[16 a viz Ebrel]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]]D-15-CO (anvet "Ball of Fire Junior", marilhet 41-23874 ha kodet YM-?) eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') gant unnek milour en e vourzh e Gwiler-Leon; tri anezhe a voe lazhet (daou a zo douaret er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]]), ar re all a voe tapet gant an Alamaned<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek brezhoneg-galleg zo er skol gatolik Santez-Tereza abaoe [[2002]]. * E distro-skol 2025 e oa 103 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (17,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. ==Monumantoù ha traoù heverk== * Iliz katolik ''Sant Volantin''. * Maner Keroual. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=14390 Memorial Genweb]</ref>. Ouzhpennet e voe 25 anv d’ar [[5 a viz Mae]] [[2018]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/6918/guilers-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>{{,}}<ref>‘’Le Télégramme’’, [[5 a viz Mae]] [[2018]]</ref> === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |5 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|24px]] [[Zeland-Nevez]] |1 ([[Royal New Zealand Air Force|Aerlu]]) |- | '''Hollad''' | '''6''' |} Karrnijourion e oant holl. Mervel a rejont d'ar [[7 a viz Gouere]] [[1941]] e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2090520&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=8000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=1846 |p2=1879 |p3=4678 |p4=6686 |p5=6785 |p6=6956 |p7=7230 |p8=7703 |p9=7886 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Bahezre-d.jpg|80px]] |'''Le Bahezre''' Aotrounez Kervenargant |''En argant e leon en gul, krabanet ha teodet en sabel'' |- | | | |- | | | |} == Gevelliñ == * Gevellet eo Gwiler gant<ref>[http://www.mairie-guilers.fr/ville-de-guilers/presentation-de-guilers Lec'hienn ofisiel kêr]</ref>: {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Béal Átha hAmhnais]] | 1984 |- | [[Restr:Flag of Sicily.svg|border|25px]] [[Sikilia]] | [[Baucina]] | |} *[[Estenfeld]] en [[Alamagn]]{{Daveoù a vank}}. == Liammoù diavaez == * [http://www.mairie-guilers.fr/ Lec'hienn ofisiel kêr Gwiler-Leon] *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29069 Gwiler-Leon war lec'hienn Geobreizh] * [https://web.archive.org/web/20060726000354/http://agora.guilers.org/ Lec'hienn ar greizenn sevenadurel] * [http://perso.wanadoo.fr/pennker/ Lec'hienn war istor Gwiler] == Levrlennadur== == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] cdw4vrj4a5zs98gsmy8bo8pkwarskua 0 11209 2190009 2186555 2026-05-05T07:29:59Z OPAB44 57507 2190009 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kemper | anv all = Kemper-Kaourintin,<br>Kemper-Kernev | anvOfisiel = ''Quimper'' | skeudenn = Quimper2011.png | alc'hwez = [[Iliz-Veur Sant-Kaourintin Kemper]] gwelet eus an [[Oded]]. | ardamezioù = Blason ville fr Quimper (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemper Breizh ar C'hornôg]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = Pennlec'h 2 ganton: <br />[[Kanton Kemper-1|Kemper-1]] ha [[kanton Kemper-2|Kemper-2]] | insee = 29232 | cp = 29000 | maer = Isabelle Assih | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 84.45 | hedred = -4.096389 | ledred = 47.996667 | uk = 6 | ubi = - 5 | ubr = 151 | lec'hienn web = {{br}}[https://www.kemper.bzh/ kemper.bzh]<br>{{fr}} [https://www.quimper.bzh/ quimper.bzh] }} '''Kemper''' (anvet ''Kemper-Kaourintin'' pe ''Kemper-Kernev'' ivez) a zo ur gêr e mervent [[Breizh]] war ribl an [[Oded]], kêr-benn gozh [[Kerne]] ha [[prefeti]] [[departamant]] [[Penn-ar-Bed]]. ''Kemperiz'' e vez graet eus he annezidi, ha 63 513 a oa anezho e 2014. 100 187 annezad a oa e [[Kemper Breizh Izel]], ar gumuniezh tolpad-kêrioù, ar pempvet brasañ e Breizh. Birvidik eo sevenadur hengounel Breizh-Izel e Kemper, heñvel ouzh he bagadoù ha [[Gouelioù-Meur Kerne]] hag a zo e-touez ar festivalioù hañv brasañ eus ar vro. ==Douaroniezh== * Ar [[Stêr Deir]], an [[Oded]], ar [[Froud (Kemper)|Froud]] hag ar [[Jed]] a gember e Kemper. Al lanv a sav a-hed traoñienn an Oded betek kêr. Kemper a zo evel ur porzh e foñs an aber, ur saviad armerzhel eus ar re bennañ. Setu perak eo ur c'hroashent kozh-tre. {{Lec'hiadur kêr | kêr = ''Kemper'' | gwalarn = [[Gwengad]], [[Plogoneg]] | norzh = [[Landrevarzeg]] | biz = [[Brieg]] | kornôg = [[Pluguen]], [[Ploneiz]] | reter = [[an Erge-Vras]] | gevred = [[Sant-Evarzeg]] | su = [[Gouenac'h]], [[Pluwenn]] | mervent = [[Ploveilh]] | enklozadur = }} ==Anv== Koshañ anv a gaver eo hini ''Aquilonia'' e [[1022]] (''Sanctae Mariae in Aquiloniae civitate''), met dizemglev zo diwar-benn pelec'h resis edo ar gêr-se. P'emañ ''aquilo'' anv [[latin]] an [[avel]] [[Norzh]] e soñj lod e oa an anv-se hini ur c'harter e Norzh ar gêr galian-ha-roman, houmañ war riblenn Su an Oded. E [[1085]] e kaver roud eus ''Quimpercorentin'' (pe ''Kemper-Kaourintin'') ken eo staget kreñv ouzh ar gêr-eskopti memor e [[roll eskibien Kerne|eskob]] kentañ [[sant Kaourintin]]. E "Quimper-Corentin" en doa ijinet [[Yann ar Feunteun]] e c'hellfe erruout gwalldro ar charretour stanket el [[lagenn]]. === Stummoù skrivet an anv === * Erwan Vallerie ː '''Kemper Cor'''. , 1038; '''Kemper Courentini''', 1084; '''Kemper sancti Courentini''', 1116; '''Kimper''', 1160; '''Confluentia''', 1166; '''Quemper''', 1218; '''Kemper C'''., 1222; '''Quimper C'''., 1236; '''Campercorantin''', 1302; '''Camper Corantin, Kempercorantin, Kempercorentin''', 1304; '''Kimper Corentin''', 1328; '''Quimpercorentin, Kemper Corentin''', 1365; '''Kampercorantin''', 1364; '''Kemper Corintin''', 1367, 1375; '''Quinpercorentin''', 1384; '''Quimpercorentin''', 1423; '''Kemper Corentin''', 1451, 1516; '''Kimpercorentin''', 1533; '''Kimper Corentin''', 1541; '''Kempercorentin''', 1543, 1594; '''Quimpèr''', 1709<ref>{{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> === Gerdarzh === E-lec'h ma kej doureier ar [[Stêr Deir]], an [[Oded]] hag ar [[Jed]], emañ kêr hag e-se ur [[kember|c'hember]] (eus ''ken'' + ''ber'' e teu an anv), orin an anv. ''Cymer'' e [[kembraeg]] a zo dezhañ ur [[ster]] nes: ''kej'' hag en [[iwerzhoneg]] eo bet goveliet ''comhar'' evit kenlabour. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Quimper (Finistère).svg|75px]] | :''« En glazur e dourc'h tremenant en argant, kernielet ha krabanet en aour ; e gab en erminoù<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> »'' *Roll d'Hozier, 19 a viz Gouhere 1697 *Sturienn: ''Unanet e vimp kreñv''<ref>{{fr}}Froger & Pressensé, ''Armorial des communes du Finistère'', 2001; golo 4 (tresadenn gant [[Bernard Le Brun]]).</ref> |} == Istor == === Anvioù kêr=== === [[Henamzer]] === * Un hent roman a gase eus [[Darioritum]] (Gwened bremañ) da Lokmaria-Kemper<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 16</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Kemper da benn un distrig, [[distrig Kemper|hini Kemper]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. * Krouet e voe kumunioù Kemper, [[Kerfeunteun]], [[an Erge-Vihan]] ha [[Penharz]] e 1790. Rannet e voe parrez Lokmaria e miz Meurzh 1790 etre kumun Kemper ha kumun an Erge-Vihan. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Coz, Ollitraut, Serandour ha Le Gac, "oc'h ober skol er c'hloerdi", ha gant Guillaume, Saozanet, Poyer, Le Bour ha Feillat, "oc'h ober skol er c'helenndi"; nac'het e voe gant Le Gac, "rejent (''adrener'') er c'helenndi"<ref>{{fr}}[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 50 ha 51</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * [[1863]]: degouezhout a ra an [[hent-houarn]] e Kemper e miz Gwengolo ([[Hent-houarn Landerne Savenneg|Linenn Landerne Savenneg]]). === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 556 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 2,87% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=77153&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 281 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29232&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Kouezhout a reas un nijerez [[Henschel Hs 126]] (marilhet WNr 3170) eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') d'an [[9 Genver|9 a viz Genver]] [[1941]] e Keraien, tost distrujet razh e voe; un nijerez alaman [[Junkers Ju 87]] B-2 (marilhet WNr 5603) a gouezhas er gumun d'ar [[21 Meurzh|21 a viz Meurzh]] [[1941]], mervel a reas an daou nijour, douaret int e bered alaman [[Huisnes-sur-Mer]] ([[Bro-C'hall]])<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe Finistère]</ref>. * Dieubet e voe Kemper gant ar [[Rezistañs]] d'an [[8 a viz Eost]] [[1944]]<ref>{{fr}}Michel Guéguen ha Louis-Pierre Le Maître, ''L' Aigle sur la mer - Concarneau 1939 - 1945'', levrenn III, 1988, pajenn 65</ref>. ==== Ar gumun vras ==== * E [[1960]] e voe bodet kumunioù Kemper, [[Kerfeunteun]], [[an Erge-Vihan]] ha [[Penharz]] da vont d'ober ur gumun vras hepken, Kemper. == Monumantoù ha touristerezh == <gallery mode="packed" heights="180px"> IlizVeurKemper01.JPG|An iliz-veur {{XIIIvet}}, {{XIVvet}} ha {{XIXvet kantved}} KemperarStraedKereonhaganIlizVeur.JPG|Ar straed Kereon Théâtre de Cornouaille.jpg|C'hoariva Kerne Le Quartier, centre d'art contemporain, Quimper 01.JPG|''Le Quartier'', kreizenn an arzoù a-vremañ<ref>Serret e miz Eost 2016 diwar urzh ar maer Ludovic Jolivet ([[UMP]]).</ref> </gallery> <gallery mode="packed" heights="180px"> Couvent des Ursulines, Quimper.jpg|An Ursulined, ar savadur m'emañ mediaoueg Kemper PrefetiGallKemper.JPG|Ar prefeti, war ribl an [[Oded]] C'hoarilec'hMaxJacobKemper.JPG|C'hoarilec'h Max Jacob </gallery> Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. === Ar ramparzh === Kemper a zo bet ur ramparzh maen en-dro dezhi adalek an XIIvet kantved. Ar voger-dro, dezhi 1500 metr hirder, a oa toullet gant pevar forzh-meur, unan anezho gant ur pont-gwint. Ar fozioù a veze douret gant ar stêrioù. Ed an tourioù war ar c'hostezioù Su ha Reter, e-lech e c'hellfe lañset an argadoù en un doare aesoc'h. Er XIVvet kantved e voe ouzhpennet belegoù-tarzhell e krec'h ar ramparzh evit an difenn a-serzh. Un nebeud kempennadurioù a voe graet da heul donedigezh ar c'hanolierezh er XVvet kantved: savadurioù e [[maen-ben]] evit lakaat ar bannadelloù da zazlammat, tarzhelloù, toulloù bukañ, ur beg-moger en Norzh. En {{XVIIIvet kantved}} e voe dilezet tamm-ha-tamm ar ramparzh d'ar berc'henned tost ha distrujet ar pozhioù evit aesaat an tremenerezh. === Monumantoù ar re varv === <gallery> Le_Pro_Patria_Quimper.JPG </gallery> * Monumant, [[Brezel 1870-1871]] ha [[Brezel gall-ha-sinaat]], 1909. * Monumant ar re varv, [[Brezel-bed kentañ|(1914-1918)]] hag [[Eil Brezel-bed]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=77153 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[25 a viz Mae]] [[1928]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30829/quimper-autre/ Université de Lille]</ref>. * Monumant ar re varv, Aljeria-Maroko-Tunizia, 1952-1962 ha TOE<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=69527 Memorial Genweb]</ref>. == Dezougen == <gallery> KemperKernePenn-ar-BedBreizhPorzh-houarn.jpg </gallery> * Ar porzh-houarn. == Sevenadur == === Sevenadur pobl === ==== Sonerezh ==== E Kemper e kaver meur a [[bagad|vagad]], tri outo o kemer perzh er rummad kentañ : [[Bagad Kemper]] bet kampion Breizh, [[Bagad Ar Meilhoù Glaz]] ha [[Bagad Penhars]]. Kavet e vez ivez Bagad Kerne, Bagad an Erge Vras, Bagad Ar Re Gozh ha Bagad Sant Padrig. ==== Dañs ==== [[Kelc'h keltiek|Kelc'hioù keltiek]] a zo ivez. Kelc'h Keltiek [[Eostiged ar Stangala]] e-touesk ar re anavezetañ. Kampion Breizh kengevredigezh [[Kendalc'h]] e oa ar c'helc'h e [[2006]]. Ar c'helc'hioù all a zo ''Dañserien Kemper'' eus kengevredigezh [[War 'l Leur]] ha ''Keltiad Kemper''. == [[Poblañs]] == An eil kêr pobletañ e Penn-ar-Bed eo Kemper war-lerc'h [[Brest]], hag an hini gentañ eus [[Bro-Gerne]]. An niver annezidi nevesañ hervez Wikdata zo {{WD Poblañs}} {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Emdroadur ar boblañs |-style="background: #ddffdd" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2012]] |- | align=center| 45989 || align=center| 52496 || align=center| 55977 || align=center| 56907 || align=center| 59437|| align=center| 63238 || align=center| 64900 || align=center| 63360 |- | colspan=8 align=center| <small>Niver kemeret adalek [[1968]] : [[Poblañs hep kontoù doubl]] |} <div style="text-align:center;">'''Emdroadur ar boblañs abaoe 1790'''<br>(Kemper hag ar c'humunioù bet staget outi e 1960: [[an Erge-Vihan]], [[Kerfeunteun]] ha [[Penharz]]) <timeline> Colors = id:grisclair value:gray(0.9) id:grisfonce value:gray(0.5) id:couleurcourbe value:rgb(0.7,0.8,0.9) ImageSize = width:712 height:231 PlotArea = left:42 right:10 top:1 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:1790 till:2012 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1790 BarData = bar:16 text: bar:15 text:70 000 bar:14 text: bar:13 text:60 000 bar:12 text: bar:11 text:50 000 bar:10 text: bar:9 text:40 000 bar:8 text: bar:7 text:30 000 bar:6 text: bar:5 text:20 000 bar:4 text: bar:3 text:10 000 bar:2 text: bar:1 text:0 PlotData = color:grisclair width:0.5 # repères et légende axe vertical (population) bar:16 from:start till:end bar:15 color:grisfonce from:start till:end bar:14 from:start till:end bar:13 color:grisfonce from:start till:end bar:12 from:start till:end bar:11 color:grisfonce from:start till:end bar:10 from:start till:end bar:9 color:grisfonce from:start till:end bar:8 from:start till:end bar:7 color:grisfonce from:start till:end bar:6 from:start till:end bar:5 color:grisfonce from:start till:end bar:4 from:start till:end bar:3 color:grisfonce from:start till:end bar:2 from:start till:end bar:1 color:grisfonce from:start till:end LineData = layer:front color:couleurcourbe width:1 # courbe de population points:(51,56)(72,49) # 1793: 12 019 h. à 1800: 9 915 h. points:(72,49)(90,52) # 1800: 9 915 h. à 1806: 10 605 h. points:(90,52)(135,59) # 1806: 10 605 h. à 1821: 13 058 h. points:(135,59)(165,62) # 1821: 13 058 h. à 1831: 14 071 h. points:(165,62)(180,62) # 1831: 14 071 h. à 1836: 14 268 h. points:(180,62)(195,64) # 1836: 14 268 h. à 1841: 14 812 h. points:(195,64)(210,67) # 1841: 14 812 h. à 1846: 15 741 h. points:(210,67)(225,67) # 1846: 15 741 h. à 1851: 15 699 h. points:(225,67)(240,68) # 1851: 15 699 h. à 1856: 16 275 h. points:(240,68)(255,68) # 1856: 16 275 h. à 1861: 16 637 h. points:(255,68)(270,75) # 1861: 16 637 h. à 1866: 18 518 h. points:(270,75)(288,77) # 1866: 18 518 h. à 1872: 19 299 h. points:(288,77)(300,80) # 1872: 19 299 h. à 1876: 20 264 h. points:(300,80)(315,86) # 1876: 20 264 h. à 1881: 22 328 h. points:(315,86)(330,93) # 1881: 22 328 h. à 1886: 24 626 h. points:(330,93)(345,95) # 1886: 24 626 h. à 1891: 25 373 h. points:(345,95)(360,99) # 1891: 25 373 h. à 1896: 26 580 h. points:(360,99)(375,102) # 1896: 26 580 h. à 1901: 27 666 h. points:(375,102)(390,104) # 1901: 27 666 h. à 1906: 28 172 h. points:(390,104)(405,105) # 1906: 28 172 h. à 1911: 28 610 h. points:(405,105)(435,104) # 1911: 28 610 h. à 1921: 28 127 h. points:(435,104)(450,112) # 1921: 28 127 h. à 1926: 30 931 h. points:(450,112)(465,116) # 1926: 30 931 h. à 1931: 32 173 h. points:(465,116)(480,127) # 1931: 32 173 h. à 1936: 35 873 h. points:(480,127)(510,140) # 1936: 35 873 h. à 1946: 40 345 h. points:(510,140)(534,143) # 1946: 40 345 h. à 1954: 41 243 h. points:(534,143)(558,157) # 1954: 41 243 h. à 1962: 45 989 h. points:(558,157)(576,176) # 1962: 45 989 h. à 1968: 52 496 h. points:(576,176)(597,186) # 1968: 52 496 h. à 1975: 55 977 h. points:(597,186)(618,189) # 1975: 55 977 h. à 1982: 56 907 h. points:(618,189)(642,197) # 1982: 56 907 h. à 1990: 59 437 h. points:(642,197)(669,208) # 1990: 59 437 h. à 1999: 63 238 h. points:(669,208)(693,210) # 1999: 63 238 h. à 2007: 63 961 h. color:black width:3 # points de population points:(51,55)(51,57) # 1793: points:(72,48)(72,50) # 1800: points:(90,51)(90,53) # 1806: points:(135,58)(135,60) # 1821: points:(165,61)(165,63) # 1831: points:(180,61)(180,63) # 1836: points:(195,63)(195,65) # 1841: points:(210,66)(210,68) # 1846: points:(225,66)(225,68) # 1851: points:(240,67)(240,69) # 1856: points:(255,67)(255,69) # 1861: points:(270,74)(270,76) # 1866: points:(288,76)(288,78) # 1872: points:(300,79)(300,81) # 1876: points:(315,85)(315,87) # 1881: points:(330,92)(330,94) # 1886: points:(345,94)(345,96) # 1891: points:(360,98)(360,100) # 1896: points:(375,101)(375,103) # 1901: points:(390,103)(390,105) # 1906: points:(405,104)(405,106) # 1911: points:(435,103)(435,105) # 1921: points:(450,111)(450,113) # 1926: points:(465,115)(465,117) # 1931: points:(480,126)(480,128) # 1936: points:(510,139)(510,141) # 1946: points:(534,142)(534,144) # 1954: points:(558,156)(558,158) # 1962: points:(576,175)(576,177) # 1968: points:(597,185)(597,187) # 1975: points:(618,188)(618,190) # 1982: points:(642,196)(642,198) # 1990: points:(669,207)(669,209) # 1999: points:(693,209)(693,211) # 2007: points:(693,209)(693,211) # 2012: # échelle de temps: le graphe commence à 1790 = 42 px, ensuite chaque année fait 3 px jusqu'à 2010 = 42+3x220 = 702 px # échelle de population: le graphe va de 20px à 228px, donc 0 hab. = 20px et 1 habitant fait 208/70000 =0.0029714 pixel # et donc l'ordonnée (population) des points est y = 20 + nb(habitants) x 0.034666 # Courbe réalisée avec l'aide du modèle [[modèle:Générateur de code de courbe démographique]] </timeline> </div> ==Ar vaered== {{DilennadDeroù|Titl=Roll ar vaered abaoe savidigezh « Kemper Vras » en 1960}} {{Dilennad|Deroù = 1960 |Penn =1967 |Anv =Yves Thépot |Strollad =[[Section française de l'Internationale ouvrière|SFIO]] |Karg = Kentañ maer "Kemper Vras"}} {{Dilennad|Deroù = 1967 |Penn =1975 |Anv =[[Léon Goraguer]] |Strollad =[[Section française de l'Internationale ouvrière|SFIO]] |Karg =Kelenner}} {{Dilennad|Deroù = 1975 |Penn =1977 |Anv =Jean Lemeunier |Strollad =[[Strollad Sokialour Gall|PS]] |Karg =}} {{Dilennad|Deroù = 1977 |Penn =1989 |Anv =[[Marc Bécam]] |Strollad =[[Rassemblement pour la République|RPR]] |Karg = Kannad Penn-ar-Bed}} {{Dilennad|Deroù = 1989 |Penn =2001 |Anv =[[Bernard Poignant]] |Strollad =[[Strollad Sokialour Gall|PS]] |Karg = Kannad Penn-ar-Bed}} {{Dilennad|Deroù = 2001 |Penn =2008 |Anv =[[Alain Gérard]] |Strollad =[[Rassemblement pour la République|RPR]] ha goude-se [[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |Karg = Senedour Penn-ar-Bed}} {{Dilennad|Deroù = 2008 |Penn =2014 |Anv =[[Bernard Poignant]] |Strollad =[[Strollad Sokialour Gall|PS]] |Karg = Kannad Europa}} {{Dilennad|Deroù = 2014 |Penn =2020 |Anv =[[Ludovic Jolivet]] |Strollad =[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |Karg =}} {{Dilennad|Deroù = 2020 |Penn =2026 |Anv =[[Isabelle Assih]] |Strollad =[[Strollad Sokialour Gall|PS]] |Karg =}} {{DilennadPenn}} == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar 6 a viz C’hwevrer [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun ha roet d'ar gumun war-un-dro al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D’ar 16 a viz Mae [[2012]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. * Da-heul roidigezh al label [[Ya d’ar brezhoneg]] a live 2 e 2012 e oa bet votet d’an 9 a viz Du [[2017]] gant Kuzul-kêr Kemper un divizadeg all gant oberoù nevez da gas da benn evit tapout al label a live 3. === Skolioù === * Teir skol [[Diwan]] a zo eno, e [[Kerfeunteun]] ([[1977]]), [[Penharz]] ha Krec'h-Gwenn ([[An Erge-Vihan]]). * Ur skolaj [[Diwan]] dediet da [[Jakez Riou]], zo ivez e [[Penharz]]. * Klasoù divyezhek ivez e Skol Jacques Prevert e [[Kerfeunteun]] hag e skolaj Brizeux. * E Kemper emañ [[Kelenn]], an aozadur stummañ skolaerien ha kelennerien skolaj ha lise kaset en-dro gant Diwan. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skolioù [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 465 skoliad (11,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. ===Tiez-embann=== *[[Bannoù-Heol]]. *[[Mouladurioù Hor Yezh]]. *[[Al Lanv]]. == Armerzh == == Tud == === Tud bet ganet eno === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3"> * e-tro [[1450]] : [[Michel Marion]], paramantour ha brogarour * [[1718]] : [[Élie Fréron]], kazetenner hag enebour da [[Voltaire]] * [[1738]] : [[Reun Madeg]], merdeer * [[1781]] : [[René Theophile Hyacinthe Laenneg|Laenneg]], medisin * [[1807]] : [[Joseph Bigot]], savour * [[1823]] : [[Anna Mezmeur]], leanez, istorourez ha [[Skrivagnerien vrezhonek|skrivagnerez vrezhonek]] * [[1865]] : [[Pierre-Alexis Ronarc'h]], amiral * [[1874]] : [[Leon ar Berr]], kelaouenner ha barzh * [[1876]] : [[Max Jacob]], skrivagner gallek * [[1883]] : [[Charles Chassé]], arzvarnour, buhezskriver ha skrivagner * [[1886]] : [[Gabriel Morvan|Gab Morvan]], beleg ha skrivagner brezhonek * [[1890]] : [[Pierre de Belay]], livour * [[1895]] : [[Lionel Floch]], arzour * [[1923]] : [[Charles Hernu]], politikour * [[1923]] : [[Pêr Toulhoat]], orfebour-bravigour * [[1926]] : [[Jacques Villeglé]], arzour * [[1937]] : [[Nicolas Genka]], romantour * [[1940]] : [[Jean Failler]], skrivagner, krouet tudenn [[Mary Lester]] gantañ * [[1942]] : [[Anna ar Beg]], emsaverez vrezhonek * [[1946]] : [[Hervé Jaouen]], skrivagner gallek * [[1946]] : [[Christian Menard]], politikour * [[1949]] : [[Dan ar Braz]], sonour * [[1955]] : [[Laurence Lavrand]], skrivagnerez c'hallek * [[1958]] : [[Marie Seznec Martinez]], stilourez * [[1959]] : [[Jean Le Cam]], merdeer (sport) * [[1959]] : [[Jil Penneg]], aktour ha skrivagner brezhonek * [[1961]] : [[Tepot Gwilhmod]], embanner brezhonek * : [[Anne Quéméré]], sportourez * [[1964]] : [[Roland Jourdain]], merdeer (sport) * [[1976]] : [[Yves Cotten]], treser ha skrivagner * [[1988]] : [[Moran Dipode]], skrivagner brezhonek </div> === Tud bet marvet eno === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3"> * [[1349]] : [[Sant Yann Diarc'hen]] (Santig Du) * [[1493]] ː Alain le Maout, eskob Leon eus 1482 da 184, hag eskob Kemper eus 1484 da 1493. Kadoriad kentañ [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e oa bet eus 1486 da 1492 * [[1755]] : [[Marion ar Faoued]], laerez hag harozez-pobl * [[1800]] : [[Yves Marie Audrein]], eskob * [[1805]] : [[François Valentin]], livour * [[1876]] : [[Pierre-Paul de la Grandière]], amiral * [[1894]] : [[Joseph Bigot]], savour * [[1895]] : [[Fañch an Uhel]], gwerinoniour ha barzh brezhonek * [[1903]] : [[Arsène de Kerangal]], mouler ha troour. * [[1905]] : [[Jean-Marie Déguignet]], skrivagner * [[1907]] : [[Alfred Beau]], arzour * [[1926]] : [[Frederig ar Gwiader|Frédéric Le Guyader]], skrivagner gallek * [[1947]] : [[Emma Herland]], livourez * [[1958]] : [[Victor Lucas]], kroc'haner * [[1971]] : [[Pêr Yann Nedeleg]], beleg ha skrivagner brezhonek * [[1984]] : [[Reun Menez Keldreg]], skrivagner. * [[1995]] : [[Pêr-Jakez Helias]], skrivagner, barzh ha den a [[Skingomz vrezhonek#Radio-Roazhon goude an Dieubidigezh (1944-1974)|radio]] * [[2000]] : [[Bernard de Parades]], folklorour * [[2007]] : [[Bernard Le Brun]], ardamezour ha bannielour * [[2007]] : [[Loeiz Roparz]], renevezer ar festoù-noz * [[2009]] : [[Yann Brekilien]], skrivagner breizhek * [[2015]] : [[René Vautier]], filmaozour * [[2016]] : [[Martial Ménard]], geriadurour ha yezhoniour brezhonek. * [[2020]] : [[Jean-Yves Lagadeg]], geriadurour ha yezhoniour brezhonek. </div> === Tud liammet ouzh kêr pe o deus tremenet un tamm eus o buhez eno === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3"> * [[Alan Kanhiart|Alan Kainhart]], kont Kerne * [[Alan Fergant]], [[dug Breizh]] * [[Hoel II]], dug Breizh * [[Joseph-François Dupleix]] * [[Yves Marie Audrein]] * [[Jacques Cambry]] * [[Théodore Hersart de la Villemarqué|Kervarker]] * [[Anatol ar Braz]] * [[Ernest Ponthier de Chamaillard]] * [[Jef ar Penven]] * [[Julien Gracq]] </div> === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Aymer.jpg|80px]] |'''Jacques Aymer''', genidig eus bro Boatev, marc'heg Sant-Yann Jeruzalem, rener Kemper e 1527 |''En argant e dreustell kenframmek etre abel ha gul a beder pezh'' |- |[[Restr:Le Baron de Kerléau.gif|80px]] |'''le Baron''' ur c'huzulier ouzh prezidial Kemper e 1660 |''En argant e dreustell heuliet gant teir melionenn, an holl en geot'' |- |[[Restr:Le Barzic.gif|80px]] |'''le Barzic''' aotrounez Keranstivel, e Lokmaria |''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir brizhenn ginerminig ivez en argant'' |- |[[Restr:Le Bastard de Kerguiffinec.gif|80px]] |'''Hervé le Bastard de Kerguiffinec''', maer Kemper ha kannad ouzh ar Breujoù e 1738. '''Nicolas le Bastard de Kerguiffinec''', mab Hervé, alvokad ar Roue ouzh Prezidial Kemper 1755 |''En argant e deir dreustell en gul leinet gant teir brizhenn erminig'' |- |[[Restr:Le Baud de Kerautret.jpg|80px]] |'''? Le Baud''' Senesal Kemper e 1590 |''En argant e fempdiliaouenn en gul'' |- |[[Restr:De Carné.gif|80px]] |'''? de Carné''' gouarnour Kemper er bloaz ... ? |''En aour e ziv dreustell en gul'' |- |[[Restr:Haffont-d.jpg|80px]] |'''J.M.G du Haffon'''t ː bet ganet e Kemper an 8 Kerzu 1745 (= 50 bloaz); kabiten troadegiezh; marc'heg Sant-Loeiz; eil-major en ''Rohan''; divroad; barnet ar 15 thermidor e [[Kiberen]] |''En gul e gudon en argant pigoset hag iziliet en aour.'' |- |[[Restr:De Kerloaguen.gif|80px]] |'''de Kerloaguen''' Aotrounez Krec'heuzen, e parrez Sant-Vazhe |''En argant e erez dispak iziliek ha pigosek en gul.'' Sturienn ː ''Sans effroy'' |- |[[Restr:Lohéac de Trévoazec.png|80px]] |'''Mathieu Lohéac''', prokulor ar Roue ouzh prezidial Kemper e 1590 |''En argant e vailhenn en sabel'' |- |[[Restr:Du Quélennec.gif|80px]] |'''Jean du Quélenec de Saint-Quérec''', gouarnour Kemper e 1592 |''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' |- |[[Restr:Ninon de Kerprigent.gif|80px]] |'''Sébastien Ninon,''' kuzulier ouzh prezidial Kemper e 1700 |''En glazur e seizh steredenn en argant'' |} == Mirdioù == <gallery> Restr:EuredeKempergantEugèneBoudin01.jpg|Eured e Kemper gant [[Eugène Boudin]], 1857, er mirdi Restr:PorzhKempergantEugèneBoudin1858.jpg|Porzh Kemper gant Eugène Boudin, 1858, er mirdi </gallery> * [[Mirdi an Arzoù-Kaer (Kemper)]]. ==Liammoù etrebroadel== ===Gevelliñ=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | {{Alamagn}} | [[Remscheid]] | 1971 |- | {{Iwerzhon}} | [[Luimneach]] | 1981 |- | {{Galiza}} | [[Ourense]] | 2006 |- | {{Sina}} | [[Yantai]] | 2005 |- | {{Italia}} | [[Foggia]] | 2011 |- | {{Gres}} | [[Lavrio]] | 2009 |} ===Kevelouri=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | {{Roumania}} | [[Sântămăria-Orlea]] | 2007 |} ==Sport== ===Darvoudoù-sport a bep seurt=== * [[4 a viz Gouere]] [[1958]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1958|Tro Bro-C'hall]] etre Kemper ha [[Sant-Nazer]]; trec'h eo [[André Darrigade]] ([[Frañs]]). * [[30 a viz Mezheven]] [[1962]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962|Tro Bro-C'hall]] etre Kemper ha Sant-Nazer; trec'h eo [[Huub Zilverberg]] ([[Izelvroioù]]). * [[27 a viz Mezheven]] [[1965]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1965|Tro Bro-C'hall]] etre Kemper hag [[ar Baol-Skoubleg]]; trec'h eo [[Guido Reybrouck]] ([[Belgia]]). * [[15 a viz Gouere]] [[1991]] : 10{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1991|Tro Bro-C'hall]] etre [[Roazhon]] ha Kemper; trec'h eo [[Phil Anderson]] ([[Aostralia]]). * [[16 a viz Gouere]] [[1991]] : 11{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1991|Tro Bro-C'hall]] etre Kemper ha [[Sant-Ervlan]]; trec'h eo [[Charly Mottet]] ([[Frañs]]). * [[11 a viz Gouere]] [[2004]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2004|Tro Bro-C'hall]] etre [[Lambal]] ha Kemper; trec'h eo [[Thor Hushovd]] ([[Norvegia]]). == Liammoù diavaez == {{Wikeriadur}} {{Commons|Category:Quimper}} * {{br}} Lec'hienn ofisiel kêr Gemper e [https://www.kemper.bzh/ brezhoneg] hag e [https://www.quimper.bzh/ galleg] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075028/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29232 Kemper war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kemper]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bro C'hlazig]] [[Rummad:Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 9knqfrbrf6d2nfovwqj6q6w96v83fum 0 11556 2189957 2186281 2026-05-04T14:45:31Z OPAB44 57507 2189957 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Banaleg | anvOfisiel = ''Bannalec'' | skeudenn = BanalegKreizarvourc'h.jpg | alc'hwez = Kreiz ar vourc'h. | ardamezioù = Blason de la ville de Bannalec (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Banaleg|Banaleg]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Molan|Molan]] <small>(abaoe 2015)</small> | insee = 29004 | cp = 29380 | maer = Yves André | amzer-gefridi = 2008–2020 | gorread = 77.51 | hedred = -3.695833 | ledred = 47.933333 | uk = | ubi = 22 | ubr = 172 | lec'hienn web = [http://www.bannalec.fr/%20 Ti-kêr] }} '''Banaleg''' zo ur gumun e [[Bro Gerne]] e [[Kanton Molan]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. [[Kanton Banaleg|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Anv == * Bernard Tanguy (1990) : ''Plebs Banadluc'', vers 1050; ''Banadlec'', 1220; ''Banazlec'', 1257, et vers 1330; ''Banazleuc'', 1368; ''Banazlec, Baznalec'', 1398; ''Banazlec'', 1536; e brezhoneg : ''Banleg''. *Erwan Vallerie (1005) ː ''Plebs Banadluc'', 1050; ''Bannadlauc'', 1160; ''Banadloc'', 1216; ''Banadloc'', 1220; ''Banazlec'', 1270; ''Banazloc'', 1296; ''Banazleuc'', 1368; ''Banazlec'', ''Baznalec'', 1398; ''Banazlec'', 1516; ''Banadec, Banalec'', 1636 * Gerdarzh ː ul lec'h goloet gant banal / balan. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason de la ville de Bannalec (Finistère).svg|80px]] | :''Geotet e vodig banal a deir bleunienn digor en aour ; e gab en erminoù karget gant ur greskenn en gul.'' *Aozer: Yves Clerc'h *Diviz-kêr: 4 a viz Ebrel 1979 |} == Istor == === [[Henamzer]] === * An hent roman eus [[Vorgium]] (Karaez bremañ) da [[Rieg]] a dreuze Banaleg<ref>[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, deiziad ebet, (e [[galleg]]), pajenn 17 </ref>. ==={{XVIIvet kantved}}=== * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Banaleg, Jacques Le Trouadec, beleg, ha Jean Le Roy, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]).</ref> . ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] e parrez Banaleg gant Oury, person, hag e trev Trebale gant Le Mardy ha Le Dréau, kureed, ha gant Le Floc'h ha Le Calvez, beleion evit kofes<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 52 </ref>. ==={{XIXvet kantved}}=== <gallery> BanalegTi-gar.jpg|An ti-gar </gallery> * Erruet an hent-houarn (linenn [[Hent-houarn Landerne Savenneg]]) er gumun e miz Gwenholon [[1863]]. *[[1870]]-[[1871]]: diwar ar [[brec'h (kleñved)|vrec'h]] e varv 250 a dud. ==={{XXvet kantved}}=== ==== Brezelioù<ref>Monumant ar re varv</ref>==== <gallery> BanalegMonumantarrevarv.jpg|Monumant ar re varv. </gallery> ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * 358 gwaz a varvas abalamour d'ar brezel, eleze 5,83% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37564&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Eil brezel-bed]] ===== * Mervel a reas 54 den, fuzuilhet e voe c'hwec'h anezhe d'an Alamaned. * D'an [[31 a viz Kerzu]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-75-BO (anvet "Black Swan", marilhet 42-29895 ha kodet DF-H, 91{{vet}} Bomb Group, 324 {{vet}} Squadron) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] e Banaleg hag e [[Rosporden]] gant dek milour en e vourzh; tapet e voe c'hwec'h nijour gant an Alamaned, daou all a zeuas a-benn da achap, mervel a reas an daou vilour arall, douaret int er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. ===== Trevadennoù ===== *[[Brezel Indez-Sina]]: pemp gwaz a varvas. *[[Brezel Aljeria]]: pevar gwaz a varvas.  == Brezhoneg == <gallery> BanalegMaerdi01.jpg|Brezhoneg ouzh ar maerdi </gallery> * Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1982]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 131 skoliad (26 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref> * D'ar 15 a viz C'hwevrer [[2013]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. * D'an 2 a viz Gouere [[2014]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Bannalec église paroissiale.JPG|Iliz katolik er vourc'h Placitre Trébalay Bannalec.JPG|Iliz Trebale Chapelle Saint Cado Bannalec.JPG|Chapel Sant Kadoù Sainte-Tréphine Trébalay Bannalec.JPG|Chapel Santez Trifina </gallery> * Iliz katolik ''Intron-Varia ar Folgoad'' er vourc'h * Iliz katolik ''Santez Trifin'' e Trebale == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |bl11=2022 |p1=5369 |p2=5235 |p3=5023 |p4=4975 |p5=4840 |p6=4785 |p7=5016 |p8=5552 |p9=5569 |p10=5656 |p11=5707 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == <gallery> BanalegMaerdi.jpg|Ar maerdi </gallery> == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * 1888 ː Jean Bourhis ː nijer fuzuilher; eo bet trec'h meur a wec'h a-eneb Alamaned etre 1914 ha 1915; diskaret eo bet e-unan ar 14t Meurzh 1916, e-kichen Verdun. *[[1962]]: [[Pascal Jaouen]], brodour ha stilour. ===Tud marvet eno=== * [[1893]] : [[Pierre Le Sann]], beleg ha troour brezhonek. ===Arzourien bet awenet gant Banaleg=== * [[Émile Dezaunay]] (1854-1938), livour breizhat. === Ardamezeg familhoù Banaleg === {| |- |[[Restr:Olivier-l.gif|60px]] | :;L'Olivier''' :Aotrou Plessix :''En argant e dreustell en gul, kaeliet en aour, eilet gant teir fempdiliaouenn en gul.'' |} == Gevelliñ == *[[Oileán Chiarraí]], {{Iwerzhon}} (2007) == Liammoù diavaez == {{commonscat|Banaleg}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20130307080754/http://www.bannalec.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20150918061958/http://www.quimperle-terreoceane.com/fr/decouverte/les-16-communes/bannalec Ti an douristed] * {{fr}} [http://histoiresdeserieb.free.fr/page_bannalec.html Pajenn war lignezouriezh Banaleg] * {{fr}} {{br}} {{en}} [https://web.archive.org/web/20220330043705/https://www.arbanalaour.org/ Lec'hienn bagad Banaleg] == Levrlennadur== * Bernard Tanguy ː ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée - ArMen. 1990 *Erwan Vallerie ː ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] b0i8npmysezniubw3yszbhaiu0l7mkd 0 11563 2190092 2186545 2026-05-05T10:12:46Z OPAB44 57507 2190092 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwitreg | anvYezh = ''Vitrae'' pe ''Vitrë''<ref>{{Fr}} "[https://www.chubri-galo.bzh/chubri-galo_dictionnaire-gallo-francais_ChubEndret-toponymie_fr.htm Vitrë]" hervez ''ChubEndret — Dictionnaire de noms de lieux en gallo''</ref> | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Vitré'' | skeudenn = Chateau-de-Vitre-IMG 2135.jpg | alc'hwez = Kastell Gwitreg. | ardamezioù = Blason ville fr Vitré (Ille-et-Vilaine).svg | bro = {{Bro-Roazhon}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]] | etrekumuniezh = [[Gwitreg Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwitreg]] | kanton = [[Kanton Gwitreg|Gwitreg]] <small>([[Pennlec'h]])</small> | maer = Pierre Léonardi | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 37.19 | hedred = -1.210000 | ledred = 48.120000 | uk = 89 | ubi = 67 | ubr = 127 }}'''Gwitreg''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]] e [[Breizh-Uhel]], tost d'an [[harz]]où gant [[Bro-C'hall]], war an hent bras a gas da [[Pariz|Bariz]]. Anv an dud: ''Gwitregad (Gwitregiz), Gwitregadez (-ed)''. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Gwitreg''|gwalarn=[[Mousterel-ar-Veineg]]|norzh=[[Belezeg]]|biz=[[Sant-Merve]],<br/>([[Ar Chapel-Ervoreg]])|kornôg=|reter=[[Ervored]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Valière (stêr)|Valière]]''}},<br/>([[Argantred-ar-Genkiz]])|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Valière (stêr)|Valière]]''}},<br/>[[Stredell]]|mervent=[[Pozieg]]|enklozadur=}} == Anv == Erwan Vallerie ː '''Vitriacum''', 1070 == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Vitré (Ille-et-Vilaine).svg|60px]] | :''« En gul e leon en argant kurunet en aour »'' |} == Istor == === Orin === * Savet eo kêr Gwitreg en-dro d'ar [[kastell|c'hastell-kreñv]] adal an {{XIvet kantved}}; koulskoude, pa weler ar [[peulvan]]où nepell ha [[dismantr]]où un atant galian-roman nes, eo anat eo hir istor pobladur en [[ardremez]]. Lec'hiet evel ma oa war harzoù breizh e oa dezhi da zifenn ar vro diouzh an amezeien (Maine, [[Anjev]], [[Normandi]] ha [[Bro-C'hall]]). Hevelep karg a oa ivez gant kêrioù ([[Felger]], [[Sant-Albin-an-Hiliber]], [[Gwerc'h-Breizh]], [[Kastell-Briant]], [[Ankiniz]] ha [[Klison]]). === {{XIIIvet}} kantved === Etre [[1220]] ha [[1240]] e voe savet [[moger-difenn|mogerioù-difenn]]. Kreskiñ a reas [[fabourzh]]ioù: Rachapt, Sainte-Croix, Saint-Martin, La Mériais, Hellerie). Adalek [[1251]], gant dimezioù etre an tiegezhioù Gwitreg ha Laval, ha dre vras tiegezhioù uhel Breizh ha re Vro-C'hall, a gaso da stagidigezh [[Breizh]] ouzh [[Bro-C'hall]] en [[1532]]. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwitreg da benn un distrig<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ====[[Brezel-bed kentañ]]==== * Mervel a reas 315 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 2,97% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10304 Monumant ar re - Memorial Genweb]</ref>. * Fuzuilhet e voe ur milour breizhat bet o vevañ er gumun gant al lu [[gall]]] d'ar 17 a viz Meurzh [[1915]]<ref>{{fr}}R.-G. Réau, ''Les crimes des conseils de guerre'', Éditions du Progrès Civique, Pariz, Bro-C'hall, 1925</ref>. ====[[Eil Brezel-bed]]==== * Mervel a reas 47 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10304 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[14 Mezheven|14 a viz Even]] [[1940]] e kouezhas un nijerez ''[[Fairey Battle]]'', marilhet L5513 ha kodet PM-L, eus ar ''103th Squadron'' eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e '''Gwitreg'''; he zri nijour a c'hellas en em gavet gant o c'henseurted<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF] </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111115111523/http://www.absa39-45.com/15%20juin%201940/fairey_battle_l5513_.htm Luc'hskeudennoù]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.epibreren.com/ww2/raf/103_squadron.html Traces of World War 2 RAF - No. 103 Squadron] </ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Tri soudard a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10304 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Daou vilour a varvas <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10304 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * Hervez ur studiadenn gant [[Ofis ar Brezhoneg]] e vije 150 brezhoneger e korn-bro Gwitreg<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20070211064034/http://www.ofis-bzh.org/bzh/services/observatoire/travaux.php?travail_id=82 Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 75 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (4,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. === Kelenn d'an oadourien === * Dalc'het e vez kentelioù-noz brezhoneg gant [[Skol an Emsav]], abaoe miz [[Gwengolo]] [[2010]]. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1762 === {| class="wikitable" style="margin:auto;" |-align="center" !align="left"|GWITREG !1762!!1790!!1800!!1836!!1856!!1881!!1901!!1921!!1936!!1954 !1962!!1968!!1975!!1982!!1990!!1999!!2012 |-align="right" !align="left"|Poblañs |14&nbsp;000|| 10&nbsp;850|| 8&nbsp;809|| 8&nbsp;901|| 8&nbsp;854||10&nbsp;314||10&nbsp;775|| 8&nbsp;154|| 8&nbsp;506|| 9&nbsp;611 |10&nbsp;380||11&nbsp;343||12&nbsp;322||13&nbsp;046||14&nbsp;488||15&nbsp;313||17&nbsp;177 |- !colspan="17" align="center"|<small>Andon : INSEE, « Vitré »: ROBERT-GUÉDON D., LE GOFF D., BORDILLON H. Ouest-France</small> |} <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:20000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1750 text:1750 bar:1751 bar:1752 bar:1753 bar:1754 bar:1755 bar:1756 bar:1757 bar:1758 bar:1759 bar:1760 bar:1761 bar:1762 text:1762 bar:1763 bar:1764 bar:1765 bar:1766 bar:1767 bar:1768 bar:1769 bar:1770 bar:1771 bar:1772 bar:1773 bar:1774 bar:1775 bar:1776 bar:1777 bar:1778 bar:1779 bar:1780 text:1780 bar:1781 bar:1782 bar:1783 bar:1784 bar:1785 bar:1786 bar:1787 bar:1788 bar:1789 bar:1790 bar:1791 bar:1792 bar:1793 text:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 text:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 bar:1821 text:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 text:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 text:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 text:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 text:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 text:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 text:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 text:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 text:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 bar:1921 text:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 text:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 text:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 bar:1961 bar:1962 text:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 text:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 text:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 text:1999 bar:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1762 from:0 till:14000 bar:1793 from:0 till:10790 bar:1800 from:0 till: 8809 bar:1806 from:0 till: 8381 bar:1821 from:0 till: 8844 bar:1831 from:0 till: 8856 bar:1836 from:0 till: 8901 bar:1841 from:0 till: 8610 bar:1846 from:0 till: 8621 bar:1851 from:0 till: 8800 bar:1856 from:0 till: 8854 bar:1861 from:0 till: 8904 bar:1866 from:0 till: 8937 bar:1872 from:0 till: 8937 bar:1876 from:0 till: 9870 bar:1881 from:0 till:10314 bar:1886 from:0 till:10447 bar:1891 from:0 till:10607 bar:1896 from:0 till:10584 bar:1901 from:0 till:10775 bar:1906 from:0 till:10092 bar:1911 from:0 till:10613 bar:1921 from:0 till: 8154 bar:1926 from:0 till: 8363 bar:1931 from:0 till: 8212 bar:1936 from:0 till: 8506 bar:1946 from:0 till: 9367 bar:1954 from:0 till: 9611 bar:1962 from:0 till:10380 bar:1968 from:0 till:11343 bar:1975 from:0 till:12318 bar:1982 from:0 till:13042 bar:1990 from:0 till:14486 bar:1999 from:0 till:15313 bar:2012 from:0 till:17177 bar:2013 from:0 till:17463 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:Cassini hag EBSSA </timeline> </div> === Tud === * [[Pierre Landais]]. * [[Lucien Lechat]] (21 a viz Ebrel 1891-1915), unan eus ''Pevar C'haporal Souains'', bet fuzuilhet d'ar 17 a viz Meurzh [[1915]] evit ''laoskentez'' gant al Lu [[Bro-C'hall|gall]] e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]], bet roet o enor dezhe en-dro e 1935; mavour e oa e Gwitreg<ref>{{fr}}R.-G. Réau, ''Les crimes des conseils de guerre'', Éditions du Progrès Civique, Pariz, Bro-C'hall, 1925 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/visionneuse/visionneuse.php?arko=YToxMDp7czoxMDoidHlwZV9mb25kcyI7czoxMzoic3BlY2lmX2NsaWVudCI7czoxMDoic3BlY2lmX2ZjdCI7czoyMzoiQXJrTURIVmlzaW9ubmV1c2VJbWFnZXMiO3M6MTg6InNwZWNpZl9uYXZfcGFyX2xvdCI7czoyMjoiQXJrTURITmF2aWdhdGlvblBhckxvdCI7czoxMzoibWRoX2ZvbmRzX2NsZSI7aToxO3M6NDoicmVmMiI7czo2OiI3NTczOTYiO3M6MTI6ImlkX2Fya19maWNoZSI7czo2OiI3NTczOTYiO3M6OToicHlyYW1pZGFsIjtiOjA7czoxMjoiaW1hZ2VfZGVwYXJ0IjtpOjA7czoxNjoidmlzaW9ubmV1c2VfaHRtbCI7YjoxO3M6MjE6InZpc2lvbm5ldXNlX2h0bWxfbW9kZSI7czo0OiJwcm9kIjt9#uielem_move=304.1875%2C69&uielem_islocked=0&uielem_zoom=40&uielem_brightness=0&uielem_contrast=0&uielem_isinverted=0&uielem_rotate=F Mémoire des hommes] </ref>. * [[Pierre Méhaignerie]]. * [[Markizez Sévigné]]. ==== Tud bet ganet eno ==== * [[1483]] : [[Jacques Collebaut]], sonaozour. * [[1519]] : [[Bertrand d'Argentré]], istorour ha gwiraour. * [[1827]] : [[Arthur Le Moyne de la Borderie]]. [[istor]]our [[Breizh]] ha [[diellouriezh|diellour]]. * [[1879]] : [[Jean Choleau]], armerzhour hag emsaver. * [[1900]] : [[Morvan Marchal]], tisavour hag emsaver. * [[1925]] : [[Michelle Lorraine]], skrivagnerez. * [[1979]] : [[Jérôme Lebouc]], melldroader. ==== Tud bet marvet eno ==== * [[Arthur Le Moyne de la Borderie]], [[istor]]our [[Breizh]] ha [[diellouriezh|diellour]], [[17 a viz C'hwevrer]] [[1901]]. ==== Ardamezeg ar familhoù ==== {| class="wikitable" |[[Restr:Abelin.gif|80px]] |'''Guillaume Abelin''' Senesal Gwitreg e 1382 |''En glazur e sourin en argant karget gant ul leon en gul, hag heuliet ouzh kab gant ur vlourdilizenn en aour'' |- |[[Restr:De Rosmadec.gif|80px]] |'''Guillaume de Rosmadec''' Gouarnour Gwitreg (marvet e 1608) |''En aour e deir eilenn en gul'' |} == Monumantoù ha traoù heverk == [[Restr:Panorama Vitré-nord.jpg|center|thumb|800px|Ar gêr gozh]] * [[Kastell Gwitreg]]. * [[Kastell Reier Sevigneg]]. * [[Iliz an Itron-Varia (Gwitreg)|Iliz katolik an ''Intron-Varia'']], {{XIVvet kantved}}. * [[Iliz sant Varzhin (Gwitreg)|Iliz katolik ''Sant Varzhin'']], {{XVvet kantved}}. * [[Chapel sant Nikolaz (Gwitreg)|Chapel Sant-Nikolaz]]. * Monumant ar re varv {{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=10304 Memorial Genweb]</ref>. * Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. == Gevelliñ == Gevellet eo gant 8 kêr : {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="4" |-valign="top" | * [[Restr:Flag of England.svg|border|20px]] [[Lymington]] ([[Bro-Saoz]]) abaoe 1981. * [[Restr:Flag of the United States.svg|20px]] [[Greece]] ([[New York (Stad)|Stad New York]], [[Stadoù-Unanet]]) abaoe 1990. * [[Restr:Flag of Germany.svg|20px]] [[Helmstedt]] ([[Alamagn]]) abaoe 1979. * [[Restr:Flag of Mali.svg|20px]] [[Djenné]] ([[Mali]]) abaoe 1987. * [[Restr:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Środa Wielkopolska]] ([[Polonia]]) abaoe 1998. * [[Restr:Flag of Romania.svg|20px]] [[Talmaciu]] ([[Roumania]]) abaoe 1999. * [[Restr:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Terrebonne]] ([[Kebek]]) abaoe 1983. * [[Restr:Flag of Spain.svg|20px]] [[Villajoyosa]] ([[Spagn]]) abaoe 1989. |} == Sport == === <small>Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn</small> === * [[30 a viz Mezheven]] [[1985]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] etre [[an Oriant]] ha Gwitreg ; trec'h eo [[Rudy Matthijs]] ([[Belgia]]). * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1985]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] etre Gwitreg ha [[Felger]] (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo [[La Vie Claire]]. * [[3 a viz Gouere]] [[1995]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1995|Tro Bro-C'hall]] etre [[Perroz-Gireg]] ha Gwitreg ; trec'h eo [[Mario Cippolini]] ([[Italia]]). * [[5 a viz Gouere]] [[2000]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000|Tro Bro-C'hall]] etre [[Gwened]] ha Gwitreg ; trec'h eo [[Marcel Wüst]] ([[Alamagn]]). * [[6 a viz Gouere]] [[2000]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000|Tro Bro-C'hall]] eus Gwitreg war-du [[Teurgn]] ([[Indre-et-Loire]]). * [[7 a viz Gouere]] [[2006]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2006|Tro Bro-C'hall]] etre [[Lisieux]] ha Gwitreg ; trec'h eo [[Robbie McEwen]] ([[Aostralia]]) == Liammoù diavaez == {{commons|Vitré|Gwitreg}} * [https://www.vitre.bzh/ Lec'hienn an ti-kêr] * [https://web.archive.org/web/20100130070927/http://www.ot-vitre.fr/ Lec'hienn ti an douristed] * [http://jumelage-vitre.com Lec'hienn ar gevelliñ] * [https://web.archive.org/web/20061230170826/http://www.vitre.maville.com/ Keleier kêr] * [http://www.paysdevitre.org Lec'hienn bro Gwitreg] * [https://web.archive.org/web/20061125181608/http://www.vpah.culture.fr/vpah/bretagne/vitre-pr.htm Gweladenniñ Gwitreg] * [http://pharouest.ac-rennes.fr/e350053T/afaccueil.htm Lise Bertrand d'Argentré] == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwitreg]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] sacxfoi4a3k100d9kfu7pqn5ip9lwld 0 11572 2189959 2188179 2026-05-04T14:49:58Z OPAB44 57507 2189959 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Brest | anvOfisiel = ''Brest'' | skeudenn = Vue brest 800x600 ArM.jpg | alc'hwez = Brest gwelet eus ar c'hastell. | ardamezioù = Blason ville fr Brest (Finistere).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Brest Meurgêr ar Mor]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = Pennlec'h 5 [[Kantonioù Penn-ar-Bed|kanton]] | insee = 29019 | cp = 29200 | maer = {{Penn gouarnamant}} | amzer-gefridi = abaoe {{Deroù respet penn gouarnamant}} | gorread = 49.5 | hedred = -4.485556 | ledred = 48.390834 | uk = 34 | ubi = 0 | ubr = 103 | lec'hienn web = [http://breton.brest.fr/ Ti-kêr] }} '''Brest''' ({{LFE|[ˈbʀest]}}, a-wechoù {{LFE|[ˈbʀeːst]}}) eo trede kêr [[Breizh]] goude [[Naoned]] ha [[Roazhon]], e kornôg pellañ ar vro, e [[Breizh-Izel]] hag e [[Bro-Leon]]. E [[departamant gall|departamant]] [[Penn-ar-Bed]] emañ, [[Kemper]] o vezañ e bennlec'h. Ur [[Porzh (bagoù)|porzh]] hag un diazezlec'h bras eus ar [[morlu gall]] eo. Kêr a oa enni 139 456 annezad e 2020, ha 202 060 er [[Brest Meurgêr|meurgêr]] e [[2018]]. Ur porzh a-bouez eo abaoe mare [[Duged Breizh]]. Diorroet e voe evel porzh milourel hepken gant Bro-C'hall goude ma voe staget Breizh outi. Abalamour d'he rol milourel, ha dreist pep tra he bon splujerezioù, e voe bombezet taer gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevrididi]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]], o tistrujañ al lodenn vrasañ eus ar gêr. Hiziv emañ e Brest [[Skol-veur Breizh-Izel]] ha skolioù all, en o zouez skolioù ijinourien. Ur pol imbourc'h hag armerzh pennañ war dachenn ar mor eo deuet da vezañ. Sez sokial an [[IFREMER]] eo, koulz ha [[Servij Hidrografek hag Oseanografek ar Verdeadurezh]] (SHOM), [[Ensavadur skol-veur europat ar mor]] (ESEM) hag [[Ensavadur Gall Paul Emile Victor evit ar Poloù]]. == Douaroniezh == Kêr vrasañ departamant [[Penn-ar-Bed]] eo Brest met n'eo ket e bennlec'h. Da [[Kemper|Gemper]] e voe roet ar statud-se gant ar [[Bodadenn vonreizhañ vroadel|Vodadenn Vonreizhel]] e [[1791]] rak ur [[prefeti mor]] e oa d'an amzer-se dija. Ur gêr stag ouzh ar mor eo. Lec'hiet eo war ul ledenez n’he deus krec'h ebet. War-du ar Su e kaver al lenn-vor hag emañ ledenez [[Kraozon]] en tu all. War du ar [[reter]] emañ harpet he levezon gant [[Landerne]] ha [[Montroulez]]. War bladenn [[Bro-Leon]] emañ Brest, war lein [[tornaod]]où hogozik a-blom hag a furm unan eus jeloù pennañ [[Torosad Arvorig]]. N'eo torret ar voger-se nemet gant un [[aber]] gev, ar [[Penfell]], ur blegenn eus [[naoz]] kozh ar [[Stêr Aon]]. Ur porzh naturel peurvat eo ar Penfell. Gwarezet eo gant ur roc'h, 200 metr hec'h hirded, dour en he zro war daou gostez ha disrannet diouzh an douar gant ur stankenn war an trede. War ar c'hreñvlec'h naturel-se e voe savet [[Kastell Brest]]. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Brest''|gwalarn=[[Gwiler-Leon]], [[Boc'harzh]]|norzh=[[Boc'harzh]], [[Milizag]], [[Ar Vourc'h-Wenn]]|biz=[[Gouenoù]]|kornôg=[[Plouzane]]|reter=[[Gwipavaz]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Morlenn Brest]]''}}, [[Plougastell-Daoulaz]]|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Morlenn Brest]]''}}|mervent={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Mulgul Brest]]''}}, [[Roskañvel]]|enklozadur=}} == Poblañs == Poblañsoù hervez an niveradeg a zo bet graet e [[2021]]<ref>{{fr}} [https://www.insee.fr/fr/statistiques/zones/7725600 INSEE].</ref>. *[[Brest]] : 139 619 *[[Gwipavaz]] : 15 460 *[[Boc'harzh]] : 3 615 *[[Gwiler]] : 8 170 *[[Plouzane]] : 13 473 *[[Plougastell-Daoulaz]] : 13 445 == Anv == Testenioù koshañ anv kêr Brest eo ''Bresta super Caprellam'' e 1019<ref name="BT">Bernard Tanguy ( 1990)</ref> ; (Havre et ville de) ''Brest'', en {{XIIvet kantved}}<ref name="BT" /> ; ''Villa, castrum et portus de Brest'', e 1239 <ref name="BT" /> ; ''Le Duc Bresta super Cap(r)ellam'', er {{XIVvet kantved}}<ref name="EV">Erwan Vallerie (1995)</ref> ; ''Brast'' e 1383<ref name="EV" /> ; ''Breste'' e 1398<ref name="EV" /> ; ''Breest'' e 1378<ref name="EV" /> ; ''Bresta'' e 1516<ref name="EV" />. "Brest" a lavarer abaoe 1630 d'an nebeutañ. Hervez [[Hervé Abalain]]<ref>Hervé Abalain, ''Noms de lieux bretons'', Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000.</ref> e kaver en hec'h anv an elfenn /bre/, kavet alies e toponomiezh e Breizh dindan ar stummoù /bran/, /bre/, /brec’h/, /bren/, /bri/, a dalvez « savenn, roz, menez »<ref>E [[kembraeg]] e kaver ar ger kevatal /bryn/.</ref>. Tostaet eo bet anv Brest d'ar ger [[Galianeg|galianek]] ''brista'', emgann, a gaver ivez er ger brezhonek ''brezel''{{Daveoù a vank}}. Hervez lod en dije kemeret Brest anv unan eus torgennoù ar gêr ''Bresta super Caprellam'' ("Brest-war-ar-C'havrig") {{Daveoù a vank}}. Graet e veze Gavrig eus ar [[Penfell]] gwezhall. Mont a reas an anv-se da Vrest pa adkrogas ar gêr da greskiñ. Anv kozh Brest a oa marteze ''Urbs Ossismii'' pe ''Civitas Occismorum''{{Daveoù a vank}}. Koll a reas anezhañ er {{Vvet}} kantved pa voe damzistrujet gant an [[Huned]]{{Daveoù a vank}}. [[Kêr-benn]] meuriad an [[Ossismii]] a voe kaset da ''Castrum Pauli'' ([[Kastell-Paol]] hiziv) {{Daveoù a vank}}. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Brest (Finistere).svg|60px]] | :Rannet : ouzh 1 en glazur e deir flourdilizenn en aour, ouzh 2 en erminoù<ref>Da lavaret eo, rannet etre Frañs ha Breizh, a oa merk ar galloud da vare [[Proviñs Breizh]] ; adalek war dro [[1683]] (d'Hozier, [[1696]]) ha kadarnaet gant Charlez X, d'an [[28 a viz Here]] [[1826]] ; Lejion a Enor, Kroaz ar Brezel, Kroaz an Dieubadur.</ref>. |} == Istor == ===[[Henamzer]]=== N'eus roud ebet eus ur [[kreñvlec'h|c'hreñvlec'h]] a-raok hini ar [[Henroma|Romaned]] met lec'hienn ar c'hastell a zo hini un [[oppidom stanket]], un [[uhelgompezenn]]ig a-us d'an dour mor a c'hleb kostezioù al [[ledenez]]ig. Gant pobl galian an [[Osismied]] e voe dalc'het lec'hienn Brest goude an aloubidigezh roman. N'eo ganet ar gêr nemet en {{IIIe kantved}}, pa savas ar [[Impalaeriezh roman|Romaned]] ur c'hreñvlec'h gant meur a dour (ouzhpenn 20 war a seblant) da zifenn an aod diouzh ar [[morlaer|vorlaeron]] saoz hag ouzh ar ''Bagaudae'' a gase skrapadegoù war ar maez. Ar "c'hastrum"-se a voe savet en hevelep amzer ha mogerioù [[Gwened]], [[Naoned]] ha [[Roazhon]] gant mein ar monumantoù publik, ar pezh a ziskouez moarvat e oa mall bras war ar saverien. Ouzhpenn-se e oa an impalaeriezh oc'h aozañ ur frammadur milourel nevez hag a voe anvet ''[[Tractus armoricanus et nervicanus]]'' er c'hantved war-lerc'h, gant ur [[morlu]], ''Classis armoricana'' hec'h anv. Ul [[lejion]] a voe staliet er gêr met n'eas ket Brest da gêr-benn an Osismied. E ''Vorgium'' ([[Karaez]]) e chomas ar gêr-benn betek donedigezh ar Vrezhoned. War [[manati]]où e voe diazezet frammadur relijiel ar Vretoned kozh, a pezh a zispleg perak ne oa [[eskopti]] ebet e [[Bro-Leon]] kent an {{VIIIvet kantved}}. Pa voe krouet unan e oa re vihan Brest da vezañ choazet. Ar c'hreñvlec'h roman a voe damzistrujet gant [[goprsoudard]]ed [[Huned|hunat]] er {{Vvet kantved}} met ar c'hont [[Morvan Leon]] en adsavas da wareziñ ar rannvro diouzh ar [[Vikinged]]. E-barzh ar [[moger]]ioù-se e kreskas kêr e-pad ar [[Krennamzer|Grennamzer]]. Ar gêr vogeriet a yeas d'ur c'hastell er {{XVIvet kantved}} pa 'z eas hec'h annezidi da chom er [[fabourzh]]ioù. === [[Krennamzer]] hag [[Azginivelezh]]=== Un darn eus Dugelezh Breizh e oa Brest e-pad ar Grennamzer. Goude stagidigezh Breizh ouzh [[Bro-C'hall]] e roas ar roue [[Herri IV a Vro-C'hall|Herri IV]] an titl a [[kêr|gêr]] dezhi e [[1593]]. E [[1631]] e lakaas [[Richelieu]] sevel ur porzh brezel eno. Ar [[porzh (bagoù)|porzh]] arnevez hag an [[arsanailh]]où a oa savet neuze. Lojerisoù evit ar vicherourien a lakaas sevel ivez. <gallery mode="packed" heights="220px"> 17-10-2005-659châteaudebrest.jpg|[[Kastell Brest]] </gallery> === [[Renad Kozh]] === [[Restr:Maison de la Fontaine-Brest.jpg|thumb|upright=1.15|Ti ar Feunteun, unan eus an tiez koshañ e Brest]] E [[1683]] e kreñvaas [[Vauban]] ar gêr hag ar vorlenn. E fin ren [[Loeiz XIV]] e oa 15.000 annezad enni. E Brest eo e tilestras kannadourien roue [[Siam]] e [[1686]]. Diwarno e voe anvet [[Straed Siam]]. En {{XVIIIvet kantved}} e savas an ijinour brestat [[Antoine Choquet de Lindu]] savadur ar galeoù a zegemeras prizonidi betek an {{XIXvet kantved}}. Unan eus e brizonidi vrudetañ e oa [[Eugène-François Vidocq]]. ===[[Dispac'h gall]]=== *[[1790]] : gant lezenn ar 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Brest da benn un distrig<ref>J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. * Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le diouzh ret : e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant tri beleg ha tregont person eus parrezioù Rekourañs ha Sant-Loeiz, nac'het e voe gant an daou berson ha pevar c'hure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 40 ha 41</ref>. * Ur pouez bras he doe Brest e-pad an Dispac'h. Eus tu an dispac'herien e voe e [[1789]] ha tud eus Gward broadel Brest a gemeras an [[Tuileries]] e [[1792]] gant [[Marsilha|Marsilhiz]]. * Goude taol-stad [[tud ar menez]], kêr Vrest, a oa jirondin, en em savas a-enep d'ar galloud kreiz. Ur c'hwitadenn e voe, avat, ha d'ar [[5 a viz C'hwevrer]] [[1794]] e voe kemeret gant Bréard, unan eus "kannaded ar bobl e kefridi", an diviz da sevel ul lez-varn dispac'hel, pevar barner enni (Goarant, kadoriad, Lignières, Palis, Barz), un tamaller, Huges, gant Granjean da erlerc'hier, ur grefier, Dayot, ha daouzek jure. He c'hefridi a oa ''barn an holl sitoianed tamallet da vezañ graet un dra bennak enep al liberte, ar bobl, gouarnamant ar republik''. Staliet e voe al lez-varn d'ar [[21 a viz C'hwevrer]] [[1794]], ha kerkent e roas Huges urzh d'ar c'huzul-kêr ''lakaat war blasenn al Liberte, a-benn seizh eur, warc'hoazh, ar c'hilhotin santel'', pezh a voe graet. Tri den a voe barnet da vervel diouzhtu, ul letanant a vor, Claude-Robert Rougemont, 36 vloaz, ha daou vartolod, Charles-Marie Le Dall de Kereon, eus Kemper, 19 vloaz, hag Herri-Louis Monteclair, 18 vloaz, ha kaset e voent war eeun d'ar c'hilhotin. Ragmey a voe lakaet da brezidant al lez-varn, Donze-Verteuil da damaller ha Fouquier-Tinville da c'hrefier. D'an [[13 a viz Meurzh]] e voe barnet d'ar marv ha dibennet an aotrou Kozh, person didou [[Poullaouen]], bet serret eno e penn-kentañ ar miz ; d'ar [[25 a viz Meurzh]] e c'hoarvezas memes mod gant Jean Drevez, kure e Rekourañs, bet tamallet abalamour d'ur badeziant e [[Plonger]]. E dibenn miz [[Mae]] e voe barnet 30 melestrour eus departamant [[Penn-ar-Bed]] : didamallet e voe pevar anezhe, tri all na voent ket barnet dre m'edont pell eus an departamant, ar 26 melestrour a chome a voe kondaonet d'ar marv ha dibennet diouzhtu war-lerc'h. En holl e voe kondaonet 70 a dud d'ar c'hilhotin<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', pajennoù 176-182, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915</ref>{{,}}<ref>Le Bot, ''Terreur à Brest'', p. 198</ref>. * Adsavet e voe ar [[morlu]] gant [[André Jeanbon Saint André]]. * Keloù eus marv [[Robespierre]] a erruas diwezhat a-walc'h e Brest hag ar c'huzul kêr [[jakobin]] a oa kaset kuit e miz Gwengolo. Pennoù bras kozh a adkavas o galloud e dilennadeg 1815 met koll a rae ar gêr he fouez strategel en abeg da c'hronn ar Saozon. ==={{XIXvet kantved}}=== * Armerzh ar gêr a rousinas betek an [[Eil Impalaeriezh c'hall|Eil Impalaeriezh]]. E [[1856]] ec'h aotreas [[Napoleon III]] ar gêr da sevel ur pont war ar [[Penfell]]. Gweladenniñ a reas ar gêr etre an 9 hag an 12 a viz Eost [[1858]]. Brasaat a reas an [[Arsanailh Brest|arsanailh]], astenn a reas div linenn [[hent-houarn]] betek Brest ha sevel a reas ar porzh kenwerzh. ==={{XXvet kantved}}=== '''[[Brezel-bed kentañ]]''' : Brest a oa unan eus ar porzhioù ma tilestras [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadunaniz]] e [[1917]] e fin ar brezel ; soudarded eus ar [[Rouantelezh-Unanet]] a zilestras eno ivez, da skouer reoù eus an [[Antilhez]]<ref name="Commonwealth War Graves Commission">[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=33936&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. ;[[Eil Brezel-bed]] *[[1939]]-[[1940]] : pourvezioù ha kirri arme ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''British Expeditionary Force'') a zilestre e Brest. Dre Vrest ec'h eas kuit ivez ar pezh a chome anezhe, mui soudarded eus [[Kanada]] a oa o paouez dilestrañ, p'edo an [[Alamagn|Alamaned]] oc'h aloubiñ [[Bro-C'hall]]<ref name="Commonwealth War Graves Commission"/>. * D'an 19 a viz Even 1940 ec'h aloubas an Alamaned ar gêr. Un diazezlec'h evit al [[lestr-spluj|listri-spluj]] a savjont enni. Bombezadegoù ar gevredidi a zeraouas e 1941. Kenderc'hel a rejont betek dieubidigezh ar gêr e miz Gwengolo 1944 goude un emgann 43 devezh. Hogozik peurzistrujet e voe ar gêr. An [[Tour Tangi]], [[straed Sant-Maloù]] hag ar [[Kastell Brest|c'hastell]] eo al lec'hioù espernet nemeto. * Ar porzh e 1940 ha diazezlec'h al listri-spluj : <gallery mode="packed" > Bundesarchiv Bild 101II-MW-5683-29A, Brest, Hafen, gekentertes U-Boot.jpg|Ur vag kaset d'ar strad en Arsanailh Brest, miz Even 1940 Bundesarchiv Bild 101II-MW-2746-45, Brest, U-Boot-Bunker.jpg|Diazlec'h al listri-spluj Bundesarchiv Bild 101II-MW-6059-08, Frankreich, Brest, U-Bootbunker.jpg|Paread (?) ul lestr-spluj </gallery> <gallery mode="packed"> Bundesarchiv Bild 101II-MW-2849-03, Brest, Bau von U-Boot-Bunkern.jpg|Diazlec'h al listri-spluj Hole in the roof of a U-boat pen in Brest.jpg|Un toull e toenn unan eus lochoù diazlec'h al listri-spluj goude bombezadegoù [[Royal Air Force|Aerlu ar Rouantelezh-Unanet]] (miz Gwengolo 1944) Concrete U-boat pens at Brest.jpg|Diazlec'h al listri-spluj goude bombezadegoù Aerlu ar Rouantelezh-Unanet, miz Eost 1944 </gallery> * Un nijerez alaman [[Heinkel He 72]] (marilhet WNr 1236) a gouezhas e Brest d'an [[22 Kerzu|22 a viz Kerzu]] [[1940]] ; gloazet e voe he levier<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe Finistère]</ref>. * Nijerezioù ar Re Gevredet aet d'ar strad e Brest : d'an [[2 a viz Meurzh]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington Ic]] marilhet R3279 ha kodet KO-DR eus ''115th Squadron'' ar Royal Air Force ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) er mor nepell diouzh Brest ; lazhet e voe e voe he c'hwec'h nijour, kavet e voe ur c'horf hepken, douaret eo e Felton ([[Bro-Saoz]]). D'ar [[6 a viz Ebrel]] [[1941]] e voe taolet un nijerez [[Bristol Beaufort|Beaufort]] marilhet N1016 ha kodet OA-X eus an ''22nd Squadron'' eus ar Royal Air Force d'an diaz gant ar [[Flak]] er mor e-tal Kastell Brest ; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e Bered Kerfaotraz e Brest; deuet a oa al laz a-benn eus e daol koulskoude: tizhet e oa bet al lestr-brezel alaman ''Gneisenau'' gant un darzherez. D'an [[10 a viz Ebrel]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington IC]] marilhet R1442 ha kodet HA-D eus ar ''218th Squadron'' ar R.A.F. e donvor Brest; lazhet e voe he seizh nijour, douaret e voe daou anezhe e Bered Kerfaotraz e Brest, ne voe ket kavet ar re all. D'ar [[1 Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington]] marilhet R1343 ha kodet OJ-B eus ''149th Squadron'' ar RAF er porzh kenwerzh e Brest; lazhet e voe he femp nijour, douaret int e Bered Kerfaotraz e Brest<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>; d'ar [[26 a viz C'hwevrer]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]]D-5-CO (marilhet 41-23820 ha kodet KY-C) eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'' - 480th Antisubmarine Group / 1st th BS), gant dek den en e vourzh er mor e donvor Brest, ne voent ket adkavet; d'ar [[1 Mae|1añ a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-20-VE (marilhet 42-5784 ha kodet GY-?) eus an U.S.A.A.F. e [[Lenn-vor Brest]] gant dek milour en e vourzh; ne voe kavet korf ebet; d'an [[28 Mezheven|28 a viz Even]] [[1943]] e kouezhas ur B-17 F-70-BO (anvet "Argonaut II", marilhet 42-29817 ha kodet YB-D, 351{{vet}} Bomb Group, 508 {{vet}} Squadron) eus an United States Army Air Forces er mor e tu Brest gant dek milour en e vourzh; tapet e voe pevar anezhe gant an Alamaned, ne voe ket kavet korfoù ar re arall; er memes devezh e kouezhas ur B-17 F-70-BO (anvet "Thunderbird II", marilhet 42-5724 ha kodet LG-T, 351{{vet}} Bomb Group, 508 {{vet}} Squadron) eus an USAAF er mor tu Brest gant dek milour en e vourzh; tapet e voe unan anezhe gant an Alamaned, daou a zeuas a-benn da achap, ne voe ket kavet korfoù ar re arall; d'an [[18 a viz Du]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]]H (marilhet 42-7640 ha kodet JU-?, 446{{vet}} Bomb Group, 707{{vet}} Squadron) eus an United States Army Air Forces e "Kerinou" e Brest gant dek milour en e vourzh; tapet e voe c'hwec'h nijour gant an Alamaned, daou all a zeuas a-benn da achap, mervel a reas an daou vilour arall; d'ar [[5 a viz Kerzu]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij B-17 G-70-BO (anvet "Bucket Of Bolts", marilhet 42-37747 ha kodet XM-A, 94{{vet}} Bomb Group, 332{{vet}} Squadron) eus an USAAF;er mor er gwalarn da Vrest gant dek milour en e vourzh; ne voe kavet korf ebet; d'an [[9 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Martin B-26 Marauder|B-26-C45]] (marilhet 42-107636 ha kodet Y5-H, 344{{vet}} Bombing Group, 495{{vet}} Bombing Squadron) eus an USAAF war vord Porzh Brest gant c'hwec'h nijour en e vourzh; lazhet e voent holl, douaret int er [[Zachary Taylor]] National Cemetery e [[Louisville (Kentucky)|Louisville]] ([[SUA]])<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. * Emgann Brest : soudarded [[SUA]] o stourm evit dieubiñ ar gêr. <gallery mode="packed"> US Army field gun in action.jpg Battle of Brittany - Brest 02.jpg Battle of Brittany - Brest 01.jpg Battle of Brittany - Brest 03.jpg </gallery> * D'ar [[16 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korf un den eus ar gumun, ezel eus ar [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|Rezistañs]], bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an [[13 a viz Gouere]] [[1944]] gant al lu [[Alamagn|alaman]] e [[kreñvlec'h Pentevr]] e [[Sant-Pêr-Kiberen]]<ref>René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 329</ref>. * Goude ar [[Eil Brezel Bed|brezel]] ec'h adsavas an annezidi (repuet er [[Sarthe]] dreist-holl) ur gêr nevez hervez raktresoù an tisavour [[Jean-Baptiste Mathon]]. Echuet e voe adsevel anezhi e [[1961]]. An arsanailh a voe an andon a leve pennañ evit kêr betek fin an {{XXvet kantved}} hag e ziskar a voe abeg d'un enkadenn armerzhel er rannvro. Treiñ a ra neuze ar gêr war-zu an imbourc'h diwar-benn ar mor hag an teknologiezhioù nevez. === Darvoudoù pennañ istor Brest === <div style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2"> * 250-350 savadur ar "castellum" * 410-420 emsavadeg [[Arvorig]] a-enep [[Henroma|Roma]]{{Daveoù a vank}} *[[452]] damzistrujet eo kêr gant goprsoudarded hunat{{Daveoù a vank}} *[[1240]] [[Yann Iañ (dug Breizh)|Yann Iañ]] a bren ar gêr digant kont [[bro-Leon|Leon]] [[Herve III]] *[[1341]] [[Yann Moñforzh]] a gemer ar gêr ha mogeriañ a ra anezhi *[[1386]]-[[1387]] [[Yann IV (dug Breizh)|Yann IV]] a seziz en aner ar gêr dalc'het gant ar Saozon *[[Richarzh III (Bro-Saoz)|Richard III Bro-Saoz]] a ro en-dro ar gêr da [[Yann IV (dug Breizh)|Yann IV]] en eskemm ouzh ur gwerzh-daspren *[[Anna Breizh]] a weladenn kêr *[[1512]] Emgann [[La Cordelière]] *[[1593]] [[Herri IV (Bro-C'hall)|Henri IV]] a ro ar gwir-bourc'hizelezh da gêr Vrest *[[1629]] Ar [[Kardinal Richelieu|C'hardinal Richelieu]] a gas d'Infreville da Vrest. *[[1639]] Ar [[Kardinal Richelieu|C'hardinal Richelieu]] a grou an arsanailh hag ar porzh brezel *[[1681]] [[Loeiz XIV]] a stag [[Rekourañs]] ouzh Brest *[[1683]] [[Vauban]] a grog ar raktres da sevel kreñvlec'hioù en-dro da Vrest *[[1685]] Donedigezh kannadourien roue Siam *[[1694]] Raktres aozadur kêr gant [[Vauban]] *[[1702]] Bennigadenn iliz Sant-Loeiz *[[1746]]-[[1784]] Savadurioù bras an ijinour [[Antoine Choquet de Lindu]] *[[1752]] Savidigezh [[Akademiezh ar Morlu]] *[[1778]] Emgann ar ''Belle Poule'' *[[1785]] Disparti ergerzhadeg [[La Pérouse]] *[[1789]] Dilennadeg ar gannaded vrestat d'ar [[Stadoù Jeneral]] *[[1800]] Anvet eo ar prefed morel kentañ [[Cafarelli]] *[[1801]] Krouidigezh [[Skol ar Morlu]] *[[1852]] Divizet ez eus kas ar c'haleourion da [[Gwiana|Wiana]] *[[1856]] Dekred diwar-benn savidigezh ur pont war ar [[Penfell]] *[[1858]] Gweladenn [[Napoleon III]] hag an impalaerez [[Eugenia de Montijo|Eujeni]] *[[1858]] ([[1 Gwengolo|1{{añ}} miz Gwengolo]]) serret eo ar galeoù *[[1859]] Dekred diwar-benn krouidigezh ur porzh kenwerzh e Porzh-Trein *[[1861]] Digoret eo ar pont *[[1861]] - [[1889]] Ar porzh-kenwerzh a ya eus ar [[Penfell]] da boull Porzh-Trein. *[[1865]] Erruout a ra an [[hent-houarn]] e Brest *[[1891]] [[Brest-Pariz-Brest]] kentañ *[[1917]]-[[1918]] An Amerikaned a zilestr e Brest. *[[1930]] Digoridigezh ar [[pont Albert-Louppe]], anvet ivez pont [[Plougastell]] *[[1940]] ([[19 a viz Even]]) Al lu alaman a antre e Brest *[[1941]] Bombezadegoù kentañ war kêr *[[1941]] ([[22 Meurzh]]) Ar vorrederien alaman [[Scharnhorst (1936)|Scharnhorst]] ha [[Gneisenau (1938)|Gneisenau]] *[[1942]] ([[11 C'hwevrer]]), ar vorrederien a ya kuit eus kêr *[[1943]] (28 Genver) an dud n'eo ket ret dezhe chom a dle mont kuit eus kêr *[[1943]] Studioù kentañ diwar-benn ar raktres adsevel kêr *[[1944]] ([[9 Gwengolo]]) Tarzhadenn ar [[Goudorenn Sadi-Carnot|c'houdorenn Sadi-Carnot]] (373 annezad ha kantadoù a soudarded alaman a zo lazhet) *[[1944]] ([[18 Gwengolo]]) Ar [[gwarnizon]] en em zaskor *[[1945]] Krouidigezh Brest Vras dre stagidigezh [[Lambezelleg]], [[Kerbêr-Kilbignon]] ha [[Sant-Mark (Brest)|Sant-Mark]] *[[1947]] [[Tarzhadenn an Ocean Liberty]]. Distrujet ez eus un darn eus karter [[Sant-Mark (Brest)|Sant-Mark]] *[[1946]] - [[1961]] Adsavidigezh kêr *[[1950]] Lazhet eo ar micherour [[Édouard Mazé]] gant ar polis e-kerzh ur vanifestadeg d'ar [[17 a viz Ebrel]]. *[[1960]] Krouidigezh Skolaj ar Skiantoù, a yelo da [[Skol-veur Breizh-Izel]] *[[1960]] ([[7 Gwengolo]]) Kêr a zegemer Medalenn ar [[Rezistañs]] *[[1974]] ([[1añ Genver|1{{añ}} Genver]]) Krouidigezh [[Brest Meurgêr ar Mor]] *[[1994]] Digoridigezh [[Pont Kanol Iz]] *[[2000]] Krouidigezh [[Bro Brest]] </div> == Sevenadur == * {{fr}} [http://www.mairie-brest.fr/biblio/ Porched al levraouegoù], Levraoueg Ti-kêr Brest : rouedad levraouegoù Brest a zo enni dek levraoueg-karter === Mirdioù === * {{fr}} [http://www.musee-marine.fr/index.php?lg=fr&nav=108&flash=1 Mirdi ar morlur] * {{fr}} [http://www.mairie-brest.fr/brest/tour_tanguy.htm Mirdi an tour Tanguy] * {{fr}} [http://www.mairie-brest.fr/brest/musee_beauxarts.htm Mirdi an arzoù] * Mirdi an Eñvor === Brezhoneg === {{Pennad pennañ|Brest el lennegezh vrezhonek}} ==== Ya d'ar brezhoneg ==== * D’ar 16 a viz Mezheven [[2006]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 7 a viz Kerzu [[2017]] e oa bet votet gant Kuzul-kêr Brest mont war-zu live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]]. * D'an 20 a viz Ebrel 2018 eo bet roet al label live 1 da gêr Vrest evit bezañ kaset da benn eizh ober a-du gant ar yezh ==== Deskadurezh ==== * Div skol [[Diwan]] a zo e Brest, an hini gentañ, krouet e [[1978]], zo e karter Kerango hag an eil e karter ar Gwelmeur. * Un hentad divyezhek [[Div Yezh]] a zo er [[Skol Jacquard]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 753 skoliad er skolioù [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek publik (20,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. ==== Bugaligoù ==== *Ar vagouri "P'tit Mousse" a zo gant un tañva d'ar yezh. === Sport === ==== Mell-droad ==== *[[Stade Brestois|Stad Brest]] ==== Marc'h-houarn ==== <div style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2"> [[Tro Bro-C'hall]]: *[[24 a viz Gouere]] [[1906]] : 11{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1906|Tro Bro-C'hall]] etre [[Naoned]] ha Brest ; trec'h eo [[Louis Trousselier]]. *[[26 a viz Gouere]] [[1906]] : loc'hañ a ra 12{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1906|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du [[Caen]] ([[Calvados]]). *[[30 a viz Gouere]] [[1907]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1907|Tro Bro-C'hall]] etre [[Naoned]] ha Brest ; trec'h eo [[Gustave Garrigou]]. *[[1añ Eost|1{{añ}} a viz Eost]] [[1907]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1907|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Caen]] (Calvados). *[[4 a viz Eost]] [[1908]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1908|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha Brest ; trec'h eo [[François Faber]] ([[Luksembourg]]). *[[6 a viz Eost]] [[1908]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1908|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Caen] (Calvados). *[[27 a viz Gouere]] [[1909]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1909|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha Brest ; trec'h eo [[Gustave Garrigou]]. *[[29 a viz Gouere]] [[1909]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} hag 2{{l}} diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1909|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Caen (Calvados). *[[27 a viz Gouere]] [[1910]] : 13{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1910|Tro Bro-C'hall]] etre Naoned ha Brest ; trec'h eo [[Gustave Garrigou]]. *[[29 a viz Gouere]] [[1910]] : loc'hañ a ra 14{{vet}} hag eil diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1910|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Caen (Calvados). *[[23 a viz Gouere]] [[1911]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1911|Tro Bro-C'hall]] etre [[ar Roc'hell]] ([[Charente-Maritime]]) ha Brest ; trec'h eo [[Marcel Godivier]]. *[[26 a viz Gouere]] [[1911]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1911|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du [[Cherbourg]] ([[Manche]]). *[[21 a viz Gouere]] [[1912]] : 12{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1912|Tro Bro-C'hall]] etre ar Roc'hell (Charente-Maritime) ha Brest ; trec'h eo [[Louis Heusghem]] ([[Belgia]]). *[[24 a viz Gouere]] [[1912]] : loc'hañ a ra 13{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1912|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Cherbourg (Manche). *[[3 a viz Gouere]] [[1913]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1913|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Henri Pélissier]]. *[[5 a viz Gouere]] [[1913]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1913|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du ar Roc'hell (Charente-Maritime). *[[2 a viz Gouere]] [[1914]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1914|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Emile Engel]]. *[[4 a viz Gouere]] [[1914]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1914|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du ar Roc'hell (Charente-Maritime). *[[3 a viz Gouere]] [[1919]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1919|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Francis Pélissier]]. *[[5 a viz Gouere]] [[1919]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1919|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du [[Les Sables-d'Olonne]] ([[Vañde]]). *[[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1920]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1920|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Henri Pélissier]]. *[[3 a viz Gouere]] [[1920]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1920|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde). *[[30 a viz Mezheven]] [[1921]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1921|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; aet ar maout gant [[Léon Scieur]] ([[Belgia]]). *[[2 a viz Gouere]] [[1921]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1921|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde). *[[29 a viz Mezheven]] [[1922]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1922|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Robert Jacquinot]]. *[[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1922]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1922|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde). *[[28 a viz Mezheven]] [[1923]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1923|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Henri Pélissier]]. *[[30 a viz Mezheven]] [[1923]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1923|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde). *[[26 a viz Mezheven]] [[1924]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1924|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Théophile Beeckman]] ([[Belgia]]) ha [[Philippe Thys]] ([[Belgia]]). *[[28 a viz Mezheven]] [[1924]] : loc'hañ a ra 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1924|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde). *[[25 a viz Mezheven]] [[1925]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1925|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Louis Mottiat]] ([[Belgia]]). *[[26 a viz Mezheven]] [[1925]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1925|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha [[Gwened]] ; trec'h eo [[Nicolas Frantz]] ([[Luksembourg]]). *[[30 a viz Mezheven]] [[1926]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1926|Tro Bro-C'hall]] etre Cherbourg (Manche) ha Brest ; trec'h eo [[Joseph van Dam]] ([[Belgia]]). *[[2 a viz Gouere]] [[1926]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1926|Tro Bro-C'hall]] eus Brest war-du Les Sables-d'Olonne (Vañde). *[[24 a viz Mezheven]] [[1927]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinan]] ha Brest (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[André Leducq]]. *[[25 a viz Mezheven]] [[1927]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Gustaaf Van Slembrouck]] ([[Belgia]]). *[[20 a viz Mezheven]] [[1928]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha Brest (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Pé Verhaegen]] ([[Belgia]]). *[[21 a viz Mezheven]] [[1928]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened](a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Marcel Bidot]]. *[[3 a viz Gouere]] [[1929]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha Brest ; trec'h eo [[Louis Delannoy]] ([[Belgia]]). *[[4 a viz Gouere]] [[1929]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened ; trec'h eo [[Gustaaf Van Slembrouck]] ([[Belgia]]). *[[4 a viz Gouere]] [[1930]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha Brest ; trec'h eo [[Charles Pélissier]]. *[[5 a viz Gouere]] [[1930]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened ; trec'h eo [[Omer Taverne]] ([[Belgia]]). *[[2 a viz Gouere]] [[1931]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha Brest ; trec'h eo ar [[Breizh]]ad [[Léon Le Calvez]]. *[[3 a viz Gouere]] [[1931]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened ; trec'h eo [[André Godinat]]. *[[12 a viz Gouere]] [[1939]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre [[Roazhon]] ha Brest ; trec'h eo ar [[Breizh]]ad [[Pierre Cloarec|Pêr Gloareg]]. *[[13 a viz Gouere]] [[1939]] : 4{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre Brest hag [[an Oriant]] ; trec'h eo [[Raymond Louviot]]. *[[25 a viz Mezheven]] [[1952]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1952|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Roazhon ; trec'h eo [[Rik Van Steenbergen]] ([[Belgia]]). *[[13 a viz Gouere]] [[1954]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Brieg]] ha Brest ; trec'h eo [[Dominique Forlini]]. *[[14 a viz Gouere]] [[1954]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha Gwened ; trec'h eo [[Jacques Vivier]]. *[[2 a viz Gouere]] [[1958]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1958|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Brieg ha Brest ; trec'h eo [[Brian Robinson]] ([[Bro-Saoz]]). *[[29 a viz Mezheven]] [[1962]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinarzh]] ha Brest ; trec'h eo [[Robert Cazala]]. *[[27 a viz Mezheven]] [[1974]] : dalc'het eo rakredadeg [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] e Brest (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Eddy Merckx]] ([[Belgia]]). *[[28 a viz Mezheven]] [[1974]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha [[Kastell-Paol]] ; trec'h eo [[Ercole Gualazzini]] ([[Italia]]). *[[5 a viz Gouere]] [[2008]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2008|Tro Bro-C'hall]] etre Brest ha [[Pluveleg]] ; trec'h eo [[Alejandro Valverde]] ([[Spagn]]). </div> == Monumantoù ha traoù heverk == Brudet eo [[Pont Rekourañs]] ha [[straed Siam]] e Brest. Eus ar monumantoù savet a-raok an {{XIXvet kantved}} ne chom nemet ar [[Kastell Brest|c'hastell]], an [[Tour Tangi]] hag un nebeud tiez ha savadurioù kozh, savadurioù evit an arsanailh ha kreñvlec'hioù en o zouez. E Rekourañs e chom un darn eus [[straed Sant-Maloù]] distrujet gant [[bombezadeg]]où en [[Eil Brezel-bed]]. Anavezet eo Brest abalamour d'ar gouelioù bigi kozh aozet ganto bep pevar bloaz. Savet eo anv ar gouel diwar anv ar gêr mui ar bloavezh (Brest 2008, Brest 1992...). === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ''Kerfaotraz''=== {| class="wikitable" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Aostralia}} |3 |- |[[Restr:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |14 |- |{{Rouantelezh-Unanet}} |93 |- |{{Zeland-Nevez}} |1 |- |'''Hollad''' (korfoù anavezet hepken) |'''104''' |} Diwar ar 104 soudard anavezet douaret er vered ez eus 31 milour eus ar [[Brezel-bed Kentañ]] ha 73 eus an Eil Brezel-bed<ref name="Commonwealth War Graves Commission" />. == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs=== {{Grafik poblañs}} == Imbourc'h ha deskadurezh uhel == Dre m'emañ kreizenn armerzhel kêr-benn [[Breizh-Izel]] eno ez eus kalz skolioù-meur hag annezadennoù imbourc'h e Brest. * [[Skol-veur Breizh-Izel]] enni [[skol uhel stummañ kelennerien]] Breizh. * Skolioù uhel ** [[Skol Vroadel Ijinourien Brest]] ** [[Skol Uhel Pellgehenterezh Breizh]] ** [[Skol Uhel Vroadel Ijinourien ar Studioù ha Teknikoù an Armoù]] ** [[Skol Uhel kenwerzh Breizh]] ** [[Skol ar Morlu]] ** [[Ensavadur meur war an elektronik hag an teknologiezhioù niverel]] * [[Ensavadur]]ioù imbourc'h ** [http://www.cerv.fr/ CERV] : Kreizenn europat reolder amwir ** [[Ifremer]] Ensavadur Gall Imbourc'h evit Gounezerezh ar mor ([http://www.ifremer.fr/brest/ liamm diavaez]) ** [http://www.ifremer.fr/ifrtp/] : [[Ensavadur Gall Pennahelel - Paul Émile Victor]] (ex-IFRTP) ** [https://web.archive.org/web/20060716040939/http://www.le-cedre.fr/ le CEDRE] ** [http://www.ifremer.fr/ird/ IRD/ORTSTOM] : Ensavadurioù Imbourc'h evit an Diorroadur. ** [http://www.shom.fr/ SHOM] == Melestradurezh == [[Restr:Brest_mairie-Foire_Saint-Michel.jpg|thumb|upright=1.4|Ti-kêr Brest e [[Plasenn ar Frankiz]]]] {| class="wikitable" |+ Roll ar vaered !Dilennadeg !! Anv !! Titl |- | align=right| [[2026]]- || [[Stéphane Roudaut]] || Maer |- | align=right| [[2001]]-[[2026]] || [[François Cuillandre]] || Maer |- | align=right| [[1989]]-[[2001]] || [[Pierre Maille]] || Maer |- | align=right| [[1985]]-[[1989]] || [[Georges Kerbrat]]|| Maer |- | align=right| [[1983]]-[[1985]] || [[Jacques Berthelot]]|| Maer |- | align=right| [[1982]]-[[1983]] || [[Pierre Maille]] || Maer |- | align=right| [[1977]]-[[1982]] || [[Francis Le Blé]]|| Maer |- | align=right| [[1973]]-[[1977]] || [[Eugène Berest]]|| Maer |- | align=right| [[1959]]-[[1973]] || [[Georges Lombard]] || Maer |- | align=right| [[1958]]-[[1959]] || Auguste Kervern || Maer |- | align=right| [[1954]]-[[1958]] || [[Yves Jaouen]]|| Maer |- | align=right| [[1954]]-[[1954]] || Lucien Chaix || Maer |- | align=right| [[1953]]-[[1954]] || [[Yves Jaouen]]|| Maer |- | align=right| [[1947]]-[[1953]] || Alfred Pierre Marie Chupin || Maer |- | align=right| [[1945]]-[[1947]] || Jules Lullien || Maer |- | align=right| [[1944]]-[[1945]] || Victor le Gorgeu || Prezidant an Delegasion Ispisial |- | align=right| [[1942]]-[[1944]] || Victor Eusen || Maer |- | align=right| [[1929]]-[[1941]] || Victor le Gorgeu || Maer |- | align=right| [[1921]]-[[1929]] || Léon Nardon || Maer |- | align=right| [[1920]]-[[1921]] || Hippolyte Masson || Maer |} Kalz brasoc'h eo teuas Brest da vezañ e 1945 pa voe staget teir c'humun all outi : [[Lambezelleg]], [[Kerbêr-Kilbignon]] ha [[Sant-Mark (Brest)|Sant-Mark]]. === Kantonioù Brest === Dre 5 [[kanton]] eo rannet. * [[kanton Brest-1]] : Brest/Bellevue • Brest/Lambezelleg * [[kanton Brest-2]] : Brest/Kreiz-kêr • Brest/Rekourañs * [[kanton Brest-3]] : Brest/Kerbêr • [[Plouzane]] * [[kanton Brest-4]] : [[Boc'harzh]] • Brest/An Ermitaj • Brest/Ar Gazeg Wenn • [[Gouenoù]] • [[Gwiler-Leon]] * [[kanton Brest-5]] : Brest/Kerichen • Brest/Sant-Mark == Tud == * [[Georges Thierry d'Argenlieu]], [[amiral]]. * [[André Colin]], politikour. * [[Édouard Corbière]], paramantour ha skrivagner gallek. * [[Yves Guéna]], politikour. * [[André Guilcher]], [[douaroniezh|douaroniour]]. * [[Marie Lénéru]], skrivagnerezh gallek. * [[Jean Oberlé]], livour. * [[Pierre Ozanne]], livour. * [[Yvan Ropars]], [[livour]] ha [[kizeller]]. * [[Berthe Sylva]], kanerez. * [[Yves Le Gallo]], kelenner Skol-Veur. === Tud bet ganet eno === <div style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2"> * [[1660]] : [[Isaac Robelin (mab)]], ijinour milour [[Bro-C'hall|gall]]. * [[1748]] : [[Jean-Michel Huon de Kermadec]] (1748-1792), merdeer. * [[1769]] : [[Pierre François Keraudren|Pierre F. Keraudren]] (1769-1858), mezeg er Morlu ganet e karter [[Rekourañs]]. * [[1794]] : [[Prosper Garnot]], naturour ha surjian-mor [[breizhat]]. * [[1801]] : [[Prosper Levot]], istorour [[breizhat]]. * [[1803]] : [[Amable-Emmanuel Troude]], geriadurour [[brezhonek]]. * [[1826]] : [[Nathalie Lemel]], anarkourez, e [[1826]]. * [[1840]] : [[Constant Le Doré]], dispac'hour, krouer kevrenn an Etrebroadelenn e Brest. * [[1854]] : [[Adrien de Carné]], skrivagner brezhonek * [[1869]] : [[Emil Masson]], prederour ha stourmer peoc’hgar, saver ar gelaouenn ''[[Brug (kelaouenn)|Brug]]''. * [[1874]] : [[Gaston Esnault]], yezhour. * [[1875]] : [[Glaoda ar Prad]], skrivagner brezhonek. * [[1878]] : [[Victor Segalen]], skrivagner gallek. * [[1879]] : [[Jean Cras]], ofiser a vor ha [[sonaozour]]. * [[1880]] : [[Louis Hémon]], skrivagner [[gallek]], brudet e romant ''Maria Chapdelaine'' (skrivet gantañ e Kebek). * [[1896]]: Pierre Keraudren, d'an 20 a viz Kerzu, fuzuilhet d'ar 4 a viz Genver 1918 gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ e [[Craonne]] (Bro-C'hall) evit ''« hutinerezh »''<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr ''Mémoire des hommes'']</ref>. * [[1900]] : [[Roparz Hemon]], skrivagner brezhonek hag emsaver breizhat. * [[1905]] : [[Per Peron]], [[skeudennouriezh|skeudennour]] ha [[livouriezh|livour]]. * [[1907]] : [[Robert Micheau-Vernez]], arzour breizhat. * [[1910]] : [[Joseph Chardronnet]], beleg katolik, istorour hag emsaver. * [[1910]] : [[Henri Queffélec]], skrivagner gallek. * [[1911]] : [[Fant Rozeg]] (Meavenn hec'h anv-pluenn), barzhez, romantourez ha dramaourez vrezhonek, e [[Sant-Mark (Brest)|Sant-Mark]]. * [[1920]] : [[Yves Le Gallo]], skolveuriad. * [[1922]] : [[Alain Robbe-Grillet]], romantour ha filmour [[Bro-C'hall|gall]]. * [[1923]] : [[Pierre-Yves Moign]], sonaozour. * [[1923]] : [[Robert Castel (kevredigezhour)|Robert Castel]], sokiologour. * [[1937]] : [[René Abjean]], sonaozour. * [[1939]] : [[Jean-Yves Cozan]], politikour. * [[1955]] : [[Patrice Pellerin]], saver bannoù-treset. * [[1959]] : [[Jean-Jacques Urvoas]], politiker. * [[1960]] : [[Paol ar Meur]], skrivagner brezhonek. * [[1961]] : [[Paul Bloas]], arzour. * [[1964]] : [[Béatrice Dalle]], aktourez. * [[1964]] : [[Christophe Miossec]], kaner gallek. * [[1969]] : [[Frank Bodenes]], skrivagner ha troer brezhonek. * [[1970]] : [[Yann Tiersen]], sonour. * [[1972]] : [[Josilin Gourvenneg]], melldroader ha gourdoner. * [[1975]] : [[Mikael Bodlore-Penlaez]], skrivagner gallek ha kartennour. * [[1987]] : [[Gonzalo Higuaín]], melldroader arc'hantinat. </div> === Tud bet marvet eno === <div style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2"> * [[1728]] : [[Isaac Robelin (mab)]], ijinour milour [[Bro-C'hall|gall]]. * [[1791]] : [[Toussaint-Guillaume Picquet de la Motte]], letanant jeneral er [[morlu gall]]. * [[1878]] : [[Prosper Levot]], istorour [[breizh]]at. * [[1885]] : [[Amable-Emmanuel Troude]], geriadurour [[brezhonek]]. * [[1909]] : [[Pêr Pronost]], barzh. * [[1925]] : [[Kaourintin an Ourz]], kazetenner brezhonek. * [[1930]] : [[Ivon Krog]], skrivagner brezhoneg. * [[1932]] : [[Jean Cras]], ofiser a vor ha [[sonaozouriezh|sonaozour]]. * [[1939]] : [[Paul Émile Amable Guépratte|Émile Guépratte]], ofiser meur a vor [[Bro-C'hall|gall]]. * [[1961]] : [[Per Mokaer]], politikour ha skrivagner. * [[1971]] : [[Jim Sevellec]], [[livouriezh|livour]] ha [[feilhañs]]our [[breizh]]at. * [[1974]] : [[Florentin Goinard]], mouller, levrier, embanner hag emsaver. * 1974 : [[Alan-Gwenog Berr]], yezhoniour war ar brezhoneg, e [[1974]]. * [[1978]] : [[Biel Elies]], skrivagner brezhonek, e [[1978]]. * [[1988]] : [[Pêr Peron]], [[skeudennouriezh|skeudennour]] ha [[livouriezh|livour]]. * [[2003]] : [[Ronan Huon]], embanner ha skrivagner brezhonek. * [[2005]] : [[Ivona Martin]], emsaverez. * [[2007]] : [[Kristen Nogues]], telennourez. * [[2008]] : [[Reun ar Glev]], yezhadurour ha geriadurour [[brezhonek]]. * [[2009]] : [[Remi Derrien]], skrivagner, kazetenner, aktour ha jubennour brezhonek. * [[2010]] : [[Charlez ar Gall]], stourmer evit sevenadur Breizh. * [[2013]] : [[Pierre-Yves Moign]], sonaozour. </div> === Tud beziet eno === * [[Roparz Hemon]], skrivagner brezhonek, kazrtenner, troour, geriadurour ha romantour. === Ardamezeg ar familhoù === <div style="-moz-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-count:2"> {| |- |[[Restr:Agard-d.jpg|60px]] | :Gaspard '''Agard''', maer Brest e 1661. :''En gul e rodig-kentr en aour a eizh broud ; e gab gwriziet en glazur karget gant ur groaz avalaouek.'' |- |[[Restr:Basserode de Brétigny.gif|60px]] | :Claude '''Basserode''', senesal Brest e 1700 :''En glazur e leon en aour krabanet ha teodet en gul.'' |- |[[Restr:Bérard de la Seigneurais.png|60px]] |. :'''? Berard de la Seignerais''', senesal Brest e 1690. :''En glazur e gebrenn en argant heuliet ouzh beg gant ur greskenn ivez en argant ; e gab en argant karget gant teir balafenn en sabel.'' |- |[[Restr:Le Bescont.png|60px]] | :'''Germain Le Bescont''', maer Brest e 1651. :''En glazur e bilikan en e wadennoù en aour.'' |- |[[Restr:De Carné.gif|60px]] | :'''Marc de Carné''', kabiten Brest da vare [[Frañsez Iañ (Bro-C'hall)|Frañsez Iañ Bro-C'hall]]. |- |[[Restr:Nail de Mescaradec.gif|60px]] | :'''? Nail''' ː prokulor ha noter ar roue ouzh Lez Brest e 1695. :''En aour e gebrenn en sabel karget gant teir rozenn en argant.'' |- |[[Restr:Ozanne de la Tour.gif|60px]] | :'''Julien Ozanne''', arkitektour ha tisaver labourioù ar roue, a savas klozadur kentañ Brest e 1647. :'''Nicolas Ozanne''', teñzorer morlu Brest e 1696. :''Rannet; ouzh 1 en sabel e dour en aour; ouzh 2, en geot e deir sourin en aour.'' |- |[[Restr:Raby de Kerangrun.gif|60px]] | :'''Raby''' ː unan eus kannaded Brest ouzh Breujoù 1742 ; ul letanant fourgadenn e 1766 ; maer Brest e 1785. :''Troc'het : ouzh 1 en argant e gi tremenant en sabel kurunet en aour hag o terc'hel en e bav dehou ur gougleze ivez en aour ; ouzh 2 en glazur e seizh gousourin en argant.'' |- |[[Restr:Turin de la Salle.gif|60px]] | :'''François Turin''', maer Brest e 1649. :''En aour e erez en sabel.'' |} </div> == Gevelliñ == ;Kêrioù gevellet * {{Gevelliñ|Denver|Stadoù Unanet|United States|bloavezh=1956}} * {{Gevelliñ|Plymouth (Bro-Saoz)|Bro-Saoz|England|kêr=Plymouth|bloavezh=1963}} * [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|25px]] [[Kiel (Alamagn)|Kiel]] ([[Alamagn]], [[Schleswig-Holstein]]) abaoe 1964 * [[Skeudenn:Flag of Italy.svg|25px]] [[Taranto]] ([[Italia]], [[Puglia]]), abaoe 1964 * [[Skeudenn:Flag of Japan.svg|25px|border]] [[Yokosuka]] ([[Japan]], [[rannvro Kantō]]), abaoe 1970 * [[Skeudenn:Flag of Ireland.svg|25px]] [[Dún Laoghaire]] ([[Iwerzhon]], [[Cúige Laighean]]), abaoe 1984 * [[Skeudenn:Flag of Spain.svg|25px]] [[Cádiz]] ([[Spagn]], [[Andalucía]]), abaoe 1986 * [[Skeudenn:Flag of Burkina Faso.svg|25px]] [[Saponé]] ([[Burkina Faso]], [[Centre-Sud (Burkina Faso)|Kreiz-Su]]), abaoe 1989 * [[Skeudenn:Flag of Romania.svg|25px]] [[Constanța]] ([[Roumania]]), abaoe 1993 ;Emglevioù * [[Bgayet]] e [[Skeudenn:Berber_flag.svg|25px]] [[Kabilia]], abaoe 1995, * [[Haiphong]] e {{Vietnam}}, * [[Qingdao]] e {{Sina}}, abaoe 2006. == Levrlennadur == * [[Jeremi Kostiou]], ''Ar marc’h-du e Brest'', e-barzh Briac, ''Avel Reter'', Plabenneg, [[Nadoz-Vor embannadurioù|Nadoz-Vor Embannadurioù]], 2015, pp.&nbsp;42–45. * Jeremi Kostiou, ''Le commerce de chansons sur feuilles volantes à Brest, 1915-1955'', ''Les Cahiers de l’Iroise'', niv. 227, 2017, pp.&nbsp;174–182. * Jeremi Kostiou, ''Quand Pontanezen révèle ses vestiges…'', ''Les Cahiers de l’Iroise'', niv. 225, 2017, pp.&nbsp;176–190. *Kris hag Étienne Davodeau, ''Un den zo marvet'', Nadoz-Vor Embannadurioù, Brest, 2021. *Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 *Bernard Tanguy ː ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère.'' Chasse-Marée / Ar Men. 1990 *Erwan Vallerie ː ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liamm diavaez == {| align="right" |- valign="top" |{{Commons|Brest, France|Brest}} |{{Wikeriadur}} |} *{{fr}} [http://www.brest.fr/ Lec'hienn ofisiel an ti-kêr] {{clr}} == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Brest]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Kêrioù distrujet gant ur brezel]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Diazezlec'hioù listri-spluj alaman e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e 1944]] [[Rummad:Porzhioù Breizh]] |} j1mlqffw53x0xrl2og4uxlwvmjsrl7i 0 11573 2189960 2182067 2026-05-04T14:51:01Z OPAB44 57507 2189960 wikitext text/x-wiki :[[Restr:Disambig bordered fade.svg|20px]] ''Evit sterioù all an anv Brieg, gwelit [[Brieg]].'' {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Brieg |anvOfisiel = ''Briec'' | skeudenn = Mairie briec.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemper Breizh ar C'hornôg]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Brieg|Brieg]] | insee = 29020 | cp = 29510 | maer = Thomas Férec | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 67.87 | hedred = -3.997222 | ledred = 48.102778 | uk = | ubi = 44 | ubr = 230 | lec'hienn web = [https://www.briec.bzh/ Ti-kêr] }} '''Brieg''' zo ur gumun e [[Kerne-Izel]] e [[Breizh]]. Pennlec'h [[kanton Brieg]] e departamant [[Penn-ar-Bed]] eo ivez. Emañ er vroig [[Bro C'hlazig|Glazik]]. == Anv == * Dauzat & Rostaing : ''Briaco'', 642<ref>Albert Dauzat & Charles Rostaing ː ''Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France''. Larousse, 1963 ; Guénégaud, 1978</ref>. * Bernard Tanguy  (1990) : ''Plebs Brithiac'', {{XIvet kantved}}, 1160 ; ''Briziac'', 1249, war-dro 1330, 1368, 1405, 1574 ; ''Briziec'', 1675 ; e brezhoneg : ''Brieg''<ref>Bernard Tanguy ː ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée - Ar Men, 1990</ref>. * Erwan Vallerie (1995) : ''Brithiac'', XI{{vet}} ; ''Brisiac'', 1038 ; ''Brithiac'', XI{{vet}} ; ''Brisiac'', 1160 ; ''Briziac'', 1220 ; ''Brithiac'', XIII{{vet}} ; ''Brizyac'', 1368 ; ''Briziac'', 1516 ; ''Briziac'', 1533 ; ''Briziac'', 1536 ; ''Briziac'', 1574 ; ''Brisac'', 1630 ; ''Briziec'', 1675 ; ''Briec'' pe ''Brisiac'', 1731. * Emb. Flohic (1998): ''Briziac'' pe ''Brithiac''. * Hervé Abalain (2000) : ''Plebs Brithiac'' en XI{{vet}} kantved ; ''Briziac'' e 1330. ;Gerdarzh * Deveret eus un anv-den ''*brigos''<ref>Dauzat & Rostaing</ref>'', *Brittius, ̽*Brictius''<ref>Bernard Tanguy</ref>. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == {| |- |[[Restr:Blason de la ville de Briec (Finistère).svg|80px]] | :''Tredeet-pleget diouzh kembar, ar gwriadurioù ledanaet e giz treustellanoù en argant : ouzh 1 en gul e groaz pavek en aour, ouzh 2 en geot e rod dentek en aour, ouzh 3 en glazur e deir zañvouezenn en aour ; e gab amgranellek en argant e deir brizhenn erminig.''<ref>Michel Froger & Michel Pressensé ː ''Armorial des communes du Finistère''. 2001.</ref> |} == Istor == ==={{IXvet kantved}}=== *Er bloaz [[818]] e voe e Brieg un emweladenn etre [[Loeiz an Deol]], [[Roue Bro-C’hall]], ha [[Morvan Lez-Breizh]], [[Roll Rouaned ha Duged Breizh|roue Breizh]]<ref>{{fr}} Cassard, Jean-Christophe. ''Les Bretons de Nominoë''. Brasparzh : Éditions Beltan, 1990, p. 14 {{ISBN|978-2-905939-17-3}}</ref>. === {{XVIIvet kantved}} === *[[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: toket e voe ar c'hloc'h-galv d'an [[9 a viz Even]] [[1675]]. Preizhet ha devet e voe maner ''ar Veuzid'' gant ur strollad emsavidi, etre 700 hag 800 e oant<ref>Serge Duigou, ''La Révolte des Bonnets Rouges en Pays Bigouden'', Embannadurioù Ressac, Kemper, 1989, pajenn 4 ; kontet eo ivez an darvoud-se gant [[Yann Bijer]] en e romant ''Torr e benn'' (Al Liamm, 2011).</ref>. Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus Brieg, Le Moing (bras), Louis Laleveou ha Querozean, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref> . ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Goraguer, person, ha gant ur c'hure, Ruppe e anv ; nac'het e voe gant ur c'hure arall anvet Timen<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 50 ha 51</ref>. * Lazhet e voe Gorager, ar person touer, e miz Mezeven 1795, gant ur vandennad chouanted da-geñver an argad a-enep da boultrerezh [[Pont-ar-Veuzenn]]<ref>Hervez [[Yeun ar Gow]], ''[[Ar Person touer]]'', p. 8</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 271 gwaz abalamour d'ar brezel, eleze 6,11% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=135&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 28 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=135&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[23 a viz Genver]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-25-BO (anvet "Susfu" ha marilhet 41-24584) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] en [[Edern (kumun)|Edern]] hag e Brieg ; diwar an dek milour eus e baread e varvas daou, unan anezhe a zo douaret er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] ([[Bro-C'hall]]), c'hwec'h a voe tapet gant an Alamaned, an daou all a zeuas a-benn da achap<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=135&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Lazhet e voe ur soudard d’an [[2 a viz Here]] [[1956]] en Aflou (departamant [[Tiaret]])<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6420490 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ;Ya d'ar brezhoneg * D'ar 1añ a viz Kerzu 2009 e oa bet votet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 8 a viz Genver [[2018]] eo bet roet al label a live 2 da gumun Brieg. ;Deskadurezh * E distro-skol 2025 e oa 117 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (25,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref> == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Chapel Sant Selia Brieg 01.jpg|Chapel Santez Aziliz 122 Briec Chapelle Saint-Sébastien Garnilis.JPG|Chapel Sant Sebastian Briec 3 Chapelle Saint-Corentin.JPG|Chapel Sant Kaourintin Briec Saint Vennec Kapelle04.jpg|Chapel Sant Venneg Briec Chapelle du Kreisker.JPG|Chapel ar C'hreizkêr 547 Briec Chapelle de La Madeleine.JPG|Chapel Santez Madalen 027 Briec-de-l'Odet Chapelle Saint-Vennec Statue de sainte Gwenn.JPG|Delwenn Santez Gwenn, er chapel sant Venneg </gallery> * Chapelioù katolik. * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Maner Trohanet. * Monumant ar re varv,<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=135 Memorial Genweb] luc'hskeudenn</ref>, bet dioueliet d'ar [[16 a viz Gouere]] [[1922]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/28069/briec-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx=600 |dimy= |popmax=6500 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2014 |bl11=2018 |bl12=2020 |bl13=2021 |p10=5590 |p1=3425 |p2=3436 |p3=3744 |p4=4587 |p5=4546 |p6=4603 |p7=5103 |p8=5497 |p9=5554 |p10=5590 |p11=5633 |p12=5736 |p13=5808 |mammenn=EBSSA }} ===Tud marvet eno=== * [[Yves Marie Audrein]], [[eskob]] touer ha kannad muntret gant ar [[Chouanerezh|Chouaned]], [[19 a viz Du]] [[1800]]. == Gevelliñ == *[[1993]] : [[Rhuthun]] {{[Kembre}}<ref>[https://web.archive.org/web/20150223053517/http://rhuthun-briec.moonfruit.com/ Gefeilldrefi - Twinned Towns - Villes Jumelées]</ref> == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Briec}} *{{fr}} [https://www.insee.fr/fr/statistiques/2011101?geo=COM-29020#chiffre-cle-1 INSEE] *{{fr}} [https://www.briec.bzh/ Lec'hienn an ti-kêr] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bro C'hlazig]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] f4wzdyf3ij4lmsxa2hyei7bssnrf668 0 11584 2190005 2186558 2026-05-05T07:17:27Z OPAB44 57507 2190005 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Karaez-Plougêr | anvOfisiel = ''Carhaix-Plouguer'' | skeudenn = Carhaix-Plouguer_-_Château_de_Kerampuil_02.JPG | alc'hwez = [[Maner Kerampuilh]] | ardamezioù = Blason_ville_fr_Carhaix-Plouguer_(Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù ar Poc'hêr|KK ar Poc'hêr]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh]] | kanton = [[Kanton Karaez-Plougêr|Karaez]] (pennlec'h) | insee = 29024 | cp = 29270 | maer = [[Kristian Troadeg]] ([[Breizh War Raok|BWR]]) | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | hedred = -3.5672 | ledred = 48.2783 | uk = 104 | ubi = 69 | ubr = 169 | gorread = 25.81 | lec'hienn web = [http://www.ville-carhaix.com/degemer_karaez Ti-kêr] }} '''Karaez-Plougêr''' zo ur gumun e [[Breizh]], pennlec'h [[kanton Karaez]], ha [[kêr-benn]] [[Poc'hêr]] e [[Kerne]]. Er bloaz 1956 e voe kendeuzet Karaez gant [[Plougêr]]. Un [[enklozadur]] e oa Kêr-Garaez en homañ. E [[Penn-ar-Bed]] emañ, gennet etre tri departamant abaoe an [[dispac'h gall]]: Penn-ar-Bed, [[Mor-Bihan]] hag [[Aodoù-an-Arvor]], ar pezh zo bet drastus evit hec'h [[armerzh]]. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Karaez-Plougêr''|gwalarn=[[Poullaouen]]|norzh=[[Poullaouen]]|biz=[[Karnoed]]<br><small>([[Aodoù-an-Arvor]])</small>|kornôg=[[Kerglof]]|reter=[[Trefrin]], [[Ar Vouster]]<br><small>([[Aodoù-an-Arvor]])</small>|gevred=[[Plevin]]<br><small>([[Aodoù-an-Arvor]])</small>|su=[[Motrev]]|mervent=[[Kledenn-Poc'hêr]], [[Sant-Hern]]|enklozadur=}} == Anv == === Stummoù skrivet === * Erwan Vallerie : "''Caer Ahes'', 1081 ; ''Carahes'', 1146 ; ''Carhahes, Caraes'', XIIè ; ''Carahes'', 1214 ; ''Carahais'', 1278 ; ''Kerahes'', 1290 ; ''Quarhez'', 1305 ; ''Kerahes'', 1306 ; ''Kerahes, Carahez'', 1315 ; ''Karahes'', 1320 ; ''Carahes'', 1327 ; ''Kar heys'', 1362 ; ''Carhaiz'', 1363 ; ''Karahais'', 1367 ; ''Kerhaes'', 1368 ; ''Kerahaiz'', 1370 ; ''Carahes'', 1371 ; ''Carahes, Sancti Tremori de Karahes'', 1371 ; ''Kerahes'', 1378 ; ''Karahes'', 1381 ; ''Carhaix'', 1381 ; ''Kerahez'', 1394 ; ''Kaerahees'', 1405 ; ''Kaerahes, Kaerahez'', 1415 ; ''Kerahes'', 1420 ; ''Kerahez, Kerahes'', 1422 ; ''Karhez'', 1457 ; ''Guicaraix'' (anv-tiegezh*), 1457 ; ''Karheix'', 1460 ; ''Keraheix'', 1462 ; ''Kerahaix'', 1466 ; ''Kerahez'', 1467 ; ''Kerahes'', 1469 ; ''Kerahes'', 1488 ; ''Carhaix'', 1489 ; ''Kerahes'', 1513 ; ''Kerahes'', 1516 ; ''Carhaix'', 1519 ; ''Karhez'', 1523 ; ''Kerahez'', 1524 ; ''Kerahes'', 1536 ; ''Carhaix'', 1565 ; ''Kerahes'', 1574 ; ''Kerahez'', 1591 ; ''Quarahez'', 1593 ; ''Karaes, Keraes, Carès, Kaerais, Kerhahez, Karhez'', 1636 ; ''Ker-Aes'', 1779"<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref>. === Gerdarzh === Kalz a draoù zo bet kinniget evit an anv se, darn iskis ha fentus<ref>Bet embannet dre ar munud en niverenn 69 / Mezheven 2020, e-barzh ''Kaier ar Poher'', p. 64 da 69</ref>. * Gregor Rostren : ''Urbs AEsia''. * Dom Lobineau : diwar ''Ker-Is''. * Corret de la Tour d'Auvergne : diwar ''Aetius'' (gouarnour roman Galia). * Ogée : Carhaix pe Ker-aes : diwar ''Aetius'' (gouarnour roman Galia). * Jacques Cambry : priñsez ''Ahès'', merc'h [[Konan Meriadeg|Conan Meriadec]], pe hini ar roue [[Gradlon]]. * Chevalier de Fréminville : diwar ''Ahès'' (priñsez). * Deric : diwar ar ger brezhonek ''Ker-Heic'' hag a dalv kement ha "klujar", abalamour ma vefe kalz anezho er vro. * Moët de la Forte-Mason, meneget gant Marteville & Varin = ''omne metallum'' "kêr ar [[metal]]où" abalamour da vengleuzioù Poullaouen. * Marteville & Varin : ''Urbs AEsia''. Tostaet o deus ivez Keraes ouzh ''Mons Aerus'' > ''Mené-Arès'' = Menez Arre. * René Jouan : diwar anv ''Cherem'' pe ''Keren'', kêr eus Tyr ([[Liban]]). * Anatole Le Braz : ''Kêr-Is'' =  Carhaix, kêr-benn an [[Osismied]]. * François Taldir-Jaffrennou : mann da welout gant ''Caer Aétius'' na ''Caer Ahès.'' Gwelloc'h eo tostaat ouzh ur gêr [[kerneveurek]] ''Carhays'', 14&nbsp;km eus [[Truru]],  5&nbsp;km eus Tregony. * O.-L. Aubert : Caer-Arhès. * Francis Gourvil : ''Car-'' n'eus mann da welout gant Kêr. * Léon Fleuriot : ''Corophes > Carofes > Carifes > Carahaes''. * François Moal : eus ''Caer Isc'' = Exeter, pe Caerhayes e [[Kernev-Veur]], pe Caerleon-Upon-Usk e [[Kembre]]. * Patrick Galliou ha Bernard Tanguy : ''Corophesium'' < ''Carrofens(em) <'' ''carruvium < quadruvium'' = kroashent. * Bernard Tanguy : ''carruvium'' < ''quadruvium'' ' = kroashent. * Gwenc'hlan Le Scouezec  : ''Kera(h)es'' = Kêr (prinsez) Ahès. * Éditions Flohic : ''carofes'', kroashent. * Guide Michelin : ''"Kaer" signifie "ville" ; ''Ahès'' désignerait les Osismes, une tribu celte''. * Christian Y.-M. Kerboul : ''Carophesium'' > Carofès : kêr ar c'hroashent. * Daniel Delattre : ''Corophesium'', {{IXvet kentved}} ; ''Kerahes'', eus''Ker-Ahès'', eil merc'h Gradlon. * Christiane Kerboul-Vilhon : diwar Carhays eus Kernev-Veur. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Carhaix-Plouguer (Finistère).svg|60px]] | :''En aour e ejon tremenant en argant.''<ref>Fazius eo un tamm an dresadenn amañ (n'eo ket gwenn ar c'herniel nag an ouroul.</ref> :*d'Hozier, 1696 |} == Istor == === [[Henamzer]] === * [[Vorgium]] eo anv latin ar geoded c'halian, kêr-benn an [[Osismied]], a zo deut da vout Karaez. * Kentañ roudoù tud eno a zo eus ar {{IVe kantved kt JK}}. Meneget eo e [[Taolenn Peutinger]]. Edo e-kreiz ur rouedad hentoù, galian da gentañ, roman goude, e stumm ur steredenn. Da skouer e kase an hentoù-se d'[[ar Pouldu]] dre [[Lannejenn]] ha [[Kemperle]], da v-Blabia ([[Porzh-Loeiz]] bremañ) dre [[Henbont]] ha da [[Rieg]] dre [[Skaer]] ha [[Banaleg]]<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, hep deiziad, (e [[galleg]]), pajennoù 16 ha 17</ref>. === {{XVIIvet}} kantved === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: trubuilhoù a voe e kêr d'ar [[6 Gouere|6]] ha d'ar [[7 a viz Gouere]] [[1675]]<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 113, 119 ha 120</ref>; d'ar 6 e vo preizhet ha lakaet en arigrap ti Claude Sauvan, fermour an dleoù, an aotrou Châteaufort gant ur yoc'h a dud: 150 gwaz ha 42 vaouez a voe tamallet oute bet kemeret perzh en trubuilhoù, lazhet ur mevel, laeret gwin-ardant, argant, pezhioù-arrebeuri, paperioù, ha kendalc'het e voe d'ar 7 daoust d'ar gouarnour, an aotrou Kerloued, bout deut war al lec'h<ref>{{fr}}[[Jean Lemoine]], ''Documents inédits relatifs à la Révolte du Papier timbré en Basse Bretagne en 1675'', Bulletin de la Société archéologique du Finistère, 1896, pajennoù 126 ha 127</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Karaez da benn un distrig{{fr}}<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== Brezelioù<ref>Monumant ar re varv</ref> ==== * Monumant ar re varv e Karaez. * Monumant ar re varv e Plougêr, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=29636 Memorial Genweb]</ref>. ====== [[Brezel-bed kentañ]] ====== * Mervel a reas 145 gwaz eus Karaez, da lâret eo 4,15% eus ar boblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20655&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>, ha 62 eus [[Plougêr]], eleze 5% eus ar boblañs e 1911<ref{{fr}}>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29636&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>, abalamour d'ar brezel. ===== [[Eil brezel-bed]] ===== * Mervel a reas 27 milour, 24 den all a va varvas, lazhet d'an Alamaned pe er c'hampoù-bac'h. ===== Trevadennoù ===== * [[Brezel Indez-Sina]]: seizh gwaz a varvas. * [[Brezel Aljeria]]: pevar gwaz a varvas. ===== Tachennoù all ===== * [[Liban]] : mervel a reas ur milour e 1983; * [[Bosnia]] : ur milour a varvas e 1997. ==== Kendeuziñ ==== * [[1956]] : bodet e voe Karaez ha [[Plougêr]] en ur gumun hepken, anvet "Karaez-Plougêr". == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> KaraezIlizkatolikPlougêr.jpg|Iliz katolik ''Sant Treveur'', parrez Karaez FR-29024 stpierreplouguer01.jpg|Iliz katolik ''Sant Pêr'', parrez Plougêr KaraezTiezkozh.jpg|Tiez kozh KaraezTiarSenechal.jpg|Ti ar Senechal FR-29024_locomotive01.jpg|Marc'h-du kozh, plasenn an Ti-gar </gallery> {| |- valign="top" | * Dourbont roman * Pont Toull Vihan * Iliz-parrez ''Sant Treveur'', Karaez * Iliz ''Sant Pêr'', Plougêr | * Maner Kernigez * Ti ar Senechal * Pont ar Veilh Veur * Kouent an Aogustined | * Kouent Karmez * Kouent an Ospitalierezed * Ar mirva henoniezh * Plasenn an Tour d’Auvergne | * Chapel Santez Anna * Kastell Kerampuilh * Ar C’hastell Ruz * Marc'h-tan kozh |} * '''Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun''' <gallery> KaraezBezarmilourkanadianRCAF.jpg ‎ </gallery> {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |1 ([[Royal Canadian Air Force|aerlu]]) |- | '''Hollad''' | '''1''' |} Mervel a reas d'an [[13 a viz C'hwevrer]] [[1943]] e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086405&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Dezougen == <gallery> KaraezTi-gar.jpg ‎ </gallery> * An ti-gar. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=8600 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2007 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |bl11=2021 |p1=6065 |p2=7049 |p3=8210 |p4=8591 |p5=8198 |p6=7648 |p7=7667 |p8=7423 |p9=7397 |p10=7165 |p11=7240 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == * E [[1921]], d'an 2 a viz Gwengolo, e voe votet un het gant kuzul-kêr Karaez evit goulenn ma vije kelennet ar brezhoneg er skolajoù hag el liseoù hag e vije posupl tremen un arnodenn brezhoneg er vachelouriezh. * Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ;Ya d'ar brezhoneg * D'ar 27 a viz Gwengolo [[2004]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 14 a viz Meurzh [[2005]] e oa bet roet da gumun Karaez al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. * D'an 31 a viz Genver [[2009]] e oa bet roet da gumun Karaez al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 3. [[Restr:KaraezTi-Kêr.jpg|thumb|Bannieloù Breizh, Frañs hag Europa ouzh talbenn an ti-kêr.]] ;Buhez foran * Unan eus ar c'humunioù e-penn a-raok evit lakaat ar brezhoneg war wel er vuhez foran eo Karaez abaoe ar [[bloavezhioù 1980]] da nebeutañ. Bet eo ar gumun gentañ o staliañ panelloù heñchañ divyezhek, pa oa maer [[Jean-Pierre Jeudy]]. Gant [[Kristian Troadeg]], maer abaoe [[2001]] ez eus bet graet ur c'hammed all war-raok ha votet ez eus bet un destenn politikerezh yezh a-unvouezh. Ur bodad trakêr a vod dileuridi eus [[Ofis Publik ar Brezhoneg]], kevredigezhioù brezhonek ar gumun hag hiniennoù kar-o-yezh zo bet savet dindan renerezh [[Visant Abaziou]] eilmaer brezhoneger e-karg eus ar sevenadur. * E [[1999]] eo bet staliet sez [[Ofis ar Brezhoneg]], benveg [[politikerezh yezh]] [[Rannvro Breizh]] e Karaez, gant ar Rannvro. ;Deskadurezh * Skolioù divyezhek a zo eno abaoe [[1985]]. * E Karaez eo bet staliet al [[lise Diwan Karaez|lise Diwan]] kentañ e [[Breizh]]. * E [[2011]] ez eus kaoz da serriñ an hentad vrezhonek en eil derez er skolioù Stad. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 161 skoliad (30,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref{{br}}>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. ;Bugaligoù * Al liezdegemer "Galipette/Toutig penn" en deus sinet Live 1 karta Divskouarn. * Al liezdegemer "La main dans la main" en deus sinet ul live tost da live 1 karta Divskouarn. == Kelaouiñ == <gallery> KaraezPoherHebdo.jpg ‎ </gallery> * E Karaez emañ sez ar gazetenn c'hallek sizhuniek ''[[Poher-Hebdo]]''. == Post == <gallery> KaraezTi-post.jpg </gallery> * An ti-post. == Gouelioù dibar == * [[Gouel an Erer Kozh]], e miz Gouere * [[Bagadañs]], e miz Gouere * Saloñs al Levrioù ha Romantourien Breizh, en diskaramzer == Melestradurezh == <gallery> Carhaix 20 Mairie.jpg|An ti-kêr ha skritell divyezhek da-geñver un tennad eus an Dro-C'hall war varc'h-houarn (2011). </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Listenn maered Karaez}} {{Dilennad |Deroù =1792 |Penn = |Anv =Théodore Le Gogal|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =a-raok 1845 |Penn =goude 1845 |Anv =Bernard |Strollad = |Karg = Kuzulier-meur}} {{Dilennad |Deroù =a-raok 1853 |Penn =goude 1867 |Anv =Révault |Strollad = |Karg =Kuzuliad-kêr e 1866}} {{Dilennad |Deroù =a-raok 1877 |Penn =goude 1880 |Anv =Joseph Nédellec |Strollad = |Karg = noter. Kuzulier-meur hag kannad }} {{Dilennad |Deroù =a-raok 1900 |Penn = goude 1900 |Anv =Anthoine |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1906 |Penn = mae 1945 |Anv =Ferdinand Lancien |Strollad =[[Strollad radikal-sokialour]]|Karg =Senedour }} {{Dilennad |Deroù = c'hwevrer 1957|Penn = meurzh 1977 |Anv = Jean Rohou |Strollad = [[dehou diseurt]]|Karg = tisaver labourioù foran}} {{Dilennad |Deroù = meurzh 1977|Penn = mezheven 1995 |Anv = Jean-Pierre Jeudy |Strollad = [[Strollad Komunour Gall]] |Karg = Kuzulier-meur kanton Karaez-Plouger.(1973-1979)}} {{Dilennad |Deroù = mezheven 1995 |Penn = meurzh 2001|Anv = André Le Roux |Strollad = [[Unvaniezh evit an demokratelezh Gall]] |Karg = [[apotiker]]}} {{Dilennad |Deroù = meurzh 2001 |Penn = bremañ |Anv = [[Christian Troadec]] |Strollad =[[kleiz diseurt]] |Karg = [[kazetenner]]}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== <gallery> BreizhKaraezLaTourd'Auvergne01.jpg|Delwenn Théophile-Malo Corret e Karaez. </gallery> * [[1743]] : [[Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne]] * [[1909]] : [[Vefa de Bellaing]], songarourez, emsaverez yezh ha sevenadur Breizh ha barzhez === Tud douaret eno === <gallery> KaraezBeredBezFrañsezJaffrennou-Taldir.JPG|Bez Taldir e bered ar gumun. </gallery> * [[Frañsez Jaffrennou]]-Taldir. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Andre de Durville.jpg|60px]] | :;André :Aotrounez Durville, eskopti Roazhon, ha Prat-Meur, eskopti Kernev ; ur serjant-jeneral Karaez e 1656. :''En gul, e lammell en aour''. |- |[[Restr:Raguideau du Rocher.gif|60px]] | :;Jean Raguineau :Senesal Karaez e 1713 :''En argant e zelfin ouzh kleiz, troc'het etre gul ha glazur'' |} <ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> == Gevellerezh == Gevellet eo kêr gant: *{{Gevelliñ|Oiartzun|Euskal Herria|Basque Country|bloavezh=1994}} *{{Gevelliñ|Waldkappel|Alamagn|Germany|bloavezh=1970}} *{{Gevelliñ|Carraig Mhacaire Rois|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=1996}} *{{Gevelliñ|Dawlish|Bro-Saoz|England|bloavezh=1977}} *{{Gevelliñ|Rijnwoude|Izelvroioù|Netherlands|bloavezh=1996}} *{{Gevelliñ|El Arroub|Palestina|Palestine|bloavezh=2003}} ==Darvoudoù-sport a bep seurt== * [[6 a viz Gouere]] [[2011]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2011|Tro Bro-C'hall]] etre Karaez hag ar [[Kab Frehel|C'hab Frehel]]; trec'h eo [[Mark Cavendish]] ([[Enez-Vanav]]). ==Levrlennadur== *{{fr}} Quentel, P. : '' Un nom des anciennes routes : Carhaix ''. In : ''Revue internationale d'onomastique'' niv. 18-4, 1966 [https://www.persee.fr/doc/rio_0048-8151_1966_num_18_4_1928 pp. 255-270]. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Carhaix-Plouguer}} * {{br}} [http://www.ville-carhaix.com/degemer_karaez Lec'hienn an ti-kêr] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075630/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29024 Karaez-Plougêr war lec'hienn Geobreizh] * [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00333/jeux-traditionnels-celtes L'Ouest en mémoire (Ina) - Daspun etrebroadel ar c'hoarioù Kelted e Karaez-Plougêr 1990] * [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00363/le-festival-des-vieilles-charrues-a-carhaix L'Ouest en mémoire (Ina) - Gouel an Erer Kozh 1995] * [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00279/l-esprit-centre-bretagne L'Ouest en mémoire (Ina) - Spered Kreiz Breizh 1998] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110930135247/http://vorgium.pagesperso-orange.fr/accueil.htm Istor Vorgium] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Karaez-Plougêr]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] qqghhcd6xcznwd64x4pz6opvpia4xww 0 11588 2190006 2120204 2026-05-05T07:18:36Z OPAB44 57507 2190006 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kastellin | anvOfisiel = ''Châteaulin'' | skeudenn = Chateaulin 1.jpg | alc'hwez = Pont Kastellin dreist d'ar [[Stêr Aon|Stêr-Aon]]. | ardamezioù = Blason ville fr Châteaulin (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] (isprefeti) | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] ([[pennlec'h]]) | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Pleiben-Kastellin-Porzhe]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne]] | kanton = [[kanton Kastellin|Kastellin]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Kraozon|Kraozon]] <small>(abaoe 2015)</small> | insee = 29026 | cp = 29150 | maer = Gaëlle Nicolas | amzer-gefridi = [[2008]]-[[2026]] | gorread = 20.81 | hedred = -4.088611 | ledred = 48.1975 | uk = 85 | ubi = 2 | ubr = 206 | lec'hienn web = [http://www.chateaulin.fr/ Ti-kêr] }} '''Kastellin''' zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant [[Penn-ar-Bed]]. Emañ Kastellin war lez ar [[stêr Aon]] e penn kentañ an aber, hanter-hent etre [[Brest]] ha [[Kemper]]. Pennlec'h [[arondisamant Kastellin]] eo, met n'eo ket pennlec'h kanton ken abaoe 2014. == Douaroniezh == == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Castrum Castellin'', {{XIvet kantved}} ; ''Castrum Lini'', 1217, 1240, 1262 ; ''Chasteaulin'', 1305. * Erwan Vallerie ː ''Castellin, Montaneum qui vocatur Nin'', XI{{vet}} kantved ; ''Castellinum'' ?, 1038 ; ''Castrolini'', 1217, 1223 ; ''Chasteaulin du Fou'', 1460, 1466 ; ''Castrolini'', 1516 ; ''Chasteaulin'', 1536 ; ''Castellin'', 1636. ;Gerdarzh * Bernard Tanguy ː eus an [[henvrezhoneg]] ''nin'' = barr, lein, beg ; hiziv : ''nein'', aet da ''lin'' dre enteuzadur. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == ''En glazur e gastell en argant gwiblennet en aour, eilet ouzh beg gant un eog treustellet ivez en argant.''<ref>Hervez Froger ha Pressensé, ardamezioù hiziv zo "''pavillonné d'herminais''", da lavarout eo sparrarouezioù en aour gant brizhennoù erminig en sabel, e lec'h gwiblennoù en aour.</ref> Lakaet da dalvezout adalek [[1878]] ; enrollet gant an Departamant ar 24 Mae 1977 == Istor == Kastellin zo e-kichen ur roudour hag e oa ur c'hroashent hentoù roman ː eus [[Karaez-Plougêr|Karaez]] da [[Douarnenez]] ha [[Kameled]] war un tu, ha [[Kemper]] da [[Landerne]] war an tu all<ref>Bernard Tanguy, p. 50</ref>. Ar c'hastell zo bet savet e-kerzh an {{Xvet kantved}} gant Budig, kont Kernev, lesanvet ''Castellin''. ==={{XVIIvet kantved}} === * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh pevar den eus Kastellin, an hini a voe prouet en doa gloazet ar Markiz de la Coste, ar vreudeur Allain ha Jean Quintin ha Charles Lescac, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Le Coz e anv, Le Bourc'his, kure, ha Beauguion, gouarnour an ospital<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 43</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * [[1864]]: Degouezhout a ra [[hent-houarn]] e Kastellin. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 219 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,64% eus ar boblañs e 1911,<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29709&dpt=29 Memorial Genweb]</ref> abalamour d'ar brezel. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 23 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29709&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Brezel Korea]] ==== * Mervel a reas ur serjant eus ar gumun e [[Myojang Myon]] d’ar [[7 a viz Here]] [[1952]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6693501 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun er [[Viêtnam]]<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29026&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur serjant eus ar gumun d’ar [[5 a viz Meurzh]] [[1958]] e [[Tebessa]] (departamant [[Annaba]])<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6427809 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:900 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5400 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:12 bar:2013 text:13 bar:2021 text:21 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 2514 bar:1800 from:0 till: 3172 bar:1806 from:0 till: 3161 bar:1821 from:0 till: 2426 bar:1831 from:0 till: 2783 bar:1836 from:0 till: 2968 bar:1841 from:0 till: 2548 bar:1846 from:0 till: 2790 bar:1851 from:0 till: 2849 bar:1856 from:0 till: 2852 bar:1861 from:0 till: 2892 bar:1866 from:0 till: 3259 bar:1872 from:0 till: 3339 bar:1876 from:0 till: 3436 bar:1881 from:0 till: 3462 bar:1886 from:0 till: 3656 bar:1891 from:0 till: 3677 bar:1896 from:0 till: 3857 bar:1901 from:0 till: 3874 bar:1906 from:0 till: 4237 bar:1911 from:0 till: 4721 bar:1921 from:0 till: 4005 bar:1926 from:0 till: 3766 bar:1931 from:0 till: 3615 bar:1936 from:0 till: 3702 bar:1946 from:0 till: 3954 bar:1954 from:0 till: 3958 bar:1962 from:0 till: 4096 bar:1968 from:0 till: 4370 bar:1975 from:0 till: 4711 bar:1982 from:0 till: 5357 bar:1990 from:0 till: 4965 bar:1999 from:0 till: 5157 bar:2006 from:0 till: 5337 bar:2012 from:0 till: 5181 bar:2013 from:0 till: 5177 bar:2021 from:0 till: 5144 </timeline> *Mammenn : {{fr}} {{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/7725600?geo=COM-29026|title=INSEE|accessdate=07/01/2024}} == Brezhoneg == * Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. * E Kastellin e oa chomlec'h ar ''[[Skol dre Lizer]]'', aozet gant [[Visant Seite]]. * Ur skol [[Diwan]] zo e Kastellin abaoe 2007. * E distro-skol 2026 e oa 26 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (7,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz Sant-Iduned ː savet e 1868-69 diwar tresadennoù an arkitektour Joseph Bigot; * Chapel Itron-Varia ː chapel ar c'hastell, bet savet e -kerzh fin an XIII^vet kantved, hag adkempennet e XV^vet, XVI^vet, XVII^vet, XVIII^vet . * Chapel Sant-Komparz, bet adsavet war a seblant e-kerzh XVIIIvet kantved (enskrivadur = '''Vː CARO; F. B. 1701''') * Chapel skol Sant-Loeiz, eus dibenn XIX^vet kantved. * Chapel Sant-Yann-Badezhour, e Kerian; chapel eus Ospitalerien [[ar Fouilhez]]; bet diskaret. Ar feunteun a zo bet dispennet war dro 1950. <gallery mode="packed"> Kastellin002KerneBreizh.JPG|Ar chapel ''Intron-Varia'' ArStêrAoneKastellin.JPG|Ar stêr Aon IlizkatolikKastellin001KerneBreizh.JPG|Iliz katolik ''[[Iduned|Sant-Iduned]]'' Kastellin001KerneBreizh.JPG Kastellin003KerneBreizh.JPG|Leon ar prioldi TikêrKastellinKerneBreizh.JPG|An ti-kêr Koc'huKastellinKerneBreizh.JPG|Ar c'hoc'hu Kastellin004KerneBreizh.JPG|Dor-dal an iliz katolik Kastellin005KerneBreizh.JPG PlakenndaJeanMoulinKastellinKerne.JPG|Plakenn da [[Jean Moulin]] MonumantdarrevarvKastellinKerneBreizh.JPG|Monumant ar re varv. </gallery> * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=29709 Memorial Genweb]</ref>. == Sport == ===Marc'hhouarnerezh=== *[[Boucles de l'Aulne]] ;Tro Bro-C'hall e Kastellin *[[3 a viz Gouere]] [[1958]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1958|Tro Bro-C'hall]] e Kastellin (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Charly Gaul]] ([[Luksembourg]]). *[[26 a viz Mezheven]] [[1965]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1965|Tro Bro-C'hall]] e Kastellin (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Raymond Poulidor]]. *[[11 a viz Gouere]] [[1982]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1982|Tro Bro-C'hall]] etre [[Konk-Kerne]] ha Kastellin ; trec'h eo [[Frank Hoste]] ([[Belgia]]). == Tud == ===Tud marvet eno=== * [[1898]] : [[Yann Gere|An aotrou Kere]], beleg ha skrivagner brezhonek *[[2015]] : [[Guy Étienne]], mezeg, skrivagner ha yezhoniour brezhonek ===Tud liammet ouzhar gumun=== * [[Jean Moulin]], politikour gall, haroz an [[Rezistañs|harzerezh]] e-pad an [[Eil Brezel Bed]], isprefed [[Arondisamant Kastellin]] adalek 1930 betek 1932 * [[Guy Étienne]], mezeg, skrivagner ha yezhoniour brezhonek, en deus kaset ar braz eus e vuhez eno == Gevelliñ == *{{gevelliñ|Cloich na Coillte|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=1983}} *{{gevelliñ|Grimmen|Alamagn|Germany|bloavezh=1990}} == Levrlennadur == * René Couffon & Alfred Le Bars ː ''Diocèse de Quimper et de Léon. Nouveau répertoire des églises et chapelles''. Association Diocésaine de Quimper. 1988 * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Châteaulin}} *{{fr}} [http://www.chateaulin.fr/ Lec'hienn ofisiel kêr] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075501/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29026 Kastellin war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Stêr Aon]] oeo6dpahvup7arf78sx5l0efza7xpqp 0 11591 2190012 2184692 2026-05-05T07:33:01Z OPAB44 57507 2190012 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kleder | anvOfisiel = ''Cléder'' | skeudenn = Corps de garde des Amiets.JPG | alc'hwez = Ti-gard an Amied. | ardamezioù = Blason ville fr Cléder (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Gorre-Leon Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Ploueskad|Ploueskad]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Kastell-Paol|Kastell-Paol]]<small> (abaoe 2015)</small> | insee = 29030 | cp = 29233 | maer = Frank Cocaign | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 37.44 | hedred = -4.100833 | ledred = 48.664167 | uk = | ubi = 0 | ubr = 79 | lec'hienn web = [http://www.cleder.fr Ti-kêr] }} '''Kleder''' ({{LFE|[ˈkleː.dɛr]}}) zo ur gumun e [[Bro-Leon]] hag eus departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Anv == * Bernard Tanguy ː ''parrochia de Cleder,'' 1282, e-tro 1330<ref>Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990</ref>. * Erwan Vallerie ː ''Cleder'', 1282, 1516, 1709<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> ;Gerdarzh Hervez ur vojenn e teufe eus anv [[Ke (sant)|sant Ke]], ur manac'h eus [[Iwerzhon]] deuet da Vreizh er {{Vvet kantved}}, savet gantañ ur manati e Kleder. Sant-paeron ar barrez eo bet. Bernard Tanguy ː emañ gant parrez Kleder anv ur [[sant]] brezhon eus [[Kernev-Veur]] (ma tremen evit unan eus mibien ar roue [[Brychan]] eus [[Kembre]]), anv-diazez St. Clether (''Seyncleder'' e 1429, ''ecclesia Sancti Clederi'' e 1261). Ne vez ket lidet ken e Kleder. [[Sant Pêr]] en eus kemeret e blas, ha gantañ [[Ke (sant)|Sant Ke-Colledoc]]..." == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == ''En gul e gastell e zaou dour hag e ziv siminal en aour, digoret ha goulaouet en gul, un aerouant en sabel difoupant diouzh an nor, heuliet ouzh kab gant teir artichaodenn en argant treustellet hag ouzh beg gant ur ginerminig en argant.'' *Disklêriet er prefeti d'an 28 Mezheven 1978. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === Tud eus ar gumun a gemeras perzh en [[Emgann Kergidu]] d'ar [[24 a viz Meurzh]] [[1793]] e-kichen [[Plougouloum]] ; un dell-gastiz a 13 450 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, [[Karaez]], 1915, pajennoù 157 ha 158</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 237 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,55% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23061&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Hervez monumant ar re varv, 41 soudard eus ar gumun a varvas war an talbenn. 17 Klederiad a varvas evit abegoù all (bombezadegoù...). * Daou vugel, Jeanne hag Yves Béchu, 13 ha 9 vloaz, a voe lazhet d'an 30 a viz Du 1942 e Kreac'hwaleg gant ur soudard troet da sot<ref name="ddata.over-blog.com">http://ddata.over-blog.com/xxxyyy/1/86/48/73/ARCHIVES-CLEDER-INFOS/17-CLEDER-INFOS-07.2004.pdf</ref>. ===== Lazhadeg an 8 a viz Eost 1944<ref name="ddata.over-blog.com"/> ===== * E-kerzh an noz e voe dihunet annezidi ar bourk gant trouz ur golonenn kirri-tan. Un nebeud tud a yeas e-maez eus o zi, o soñjal e oa Amerikaned: soudarded alaman e oa e gwirionez, o tont eus [[Kastell-Paol]] ha [[Trelaouenan]] hag o vont da [[Ploueskad|Bloueskad]]. Evit abegoù dianav e krogjont da dennañ war an tiez tro-dro. Un den a voe gloazet gant ur boled. Mont a rejont kuit war-dro 7e vintin. * Da 8e30 vintin en em stalias er bourk soudarded alaman all. Strolladoù soudarded all a blantas o reuz er maezioù tro-dro, en ur lakaat tan en atantoù hag en eostoù. Pemp gwaz a voe fuzuilhet ouzh ur c'hleuz e-kichen antre ar bourk, war hent Ploueskad. Unan all a voe lazhet e Penn al Lann Kerizur. Soudarded alaman a yeas goude da Skol ar Baotred evit tapout c'hwec'h den: unan a voe lazhet diouzhtu, ar pemp all a voe kaset betek Ploueskad el lec'h ma voent lezet da vont. E Kroazabandu e voe gwallet ur vaouez ha lazhet anezhi asambles gant he mab 15 vloaz. War-dro kreisteiz e voe tapet daou waz all a oa gloazet ha fuzuilhet anezho er bourk. Tennet e voe gant an Alamaned war atantoù Kreac'h-Avel: lazhet e voe gant ur boled ur gwaz a oa deuet da lazhañ an tan a oa krog en tiez. Ur gwaz all eus Ploueskad a voe lazhet e-kichen bourk Kleder, goude ma vije bet tennet warnañ pa glaske lammat a-us d'ur c'hleuz evit kuzhat. * 13 den a voe lazhet en deiz-se, 12 eus Kleder en o zouez. Chom a ra amsklaer abegoù al lazhadeg: hervez medisin ar gumun, an aotrou Le Méhauté, a ouie alamaneg, o dije lavaret ar soudarded alaman e vije bet tennet warno nepell diouzh Kleder. O vont war-zu Brest e oant, o kilañ dirak araokadennoù an arme amerikan. Dieubet e voe Kleder gant ar re-se un devezh goude, d'an 9 a viz Eost 1944, war-dro 3e goude kreisteiz. ==== Goude an Eil Brezel-bed ==== * E Kleder e oa bet savet kentañ staj [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] adalek an [[3 a viz Eost]] [[1948]]. == Monumantoù ha traoù heverk == [[File:Cleder-panorama.jpg|center|600px|Un draezhenn anvet an Amied]] * Traezhenn an Amied, hini hirañ ar gumun. * Traezhenn Tevenn Meur. * Traezhenn Kerfichen. * Tumulus [[Oadvezh an arem|Oadvezh an Arem]] en Hellen (2000 - 1500 k.J.K.)<ref>http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/abpo_0003-391X_1966_num_73_1_2312</ref>. * Bezioù Oadvezh an Arem e Lezomi-Uhelañ<ref>http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/abpo_0003-391x_1964_num_71_1_2204</ref>. * Maen-bonn Kerider, [[Oadvezh an Houarn]]. * Maner Troñjoli, {{XVvet kantved}}, rummet Monumant Istorel<ref>http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089876</ref>. * Maner Kervengi, {{XIIIvet kantved}}, enskrivet evel Monumant Istorel<ref>http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089875</ref>. * Kastell Kergornadeac'h ([[1620]]), enskrivet evel Monumant Istorel<ref>http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089873</ref>. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=23061 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/23061 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=4544 |p2=4275 |p3=3923 |p4=3928 |p5=3801 |p6=3641 |p7=3781 |p8=3866 |p9=3873 |p10=3594 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1830]] : [[Yann-Vari Gwilhoù]], beleg, bet savet meur a gantik brezhoneg (''Patronez dous ar Folgoad'' en o zouez) gantañ * [[1884]] : [[Yann-Loeiz Emili]], kazetenner, skrivagner ha troour brezhonek. * [[1902]] : [[Visant Fave]], bet eileskob [[Eskopti Kemper ha Leon|Kemper ha Leon]], skrivagner brezhonek * [[1908]] : [[Visant Seite]], ganet en Ogelloù, frer, skrivet gantañ hentennoù brezhoneg, ur geriadur ha levrioù * [[1946]] : [[Louis Le Duff]], krouer ar strollad Le Duff (Brioche Dorée, Del Arte, Bridor, Le Fournil de Pierre, La Madeleine...) ==== Tud stag o anv ouzh ar c'humun ==== * Ar c'hont Émile de Kermenguy ([[Kastell-Paol]] 1810 - [[Pariz]] 1893), perc'henn war maner Kervengi, kannad unpennelour [[Penn-ar-Bed]] eus 1871 betek 1893, bet maer [[Kastell-Paol]] adalek 1848, anavezet evit bezañ dilezet e garg kuzulier-meur d'an 2 a viz Kerzu 1851 evit sevel a-enep taol-Stad [[Napoléon III]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Auffroy-de-Kerbic-1.jpg|60px|]] | :;Auffroy :Aotrounez ar Roz ha Kornangazel :''Talbennanek etre argant ha sabel.'' |- |[[Restr:Auffroy de Kerbic 2.gif|60px]] | :;Auffroy :Aotrounez ar Roz ha Kornangazel :Neuz all ː ''Talbennanek etre argant ha sabel, e dreustell en gul karget gant ur ruilhenn en argant.'' |- |[[Restr:Baptiste-d.jpg|60px]] | :;Baptiste :Aotrounez Kermabian :''En aour e zri zour toet ha kranellek en glazur.'' |} == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ;Deskadurezh * Klasoù divyezhek prevez abaoe [[1991]] (Skol Sant-Jozef). * Klasoù divyezhek publik (Skol publik Per-Jakez Helias). * En distro-skol 2025 e oa skoliataet 71 bugel en hentennoù divyezhek (29,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm == Gevelliñ == *[[Ashburton]], {{Devon}}, {{Bro-Saoz}} (1975) *[[Herleshausen]], {{Alamagn}} (1964) *[[Lauchröden]], {{Alamagn}} (1991) *[[Taninges]], {{Savoia}} (1991) == Sport == ==== Mell-droad ==== * Union Sportive Clédéroise<ref>[http://us-cleder.footeo.com Union Sportive Clédéroise]</ref> == Levrlennadur == * {{br}} Visant SEITE, ''Ar marh reiz, E Bro-Leon gwechall'', Ar Skol Dre Lizer, 1985, 342 p. * {{fr}} René CARDALIAGUET, ''Cléder : prêtres et paysans sous la Révolution'', Du Courrier,‎ 1939, 137 <abbr>p.</abbr> * {{fr}} Annick FLEITOUR, ''Le petit train Rosporden-Plouescat'' , Editions Ressac,‎ 2001 * {{fr}} François MOAL, ''Cléder une terre en Léon'', Plomée,‎ 1999, 381 <abbr>p.</abbr> * {{fr}} René MONFORT, ''Cléder, gens de mer et de terre'', 2001 * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Cléder}} *{{fr}} [http://www.cleder.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] *{{fr}} [http://www.cleder-tourisme.com/ Ofis an douristelezh] *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29030 Kleder war Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Emgann Kergidu]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] eqt9rm1dnk7w7z6nby0r3qe6w4ixgpd 0 11592 2190013 2182091 2026-05-05T07:33:57Z OPAB44 57507 2190013 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kloar-Karnoed | anvOfisiel = ''Clohars-Carnoët'' | skeudenn = Kloar-KarnoedTi-kêr.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Clohars-Carnoët (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Kemperle|Kemperle]] | insee = 29031 | cp = 29360 | maer = Jacques Juloux | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 34.83 | hedred = -3.583611 | ledred = 47.796667 | uk = | ubi = 0 | ubr = 66 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.clohars-carnoet.fr/ Ti-kêr] }} '''Kloar-Karnoed''' zo ur gumun e [[Bro-Gerne]] e [[kanton Kemperle]] e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. Enni emañ [[ar Pouldu]] ha [[Dolan]]. == Douaroniezh == * War aod ar [[Meurvor Atlantel]] ha war lez ar stêr [[Laeta]] emañ Kloar-Karnoed. <gallery mode="packed" heights="180px">LaetaetreKloarhaGwidel.JPG|Ar stêr [[Laeta]] a verk ar vevenn etre Kloar (dehou) ha [[Gwidel]]</gallery> == Anv == * Erwan Vallerie ː ''Cluthual'', 1031 ; ''Cloetgual'', 1038 ; ''Cluthgual Carnuet'', 1066 ; ''Clutgual Carnuet'', 1087 ; ''Cluduual'', 1139 ; ''Coetgual'', 1160 ; ''Chodual'', ''Clotgual'', 1163 ; ''Crothgual'', 1220 ; ''Clohal'', 1232 ; ''Croezgal Carnoet'', e-tro 1330 ; ''Crozguall Carnoet'', 1368 ; ''Clouhal Carnoet'', 1374 ; ''Croezgual'', 1408 ; ''Clouhal Carnoet'', 1516 ; ''Clohal'', 1536 ; ''Clouhal Carnoet'' 1574 ; ''Cloat'', 1630 ; ''Clohar'', 1636 ; ''Cloar'', 1654 ; ''Kernoet'', 1709 ; ''Clohar Carnoët'', 1731 ; ''Cloharcarnoet'', 1779. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == ''Troc'het ː ouzh 1, geotet e groaz avalouek divouedet balirant war c'hwec'h tañvoezenn ed lammellet 3, 3, un aval ouzh pep konk, an hol en aour ; ouzh 2, en aour e lestr en gul, e c'houel en erminoù, war ur mor geotet kommek.'' == Istor == === [[Henamzer]] === * An hent roman eus [[Vorgium]] (Karaez bremañ) d'ar [[Pouldu]] a dreuze Kloar<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajennoù 16 ha 17</ref>. === [[Krennamzer]] === * E Dolan e voe savet ur peniti gant [[Doe]]<ref name="Ellé 1939">{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 21.</ref>. * {{XIIvet kantved}}: [[1170]]-[[1177]]: krouet [[Abati Sant Voris Karnoed|abati Sant Voris]] gant [[Moris Duaod]], [[abad]] kisterkiat [[Langoned]] war douaroù bet roet gant dug Breizh, [[Konan IV]]<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 41.</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Gorjeu, person, Nikolas, kure, ha Guillou, beleg da sikour kofes<ref>{{fr}}[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 52</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 144 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 3,17% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44771&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== {| |- valign="top" |[[Restr:Kloar-KarnoedMonumantTalbennalLaeta.JPG|140px|Monumant Talbenn al Laeta]] | * War Talbenn al Laeta ([[Sankenn an Oriant]]) edo Kloar-Karnoed. * Mervel a reas 36 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44771&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. |} ==== [[Brezel Korea]] ==== * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun e [[Majon]] d’an [[12 a viz Genver]] [[1951]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6720134 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas pevar milour eus ar gumun er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44771&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas pevar milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44771&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Kloar-Karnoedkalvarbourc'h.JPG|Ar c'halvar er vourc'h. Kloar-KarnoedIlizkatolik.JPG|An iliz katolik. Kloar-Karnoedmonumantarrevarv.JPG|Monumant ar re varv. Maurice Cullen - À la marée montante, Le Pouldu, Bretagne.JPG|Traezh Pouldu, pentet gant Maurice Cullen, 1901. Gauguin - Landschaft bei Le Pouldu - 1890.jpg|Parkoù er Pouldu, gant [[Paul Gauguin]], 1890 Abbaye Saint-Maurice 22 Ruines du fronton de de l'église abbatiale dans leur cadre de verdure.JPG|Abati gozh Karnoed. Abbaye_de_Saint-Maurice-de-Carnoët_1893.jpg|An abati e 1893. </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44771 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20210513015809/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/44771 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe e [[1921]], gwarezet eo abaoe ar [[15 a viz Even]] [[2004]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/17165/clohars-carnoet-cimetierecommunal Université de Lille]</ref>. === Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| |- |[[Restr:Kloar-KarnoedbezarC'hommonwealtheberedargumun.JPG|140px]] | ::{| class="wikitable" |- ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Rouantelezh-Unanet}} |1 ([[Royal Navy|morlu]]), dianv |- |'''Hollad''' |'''1''' |} |} *Mammenn : {{en}} [http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086407&mode=1'' Commonwealth War Graves Commission'']. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:900 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:5000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:12 bar:2021 text:21 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 2469 bar:1800 from:0 till: 2532 bar:1806 from:0 till: 2353 bar:1821 from:0 till: 2725 bar:1831 from:0 till: 2795 bar:1836 from:0 till: 2830 bar:1841 from:0 till: 2850 bar:1846 from:0 till: 3146 bar:1851 from:0 till: 3332 bar:1856 from:0 till: 3072 bar:1861 from:0 till: 3125 bar:1866 from:0 till: 3466 bar:1872 from:0 till: 3389 bar:1876 from:0 till: 3480 bar:1881 from:0 till: 3572 bar:1886 from:0 till: 3623 bar:1891 from:0 till: 3717 bar:1896 from:0 till: 3771 bar:1901 from:0 till: 4010 bar:1906 from:0 till: 4355 bar:1911 from:0 till: 4539 bar:1921 from:0 till: 4474 bar:1926 from:0 till: 4328 bar:1931 from:0 till: 4287 bar:1936 from:0 till: 4284 bar:1946 from:0 till: 4226 bar:1954 from:0 till: 3931 bar:1962 from:0 till: 3919 bar:1968 from:0 till: 3539 bar:1975 from:0 till: 3284 bar:1982 from:0 till: 3406 bar:1990 from:0 till: 3678 bar:1999 from:0 till: 3867 bar:2006 from:0 till: 3956 bar:2012 from:0 till: 4106 bar:2021 from:0 till: 4651 </timeline> *Mammenn : {{fr}} {{cite web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/7725600?geo=COM-29031|title=INSEE|accessdate=07 Genver 2024}} == Brezhoneg == * D'an 19 a viz Kerzu [[2014]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 22 a viz Mae [[2015]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. ;Deskadurezh * E 2015 a oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. 28 skoliad a oa bet enskrivet er c'hlas divyezhek (8,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez) *E distro-skol 2025 e oa bet enskrivet er c'hlas divyezhek 39 skoliad (12,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Tud == *[[Doe]], manac'h brezhon deuet eus Kembre<ref name="Ellé 1939"/>. *Toussaint '''Barrieu''', bet floc'h ar c'honestabl [[Anne de Montmorency]], gloazet e-kerzh emgann [[Saint-Quentin]] e 1557; abad Sant-Maoris Kloar-Karnoed; marvet er bloaz 1581<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy, ''Nobiliaire ...'' I, p. 62</ref> * Al livour [[Tal-Coat]] a voe ganet eno. === Tud bet marvet eno === * [[Maoris Duaod]], [[abad]] kisterkiat [[Langoned]], diazezer [[Abati Sant Maoris Karnoed|abati Karnoed]], [[1191]]. == Gevelliñ == *[[An Dún Mór Thoir]], {{Iwerzhon}} (1976) *[[Nava]], {{Asturiez}}, {{Spagn}} (1994) == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Clohars-Carnoët}} == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] mnbju3gzvgz77ls5gajnj84nnnmn66t 0 11601 2190014 2184727 2026-05-05T07:35:13Z OPAB44 57507 2190014 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kommanna | anvOfisiel = ''Commana'' | skeudenn = Commana vue générale.JPG | alc'hwez = Bourk Kommanna | ardamezioù = Blason ville fr Commana (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio|KK Bro Landivizio]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Landivizio|Landivizio]] | insee = 29038 | cp = 29450 | maer = Philippe Plouzané | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 39.90 | hedred = -3.952778 | ledred = 48.414167 | uk = | ubi =104 | ubr =372 | lec'hienn web = [http://www.commana.fr/ Ti-kêr] }} '''Kommanna''' zo ur gumun e [[kanton Landivizio]] e [[Bro-Leon]] e [[Breizh]]. == Douaroniezh == * E Kommanna emañ eien an [[Elorn]]. == Brezhoneg == * Ur skol [[Diwan]] zo eno abaoe [[1977]]. * D'an 10 a viz Mae [[2010]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa 34 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (44,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: trubuilhoù a voe er barrez d'ar [[7 Gouere|7 a viz Gouere]] [[1675]]<ref>[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 113</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Roux, ar person, hag ur c'hure anvet Prouf; graet e voe al le gant ur c'hure arall, Yves Stéphan e anv<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 45 ha 46</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 120 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,96% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19442&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19442&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Taol-vaen ar Vougo Vihan. * Maner Koad ar Roc'h. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=19442 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.fr/diaporama.php?dpt=29&id_source=19442&index=0 Memorial Genweb]</ref>. E [[1920]] e voe savet<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/28131/commana-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1600 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2021 |p1=1462 |p2=1370 |p3=1262 |p4=1153 |p5=1061 |p6=988 |p7=995 |p8=1108 |p9=995 |mammenn=EBSSA }} ==Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1877]] : [[Pierre Quéméner]], embregour ha politikour ===Tud bet marvet eno=== == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Commana}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080422/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29038 Kommana war GeoBreizh] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] 9zt4bm7ts7ji3h5diee6mtzyox4x0px 0 11602 2190015 2186557 2026-05-05T07:36:05Z OPAB44 57507 2190015 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Konk-Kerne | anvOfisiel = ''Concarneau'' | skeudenn = Ville close de Concarneau.jpg | alc'hwez = Ar gêr gloz. | ardamezioù = Blason ville fr Concarneau (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Konk-Kerne Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Konk-Kerne|Konk-Kerne]] ([[pennlec'h]]) | insee = 29039 | cp = 29900 | maer = Quentin Le Gaillard | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 41.08 | hedred = -3.917778 | ledred = 47.876111 | uk = 6 | ubi = 0 | ubr = 106 | lec'hienn web = [http://www.concarneau.fr/ville/index.php Ti-kêr] }} '''Konk-Kerne''' zo ur gumun e [[Breizh]], war aod ar [[Meurvor Atlantel]]. Pennlec'h [[kanton Konk-Kerne]] eo. Brudet eo bet evel ur porzh-pesketaerien. Hiziv e vez gweladennet ar gêr gloz. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Concarneau (Finistère).svg|60px]] | :''En erminoù e deir c'hadvouc'hal en gul, peuliet ha treustellet.'' :*Diwar [[ardamezouriezh|ardamezeg]] d'Hozier ([[1696]]). |} == Istor == * '''Konk''' a oa un enezennig e parrez [[Beuzeg-Konk]]. Adalek an {{XIIIvet kantved}} e teuas ''Konk'' (Konk-Kerne) da vezañ ur porzh bras hag ur gêr vras, gant mogerioù-difenn en-dro dezhi. Un [[trev (anv-lec'h)|drev]] eus Beuzeg-Konk e oa koulskoude, ha ne zeuas da vezañ distag nemet goude an [[Dispac'h gall]], e 1801. E 1793 e oa bet krouet div gumun distag, Beuzeg-Konk ha Konk-Kerne. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Kerdrain, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 50</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 298 gwaz eus ar gumun, eleze 4,10% eus ar boblañs e 1911,abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11203&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Korventenn ==== * [[19 Gwengolo|19]]-[[20 Gwengolo|20 a viz Gwenholon]] [[1930]]: mervel a ra 21 pesketour eus Konk-Kerne abalamour d'ar gorventenn<ref>[[La Dépêche de Brest et de l'Ouest]], [[24 Gwengolo|24 a viz Gwenholon]] [[1930]]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 88 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29039&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Tri gwaz eus ar gumun a voe fuzuilhet e miz Gouhere 1944 gant an Alamaned e Kerfani e [[Molan]]<ref>[http://www.letelegramme.com/local/finistere-sud/quimperle-concarneau/quimperle/kerfany-les-pins-hommage-aux-21-resistants-fusilles-29-07-2009-488645.php "Le Télégramme", ''Kerfany-les-Pins. Hommage aux 21 résistants fusillés]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ;[[Brezel Indez-Sina]] * Mervel a reas c’hwec’h vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29039&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ;[[Brezel Aljeria]] * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29039&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Stagidigezh ==== * E [[1945 e Breizh|1945]] e oa bet staget kumun [[Beuzeg-Konk]] ouzh kumun Konk-Kerne. * E [[1959 e Breizh|1959]] e oa bet staget kumun [[Lanrieg]] ouzh ar gumun. == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ;Ya d'ar brezhoneg * D'an 28 a viz Mezheven [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. ;Deskadurezh * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1999]]. * E distro-skol 2025 e oa 105 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> * Ar vagouri À La Rue Béole he deus sinet live 1 karta Divskouarn. == Monumantoù ha traoù heverk == * Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. <gallery widths="150px" heights="150px" perrow="3"> Bretagne Finistere Concarneau1 tango7174.jpg|Kêr gloz Horloge et cadran solaire de la ville close.jpg|Horolaj hag horolaj-heol </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=11203 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/11203 Memorial Genweb]</ref>. E [[1900]] e voe dibabet e lec’h gant ar c’huzul-kêr; dioueliet e voe d’an [[11 a viz Du]] [[1920]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/28146/concarneau-cimetierecommunal Université de Lille]</ref>. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class="wikitable" |- ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Kanada (1921-1957)}}||1 |- |{{Rouantelezh-Unanet}}||1 |- |{{Zeland-Nevez}}||1 |- |'''Hollad'''||'''3''' |} Karrnijourion e oant holl. Marvet int e-pad an [[Eil Brezel-bed]]<ref>[http://www.inmemories.com/Cemeteries/concarneau.htm In Memories]</ref>. === Bez-brezel ar C'hommonwealth e bered Lanrieg === {| class="wikitable" |- ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Rouantelezh-Unanet}}||1 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |'''Hollad'''||'''1''' |} Karrnijour e oa. Marvet eo d'an [[29 a viz Gwengolo]] [[1940]], e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086421&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. Mervel a reas pa gouezhas e garr-nij (''[[Bristol Beaufort|Beaufort Mk I]]'' marilhet ''W6493'' ha kodet ''N1149'') er mor<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes R.A.F Finistère]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=22000 |passo1=2000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=15907 |p2=17801 |p3=18759 |p4=17984 |p5=18630 |p6=19453 |p7=19953 |p8=18557 |p9=18867 |p10=20607 |mammenn=EBSSA }} ==Tud== ===Tud bet ganet eno=== *[[1817]] : [[Yann-Vari ar Brizh]], nijour *[[1944]] : [[Jean-Paul Ollivier]], kelaouenner *[[1946]] : [[Jean Kerhervé]], istorour *[[1954]] : [[Yann-Fañch Jacq]], embanner ha skrivagner brezhonek *[[1965]] : [[Michel Desjoyeaux]], merdeer *[[1970]] : [[Stéphane Guivarc'h]], melldroader *[[1970]] : [[David Le Gac]], broder ===Tud marvet eno=== * [[1923]] : [[Théophile Deyrolle]], [[livour]], [[skeudennaouer]] ha [[tresour]] [[breizhat]] ===Arzourien bet awenet gant Konk-Kerne=== *Livourien : [[Henri Barnoin]], [[Emma Herland]] === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Lohéac de Trévoazec.png|60px]] | :;Lohéac :Senesal Konk-Kerne e 1696 :''En argant e vailhenn en sabel''. |} == Gevelliñ == *[[Senne Bielefeld]], {{Alamagn}} (1969) *[[M'bour]], {{Senegal}} (1977) *[[Pennsans]], {{Kernev-Veur}} (1982) ==Sport== * [[10 a viz Gouere]] [[1982]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1982|Tro Bro-C'hall]] etre [[Kankaven]] ha Konk-Kerne ; trec'h eo [[Pol Verschuere]] ([[Belgia]]). * [[11 a viz Gouere]] [[1982]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1982|Tro Bro-C'hall]] etre Konk-Kerne ha [[Kastellin]] ; trec'h eo [[Frank Hoste]] ([[Belgia]]). == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Concarneau}} {{Wikeriadur}} *{{Fr}} [https://web.archive.org/web/20200512032720/https://concarneau.fr/ville/ concarneau.fr/ville], lec'hienn ofisiel ar gumun *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075202/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29039 Konk-Kerne war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Konk-Kerne]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Kerfani (Molan) e miz Gouhere 1944]] [[Rummad:Porzhioù Breizh]] qvitam8gbtbnkzdlo1h2qmcn6i6aiik 0 11605 2190016 2120214 2026-05-05T07:38:09Z OPAB44 57507 2190016 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kore | anvOfisiel = ''Coray'' | skeudenn = Coray.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason ville fr Coray (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Kerne-Uhel|KK Kerne-Uhel]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh|KK Kreiz-Breizh]] | kanton = [[Kanton Kastell-Nevez-ar-Faou|ar C'hastell-Nevez]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Brieg|Brieg]] <small>(abaoe 2015) | cp = 29370 | maer = Joëlle Le Bihan | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 31.36 | hedred = -3.828611 | ledred = 48.061944 | uk = | ubi = | ubr = 259 | lec'hienn web = [http://www.coray.fr/ www.coray.fr] }} '''Kore''' zo ur gumun er [[Glazig|Vro C'hlazik]] e [[Kerne]] e [[Breizh]], e [[kanton Brieg]] hag e departamant [[Penn-ar-Bed]]. == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ;Deskadurezh * E [[2014]] a oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 34 skoliad (22,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Istor == === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 122 waz eus ar gumun, da lâret eo 4,43% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=8758&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=8758&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * An iliz katolik. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=8758 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/8758 Memorial Genweb]</ref>. Savet e voe e [[1922]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/28164/coray-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2000 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=1841 |p2=1787 |p3=1768 |p4=1737 |p5=1623 |p6=1625 |p7=1759 |p8=1888 |p9=1904 |p10=1882 |mammenn=EBSSA }} ==Tud== ===Tud bet ganet eno=== *[[1903]] : [[Jean Meveleg]], sindikalour labour-douar. ==Liammoù diavaez== {{Commonscat|Coray}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075527/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29041 Kore war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bro C'hlazig]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 6s8843m51brhxgld0w07lm4xmoh63pj 0 11607 2189961 2120192 2026-05-04T14:52:11Z OPAB44 57507 2189961 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Daoulaz | anvOfisiel = ''Daoulas'' | skeudenn = Daoulas.jpg | alc'hwez = Porched ar vered e-kichen [[Abati Itron Varia Daoulaz|Abati Itron-Varia Daoulaz]]. | ardamezioù = | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz|KK bro Landerne-Daoulaz]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h|Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h]] | insee = 29043 | cp = 29460 | maer = Jean-Luc Le Saux | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.258056 | ledred = 48.361667 | uk = | ubi =0 | ubr =97 | gorread = 5.42 | lec'hienn web = [https://daoulas.bzh/ Ti-kêr] }} '''Daoulaz''' zo ur gumun e [[Bro-Gerne]], e kanton [[Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h|Pont-ar-Veuzenn]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e kornôg [[Breizh]]. [[Kanton Daoulaz|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == * E penn pellañ reter [[lenn-vor Brest]] emañ Daoulaz, e [[kember]] div stêr : [[stêr Daoulaz|Richer Zaoulaz]], anvet ''La Mignonne'' e galleg, un anv eus an {{XXvet kantved}, hag al [[Lezuzan]]. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː ''Daoulas'', 1172 ; ''Daoullas'', 1173 ; ''Doulas'', 1186 ; ''Douglasium'' XIIIt ; ''Daoulas'', 1218 ; ''Doulas'', 1233 ; 1262 ; ''Duoulas'', ''Daulas'', 1289 ; ''Doulas'', 1337 ; ''Doulas'', 1138 ; 1363, 1368 ; 1414 ; 1415 ; ''Daoulas'', 1423 ; ''Doullas'', ''Daoulas'', 1451 ; ''Doulas'', 1516, 1536 ; ''Daoulas'', 1541 ; ''Doullas'', 1546 ; ''Doulas'', 1530 ''Daougloas'', ''Daoulas'', 1636 ; ''Doulas'' ,1636 ; == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ;Deskadurezh * Klasoù divyezhek publik a zo eno, abaoe [[2006]]. * E distro-skol 2025 e oa 23 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (20,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: trubuilh a voe e Daoulaz d'an [[3 a viz Gouere]], preizhet razh e voe ti Bigeaud, fermer an dle<ref>[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 113 ha 119 </ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Kerlen e anv, ha d'Herve, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 46</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 59 gwaz eus ar gumun, eleze 7,23% eus ar boblañs e 1911 abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34457&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ===== [[Eil brezel-bed]] ===== * Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34457&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Dieubet e voe Daoulaz d'an [[30 a viz Eost]] [[1944]] gant [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]]<ref>Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', p.8, Éditions Astoure, 2008 </ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Lazhet e voe un ofisour bet ganet er gumun d’ar [[14 a viz Eost]] e Saint-Charles (departamant [[Konstantin (Aljeria)|Konstantin]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6901336 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * [[Abati Itron Varia Daoulaz|Abati Itron-Varia Daoulaz]]. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=34457 Memorial Genweb] </ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/34457 Memorial Genweb] </ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1900 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |bl11=2021 |p1=1117 |p2=1022 |p3=1046 |p4=1401 |p5=1640 |p6=1794 |p7=1743 |p8=1767 |p9=1768 |p10=1833 |p11=1816 |mammenn=EBSSA }} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Daoulas}} * [https://daoulas.bzh/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * [https://web.archive.org/web/20071014181500/http://www.abbaye-daoulas.com/fr/index.html Lec'hienn an abati] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075028/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29043 Daoulaz war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Daoulaz]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 6wlfmexg14bnid6c3yfnrg4d6ue5kbu 0 11643 2189962 2182070 2026-05-04T14:53:20Z OPAB44 57507 2189962 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Douarnenez | anvOfisiel = ''Douarnenez'' | skeudenn = PixAile15.jpg | alc'hwez = Skeudenn eus kêr tapet eus un nijerez. | ardamezioù = Blason ville fr Douarnenez (Finistère) - Copie.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Douarnenez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Douarnenez|Douarnenez]] | insee = 29046 | cp = 29100 | maer = Joselyne Poitevin | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 24.94 | hedred = -4.329167 | ledred = 48.092778 | uk = 61 | ubi = 0 | ubr = 86 | lec'hienn web = [http://www.mairie-douarnenez.fr/ Ti-kêr] }} '''Douarnenez''' zo ur gêr hag ur porzh e [[Kerne-Izel]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e kornôg [[Breizh]]. == Douaroniezh == * Lec'hiet eo e foñs ur bae traezhek, war aod [[biz (roud-avel)|biz]] [[ar C'hab]], a-dal da [[Gourenez Kraozon|C'hourenez Kraozon]], er gwalarn da [[Kemper|Gemper]]. === Porzhioù-mor === * Porzh ar Rozveur <gallery> DZ01.JPG| DZ02.JPG| DZ03.JPG| DZ04.JPG| </gallery> * Ar Porzh-Ru. <gallery> Douarnenez-Port Rhu-Ile Tristan.JPG| Port-Rhu01.JPG| Douarnenez-Scarweather-2010.JPG| Port-Rhu03.JPG| </gallery> Tri forzh-mor zo e Douarnenez : porzh ar Rozveur, ar porzh-pesketa a-vremañ ; ar [[Porzh-Ru]] m'emañ mirdi ar bigi ; porzh [[Treboull]]. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Douarnenez (Finistère).svg|60px]] | :''En glazur e alc'hwez peuliet war e enep, ar ruilhenn talbennanet hag avalaouet, e baleton war skouer un eor.'' |} *Ger-ardamez : ''Dalc'h mat'' ; treser : J.E. Benoiston ; diviz-kêr : 21 a viz Kerzu 1997. == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Douarnenez, Yves Perfezou, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]).</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant daou veleg, Herpen ha Larufie, beleien; graet e voe al le gant ur beleg all, Auffret e anv<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 49</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 390 gwaz eus ar gumun, eleze 2,84% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=64359&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Korventenn ==== * [[19 Gwengolo|19]]-[[20 Gwengolo|20 a viz Gwenholon]] [[1930]]: div vag-pesketa a yeas d'ar strad ha meur a besketour eus Douarnenez a varvas abalamour d'ar gorventenn<ref>[https://web.archive.org/web/20110813235401/http://www.luciengourong.com/site/?p=104 Lucien Gourong]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Merval a reas 258 den eus kumunioù Douarnenez, [[Ploare]], [[Pouldahu]] ha [[Treboull]] abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=66637&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[21 a viz Here]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-10-BO (anvet "Francis X" ha marilhet 41-24441) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] e [[Bae Douarnenez|pleg-mor Douarnenez]] gant c'hwec'h den en e vourzh; ne voe adkavet korf ebet<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère] </ref>. ==== Kumunioù staget ==== * E 1946 e oa bet kresket ar gumun dre ma oa bet staget outi ar c'humunioù stok [[Ploare]], [[Pouldahu]] ha [[Treboull]]. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ;[[Brezel Indez-Sina]] * Mervel a reas pevarzek milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=66637&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ;[[Brezel Aljeria]] * Mervel a reas eizh milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=66637&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == [[Tachennoù Brezel Diavaez|TBD]] == * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=66637&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == [[Tchad]] == * Lazhet e voe un ofisour bet ganet er gumun en Am Dagachi d’an [[18 a viz C'hwevrer]] [[1972]]; komandant e oa er 6{{vet}} RIAOM (Régiment InterArmes d'Outre-Mer)<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6373331 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class="wikitable" |+ ! Bro!!Niver a soudarded |- |{{Rouantelezh-Unanet}}||3 ([[Aerlu]]) |- | '''Hollad'''|| '''3''' |} Karrnijourion e oa an holl. Mervel a rejont d'ar [[5 a viz Eost]] [[1944]] e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086411&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Emdroadur ar boblañsabaoe 1793 == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:900 height:340 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:21000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:12 bar:2013 text:13 bar:2020 text:20 bar:2021 text:21 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 1473 bar:1800 from:0 till: 1708 bar:1806 from:0 till: 1763 bar:1821 from:0 till: 1800 bar:1831 from:0 till: 2687 bar:1836 from:0 till: 3303 bar:1841 from:0 till: 3646 bar:1846 from:0 till: 3952 bar:1851 from:0 till: 4193 bar:1856 from:0 till: 4470 bar:1861 from:0 till: 4870 bar:1866 from:0 till: 5434 bar:1872 from:0 till: 7180 bar:1876 from:0 till: 8637 bar:1881 from:0 till: 9809 bar:1886 from:0 till: 10985 bar:1891 from:0 till: 10021 bar:1896 from:0 till: 11465 bar:1901 from:0 till: 12865 bar:1906 from:0 till: 13568 bar:1911 from:0 till: 13753 bar:1921 from:0 till: 12259 bar:1926 from:0 till: 11290 bar:1931 from:0 till: 10536 bar:1936 from:0 till: 10556 bar:1946 from:0 till: 20564 bar:1954 from:0 till: 20089 bar:1962 from:0 till: 19887 bar:1968 from:0 till: 19705 bar:1975 from:0 till: 19096 bar:1982 from:0 till: 17653 bar:1990 from:0 till: 16457 bar:1999 from:0 till: 15840 bar:2006 from:0 till: 15608 bar:2012 from:0 till: 14747 bar:2013 from:0 till: 14750 bar:2020 from:0 till: 13956 bar:2021 from:0 till: 14163 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> *Mammenn [https://www.insee.fr/fr/statistiques/7725600?geo=COM-29046 INSEE]. == Tud == * [[Mikael an Noblez]], misioner. * [[Per Denez]] (1921-2011) emsaver, yezhour ha skrivagner, bet studiet brezhoneg Douarnenez gantañ. * [[Daniel Le Flanchec]], maer [[PCF]] troet a-du gant [[Jacques Doriot]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]], marvet er c'hampoù-bac'h en [[Alamagn]], marteze lazhet gant komunourien. * [[Michel Mazéas]], maer [[PCF]]. * [[Sébastien Velly]], unan eus maered komunour kentañ [[Frañs|bro Frañs]], dilennet e [[1921]]. ;Tud bet ganet eno * [[1901]] : [[Joseph Savina]], ebenour eus ar [[Seizh Breur]]. * [[1902]] : [[Marc'harid Gourlaouen]], sekretourez [[Skol Ober]] e-pad 40 vloaz. * [[1944]] : [[Xavier Leclercq]], den a aferioù. * [[1948]] : [[Mich Beyer]], skrivagnerez vrezhonek. * [[1950]] : [[Yann-Bêr Kemener]], skrivagner. * [[1952]] : [[Pêr-Vari Kerloc'h]], kaner, skrivagner, ha douiz-meur [[Goursez Vreizh]]. * [[1958]] : [[Ronan Larvor]], kazetenner. * [[1963]] : [[Ronan Pensec]], marc'hhouarnour. * [[1963]] : [[Benead Vialaneix]], emsaver kristen ha breton. * [[1964]] : [[Serj an Dized]], melldroadour. * [[1968]] : [[Nolwenn Korbell]], kanourez. * [[1986]] : [[Romain Danzé]], melldroadour. ;Tud marvet eno *[[1826]] : [[René Theophile Hyacinthe Laenneg|Laenneg]], medisin, e [[Ploare]]. *[[1872]] : [[Yann-Vari ar Brizh]], nijour. *[[1949]] : [[Louis-Marie Désiré-Lucas]], livour. *[[1967]] : [[Jef Le Penven|Jef ar Penven]], sonaozour. *[[1973]] : [[Noël Roquevert]], aktour. *[[1987]] : [[Marc'harid Gourlaouen]], sekretourez [[Skol Ober]] e-pad 40 vloaz. *[[1992]] : [[Yves Floc'h]], livour. *[[1997 e Breizh|1997]]: [[Anita Conti]], moroniourez la luc'hskeudennerez. *[[2001]] : [[Frañseza Kervendal]], skrivagnerez. *[[2006]] : [[Youenn Gwernig]], kaner ha barzh brezhonek. ;Tud bet awenet gant Douarnenez *[[Livouriezh|Livourien]] : [[Amélie Helga Lundahl]]. ==[[Tudouriezh]]== *Kreizenn ar c'hiz "[[Penn Sardin]]" eo Douarnenez, ha graet e vez ''Pennoù Sardin'' eus hec'h annezidi dre c'hoap. *Brudet eo gouel an [[Les Gras de Douarnenez|Ened]] e Douarnenez. == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ;Ya d'ar brezhoneg * D'an 22 a viz Kerzu 2004 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 8 a viz C'hwevrer 2008 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. ;Deskadurezh * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1989]]. * E distro-skol [[2021|2025]] e oa enskrivet 87 skoliad er c'hlasoù divyezhek (9,9% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref> ;Ar Redadeg * E 2012 ec'h echuas an trede [[Ar Redadeg|Redadeg]] e Douarnenez. == Gevelliñ == *[[Aberfal]], {{Kernev-Veur}} (1979) *[[Rashidiye]], [[Restr:Flag of Palestine.svg|25px]] Kamp [[Palestina]]t e {{Liban}} (2005) ==Pennadoù kar== Kumunioù kozh staget ouzh Douarnenez : *[[Ploare]] ; *[[Pouldahu]] ; *[[Treboull]]. == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} * [https://www.douarnenez.bzh/ Ti-kêr] * [http://www.port-musee.org/ Mirdi ar bigi] * [https://web.archive.org/web/20070626094435/http://www.douarnenez2006.com/ Gouel ar bigi kozh] * [http://www.kerys.com/festival/ Gouel ar Sinema] * [http://perso.wanadoo.fr/f-x/ Gouel an Ened] * [https://web.archive.org/web/20150401162942/http://cordscymraeg.co.uk/in/meicstevens/douarnenez Douarnenez, kanaouenn gant Meic Stevens] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Douarnenez]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Porzhioù Breizh]] ib6am461ylihcuymyy9b9gso40zgxkz 0 11680 2189963 2120194 2026-05-04T14:54:32Z OPAB44 57507 2189963 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Eliant | anvOfisiel = ''Elliant'' | skeudenn = Église Saint-Gilles à Elliant, Finistère 01.JPG | alc'hwez = An iliz-parrez | ardamezioù = COA fr Elliant.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Konk-Kerne Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Rosporden|Rosporden]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Konk-Kerne|Konk-Kerne]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29049 | cp = 29370 | maer = René Le Baron | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2020]] | gorread = 70.30 | hedred = -3.888611 | ledred = 47.995556 | uk = 82 | ubi = 47 | ubr = 105 | lec'hienn web = [https://www.elliant.bzh Ti-kêr] }} '''Eliant''' zo ur gumun e [[Bro-Gerne]], e [[kanton Konk-Kerne]], e [[departamant]] [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Anv == ;Stummoù skrivet * Erwan Vallerie (1995) ː ''Elgent'', 1084, 1107 ; ''Elgen'', 1210 ; ''Elgient'', 1350 ; ''Elyent'', 1368 ; ''Elyen'', 1368 ; ''Elyent'', 1408 ; ''Elient'', 1454, 1516 ; ''Elyent'', 1536 ; ''Eliant'', 1630, 1636 ; ''Elian'', 1654<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref>. ;Gerdarzh War a seblant ː ''el-gent'' (= gouen) ; anv-den ?<ref>Bernard Tanguy ː ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée - ArMen, 1990.</ref> ==[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]== ''En aour e vailhenn en geot, e gab en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel.'' *Aozer ː Yves Clerc'h. ==Broig== Emañ Eliant e [[Melenig|Bro ar Veleniked]]. == Istor == === [[Ragistor]] === War a seblant e oa bet tud o vevañ en Eliant adalek [[Oadvezh ar Maen|Henoadvezh ar Maen]], war-dro 50 000 a-raok Jezuz-Krist. === [[Krennamzer]] === *Er {{VIvet kantved}} hag er {{VIIvet kantved}} e teuas tud eus Hanternoz [[Kembre]] da vevañ hag annezañ a rejont e lec'h m'emañ ar bourk bremañ. Dont a ra an anv Eliant eus ar mare-se. Meur a zisplegadur a zo: diwar anv Sant Elian a oa deuet eus Kembre, diwar familh Lanellian er memes korn-bro, diwar un eil poull "an eil yen"... *Da vare an [[Azginivelezh]] e voe savet manerioù ha chapelioù evel hini Treanna, bet savet er bloavezhioù 1480. * Er {{XVvet kantved}} e varvas tost an holl annezidi diwar ar [[Bosenn|vosenn]]. Ouzhpenn 7 000 a annezad a oa o chom en Eliant neuze. Dastumet e voe ur [[Gwerz|werz]] anvet "Bosenn Eliant" gant [[Kervarker]], a daolenn an darvoud-mañ en e zastumad ''[[Barzhaz Breizh]]''. <gallery mode="packed" heights="220px">Louis Duveau La peste d'Elliant.jpg|Louis Duveau : ''Bosenn Eliant'' (1849, Mirdi an Arzoù-kaer, Kemper)</gallery> === {{XVIIIvet kantved}} === * E-pad an diskaramzer hag ar goañv 1787-1788 e teu da chom er presbital gant an abad Laenneg e niz, [[René Theophile Hyacinthe Laenneg|Reun Laenneg]], a zeuas da vezañ medisin meur hag ijiner ar [[selaouenner]]. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Guino, person; nac'het e voe gant Coden, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 50 ha 51.</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 174 gwaz eus ar gumun, da larêt eo 4,32% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=8844&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Merval a reas 28 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14780&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ;[[Brezel Indez-Sina]] * Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz [[Gouhere]] [[1953]] en [[Hanoi]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=464951 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ;[[Brezel Aljeria]] * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=8844&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Karn Bara hir Eliant 1.JPG|Karn Bara Hir Karn Bara hir Eliant 2.JPG|Karn Bara Hir </gallery> * Karn Keringard. * Peulvan Kozhkêr Vaen. <gallery> Église Saint-Gilles à Elliant, Finistère 03.JPG|An iliz katolik ''Saint-Gilles'' </gallery> *Iliz katolik ''Sant Jili''. Savet e oa bet iliz gentañ Eliant en {{XVvet kantved}}. Adsavet e voe er {{XVIIvet kantved}}, ha tour an iliz etre 1660 ha 1669. Unan eus tourioù-iliz uhelañ e Bro-Gerne eo (50 m uhelder). Adsavet e voe ar peurrest etre 1700 ha 1712. *Chapel Sant-Mikael *Chapel ''Intron Varia ar Wir Sikour''. *Chapel ''Treanna''. *Chapel ''Santez Marc'harid''. *Liorzhoù ar presbital. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=10257 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[31 a viz Gouhere]] [[1921]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/28164/coray-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3500 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2020 |bl10=2021 |p1=2642 |p2=2401 |p3=2295 |p4=2463 |p5=2591 |p6=2714 |p7=3078 |p8=3202 |p9=3328 |p10=3343 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == *Ezel eo Eliant eus [[Kumuniezh kumunioù Bro Konk-Kerne]]. ==Brezhoneg== * E distro-skol [[2013|2012]] e oa bet digoret ur c'hlas divyezhek e skol bublik ar gumun. E distro-skol 2025, 55 skoliad o doa lakaet o anv (18 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. ;Ya d'ar brezhoneg * D'ar 24 a viz Mae [[2013]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. == Tud == ;Tud bet ganet eno *[[1926]] : [[Gwilhou Kergourlez]], skrivagner. ;Ardamezeg ar familhoù {| |- |[[Restr:De Kerloaguen.gif|80px]] | :;de Kerloaguen :Aotrounez Pratanras, ha Kervastard :''En argant e erez dispak en sabel, iziliek ha pigosek en gul.'' :*Sturienn ː ''Sans effroy'' ("Dizaon") |} == Gevelliñ == *[[An Creagán]]-[[Maigh Locha]], {{Iwerzhon}} (1997) Div barrez amezek e [[kontelezh Gaillimh]] eo An Creagán ha Maigh Locha. Er penn-kentañ e ranke kumun [[Tourc'h]], hag hi sko ouzh Eliant, kemer perzh er gevelliñ, met n'eo ket aet ar raktres da benn. == Levrlennadur== *''Elliant, Tourc'h - deux communes dans la Révolution'', JEan-François Douguet == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Elliant}} * [https://www.elliant.bzh Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307074804/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29049 Eliant war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] 8w1by8dxlc3rt1a2kgv5xch3l33q3eb 0 11681 2189964 2158938 2026-05-04T14:55:22Z OPAB44 57507 2189964 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = An Erge-Vras | anvOfisiel = ''Ergué-Gabéric'' | skeudenn = Vue d'ensemble sud-est chapelle Kerdévot Ergué-Gabéric.jpg | alc'hwez = Chapel Kerzevod | ardamezioù = Blason ville fr Ergué Gabéric (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemper Breizh ar C'hornôg]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Kemper-2]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Fouenant|Fouenant]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29051 | cp = 29500 | maer = Hervé Herry | amzer-gefridi = [[2008]]-[[2020]] | hedred = -4.0208 | ledred = 47.9969 | uk = 63 | ubi = 4 | ubr = 140 | gorread = 39.87 | lec'hienn web = https://www.ergue-gaberic.bzh/ }} '''An Erge-Vras''' (''Ergué-Gabéric'' an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e [[Breizh]] e [[departamant]] [[Penn-ar-Bed]], sko ouzh Kêr-[[Kemper|Gemper]]. == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Ergue Gaboric'', 1325 ; ''Ergue Gaburic'', 1327; '''Ergue Cabiric'', ~1330 ; ''Ergue Cabric'', 1426 ; ''Ergue Gaberic'', 1535 ; ''Ergue Gabellic'', 1574<ref>Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990</ref>. ;Gerdarzh * Erge ː eus ''arkae'' = kae-difenn (gwelout ivez [[Erge-ar-Mor]]). * Gaberic ː diwar un anv-den ''Cabeur''. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == ''En gul e groaz krouget en argant, ur groazigann ivez en argant ouzh pep konk (kroaz Jerusalem), e gab dentek en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel.'' *Sturienn ː ''Ne zeuz pesq heb ha zrean'' ("N'eus pek hep a zraen"). *Aozer ː Bernard Le Brun ; degemeret gant ar prefeti d'an 3 a viz Gwengolo 1980<ref>Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001</ref>. == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Yven, person, ha Baudri, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 50</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 132 waz eus ar gumun, eleze 4,35% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14780&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Merval a reas 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14780&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ;[[Brezel Indez-Sina]] * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14780&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ;[[Brezel Aljeria]] * Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz Mae 1961<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6419973 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == ;Ya d'ar brezhoneg * D'ar 4 a viz Mezheven [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * Al live 2 oa bet roet d'ar gummun. ;Deskadurezh * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[2002]]. * E distro-skol 2025 e oa 119 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (11,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. ;Bugaligoù * Al Liezdegemer "Les Petits Lutins" a ro un tañva eus ar brezhoneg d'ar vugale vihan. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Gwinal'', {{XVIvet kantved}} * Chapel ''Intron-Varia'' Kerdevot, {{XVvet kantved}}, bet sakret d'ar 26 Here 1556 * Chapel ''Sant Gwenole'', {{XVIvet kantved}}, ha {{XVIIvet kantved}} * Chapel ''Sant Andrev'', XVII{{vet}} kantved * Chapel ''Santez Anna'', pe Keranna, e Lestonan (1968) * Chapel ''Intron-Varia'', e maner an Oded (1922) * Chapelioù bet diskaret ː ''Sant Gweltaz'', e Lokeltaz, dija en he foull da vare an Dispac'h Gall ; Sant Yoakim, e-kichen maner Lezerge; ''Santez Apollina'', dija en he foull e 1804 <gallery> Breizh 29 - An Erge Vras - chapel kerdevot 02.JPG|Chapel Kerzevot Breizh 29 - An Erge Vras - chapel kerdevot, an nor 01.JPG|Chapel Kerzevot Breizh 29 - An Erge Vras - chapel kerdevot, ar c'halvar 01.JPG|Kalvar chapel Kerzevot Breizh 29 - An Erge Vras - chapel kerdevot, ar feunteun 02.JPG|Feunteun chapel Kerzevot Ergué-Gabéric (29) Ossuaire.JPG|Karnel 089 Ergué-Gabéric Chapelle Saint-Guénolé.JPG|Chapel Sant-Gwenole Ergué-Gabéric Stangala 1.JPG|Kalvar ar Stangala </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=14780 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210613165746/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/14780 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[11 a viz Du]] [[1923]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/28215/ergue-gaberic-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=9000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2021 |p1=2584 |p2=2821 |p3=3950 |p4=5679 |p5=6517 |p6=6925 |p7=7500 |p8=8140 |p9=8553 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ;Tud vrudet ar gomun *12XX-1276 : Yves Cabellic, eskob Kerne 1267 à 1276. *1599-1660 : Guy Autret, Istorour *1729-1806 : Jean-François de la Marche, eskop diwezhañ Bro Leon. 1748-1811 : Alain Dumoulin, person ha skrivagner latin ha brezhoneg. *1798-1870 : Nicolas Le Marié, krouer ar veilh baper Oded. *1818-1881 : Jean-René Bolloré, kentañ Bollore e penn ar veilh baper. 1834-1905 : Jean-Marie Déguignet, skrivagner galleg ha brezhoneg. *1925-2011 : Gwenaël Bolloré, soudard ar Frañs Dieub, mestr ar veilh baper ha skrivagner gall. *1946: Hervé Jaouen, skrivagner gallek *1952 : Vincent Bolloré, mestr an uzinioù Bolloré *1953 : [[Bernez Rouz]], kazetenner ha skrivagner. ;Ardamezeg ar familhoù {| |- |[[Restr:Autret.jpg|60px]] | :;Autret :Aotrounez Missirien :''En aour e bemp pempenn gommek en glazur.'' |} == Gevelliñ == *[[Porth Bud]], {{Kernev-Veur}} (1979) == Levrlennadur== * Alain Dumoulin : ''Grammatica-latino celtica'', Praha, 1800 (lenn en linenn) * Alain Dumoulin : ''Hent ar baradoz'', Kemper, 1805 * [[Jean-Marie Déguignet]] : ''Mémoires d'un paysan bas-breton'', éd. Arkae, 2022 ; gant ur bern troioù e brezhoneg. * Jean-Marie Déguignet : ''Rimes et révoltes'', éd Blanc Silex, Kemperle, 2005 ; lod barzhonegoù zo e brezhoneg. * [[Bernez Rouz]] : ''Anvioù-lec'h an Erge Vras'', Hor Yezh ; adembannet e galleg : ''Les noms de lieux d'Ergué-Gabéric'', Arkae, An Erge-Vras, 2007. * Bernez Rouz : ''Alain Dumoulin : un recteur breton dans la tourmente révolutionnaire'', Arkae, An Erge-Vras, 2011 ; diwar-benn aozer ar ''Grammatica latino celtica''. * Bernez Rouz : ''Hengoun ar vosenn e Breizh-Izel'', Hor Yezh ; studiadenn war ar c'hontadennoù hag ar gwerzioù diwar benn ar vosenn. * Lanig Rouz : ''Koñchennoù'' (divyezhek), Arkae, 2022 ; danevelloù skrivet e brezhoneg Kerne-Izel. * Jean-Louis Rozeg : ''Trec'h ar garantez (Le triomphe de l'amour)'', Arkae, 2013 ; ur romant hag a gont brezel ar skolioù en Erge-Vras. == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Erge-Vras}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bro C'hlazig]] [[Rummad:An Erge-Vras]] fpeuqhs5xbf4sd5fqsa65omybn2hh7p 0 11683 2189965 2120196 2026-05-04T14:56:54Z OPAB44 57507 2189965 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ar Faou | anvOfisiel = ''Le Faou'' | skeudenn = 176.Le Faou.Vieilles maisons.Pans bois recouverts ardoises.JPG | alc'hwez = Tier kozh er straed vras. | ardamezioù = Blason ville fr LeFaou (Finistere).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon-Arvor ar Stêr-Aon-Arvor ar Stêr-Aon]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton ar Faou|ar Faou]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h|Pont-ar-Veuzenn]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29053 | cp = 29590 | maer = Ludovic Lassagne | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 11.85 | hedred = -4.1775 | ledred = 48.293334 | uk = | ubi = 3 | ubr = 151 | lec'hienn web = [https://www.lefaou.bzh/ Ti-kêr] }} '''Ar Faou''' zo ur gumun e [[Breizh]] e [[departamant]] [[Penn-ar-Bed]]. [[Kanton ar Faou|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ;Deskadurezh * Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1998]]. * E distro-skol 2025 e oa 47 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (26,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == {| |- |[[Restr:Blason ville fr LeFaou (Finistere).svg|60px]] | :''En glazur e leonparzh en aour.'' |} == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus ar Faou, Le Mintrer, Chalamic ha Jean Trelic, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref> . === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant daou gure, Jacques Jourdren ha Lachapelle, ha daou veleg, Jean-François Porlodek ha Guillaume Fily<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 65 gwaz eus ar gumun, eleze 4,92% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=493&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 33 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=493&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Brezel Aljeria]] ==== * Lazhet e voe ur milour eus ar gumun gant ur vinenn d’an [[25 a viz C'hwevrer]] [[1961]] e Dem El Begrat (departamant [[Annaba]]) <ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6353858 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Gwallzarvoudoù ==== * Lazhet e voe daou nijour eus ar [[Morlu gall]] e gwallzarvoudoù, unan e [[1954]] <ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6886045 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, egile e [[1959]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6953781 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Astenn ==== * E [[1971]] e voe staget kumun [[Remengol (ar Faou)|Remengol]] outi. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=493 Memorial Genweb] </ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210410195250/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/493 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2000 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=1665 |p2=1636 |p3=1510 |p4=1554 |p5=1522 |p6=1571 |p7=1669 |p8=1714 |p9=1725 |p10=1832 |mammenn=EBSSA }} == Gevelliñ == *[[Modbury]], {{Devon}}, {{Bro-Saoz}} (1991) == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Le Faou}} * {{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29053 ar Faou war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Faou}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 5k6uwrqizkbbxt7wguooy3iu7mt3p1g 0 11690 2189966 2184738 2026-05-04T14:57:41Z OPAB44 57507 2189966 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Fouenant | anvOfisiel = ''Fouesnant'' | skeudenn = TikêrFouenant.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = COA fr Fouesnant.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant|KK Bro Fouenant]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Fouenant|Fouenant]] ([[pennlec'h]]) | insee = 29058 | cp = 29170 | maer = Bruno Merrien | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 32.76 | hedred = -4.01 | ledred = 47.894167 | uk = | ubi = 0 | ubr = 71 | lec'hienn web = [http://www.ville-fouesnant.fr/ Ti-kêr] }} '''Fouenant''' zo ur gumun e [[Kerne]] e departamant [[Penn-ar-Bed]] e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == <gallery> Fouesnant-Anse de Penfoulic.jpg|Penfoulig. Fouesnant-La pointe de Beg Meil.jpg|Beg Meilh. Fouenant01.JPG Fouenant02.JPG </gallery> == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Fuinant'', 1022-1058 ; ''Fuenant'', {{XIvet kantved}} ; ''Plebs Fuenant'', 1084-1107 ; ''Foynant'', 1294 ; ''Foenant'', 1324, war-dro 1330, 1368 ; ''Fouesnant'', 1382. * Erwan Vallerie : ''Fuinant'', 1022 ; ''Foenant'', 1038 ; ''Fuenant'', {{XIvet kantved}} ; ''Fuenant'', 1084 ; ''Foynant'', 1294 ; ''Foenant'', 1368 ; ''Fouesnant'', 1382 ; ''Foenant'' ,1408 ; ''Foesnant'', 1448 ; ''Foesnant'' 1457 ; ''Foesnant'' ,1462 ; ''Foenant'' ,1479 ; ''Foenant'' , 1457 ; ''Foesnant'' , 1533 ; ''Foenant'' ,1536 ''Fouesnant'', 1555 ; ''Formant'', ''Foesnan'' 1630. * Hervé Abalain : ''Fuenant'', XI{{vet}} kantved ; ''Foenant'', 1368. * Daniel Delattre : ''Fuenant'', XI{{vet}} kantved ; ''Foenant'' , {{XIVvet kantved}}. ;Gerdarzh * Martezeadennoù nemetken ː Foen, ha Nant = traoñienn. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == ''En sabel e erez daoubennek dispak en argant, krabanet ha pigoset en gul''<ref>Tiegezh Fouenant, {{XIIIvet kantved}}.</ref>. == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus Fouenant, Corvel, Jean Le Porzou ha Jean Le Moradovo (''Le Moradour'', moarvat), goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref> . === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Hydroe, person<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 50</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 141 gwaz eus ar gumun, eleze 5,31% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=3781&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Merval a reas 32 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=3781&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Fuzuilhet e voe pemzek Rezistant e Mousterlin gant an [[Trede Reich|Alamaned]] d’ar [[15 a viz Mae]] [[1944]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=3666&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Un nijerez alaman [[Heinkel He 111]] H-1 d'ar [[14 Eost|14 a viz Eost]] [[1940]] (marilhet WNr 2839 ha kodet 6N+CA) a rankas douarañ gant mall e Mousterlin d'ar [[14 Eost|14 a viz Eost]] [[1940]] p'edo o tistreiñ eus ur vombezadenn e [[Bro-Saoz]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ;[[Brezel Indez-Sina]] * Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz [[Mae]] [[1951]] e [[Ninh Binh]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id= 5953017 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ;[[Brezel Aljeria]] * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun <ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=3781&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * [[Iliz Pêr ha Paol Fouenant‎]] <gallery> IlizFouen01DSC01546.JPG|[[Iliz Pêr ha Paol Fouenant|Iliz katolik ''Pêr ha Paol'']], {{XIvet}} - {{XVIIIvet kantved}}. ChapelSantezAnnaFouen.JPG|Chapel Santez Anna, 1685. Fouesnant-Manoir de Penfoulic.jpg|Maner Penfoulig. Fouesnant-Chaumière.jpg|Ti-soul. Pressoir pommes barriques Fouesnant.JPG </gallery> * Geunioù Mousterlin. * [[Glenan|Inizi Glenan]]. <gallery> Fouesnant-Monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=3781 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210411183003/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/3781 Memorial Genweb]</ref>. Ur bodad-labour a reas war-dro e 1920. Dioueliet e voe d’an [[2 a viz Du]] [[1922]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/12808/fouesnant-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Bezioù ar C'hommonwealth e bered Fouenant == {| |- |[[Restr:BezioùarC'hommonwealthFouenant.JPG|160px]]&emsp; | :{| class = "wikitable" |- ! Bro !! Niver a soudarded |- |{{Rouantelezh-Unanet}}||4 ([[Aerlu]]) |- |{{Bro-C'hall}}||1 |- |'''Hollad'''||'''5''' |} |} Karrnijourion eus [[Royal Air Force|aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] a varvas e-pad an [[Eil Brezel Bed]], unan anezhe d'an [[29 a viz Gwengolo]] [[1940]], pa gouezhas e garr-nij (''[[Bristol Beaufort|Beaufort Mk I]]'' marilhet ''W6493'' ha kodet ''N1149'') er mor<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>, ar re arall e [[1943]]. Douaret e voe Barbara Bertrand en o c'hichen. Homañ, ur [[Bro-Saoz|Saozez]]-[[Bro-C'hall|C'hallez]], a gemeras perzh er Rezistañs e Bro-Fouenant<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2090519&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Brezhoneg== * E distro-skol [[2013|2016]] a oa bet krouet ur c'hlas divyezhek er skol Itron Varia. * E distro-skol 2024, 96 skoliad o doa lakaet o anv en hentad-se (13,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref> == Darvoudoù == * Gouel ar gwez-avaloù. * Tournamantoù [[echedoù]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=11000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=3758 |p2=3962 |p3=4653 |p4=5239 |p5=6524 |p6=8076 |p7=9403 |p8=9174 |p9=9305 |p10=10098 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ;Ardamezeg ar familhoù {| |- |[[Restr:Arthur du Stang.jpg|60px]] | :;Arthur :Aotrounez ar Stang ha Kestel, e Lokamand<ref>Lokamand, skrivet dre fazi Locamaud gant Potier de Courcy. Loc-Amand e oa ur barrez dindan veli Konk-Kerne. Bet staget ouzh Fouenant (''cf''. Ogée)</ref> :''En glazur e greskenn en argant heuliet gant teir rodig-kentr ivez en argant.'' |- |[[Restr:Michel de Kerveny.gif|60px]] | :;Michel''' :Aotrounez Trovenneg :''Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4 en sabel e nav mailhenn en argant ; ouzh 2 ha 3 en aour e gregilhenn en gul.'' |} == Gevelliñ == *[[Meerbusch]], {{Nordrhein-Westfalen}}, {{Alamagn}} (1966) == Levrlennadur == * Hervé Abalain : ''Les noms de lieux bretons''. Les Universels Gisserot. 2000 * Albert Dauzat & Charles Rostaing : ''Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France''. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978 * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Fouesnant}} * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075419/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29058 Fouenant war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Fouenant]] 2mxivq4jqnb7kpm5588ri8ugl4rwc3p 0 11790 2190000 2184722 2026-05-05T07:11:15Z OPAB44 57507 2190000 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwerliskin | anvOfisiel = ''Guerlesquin'' | skeudenn = 2005-08-16 12-34-52 Guerlesquin Prétoire ou prison seigneuriale.jpg | alc'hwez = Ar Prezidial. | ardamezioù = Blason ville fr guerlesquin.svg | bro = {{Treger}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Plouigno|Plouigno]] | cp = 29650 | maer = Éric Cloarec | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 21.83 | hedred = -3.587222 | ledred = 48.518333 | uk = 188 | ubi = 109 | ubr = 267 | lec'hienn web = [http://www.guerlesquin.fr Ti-kêr] }} '''Gwerliskin''' a zo ur gumun eus [[Bro Dreger]] e [[kanton Plouigno]], e [[departamant]] [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Bep miz Eost e vez dalc'het "Kampionad ar bed bannañ [[peulvan]]" er gumun, ha kement-mañ abaoe [[2001]]. == Douaroniezh == * Eieniñ a ra ar stêr [[Yar (stêr)|Yar]] e Gwerliskin. * Kumunioù amezek : [[Bodsorc'hel]] ; [[Plegad-Moezan]] ; [[Plounerin]]; [[Plougraz]] == Anv == * J.B. Ogée, 1780 : '''Guerlequin / Querlesquen'''. * Bernard Tanguy (1990) : '''Guirlisquin''''', c. 330;'' '''Guirlisten''''', 1371;'' '''Guerlisquin''''', 1425, 1444, 1453;'' '''Guerlisquin, Guerlisquen''''', 1430;'' '''Guernlisquin''''', 1481;'' '''Guerlisquin''''', 1512, 1682.'' Talvoudegezh '': gwern + Lesquin / Lesquen,'' pe ''Glisquin,'' anv den * Hervé Abalain (2000) : "'''Guirlisquin''' ''vers 1330,'' '''Guernliquin''' ''en 1481.'' Talvoudegezh : ''Gwern Heskin'' == Ardamez == ''En aour, e dreustell en gul.'' Diforc'h ardamez familh Charuel == Istor == === Breuriezhioù === [[File:Guerlesquin 27 Eglise Saint-Ténénan Tableau de la Confrérie de l'Agonie de la Bonne Mort (1866).jpg|thumb|left|Iliz Sant-Tenenan : taolenn Breuriezh ar Marv Mat (1866).]] [[File:Guerlesquin 28 Eglise Saint-Ténénan Le tableau du Rosaire (Assomption de la Vierge).jpg|thumb|Iliz Sant-Tenenan : taolenn ar [[Confrérie du Rosaire|Rozera]] ([[Assomption de Marie|Assomption]] ar Werc'hez).]] Adal ar Grennamzer e voe rannet Gwerliskin etre peder breuriezh : bourg ; Kerivoal, tostik da Sant-Ener ; ar Fanet, e-kichen chapel Sant-Tegoneg ; Penn-ar-c'hoad, e-tal Sant-Vaodez. Ouzhpenn e oa meur a genvreudeuriezh e Gwerliskin : hini a [[Eukaristiezh|Sakramant]], savet a-raok [[1625]]<ref>E 1625 e reas Guillaume Quernec ur road da zerc'hel lamp ar genvreudeuriezh </ref>, [[kenvreudeuriezh ar Rozera]] (savet e kerzu 1643<ref>Savet gant Dominique Le Meur, manac'h [[Ordre des Prêcheurs|dominikan]] e Montroulez</ref>), hini an [[Tiegezh Santel]] (savet e 1715}}). Re all a voe savet diwezhatoc'h c'hoazh : hini ar marv mat e 1866, ha hini ar Galon Sakr e 1879. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Perennes, person, ha Le Foll, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 47</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 106 gwaz eus ar gumun, eleze 5,68% eus he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=27548&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Merval a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34453&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun en ospital d'ar [[16 a viz C'hwevrer]] [[1947]] e [[Cantho]] e [[Kochin-Sina]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1280234 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == === Iliz Sant Tenenan === <gallery> Guerlesquin (29) Église Saint-Ténénan 01.JPG| [[Iliz Sant Tenenan|An iliz katolik]] Guerlesquin. Bannière Sainte Triphine.jpg|Banniel Santez Trifina. Guerlesquin. Bannière Saint Trémeur.jpg|Banniel Sant Tremeur. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Tenenan''. === Prezidial === === Feunteun kreiz-kêr === <gallery>Guerlesquin. Fontaine.jpg|</gallery> === Monumant ar Re Varv === * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=27548 Memorial Genweb] </ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 13 skoliad. === Ya d'ar Brezhoneg === * D'an 21 a viz Kerzu [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2000 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=1159 |p2=1278 |p3=1496 |p4=1831 |p5=1627 |p6=1624 |p7=1434 |p8=1366 |p9=1355 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == *Familh Charuel. *[[Prosper Proux]], skrivagner brezhonek. *[[Charles Rolland]], skrivagner brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Olivier-de-la-Villeneuve.gif|80px]] |'''l'Ollivier''' Aotrounez la Villeneuve / Kernevez | * ''En argant e dreustell en gul kaeliet en aour, heuliet gant teir fempdiliaouenn en gul'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Guerlesquin}} * {{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?numero_paysbreton=1&insee_ville=29067 Gwerliskin war lec'hienn Geobreizh] * [https://web.archive.org/web/20220101170459/http://www.guerlesquin.fr/ Lec'hienn ar gumun] * [https://web.archive.org/web/20061124183928/http://www.parc-naturel-armorique.fr/fr/communes/guerlesquin.html Gwerliskin war lec'hienn Park an Arvorig]. == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwerliskin]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] d0a3v9heiozbtmsuoamd5529fu25ob8 0 11799 2190003 2123761 2026-05-05T07:15:00Z OPAB44 57507 2190003 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwiseni | anvOfisiel = ''Guissény'' | skeudenn = Roches Guisseny02.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = Blason ville fr Guissény (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Bro Lesneven hag Aod ar Mojennoù|KK bro Lesneven hag aod ar Mojennoù]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lanniliz|Lanniliz]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Lesneven|Lesneven]] <small>(abaoe 2015)</small> | insee = 29077 | cp = 29880 | maer = Raphaël Rapin | amzer-gefridi = 2020–2026 | hedred = -4.4075 | ledred = 48.634722 | uk = | ubi = 0 | ubr = 77 | gorread = 25.18 | lec'hienn web = [http://www.ville-guisseny.fr/ Ti-kêr] }} '''Gwiseni''' zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Lesneven]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Emañ e [[Bro-Bagan]]. == Douaroniezh == == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Tud eus ar gumun a gemeras perzh en [[Emgann Kergidu]] d'ar [[24 a viz Meurzh]] [[1793]] e-kichen [[Plougouloum]]; un dell-gastiz a 7 000 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, [[Karaez]], 1915, pajennoù 157 ha 158</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 107 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 3,96% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16667&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 47 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16667&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas seizh milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=758&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas pevar milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20313&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 12 a viz Gouere [[2010]] e oa bet votet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * lasoù divyezhek a zo er skol brevez eno abaoe [[1990]]. * Ur skolaj [[Diwan]] a zo ivez abaoe miz Gwengolo [[2006]]. E [[2011]] e veze degemeret 110 bugel eus ar 6vet d'an trede klas. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 41 skoliad er c'hlasoù divyezhek kentañ derez (59,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Kastell al Lez. * Maner ar C'hurnig. * Maner Kerwezenneg. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=16667 Memorial Genweb] </ref>. * Iliz katolik ''Sant Sezni''. * Chapel Brendaouez. * Kroaz ar Gall, Kroaz an Aod, Kroaz ar Stivell, Kroaz Toull, Kroaz Kerespern, Kroaz Mil Gwern, Kroaz Kervaro, Kroaz Poultousog. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=2368 |p2=2104 |p3=1948 |p4=1887 |p5=1850 |p6=1783 |p7=1796 |p8=2033 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== *[[1842]] : [[Théodore Pilven le Sévellec]], skrivagner ha troour. == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Cornwall.svg|border|25px]] [[Kernev-Veur]] | [[Porthleven]] | 1992 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Guissény}} * [https://web.archive.org/web/20071210143854/http://www.ville-guisseny.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075616/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29077 Gwiseni war lec'hienn Geobreizh] * [https://web.archive.org/web/20110914141705/http://guisseny.cotedeslegendes.fr/ Lec'hienn ti an douristed] * [http://www.clhb.info Klub handball Gwiseni] * [http://www.pays-lesneven.fr Lec'hienn etrekumuniezh bro Lesneven hag Aod ar Mojennoù] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Emgann Kergidu]] 7achoh6kzkthgebk6c5sg8l53igti2d 0 11822 2189955 2186532 2026-05-04T14:42:11Z OPAB44 57507 2189955 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Brieg | anvYezh = Saent-Bérioec | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Saint-Brieuc | skeudenn = Mairiesaintbrieuc.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason Saint-Brieuc.svg | bro = {{Bro-Sant-Brieg}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} <small>(''[[prefeti]]'')</small> | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] <small>(''[[pennlec'h]]'')</small> | etrekumuniezh = [[Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Brieg (Voynet)|Bro Sant-Brieg]] | kanton = [[Pennlec'h]] daou ganton:<br/>[[kanton Sant-Brieg-1|Sant-Brieg-1]]<br/>[[kanton Sant-Brieg-2|Sant-Brieg-2]] | cp = 22000 | maer = Victor Bonnot | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 21.88 | hedred = -2.765277 | ledred = 48.513611 | uk = 99 | ubi = 0 | ubr = 134 | lec'hienn web = [http://www.mairie-saint-brieuc.fr/ Ti-kêr] }} '''Sant-Brieg''' a zo ur gêr eus [[Breizh]], lec'hiet e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], pennlec'h an departamant-se hag ar prefedelezh. Kêr-benn [[Bro Sant-Brieg]] eo, e [[Breizh-Uhel]], nepell eus [[Bro-Oueloù]] ha [[Bro-Dreger]], e foñs [[Bae Sant-Brieg]]. Tennañ a ra he anv eus ar manac'h [[Brieg (sant)|Brieg]], deuet eus Bro-Gembre er {{Vvet kantved}}. 45 000 annezad a oa enni e 2016, 171 721 en tolead kêr e 2013. == Douaroniezh == * Ar stêr [[Goued]] en em daol e [[Mor Breizh]] etre [[Plerin]] ha Sant-Brieg. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Sant-Brieg''|gwalarn=|norzh=[[Plerin]]|biz=|kornôg=[[Ploufragan]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Bae Sant-Brieg]]''}}|gevred=[[Langaeg]]|su=[[Tregaeg]]|mervent=[[Ploufragan]]|enklozadur=}} == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Saint Brieux, Saint Brieuc''', 1235; '''Seint Briout''', 1284; '''Saint Briouc''', 1294; '''Saint Brieuc''', 1304; '''Saent Bryoc''', 1305; '''Saint Brioux''', 1306; '''Saint Briouch''', 1321;  '''Sanctum Briocum de Vallibus''', 1330; '''Saint Brieuc''', 1356; '''Saint Brieu, Saint Brieuc''', 1364; '''Saint Brieuc''', 1373; '''Saint Brieu''', 1375; '''Saint Briouc''', 1378; '''Saint Briouc''', 1379; '''Saint Briou''', '''Saint Brieux''', '''Saint Brieuc''', 1406; '''Saint Brieuc des Vaux''', 1407; '''Saint Brieu''', 1409; '''Sainct Brieu''', '''Seint Biriok''' (dihel1 saoznek), 1410; '''de Sancto Brieuco''', 1411; '''Sainct Briou''', 1417; '''Saint Brieuc''', '''Saint Brieu''', 1420; '''Saint Briou''', '''Saint Briouc''', 1423; '''Saint Brieul''', '''Saint Brieux''', 1462; '''Saint Brieu''', 1513; '''Saint Brieux''', '''Saint Brieu''', 1535; '''Saint Brieu''', 1565; '''Saint Brieu''', 1636; '''Saint Brieu''', 1709 == Ardamezioù == *''En glazur, e c'hripi en aour, krabanet ha teodet en gul'' (Ardamezeg d'Hozier, 1698) == Istor == Sant [[Brieg (sant)|Brieg]] eo a roas e anv da [[Bro Sant-Brieg|Vro Sant-Brieg]]. Krouet e voe ar gêr er {{VIvet kantved}} gant ar manac'h anvet Brieg, deuet a Vro-Gembre. Ur manati a voe da gentañ, ha tamm-ha-tamm ur gêr a greskas tro-dro d'ar manati-se. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Sant-Brieg da benn [[distrig Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105.</ref>. ==={{XIXvet kantved}}=== * [[1862]]: tizhet eo Sant-Brieg gant an [[hent-houarn]]. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 685 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,86 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="MG">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22278&dpt=22&idsource=23963&table=bp04 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. * Ur soudard bet ganet er gumun a voe fuzuilhet gant al lu [[gall]] d'ar 1{{añ}} a viz Here 1915, e [[Vienne-le-Château]] (Bro-C'hall). ==== [[Repuidi Brezel Spagn e Breizh|Repuidi Brezel Spagn]] ==== * [[Louis Guilloux]] a reas war-dro degemer repuidi [[Brezel Spagn]] e Sant-Brieg hag en [[Aodoù-an-Hanternoz]]<ref>{{fr}}Isabelle Le Boulanger, ''L'Exil espagnol en Bretagne 1937-1940'', Coop Breizh, 2016, pajenn 117</ref>. ====[[Eil Brezel-bed]]==== * D'an [[18 Mezheven|18 a viz Even]] [[1940]] e tegouezhas al [[Wehrmacht|lu alaman]] e Sant-Brieg<ref>{{fr}}{{cite web|url=http://www.letelegramme.com/ig/dossiers/commemoration_18_juin/18-juin-40-l-arrivee-ubuesque-des-allemands-a-saint-brieuc-15-06-2010-955931.php|title=18 juin 40. L'arrivée ubuesque des Allemands à Saint-Brieuc|publisher=''Le Télégramme''|date=15 a viz Even 2010|accessdate=2020-05-01}}</ref>. * Daou garr-nij [[Focke-Wulf Fw 190]]A eus an [[Luftwaffe (1933-1945)|aerlu alaman]] a gouezhas e Sant-Brieg, an hini kentañ d'ar [[15 a viz Meurzh]] [[1943]], an eil d'an [[29 a viz Ebrel]] [[1944]]; an daou nijour a varvas, douaret e voent e [[Plouzeniel]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_luftwaffe_cotes_arm.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * Dieubet e voe Sant-Brieg d'ar [[6 a viz Eost]] [[1944]] da 22 eur gant an Task Force A eus [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', Éditions Astoure, 2008, pajenn 188</ref>. * Mervel a reas 247 den eus ar gumun evit Bro-C'hall<ref name="MG" />. == Brezhoneg == * 7,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 394</ref>. * Ur skol [[Diwan]] zo e Sant-Brieg abaoe [[1979]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 179 skoliad (4,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="160px"> Saint-Brieuc sous la neige.jpg|Sant-Brieg dindan an erc'h. Saint-Brieuc (22) Cathédrale 16.JPG|An iliz-veur. Tour de Cesson.JPG|Tour Soazon. Fontaine Saint-Brieuc.JPG|Feunteun Sant Brieg. </gallery> Tregont monumant istorel zo er gêr. En o zouesk : * Iliz-veur Sant Stefan, gant relegoù [[Brieg (sant)|sant Brieg]] enni, * Dismantroù tour Soazon, savet e [[1395]] ha distrujet e [[1598]], * Feunteun Sant Brieg, savet er 15^vet kantved, * Tiez kozh e kreiz-kêr. == Sevenadur == * [[Mirdi arz hag istor Sant-Brieg]] == Bezioù ar C'hommonwealth e beredoù ar gumun == === Bez ar C'hommonwealth er vered ''Sant-Mikael''=== {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a dud |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |1 ([[British Army|tirlu]]) |- |'''Hollad''' |'''1''' |- |} Ur soudard [[iwerzhon]]at eus ar ''Royal Inniskilling Fusiliers'' e oa. Marvet eo e miz [[Gwengolo]] [[1914]], e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]. === Bezioù ar C'hommonwealth er vered ''Kornôg'' === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a dud |- |[[Skeudenn:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |3 ([[Royal Canadian Air Force|aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |54 ([[Royal Air Force|aerlu]]:5, [[Royal Navy|morlu]]: 48, [[British Army|tirlu]]:1) |- |Dianv |tremen 43 |- |'''Hollad''' |'''tremen 90''' |- |} Marvet int e-pad an [[Eil brezel-bed]]. Re ar [[Morlu]] a varvas pa'z eas an ''H.M.S.'' ''Charybdis'' d'ar strad d'an [[23 a viz Here]] [[1943]]. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1793<ref>[[EBSSA]]</ref> === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:700 height:400 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:55000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 text:1851 bar:1856 bar:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 text:1901 bar:1906 bar:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:15 align:left bar:1793 from:0 till: 7335 bar:1800 from:0 till: 8394 bar:1806 from:0 till: 9000 bar:1821 from:0 till: 9956 bar:1831 from:0 till: 10420 bar:1836 from:0 till: 11313 bar:1841 from:0 till: 12484 bar:1846 from:0 till: 13329 bar:1851 from:0 till: 12813 bar:1856 from:0 till: 14888 bar:1861 from:0 till: 15341 bar:1866 from:0 till: 15812 bar:1872 from:0 till: 15253 bar:1876 from:0 till: 16355 bar:1881 from:0 till: 17833 bar:1886 from:0 till: 19240 bar:1891 from:0 till: 19948 bar:1896 from:0 till: 21665 bar:1901 from:0 till: 22198 bar:1906 from:0 till: 23041 bar:1911 from:0 till: 23945 bar:1921 from:0 till: 24511 bar:1926 from:0 till: 26043 bar:1931 from:0 till: 28320 bar:1936 from:0 till: 31640 bar:1946 from:0 till: 36674 bar:1954 from:0 till: 37670 bar:1962 from:0 till: 43142 bar:1968 from:0 till: 50281 bar:1975 from:0 till: 52559 bar:1982 from:0 till: 48573 bar:1990 from:0 till: 44752 bar:1999 from:0 till: 46087 bar:2006 from:0 till: 46437 bar:2012 from:0 till: 45936 bar:2013 from:0 till: 45331 </timeline> == Melestradurezh == {{DilennadDeroù|Titl=Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ|Deroù=2026|Anv=Victor Bonnot|Strollad=[[Horizons]]|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=2020|Penn=2026|Anv=Hervé Guihard|Strollad=[[Place Publique]]|Karg=Sterner tiriadel <small>(abaoe 2017)</small>}} {{Dilennad|Deroù=2017|Penn=2020|Anv=Marie-Claire Diouron|Strollad=[[UDI]]|Karg=Apotikerez <small>(abaoe 2017)</small>}} {{Dilennad|Deroù=2001|Penn=2017|Anv=Bruno Joncour|Strollad=[[UDF]], ha goude [[MoDem]]|Karg=Kannad <small>(2017-2022)</small>}} {{Dilennad|Deroù=1983|Penn=2001|Anv=Claude Saunier|Strollad=PSU, ha goude [[Parti Socialiste (Frañs)|PS]]|Karg=Senedour <small>(1989-2008)</small>}} {{Dilennad|Deroù=1965|Penn=1983|Anv=Yves Le Foll|Strollad=[[PSU]]|Karg=Kannad <small>(1967-1968 / 1973-1978)</small>}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1829]] : [[Zénaïde Fleuriot]], skrivagnerez c'hallek. * [[1830]] : [[Émile Durand]], sonaozour. * [[1838]] : [[Auguste de Villiers de L'Isle-Adam]], skrivagner gallek. * [[1846]] : [[Charles Baratoux]], embreger ha politiker. * [[1852]] : [[Louis Harel de la Noë]], ijinour, saver hentoù-houarn e Breizh. * [[1852]] : [[Emil Ernod]], yezhoniour. * [[1890]] : Henri Pierre Cren, d'ar 7 a viz Here, soudard en [[2vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)|2vet Rejimant Troadegiezh]], fuzuilhet d'ar 1{{añ}} a viz Here 1915 gant al Lu [[gall]], e [[Vienne-le-Château]] (Bro-C'hall)<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20151017164500/http://www.francegenweb.org/~wiki/index.php/Henri_Pierre_Cren francegenweb.org]</ref>. * [[1899]] : [[Louis Guilloux]], skrivagner gallek. *[[1909]] : [[Geneviève Prigent]], priñsez ar Montenegro, lagadeeunourez, stourmerez evit an endro * [[1926]] : [[Raymond Hains]], arzour. * [[1937]] : [[Marivon Dupureur]] (Samson hec'h anv-tiegezh), atletourez war ar redadeg damhir. * [[1942]] : [[Patrick Le Lay]], bet e penn [[TF1]]. * [[1947]] : [[Patrick Dewaere]], c'hoarier sinema. * [[1948]] : [[Yannick Pelletier (skrivagner)|Yannick Pelletier]], skrivagner. * [[1954]] : [[Soazig Daniellou]], produourez * [[1959]] : [[Gilles Le Bigot]], soner * [[1965]] : [[Fabienne Juhel]], skrivagnerez c'hallek * [[1969]] : [[Jean-Christophe Boullion]], rener kirri-tan * [[1974]] : [[Yann Elies]], merdeer sport. * [[1979]] : [[David Le Lay]], marc'hhouarner. * [[1982]] : [[Julien Féret]], melldroader. * [[1983]] : [[Yelle]], kanerez. * [[1986]] : [[Laëtitia Le Corguillé]], marc'hhouarnerez. * [[1989]] : [[Kévin Théophile-Catherine]], melldroader. ===Tud bet marvet eno=== * [[1877]] : [[Alexandre Glais-Bizoin]], alvokad ha politiker. * [[1898]] : [[Charles Baratoux]], embreger ha politiker. * [[1934]] : [[Loeiz-Vari Biler]], beleg ha skrivagner brezhonek. * [[1938]] : [[Emil Ernod]], yezhoniour. * [[1943]] : [[Émile Hamonic]], saver kartennoù-post hag emsaver. * [[1944]] : [[Loeiz ar C'hlerg]], yezhadurour ha skrivagner brezhonek. * [[1950]] : [[Octave-Louis Aubert]], kazetenner ha skrivagner. * [[1965]] : [[Dom Alexis]] (Mathurin Presse e anv gwir), manac'h kisterkiat, adsaver [[Abati Boken]]. * [[1967]] : [[Vefa Sant-Pêr]], emsaverez. * [[1980]] : [[Louis Guilloux]], skrivagner gallek. * [[1991]] : [[Alan an Diuzet]], skrivagner gallek ha brezhonek. * [[2008]] : Marivon Dupureur (Samson hec'h anv-tiegezh), atletourez war ar redadeg damhir. * [[2009]] : [[Gwennole ar Menn]], gouizieg brezhonek. * [[2011]] : [[Yann Fouere]], emsaver breizhat. * [[2013]] : [[Heather Dohollau]], barzhek c'hallek a-orin eus Kembre. * [[2013]] : [[Yann Poilvet]], kazetenner. * [[2015]] : [[Job Lec'hvien]], beleg ha skrivagner brezhonek. ===Tud hag o deus bevet e Sant-Brieg=== *[[Vefa de Bellaing]], emsaverez ha skrivagnerez. *[[Tom Simpson]], reder marc'h-houarn. ===Ardamezeg ar familhoù=== {| |- |[[Restr:Aubry-de-la-Lande.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Aubry'''<br>Aotrounez la Lande (?), eskopti Sant-Brieg.<br>''En glazur e zaou c'hoaf en argant lammellet, heuliet ouzh kab gant ur rodig-kentr en aour, hag ouzh beg gant ul leonparzh ivez en aour.''<br>'''Bernard''', tailhanter war an tiegezhioù ''(fouages)'' Sant-Brieg e 1690 |- |[[Restr:Auffray.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Auffray'''<br>Aotrounez Roc'hbihan, er barrez Sant-Mikael<br>''Treustellet etre argant ha sabel a c'hwec'h pezh, e leon en aour balirant'' |- |[[Restr:Bagot-des-Salles.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Bagot'''<br>Familh c'henidik eus [[Tregaeg]], he deus roet sindikoù ha maered da Sant-Brieg adalek 1579<br>''En glazur e ruilhenn en aour'' |- |[[Restr:Barazer.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Louis Barazer'''<br>Senesal Sant-Brieg e 1690<br>''En gul e wifrell en erminoù heuliet gant div ruilhenn en argant'' |- |[[Restr:Beaulieu de Coëtquen.gif|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''de Beaulieu''' Aotrounez la Ville-Juhel, er barrez Sant-Mikael ''En glazur e leon en argant, heuliet gant nav bezantenn en aour, 4, 2, 3'' |- |[[Restr:Bertram.gif|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Bertram'''<br>''Yann'', chaloni Sant-Brieg; ''Gwilhern'', en eus kemeret perzh ouzh feur-emglev [[Gwenrann]] e [[Gwengamp]] e 1381<ref>Pol Potier de Courcy</ref>.<br>''Teir gavan'' (livioù dianav) |- |[[Restr:Eder de Beaumanoir.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Eder''' Aotrounez Villedoré ha Villeraoul, e Saozon (Sant-Brieg) ''En gul e dreustell en argant, heuliet gant teir fempdiliaouenn ivez en argant, 2, 1'' |} ==Sport== ===Marc'hhouarnerezh=== ===Tro Bro-C'hall=== * [[6 a viz Gouere]] [[1938]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1938|Tro Bro-C'hall]] etre [[Lille]] ([[Norzh (departamant)|Norzh]]) ha Sant-Brieg ; trec'h eo [[Jean Majerus]] ([[Luksembourg]]). * [[7 a viz Gouere]] [[1938]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1938|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Brieg ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Gerrit Schulte]] ([[Izelvroioù]]). * [[17 a viz Gouere]] [[1947]] : 19{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1947|Tro Bro-C'hall]] etre [[Gwened]] ha Sant-Brieg (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Raymond Impanis]] ([[Belgia]]). * [[18 a viz Gouere]] [[1947]] : loc'hañ a ra 20{{vet}} hag eil diwezhañ tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1947|Tro Bro-C'hall]] eus Sant-Brieg war-du [[Caen]] ([[Calvados (departamant)|Calvados]]). * [[19 a viz Gouere]] [[1950]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1950|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinarzh]] ha Sant-Brieg (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Ferdi Kübler]] ([[Suis]]). * [[20 a viz Gouere]] [[1950]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1950|Tro Bro-C'hall]] eus Sant-Brieg war-du [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]). * [[12 a viz Gouere]] [[1954]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954|Tro Bro-C'hall]] etre Caen (Calvados) ha Sant-Brieg ; trec'h eo [[Ferdi Kübler]] ([[Suis]]). * [[13 a viz Gouere]] [[1954]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1954|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Brieg ha [[Brest]] ; trec'h eo [[Dominique Forlini]] ([[Bro-C'hall]]). * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1958]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1958|Tro Bro-C'hall]] etre Caen (Calvados) ha Sant-Brieg ; trec'h eo [[Martin Van Geneugden]] ([[Belgia]]). * [[2 a viz Gouere]] [[1958]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1958|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Brieg ha [[Brest]] ; trec'h eo [[Brian Robinson]] ([[Bro-Saoz]]). * [[25 a viz Mezheven]] [[1965]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1965|Tro Bro-C'hall]] etre Caen (Calvados) ha Sant-Brieg ; trec'h eo [[Edgard Sorgeloos]] ([[Belgia]]). * [[26 a viz Mezheven]] [[1965]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1965|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Brieg ha [[Kastellin]] ; trec'h eo [[Cees van Espen]] ([[Izelvroioù]]). * [[2 a viz Gouere]] [[1972]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1972|Tro Bro-C'hall]] etre Añje (Maine-et-Loire) ha Sant-Brieg ; trec'h eo [[Cyrille Guimard]] ([[Breizh]]). * [[3 a viz Gouere]] [[1972]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1972|Tro Bro-C'hall]] etre Sant-Brieg hag [[ar Baol-Skoubleg]] ; trec'h eo [[Rik van Linden]] ([[Belgia]]). * [[3 a viz Gouere]] [[1979]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1979|Tro Bro-C'hall]] etre Añje (Maine-et-Loire) ha Sant-Brieg ; trec'h eo [[Jos Jacobs]] ([[Belgia]]). * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1995]] : dalc'het eo rakredadeg [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1995|Tro Bro-C'hall]] e Sant-Brieg (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Jacky Durand]] ([[Bro-C'hall]]). * [[10 a viz Gouere]] [[2004]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2004|Tro Bro-C'hall]] etre [[Kastell-Briant]] ha Sant-Brieg ; trec'h eo [[Filippo Pozzato]] ([[Italia]]). * [[6 a viz Gouere]] [[2008]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2008|Tro Bro-C'hall]] etre [[an Alre]] ha Sant-Brieg ; trec'h eo [[Thor Hushovd]] ([[Norvegia]]). == Liammoù etrebroadel == Liammoù he deus kêr Sant-Brieg gant kêrioù e meur a vro<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.saint-brieuc.fr/ville-attractive/linternational/|title=L'international|publisher=Sant-Brieg Lec'hienn kêr}}</ref> : ===Gevelliñ=== {| class="wikitable" |- ! bro ! kêr ! abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Alsdorf]] | 1970 |- | [[Restr:Flag of Wales.svg|border|25px]] [[Kembre]] | [[Aberystwyth]] | 1973 |- | [[Restr:Flag of Greece.svg|border|25px]] [[Gres]] | [[Aghia Paraskevi]] | 1991 |} ===Kevelouri=== {| class="wikitable" |- ! bro ! kêr ! abaoe |- | [[Restr:Flag of Niger.svg|border|22px]] [[Niger]] | [[Agadez]] | 2002 |- | [[Restr:Flag of Tunisia.svg|border|25px]] [[Tunizia]] | [[Gabès]] | 2006 |- | [[Restr:Flag of Palestine.svg|border|25px]] [[Palestina]] | [[Battir]] - [[Kufur Thilit]] | 2009 |} ===Mignoniezh=== {| class="wikitable" |- ! bro ! kêr ! abaoe |- | [[Restr:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|25px]] [[Bosnia-ha-Herzegovina]] | [[Goražde]] | |- | [[Restr:Flag of Cyprus.svg|border|25px]] [[Kiprenez]] | [[Gerospikou]] | 2002 |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Saint-Brieuc}} *{{fr}} [http://www.saint-brieuc.fr/ Lec'hienn ofisiel kêr] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075344/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22278 Sant-Brieg war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur== * {{Cite book|author=Pol Potier de Courcy|title=Nobiliaire et armorial de Bretagne|publisher=Editions des Régionalismes|language=fr|year=2011|location=Cressé|isbn=978-2-84618-778-7|accessdate=2022-05-01}} == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Sant-Brieg]] [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Repuidi Brezel Spagn e Breizh]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 0hlm22tx83tdshzqqacfptk6lxi9mwe 0 11990 2189910 2184834 2026-05-04T13:39:19Z OPAB44 57507 2189910 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Bulad-Pestivien | anvOfisiel = ''Bulat-Pestivien'' | skeudenn = Bulat Pestivien - Bretagne - France - Eglise Church Notre-Dame 2003.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason ville fr Bulat-Pestivien (Côtes-d'Armor).svg | bro = [[Kernev]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton Kallag|Kallag]] | cp = 22160 | maer = Olivier Charles | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 31.23 | hedred = -3.32944444444 | ledred = 48.4294444444 | uk = 200 | ubi = 189 | ubr = 307 | lec'hienn web = }} '''Bulad-Pestivien''' ({{LFE|['byːlat pis'tiːən]}}) zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Kallag]], e [[Kerne-Uhel]] hag e kornôg departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. ==Douaroniezh== * War lez ar stêr [[Blavezh]] emañ Bulad-Pestivien. * Kumunioù amezek: [[Kallag]] ; [[Plougonveur]] ; [[Pont-Melvez]] ; [[Mael-Pestivien]] ; [[Sant-Servez-Kallag|Sant-Servez]]. == Anv == * Régis de Saint-Jouan : ''Penstyffyen'', 1368 ; ''Pestivien'', 1670 ; ''Buzlat'', 1620 ; ''Bulat-Pestivien'', 24.11.1876. * Bernard Tanguy : ''Pestivien'', 1306, 1330 ; ''Pestiffien'', ~ 1330 ; ''castrum de Pestivien'', 1354 ; ''Penstffyen'', 1368 ; ''Pestiffien'', 1405 ; ''paroisse de Pestivien'', 1465 ; ''chapelle Nostre-Dame de Buzglat'', 1465 ; ''Buzlat'', 1588, 1620 ; ''Bulat'', 1670. *Talvoudegezh : Penn ar stivien (an eiennoù) *Diasur evit Bulat == Ardamezioù == ''Brizhet etre argant ha sabel'' (familh Pestivien, aet da get e 1776). ==Istor== === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 71 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,05 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34445 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas daouzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur soudard e 1946. == Monumantoù ha traoù heverk == [[Restr:Bulat-PestivienPaysage 1. 20.04.gif|thumb|2003]][[Restr:Bulat-Pestivien. Paysage 2. 20.04.2003.gif|thumb|2003]]Ur wezenn-[[derv]] e “Tronjoly”, ouzhpenn {{formatnum:1000}} bloaz a-hervez. * Iliz katolik ''Itron-Varia''. ;Diavaez <gallery> Bulat-Pestivien. Eglise. Enclos-est.jpg| Bulat-Pestivien. Eglise. s-o.jpg| Bulat-Pestivien. Eglise. Nuit. Est.jpg| FR-22023 ankou01.jpg|Ankoù o rambreal, ouzh an iliz ({{XIVvet kantved}}) FR-22023 ankou02.jpg|Ankoù o yudal,<br>ouzh an iliz </gallery> ;Diabarzh <gallery> Bulat-Pestivien. Eglise. Grand vitrail 2010.jpg| Bulat-Pestivien. Eglise. Vitrail armoiries de Bretagne aux anges.jpg|Gwerenn livet ardamezioù Breizh gant aeled Bulat-Pestivien (22) Église Notre-Dame Statue 04.JPG| Bulad-Pestivien Pardon 2009 Ar Werc'hez 01.jpg|Ar Werc'hez Bulat-Pestivien. Eglise. Autel de la Vierge.jpg|Aoter ar Werc'hez Bulat-Pestivien (22) Église Notre-Dame Statue 03.JPG|Sant-Josef Bulat-Pestivien (22) Église Notre-Dame Statue 06.JPG|Santez Barba ? Bulat-Pestivien (22) Église Notre-Dame Statue 05.JPG|Santez Marc'harid Bulat-Pestivien. Eglise. Lutrin.jpg|Lutrin Bulat-Pestivien. Eglise. Porte escalier intérieur.jpg|An nor war biñs an tour </gallery> * Chapel Sant-Bleaz Pestivien <gallery> Bulat-Pestivien. Chapelle de Pestivien. sud.jpg| Bulat_chap_saint_blaise.jpg| Bulat-Pestivien. Pestivien, chapelle et calvaire.jpg| Bulat-Pestivien. Chapelle de Pestivien illuminée 1.jpg| Bulat-Pestivien. Pestivien. Calvaire. Illuminations.jpg| Bulat-Pestivien. Calvaire 1.jpg|</gallery> * Chapel Santez Anna Radeneg <gallery> Bulat-Pestivien. Sainte-Anna.jpg| FR-22023 chapsteanneradenek01.jpg| Bulat-Pestivien. Sainte-Anne. Fontaine fleurs 1.jpg|Delwenn Santez Anna e-kichen ar feunteun </gallery> * Feunteun ar C'hog. <gallery> Bulat_fontaine_coq.jpg|Feunteun ar c'hog ({{XVIvet kantved}}) </gallery> * Feunteun ar Seizh Sant. <gallery> Bulat_fontaine_7saints.jpg|Feunteun ar Seizh Sant ([[1683]]) Bulat-Pestivien. Fontaine Sept Saints. s-w.jpg| Bulat-Pestivien. Fontaine Sept Saints.jpg| Bulat-Pestivien. Fontaine Sept Saints s-e.jpg| Bulat-Pestivien Fontaine des Sept Saints 01.jpg| </gallery> * Feunteun ar Werc'hez ([[1718]]). * Maner Bodiliav ({{XVvet}}-{{XVIvet kantved}}) : ''Mirdi Manerioù Breizh''. * Monumant ar re varv. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1000 |passo1=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=654 |p2=812 |p3=658 |p4=531 |p5=446 |p6=432 |p7=461 |p8=458 |p9=448 |p10=415 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == Pell amzer eo bet an tiegezh ''de Kerouartz'', perc'henned vras ar barrez, o terc'hel an ti-kêr. ==Tud== *Eno emañ ar skrivagner [[Yann Gerven]] o chom. *[[Maud Guillois]] (korollerez). *[[Timothée Le Bour]] (soner). *[[Ronan Le Dissez]] (soner). *[[Thomas Lotout]] (soner). *[[Anne Auffret]], kanerez [[kantikoù brezhonek]] ha [[kan-ha-diskan]], zo bet savet er barrez. *[[Sabine Kergoed]], skolaerez ha kanerez kan-ha-diskan, zo bet savet er barrez. === Ardamezeg === {| |[[Restr:De Bégaignon.gif|60px]] | :;de Bégaignon :''Plezek etre argant ha gul'' ːAotrounez Koadgoureden |- |[[Restr:Bodilio.gif|60px]] | :;Bodilio ''En argant e seizh melionenn geotet, 3, 3, 1''. |- |[[Restr:De Keranflec'h.gif|60px]] | :;de Keranflec'h :Aotrounez Rosneven hag ar Waremm :''En argant e greskenn leinet gant ur rozenn hag heuliet gant teir c'hregilhenn , an holl en gul'' |- |[[Restr:Coatgoureden.gif|60px]] | :;Koadgoureden :''En gul e groaz koñchek en argant''. |- |[[Restr:De la Chapelle.gif|60px]] | :;Chapelle (de la) :''En gul e dreustell en erminoù''. |- |[[Restr:Pestivien.gif|60px]] | :;Pestivien :''Brizhet etre argant ha sabel''. |} ==Brezhoneg== [[Skeudenn:Bulad-Pestivien O prientiñ Redadeg 2008.jpg|300px|thumb|Bulad-Pestivien o prientiñ Redadeg 2008]] === Ar Brezhoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ===Deskadurezh=== * E [[2006]] e oa bet nac'het gant an enseller akademiezh digeriñ ur c'hlas divyezhek er gumun. A-benn ar fin e oa bet digoret ur c'hlas divyezhek e miz Gwengolo [[2007]]. * E distro-skol 2025 e oa 26 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (100 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. ===Kelenn d'an oadourien=== * Stajoù brezhoneg a oa bet aozet gant [[Breuriezh Sant Erwan]] e dibenn ar bloavezhioù [[1960]] e skol al leanezed, gant [[Armañs ar C'halvez]] ha [[Yann Talbot]]. Unan bennak zo bet gant [[Skol an Emsav]] er bloavezhioù [[1970]] ivez gant [[Mark Kerrain]] ha [[Tangi Louarn]]. ==Krennlavar== * ''Goude pardon Bulad, Eus pep toull e teu kouhad (kaouad).'' ==Pardon ha foar ar c'hezeg== Ul lec'h [[pirc'hirinded]] eo Bulad abaoe an {{XIIIvet kantved}}. Ur pardon a vez bep bloaz d'an dibenn-sizhun goude an [[8 a viz Gwengolo]] (Gouel ginivelezh ar Werc'hez Vari). Kregiñ a ra da nav eur noz ha boas ez eur da guitaat an iliz e-kreiz an Oferenn da-heul ar pardoner (ar beleg pennoferenner) da brosesioniñ betek lec'h an Tantad, a vez enaouet neuze. Da c'houde ez eer en-dro d'an iliz da genderc'hel gant an Oferenn. N'eus nemet e Bulad e vez graet er mod-se. Ur foar ar c'hezeg a vez ivez, d'al Lun goude ar pardon, abaoe [[1747]]. Lakaet e vez delwenn Gwerc'hez Bulad war ziskouez en iliz e-pad ar pardon. En oferennoù e vez kanet kantikoù brezhonek, en o zouez : Itron Varia Vulad, [[Da Feiz hon Tadoù Kozh]]...<br>D'ar Gwener da noz : [[oferenn]] (al lodenn vrasañ anezhi e brezhoneg), [[tantad]], tan artifis, [[soubenn]] evit ar birc'hirined ha bal disko<br> D'ar Sadorn : oferenn vras, soubenn evit ar birc'hirined, [[lein]] (merenn) en div ostaleri eus ar barrez, [[chapeled]] e brezhoneg ha [[gousperoù]]<br> D'al Lun : oferenn ha [[foar]] ar [[marc'h|c'hezeg]], [[marc'had]] bras, [[karr|kirri]] kozh war [[plasenn|blasenn]] ar skol, merenn en div ostaleri eus ar barrez hag e-kichen sal ar festoù <gallery> Bulad-Pestivien Pardon 2009 Ar Werc'hez 01.jpg|Gwerc'hez Bulad Bulad-Pestivien - Pardon 2009 - Tantad 01.JPG|Tantad Bulad-Pestivien Pardon 2009 Tro an Iliz 01.jpg|Tro an iliz Bulad-Pestivien Foar ar C'hezeg 2009.jpg|Foar ar c'hezeg Restr:Abbé Perrot. Bue ar Zent. 928.jpg|Abad Y-V Perrot. Buez ar Zent. p.&nbsp;928 Restr:Abbé Perrot. Bue ar Zent. 929.jpg|Abad Y.V. Perrot. Buez ar Zent. p.&nbsp;929</gallery> ==Festoù== * ''Les Médiévales'' (miz Eost 2010) ==Skol sonerezh== * [[Muzik ar Vro]] ==Darempredoù etrebroadel== ===Gevelliñ=== *{{Iwerzhon}} : [[Baile an Fhirteirigh]] (1992) ==Levrlennadur== * {{fr}}[[Anatol ar Braz]] : ''Pardon Bulad'' e ''[[Magies de Bretagne]]'' * {{fr}}Abbé Le Tirrand, recteur de Bulat : ''Miettes d'Histoire et de Légendes. Bulat-Pestivien''. 1971. == Liammoù diavaez == {{commonscat|Bulat-Pestivien}} * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080406/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22023 Bulad war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}}[http://www.infobretagne.com/bulat-pestivien.htm Istor Bulad war lec'hienn InfoBretagne] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Bulad-Pestivien]] [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] orswwvrk23u4po659fvf345cpm40a4o 0 12039 2190018 2184732 2026-05-05T07:42:56Z OPAB44 57507 2190018 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Landerne | anvOfisiel = ''Landerneau'' | skeudenn = 022.Landerneau.Maison ancienne sur le pont habité.JPG | alc'hwez = Tier kozh war Pont Roc'han. | ardamezioù = Blason ville fr Landerneau (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz|KK Bro Landerne-Daoulaz]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Landerne|Landerne]] ([[pennlec'h]]) | cp = 29800 | maer = Patrick Leclerc | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2032]] | gorread = 13.19 | hedred = -4.248056 | ledred = 48.451667 | uk = 21 | ubi = 1 | ubr = 175 | lec'hienn web = [https://www.landerneau.bzh/ Ti-kêr] }} '''Landerne''' ({{LFE|[lãn.ˈdɛr.ne]}}) zo ur gumun e [[Bro-Leon]] ha [[Bro-Gerne]] e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Penngêr [[kanton Landerne]] eo. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Elorn]] emañ Landerne. == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Landergneau'', 1206 ; ''Landerneu'', 1218 ; ''Landerneau'', 1233 ; ''Landergnau'', 1296 ; ''Landerniau'', ''c.'' 1330 ; ''Landerneau'', 1467. * Erwan Vallerie ː ''Landergneau'', 1206 ; ''Landerneu'', 1218 ; ''Landernau'', 1233 ; ''Landerinau'', 1265 ; ''Landergnau'', 1296 ; ''Landerniau'', ''c''. 1330 ; ''Landerneau'', 1336, 1467 ; ''Lanternoc'', 1536 ; ''Lenderneau'', 1630. ;Gerdarzh ''Lan'' - ''Theernoch'', anv un eskob. == [[Ardamezouriezh]] == {| |- |style="padding-right:20px;"|[[Restr:Blason ville fr Landerneau (Finistère).svg|80px]] | ''En glazur e deirgwern greet en aour, sparrarouez e wern-volosk gant ardamezioù Roc'han en gul e nav mailhenn en aour 3-3-3, sparrarouez e wern-greiz gant ardamezioù Breizh en erminig, sparrarouez e wern-vizan gant ardamezioù Leon en aour e leon kudennek en sabel.'' |} *Ger-ardamez : ''Dalc'h soñj, dalc'h mat'' *Katalog d'Hozier, 1696 *Treser : Bernard Le Brun == Istor == ===Orin=== A-gozh e sav diazezadur ur gêr e traoñ aber ar stêr [[Elorn]]. Seblantout a ra an anv Landerne dont pe eus Lann + [[Ternog]] pe eus Lann + [[Tenenan]], a oa o-daou ermited eus ar {{VIIvet kantved}}. Anv a zo eus Landerne er paperoù ofisiel er boaz 1206. Gouzout a reer avat e oa annezet al lec'h gant [[Galianed-ha-Romaned]] dre ma oa ur c'hroashent a-bouez-bras en em gave aze a-drugarez d'ar roudour da vont eus an daou du eus ar stêr. Pemp hent kozh a zo: *Hent [[Montroulez]], a dremene dre an ospital gozh hag [[ar Roc'h-Morvan]]; *Hent [[Karaez]], dre an ospital gozh ha krec'hienn gozh [[Penn-ar-C'hrann]] (hent ospital [[Ferdinand Grall]] bremañ); *Hent [[Kemper]], dre straed [[Daoulaz]] ha [[Lannurvan]]; *Hent [[Brest]] dre Gêrlaran ; *Hent [[Lesneven]] dre Beler. ===[[Henamzer]]=== * Adalek ar {{Vvet kantved}}, ec'h en em gav ar Vrezhoned en Arvorig hag e annezjont en draoñienn. E-pad meur a gantved e voe gwarezet ar stêr Elorn gant kestell [[ar Roc'h-Morvan]] hag, izeloc'h, [[Kastell Goueled ar Forest]]. ===[[Krennamzer]]=== * Adalek penn-kentañ ar Grennamzer e oa Landerne perc'hentiezh tiegezh galloudus Leon hag e 1363 e voe hini tiegezh ar Roc'haned, dre un dimeziñ. An dimeziñ-se a verzer dre sellout ouzh ardamez kêr Landerne : al leon evit tiegezh Leon ha kroazvein evit tiegezh Roc'han. ===Amzerioù modern=== * Dindan ren ar rouaned e oa ur gêr a-bouez rak kêr-benn [[Priñselezh Leon]] e oa. Meur a wech e voe gwallaozet ar gêr en abeg d'ar brezelioù : gant an [[Normaned]], gant ar Saozon ([[Brezel Kant Vloaz]]), gant [[Brezel an Ere]] ivez. Da vare an [[Dispac'h Gall]] e oa endeo ur geoded vihan a veve diwar Kenwerzh ar Mor, gant ur c'huzul-kêr, a veze kadoriet gant ur [[prokulor-sindik]] da gentañ ha goude-se gant ur maer, adalek 1692. ==== {{XVIIvet kantved}} ==== ===== [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] ===== * Trubuilhoù a voe e Landerne en noz etre an [[3 Gouere|3]] hag ar [[4 a viz Gouere]]; preizhet razh e voe tiez Bigeaud, fermer an dleoù, ha Blaizot, skignour ar paper-timbr; e ti ar sindig e voe tapet kig-bevin ha kig-sall<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 113 ha 119</ref>. * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus Landerne, Paul Menac, François Leffait ha Mathieu Sizon, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]] , ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. ===[[Dispac'h Gall]]=== * [[1790]]: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Landerne da benn [[distrig Landerne]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Pillet, kure e Sant-Julian, Corre, aluzenner an ospital, Thomas ha Leier, beleion, an Tad Alexis, superior ar venec'h eus urzh Sant-Benead, da daou vanac'h eus ar memes kouent, an Tadoù Fidèle ha Pascal; nac'het e voe gant La Rue, person Sant-Houardon ha Jocguet, kure en hevelep parrez, Bodenez, person Sant-Tomaz ha Marc, kure er memes parrez, Roussel, person Beuzid, ha Mouden, kure en hevelep parrez<ref>{{br}}[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45</ref>; * an Dispac'h ne voe ket fall evit Landerne rak frankizour e oa ar boblañs dre vras. [[Ar Gonvañsion]] a zivizas zoken ober eus Landerne kêrbenn departamant nevez-krouet "[[Penn-ar-Bed]]" (dezvad an 19 a viz Gouere 1793). Kement-se a badas 16 miziad hepken avat. ===Reverzhioù greantel=== * A bep seurt atalieroù a voe digoret e Landerne da vare ar reverzhioù greantel. Labouradegoù boujiennoù, soavon, bier, bangounelloù-burezh, ha dreist-holl ar Wiaderezh, "Société Linière du Léon", war hent [[Landivizio]], he devoe betek 2500 micherour. An hent-houarn a zegasas diorrodur kêr dre he liammañ ouzh [[Pariz]] e 1865 hag ouzh [[Kemper]] e 1865. ==={{XXvet kantved}}=== * A-raok ar [[Brezel-bed kentañ|ar brezel 14]] e oa ur batailhon ag ar [[118vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|118vet Rujumant Troadegiezh]] kazarniet e Landerne, hag e c'her-stur e oa ''Peg Barz''. * Da heul [[Brezel-bed kentañ|ar brezel 14]] e tigreskas ar boblañs e kêr e-pad ur pennad. Goude 1944 e kresk ar boblañs a-nevez. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 297 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 3,60% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29689&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 82 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29103&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[19 a viz Even]] [[1940]] e tegouezh al lu [[Alamagn|alaman]] e Landerne; difennet eo kêr gant 150 [[Morlu|martolod]] [[gall]] ha 40 soudard eus an Droadegiezh Drevadennel. Goude teir euriad emgann e teu an [[Alamagn|Alamaned]] tre e kêr. Tri milour gall a zo lazhet, gant al Letanant-Lestr Jean Moreau, penn an difenn, en o mesk<ref>{{fr}}[http://www.letelegramme.com/ig/dossiers/commemoration_18_juin/juin-1940-la-population-de-landerneau-evacuee-16-06-2010-957100.php ''Le Télégramme''], 16 a viz Even 2010</ref>. * D'an [[23 a viz Gouere]] [[1942]] e kouezhas un nijerez [[Westland Whirlwind (nijerez)|Whirlwind]] marilhet P7060 ha kodet HE-? eus ar ''263th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force|Royal Air Force Volunteer Reserve]] e Landerne; lazhet e voe he levier<ref>{{en}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas nav milour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29103&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== * Mervel a reas eizh milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29103&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===Un nebeud darvoudoù o deus merket istor Landerne=== *[[1336]] : Diazezadur an ospital, a voe dilec'hiet da straed an harluidi e 1660 *[[1510]] : [[Pont Roc'han]] adsavet *[[1604]] : Savidigezh porched [[iliz Sant-Houarzhon]] *[[1607]] : Savidigezh tour [[iliz Sant-Tomaz]] *[[1664]] : Savidigezh ti Leurgêr ar Marc'had lesanvet bremañ "Ti an Dugez Anna", gwechall [[ti ar Sechenaliezh]] *[[1701]] : Savidigezh [[kouent an Ursuladezed]], a voe implijet goude-se evel ospital, toull-bac'h, [[kazarn]], ha bremañ lise (Lise an Elorn bremañ) *[[1728]] : [[1788]] Adsavidigezh ar c'haeoù *[[1828]] : Ar Ganol *[[1860]] : Dibenn adsavidigezh iliz sant-Houarzhon, a oa a-raok e plas ar C'hredit Labour-Douar e-kichen ar Family. Dalc'het e voe ar porched (eus an [[Azginivelezh]]) hag an tour. == Monumantoù ha traoù heverk == {| |- valign="top" | *An Ospital, diazezet e 1336 *Maner la Petite-Palud, XV{{vet}}, XIXvet}} *Kouent ar Gordennerien, XVII{{vet}} *Kouent hag iliz an Ursulinezed, 1715, XVII{{vet}} *Chapel an Ursulinezed *Chapel Sant-Sebastian *Iliz Sant-Houardon, XVI{{vet}}, XVII{{vet}} | *Prioldi Sant-Tomaz, XVI{{vet}} *Iliz Sant-Tomaz a Gantorberi, XVI{{vet}}, XVII{{vet}} *Chapel ar Gapusined, XVII{{vet}} *Iliz Beuzit-Konogan , 1591, XVII{{vet}} *Kastell Kerlezerien *Garnell Sant-Tomaz, XVII{{vet}} *Ti Gillard, 1639 | *Ti an Dugez Anna, 1664 *Ti Dutoya, 1667 *Ti Itron-Varia Rumengol, 1668 *Maner Keranden, XVII{{vet}}, 1823, 1904 *Maner Kerlaran, XIX{{vet}} |} [[Pont]] Landerne, savet war an [[Elorn]], a reer anv anezhañ en ur skrid eus [[1336]]. E [[1510]] e oa bet adsavet gant mein gant [[Yann II a Roc'han]]. Abaoe e reer '''pont Roc'han''' anezhañ. Da gentañ e oa war ar pont ur vilin, ur gored, ur chapel, un ti-gward hag ur prizon. En {{XVIIvet kantved}} e voe savet tiez-annez warnañ. {| |[[Skeudenn:Pont de rohan 20060523-002.jpg|250px|thumb|''Pont Roc'han'' e Landerne]] |} * Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=29689 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20210425080327/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/29689 Memorial Genweb]</ref>. D’an [[29 a viz Du]] [[1918]] e voe divizet a-unvouezh d'e sevel gant ar c’huzul-kêr. Dioueliet e voe d’an [[13 a viz Du]] [[1921]]. Nevesaet e voe e golonennoù e [[2008]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/17171/landerneau-cimetierecommunal Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:16000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 4012 bar:1800 from:0 till: 3669 bar:1806 from:0 till: 3896 bar:1821 from:0 till: 4317 bar:1831 from:0 till: 4933 bar:1836 from:0 till: 4963 bar:1841 from:0 till: 4906 bar:1846 from:0 till: 4934 bar:1851 from:0 till: 5113 bar:1856 from:0 till: 6518 bar:1861 from:0 till: 6959 bar:1866 from:0 till: 7853 bar:1872 from:0 till: 7717 bar:1876 from:0 till: 8195 bar:1881 from:0 till: 9078 bar:1886 from:0 till: 8927 bar:1891 from:0 till: 8497 bar:1896 from:0 till: 8038 bar:1901 from:0 till: 7080 bar:1906 from:0 till: 7737 bar:1911 from:0 till: 8252 bar:1921 from:0 till: 7735 bar:1926 from:0 till: 7424 bar:1931 from:0 till: 8004 bar:1936 from:0 till: 8855 bar:1946 from:0 till: 10975 bar:1954 from:0 till: 10950 bar:1962 from:0 till: 11834 bar:1968 from:0 till: 12781 bar:1975 from:0 till: 14541 bar:1982 from:0 till: 14482 bar:1990 from:0 till: 14269 bar:1999 from:0 till: 14274 bar:2006 from:0 till: 14927 bar:2012 from:0 till: 15265 bar:2013 from:0 till: 15443 </timeline> </div> <ref>{{fr}}Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 22 a viz Kerzu 2004 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 28 a viz Genver 2005 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. ===Deskadurezh=== * Daou hentad divyezhek [[Div Yezh]] (168 skoliad e 2010), un hentad divyezhek zo er skolaj hag el lise publik (226 en holl e 2011) * Staliet eo [[Diwan|Diwan Breizh]] e Landerne. * Ur skol [[Diwan]] (47 skoliad e 2011). * Ur skol brevez divyezhek [[Dihun]] a zo (80 skoliad e 2011). * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 284 skoliad (18,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm ''Kelenn'']</ref>. ===Buhez foran=== * An ti stummañ dibaouez [[Stumdi]] zo lec'hiet e Landerne. * Radio [[Arvorig FM]] a skign adalek Landerne. * Divyezhek eo an holl banelloù e kreiz-kêr. * Divyezhek eo ti-gar Landerne. * Bep bloaz e vez Gouel [[Kann al Loar]] e Landerne gant ur plas a-bouez roet d'ar brezhoneg: kenstrivadegoù lazoù-kanañ [[Kanomp Breizh]], pezhioù c'hoari, kenstrivadegoù istorioù berr a vez kinniget bep bloaz. == Tud == ===Tud ganet eno=== * 1712 ː Guillaume Mazeas; lennegour (Landerne, 1712 - Gwened, 1776) * 1713 ː Jean Mazeas; matematikour (Landerne, 1713 - Paris, 1801) * 1726 ː Yves Querboeuf; Istorour ha lennegour (Landerne ,1726 - Brunswick, 1799) * 1753 ː Louis-Julien Roujoux; baron Landerne; prefed ha barzh (Landerne, 1753 - Brest, 1919) * 1756 ː Yves Le Coat, baron Sant-Haouen; eil-amiral; ijiner arouezioù ar pellskiver (Landerne, 1756 - calais, 1826); * 1779 ː Prudence-Guillaume Roujoux; baron Landerne; refed, istorour (Landerne, 1779 - Paris, 1836) *[[1902]] : [[Remont Jestin]], skrivagner brezhonek *[[1926]] : [[Édouard Leclerc]], kenwerzhour *[[1981]] : [[Kristof ar Menn]] (Krismenn), kaner *[[1988]] : [[Romain Thomas]], melldroader ===Tud marvet eno=== * [[1791]] : [[Glaoda Mari al Lae]], skrivagner brezhonek *1816 ː Augustin Coeuret de Secqueville; eil-amiral enep an dispac'h gall (Oison, 1749- Landerne, 1816) *1825 ː Jean-Marie Jumel; jeneral an impalaeriezh kentañ (Lyon, 1772 - Landerne, 1825) * [[1931]] : [[Louis Harel de la Noë]], ijinour, saver hentoù-houarn * [[1946]] : [[Joseph Ollivier]], keltiegour ha gouizieg * [[2000]] : [[Jean Malléjac]], marc'hhouarner ===Gweladennerien brudet=== * [[1373]] : [[Beltram Gwesklin|ar Gwesklin]] * [[1505]] : [[Anna Vreizh]] * [[1681]] : [[Vauban]] * [[1777]] : [[Jozef II]] impalaer Aostria, breur [[Marie-Antoinette Bro-C'hall|Marie-Antoinette]] * [[1796]] : [[Lazare Hoche]] * [[1834]] : [[Victor Hugo]] * [[1858]] : [[Napoleon III]] hag e wreg === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Le Barzic.gif|60px]] | :;Le Barzic :Aotrounez Kerbiat e Sant Houardon :''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir brizhenn ginerminig ivez en argant.'' |- |[[Restr:Olivier-.gif|60px]] | :;Olivier <ref>''Julien'', noter ar roue e 1668.</ref> :Aotrouniezhoù dianav :''En glazur e wezenn en argant heuliet gant teir c'hreskenn en aour.'' |} == Buhez Etrebroadel == ;Gevelliñ *{{Alamagn}} : [[Hünfeld]] (1968) *{{Kembre}} : [[Caernarfon]] (1992) ;Emglev mignoniezh *{{Japan}} : [[Imadate]] (1992) ;Kevelerezh *{{Burkina Faso}} : [[Bam (Kougoussi)|Bam]] (1977) *{{Roumania}} : [[Mioveni]] (1989) *Landerne he deus resevet Plakenn Enor Europa [[Kuzul Europa]] e 2001. ==Monumant== *''Hêrezh'' , ar monumant savet gant Tomaz Godin d'an ''[[ñ]]'' : <ref>{{fr}}[https://www.letelegramme.fr/finistere/landerneau-29800/herez-la-sculpture-qui-fait-parler-dans-landerneau-6466206.php ''Le Télégramme'']</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.ouest-france.fr/bretagne/landerneau-29800/henezh-representant-le-n-a-ete-installe-au-bord-de-lelorn-a-landerneau-2cc9e096-734d-11ee-a00f-d55111ba52f2 ''Ouest-France'']</ref>. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Landerneau}} * [https://www.landerneau.bzh/ Lec'hienn ofisiel kêr] *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29103 Landerne war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * {{fr}}Hervé Abalain : ''Les noms de lieux bretons''. Les Universels Gisserot. 2000 * {{fr}}Daniel Delattre : ''Le Finistère. Les 283 communes''. 2004 * {{fr}}Embannadurioù Flohic : ''Le Patrimoine des communes du Finistère''. 1998 * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Landerne]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] le31j0ty1r5fez8lozxkce5pao77tye 0 12041 2190019 2186535 2026-05-05T07:43:48Z OPAB44 57507 2190019 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Landivizio | anvOfisiel = ''Landivisiau'' | skeudenn = Marché couvert de Landivisiau.JPG | alc'hwez = Ar marc'hallac'h.<hr> | ardamezioù = Blason ville fr Landivisiau.svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio|KK Bro Landivizio]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Landivizio|Landivizio]] ([[Pennlec'h]]) | insee = 29105 | cp = 29400 | maer = Samuel Phélippot | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | annezidi = Landiviziaviz | gorread = 18.98 | hedred = -4.066944 | ledred = 48.51 | uk = | ubi = 32 | ubr = 126 | lec'hienn web = [http://www.landivisiau.fr Ti-kêr] }} '''Landivizio''' (berraet alies e '''Landi''' dre gomz) a zo ur gumun eus [[Bro Leon]] e [[kanton Landivizio]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Pennlec'h [[kanton Landivizio]] eo. Lakaet eo da vezañ kêr-benn ar c'hezeg breton. == Ardamezioù == {| |[[Restr:Blason ville fr Landivisiau.svg|100px]] |style="padding-left:15px;"|''En gul e eizh mailhenn gouremet en aour, 3, 2, 3 ; ouzh kondon, en aour e leon kudennek en sabel.'' *Siell 1482 *Treser : J.E. Benoiston *Diviz-kêr : 22 a viz Mae 1981 |} == Douaroniezh == * Treuzet eo ar gumun gant ar stêr [[Elorn]]. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar c'hure Pellen<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 159 gwaz ag ar gumun, eleze 3,59% ag he foblañs e 1911, <ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=27488&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 32 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29105&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Dieubet e voe Landivizio d'ar [[6 a viz Eost]] [[1944]] gant [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]]<ref>Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', pajenn 8, Éditions Astoure, 2008 </ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29105&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29105&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Monument_aux_morts_de_Landivisiau.JPG </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=27488 Memorial Genweb] </ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2000]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 74 skoliad er c'hlasoù divyezhek (7,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> == Dezougen == <gallery> Gare-Landivisiau-4-voies-dir-Rennes.jpg CFA-Landivisiau.jpg|Ti-gar Landivizio, e 1905. </gallery> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=10000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=5583 |p2=6174 |p3=7605 |p4=7964 |p5=8254 |p6=8751 |p7=8731 |p8=9131 |p9=9108 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== *[[1930]] : [[Zavier Grall]], skrivagner. *[[1976]] : [[Jérémie Beyou]], merdeer (sport). ===Tud marvet eno=== ===Tud liammet ouzh ar gumun=== *[[Klaoda ar Prad|Klaoda ar Prat]], skrivagner brezhonek, bet kelenner eno, er [[skol Sant Jozef]]. *[[Fañch Elies]] (“Abeozen"), skrivagner brezhonek, bet desavet eno ha taolennet eo ar vro gantañ en e oberenn ''[[Pirc'hirin Kala-Goañv]]''. *[[Mikael Madeg]], skrivagner brezhonek, genidik e dad eus Landivizio, en deus kroget eno da skrivañ a-zevri e brezhoneg (15 ru Sant Gwenal). == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro !! Kêr !! Abaoe |- | {{Alamagn}} || [[Bad Sooden-Allendorf]]|| 1973 |- | {{Bro-Saoz}} || [[Bideford]]|| 1976 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Landivisiau}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] akwdcoqhb59fkbydz8ln6w9353etpex 0 12051 2190020 2188675 2026-05-05T07:44:45Z OPAB44 57507 2190020 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lanneur | anvOfisiel = ''Lanmeur'' | skeudenn = Lanmeur (29) Mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason Lanmeur.svg | bro = {{Treger}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Lanneur|Lanneur]] <small>(betek 2015)</small></br>[[Kanton Plouigno|Plouigno]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 29620 | maer = Yvon Denis | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 26.47 | hedred = -3.714167 | ledred = 48.648056 | uk = 74 | ubi = 20 | ubr = 128 | lec'hienn web = [http://www.lanmeur.fr/ Ti-kêr] }} '''Lanneur''' (distaget {{IPA|[lãˈnøːr]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Bro-Dreger]]. [[kanton Lanneur|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == * Ar stêr [[Dourdu (Plouezoc'h)|Dourdu]] a dreuz Lanneur. * Kumunioù amezek : [[Sant-Yann-ar-Biz]], [[Gwimaeg]], [[Lokireg]], [[Plegad-Gwerann]], [[Plouigno]], [[Garlann]]. == Anv == === Stummoù skrivet === * Bernard Tanguy (1990): '''Lanmur''', 1163; '''ecclesia S. Marie de Lanmeur''', 1188; '''Lanmur Meler''', 1235; '''Lanmeur''', c. 1330; '''Lanmur Melar''', 1405. * Erwan Vallerie (1995) ː '''Lanmurmeler''', 931; '''Lanmur''', 1163; '''Lanmeur''', 1235; '''Lanmour''', XIV-; '''Lamuer''', '''Lameur''', '''Lamur''', '''Lanmuer''', '''Lanmeur alias Lanveur''', 1330; '''Lanmour''', 1351; '''Lanmur Melar''', 1405; '''Lanmur''', 1491; '''Lanmeur''', 1516, 1565; '''Land-Meur''', 1636; '''Lemmur''', 1654; '''Landemur''', 1709 === Gerdarzh === ''manac'hti'' + ''meur'' (+ anv sant Melar) == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason Lanmeur.svg|110px]] | width="15px" | |''En argant e dreustell en gul, heuliet gant teir brizhenn erminig en sabel, 2, 1.''<ref>Skoed ar barrez, koshoc'h eget [[1351]] ; Kuzul ar Gumun : [[26 a viz Mae]] [[1976]].</ref> |} == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a zo eno er skol bublik abaoe [[2004]]. * E distro-skol 2025 e oa 64 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (29,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. * Un hentad divyezhek zo er skolaj publik Ar Pevar Avel abaoe 2016<ref>{{Fr}} ''[https://www.letelegramme.fr/finistere/lanmeur-29620/spancollegespan-la-filiere-breton-francais-a-la-rentree-2611062.php Collège. La filière breton-français à la rentrée]'', Le Télégramme, 09/01/2016 (lennet d'an 01/10/2025)</ref>. == Istor == === Kent 1790 === Lanneur a oa ul lodenn bet distaget diouzh ''Ploumaec'', hiziv [[Gwimaeg]], ha diouzh eskopti [[Dol]]. Un emgann lesanvet [[emgann Montroulez]] a dremenas d'an 30 a viz Gwengolo 1342 er mervent da vourk Lanneur, da vare [[Brezel hêrezh dugelezh Breizh|brezel hêrezh Breizh]]. Ennañ e voe trec'h [[Rouantelezh Bro-Saoz]] hag an [[tiegezh Moñforzh]] a-enep an [[tiegezh Blois]], a oa soutenet gant [[Rouantelezh Bro-C'hall]]. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Trogoff, person, ha Boustouler, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 47</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 132 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,66% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29938&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29938&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[7 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Hawker Typhoon|Typhoon IB]] marilhet MN865 ha kodet HE-? eus ar ''263rd Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]]; ne voe ket kavet korf he levier<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29938&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * '''Bered keltiek Gweneven''' * '''Kastell roman ar Veuzit''' * '''Tossen-ar-C'honifled e Kerugu''' <gallery>Restr:Lanneur (29) Tossen-ar-C'honifled 01.JPG| Restr:Lanneur (29) Tossen-ar-C'honifled 02.JPG|</gallery> * '''Iliz sant Melar gant kev''' '''Bannieloù''' <gallery> Restr:Lanmeur. Eglise. Bannière Itron-Varia-Kernitron.jpg|Banniel Itron-Varia-Kernitron Restr:Lanmeur. Eglise. Bannière Saint-Mélar.jpg|Banniel Sant-Melar Restr:Lanmeur. Eglise. Bannière. Sacré Coeur.jpg|Banniel ar Sakramant Santel </gallery> '''Kev an iliz''' <gallery> Restr:Lanmeur. Crypte. p1010257.jpg| Restr:Lanmeur. Crypte. p1010258.jpg| Restr:Lanmeur. Crypte. p1010264.jpg| Restr:Lanmeur. Crypte. p1010266.jpg| Restr:Lanmeur. Crypte. p1010269.jpg| </gallery> * '''Chapel Kernitron''' * Diavez <gallery> Restr:Lanmeur. Kernitron 08.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 120.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 11.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 10.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 45.jpg| </gallery> * Diabarzh <gallery> Restr:Lanmeur. Kernitron 20.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 33.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 22.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 23.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 38.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron 21.jpg| Restr:Lanmeur. Kernitron. plafond.jpg| </gallery> * '''Chapel Sant Koulm''' * '''Chapel Sant Klaod''' * '''Kastell Koad Eon''' * '''Mereri ar Henles''' == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2400 |passo1=200 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=1883 |p2=1885 |p3=2049 |p4=2100 |p5=2084 |p6=2122 |p7=2173 |p8=2195 |p9=2193 |p10=2367 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Tud bet ganet eno === === Tud marvet eno === === Tud === * [[Jack Kerouac]] (1922-1969), skrivagner stadunanat, a oa e familh a-orin eus Kervoac'h, un ti-feurm e Lanneur. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Du Quélennec.gif|80px]] |'''du Quélenec''' Aotrounez Coatcoazer |''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * Bernard TANGUY : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère.'' Chasse-Marée - Ar Men. 1992. {{Commons|Category:Lanmeur}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Parrezioù ezklozet Eskopti Dol]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] mohijga25m4067hdgt9l1j7ho5m0p6z 0 12056 2190021 2161296 2026-05-05T07:45:47Z OPAB44 57507 2190021 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lanniliz | anvOfisiel = ''Lannilis'' | skeudenn = Chateau de Kerouartz.jpg | alc'hwez = Kastell Kerouarz. | ardamezioù = Blason ville fr Lannilis.svg | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Plabenneg hag an Aberioù|KK Plabenneg hag an Aberioù]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lanniliz|Lanniliz]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Plabenneg|Plabenneg]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29117 | cp = 29870 | maer = Jean-François Tréguer | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.52151 | ledred = 48.5693709 | uk = | ubi = 0 | ubr = 58 | gorread = 23.52 | lec'hienn web = [https://lannilis.bzh/ Ti-kêr] }} '''Lanniliz''' (distaget {{IPA|[lãˈniː.lis]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. [[kanton Lanniliz|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == War aod [[Mor Breizh]] emañ Lanniliz, etre daou [[aber]]: an [[Aber Benniged]] er mervent hag an [[Aber-Ac'h]] er biz. == Anv == * Bernard Tanguy (1990) :  '''Lanna ecclesie''', v. 1330; '''Lanna''', 1335; '''eccl. de Plebedenarii alias de Lanna ecclesie''', 1344; '''Ploudiner Lannilis''', 1371; '''Plebedyner hodie Lannilis''', 1374; '''Lannylis''', 1467<ref>Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. ArMen-Chasse-Marée. 1991.</ref> * Erwan Vallerie (1995) : '''Lanna ecclesie''', c. 1330; '''Ploudiner Lannilis''', 1371; '''Plebedyner hodie Lannilis''', 1374; '''Lanylis''', 1516; '''Len-ilis''', 1630<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == ''En glazur, e deir vailhenn en aour'' == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Joseph Le Duc e anv, ha daou gure, Jacques-Marie Floc'h hag Yves Bergot<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 41</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 132 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,66% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16749&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ====[[Eil brezel-bed]]==== * Mervel a reas 42 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16749&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Un nijerez alaman [[Junkers Ju 88]] A-1 (Marilhet WNr 7140) a gouezhas e Kerouarz d'an [[11 Du|11 a viz Du]] [[1940]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe Finistère]</ref>. * Un nijerez [[Messerschmitt Bf 109|Me 109]] E-7 (marilhet WNr 6507 ) « 1 gwenn » eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') a gouezhas er gumun d'ar [[24 Gouhere|24 a viz Gouhere]] [[1941]], mervel ar reas an nijour, douaret eo e [[Plouzeniel]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas eizh milour eus ar gumun er [[Viêtnam]]<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16749&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[29 a viz Here]] [[1960]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6354740 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * [[Maner Kerouarz]] * Maner Kerbabu * Maner Kerdrel * Maner ar Roual * Maner Kerozven * Maner ar Bergod === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |7 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''7''' |} Karrnijourion e oant holl. Marvet int e 1941, e-pad an [[Eil Brezel-bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_reports.aspx?cemetery=2086420&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. Pevar anezhe a varvas d'ar [[15 a viz C'hwevrer]] [[1941]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Bristol Beaufort|Beaufort]]'' marilhet ''W6493'' ha kodet ''MW-G'') e kumun [[Sant-Pabu]], an tri all a voe lazhet d'ar [[1añ a viz Ebrel]] [[1941]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Handley Page Hampden|Hampden]]'' marilhet '' X3129'' ha kodet ''KX-?'') e kumun [[ar Vourc'h-Wenn]]<ref>[http://www.absa3945.asso.fr/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.htm Pertes R.A.F Finistère]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=3612 |p2=3556 |p3=3686 |p4=3939 |p5=4272 |p6=4473 |p7=4948 |p8=5349 |p9=5378 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol]] (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar 27 a viz Mezheven 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1995]], er skolioù publik ha prevez. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 178 skoliad er c'hlasoù divyezhek (29,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).<ref>https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm</ref> == Tud == ===Tud bet ganet eno=== *[[Glaoda Mari al Lae]] (1745-1791). *[[Augustin Morvan]] (1819-1897), medisin ha politiker. *[[Goulven Mazéas]], stourmer kevredelour [[breizh]]at (d'ar [[15 a viz Meurzh]] [[1895]]). ===Tud hag o deus bevet eno=== *[[Mona Ozouf]] (ganet [[Yann Sohier|Sohier]]), a dremenas un darn eus he bugaleaj eno. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Audren-Kerdrel.jpg|80px]] |'''Audren''', Aotrounez Kerdrel ha Kervelegan |''En gul, e dri tour goloet en aour, mogeriet en sabel'' |- |[[Restr:De Bellingant de Kerpabu.gif|80px]] |'''de Bellingant''' Aotrounez Kerbabu |''En argant e deir fempdiliaouenn en gul'' |- |[[Restr:Keraldanet-d.jpg|80px]] |'''de Keraldanet''' Aotrounez Keraldaned ha Raskol |''En gul e gab dentek en aour a femp pezh'' |- |[[Restr:Nail de Mescaradec.gif|80px]] |'''Nail''' Aotrounez Mezkaradeg |''En aour e gebrenn en sabel karget gant teir rozenn en argant'' |}<ref>Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> == Gevelliñ == *[[Lapoutroie]] ([[Roen-Uhel]]) == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Lannilis}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29117 Lanniliz war lec'hienn Geobreizh] * [http://www.abers-tourisme.com/ Ti an Douristed] == Levrlennadur == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] 80mhcqedjst8k9mpcgeioxjd9mjmnru 0 12075 2190017 2186559 2026-05-05T07:39:25Z OPAB44 57507 2190017 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kraozon | anvOfisiel = ''Crozon'' | skeudenn = Le port de Morgat - 001.JPG | alc'hwez = Porzh Morgad. | ardamezioù = COA fr Crozon.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon-Arvor ar Stêr-Aon]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Kraozon|Kraozon]] ([[Pennlec'h]]) | insee = 29042 | cp = 29160 | maer = Fanchon Le Monze | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 80.37 | hedred = -4.4875 | ledred = 48.245834 | uk = 85 | ubi = 0 | ubr = 102 | lec'hienn web = [http://www.crozon.com Ti-kêr] }} '''Kraozon''' (distaget {{LFE|['krãõn]}} ''Kraon'' er vro) zo ur gumun e [[Breizh]] e [[Kerne]] ha pennlec'h [[kanton Kraozon]]. Ar gumun bennañ e [[Gourenez Kraozon]] eo. == Douaroniezh == Kelc'hiet eo gant ar mor : en hanternoz dezhi emañ [[lenn-vor Brest]], er c'hreisteiz [[Bae Douarnenez]] hag er c'huzh-heol ar [[Meurvor Atlantel]]. Anavezet mat eo ivez ar [[gourenez|c'hourenez]] abalamour d'he [[geologiezh]] dibar. Gallout a reer kavout eno roudoù eus darvoudoù a-bouez e buhez an douar a ro tu da gompren penaos ez a fiñvadennoù ar douar en-dro. Kavet e vez e Kraozon ur pleg antiklinal mil anavezet (pleg an douar e stumm un A). == Anv == Bernard Tanguy : ''Plueu Crauton, Crauthon'', {{XIvet kantved}} ; ''Crauzon'', 1173 ; ''Craozon'', 1192-1202 ; ''Craothon'', e-tro 1214 ; ''Crauzon'', 1263, e-tro 1330, 1535. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == ''En aour e leon kudennek en sabel ; e vevenn en gul, e deir mailhenn en aour.'' *Sturienn: ''Etre daou vor''. *Diviz-kêr: 17 a viz Kerzu 1977. *Kroaz-vrezel 1939-1945 a vez lakaet da ginkladur diavaez. == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Doixant e anv, Ha Meillard, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 44.</ref>. === {{XIXvet kantved}} === Krouet e voe kumun [[Lañveog]] e 1872 diwar ul lodenn eus kumun Kraozon<ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5562178s/f147.image.r=Lanv%C3%A9oc?rk=42918;4 Kuzul departamant Penn-ar-Bed - Gallica] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 340 gwaz eus ar gumun, eleze 4,09% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=131392&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. * Ur [[kampoù-bac'h gall|c'hamp-bac'h]] a voe digoret en [[Enez-Hir]] er gumun e [[1914]] evit derc'hel ennañ 400 sujed [[Alamagn|alaman]] ha 250 sujed [[aostria]]n bet tapet e miz Gwengolo p'edont o veajiñ e bourzh ar mordreizher ''Nieuw Amsterdam'' diwar ar raktres bet graet gant ar gouarnamant [[gall]] e [[1913]]<ref>Jean-Claude Farcy, ''Les camps de concentration français de la première guerre mondiale (1914-1920)'', Pariz, Anthropos Economica, 1995 </ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 168 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47575&dpt=29 Memorial Genweb]</ref> hag ur soudard ag ar gumun e [[Baden-Baden]] d’an [[10 a viz Ebrel]] [[1946]] el lu gall a oa o terc'hel [[Alamagn]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5422070 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[9 a viz Genver]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Avro Manchester|Manchester I]] marilhet L7322 ha kodet EM-Q eus ar ''207th Squadron'' eus [[Royal Air Force|aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) en Enez-Hir; tri nijour a voe lazhet, beziet int e bered ar gumun; d'ar [[1 C'hwevrer|1{{añ}} a viz C'hwevrer]] [[1942]] e kouezhas un nijerez [[Avro Manchester|Manchester I]] marilhet L7472 ha kodet QR-? eus ar ''61st Squadron'' eus ar Royal Air Force e [[Morgad (Kraozon)|Morgad]]; daou nijour a varvas, n'int ket bet kavet; ar c'hwec'h nijour all a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]]; d'ar [[16 a viz C'hwevrer]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-25-BO (anvet "Spook", marilhet 41-24541 ha kodet VK-B) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] er mor e-tal Gourenez Kraozon; diwar an dek milour eus e baread e voe tapet tri gant an Alamaned, ne voe ket adkavet ar re all<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>; d'an [[18 Mezheven|18 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Bristol Blenheim|Blenheim]]'' marilhet LJ878 eus ar [[Royal Air Force]] e Kraozon, lazhet e voe e dri nijour; d'ar [[14 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Avro Lancaster|Lancaster I]] marilhet PD222 ha kodet KM-U eus ar ''44th Squadron'' eus ar Royal Air Force er mor e Kraozon; pemp nijour a varvas, tri anezhe a voe douaret e bered Kraozon ha daou all e ''[[Saint-Charles de Percy]] War Cemetery'' ([[Bro-C'hall]]), unan all a zeuas a-benn da achap hag ar seizhvet hini a voe adkavet gant ar Re Gevredet<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=131392 Memorial Genweb] </ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/131392 Memorial Genweb] </ref>. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class="wikitable" |- ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Aostralia}}||3 ([[Royal Australian Air Force|aerlu]]) |- |{{Kanada (1921-1957)}}||2 ([[Royal Canadian Air Force|aerlu]]) |- |{{Rouantelezh-Unanet}}||4 ([[Royal Air Force|aerlu]]) |- |Dianav||1 |- |'''Hollad'''||'''10''' |} Karrnijourion e oa an holl. Mervel a rejont e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086410&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=9000 |passo1=3000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=6741 |p2=6895 |p3=7297 |p4=7525 |p5=7705 |p6=7535 |p7=8214 |p8=7692 |p9=7634 |p10=7321 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ;Ya d'ar brezhoneg * D'an 29 a viz Mae 2009 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 26 a viz Meurzh 2013 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1. ;Deskadurezh Ur skol divyezhek zo eno abaoe [[1989]] * E distro-skol 2025 e oa 64 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (10,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Tud == ;Tud bet ganet eno * [[1887]] : [[Louis Jouvet]], aktour (c'hoariva ha sinema) ha leurenner. ;Tud marvet eno * [[1909]] : [[Anna Mezmeur]], leanez [[Skrivagnerien vrezhonek|skrivagnerez vrezhonek]]. ;Ardamezeg ar familhoù {| |- |[[Restr:Autret.jpg|60px]] | :;Autret :Aotrounez Landeadeg :''En aour e bemp pempenn kommek en glazur.'' |- |[[Restr:De Bégasson.gif|60px]] | :;de Bégasson :Aotrounez Hirgarz :''En argant e gefeleg en gul'' |- |[[Restr:Bohier.gif|60px]] | :;Bohier :Aotrounez Treberon :''En aour e leon en glazur.'' |- |[[Restr:Jacob-kerjegu.jpg|60px]] | :;Jacob :Aotrounez la Basse-Ville, Kerigou, la Ville-Neuve :''En gul e gebrenn en argant heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en argant.'' |} == Gevelliñ == *[[Sligeach]], {{Iwerzhon}} (1980) *[[Pralognan-la-Vanoise]], {{Savoia}} == Luc'hskeudennoù == <gallery> Gare-Crozon-RB.jpg Phare de Morgat.jpg|Tour-tan Morgad Morgat tourisme.jpg Le fret cale.jpg Crozon (29) Chapelle Saint-Fiacre 01.jpg|Chapel Sant Fieg Bretagne Finistere PointedeDinan 19097.JPG|[[Beg Din]] Bretagne Finistere PointeDeDinan 1988 001a.jpg|Beg Din PointeDuKadorCrozonMorgat2006FL 1911.jpg|Beg ar Gador </gallery> == Levrlennadur == * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Crozon}}{{Wikeriadur}} *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20220325111629/https://www.mairie-crozon.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] ==Gwelet ivez== *[[Morgad (Kraozon)|Morgad]] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kraozon]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kampoù-bac'h gall ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 1pfs17nk400r9amf8hemill5d2ep5oz 0 12084 2190022 2170451 2026-05-05T07:50:58Z OPAB44 57507 2190022 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lesneven | anvOfisiel = ''Lesneven'' | skeudenn = Mairie de LESNEVEN.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason Lesneven.svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Bro Lesneven hag Aod ar Mojennoù|KK Bro Lesneven hag Aod ar Mojennoù]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[kanton Lesneven|Lesneven]] ([[pennlec'h]]) | insee = 29124 | cp = 29260 | maer = Claudie Balcon | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.31 | ledred = 48.57 | uk = | ubi = 14 | ubr = 79 | gorread = 10.27 | lec'hienn web = [http://www.lesneven.bzh/ Ti-kêr] }} '''Lesneven''' ({{LFE|[lez.ˈneː.vɛn]}}) zo ur gumun e [[Bro-Leon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Pennlec'h [[kanton Lesneven]] eo. == Anv == === Stummoù skrivet === * Bernard Tanguy ː ''Lesneven'', 1191 ; ''eccl. Beate Marie de Lesneven, eccl. S. Michaelis de Lesneven'', 1216 ; ''Lesnevain'', 1296 ; ''Lesneven'', 1371. *Erwan Vallerie ː ''Lesneven'', 1191 ; ''Lesnevain'', 1296 ; ''Lesneguen'', 1331 ; ''Leznevein'', 1371 ; ''Leszeneven'', 1371 ; ''Lesnevez'', 1516. == Ardamezioù == *''En aour e leon kudennek en sabel, etre e zaou bav raok ur spararouez en glazur karget gant ur flourdilizenn en aour, troadet en gul.''<ref>D'Hozier, [[1696]] • [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k111140c/f43.image En-linenn].</ref> == Istor == ;[[Dispac'h Gall]] * Gant lezenn an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Lesneven da benn [[distrig Lesneven]]<ref>J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 78 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 2,07% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16665&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 79 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29124&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Dieubet e voe Lesneven d'ar [[6 a viz Eost]] [[1944]] gant [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]]<ref>Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', p.8, Éditions Astoure, 2008</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas eizh milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29124&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29124&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=16665 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210519053718/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/16665 Memorial Genweb]</ref>.Dioueliet e voe d’ar [[5 a viz Even]] [[1922]] ha dilec’hiet e [[2001]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/29011/lesneven-rueroute/ Université de Lille]</ref>. {| class = "wikitable" |+ Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Restr:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |1 ([[Tirlu]]) |- |{{Rouantelezh-Unanet}} |13 ([[Royal Air Force|Aerlu]]:1, [[Tirlu]]:12) |- |Dianav |Un nebeud milourion ouzhpenn |- |'''Hollad''' |'''tremen 14''' |} Marvet int e-kerzh an [[Eil Brezel Bed]], re an [[Tirlu]] e 1939 pe e 1940. Ar c'harrnijour a varvas d'ar [[24 a viz Gouere]] [[1941]], pa gouezhas e garr-nij (''[[Vickers Wellington|Wellington II]]'' marilhet ''W5551'' ha kodet ''IQ-U'') e [[Plouzeniel]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes R.A.F Finistère]</ref>{{,}}<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086425&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. <gallery> Mein-lid evit ar Rezistañs en Lesneven-Plouzeniel.JPG|Mein-lid evit ar Rezistañs e Lesneven-Plouzeniel. Eglise Saint-Michel de Lesneven.jpg|Iliz katolik ''Sant Mikael'' e kreiz-kêr Lesneven. </gallery> == Maered == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Roll maered ar gumun |-style="background: #ddffdd" ! Prantad !! Anv !! Strollad !! Micher |- | align=right|[[1904]]-[[1919]] ||Joseph Odéyé ||align="center"| || |- | align=right|[[1919]]-[[1952]] ||Jules Duterque ||align="center"| || |- | align=right|[[1952]]-[[1957]] || Étienne Airiau ||align="center"| || |- | align=right|[[1957]]-[[1965]] || Joseph Martin ||align="center"| || |- | align=right|[[1965]]-[[1968]] || Claude Cozanet ||align="center"| || |- | align=right|[[1968]]-[[1977]] || Yves Le Hir ||align="center"| || |- | align=right|[[1977]]-[[1983]] || Jean Bourges ||align="center"| || |- | align=right|[[1983]]-[[1989]] || Yves Le Hir ||align="center"| || |- | align=right| [[1989]]-[[1995]] || Jean Boulic ||align="center"|Tu-dehoù, distrollad || |- | align=right| [[1995]]-[[2001]] || Prosper Quellec|| || |- | align=left| [[2001]]-[[2014]] || Jean-Yves Le Goff ||align="center"|Tu-dehoù, distrollad || |- | align=left| [[2014]]-[[2026]] || Claudie Balcon||align="center"| || |- | colspan="4" align="center" | <small> ''da glokaat.'' |} == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=8000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl9=2013 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=5071 |p2=5626 |p3=6083 |p4=6145 |p5=6250 |p6=6348 |p7=6690 |p8=7167 |p9=7219 |p10=7285 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ;''Ya d'ar brezhoneg'' * D’an 18 a viz Gouere 2007 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 22 a viz Mae 2009 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === * Ur [[Listenn skolioù Diwan|skol Diwan]] a zo e Lesneven abaoe [[1981]]. * E 2011 ez eus kaoz gant maer Lesneven da zistruj Skol Diwan ar gumun. * Klasoù divyezhek a zo eno er skolioù katolik. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 135 skoliad (17 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm * Abaoe [[2004]] e vez aozet ar staj brezhoneg ''B & B'' (''Bevañ ha Brezhoneg'') gant [[Ti ar Vro - Bro Leon]]. === Bugaligoù === * Ar vagouri "Les Pit'chouns" he deus sinet Live 1 karta Divskouarn. == Tud == ;Tud bet ganet eno * [[1804]] : [[Adolphe Le Flô]], [[jeneral]], ministr [[Bro-C'hall|gall]] ar Brezel e [[1870]]. * [[1913]] : [[Auguste Le Breton]], skrivagner romantoù polis * [[1929]] : [[Yvon Marrec]], marc'hhouarnour [[breizh]]at. * [[1945]] : [[René Pétillon]], aozer [[bannoù-treset]]. ;Tud marvet eno * [[1941]] : [[Guillaume Héliès]], beleg ha skrivagner brezhonek. ;Tud liammet ouzh ar gumun * [[Yann Desbordes]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Abyven.gif|60px]] | :;Abyven :Aotrounez Kereoc ha Keruzouarn :''En argant e feunteun en gul.'' |- |[[Restr:Barbier de Lanarnuz.gif|60px]] | :;Barbier / BarVer :Aotrounez Rodalvez e Languengar :''En argant e ziv dreustell en sabel.'' |- |[[Restr:Le-Bec-de-Kerjegu-400.gif|60px]] | :;'''Prigent Le Bec''' :Maer Lesneven e 1698 :''En argant e wezenn c'heotet, heuliet ouzh kab gant daou benn erer en sabel'' |- |[[Restr:Cabon.gif|60px]] | :;Cabon :''En argant e dri fenn kabon diframmet en gul''<ref>Ardamezioù kanus : ''kabon'' / ''cabon''.</ref> |- |[[Restr:Periou de Mesguéau.png|60px]] | :;Jean Periou :''En sabel e dreustell en aour heuliet ouzh kab gant teir c'hregilhenn ivez en aour.'' |} == Gevelliñ == *{{Kembre}} : [[Caerfyrddin]] (1982) *{{Galiza}} : [[As Pontes de García Rodríguez]] (1991) == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29124 Lesneven war lec'hienn Geobreizh] * [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00253/foire-aux-bestiaux-a-lesneven L'Ouest en mémoire (Ina) - Fest al loened e Lesneven 1947] * [http://www.lesneven.bzh/ Lec'hienn an ti-kêr] * [https://web.archive.org/web/20070825163813/http://lesneven.cotedeslegendes.fr/ Ti an douristed] * [http://www.pays-lesneven.fr/ Communauté de Communes du Pays de Lesneven et de la Côte des Légendes, CCPLCL] * [https://www.cotedeslegendes.bzh/ Ti an douristed all] == Levrlennadur == *Abalain, Hervé : ''Les noms de lieux bretons'', Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000 *Éditions Flohic (a-stroll) : ''Le patrimoine des communes du Morbihan'', 2 levrenn, 1996 {{ISBN|978-2-84234-009-4}} *Marteville, Alphonse & Varin, Pierre (kendalc'herien J. Ogée) : ''Nouveau dictionnaire de Bretagne'', 1843. *Ogée, Jean (1728-1789) : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne'', 1778 (peder levrenn). *Potier de Courcy, Pol : [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] *Tanguy, Bernard : ''Les noms de lieux bretons'', Emgleo Breiz, 2015 {{ISBN|978-2-35974-118-6}} *Vallerie, Erwan : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez — Corpus – Traité de toponymie historique de la Bretagne'', An Here, 1995 ''{{ISBN|978-2-86843-153-0}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] 0f7zezsf5mae2wul8h5tngbk5ylm9wj 0 12092 2190033 2120222 2026-05-05T09:07:50Z OPAB44 57507 2190033 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Lokmaria}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lokmaria-Plouzane | anvOfisiel = ''Locmaria-Plouzané'' | skeudenn = Porsmilin-Rade-de-Brest.jpg | alc'hwez = Aod Lokmaria e kostez Porzh Milin | ardamezioù = Blason Locmaria Plouzané.svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh|KK Bro an Hirwazh]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lokournan|Lokournan]] | insee = 29130 | cp = 29280 | maer = Viviane Godebert | amzer-gefridi = [[2001]]-[[2026]] | gorread = 23.16 | hedred = -4.63 | ledred = 48.37 | uk = | ubi = 0 | ubr = 107 | lec'hienn web = [http://www.locmaria-plouzane.fr/ Ti-kêr] }} '''Lokmaria-Plouzane''' zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Lokournan]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 20 a viz Mezheven [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 18 a viz Kerzu [[2009]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D'an 19 a viz C'hwevrer [[2013]] e oa bet votet tizhout live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * Al live 2 oa bet roet d'ar gummun. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 56 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (12,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:Blason Locmaria Plouzané.svg|100px]] |''En geoted, e deir zañvouezenn en aour e stumm ur flourdilizenn, war un dostal kommek en argant.'' |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar c'hure Jean Jéséquel<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 43</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 47 gwaz ag ar gumun, eleze 3,47% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=15042&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=15042&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mont a reas diwar wel ur milour eus ar gumun d’an [[28 a viz Du]] [[1946]] e [[Thudaumot]] e [[Kochin-Sina]] er [[Viêtnam]]<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=15042&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Maner Kerwazdoue. * Maner Keleren. * Maner Kerskao. * Chapel Sant Sebastian. <gallery> Monument_aux_morts_-_Locmaria_Plouzané-29.jpg </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=15042 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1191 |p2=1202 |p3=1824 |p4=2686 |p5=3589 |p6=4246 |p7=4941 |p8=4850 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Wembury]] | 1981 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Locmaria-Plouzané}} * {{fr}} [http://www.locmaria-plouzane.fr/ Lec'hienn ofisiel] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080129/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29130 Lokmaria-Plouzane war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20180823063827/http://www.breton-locmaria.fr/ Lec'hienn diwar-benn brezhoneg Lokmaria-Plouzane] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] 1autezfe2twjiwb0zuzxkle8a7kenaz 0 12146 2190036 2120224 2026-05-05T09:09:29Z OPAB44 57507 2190036 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Loperc'hed | anvOfisiel = ''Loperhet'' | skeudenn = Loperhet mairie.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Loperhet (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz|KK bro Landerne-Daoulaz]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Daoulaz|Daoulaz]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h|Pont-ar-Veuzenn]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29140 | cp = 29470 | maer = Nathalie Godet | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.306161 | ledred = 48.375978 | uk = | ubi = 0 | ubr = | gorread = 20.31 | lec'hienn web = [http://www.loperhet.bzh Ti-kêr] }} '''Loperc'hed''' a zo ur gumun eus [[Bro-Gernev]] e [[kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h|kanton Pont-ar-Veuzenn]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e kornôg [[Breizh]]. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Elorn]] emañ Loperc'hed. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Loco Sanctae Brigidae''', 1218; '''Loperchet''', 1442; '''Locus Brigide''', 1516; '''Loperguet''', 1536; '''Locus Brigide''', 1574; '''Lopehet''', 1654; '''Loperc'het''', 1779 == Ardamezioù == ''Troc'het koñchek ː ouzh 1 e deir brizhenn erminig en sabel hag e ziv melionenn geotet, renket 3, 2; ouzh 2, en glazur e lestr en aour'' == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Jannou e anv, ha Le Bot, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 46</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 70 gwaz ag ar gumun, eleze 4,55% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34463&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29708&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an [[9 a viz Gouhere]] [[1956]] e [[Palestro]] (departamant [[Aljer]]) <ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6419503 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * Savet eo bet ar gevredigezh "Gorre ha Goueled" evit kas ar brezhoneg war-raok er gumun<ref>[http://www.gorrehagoueled.bzh/ Lec'hienn Gorre ha Goueled]</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 22 a viz Here 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[2004]]. * E distro-skol 2024 e oa 121 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (31 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> 005_Loperhet_La_façade_de_l'église_paroissiale.jpg|An iliz katolik. 008_Loperhet_La_fontaine_de_saint_Berc'hed_2.jpg|Ar feunteun. </gallery> * Iliz katolik ha feunteun ''Santez Berc'hed''. <gallery> Monument_aux_morts_-_Loperhet-29.jpg </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=34463 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.fr/diaporama.php?dpt=29&id_source=34463 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=20102 |p1=1269 |p2=1315 |p3=1411 |p4=2030 |p5=2941 |p6=3466 |p7=3507 |p8=3602 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |+ |[[Restr:Le Barzic.gif|80px]] |'''le Barzic''', aotrounez Botquénal |''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir brizhenn ginerminig ivez en argant'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Loperc'hed}} *[http://www.loperhet.bzh Lec'hienn ar gumun] *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29140 Loperc'hed war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] kx377fd5dopm9a61srnh6cwtjna77h5 0 12147 2190023 2120221 2026-05-05T07:52:23Z OPAB44 57507 2190023 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lokeored |anvOfisiel = ''Loqueffret'' | skeudenn = Loqueffret 03 L'église Sainte-Geneviève vue du portail ouest depuis la place de la mairie.JPG | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Menez Are Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh]] | kanton = [[Kanton Pleiben|Pleiben]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Karaez-Plougêr|Karaez]] <small>(abaoe 2015) | cp = 29530 | maer = Louis-Marie Le Guillou<ref>{{fr}}[https://www.ouest-france.fr/bretagne/loqueffret-29530/louis-marie-le-guillou-a-ete-elu-maire-de-loqueffret-d85b095e-3610-11ef-9b10-5a27d20f46dc "Ouest-France", d'an 29 a viz Even 2024]</ref>. | amzer-gefridi = Even [[2024]]-2026 | gorread = 27.40 | hedred = -3.8581 | ledred = 48.3208 | uk = <!--- Uhelder kreiz-kêr ---> | ubi = 87 | ubr = 297 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.yeun-elez.com/loqueffret.php Kumuniezh] }} '''Lokeored''' a zo ur gumun eus [[Bro-Gerne]], e [[kanton Karaez-Plougêr|kanton Karaez]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e kornôg [[Breizh]]. Er vroig [[Bidar]] emañ. == Douaroniezh == == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: un digoll a 1 400 lur a voe paeet gant ar barrez d'an aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e [[Sant-Hern]] d'an [[11 a viz Gouere]] [[1675]] e-pad [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz|an emsavadeg]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 106-109</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person Floutier e anv<ref>{{br}}[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 44</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 59 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 4,48% ag he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37335&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37335&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[26 a viz Gwengolo]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Supermarine Spitfire|Spitfire IX]] (marilhet BR638) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] e Lokeored; e sturier a voe tapet gant an Alamaned<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == *[[Iliz Santez Jenovefa Lokeored|Iliz katolik ''Santez Jenovefa'']]. *[[Chapel ar Groaz]], eus ar {{XVIvet kantved}}, a voe c'hwezhet an tan enni gant yaouankizoù enebet ouzh ar [[kristeniezh|sevenadur kristen]], a lavare bezañ a-du gant [[Satanaz]], e miz Mezheven 2007. *[[Maner ar Ruskeg]], e Sant-Herbod. * Monumant ar re varv, luc’hskeuden<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=37335 Memorial Genweb]</ref>. E [[1920]] e voe savet<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/41338/loqueffret-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == === Kumun Lokeored (gant [[Brenniliz]] enni betek niveradeg 1881) === Evezh! Kumun [[Brenniliz]] a voe krouet e 1884 diwar ul lodenn eus tiriad Lokeored. <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 1554 bar:1800 from:0 till: 1689 bar:1806 from:0 till: 1534 bar:1821 from:0 till: 1767 bar:1831 from:0 till: 1861 bar:1836 from:0 till: 1890 bar:1841 from:0 till: 1892 bar:1846 from:0 till: 1927 bar:1851 from:0 till: 1758 bar:1856 from:0 till: 1763 bar:1861 from:0 till: 1801 bar:1866 from:0 till: 1920 bar:1872 from:0 till: 1991 bar:1876 from:0 till: 1986 bar:1881 from:0 till: 1825 bar:1886 from:0 till: 997 bar:1891 from:0 till: 1129 bar:1896 from:0 till: 1135 bar:1901 from:0 till: 1190 bar:1906 from:0 till: 1258 bar:1911 from:0 till: 1316 bar:1921 from:0 till: 1157 bar:1926 from:0 till: 1115 bar:1931 from:0 till: 1010 bar:1936 from:0 till: 990 bar:1946 from:0 till: 958 bar:1954 from:0 till: 802 bar:1962 from:0 till: 725 bar:1968 from:0 till: 674 bar:1975 from:0 till: 511 bar:1982 from:0 till: 482 bar:1990 from:0 till: 428 bar:1999 from:0 till: 435 bar:2006 from:0 till: 406 bar:2012 from:0 till: 395 bar:2013 from:0 till: 382 </timeline> </div> === Kumun Lokeored (gant [[Brenniliz]] enni betek niveradeg 1881), an div gumun a-gevret betek 2006 === [[Skeudenn:Evoluation de la population de Loqueffret et Brennilis depuis 1793.png|left|thumb|600px|Poblañs [[Brenniliz]] e ruz adalek niveradeg 1886]] {{clr|left}} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== * [[1790]] : [[Yann-Loeiz Keramanac'h]], troour brezhonek. == Brezhoneg == === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 26 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (81,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Gevelliñ == ==Sevenadur== * Meneget eo Lokeored er ganaouenn [[Son ar pilhaouer]]. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Loqueffret}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29141 Lokeored war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] nufs4t1ql53gcwqy38v0j3i8wlyxgem 0 12194 2190038 2143447 2026-05-05T09:11:10Z OPAB44 57507 2190038 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Molan | anvOfisiel = ''Moëlan-sur-Mer'' | skeudenn = MolanTi-kêr.JPG | alc'hwez = An ti-kêr | ardamezioù = CoA br Molan.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Pont-Aven|Pont-Aven]] (betek 2015) [[Kanton Molan|Molan]] (abaoe 2015) | insee = 29150 | cp = 29350 | maer = Marie-Louise Grisel | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 47.35 | hedred = -3.63 | ledred = 47.81 | uk = | ubi = 0 | ubr = 67 | lec'hienn web = [https://www.moelan-sur-mer.bzh/ moelan-sur-mer.bzh] }} '''Molan''' zo ur gumun e [[Bro-Gerne]], e [[kanton Molan|penn kanton]] abaoe [[2015]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == <gallery> BrignaoùMolan01.jpg|Porzh Brignev. BrignaoùMolan02.jpg|Porzh Brignev. KerfaniMolanKerne.JPG|An aod e Kerfani. </gallery> * War aod ar [[Meurvor Atlantel]] emañ Molan. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː ''Moelan'', 1084, 1160, {{XIIIvet kantved}}, 1220, 1368, 1516, 1536 ; ''Molen'', 1630<ref>{{fr}} Vallerie, Erwan : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez — Corpus – Traité de toponymie historique de la Bretagne'', An Here, 1995 {{ISBN|978-2-86843-153-0}}</ref>. == Ardamezioù == == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 10 a viz Kerzu [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. * Al label a live 2 a zo bet roet d'ar gumun d'an 20 a viz Kerzu [[2013]]. === Deskadurezh === * E dibenn ar [[bloavezhioù 1980]] e savas ar maer a-enep da grouidigezh ur skol Diwan. * E distro-skol 2025 e oa 47 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. === Bugaligoù === * Al Liezdegemer-kêr Océane a zo gant un tañva d'ar yezh. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Jean-Marie La Marre, person, Thomas-Marie Divalan ha Luc Le Postec, kureed, Étienne Perrot ha Joseph-René Le Breton, beleion da sikour kofes<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 52.</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 173 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 2,61% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7237&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel bed]]==== * Mervel a reas 47 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7237&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[17 a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-65-BO (marilhet 42-29663 ha kodet WF-H, 305{{vet}} Bomb Group, 364{{vet}} Squadron) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] e Molan gant unnek milour en e vourzh; tapet e voe c'hwec'h anezhe gant an Alamaned, unan all a zeuas a-benn da achap, unan all a voe lazhet hag unan all ne voe ket adkavet<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. * E miz Gouhere 1944 e oa bet fuzuilhet izili ag ar [[Rezistañs]] hag ur c'harrnijer breizhveuriat gant an Alamaned e Kerfani, unan d'an 20, ar re all d'an 29, 30 hag 31 a viz Gouere; jahinet e oant bet a-raok en toull-bac'h e [[Kemperle]]; tri anezhe a oa eus Molan<ref>[http://www.letelegramme.com/local/finistere-sud/quimperle-concarneau/quimperle/kerfany-les-pins-hommage-aux-21-resistants-fusilles-29-07-2009-488645.php "Le Télégramme", ''Kerfany-les-Pins. Hommage aux 21 résistants fusillés]</ref>. ==== [[Brezel Korea]] ==== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun e [[Muchon]] d’an [[1 a viz Genver]] [[1951]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6696757 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas dek milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7237&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14397&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> MolanPeulvan.JPG|Ur peulvan. Allée couverte.jpg| Allée couverte Kergoustance.JPG| Dolmen et menhir de Kercordonner.jpg| </gallery> * Meur a savadur neolitek. <gallery> MolanIlizkatolik.JPG|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Melani'', 1876-1878. <gallery> Molanmonumantarrevarv..JPG|Monumant ar re varv. </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=7337 Memorial Genweb]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210609090931/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/7237 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[24 a viz Eost]] [[1921]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/17162/moelan-sur-mer-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. === Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| |- valign="top" | [[Restr:MolanbezarC'hommonwealtheberedargumun.JPG|150px]] | :{| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Rouantelezh-Unanet}} |1 |- |'''Hollad''' |'''1''' |} |} Karrnijour e oa. Mervel a reas e miz [[Ebrel]] [[1943]], e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086427&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7500 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2016 |p1=6653 |p2=6276 |p3=6297 |p4=6501 |p5=6596 |p6=6592 |p7=6841 |p8=7002 |p9=6800 |mammenn=EBSSA |bl10=2020|bl11=2021|p10=6748|p11=6756}} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1877]] : [[Loeiz Gourlet]], barzh, skrivagner ha troour brezhonek. * [[1909]] : [[Léon Le Calvez]], reder war varc'h-houarn. * [[1919]] : [[Louis Orvoën]], bet maer ar gumun etre 1959 ha 1983, depute (''MRP'') etre 1946 ha 1968, neuze senedour (1971-1980), prezidant Kuzul meur an departamant etre 1978 ha 1988 ; marvet e Molan e 1994. * [[1920]] : [[Émile Danoën]], skrivagner gallek, ganet e Kersaoz. === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Lohéac de Trévoazec.png|60px]] | :;Lohéac :Aotrounez Guilly :''En argant e vailhenn en sabel.'' |} ==Gevelliñ== *{{Alamagn}} : [[Lindenfels]] ([[Hesse]]) abaoe 1968. *{{Iwerzhon}} : [[Cluain Cearbán]] abaoe 2023<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20230624192822/http://www.moelan-sur-mer.fr/moelan-sur-mer/jumelages/louisburgh Lec'hienn Molan]</ref>. == Liammoù diavaez == {{Commons|Moëlan-sur-Mer}} {{Wikeriadur}} *{{fr}} [https://www.moelan-sur-mer.bzh/ moelan-sur-mer.bzh], lec'hienn an ti-kêr *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075601/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29150 Molan war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Kerfani (Molan) e miz Gouhere 1944]] pfztfj627ehyrj4ih65yt5hz3v2b9sh 0 12195 2190039 2189456 2026-05-05T09:14:01Z OPAB44 57507 2190039 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Montroulez | anvOfisiel = ''Morlaix'' | skeudenn = Vue de Morlaix.JPG | alc'hwez = Plasenn [[Salvador Allende|Allende]] ha [[Pont-meur Montroulez]]. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Morlaix_(Finistère).svg | bro = {{Treger}} {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] ([[Pennlec'h]]) | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[kanton Montroulez|Montroulez]] ([[Pennlec'h]]) | insee = 29151 | cp = 29600 | maer = Jean-Paul Vermot (PS) | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 24,82 | hedred = -3.826667 | ledred = 48.578334 | ubi = 0 | ubr = 104 | lec'hienn web = [http://www.ville.morlaix.fr/ Ti-kêr] }} '''Montroulez''' zo ur gumun etre [[Bro Leon|Leon]] ha [[Treger]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e Breizh. == Douaroniezh == {| width="40%" style="margin:auto; border:1px solid #aaa; background-color:#f8f9fa; text-align:center;" |- | ''[[Dosenn|Ar stêr Dosenn]]'' || [[Plouezoc'h]] || [[Garlann]] |- | rowspan="2"| [[Sant-Martin-war-ar-Maez]] || [[File:Brosen windrose-br.svg|80px]] || [[Plouigno]] |- | [[Plourin-Montroulez]] || [[Plougonven]] |} <gallery mode="packed "heights="225px"> Baie de morlaix.jpg|[[Kastell an Tarv]] e Bae Montroulez. </gallery> == Anv == *Ogée : ''Cette ville, qui se nommait Julia du temps de César, est une des plus anciennes et des plus célèbres de la province''. *Cambry, ''Finistère,'' p. 5 : ''Ainsi Morlaix, si nous en croyons Conrad, archevêque de Salisbury, écrivain du douzième siècle, fut d'abord nommée Julia'' [...]. – ''Ainsi Drennalus, disciple de Joseph d'Arimathie, à son retour de l'île de Bretagne, passa par Morlaix, l'an 73 de J.C, en convertit les habitants ; ce lieu se nommait alors Saliocan ou Hanterallen.'' * Albert. Le Grand : ''Julia'''. * Ch. Frochen, ''Finistère, Léon'', p. 97 : ''Son nom vient probablement du celte Motreleg ("rue resserrée")''. * Bernard Tanguy, ''Communes du Finistère'', p. 134 : ''Castrum Mons Relax'', 1128 ; ''ecclesia S. Martini de Monte Relaxo'', 1128 ; ''ecclesia Beati Melanii de Monte Relaxo'', 1170 ; ''Mont Relays'', {{XIIvet kantved}} ; ''(in) Montereleis'', 1217 ; ''Montrelès'', 1296 ; ''Montrelez'', 1352 ; ''Morloys'', 1371 ; ''Morlais'', 1376 ; ''Morelaiz'', 1385 ; ''Mourlaix'', 1455 ; ''Montrelaes'', ''Montrelaix'', ''Mourlaix'', 1464 ; ''Montrolaes'', ''Morlaix'', 1499 ; breton : ''Montroulez'' ; ''Ce mot ... (Relaix) ... n'est autre que le vieux-français "releis", "relais", « délaissé, abandonné ».'' * Éditions Flohic : ''noté Mons-Relaxus en 1128, du français "mont" et de l'ancien français "relais", « délaissé, abandonné ».'' * Daniel Delattre : ''Castrum Mons Relaxus au XIIè'' ; Montereleis au XIIè.''. ;Gerdarzh *''Relax'' = lec'h ehan war un hent roman (heñvelster ''insula'' = enez ; ''stabula'' = staol). == [[Ardamezouriezh]] == {| |- |[[File:Blason ville fr Morlaix (Finistère).svg|60px]] | :En gul e lestr en aour greet en aour, e ouelioù dispaket en erminoù, war ur mor en glazur.''<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20210831001806/https://www.ville.morlaix.fr/VIVRE-A-MORLAIX/Tourisme/Toponymie/Les-armoiries Lec'hienn an ti-kêr/Ardamezioù]</ref> :*Ger-stur: ''S'ils te mordent, mords-les'' (a-enep [[Bro-Saoz]]). |} == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dre lezenn ar [[26 a viz C'hwevrer]] [[1790]] e voe lakaet Montroulez da benn [[distrig Montroulez]]<ref>{{fr}} J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. * Dekred ar [[26 a viz Du]] 1790 war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Noannès, person parrez Sant-Melani, ha Pitot, person, ha Le Moine, kure, eus parrez Sant-Vazhev ; daou gure eus Sant-Melani, Le Ffevre ha Lucas, a reas al le<ref>{{br}} [[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 47 ha 48</ref>. ==={{XIXvet kantved}}=== ;Dezougen *[[1865]]: tizhet eo Montroulez gant an [[hent-houarn]]. ;[[Brezel 1870-1871]] * Mervel a reas 144 gwaz ag ar gumun, eleze 1,02% ag he foblañs e [[1866]]<ref name="MG">{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=25172&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ;[[Brezel-bed kentañ]] * Mervel a reas 604 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,96% ag he foblañs e [[1911]]<ref name="MG "/>. ;[[Eil brezel-bed]] *[[1943]]: d'an [[29 a viz Genver]] e voe bombezet Montroulez gant ar [[Royal Air Force]] pa glaske distrujañ ar [[Pont-meur Montroulez|pont-meur hent-houarn]] ; lazhet e voe 39 bugel hag o skolaerez er skol ''Itron Varia Lourd'', ha 27 den nann-soudard all. Kontet eo an darvoud e ''[[Gwerz Lazadeg Skolidigou Itron Varia Lourd]]''. * Nijerezioù [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|ar Gevridi]] aet d'ar strad e Montroulez : d'ar [[4 a viz C'hwevrer]] [[1941]] e kouezhas ur [[Bristol Blenheim|Blenheim IV]] marilhet T2283 ha kodet PZ-F eus ''55th Squadron'' ar Royal Air Force ; lazhet e voe he zri nijour, ne voe ket kavet o c'horfoù ; d'an [[28 a viz Eost]] 1941 e kouezhas un [[Hawker Hurricane|Hurricane II]] marilhet BD857 eus ''247th Squadron'' ar Royal Air Force nepell eus Montroulez ; tapet e voe he levier gant an [[Alamagn|Alamaned]] ; d'ar [[25 a viz Ebrel]] [[1942]] e kouezhas pemp [[Supermarine Spitfire|Spitfire Vb]] eus ar ''501st Squadron'' eus ar Royal Air Force er mor e tu Montroulez ; pevar levier a varvas, met ne voe kavet korf ebet ; unan all a voe gloazet hepken<ref>{{fr}} [http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html ''Pertes RAF Finistère'']</ref> ; d'ar [[6 Gwengolo|6 a viz Gwenholon]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Republic P-47 Thunderbolt|P-47]] (486{{vet}} Bombing Group, 362{{vet}} FG, 378{{vet}} FS) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]''); he leviour a c'hellas adkavout e genvroidi<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html ''Pertes USAAF Finistère'']</ref>. * Dieubet e voe Montroulez d'an [[8 a viz Eost]] [[1944]] gant lu ar Stadoù-Unanet<ref>{{fr}} Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne, 1944-1945'', p. 8, Éditions Astoure, 2008 {{ISBN|9782845831940}}</ref>. ;[[Brezel Indez-Sina]] * Lazhet e voe ul letanant-koronal eus an [[Armée de l'air|Aerlu gall]] d'an [[21 a viz Here]] [[1952]] e Chua-Chan e [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=4390661 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ;[[Brezel Aljeria]] * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[2 a viz Meurzh]] [[1957]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6349308 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ;Stagidigezh * E [[1959]] e voe staget kumun [[Plouyann]], en norzh da gêr, ouzh Montroulez. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * [[1934]]-[[1936]] : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol]] (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skolioù. === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar [[27 a viz Mezheven]] [[2008]] e voe votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * Al label live 1 a oa bet roet da gumun Montroulez d'ar [[6 a viz C'hwevrer]] [[2009]]. === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek zo eno abaoe [[1988]]. * Ur skol [[Diwan]] zo e Montroulez ivez. * E distro-skol [[2023|2025]] e oa enskrivet 133 skoliad er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek (10,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). === Buhez foran === * E Montroulez emañ sez an embannadurioù [[Skol Vreizh]] a embann levrioù brezhonek ha gallek. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Pont-meur Montroulez"> Morlaix. Viaduc. 1878.jpg|1878. Gravure-viaduc-morlaix.JPG|? Viaduc.jpg|Plasenn ar Ouestlidi. </gallery> * Kouent kozh ar Jakobined. * Iliz katolik ''Sant Martin''. * Iliz katolik ''Sant Melani''. * Karterioù kozh gant tiez koad, pondalez. * Straedoù-diri. * Savadurioù ar "Manu" (butunerezh kozh Montroulez). == Tud == * [[Charles Cornic du Chesne]] ([[1731]]-[[1809]]), ofiser-a-vor ha kourser. * Mathieu Beaumont, barner-koñsul e [[1760]] ; dimezet gant Charlotte Le Mérer. ===Tud bet ganet eno=== * [[1756]] ː Jean Marie Charles Beaumont, maer Montroulez, [[1810]]-[[1813]] ha [[1819]]-[[1826]] ; anvet da isprefed e [[1814]] * [[1763]] : [[Jean Victor Marie Moreau]], jeneral e-pad [[Brezelioù Napoleone]] * [[1777]] : [[Aleksandr Ledan]], mouller ha skrivagner * [[1806]] : [[Émile Souvestre]], skrivagner gallek * [[1834]] : [[Feliks Brignou]], skrivagner ha troour brezhonek * [[1845]] : [[Tristan Corbière]], barzh gallek * [[1878]] ː Marie Le Gac-Salonne ː gwregelourez ha stourmerez * [[1889]] : [[Francis Gourvil]], skrivagner ha kelaouenner * [[1904]] : [[Per Roy]], emsaver ha skrivagner brezhonek * [[1908]] : [[Henri Rol-Tanguy]], rezistant komunour * [[1914]] : [[Michel Mohrt]], skrivagner gallek * [[1920]] : [[Roparzh Broudig]], skrivagner brezhonek * [[1928]] : Julien Guiomar, aktour * [[1939]] : [[Brigitte Fontaine]], kanerez c'hallek * [[1944]] : [[Dominique Lavanant]], aktourez * [[1979]] : [[Clarisse Lavanant]], kanerez ===Tud bet marvet eno=== * [[1830]] : Jean Marie Charles Beaumont, [[31 a viz Eost]] * [[1855]] : Aleksandr Ledan * [[1870]] : [[Yann-Vari ar Skourr]], barzh brezhonek * [[1873]] : [[Prosper Proux]], saver kanaouennoù * [[1875]] : Tristan Corbière * [[1887]] : [[Adolphe Le Flô]], jeneral, ministr [[Bro-C'hall|gall]] ar Brezel e 1870 * [[1927]] : [[Paul Sérusier]], livour gall * 1939 : [[Hollsent ar Garreg]], skrivagner brezhonek * [[1969]] : [[Yann Kerlann|Yann Gerlann]], emsaver * [[1970]] : François-Tanguy Prigent, kouer ha politiker * [[2007]] : [[Alexis Gourvenneg]], sindikader al labour-douar ===Tud liammet ouzh kêr=== *[[Jean-Loup Chrétien]], sterdead, bet desavet e Montroulez === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Anges-d.jpg|60px]] | :;Des Anges :Aotrounez la Villeneuve (Kernevez ?), Kervella, Lesven, beli Montroulez. Ur maer Montroulez e 1670. :''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir ferenn en aour.'' |- |[[Restr:Barazer.jpg|60px]] | :;Barazer :Maered ha kannaded Montroulez adalek 1703. :''En gul e wifrell en erminoù, heuliet gant div ruilhenn en argant.'' |- |[[Restr:Barrère.gif|60px]] | :;Barrère :Maer Montroulez e 1765. :''En glazur e gadgi en argant gwakoliek en aour, en e goazez war ur savenn geotet, savet e bav dehoù hag o sellout ouzh ur steredenn en argant ouzh kab dehoù ; e gab gwezboellet etre aour ha gul a deir rezenn.'' |- |[[Restr:Bellin de la Furtais.gif|60px]] | :;Julien Bellin de la Furtais :Maer Montroulez e 1665 :''Sourinet etre argant ha gul a c'hwec'h pezh.'' |- |[[Restr:Bidégan.gif|60px]] | :;Bidégan :Eus parrez Sant-Vazhe Montroulez :''En argant e deir sourin en sabel.'' |- |[[Restr:De Carné.gif|60px]] | :;? de Carné :Bet gouarnour Montroulez :''En aour e ziv dreustell en gul.'' |- |[[Restr:Origny.gif|60px]] | :;Dorigny, d'Origny :Ofiserien milis bourc'hizien Montroulez adalek 1693 ; Michel, maer Montroulez e 1725 . :''En glazur e gebrenn en aour, heuliet gant tri flamm ivez en aour.'' |- |[[Restr:Jagu de Mesaudren.gif|60px]] | ;:Jegu :Aotrounez Kerneguez, parrez Sant-Vazhe Montroulez :''En sabel e leon en argant heuliet gant teir steredenn ivez en argant.'' |} == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:900 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:20000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:93 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:12 bar:2013 text:13 bar:2020 text:20 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 10393 bar:1800 from:0 till: 9351 bar:1806 from:0 till: 9937 bar:1821 from:0 till: 9781 bar:1831 from:0 till: 9596 bar:1836 from:0 till: 9740 bar:1841 from:0 till: 10539 bar:1846 from:0 till: 11529 bar:1851 from:0 till: 12393 bar:1856 from:0 till: 12904 bar:1861 from:0 till: 14008 bar:1866 from:0 till: 14046 bar:1872 from:0 till: 14389 bar:1876 from:0 till: 15183 bar:1881 from:0 till: 15346 bar:1886 from:0 till: 16013 bar:1891 from:0 till: 16300 bar:1896 from:0 till: 16027 bar:1901 from:0 till: 16086 bar:1906 from:0 till: 15984 bar:1911 from:0 till: 15262 bar:1921 from:0 till: 13931 bar:1926 from:0 till: 13959 bar:1931 from:0 till: 14073 bar:1936 from:0 till: 13944 bar:1946 from:0 till: 15121 bar:1954 from:0 till: 15037 bar:1962 from:0 till: 18866 bar:1968 from:0 till: 19919 bar:1975 from:0 till: 19237 bar:1982 from:0 till: 18348 bar:1990 from:0 till: 16701 bar:1999 from:0 till: 15590 bar:2006 from:0 till: 15695 bar:2012 from:0 till: 15507 bar:2013 from:0 till: 15264 bar:2020 from:0 till: 14709 </timeline> *Mammenn : Cassini hag [[EBSSA]] == Melestradurezh == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Roll ar vaered |-style="background: #ddffdd" ! Mare !! Anv !! Strollad |- | align=right| [[1615]]-[[1641]] || Yves Le Bervet (du Parc) ([[1579]]-[[1641]]) || |- | align=right| [[1947]]-[[1971]] || Jean Le Duc ||align="center"| |- | align=right| || Jean-Jacques Cléach ||align="center"|[[Strollad Sokialour Gall]] |- | align=right|[[1989]]-[[1995]] || Arnaud Cazin d'Honincthun ||align="center"| [[UDF]] |- | align=right| [[1995]]-[[1997]] || [[Marylise Lebranchu]] ||align="center"|[[Strollad Sokialour Gall]] |- | align=right| [[2001]]-[[2008]] || Michel Le Goff ||align="center"| [[Strollad Sokialour Gall]] |- | align=right| [[2008]]-[[2020]] || Agnès Le Brun ||align="center"| TDD (Tu-dehoù diseurt) |- | align=right| [[2020]]-[[2026]] || Jean-Paul Vermot ||align="center"| [[Strollad Sokialour Gall]] |- | colspan="3" align="center" | <small> ''Da vezañ kendalc'het'' |} == Kêrioù gevellet == *{{Alamagn}} : [[Würselen]] ([[1976]] *{{Kernev-Veur}} : [[Truru]] ([[1979]]) – Ur ''Morlaix Avenue'' zo e Truru. *{{Burkina Faso}} : [[Réo]] ([[1991]]) *{{Polonia}} : [[Chełm]] ==Sportoù== * [[30 a viz Mezheven]] [[1974]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] etre Montroulez ha [[Sant-Maloù]] ; [[Patrick Sercu]] ([[Belgia]]) a voe trec'h. == Levrlennadur == * {{fr}} Embannadurioù Flohic : ''Le Patrimoine des communes du Finistère''. 1998 * {{fr}} J.B. Ogée : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne''. 1780 * {{fr}} Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}} Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * {{br}} Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Morlaix}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071217161421/http://www.ville.morlaix.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080702/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29151 Geobreizh] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20161203020613/http://www.morlaix.cci.fr/ ''Chambre de Commerce et d'Industrie''] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Montroulez]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 0owos0mtu83m8by73a831vp5wd6x3u2 0 12207 2190040 2170085 2026-05-05T09:14:47Z OPAB44 57507 2190040 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plabenneg | anvOfisiel = ''Plabennec'' | skeudenn = Église Saint-Ténénan à Plabennec, Finistère 01.JPG | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason ville fr Plabennec (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh-kumunioù Plabenneg hag an Aberioù|KK Plabenneg hag an Aberioù]] | bro velestradurel = | kanton = [[kanton Plabenneg|Plabenneg]] <small> ([[pennlec'h]]) </small> | insee = 29160 | cp = 29860 | maer = Marie-Annick Créac'hcadec | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | hedred = -4.43 | ledred = 48.5 | uk = | ubi = 28 | ubr = 102 | gorread = 50.43 | lec'hienn web = [http://www.ville-plabennec.fr/ Ti-kêr] }} '''Plabenneg''' (distaget {{IPA|[plaˈbɛnːɛk]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]], e [[Breizh]], ha [[kanton Plabenneg|penn kanton]] e departamant [[Penn-ar-Bed]]. == Douaroniezh == * War lez an [[Aber Benniged]] emañ Plabenneg. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) : '''Parrochia Abennoca''', XIè; '''Guitabnec''', 1172; '''Plobenec''', 1172; '''Guibaganec''', '''Ploabennec''', 1173; '''Ploeapennoc''', '''Plebe Apennoc''', 1265; '''Ploebennoc''', 1277; '''Ploeabennoc''', 1282; '''Ploeabenneuc''', '''Ploebenneuc''', 1310, 1318; '''Ploeabennoc''', 1324, 1339; '''Plebe Abenneunc''', 1363; '''Ploenevenec''' ?, 1363; '''Guigabennec''',1378; '''Ploeabenec''', 1439; '''Ploeabennec''', 1516; '''Plobenec''', 1630; '''Ploabennec''', 1779.<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> === Gerdarzh ː === Anv den ''Abennoc'', pe ''Abennec'' == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:Blason ville fr Plabennec (Finistère).svg|100px]] |''«palefarzhet: ouzh 1 ha 4, en glazur e dour leinet gant tourigelloù en argant, skoret gant ur rod ivez en argant; ouzh 2 ha 3, en aour e leon en glazur; e gab en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel.»'' *ger-ardamez: ''War a-raok atav''<ref>Skrivet: VAR ARAOG ATAO</ref> *Treser : Yann Nicolas, 1973 *Diviz kêr: 16 a viz Ebrel 1973 |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Alain Jestin e anv, ha pevar c'hure, Paul-Hervé Kerangueven, Jacques Abunot, Jean-François Quénéa ha Pierre Colin<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 41</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 146 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,76% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16043 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 34 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16043&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Fuzuilhet e voe eizh den gant an [[Trede Reich|Alamaned]] e Kereozen d’an [[9 a viz Eost]] [[1944]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=114738&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/a-plabennec-la-stele-de-kereozen-se-fait-une-nouvelle-place-3830071.php Le Télégramme]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas nav milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16043&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas pevar milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16043&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * An iliz katolik. <gallery> 525_Sainte_Anne_de_Lanorven.jpg|Ar chapel. 518_Sainte_Anne_de_Lanorven.jpg|Kalvar ha kroaz e porzh ar chapel. </gallery> * Chapel ''Santez Anna'' Lanorvenn. * Dismantroù kastell kozh ha keriadenn Leskelenn. * Dismantroù chapel ''Intron-Varia'' Leskelenn. <gallery> Monument_aux_morts_-_Plabennec-29.jpg </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/29535/plabennec-rueroute/ Université de Lille]</ref>. === Troveni === Lidet e veze gwezhall un [[troveni|droveni]] en enor da [[Tenenan|sant Tenenan]], [[Patrom (sant)|sant patrom]] ar barrez. Lidet eo bet adarre e 2008<ref>{{fr}}[http://www.ouest-france.fr/2008/07/01/plabennec/Paroisse-pardon-de-saint-Thenenan--54002632.html "Paroisse : pardon-de-saint-Thenenan" ''Ouest-France'']</ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'ar 16 a viz Kerzu 2010 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek zo e Plabenneg abaoe [[1991]]. * Ur [[Diwan|skol Diwan]] zo eno abaoe [[1995]]<ref>[http://diwanplabenneg.free.fr/ Lec'hienn ar skol]</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 133 skoliad er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek (14,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. ===Bugaligoù=== *Al Liezdegemer-kêr en deus sinet Live 1 karta Divskouarn. ===Ti-embann=== *[[Nadoz-Vor embannadurioù]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=9000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=4389 |p2=4484 |p3=5168 |p4=6435 |p5=6000 |p6=6997 |p7=7568 |p8=8277 |p9=8276 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Beaudiez.gif|60px]] | :;Beaudiez :Aotrounez Ar Rest, La Motte, Touldrezen, Kerbrat, Traonedern. :''En aour e deir zreustell gommek en glazur, ur velchonenn ivez en glazur ouzh konk dehou.'' |- |[[Restr:De Bellingant de Kerpabu.gif|60px]] | :;de Bellingant :Aotrounez Kerdouar. :''En argant e deir fempdiliaouenn en gul'' |- |[[Restr:Kerannou-d.jpg|60px]] | :;Kerannou / Kerrannou :Aotrounez al lec'h-se, Gorrequer, ha Kersaliou. :''Talbennanek etre argant ha sabel, e sourin en gul karget gant teir melchonenn en argant.'' |} == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|Waltenhofen|Alamagn|Germany|bloavezh=1976}} == Levrlennadur == * G. V. ar Yaouank, ''Buez Sant Tenenan hag histor Plabennec'', Teurgn, embannadurioù Cartier, 1918, 101 p. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plabennec}} *{{fr}} [http://www.plabennec.fr/ lec'hienn kêr] * {{fr}} [http://michel.mauguin.pagesperso-orange.fr/sonj/sonj.htm Plabennec, Histoire, archéologie, patrimoine, culture] {{fr}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29160 Plabenneg war Geobreizh] *{{fr}}[http://www.abers-tourisme.com/ Ti an Douristed] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 9kg16q1p2e5trc22ihu7m6epy5wz75q 0 12208 2190059 2120250 2026-05-05T09:42:28Z OPAB44 57507 2190059 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pluwenn | anvOfisiel = ''Pleuven'' | skeudenn = Pleuven_001.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Pleuven (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant|KK Bro Fouenant]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Fouenant|Fouenant]] | insee = 29161 | cp = 29170 | maer = David Del Nero | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 13.69 | hedred = -4.03 | ledred = 47.904375 | uk = | ubi = 2 | ubr = 77 | lec'hienn web = [http://www.pleuven.fr/ Ti-kêr] }} '''Pluwenn''' a zo ur gumun eus [[Bro-Gerne]], e [[kanton Fouenant]], e departamant [[Penn-ar-Bed]] e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == ==Anv== ==Ardamezioù== == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 43 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,45% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=3780&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=3780&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[11 a viz Eost]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Douglas C-47 Skytrain|C.47]] (marilhet 42-5780) eus [[US Army|tirlu ar Stadoù-Unanet]] (''[[Army Air Corps]]'') e Pluwenn gant pemp milour en e vourzh; mervel a reas pevar anezhe (unan anezhe a zo douaret er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e [[Bro-C'hall]]), an hini all a zeuas a-benn da achap; o vont eus [[Iwerzhon]] da [[Kerne-Veur|Gerne-Veur]] edo an nijerez<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/commemorations/17%20mai%201943/42-29767.htm Pertes USAAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’ar [[6 a viz Even]] [[1959]] e [[Tiaret]] (departamant Tiaret)<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6419111 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> IlizkatolikPluwenn.JPG|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Matilin''. * Chapel ''Sant Tudi''. <gallery> Pleuven_003_Monument_aux_morts.JPG </gallery> * Monumant ar re varv. <gallery> 176_Pleuven_près_chapelle_Saint-Thomas.jpg * Maen-koun an nijourion [[SUA]]at. </gallery> <gallery> Pleuven_plaque_commémorative_déporté.jpg </gallery> * Plakenn René Treussard, rezistant, harzet ha kaset da gamp-bac'h [[Buchenwald]], marvet pa voe digarzhet ar c'hamp e miz Ebrel [[1945]]. * Maner Krec'h Keta. == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 36 skoliad (15,8 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=1038 |p2=1107 |p3=1332 |p4=1690 |p5=1993 |p6=2356 |p7=2630 |p8=2679 |p9=2728 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Ardamezeg ar familhoù=== == Gevelliñ == ==Levrlennadur== == Liammoù diavaez == *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075617/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29161 Pluwenn war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} {{Commonscat|Pleuven}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] f57igotp5pz6sixka8omrt2sfnjcorl 0 12214 2190041 2135641 2026-05-05T09:15:43Z OPAB44 57507 2190041 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pleiben | anvOfisiel = ''Pleyben'' | skeudenn = FRANCE - Bretagne - Pleyben - Enclos paroissial (06-08-2004).JPG | alc'hwez = An iliz katolik gant he c'hloz-iliz. | ardamezioù = Blason ville fr Pleyben (29).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Pleiben-Kastellin-Porzhe]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh]] | kanton = [[Kanton Pleiben|Pleiben]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Brieg|Brieg]] <small>(abaoe 2015) | cp = 29190 | maer = Amélie Caro | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 76.04 | hedred = -3.97 | ledred = 48.23 | uk = | ubi = 14 | ubr = 176 | lec'hienn web = [http://www.mairiepleyben.fr/joomla-mairie/ Ti-kêr] }} '''Pleiben''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[Bro-Gerne]] hag e [[kanton Brieg]] e [[departamant]] [[Penn-ar-Bed]]. [[kanton Pleiben|Penn kanton]] e oa betek 2015. Er vroig [[Bidar]] emañ. == Douaroniezh == *Pleiben en em astenn etre ar [[Stêr Aon]] (pe « ar ganol ») e tu ar su hag an [[Dourdu (Doufine)]] en norzh. * Ar stêrioù [[Doufin]] ha [[Stêr Riwal|Riwal]] a gember etre [[Lopereg]], [[Brasparzh]] ha Pleiben. == Anv == == Ardamezioù == ''Rannet : ouzh 1 en sabel e arbenn buoc'h en aour ouzh kab ; ouzh 2 en glazur e danvouezenn ed en aour ouzh beg ; e wifrell en argant balirant karget gant teir brizhenn erminig en sabel.'' == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Tranvoez e anv, ha Guezengar, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 44</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 289 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,22% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29547&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * [[1915]]: fuzuilhet e voe ur soudard bet ganet e Pleiben (pe [[Kastell-Nevez-ar-Faou|er C'hastell-Nevez]]) hag o chom e Pleiben gant al lu [[gall]] d'ar [[15 a viz C'hwevrer]] 1915 e [[Proven]] ([[Flandrez]] [[Belgia]]). * [[1916]]: fuzuilhet e voe ur soudard bet ganet er gumun gant al lu [[gall]]d'ar [[5 a viz Mezheven]] e [[Sainte-Menehould]] (Bro-C'hall). ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29547&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas pemp milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29547&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29547&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Jermen'' ({{XVIvet kantved}}) e kreiz ar [[kloz-iliz|c'hloz-iliz]]. * [[Kalvar Pleiben|Kalvar]]. * Chapel an Dreinded. * Chapel Lanneleg. [[Skeudenn:Pleyben église calvaire.jpg|thumb|upright=1.2|An iliz-parrez hag ar c’halvar]] <gallery> Pleyben calvaire2.jpg|Tu an norzh Pleyben calvaire1.jpg|Tu ar reter Pleyben calvaire3.jpg|Tu ar c'hornôg Pleyben calvaire4.jpg|Tu ar su </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=29&id_source=29547]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3850 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=3840 |p2=3713 |p3=3477 |p4=3491 |p5=3446 |p6=3397 |p7=3611 |p8=3684 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 30 skoliad (8,7% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm * D'an 8 a viz Genver [[2021]] e oa bet votet emezelañ d'ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 oa bet roet d'ar gumun. == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1695]] ː [[Charles-Guy Le Borgne de Kermorvan]], bet vikel bras eskopti Leon, hag eskob Treger eus 1746 da 1761. * [[1881]] : [[Yann ar Floc'h]], skrivagner brezhonek. * [[1888]]: Yves Gaonac'h, ganet d'ar 17 a viz Eost er [[Kastell-Nevez-ar-Faou|er C'hastell-Nevez]] hag o chom e Pleiben, soudard en 3e Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika, fuzuilhet gant al lu [[gall]] d'ar [[15 a viz C'hwevrer]] 1915 e [[Proven]] ([[Flandrez]] [[Belgia]]) evit ''«dilez post dre emvuturgn''» ha ''«dizerterezh en estrenvro»''<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr] </ref>; douaret eo e bered-veur al lu gall en [[Ablain-Saint-Nazaire‎]] (departamant [[Pas-de-Calais]] ,[[Bro-C'hall]])<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5052095 Mémorial GenWeb] </ref>. * [[1889]]: Guillaume Bernard, ganet d'an 29 a viz Ebrel, soudard er 64vet rujumant war-droad, fuzuilhet d'ar [[5 a viz Mezheven]] 1916 e [[Sainte-Menehould]] evit ''«ravolt»''<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr]</ref>. * [[1897]] : [[Yeun ar Gow]], skrivagner brezhonek. ===Tud bet marvet eno=== * [[1936]] : [[Yann ar Floc'h]], skrivagner brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Pleyben}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080713/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29162 Pleiben war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [http://kergranit.free.fr/Textes/Lannelec.htm Bretagne sacrée diwar-benn Chapel Lanneleg] == Levrlennadur == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] q4d0c7kftim4sqj5jzld73dmtpkltip 0 12255 2190055 2183696 2026-05-05T09:39:29Z OPAB44 57507 2190055 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploveilh | anvOfisiel = ''Plomelin'' | skeudenn = Iliz Ploveilh.JPG|thumb|left|Iliz katolik Ploveilh | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason ville fr Plomelin 29.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemper Breizh ar C'hornôg]] | bro velestradurel = <!--- Bro "Voynet" ---> | kanton = [[kanton Kemper-1]] | cp = 29700 | maer = Dominique Le Roux | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 26.08 | hedred = -4.1526379 | ledred = 47.941573 | uk = <!--- Uhelder kreiz-kêr ---> | ubi = 0 | ubr = 88 | lec'hienn web = [http://www.plomelin.com/ Ti-kêr] }} '''Ploveilh''' a zo ur gumun eus [[Bro C'hlazig]] e [[kanton Kemper-1]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. * E distro-skol 2025 e oa 49 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (14,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. === Ya d'ar Brezhoneg === * D'an [[3 a viz Gouere]] [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an [[28 a viz Mezheven]] [[2011]] e oa bet roet al label [[Ya d'ar brezhoneg]] a live 2 d'ar gumun. * D'an [[20 a viz Kerzu]] [[2018]] e oa bet roet al label [[Ya d'ar brezhoneg]] a live 3 d'ar gumun. === Kevredigezh === * Ur gevredigezh ''Brezhoneg e Ploveilh'' zo. === Ti-embann === *[[Preder]]. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar [[26 a viz Du]] [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Lagadec, person parrez Ploveilh; nac'het e voe gant Compagnon, person parrez Bodivid<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 50 ha 51</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,14% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44978&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas pemp den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44978&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44978&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> 030 Château Pérennou Plomelin.jpg|Maner Perennou. </gallery> * An iliz-parrez, gant Hent ar groaz, e brezhoneg. *Chapel ''Sant Filiber''. *Chapel ''Sant Rok''. *Maner Kerambleiz. *Maner Kerouzien. *Maner Perennou. *Milin Rozulien. * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/29736/plomelin-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. ==Sevenadur== * Kelc'h keltiek "Milinerien Ploveilh". == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=1278 |p2=1321 |p3=2052 |p4=3041 |p5=3870 |p6=3938 |p7=4065 |p8=4155 |p9=4168 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == <gallery> Ti-kêr Ploveilh.JPG|Ti-kêr Ploveilh. </gallery> == Tud == ===Tud ganet eno=== *[[1865]] : [[Kaourintin an Ourz]], kazetenner brezhonek ===Tud marvet eno=== *[[2010]]: [[Roparz Omnes]], maer ar gumun e-pad 30 vloaz, eus [[Urzh an Erminig]]. ===Tud liammet ouzh ar gumun=== == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! bro ! kêr ! abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Betziesdorf]] | [[1972]] |- | [[Restr:Flag of Wales (1959).svg|border|25px]] [[Kembre]] | [[Crymych]] | [[1983]] |} [[Restr:Les jumelages de Plomelin.jpg|thumb|250px|kleiz|]] {{clr|left}} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Plomelin}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080730/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29170 Ploveilh war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bro C'hlazig]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 1l6u2w1spi4qzmbupdn7svb8xy57ic9 0 12256 2190056 2189561 2026-05-05T09:40:13Z OPAB44 57507 2190056 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploveur | anvOfisiel = ''Plomeur'' | skeudenn = Plomeur 013.jpg | alc'hwez = Iliz-parrez ha kalvar er vourc'h. | ardamezioù = Blason ville fr Plomeur (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Su ar Vro Vigoudenn|Su ar Vro Vigoudenn]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Ploneour-Lanwern|Ploneour-Lanwern]] | insee = 29171 | cp = 29120 | maer = Ronan Credou | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.283333 | ledred = 47.841111 | uk = | ubi = 0 | ubr = 37 | gorread = 29.69 | lec'hienn web = [http://www.plomeur.com Ti-kêr] }} '''Ploveur''' (distagadur er vro: {{IPA|[ˈplœːr]}}<ref>[[Atlas linguistique de la Basse-Bretagne]], 1924</ref>, {{IPA|[pløːɤ]}}<ref>Andrev Sinou, ''Brezhoneg Lechiagad'', Hor Yezh, 2000</ref>), a zo ur gumun er [[Bro Vigoudenn|Vro Vigoudenn]], e [[kanton Ploneour-Lanwern]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 28 a viz Ebrel 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1993]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 70 skoliad er c'hlasoù divyezhek (25,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] : tud eus ar barrez a gemeras perzh e preizhadenn maner an aotrou du Haffont e [[Triagad]]<ref>{{fr}}Serge Duigou, ''La Révolte des Bonnets Rouges en Pays Bigouden'', Embannadurioù Ressac, Kemper, 1989, pajenn 15.</ref>. Parrez Ploveur a asantas paeañ 800 lur a zigoll d'e berc'henn<ref>{{fr}}Serge Duigou, ''La Révolte des Bonnets Rouges en Pays Bigouden'', Embannadurioù Ressac, Kemper, 1989, pajennoù 15 ha 17.</ref>. E [[chapel Itron-Varia Dreminou]] en em vodas dileuridi ar 14 parrez emsavet. Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Ploveur, Lucas Denys, goude an emsavadeg<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]).</ref> . === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Siner, person, ha Merdi, kure, eus parrez Ploveur, ha Loedou, person, ha Kerloc'h, kure, eus parrez Beuzeg<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 51.</ref>. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 96 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,64% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23133&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23133&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23133&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * An iliz katolik. * Kalvarioù. * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23133&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant Rezistanted [[FTPF]] Pornaleg-Leskonil bet fuzuilhet er gumun, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=719&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. === Lec'hanvadurezh === [[Restr:Hañvod.jpg|thumb|Panell divyezhek ur gêriadenn e Ploveur.]] * An Hañvod : meur a gêriadenn a zo tro-dro d'ur maner a oa savet amañ er 15{{Vet}} kantved (An Hañvod Gozh, An Hañvod Nevez, Ti Prad an Hañvod). Bez ez eus ivez un anv-lec'h anvet Menez Hañvod<ref>[https://niverel.brezhoneg.bzh/br/kerofis/39221 Diaz lec'hanvadurezh KerOfis], Ofis Publik ar Brezhoneg</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=250 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1903 |p2=1916 |p3=2263 |p4=2852 |p5=3272 |p6=3203 |p7=3420 |p8=3833 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Plomeur}} *[http://www.plomeur.com/ Lec'hienn ofisiel kumun Ploveur] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20150720195459/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29171 Ploveur war lec'hienn Geobreizh] *[https://web.archive.org/web/20210120023314/https://www.aupaysbigouden.com/ Bro Vigoudenn] == Daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Bro Vigoudenn]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] srxhkvar7d1z0h21a4n9t39neuignw1 0 12259 2190042 2120233 2026-05-05T09:27:30Z OPAB44 57507 2190042 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploneour-Lanwern | anvOfisiel = ''Plonéour-Lanvern'' | skeudenn = Plonéourlanvern.jpg | alc'hwez = Kreiz ar vourc'h. | ardamezioù = Blason ville fr Plonéour-Lanvern (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gorre ar Vro Vigoudenn|Gorre ar Vro Vigoudenn]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Plogastell-Sant-Jermen|Plogastell-S.-Jermen]] <small>(betek 2015)</small> <br> [[Kanton Ploneour-Lanwern|Ploneour-Lanwern]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29174 | cp = 29720 | maer = Josiane Kerloc'h | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.28 | ledred = 47.9 | uk = | ubi = 1 | ubr = 91 | gorread = 48.91 | lec'hienn web = [http://www.ploneour-lanvern.fr/ Ti-kêr] }} '''Ploneour-Lanwern''' a zo ur gumun eus [[Bro-Gerne]], er [[Bro-Vigoudenn|Vro-Vigoudenn]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Anv == === A. Ploneour === * Erwan Vallerie (1995) ː '''Plueu Enneuur''', '''Vicario Eneeuur''', XIt; '''Plueneueor''', XVt; '''Ploeneor in pago Cap Cavall''', 1038; '''Ploeneor''', XIIIt; '''Ploenevour''', c. 1330; '''Ploeneour''', 1368; 1516; 1536; === B. Lanwern === * Erwan Vallerie (1995) ː '''Languern''', 1516; 1536; 1574 == Ardamezioù == {| |- | [[File:Blason ville fr Plonéour-Lanvern (Finistère).svg|110px]] | * ''Troc'het : ouzh 1 en aour e zaou benn leon diframmet en gul, dentek ha teodek en glazur, ha treustellet ; ouzh 2 en gul e vanal ed en aour ereek en erminoù.'' * Sturienn : ''Neb ne had, ne ved ket''. * Aozer : Bernard Le Brun. * Degemeret gant ar Gumun d'ar 7 a viz Eost 1987. |} == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * Preizhet e voe maner ''Brenañveg'' gant ur strollad emsavidi e miz [[Mezheven|Even]] [[1675]] e-pad [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}Serge Duigou, ''La Révolte des Bonnets Rouges en Pays Bigouden'', Embannadurioù Ressac, Kemper, 1989, pajenn 7</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Follic, kure Ploneour, ha Le Bloaz, person Lanwern; graet e voe al le gant Morvan, person Ploneour, met ''n'en doa, touet, koulskoude, bezañ fidel da lezennoù ar c'houarnamant nemet e kement ma na vijent ket enep lezennoù an Iliz''<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 49 hag 50 </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 210 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,12% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14965&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 36 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14965&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas pevar milour eus ar gumun er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14965&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14965&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Filberzh''. <gallery> Bretagne_Finistere_Lanvern_11010.jpg Bretagne_Finistere_Lanvern_11013.jpg Bretagne_Finistere_Lanvern_11015.jpg </gallery> <gallery> Bretagne_Finistere_Lanvern_11016.jpg Bretagne_Finistere_Lanvern_11021.jpg Bretagne_Finistere_Lanvern_11022.jpg </gallery> <gallery> Bretagne_Finistere_Lanvern_11023.jpg Bretagne_Finistere_Lanvern_11024.jpg </gallery> Ouzhpenn chapel Sant Philibert (anvet chapel Lanwern gant tud ar vro, pardon a vez da eil Sul miz Gouere) e kaver [[Chapel ar C'heloù Mat]] (pardon e penn-kentañ miz Gouere) war hent [[Pont-'n-Abad]], ha chapel Langiwa (er gêriadenn anvet Langiwa, pardon a vez d'ar [[15 a viz Eost]]). Chapel Lanwern ha hini Langiwa a zo e-touez ar seizh chapel a voe dibennet gant soudarded dug [[Chaulnes]] da vare [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] ([[1675]]). {| |[[Skeudenn:Chapelle_de_languivoa.jpg|thumb|200px|Chapel Langiwa]] |} * Monumant ar re varv er blasenn; dioueliet e voe d’an [[23 a viz Mae]] [[1921]] luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/29746/ploneour-lanvern-place/ Université de Lille]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=14965 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1872 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.5,0.5,0.9) ImageSize = width:800 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:7000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1872 text:1872 bar:1876 text:1876 bar:1881 text:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 text:1891 bar:1896 text:1896 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1926 text:1926 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1872 from:0 till: 3147 bar:1876 from:0 till: 3360 bar:1881 from:0 till: 3420 bar:1886 from:0 till: 3717 bar:1891 from:0 till: 3780 bar:1896 from:0 till: 3860 bar:1901 from:0 till: 3770 bar:1906 from:0 till: 3925 bar:1911 from:0 till: 4103 bar:1921 from:0 till: 4247 bar:1926 from:0 till: 4536 bar:1931 from:0 till: 4375 bar:1936 from:0 till: 4281 bar:1946 from:0 till: 4130 bar:1954 from:0 till: 4040 bar:1962 from:0 till: 4208 bar:1968 from:0 till: 4087 bar:1975 from:0 till: 4364 bar:1982 from:0 till: 4508 bar:1990 from:0 till: 4619 bar:1999 from:0 till: 4800 bar:2006 from:0 till: 5225 bar:2012 from:0 till: 6004 bar:2013 from:0 till: 6014 PlotData= bar:1872 at: 3147 fontsize:S text: 3147 shift:(-10,5) bar:1876 at: 3360 fontsize:S text: 3360 shift:(-10,5) bar:1881 at: 3420 fontsize:S text: 3420 shift:(-10,5) bar:1886 at: 3717 fontsize:S text: 3717 shift:(-10,5) bar:1891 at: 3780 fontsize:S text: 3780 shift:(-10,5) bar:1896 at: 3860 fontsize:S text: 3860 shift:(-10,5) bar:1901 at: 3770 fontsize:S text: 3770 shift:(-10,5) bar:1906 at: 3925 fontsize:S text: 3925 shift:(-10,5) bar:1911 at: 4103 fontsize:S text: 4103 shift:(-10,5) bar:1921 at: 4247 fontsize:S text: 4247 shift:(-10,5) bar:1926 at: 4536 fontsize:S text: 4536 shift:(-10,5) bar:1931 at: 4375 fontsize:S text: 4375 shift:(-10,5) bar:1936 at: 4281 fontsize:S text: 4281 shift:(-10,5) bar:1946 at: 4130 fontsize:S text: 4130 shift:(-10,5) bar:1954 at: 4040 fontsize:S text: 4040 shift:(-10,5) bar:1962 at: 4208 fontsize:S text: 4208 shift:(-10,5) bar:1968 at: 4087 fontsize:S text: 4087 shift:(-10,5) bar:1975 at: 4364 fontsize:S text: 4364 shift:(-10,5) bar:1982 at: 4508 fontsize:S text: 4508 shift:(-10,5) bar:1990 at: 4619 fontsize:S text: 4619 shift:(-10,5) bar:1999 at: 4800 fontsize:S text: 4800 shift:(-10,5) bar:2006 at: 5265 fontsize:S text: 5265 shift:(-10,5) bar:2012 at: 6004 fontsize:S text: 6004 shift:(-10,5) bar:2013 at: 6014 fontsize:S text: 6014 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) </timeline></div> <ref>Casssini hag [[EBSSA]] </ref>. == Melestradurezh == == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Deskadurezh === * Ur skol [[divyezhegezh|divyezhek]] kentañ (skol prevez) zo bet digoret e [[2009]]. * E distro-skol 2025 e oa 64 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (11,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 2 a viz Gwengolo [[2019]] e oa bet votet emezelañ d'ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 14 a viz Du [[2019]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] a live 1. == Tud == ===Tud ganet eno=== * [[1911]] : [[Pêr Yann Nedeleg]], beleg ha skrivagner brezhonek. * [[1945]] : [[Annie Coz]], skrivagnerez vrezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Lespervez.gif|80px]] |'''de Lespervez''' Aotrounez al lerc'h se, e Ploneour |''En sabel e deir eilenn en aour'' |- | | | |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Wales (1959).svg|border|25px]] [[Kembre]] | [[Llandybïe]] | 1992 |} == Levrlennadur == * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plonéour-Lanvern}} *{{fr}} [http://www.ploneour-lanvern.fr Lec'hienn an ti-kêr] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307074659/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29174 Ploneour-Lanwern war lec'hienn Geobreizh] *[https://web.archive.org/web/20140517121143/http://www.hautpaysbigouden.fr/ Lec'hienn ar Gumuniezh kumunioù] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bro Vigoudenn]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] g648m7x6ap4t6zsltfa300tejo5ibjr 0 12426 2190043 2169030 2026-05-05T09:28:21Z OPAB44 57507 2190043 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouarzhel | anvOfisiel = ''Plouarzel'' | skeudenn = Mairie plouarzel1.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Plouarzel (Finistère).svg | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh|KK Bro an Hirwazh]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lokournan|Lokournan]] | insee = 29177 | cp = 29810 | maer = André Talarmin | amzer-gefridi = [[2001]]-[[2020]] | gorread = 42.83 | hedred = -4.73 | ledred = 48.43 | uk = | ubi = 0 | ubr = 133 | lec'hienn web = [http://www.plouarzel.fr Ti-kêr] }} [[Skeudenn:Plouarzel general2.jpg|300px|thumb|center|Ar bourk.]] '''Plouarzhel''' (distaget {{IPA|[plu.ˈar.zɛl]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Lokournan]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == <gallery> 629 Ildut Saint-Eloi.jpg|An Aber Ildud. </gallery> * War lez an [[Aber Ildud]] emañ Plouarzhel. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar 4 a viz Gouere 2005 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * E distro-skol 2024 e oa 85 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (25,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek Kelenn]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person Jean Pédel hag ar c'hure Jacques Lanuzel<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 109 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,12% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16750&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 30 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16750&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Nijerezioù ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) kouezhet e Plouarzhel: d'ar [[14 a viz Meurzh]] [[1941]] ur [[Bristol Blenheim|Blenheim]] marilhet V5399 ha kodet PZ-G eus an ''53th Squadron''; lazhet e voe he zri nijour, douaret int e bered kumun Lokournan; d'ar [[4 a viz Meurzh]] [[1941]] e voe tro un nijerez [[Handley Page Hampden|Hampden]] marilhet AD738 ha kodet ZN-? eus ar ''106th Squadron''; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e bered kumun Lokournan ivez<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. * Nijerezioù an [[United States Army Air Forces]] kouezhet e Plouarzhel: d'ar [[16 a viz Ebrel]] [[1943]] ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]]D-15-CO (anvet "Liberty Lass", marilhet 41-23732 ha kodet YM-B) gant dek milour en e vourzh; seizh anezhe a voe lazhet (daou anezhe a zo douaret er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]]), an tri all a voe tapet gant an Alamaned; d'ar [[26 a viz Eost]] [[1944]] ur c'harr-nij [[Republic P-47 Thunderbolt|P-47]]D-16-RE (marilhet 42-76154, 362{{vet}} FG, 378 {{vet}} FS); e leviour a varvas, douaret eo er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e [[Bro-C'hall]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Lazhet e voe ur c’harter-mestr er morlu gall eus ar gumun d’an [[30 a viz Meurzh]] [[1958]] en [[Oued Saftar]] (departamant [[Tlemcen]])<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6351374 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * [[Maen-hir Kerloaz]]: gant e 9,50 m a uhelder eo ar brasañ peulvan en e sav dre ar bed. <div class="center"><gallery> Restr:Eolienne Plouarzel 2.jpg|Tourioù-avel Plouarzhel. Restr:Eolienne Plouarzel 4.jpg|Diabarzh un tour-avel eus Plouarzhel. Restr:Menhir Kerloas à Pouarzel.JPG|Maen-hir Kerloaz (9,50 m). Restr:Plouarzel église St-Arzel.jpeg|Iliz katolik ''Sant Arzhel''. Restr:Notredamedetrezien plouarzel.jpg|Itron-Varia Drezian. Restr:Plouarzel - Trézien - Phare.jpg|Arvor Trezien Restr:Huîtriers pie en vol - plage des Blancs Sablons - Finistère (1).jpg|Kerc'heier </gallery></div> *Chapel ''Sant Alar''. *Maner Kervatouz. *Tour-tan Trezian. *Kouldri Lahalla. * Monumant ar re varv er vered, damzrailhet ha disakret e voe gant an [[Trede Reich|Alamaned]] e [[1943]]; luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/29747/plouarzel-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. * Plakennoù ar re varv en an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16750&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=2057 |p2=1915 |p3=1886 |p4=2003 |p5=2042 |p6=2458 |p7=3205 |p8=3723 |p9=3713 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[1847]] : [[Frañsez-Mari ar C'hozh]], troour brezhonek. * [[1877]] : [[Yann-Vari Perrot]], beleg ha stourmer === Tud marvet eno === * [[Kristof Jezegoù]], skrivagner brezhonek ha beleg katolik, d'an [[11 a viz Even]] [[1953]]. == Gevelliñ == {{Gevelliñ|An Clochán|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=2012|kêr=An Clochán (Clifden)}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plouarzel}} * {{fr}} [http://www.plouarzel.com lec’hienn ar gumun] * {{fr}} [http://trezianiz.chez-alice.fr/ Trezianiz] (diwar-benn Trezien, ul lodenn eus Plouarzhel) *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29177 Plouarzhel war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Plouarzhel|*]] cz930e0imv5jken0l6zephfo13w46y1 0 12427 2190004 2150909 2026-05-05T07:16:07Z OPAB44 57507 2190004 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwitalmeze | anvOfisiel = ''Ploudalmézeau'' | skeudenn = Centre bourg de Ploudalmézeau - 01.jpg | alc'hwez = An vourc'h. | ardamezioù = Blason ville fr Ploudalmézeau (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh|KK Bro an Hirwazh]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[kanton Gwitalmeze|Gwitalmeze]]<small> (betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Plabenneg|Plabenneg]] <small>(abaoe 2015)</small> | insee = 29178 | cp = 29830 | maer = David Carrega | amzer-gefridi = [[2025]]-[[2026]] | gorread = 23.18 | hedred = -4.65 | ledred = 48.53 | uk = | ubi = 0 | ubr = 84 | lec'hienn web = [http://www.ploudalmezeau.fr <small>(e galleg)</small>] }} '''Gwitalmeze''' ({{LFE|[ɡɥi.talˈmeː.ze]}}) zo ur gumun e [[Bro-Leon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Betek [[2015]] e oa penn [[Kanton Gwitalmeze]]. == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Plebs Telmedovia'', 884 ; ''Ploedalmezeu'', ''c''. 1330, 1467 ; ''Ploedalmezeau'', ''Guytalmezeau'', 1544.<ref>Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990</ref> * Erwan Vallerie ː ''Plebs Telmedovia'', 884 ; ''Ploedalmezeu'', ''c''. 1330 ; ''Ploedalmezen'', 1516 ; ''Guytalmezeau'', 1544 ; ''Ploutalmezauff'', 1629 ; ''Ploudanmezeau'', 1630 ; ''Guytalmeseau'', 1636.<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> Gerdarzh diasur . == Ardamezioù == {| |[[Restr:Blason ville fr Ploudalmézeau (Finistère).svg|80px]] | :''Rannet : ouzh 1 en erminoù ; ouzh 2 troc'het en glazur e bemp grizilhon lammellet en argant ha treustellet etre aour ha gul.'' :*Diwar ur mennozh gant an Ao. & It. Caraes :*Diviz kuzul-kêr: Miz Du 1978 |} ;Sturienn * « Mar kar Doue, da vat ez ay » * Savet eo diwar euredenn div familh eus ar c'horn-bro, ar familh Du Chatel hag ar familh Kerlec'h ; ger-stur ar familh Du Chatel e oa ''Mar car doue'', tra ma oa ''Da vat ez ay'' hini ar re Gerlec'h. == Istor == === Orin === * Gwitalmeze zo ur barrez kozh a oa savet diwar Gwitalmeze, [[Sant-Pabu]] ha [[Lambaol-Gwitalmeze]] a-vremañ. * Ar bourk kozh a oa lec'hiet e kêriadenn Gwitalmeze-Gozh hag a oa dindan Eskopti Leon. ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Jean Goret e anv, hag an tri c'hure, Joseph Pondaven, François Pelleteur ha Laurent Crenn<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42</ref>. * E-kerzh ar [[Dispac'h Gall]] eo bet dibennet maer Gwitalmeze (an Ao. Barbier) e [[Brest]] d'ar [[17 a viz Ebrel]] [[1793]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 145 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,89% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16738&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 46 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16738&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[30 a viz Kerzu]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-10-BO (anvet "Short Snorter", marilhet 41-24449 ha kodet LL-B) eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') e [[Porsal]] e Gwitalmeze gant dek den en e vourzh ; daou anezhe a voe lazhet, ne voe ket adkavet ar c'horfoù all<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16738&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[20 a viz Gwengolo]] [[1956]] e [[Guelma]] (departamant [[Annaba]])<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6420504 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Amoco Cadiz]] ==== * D'ar 16 a viz Meurzh 1978 ez eo aet al lestr [[Amoco Cadiz]] d'ar strad e-tal Porsal, gantañ 232 182 donenn a betrol. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Deskadurezh === * Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1977]]. An hini gentañ e oa eus ar rouedad. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 92 skoliad (11,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref> == Monumantoù ha traoù heverk == [[Restr:Eglise Saint-Pierre Ploudalmézeau 01.jpg|thumb|Iliz Sant-Pêr]] * Dolmen Guilliguy, e Portsall * Krugell-vein [[Enez Karn]] * Peulven bolzek Sandrione * Peulven plasenn ar Gezeg * Iliz sant Pêr ({{XVIIIvet}}-{{XIXvet}}) * Iliz Itron-Varia ar Skapular (1895-1921-1956) * Chapel sant Elar, e Kerdanou ({{XIXvet}}) * Maner Kereunou ({{XVvet}}) * Maer Lestremeur ({{XVvet}}-{{XIXvet}}) * War ar porzh e kaver eor ar vag gwallvrudet [[Amoco Cadiz]], a oa aet d'ar strad d'ar [[16 a viz Meurzh]] [[1978]] e-tal [[Porsal]]. * E kumun Gwitalmeze emañ [[Enez Karn]]. === Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class="wikitable" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Kanada (1868-1921)}} |1 ([[Tirlu]]), dianav |- |{{Kanada (1868-1921)}} |3 ([[Royal Canadian Air Force|Aerlu]]) |- |{{Rouantelezh-Unanet}} |4 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- | '''Hollad''' | '''8''' |} Ar 7 karrnijour a varvas e-pad an [[Eil Brezel Bed]], hini an [[tirlu]] a voe kavet er mor e miz Gwengolo 1918, e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=33941&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=4190 |p2=4297 |p3=4464 |p4=4771 |p5=4874 |p6=4994 |p7=5831 |p8=6275 |p9=6263 |p10=6333 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == [[Restr:Mairie de Ploudalmézeau - 01.jpg|thumb|270x270px|Ti-kêr Gwitalmeze.]] {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{Dilennad |Deroù =27 Du 1791 |Penn =16 Meurzh 1793 |Anv =François Barbier |Strollad = |Karg =Noter}} {{Dilennad |Deroù =16 Meurzh 1793 |Penn =23 C'hwevrer 1794 |Anv =Gilbert-Jean Carof |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =23 C'hwevrer 1794 |Penn =8 Kerzu 1795 |Anv =Pierre Jaouen de Lestrémeur |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =8 Kerzu 1795 |Penn =1800 |Anv =Guillaume Balc’h |Strollad = |Karg =Noter}} {{Dilennad |Deroù =1800 |Penn =1807 |Anv =Yves Guéguen |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =1807 |Penn =1815 |Anv =Jacques Riou |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =1815 |Penn =1817 |Anv =Joseph Le Balc’h |Strollad = |Karg =Noter}} {{Dilennad |Deroù =1817 |Penn =1828 |Anv =Maurice Rosec-Maisonneuve |Strollad = |Karg =Medisin }} {{Dilennad |Deroù =1828 |Penn =1835 |Anv =Jean-Vincent Colin |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =1835 |Penn =1840 |Anv = Maurice Rosec-Maisonneuve |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =1840 |Penn =1864 |Anv =Alexis Julien |Strollad = |Karg =Noter}} {{Dilennad |Deroù =1864 |Penn =1898 |Anv =Bénoni Guillard |Strollad = |Karg =Noter. Kuzulier-arondisamant}} {{Dilennad |Deroù =1898 |Penn =1942 |Anv =Jules Fortin |Strollad = |Karg =Alvokad, mab-kaer ar maer a-raok. Senedour etre 1908 ha 1921}} {{Dilennad |Deroù =1942 |Penn =1944 |Anv =Jean Carof |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =1944 |Penn =29 Ebrel 1945 |Anv =François Kerleroux |Strollad = |Karg =Prezidant an Dileurierezh Ispisial}} {{Dilennad |Deroù =29 Ebrel 1945 |Penn =1956 |Anv =Jean Caraës |Strollad = |Karg =Medisin }} {{Dilennad |Deroù =1956 |Penn =19 Mae 1961 |Anv =François Squiban |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù =19 Mae 1961 |Penn =18 Meurzh 2001 |Anv =[[Alphonse Arzel]] |Strollad =[[Union pour la Démocratie Française|UDF]]|Karg =Labourer-douar. Senedour (1980-1998) ha kuzulier-meur (1967-1985) }} {{Dilennad |Deroù =18 Meurzh 2001 |Penn =10 Meurzh 2025 |Anv =Marguerite Lamour |Strollad =[[Union pour un mouvement populaire|UMP]]/[[Ar Republikaned|LR]] |Karg =Kannadez (2002-2012) ha kuzulierez-departamant adalek 2015 }} {{Dilennad |Deroù =20 Meurzh 2025 |Penn = |Anv =David Carrega |Strollad = |Karg = }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == *[[Alphonse Arzel]] (1927-2014), politikour bet maer eus Gwitalmeze etre 1961 ha 2001, ha senedour. === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Barbier de Lanarnuz.gif|60px]] | :;Barbier / Bar Ver :Aotrounez Kernatoux :''En argant e ziv dreustell en sabel'' |- |[[Restr:Mathézou de Kerganan.png|60px]] | :;Mathezou :Aotrounez Keruznou :''En argant e sourin en sabel karget gant teir steredenn en argant'' |} == Gevelliñ == *{{gevelliñ|Cullompton|Bro-Saoz|England|bloavezh=1977}} *{{gevelliñ|Porthcawl|Kembre|Wales|bloavezh=2025}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Ploudalmézeau}} {{Wikeriadur}} * {{br}} {{fr}} [http://www.ploudalmezeau.fr/ lec’hienn ar gumun] *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29178 Gwitalmeze war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * Embannadurioù Flohic : ''Le Patrimoine des communes du Finistère''. 1998 * Pol Potier de Courcy : [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Gwitalmeze| ]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 8148bejr7jurw398f9t58s2an314vxh 0 12429 2190054 2120245 2026-05-05T09:38:32Z OPAB44 57507 2190054 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouziri | anvOfisiel = ''Ploudiry'' | skeudenn = 008 Ploudiry Eglise paroissiale Le porche.JPG | alc'hwez = An iliz-parrez | ardamezioù = Blason ville fr Ploudiry (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz|KK Bro Landerne-Daoulaz]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Plouziri|Plouziri]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h|Pont-ar-Veuzenn]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29180 | cp = 29800 | maer = Morgane Quentric-Bowman | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.15 | ledred = 48.45 | uk = | ubi = 23 | ubr = 191 | gorread = 27.19 | lec'hienn web = [http://www.mairie-ploudiry.fr Ti-kêr] }} '''Plouziri''' (distaget {{IPA|[pluˈziː.ri]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. [[Kanton Plouziri|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == * Ar stêr [[Elorn]] a dreuz Plouziri. == Anv == * Bernard Tanguy ː '''Ploederi''', 1173; '''Ploeziry''', 1292; '''Ploediri''', c. 1330; '''Ploueziry''', 1337<ref>Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990</ref>. * Erwan Vallerie ː '''Ploederi''', 1172; '''Ploeziry''', '''Ploesiry''', 1292; '''Plebe Diri''', '''Ploediri''', 1336; '''Ploueziri''', 1337; '''Plebedin''', 1363; '''Plodidi''' ?, 1371; '''Ploedrioy''', 1516; '''Ploudiry''', 1709<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref>. '''Gerdarzh''' ː diwar ''derv'' == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:Blason ville fr Ploudiry (Finistère).svg|100px]] |''«En aour, e zervenn diwriziennet en sabel, mezet en gul.»'' *sturienn : ''Mez dister a ro derv uhel, dalc'hit soñj eus ar gentel''<ref>[http://www.mairie-ploudiry.fr/decouvrir-ploudiry/armoiries.html Lec'hienn kêr]</ref> *soñj: Fons de Kort *diviz kêr: 19 a viz Kerzu 1983 |}<ref>Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001</ref> == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Le Bris e anv, ha Le Roux, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 46</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 64 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,67% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19444&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19444&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * An iliz katolik. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/29750/ploudiry-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=900 |passo1=100 |passo2=20 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=854 |p2=770 |p3=677 |p4=736 |p5=822 |p6=809 |p7=887 |p8=891 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == ==Brezhoneg == * D'an 18 a viz Ebrel [[2016]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 4 a viz Ebrel [[2017]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 30 skoliad (75 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Le Barbu du Quilliou.gif|80px]] |'''Le Barbu / Barvet''', aotrounez Coëtangal |''En aour e gizenn en glazur'' |- | | | |}<ref>Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Ploudiry}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29180 Plouziri war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * ''Ploudiry : Aux marches de l'Arrée. Son passé. Ses monuments'', 128 p., 1982. * ''Ploudiry : Une histoire au coeur du Plateau'', Marie-Françoise Cloître ha Mein ha diri, 2013. == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] t8aa73mr6zx4qe8icbk6s4b40olkfv6 0 12430 2190044 2186041 2026-05-05T09:29:21Z OPAB44 57507 2190044 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouedern | anvOfisiel = ''Plouédern'' | skeudenn = Eglise plouedern.JPG | alc'hwez = Iliz katolik ''Sant Edern''. | ardamezioù = | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz|KK Bro Landerne-Daoulaz]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Landerne|Landerne]] | insee = 29181 | cp = 29800 | maer = Bernard Goalec | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | hedred = -4.25 | ledred = 48.48 | uk = | ubi = 1 | ubr = 116 | gorread = 19.62 | lec'hienn web = [http://www.plouedern.fr/index.php/kelou-ar-vro Ti-kêr] }} '''Plouedern''' (distaget {{IPA|[plu.ˈeː.dɛrn]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Landerne]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 34 skoliad (15,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Bouroullec e anv, ha Nicolas, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 70 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,22% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=32795&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'ar [[26 a viz Gwengolo]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Supermarine Spitfire|Spitfire IX]] (marilhet BS279) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') e Plouedern; e sturier a voe tapet gant an Alamaned<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * [[Maner ar Gergoad]]. * Iliz katolik ''Sant Edern''. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/29797/plouedern-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=1648 |p2=1814 |p3=2252 |p4=2586 |p5=2537 |p6=2558 |p7=2672 |p8=2792 |p9=2788 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plouédern}} * [https://web.archive.org/web/20080208213910/http://www.plouedern.fr/ lec’hienn ar gumun] *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29181 Plouedern war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Plouedern]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] l1n4k2gw8ql2uv0vnfmfx07k9c9axpw 0 12434 2190045 2184693 2026-05-05T09:30:11Z OPAB44 57507 2190045 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploueskad | anvOfisiel = ''Plouescat'' | skeudenn = Halles de Plouescat.jpg | alc'hwez = Koc'hu Ploueskad, {{XVIvet kantved}}. | ardamezioù = Blason de Plouescat.jpg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Gorre-Leon Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Ploueskad|Ploueskad]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Kastell-Paol|Kastell-Paol]]<small> (abaoe 2015)</small> | insee = 29185 | cp = 29430 | maer = Eric le Bour | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 14.79 | hedred = -4.173334 | ledred = 48.657778 | uk = | ubi = 0 | ubr = 56 | lec'hienn web = }} '''Ploueskad''' (distaget {{IPA|[plu.ˈɛs.kat]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] en arvor [[Bro-Leon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]]. E kanton Kastell-Paol emañ bremañ, goude bezañ bet [[Kanton Ploueskad|penn kanton]] betek 2015. == Douaroniezh == == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1999]]. * E distro-skol 2025 e oa 25 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (9,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek Kelenn]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Tud eus ar gumun a gemeras perzh en [[Emgann Kergidu]] d'ar [[24 a viz Meurzh]] [[1793]] e-kichen [[Plougouloum]]; un dell-gastiz a 6 000 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, [[Karaez]], 1915, pajennoù 157 ha 158</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 119 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,17% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20276&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 70 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20276&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. *D'ar [[1 C'hwevrer|1{{añ}} a viz C'hwevrer]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Bristol Beaufort|Beaufort I]] marilhet L9866 ha kodet MW-J eus ''217 Squadron'' ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) e Ploueskad; lazhet e voe he fevar nijour, ne voe ket kavet o c'horfoù; d'an [[10 a viz Ebrel]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Supermarine Spitfire|Spitfire I]] marilhet P9307 ha kodet LY-? eus ar ''1st Photographic Reconnaissance Unit Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] e Ploueskad; lazhet e voe he levier, ne voe ket kavet e gorf; d'ar [[5 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Supermarine Spitfire|Spitfire Vb]] marilhet EP756 ha kodet AZ-? eus ar ''234th Squadron'' eus ar Royal Air Force er mor nepell eus Ploueskad; ne voe ket kavet korf he levier<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas c’hwec’h milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20276&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20276&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv er vered; e [[1922]] e voe savet, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/29801/plouescat-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. <gallery> Bretagne Finistere Plouescat1 tango7174.jpg|Bae ar C'hernig. Eglise de Plouescat.jpg|An iliz katolik. Menhir de Cam Louis Plouescat.jpg|Maen-hir Kamm Loui. Balneum de Gorré Bloué Plouescat.jpg|Termoù Gorre Bloue. </gallery> === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a vartoloded |- |[[Kanada]] |1 (Merdeadurezh kenwerzh-[[Brezel-bed Kentañ]]) |- |[[Skeudenn:Canadian Blue Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |59 ([[Morlu]]-[[Eil Brezel-bed]]), 25 anezhe chomet dianav |- |'''Hollad''' |'''60''' |} 60 a dud eus ar C'hommonwealth a zo douaret e bered ar gumun. Unan anezhe, ur martolod eus ar verdeadurezh kenwerzh, a varvas e miz [[Mezheven|Even]] [[1918]], e-pad ar [[Brezel-bed Kentañ]]. An holl re all a varvas e-pad an [[Eil Brezel-bed]], d'an [[29 a viz Ebrel]] [[1944]], pa voe kaset o bag, an ''destroyer'' ''HMCS Athabaskan'' d'ar strad gant an tarzher [[Alamagn|alaman]] ''Elbing T-24'' e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>{{fr}}[http://www.seconde-guerre.com/chronologie/chronologie-avril-1944.html Chronologie d'avril 1944]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=33942&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.letelegramme.com/local/finistere-nord/morlaix/plouescat/plouescat/hommage-a-l-athabaskan-la-snsm-sur-zone-30-09-2009-574605.php ''Le Télégramme'', 30 a viz Gwengolo 2009]</ref>. == Etimologiezh == * ''Ploeresgat'' e [[1282]]; ''Pleuréesquet'' e [[1308]]; ''Ploerezcat'' war-dro [[1330]] ha [[1426]]; ''Ploezcat'' e [[1467]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=4042 |p2=4003 |p3=4008 |p4=3935 |p5=3689 |p6=3660 |p7=3741 |p8=3600 |p9=3557 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1799]] : [[Eozen Kombod]], * [[1876]] : [[Pêr Tremintin]], * [[1898]] : [[Yann-Loeiz Rozeg]], skrivagner brezhonek * [[1929]] : [[Gwenc'hlan Le Scouëzec]], mezeg, skrivagner ha Drouiz-meur [[Goursez Vreizh]] * [[1960]] : [[Dom Duff]], gitarour ha kaner brezhonek. ===Tud marvet eno=== *[[1862]] : [[Yves-Marie Gabriel Laouenan]], skrivagner brezhonek. Beziet eo e Ploueskad ivez. == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Wanfried]] | 1967 |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Braunton]] | 1975 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plouescat}} *{{fr}} [http://www.mairie-plouescat.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29185 Ploueskad war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Emgann Kergidu]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] dw3ni55zl7yrz9p1n1ujhybkze5iqeo 0 12486 2190046 2186392 2026-05-05T09:31:25Z OPAB44 57507 2190046 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouganoù | anvOfisiel = ''Plougasnou'' | skeudenn = Terenez.JPG | alc'hwez = Beg Terenez. | ardamezioù = Blason ville fr Plougasnou (Finistère).svg | bro = {{Treger}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Lanneur|Lanneur]] <small>(betek 2015)</small></br>[[Kanton Plouigno|Plouigno]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 29630 | maer = Serge Wlodarczak | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 33.94 | hedred = -3.790033 | ledred = 48.695548 | uk = | ubi = 0 | ubr = 94 | lec'hienn web = [http://www.mairie-plougasnou.fr/ Ti-kêr] }} '''Plouganoù''' ({{LFE|/plugã:nu/}})<ref>Ober a rae [[Lan Inizan]] gant ''Plougasnou'' ha ''Plouganaouiz'' a-hed embannadur orin [[Emgann Kergidu]].</ref> zo ur gumun e [[Breizh]] e kornôg [[Bro-Dreger]], e [[kanton Plouigno]] (gwechall e hini [[Lanneur]]) e departamant [[Penn-ar-Bed]]. == Douaroniezh == War aod [[Mor Breizh]] emañ Plouganoù. {| align="center" style="border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9;" |+ '''Kumunioù amezek''' |- | colspan="2" align="center" | ''Mor Breizh'' |rowspan="3"|[[Sant-Yann-ar-Biz]] |- | | [[Restr:Brosen windrose-fr.svg|80px]] |- | [[Plouezoc'h]] | align="center"|[[Lanneur]] |} [[file:Plougasnou OSM 01.png|thumb| Plouganoù :Aod ]] [[file:Plougasnou OSM 02.png|thumb| Plouganoù :Aod ]] [[file:Plougasnou OSM 03.png|thumb| Plouganoù hag ar c'humunioù tro-war-dro ]] == Anv == * Ogée (1780) : ''Plougasnou''. * Marteville & Varin (1843) : ''Plougasnou''; ''Appelée dans les anciens titres latins Ploicathnou (orthographe saxonne dans laquelle le'' th ''se prononce comme'' ds'')<ref>{{fr}}Marteville & Varin, ''op. cit.'', [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5394191n/f341.item.r=A.zoom p. 327]</ref> * Bernard Tanguy (1992) : ''Ploicatno, Ploicathno, Ploigathnou'', 1040 ; ''Plegano'', 1163 ; ''Ploegaznou'', 1257, ''c.'' 1330, 1371 ; ''Guycaznou'', 1419 ; ''bourg de Guicaznou'', 1520. * Talvoudegezh : diwar an anv-den henvrezhonek ''Catnou''. == Ardamezioù == * ''En argant plezhek en glazur.'' == Istor == ===Kent 1790=== * J.B. Ogée : ''Plougasnou'' ; 9 lev e kornôg-mervent [[Landreger]], en eskopti, 37 lev diouzh [[Roazhon]] ; 3 lev diouzh [[Montroulez]], e isdileuriadurezh hag e veli. Tri mil sakramantad zo enni, en ur gontañ ar re [[Sant-Yann-ar-Biz]], e drev. === {{XVIIvet kantved}} === * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer [[1676]] ouzh un den eus Plouganoù, Fiacre Trouadec e anv, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar [[26 a viz Du]] [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Morvan, person, ha Periou, kure<ref>{{br}}[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, p. 47.</ref>. === {{XXvet kantved}} === === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 150 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,75% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37546&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 61 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37546&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[30 a viz Here]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Westland Whirlwind (nijerez)|Whirlwind I]] marilhet P7015 eus an ''263rd Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) e Plouganoù ; lazhet e voe he levier, ne voe ket kavet e gorf<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37546&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37546&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Peulvaen Kermadeza * Peulvaen Bleinbalaneg * Peulvaen ar Chapel Bian * Peulvaen Kervouster * Iliz katolik ''Sant Pêr'', XVI^vet, XVII^vet <gallery>Restr:Plougasnou (29) Église Saint-Pierre 01.JPG| Plougasnou. Eglise. 71.jpg| Plougasnou. Eglise. 72.jpg| Plougasnou. Eglise. Roses.jpg| Plougasnou. Bannière. 58.jpg| Plougasnou. Bannière. 59.jpg| </gallery> * Chapel Privael * Chapel Sant Samzon * Chapel Sant Nikolaz * Chapel Sant Jorj * Chapel Kerbabu * Chapel Sant Melar * Chapel Santez Barba * Chapel Sant Sebastian, e Kervouster * Chapel Mezkoed * Chapel Itron-Varia Lourdes, e Dibenn * Chapel vihan ar Sakramant * Chapel vihan Itron-Varia Loretta ({{XVIIvet kantved}}). <gallery>Oratoire de Plougasnou.JPG|</gallery> * Chapel vihan Sant Jelvestr * Kroaz ar Rouanez * Maner Trovelin <gallery> Plougasnou (29) Manoir de Tromelin 03.JPG|Maner Trovelin </gallery> * Monumant ar Re Varv <gallery>Plougasnou. Eglise. 70.jpg|</gallery> * Monumant Sao-Breiz * [[Privael]] <gallery>367 Primel-Trégastel.JPG|Traezhenn Privael-Tregastell, diouzh beg ar Roc'h Louet</gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/26617/plougasnou-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" |- ! Bro ! Niver a vilourion |- |[[Restr:Canadian Blue Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |2 ([[Morlu]]), unan anezhe chomet dianav |- |{{Rouantelezh-Unanet}} |6 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''8''' |} Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel-bed, re an [[Aerlu]] d'an [[29 Genver|29 a viz Genver]] [[1943]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Handley Page Halifax|Halifax II]]'' marilhet ''DT681'' ha kodet ''NP-J'') e Plouganoù<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111115090447/http://www.absa39-45.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>, re ar [[Morlu]] d'an [[29 Ebrel|29 a viz Ebrel]] [[1944]] pa voe kaset o bag, an ''destroyer'' ''HMCS Athabaskan'', d'ar strad gant an tarzher [[Alamagn|alaman]] ''Elbing T-24''<ref>{{fr}}[http://www.seconde-guerre.com/chronologie/chronologie-avril-1944.html Chronologie d'avril 1944]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086430&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3550 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |bl11=2022 |p1=3536 |p2=3422 |p3=3368 |p4=3432 |p5=3530 |p6=3393 |p7=3240 |p8=3107 |p9=3108 |p10=2724 |p11=3035 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == ;Deskadurezh * Ur c'hlasad divyezhek a zo eno e skol bublik ar bourk (Marie-Thérèse Prigent) abaoe miz Gwengolo [[1985|2022]]. * E distro-skol [[2024|2025]] e oa enskrivet er c'hlasad divyezhek 21 bugel. == Tud == * Yann Jegou, aotrou Penanvern. * Alan ar Gozhker, marc'heg ; aotrou Kozker. * Jozef ar Gozhker, marc'heg, aotrou Rozambo ; kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh]] e 1672. * Gwilhern a Gergroas, aotrou Kermorvan. * Yves Goezbriand, aotrou Kozhkeroù. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Arel-d.jpg|80px]] | :;Arel :Aotrounez Kervény :''Palefarzhet etre argant ha glazur.'' |- |[[Restr:Argenton-d.jpg|80px]] | :;Argenton (d') :Aotrounez Kermouster :''En aour hadet gant kroaziganoù kroaziganek en glazur e deir zorzhell en gul.'' |- |[[Restr:Balaven-d.jpg|80px]] | :;Balavenne :Aotrounez Kervezeg, Ballac'h, Kermebel :''En argant e dri ezev en sabel, 2, 1, ur ruilhenn ivez en sabel ouzh kondon.'' |- |[[Restr:Bartaige.jpg|80px]] | :;Bartaige :Aotrounez Kerangroas :''Plezhek etre argant ha glazur, diforc'het ouzh kab gant ur greskenn en gul.'' |- |[[Restr:De l'Isle-de-Kervidou.jpg|80px]] | :;Isle (de l') :Aotrounez al lec'h-se :''Sourinet etre aour ha glazur a c'hwec'h pezh ; e gonk a-zehou en gul karget gant ur flourdilizenn en argant.'' :*Sturienn ː ''A chacun on rang''. |- |[[Restr:Jagu de Mesaudren.gif|80px]] | :;Jagu''' :Aotrounez Prat-Meur, Pontizag, Langouere, Kerangouez :''En sabel e leon en argant heuliet gant teir steredenn ivez en sabel.'' |- |[[Restr:Periou de Mesguéau.png|80px]] | :;Periou :Aotrounez Mesgéau :''En sabel e dreustell en aour heuliet ouzh kab gant teir c'hregilhenn ivez en aour.'' |- |[[Restr:Quenquizou.gif|80px]] | :;Quenquizou (du) :Aotrounez al lec'h-se ha Kerprigent :''En sabel plezhek en aour.'' |- |[[Restr:De Tréléver.png|80px]] | :;Tréléver (de) :Aotrounez Penanvern :''Sourinet etre erminoù ha gul.'' :[PPC] |} === Tud bet ganet eno === * [[1919]] : [[François Prigent]], skrivagner brezhonek. == Deskadurezh == Div skol bublik zo e Plouganoù : ar skol Marie-Thérèse Prigent er bourk, hag ur skol all e karter Kerenot. Ur skolaj (François Charles) a zo er gumun ivez. E miz Gwengolo 2022 ez eus bet digoret un hentad divyezhek brezhoneg-galleg e skol ar bourk. == Lervlennadur == *Abalain, Hervé : ''Les noms de lieux bretons'', Éditions Jean-Paul Gisserot, 2000 *Éditions Flohic (a-stroll) : ''Le patrimoine des communes du Morbihan'', 2 levrenn, 1996 {{ISBN|978-2-84234-009-4}} *Marteville, Alphonse & Varin, Pierre (kendalc'herien J. Ogée) : [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5394191n/f15.item.r=A.zoom ''Nouveau dictionnaire istorique et gégraphique de Bretagne'', 1843. *Ogée, Jean (1728-1789) : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne'', 1778 (peder levrenn). *Potier de Courcy, Pol : [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] *Tanguy, Bernard : ''Les noms de lieux bretons'', Emgleo Breiz, 2015 {{ISBN|978-2-35974-118-6}} *Vallerie, Erwan : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez — Corpus – Traité de toponymie historique de la Bretagne'', An Here, 1995 ''{{ISBN|978-2-86843-153-0}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plougasnou}} * {{fr}} [https://www.plougasnou.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080131/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29188 Plouganoù war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Plouganoù]] gn38hptijtmoapekqfdfp8lhfyu6wzn 0 12487 2190047 2120238 2026-05-05T09:32:30Z OPAB44 57507 2190047 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plougastell-Daoulaz | anvOfisiel = ''Plougastel-Daoulas'' | skeudenn = Plougastel-Daoulas La place principale.jpg | alc'hwez = Plasenn a-dal d'an iliz. | ardamezioù = Blason ville fr Plougastel-Daoulas (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Brest Meurgêr ar Mor]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Daoulaz|Daoulaz]] <small>(betek 2015)</small> <br> [[Kanton Gwipavaz|Gwipavaz]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29189 | cp = 29470 | maer = Dominique Cap | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 46.83 | hedred = -4.369108 | ledred = 48.374051 | uk = | ubi = 0 | ubr = 145 | lec'hienn web = [http://www.mairie-plougastel.fr/ Ti-kêr] }} '''Plougastell-Daoulaz''' a zo ur [[kumunioù Frañs|gumun]] eus [[departamant]] [[Penn-ar-Bed]], war ribl [[Morlenn Brest]]. E [[Bro-Gerne]] emañ. War riblenn Su [[aber]] an [[Elorn]] emañ a-dal da [[Gwipavaz|Wipavaz]]. Plougastelliz eo anv an annezidi, met lavaret e vez ivez ''ur Plougastell'' evit ur paotr a orin eus ar barrez, hag ''ur Blougastellenn'' evit ur plac'h. Brudet eo Plougastell evit ar [[sivi]] a c'hounezer eno hag evit an [[dilhad]] hengounel liesliv brav a veze gwisket eno. Brudet eo ivez evit he [[kalvar Plougastell-Daoulaz|c'halvar]]. == Douaroniezh == War lez aber an [[Elorn]] emañ Plougastell. == Anv == Stummoù kozh eus an anv ː '''Ploecastel''', 1172; '''Plou Gastel''', 1173; '''Ploecastell, Plebe Castelli Ciscoet''' ?, 1196; '''Plebe Casteli''', 1218; '''Plogassel''', 1262; '''Plou Castelli, Guic Castelle''', 1330; '''Ploecastel''', 1363; '''Ploegastel''', 1373; '''Guicastell''', 1405; '''Ploegastel Doulas''', 1516; '''Ploegastell Doulas''', 1536; '''Ploecastell''', 1546<ref>[[Erwan Vallerie]] : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == ''Palefarzhet ha lammellet ː ouzh 1 ha 4, en glazur e gregilhenn en gwirion; ouzh 2 ha 3 en geot e sivienn en gwirion; e lammell en argant balirant karget ouzh kondon gant un tour ivez en argant dreist karget gant ur vrizhenn erminig en sabel.'' == Istor == [[Skeudenn:Charles cottet plougastel.jpg|thumb|kleiz|300px|Plougastellenned, taolenn gant Charles Cottet]] Unan eus parrezioù kentañ Breizh eo Plougastell bet savet er {{VIvet kantved}}. N'eus kastell ebet er barrez avat hag an anv a c'hellfe dont diouzh un oppidum e Roc'h Nivelen met diaes eo gouzout. Marteze ivez e teufe an anv diouzh ar reier bras a sav diouzh tu hanternoz ar gumun e stumm ur seur moger naturel. Meneget eo anv ar barrez dre skrid evit ar wech kentañ en {{XIvet kantved}}. Abati [[Landevenneg]] en doa douaroù er C'hourenez d'ar poent-se. E 1173 emañ ar pep brasañ eus douaroù ar barrez e dalc'h Abati Daoulaz a savas prioldi Roz ar Venec'h er [[Chapel Itron Varia ar Feunteun Wenn|Feunteun Wenn]]. Gwechall ez ae tiriad Plougastell betek [[Landerne]] ha [[Daoulaz]] war zouaroù [[Loperc'hed]], [[Dirinonn]], [[Lannurvan]], Sant Tomaz Landerne hag hanternoz Daoulaz. Brudet eo Plougastell evit he [[sivi]]. Ar re gentañ a voe degaset diouzh [[Chile|Bro-Chile]] er {{XVIIvet kantved}} gant [[Améde-François Frézier]]. Buan e reas berz war douaroù stujus ha klouar ar c'hourenez. Kreskiñ a raent mat-tre war an tachennoù durc'haet d'ar c'hreisteiz ha gwarezet diouzh an avel. Ur c'henwerzh frouezhus a voe aozet gant Plougastelliz. Ezporzhiet e veze war-zu [[Pariz]] pe [[Bro-Saoz]]. E 1937 ez ae ur c'hard eus douaroù ar gumun d'ober sivi. 2 000 tonenn sivi a vez produet c'hoazh bep bloaz d'an deiz hiziv memes ma'z eo troet muioc'h an atantoù bremañ war-zu an tomatez pe ar bleunioù a vez labouret e tier-gwer bras gant peizanted bodet alies e kooperativoù bras. E-pad pell e oa chomet gwarezet ar c'hourenez diouzh levezon Brest hag [[Eskopti Leon]] gant ar stêr [[Elorn]]. A-raok na vije savet ar [[Pont Albert-Louppe]] (Pont Plougastell) e 1930 e oa ur vag oc'h ober an treizh war-zu Kerhuon. An Treizh eo anvet atav al lec'h-se a-bep tu d'ar stêr. A-drugarez da se he deus dalc'het ar barrez lod eus he gizioù kozh hag he ferzhioù dezhi, pe anvioù familh stank e-touez ar boblañs evel ar Gall pe Kervella. ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Cornily e anv, hag ur c'hure, Nicolas Joffrey; ur beleg anvet Claude Le Gleau a reas al le<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 45 ha 46</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== *[[Eil brezel-bed]]: ** d'an [[31 a viz Genver]] [[1942]] e kouezhas un nijerez [[Handley Page Hampden|Hampden I]] marilhet AT149 ha kodet PL-? eus ar ''144th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) en Enez-Hir; lazhet e voe he fevar nijour, beziet int e Bered Kerfaotraz e [[Brest]]. D'an [[13 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Avro Lancaster|Lancaster I]] marilhet ME757 ha kodet WS-O eus ar ''9th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] e Plougastell, lazhet e voe he seizh nijour, c'hwec'h anezhe a zo douaret e bered ar gumun hag an hini all e ''[[Hottot-les-Bagues]] War Cemetery'' ([[Bro-C'hall]])<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>; ** dieubet e voe Plougastell-Daoulaz d'an [[28 a viz Eost]] [[1944]] gant [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]]<ref>Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', p.8, Éditions Astoure, 2008</ref>. * E 1994 e oa savet [[Pont an Hirwazh]] a zeue da aesaat d'ar c'hirri-tan an hent war-zu Brest a oa gwall ziaes abred diouzh ar mintin pe war dro 6 eur abardaez. Da heul digoradur ar pont nevez eo kresket buan ar boblañs hag emañ bremañ Plougastell e-barzh [[Brest Meurgêr]]. == [[Brezhoneg]] == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== * D’an 28 a viz Here 2005 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 21 a viz Ebrel 2006 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D'ar 14 a viz Genver [[2011]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. * Al live 3 oa bet roet d'ar gumun. ===Deskadurezh=== * Klasoù divyezhek zo eno abaoe [[1995]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 403 skoliad er c'hlasoù divyezhek (33,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> ===Bugaligoù=== * Ar Vagouri ''La Bambinerie'' hag an Diwallerezh ''Mini-Mômes'' a zo gant un tañva d'ar yezh. == Monumantoù ha traoù heverk == *[[Kalvar Plougastell-Daoulaz|Kalvar]] gant 180 den kizellet outañ ({{XVIIvet kantved}}) *[[Iliz Sant Per (Plougastell)|Iliz Sant Pêr (Plougastell)]] Adsavet goude an [[Eil Brezel-Bed]]) *[[Karnel Plougastell-Daoulaz|Karnel]] ({{XVIIvet kantved}}) deuet eus ar [[Kloastr-Pleiben|C'hloastr-Pleiben]] hag adsavet nes d'an iliz-parrez Sant-Pêr *[[Pont an Hirwazh]] savet e 1990-1994 *[[Pont Albert-Louppe]] (“Pont Plougastell”) savet e 1927-1930 *[[Roc'h Koad Pehen]] pe [[Roc'h an Impalaerez]] *[[Koad Kererod]] *[[Chapel Itron Varia ar Feunteun Wenn]] ({{XVIvet kantved}}) *[[Chapel Sant-C'hlaoda]] ({{XVIvet}} ha {{XVIIIvet kantved}}) *[[Chapel Sant-Treveur]] ({{XVIvet}} ha {{XVIIvet kantved}}) *[[Chapel Sant-Wenole]] (Sant-Nolo) ({{XVIvet kantved}}) *[[Chapel Sant-Dren]] ({{XVIvet kantved}}) *[[Chapel Langristin]] ({{XVIvet kantved}}) *[[Chapel Sant-Langiz]] ({{XVIIvet kantved}}) *[[Chapel Sant-Yann (Plougastell)|Chapel Sant-Yann]] ({{XVvet}} ha {{XVIIvet kantved}}) *Mirdi ar Sivi hag ar Glad *[[Maner Kererod]] <div class="center"><gallery> Restr:Calvaire Plougastel face ouest.jpg|Kalvar Plougastell Restr:Strawberry gariguette DSC03063.JPG|Sivi Plougastell Gariguette Restr:Roc'h Koad Pehen.JPG|[[Roc'h Koad Pec'hen]], pe Roc'h an Impalaerez Restr:Plougastel-Daoulas Le passage côté Plougastel et à l'arrière-plan côté relecq.jpg|An Treizh eus tu Plougastell. A-dal emañ aod [[Ar Releg-Kerhuon|Kerc'horr]]. </gallery></div> === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a vilourion |- |[[Skeudenn:Flag of Australia.svg|24px]] [[Aostralia]] |4 ([[Royal Australian Air Force|Aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |2 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''6''' |} Izili un ekipaj nijerez e oant holl. Mervel a rejont e-pad an [[Eil Brezel Bed]] d'an [[13 a viz Eost]] [[1944]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Avro Lancaster|Lancaster]] I'' marilhet ''ME757'' ha kodet ''WS-O'') e Plougastell-Daoulaz<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>{{,}}<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086431&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:13500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2007 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 4059 bar:1806 from:0 till: 4660 bar:1821 from:0 till: 5111 bar:1831 from:0 till: 5515 bar:1836 from:0 till: 5863 bar:1841 from:0 till: 5731 bar:1846 from:0 till: 5999 bar:1851 from:0 till: 6065 bar:1856 from:0 till: 5970 bar:1861 from:0 till: 6090 bar:1866 from:0 till: 6282 bar:1872 from:0 till: 6315 bar:1876 from:0 till: 6506 bar:1881 from:0 till: 6857 bar:1886 from:0 till: 7009 bar:1891 from:0 till: 7162 bar:1896 from:0 till: 7655 bar:1901 from:0 till: 7677 bar:1906 from:0 till: 7733 bar:1911 from:0 till: 7874 bar:1921 from:0 till: 7065 bar:1926 from:0 till: 6965 bar:1931 from:0 till: 6914 bar:1936 from:0 till: 6726 bar:1946 from:0 till: 6894 bar:1954 from:0 till: 6945 bar:1962 from:0 till: 6726 bar:1968 from:0 till: 7075 bar:1975 from:0 till: 8138 bar:1982 from:0 till: 9581 bar:1990 from:0 till: 11139 bar:1999 from:0 till: 12248 bar:2007 from:0 till: 13440 bar:2012 from:0 till: 13080 bar:2013 from:0 till: 13101 </timeline> </div> <ref>Cassini hag [[EBSSA]] </ref> == Gevelliñ == Gevellet eo Plougastell gant: {| class="wikitable" |- ! bro ! kêr ! abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Cathair na Mart]] | 1977 |- | [[Restr:Flag of Cornwall.svg|25px]] [[Kernev-Veur]] | [[Essa]] | 1987 |- | [[Restr:Flag of Sicily.svg|25px]] [[Sikilia]] | [[Ciminna]] | |- | [[Restr:Flag of Transylvania before 1918.svg|25px]] [[Transilvania]] |[[Nyárádremete]] | |} == Tud == * [[Klaoda ar Prad]], skrivagner brezhoneg, en deus tremenet e vugaleaj eno. ===Tud ganet eno=== * [[1869]]: [[Félix Le Dantec]], bevoniour. * [[1913]]: [[Goulven Jacq]], skrivagner brezhoneg. * [[1946]]: [[Yann Gerven]], skrivagner brezhoneg. ===Tud marvet eno=== *[[1928]]: [[Charles Filiger]], livour. *[[2013]]: [[Kristian Brisson]], skrivagner brezhoneg. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Audren-de-Brenillio.jpg|80px]] |'''Audren,''' aotrounez la Villeneuve / Kernevez |''En argant e c'hilhog en sabel'' |- | | | |}<ref>Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> ==Sivi== Brudet eo sivi Plougastell. Diwar o fouez eo bet savet stumm brezhonek ar ganaouenn saoznek [[Strawberry Fields Forever]]. == Levrlennadur == * [[Goulven Jacq|Jacq, Goulven]], ''Pinvidigezh ar Paour'', [[Al Liamm]], [[1977]] (eñvorennoù eus e vugaleaj e Plougastell). * Marie Joseph Quintin - Kervella, Hervé Quintin, ''Plougastel de ma jeunesse'', Éditions Le Télégramme 2005. * Lan Rozmoal, ''Plougastell, torret e ziouaskell !'', [[Emgleo Breiz]], 1995 (notennoù yezh). == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plougastel-Daoulas}} *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29189 Plougastell-Daoulaz war Geobreizh] *{{fr}} [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00251/le-calvaire-de-plougastel-daoulas L'Ouest en mémoire (Ina) - Kroaz vras Plougastell-Daoulaz] *[http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00254/les-premieres-fraises-de-plougastel-muet L'Ouest en mémoire (Ina) - Sivi kentañ Plougastell-Daoulaz 1964 (mut)] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Plougastell-Daoulaz]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 7vx2v64b3s2wanpwplj9604x0w52rls 0 12488 2190049 2184456 2026-05-05T09:34:19Z OPAB44 57507 2190049 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plougonvelen | anvOfisiel = ''Plougonvelin'' | skeudenn = Pointe_Saint_Mathieu_-_Phare.jpg | alc'hwez = Beg Lokmazhe, gant e [[Abati Lokmazhe Penn-ar-Bed|abati]] hag e dour-tan. | ardamezioù = Blason ville fr Plougonvelin (Finistère).svg | bro = [[Bro Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh|KK Bro an Hirwazh]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lokournan|Lokournan]] | insee = 29190 | cp = 29217 | maer = Bertrand Audren | amzer-gefridi = [[2022]]-[[2026]] | gorread = 18.69 | hedred = -4.71846 | ledred = 48.34059 | uk = | ubi = 0 | ubr = 85 | lec'hienn web = [http://www.plougonvelin.fr/ Ti-kêr] }} '''Plougonvelen''' a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Lokournan]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Ploeconvelen''', c. 1330; '''Plebs Comelen''', 1369; '''Plogonelen''', 1390; '''Ploecovelen''', 1407; '''Ploegonvelen en Archreleon''', 1432; '''Ploegonvelen''', 1516; '''Ploegonmelen''', '''Ploueconvelen, Guyconvelen''', 1544; '''Plougomelin''', '''Plougomelen''', 1558; '''Plougonvelin''', 1630; '''Plougonmelen, Plougonvelen''', 1636; '''Plougonvelen''', 1779 == Ardamezioù == * ''En glazur e varc'h mor askellet en argant; e gab kommek en aour karget gant teir melionenn en sabel'' * Sturienn ː ''Usque ad Fines terrae'' * Un difor'h ez eus ː ar gab, pe en argant, pe en aour == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar 16 a viz Mezheven 2005 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 50 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (13,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref name=":0">[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant François Morvan, ur c'hure, nac'het e voe gant ur c'hure arall, Yves-Joseph Quéré e anv; pevar manac'h Kouent Sant-Vazhe (ar priol, an eil priol ha daou vanac'h arall) a reas al le<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 40 ha 42</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 67 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,68% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16668&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16668&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[18 a viz Du]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-10-BO (anvet ''Floozy'', marilhet 41-24474 ha kodet GY-?) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') er mor etre [[Eusa]] ha [[Beg Lokmazhe]] gant dek den en e vourzh; nav anezhe a voe tapet gant an Alamaned, ne voe ket adkavet an dekvet hini<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. * D'ar [[24 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Short Stirling|Stirling III ]] marilhet EF188 ha kodet OJ-M eus ar ''149th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] war un ti-feurm e ''Toull Brouenn'' e Plougonvelen; mervel a reas he seizh nijour, pevar anezhe a zo douaret e bered Kerfaotraz e Brest, an tri all e bered ''[[Saint-Charles de Percy]] War Cemetery'' ([[Bro-C'hall]]); daou anezhe a oa deut a-benn da guitaat ar c'harr-nij gant o harz-lamm, met beuzet e voent er mor; en ti-feurm e voe lazhet ur gwaz ha tri eus e grouadurioù hag un den yaouank, mevel an atant<ref>{{fr}} [http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.plaques-commemoratives.org/plaques/bretagne/plaque.2009-05-07.0468864262/view Plaques commémoratives]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas nav milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16668&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16668&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * [[Abati Lokmazhe Penn-ar-Bed]] * [[Kastell Perzell]] == Luc'hskeudennoù == <gallery perrow="3"> Skeudenn:LokMazhe01.JPG|Abati Lokmazhe Skeudenn:LokMazhe02.JPG|Abati Lokmazhe Skeudenn:LokMazhe03.JPG|Abati Lokmazhe Skeudenn:LokMazhe04.JPG|Beg Lokmazhe: Monumant ar vartoloded marvet er Brezel Bras Skeudenn:Fort de bertheaume.jpg|Kastell Perzell </gallery> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=1439 |p2=1442 |p3=1567 |p4=1738 |p5=2167 |p6=2868 |p7=3525 |p8=3889 |p9=3946 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar 16 a viz Mezheven 2005 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * E distro-skol [[2019]] e oa 68 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (17,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref name=":0" />. == Tud == [[1918]] : [[Frañsez-Mari ar C'hozh]], troour brezhonek. === Tud marvet eno === === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Coëtquis.gif|80px]] |'''Coëtquis''', Aotrounez Kerneguez, e St Vazhe (gwechall parrez) |''En argant e lammell en gul, heuliet ouzh lezioù hag ouzh beg gant teir femdiliaouenn hag ouzh kab gant ur rilhenn ivez en gul'' |- |[[Restr:Michel de Kerveny.gif|80px]] |'''Michel''' Aotrounez Kerveny |''Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4, en sabel e nav mailhenn en argant; ouzh 2 h 3, en aour e gregilhenn en gul'' |} == Gevelliñ == Gevellet eo Plougonvelen gant: *{{gevelliñ|Mezzojuso|Sikilia|Sicily|bloavezh=2016}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plougonvelin}} *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20060402205515/http://plougonvelin-fr.com/ lec'hienn ar gumun] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075428/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29190 Plougonvelen war Geobreizh] == Levrlennadur == * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 *Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Plougonvelen]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] eewnuxrgohp6hy03za59ykvj7p744q5 0 12575 2190048 2188140 2026-05-05T09:33:31Z OPAB44 57507 2190048 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plougerne | anvOfisiel = ''Plouguerneau'' | skeudenn = Lilia plage.JPG | alc'hwez = Lilia da guzh-heol. | ardamezioù = Blason ville fr Plouguerneau (Finistère).svg | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | kanton = [[Kanton Lanniliz|Lanniliz]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Lesneven|Lesneven]] <small>(abaoe 2015) | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Plabenneg hag an Aberioù|KK Plabenneg hag an Aberioù]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | cp = 29880 | maer =Yannig Robin<ref>[http://elections.ouest-france.fr/elections-municipales-2014/finistere/29880-plouguerneau.html Ouest-France]</ref> | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | annezidi = Plouiz-Kerne | gorread = 43.33 | hedred = -4.504167 | ledred = 48.607778 | uk = | ubi = 0 | ubr = 79 | lec'hienn web = [http://www.plouguerneau.fr/ Ti-kêr] }} '''Plougerne''' (distaget {{IPA|[pluˈɡɛr.ne]}}) zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Lesneven]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh== War lez dehoù an [[Aber-Ac'h]] emañ Plougerne. *''Porzh Perroz'' *''Menez Perroz'' *''[[Lilia]]'' == Anv== === Stummoù skrivet === Erwan Vallerie ː '''Ploe Kerneu''', c 1330; '''Ploueguerneau''', 1388; '''Guikerne''', 1498; '''Ploekerneau''', 1516; '''Plou-Kerneaw''', 1636; '''Guiquerno''', 1715<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> === Gerdarzh === Dont a ra an anv Plougerne eus an [[henvrezhoneg]] ''ploe'' ([[parrez]]) ha ''kernev'' ([[Kerne-Veur]]). ''Plouiz-Kerne''<ref>''[[Yezhadur bras ar brezhoneg]]'', p. 433; «Anavezet mad eo ''Plouiz Kerne'', met d'am zoñj eo eur stumm war don kenañ» [[Mikael Madeg]] ''Renabl anoiou parreziou Bro-Leon hag o distagadur'' Ar Skol Vrezoneg, 2000, p.224.</ref> a reer eus tud Plougerne, pe ''Plougerneviz''<ref>''[[Le Courrier du Finistère]]'', 01.12.1906 p.1f; «Klevet 'm-eus ivez "Plougerneviz", ar pez a zo interesant da houzoud» M. Madeg ''op. cit.'' p.224-5.</ref> pe ''Plougerneiz''<ref>[[Lan Inizan]], ''Emgann Kergidu'', 1887, teir reveziadenn p.125; «(…) Plougerneiz, a-leiz, a-leiz, a lamm er mor a-raog ar bleiz", pez a ziskouez ne lavared "v" ebed.» M. Madeg, ''op.cit'' p.225; «Plougerneiz a zebr kig er C'horaiz (…)» «Plougerneiz, moc'h direzon (…)» [flemmadennoù pobl] Daniel Giraudon, ''Querelles de clochers'', Skol Vreizh, 2006, p.144</ref>. == Ardamezioù == ''En aour e dreustell en gul, e sourin geotet karget gant teir bezantenn en argant balirant, e gab en erminoù'' == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Tud eus ar gumun a gemeras perzh en [[Emgann Kergidu]] d'ar [[24 a viz Meurzh]] [[1793]] e-kichen [[Plougouloum]]; un dell-gastiz a 11 000 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, [[Karaez]], 1915, pajennoù 157 ha 158</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 212 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,64% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16770&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 55 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16770&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[18 a viz Even]] [[1940]] e rankas un nijerez [[Junkers Ju 88|Ju 88 A-1]] eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') gant pevar milour en he bourzh douarañ buan ha rekis e "Leur Lann ar Floc'h" er gumun goude bout bet bombezet bigi e Brest ha bout bet tizhet gant tennoù gall; tapet e voe an nijourion da brizonidi gant ar C'hallaoued ha dieubet gant o c'henvroidi un nebeud deizioù war-lerc'h<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe]</ref>; daou waz eus ar gumun a voe tamallet dezhe bout gwallgaset he faread; d'ar 27 a viz Even e voe barnet ha kondaonet Jean-Marie Keranvel d'ar marv gant lez-varn al lu alaman e [[Brest]], ha fuzuilhet e voe d'an 28; egile, Jean Balson, a voe kondaonet da eizh vloaz labour-ret, ha kaset e voe d'ur [[Kamp-bac'h nazi|c'hamp-bac'h]] en [[Alamagn]], distreiñ a reas d'ar 15 a viz Mae 1945<ref>{{fr}}Yves Bramoullé, ''La guerre en mémoire'', Embannadurioù "Le Télégramme"</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.htmlhttp://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_luftwaffe_cotes_arm.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * Nijerezioù eus ar ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) aet d'ar strad: d'ar [[27 a viz Meurzh]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Bristol Blenheim|Blenheim IV]] marilhet V5865 ha kodet PZ-P eus ''53th Squadron'' en donvor da [[Enez-Werc'h]] e Plougerne; lazhet e voe he zri nijour, ne voe ket kavet o c'horfoù; d'an [[18 a viz Kerzu]] [[1941]] e kouezhas div nijerez [[Short Stirling|Stirling I]], unan, marilhet N3665 ha kodet LS-S eus ar ''15th Squadron'', er mor nepell eus Plougerne, lazhet e voe he eizh nijour, ne voe kavet korf ebet, hag an eil hini, marilhet W7436 ha kodet MG-D eus ar ''7th Squadron'' e Plougerne; daou nijour a voe lazhet, douaret int e bered ar gumun, ar pemp nijour all a voe tapet gant an [[Alamagn|Alamaned]]; d'an [[2 a viz C'hwevrer]] [[1942]] e kouezhas un nijerez [[Bristol Beaufort|Beaufort]] marilhet AW253 ha kodet AW-A eus ar ''86th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) nepell eus Plougerne; mervel a reas he fevar nijour, tri anezhe a zo douaret int e Bered Kerfaotraz e [[Brest]], an hini all e [[Sibirill]]<ref name="Pertes RAF Finistère">{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. ==== [[Brezel Korea]] ==== * Lazhet e voe ur penngorporal eus ar gumun e [[Chorwon]] d’an [[18 a viz Gouhere]] [[1952]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id= 6713093 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas nav milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16770&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun d’an [[3 a viz Here]] [[1956]] en [[El Raicha]] <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=9512421 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'ar 17 a viz Kerzu [[2010]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 5 a viz Mae [[2015]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek zo eno abaoe [[1996]]. * Ur skol [[Diwan]] zo, abaoe Gwengolo 2018. * E distro-skol 2025 e oa 137 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek publik (25,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek Kelenn]</ref>. * Ar vagouri-kêr he deus sinet Live 2 karta Divskouarn. == Lec'hanvadurezh == Aodoù: * An Aod Wenn, * ar Vougo, * ar C'horejou * Sant-Kava, e kornad [[Lilia]]. * Kervenni <gallery> Côte plougernéene.JPG|Aod Plougerne. Lilia plage.JPG| Kervenni (Lilia). 402 Plouguerneau Grève Blanche.JPG|an Aod Wenn. 400 Plouguerneau Grève Blanche Beg ar Spins.JPG|an Aod Wenn ha Beg ar Spins. 401 Plouguerneau Porz Gwenn.JPG|Porzh Gwenn. Plouguerneau Plage de Saint Cava à marée basse,.jpg|Lilia : Sant-Kava d'an izelvor. </gallery> == Monumantoù ha traoù heverk == [[Skeudenn:L'église et le calvaire de Plouguerneau PSIMG 4230.jpg|thumb|left|Ar c'halvar hag an iliz katolik]] *[[Tour-tan Enez-Werc'h]] *[[Iliz kozh Tremenac'h]] *[[Pont Krac'h]] *[[Peulvan Lilia]] * Maner Koad Kenan * Maner Enez Kadeg, pe Kozh Maner [[Skeudenn:Bretagne plouguerneau.jpg|thumb|left|[[Tour-tan Enez-Werc'h]] e-kichen Lilia, e Plougerne]] * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30279/plouguerneau-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" ! Bro ! Niver a vilourion |- |[[Skeudenn:Flag_of_South_Africa_1910-1912.svg|24px]] [[Afrika ar Su]] |2 ([[Tirlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of Australia.svg|24px]] [[Aostralia]] |1 ([[Royal Australian Air Force|Aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Canadian Red Ensign 1921-1957.svg|24px]] [[Kanada]] |2 ([[Royal Canadian Air Force|Aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |6 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''11''' |} Re an [[Tirlu]], troadeion o-daou, a varvas e miz Here [[1918]], e-pad ar [[Brezel-bed Kentañ]]. Re an [[Aerlu]] a varvas e-pad an [[Eil Brezel Bed]]: * daou anezhe d'an [[18 a viz Kerzu]] [[1941]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Stirling I]]'' marilhet ''W7436'' ha kodet ''MG-D'') e Plougerne; * unan anezhe d'ar [[7 a viz Ebrel]] [[1943]] pa gouezhas e garr-nij (''[[Catalina I]]b'' marilhet ''FP 138'') er mor, nepell diouzh an aod e [[Normandi]]; * unan anezhe d'an [[16 a viz Ebrel]] [[1943]] pa gouezhas e garr-nij (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire VI]]'' marilhet ''BS245'' ha kodet ''YQ-C'') e bourc'h Plougerne; * pemp anezhe d'ar [[5 a viz Gouere]] [[1943]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Armstrong Whitworth Whitley|Whitley]]'' marilhet ''BD 359'' ha kodet ''JL-X'') er mor e Plougerne<ref name="Pertes RAF Finistère"/>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=33943&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6500 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=6066 |p2=5750 |p3=5467 |p4=5317 |p5=5225 |p6=5628 |p7=6094 |p8=6352 |p9=6411 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == '''Roll ar vaered''' {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| !Dilennadeg !! Anv !! strollad politikel |- | align=right| [[2014]]- || [[Yannick Robin]]|| [[tu kleiz]] |- | align=right| [[2001]]-[[2014]] || [[André Lesven]]|| [[MoDem]] |- | align=right| [[1983]]-[[2001]] || [[Bernard Le Ven]]||distrollad |- | align=right| [[1950]]-[[1983]] || [[Léon Guéguen]]|| distrollad |} == Tud == ===Tud ganet eno=== * [[1577]] : [[Mikael an Noblez]]. * [[1848]] : [[Alan an Habask]], beleg ha skrivagner brezhonek. * [[1849]] : [[Yann-Vari Nikolaz]], beleg ha skrivagner brezhonek. * [[1906]] : [[Yves Floc'h]], livour. * [[1937]] : [[René Abjean]], sonaozour ha rener lazoù-kanañ. * [[1951]] : [[Goulc'han Kervella]], komedian, saver pezhioù ha levrioù. * [[1956]] : [[Jean-Luc Roudaut]], kaner. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Carné.gif|80px]] |'''de Carné''' Beskonted Coëtquenan |''En aour e ziv dreustell en gul'' |- | | | |} == Kêrioù gevellet == {| class="wikitable" ! Bro ! Kêr !Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg |25px]] [[Alamagn]] | [[Edingen-Neckarhausen]] | 1967 |- | [[Restr:Flag of Cornwall.svg|25px]] [[Kernev-Veur]] | [[Lannales]] | 1992 |} == Mojenn Tolente == Kontañ a reer e oa ur gêr anvet ''Tolente'' gwechall hag a vije bet beuzet gant ar mor. Gant meur a istorour eo bet lec'hiet ar gêr-se dirak aod Plougerne. N'eo, evit poent, nemet martezeadennoù chomet difrouezh<ref>''Tolente : mythe ou réalité'', René Le Verge, "Cahiers de Landéda", niv. 17, Meurzh 1988.</ref> Met hervez ur vartezeadenn all e vije bet ar gêr-se e-kichen ''Pont de la Talence'', e [[Abbeville]], tost da c'henoù ar stêr [[Somme (stêr)|Somme]]. == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Plouguerneau}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29195 Plougerne war lec'hienn Geobreizh] * [http://perso.wanadoo.fr/pneu P.N.E (Plouguerneau Nature Environnement) (Ekologiezh e Plougerne)] * [http://www.arvrobagan.fr Strollad ar Vro Bagan (C'hoariva e brezhoneg)] * [http://www.abers-tourisme.com/ Ti an Douristed] * [http://www.plouguerneau.net/ Plouguerneau d'hier et d'aujourd'hui] == Levrlennadur== == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Emgann Kergidu]] [[Rummad:Plougerne]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] eg4s1slpg2psntimqp83epy1le6e0ae 0 12580 2190050 2186050 2026-05-05T09:35:14Z OPAB44 57507 2190050 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouneour-Menez | anvOfisiel = ''Plounéour-Ménez'' | skeudenn = Plounéour-Ménez 2010 1.JPG | alc'hwez = Plasenn an Ti-kêr | ardamezioù = | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Sant-Tegoneg|Sant-Tegoneg]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Montroulez|Montroulez]]<small> (abaoe 2015)</small> | insee = 29202 | cp = 29410 | maer = Sébastien Marie | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 51.74 | hedred = -3.88 | ledred = 48.45 | uk = 240 | ubi = 225 | ubr = 385 | lec'hienn web = [http://www.plouneour-menez.fr/ Ti-kêr] }} '''Plouneour-Menez''' zo ur gumun e [[Bro-Leon]] e [[kanton Montroulez]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == Er gumun-mañ emañ [[menez]] uhelañ [[Breizh]] : ar [[Roc'h Ruz]] (385,01 m) hag eien ar [[Peñzez]]. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Briant, person, ha Floc'h, kure ; graet e voe gant ur beleg, Rivoal e anv<ref> [[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 48</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 132 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,75% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="MG">{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=2995&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 30 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. ==== [[Reter-Nesañ]] ==== * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun d'ar [[26 a viz Ebrel]] [[1920]] e [[Chram-Te]] e [[Kilikia]] e [[Turkia]]<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1535801 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg== * E distro-skol [[2013]] e oa bet digoret un hentad divyezhek er skol [[Jules Ferry]] ha 16 bugel o doa lakaet o anv (11,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis Publik ar brezhoneg]</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 53 skoliad (44,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="180px"> Abbaye du Relec 2.JPG|[[Abati Itron Varia ar Releg]] 063 Plounéour-Ménez Chapelle Saint-Divy.JPG|Chapel Sant-Divi <ref>{{fr}} [https://www.plouneour-menez.bzh/chapelle-saint-divy/ Pouneour-Menez]</ref> Image 018.lit de Saint-Eneour.jpg|Gwele sant Eneour </gallery> *[[Iliz sant Eozen]]. * Monumant ar re varv er Blasenn Duchel. Divizet e voe e sevel e [[1921]] gant ar c'huzul-kêr, luc’hskeudenn<ref>{{fr}} [https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/26651/plouneour-menez-place/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1600 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2020 |p1=1518 |p2=1396 |p3=1208 |p4=1211 |p5=1100 |p6=1165 |p7=1182 |p8=1300 |p9=1296 |mammenn=EBSSA }} == Liammoù diavaez == {{Commons|Plounéour-Ménez}} * {{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?numero_paysbreton=1&insee_ville=29202 Plouneour-Menez war lec'hienn Geobreizh] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20061118075705/http://real.antourtan.org:8080/ramgen/radio/site-kerne/2004-09-04-hentou.rm Selaouit an aotrou Troal, ar person diwezhañ e Plouneour] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Plouneour-Menez]] gvc27c48jrd6yr062pdxgbhs9dte31v 0 12617 2190051 2184695 2026-05-05T09:35:59Z OPAB44 57507 2190051 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plourin-Montroulez | anvOfisiel = Plourin-lès-Morlaix | skeudenn = Eglise de Plourin Lès Morlaix.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = | bro = {{Treger}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Plouigno|Plouigno]] | insee = 29207 | cp = 29600 | maer = Guy Pennec | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 40.92 | uk = 125 | hedred = -3.790486 | ledred = 48.534814 | ubi = 8 | ubr = 242 | lec'hienn web = [https://www.plourin-morlaix.bzh/ Ti-kêr] }} '''Plourin-Montroulez''' zo ur gumun e [[Bro-Dreger]], sko ouzh [[Montroulez]] e departamant [[Penn-ar-Bed]] e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == Kumunioù amezek : [[Pleiber-Krist]] ; [[Sant-Martin-war-ar-Maez]] ; [[Montroulez]] ; [[Plougonven]] ; [[Ar C'hloastr-Plourin]]. == Anv == * Pol Potier de Courcy ː ''Plourin-Tréguier'', 1862. * Joseph-Marie de Kersauson de Pennendreff (1884) : ''Plourin de Tréguier''<ref>{{fr}} Joseph-Marie de Kersauson de Pennendreff : ''Histoire généalogique de la maison de Kersauson'', Nantes : Forest & Grimaud, éd. 1886, p. 271/8° [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k55649073/f491.texteImage En-linenn]</ref> * B. Tanguy : ''Plurin'', 1128 ; ''Ploherin'', 1185 ; ''Ploerin ''', 1321, ''c''. 1330. Talvoudegezh : *''Ploe'' + anv sant diasur. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Goff, person, Piton, kure, Le Vey, aluzener Ospiral Sant-Fieg, an Tad Hippolyte hag an Tad Michel eus urzh Sant Frañsez<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 48</ref>. === {{XXvet kantved}} === === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 123 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,66% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14777&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 29 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14777&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[17 a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas un nijerez ''[[B-17]]FF-60-BO'' eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') e Plourin-Montroulez; lazhet e voe un nijour, tapet e voe pemp nijour gant an Alamaned, pevar all a zeuas a-benn da achap<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20101109121241/http://www.absa39-45.com/Avions%20divers/Dossier%20evasions/aviateurs-evades.htm Aviateurs évadés]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14777&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * An iliz katolik. <gallery> Plourin-lès-Morlaix_monument_aux_morts_1.jpg </gallery> * Monumant ar re varv, e-tal an iliz katolik. Dioueliet e voe d’an [[19 a viz Ebrel]] [[1925]]; luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30290/plourin-les-morlaix-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Brezhoneg == * D'an 3 a viz Mezheven [[2009]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant ar C'huzul-kêr. * D'an 3 a viz Gouere 2009 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 1. ;Deskadurezh * E distro-skol 2025 e oa 28 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (8,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm OPaB]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=2008 |p2=2348 |p3=3649 |p4=4311 |p5=4176 |p6=4250 |p7=4514 |p8=4295 |p9=4283 |p10=4510 |mammenn=EBSSA }} ==Tud == ;Tud bet ganet eno * [[1831]] : [[Olier Souetr]], barzh (savet gantañ ''Gwerz Kêr-Iz''). ;Tud liammet ouzh kêr * [[Renan Luce]] ([[1980]]-), [[kaner-sonaozer]] ha soner [[Bro-C'hall|gall]], bet kaset kentañ bloavezhioù e vuhez e Plourin-Montroulez. ;Ardamezeg ar familhoù {| |[[Restr:De Kerloaguen.gif|80px]] | :;Kerloaguen (de) :Aotrounez Kervezeg hag ar Run :''En argant e erez dispak iziliek ha pigosek en gul.'' :*Sturienn ː ''Sans effroy''. |} ==Darempredoù etrebroadel== ===Keveleriñ=== *{{Burkina Faso}} : [[Réo]] (1990) == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plourin-lès-Morlaix}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20170611054047/http://www.plourin-morlaix.fr/ lec'hienn ar gumun] * {{fr}} Louis Le Guennec (1904) : [https://societe-archeologique.du-finistere.org/bulletin_article/saf1904_0097_0117.html ''Excursion dans la commune de Plourin-Tréguier (Finistère)''] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] fapvybxzwp32fz90e3uw5druvilnjh4 0 12621 2190052 2120243 2026-05-05T09:36:59Z OPAB44 57507 2190052 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouvorn | anvOfisiel = ''Plouvorn'' | skeudenn = Ti-kêr Plouvorn.JPG | alc'hwez = Ti-kêr Plouvorn. | ardamezioù = | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio|KK Bro Landivizio]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Gwitevede|Gwitevede]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Landivizio|Landivizio]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29210 | cp = 29420 | maer = Gilbert Miossec | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 35.44 | hedred = -4.03 | ledred = 48.58 | uk = | ubi = 29 | ubr = 126 | lec'hienn web = [http://www.plouvorn.com/ Ti-kêr] }} '''Plouvorn''' (distaget {{IPA|[pluˈvɔrn]}}) a zo ur barrez eus [[Bro-Leon]] hag ur gumun eus [[kanton Landivizio]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == * Eienañ a ra an [[Horn (stêr)|Horn]] e Plouvorn. == Anv == * Bernard Tanguy ː '''Ploevaorne''', 1282; '''Ploemahorn''', ''c.'' 1330; '''Ploemaorn''', 1378, 1467; '''Ploemahorn''', 1426; '''Plouemorn''', 1572 * Erwan Vallerie ː '''Ploevaornen''', 1282; '''Ploemahorn''', c. 1330; '''Ploemaorn''', 1378; '''Ploemahorn''', 1516; '''Plouemorn''', 1572; '''Ploumora''', 1630; '''Ploumorn''', 1636 '''Gerdarzh''' ː * Dauzat & Rostaing (p. 535) ː '''Ploe Mahorn''', 1516; diwar ''Mav-wrn'', Kembre) * B. Tanguy ː e vefe diwar un anv den ''Maorn''. Mafwrn, hirie Valley Dore, Herefordshire, GB, n'eo ket nemet ur vartezeadenn. == Ardamezioù == Ne vefe ket == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 54 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (22 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Plouvorn, Le Bol e anv, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref> . === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Le Bihan e anv, ha Corre, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45</ref>. * Tud eus ar gumun a gemeras perzh en [[Emgann Kergidu]] d'ar [[24 a viz Meurzh]] [[1793]] e-kichen [[Plougouloum]]; un dell-gastiz a 13 000 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, [[Karaez]], 1915, pajennoù 157 ha 158</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 144 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,83% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29551&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29551&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas pemp milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29551&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == *Chapel [[Lambader]], savet er {{XVvet kantved}}, etre 1433 betek 1440. <gallery> Iliz Plouvorn.JPG|Iliz katolik Plouvorn. </gallery> * An iliz katolik. <gallery> Plouvorn_(29)_Monument_aux_morts.JPG </gallery> * Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30292/plouvorn-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=2630 |p2=2619 |p3=2525 |p4=2700 |p5=2584 |p6=2573 |p7=2753 |p8=2795 |p9=2813 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Barbier de Lanarnuz.gif|80px]] |'''Barbier / Bar Ver''', Aotrounez Lanorgant |''En argant e ziv dreustell en sabel'' |- |[[Restr:Le Barbu du Quilliou.gif|80px]] |'''Le Barbu / Barvet''', aotrounez Ternant |''En aour e gizenn en glazur'' |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} * {{fr}} [http://www.plouvorn.com/ lec'hienn ar gumun] *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29210 Plouvorn war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * Albert Dauzat & Charles Rostaing : ''Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France''. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978 * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Emgann Kergidu]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] ja0duavacwd9aoq24ldhqxp0mpqwvgl 0 12729 2190053 2154325 2026-05-05T09:37:46Z OPAB44 57507 2190053 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouzane | anvOfisiel = ''Plouzané'' | skeudenn = Phare du minou.jpg | alc'hwez = Tour-tan ar Minou. | ardamezioù = | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Brest Meurgêr ar Mor]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Brest-Plouzane|Brest-Plouzane]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Brest-3|Brest-3]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29212 | cp = 29280 | maer = Yves Du Buit | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 33.14 | hedred = -4.62138 | ledred = 48.38197 | uk = | ubi = 0 | ubr = 103 | lec'hienn web = [https://plouzane.bzh/ Ti-kêr] }} '''Plouzane''' (distaget {{IPA|[pluˈzãː.ne]}}) a zo ur gumun eus [[Bro Leon]] e-kichen [[Brest]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == * Eieniñ a ra an [[Aber Ildud]] e ''Kastell Nevez'' e Plouzane. == Anv == * Bernard Tanguy ː '''Ploesanae''', v. 1330; '''Ploesannay''', 1407; '''Ploesane''', 1440; '''Ploesanne''', '''Guysane''', 1544; '''Guic-Sané''', 1636 * Erwan Vallerie ː '''Ploesanae''', c. 1330; '''Ploesaunay''', 1406; '''Ploesannay''', 1407; '''Ploesane''', 1440; '''Ploesane''', 1516; '''Guysane''', 1544; '''Plouzanet''', 1630; '''Guicsané''', 1636; '''Plousane''', 1709 == Ardamezioù == [[Restr:Blason ville fr Plouzané (Finistère).svg|thumb|Skoed Plouzane|154x154px]] ''En gul e dour loc'hant ouzh beg ha digoret-frank ouzh kab evit tizout ouzh al lezhioù, digoret ha sklerijennet en gul, kranellek a dri kranell, heuliet a-zehoù gant ur mikroskop hag ouzh kleiz gant un dañvouezenn ed, an holl en aour; e gab e argant e deir brizhenn eriminig, unan ouzh pep kranell'' == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Inizan e anv, ha daou gure, L'Abbé ha Nedelec<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 98 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,09% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14400&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14400&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[12 a viz Kerzu]] [[1940]] e kouezhas un nijerez [[Fairey Swordfish|Swordfish]] I marilhet L2748 eus ''217 Squadron'' ar [[Fleet Air Arm]] (Rann "Aer" [[morlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) e Plouzane; lazhet e voe he daou nijour, beziet int e Bered Kerfaotraz e [[Brest]]; d'ar [[1añ a viz Gouere]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington]] marilhet R1408 ha kodet OJ-J eus ''149th Squadron'' ar Royal Air Force e Kerborc'hell e Plouzane; lazhet e voe he c'hwec'h nijour, douaret int e bered ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=9441739 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14400&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D'ar 15 a viz Kerzu [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 12 a viz Meurzh [[2009]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D'an 22 a viz Meurzh [[2013]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek ez eus e div skol : skol Anita Conti (digoret e 2003) ha skol Jeanne Malivel (digoret e 2022). Un hentad divyezhek klok a zo ivez e Skolaj Kerallan * E distro-skol 2025 e oa 130 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (11,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> * An diwallerezh "Ti ar Bugelig" a zo gant un tañva d'ar yezh. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Monument aux morts - Plouzané-29.jpg|Monumant ar re varv. </gallery> * Monumant ar re varv, ''Plouzane d’he bugale maro er vrezel'', luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30308/plouzane-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. * An iliz katolik, 1779. * E Plouzane e vez ur brosesion damheñvel ouzh [[Troveni]] [[Lokorn]] anvet "Tro sant Sane". === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a vilourion |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |5 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|24px]] [[Zeland-Nevez]] |1 ([[Royal New Zealand Air Force|Aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''6''' |} Nijourion e oant holl. Mervel a rejont e-pad an [[Eil Brezel-bed]] d'ar [[1 Gouere|1añ a viz Gouere]] [[1941]] pa gouezhas o c'harr-nij (''Wellington'' marilhet ''R1408'' ha kodet ''OJ-J'') e Kerborc'hell e Plouzane<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086435&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=13000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=1882 |p2=2819 |p3=5167 |p4=8845 |p5=11400 |p6=12045 |p7=11742 |p8=12005 |p9=12175 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== ===Tud marvet eno=== === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Andigne-d.jpg|80px]] |'''d'Andigné''', Aotrounez Keredeg |''En argant e dri ererig en gul pigosek hag iziliek en glazur'' |- |[[Restr:Bergevin.gif|80px]] |'''Bergevin''' Aotrounez Kerlaorañs |"''En gul e gebrenn en aour, heuliet ouzh kab gant daou vlokad greunwin hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en argant''" |- |[[Restr:Bohier.gif|80px]] |'''Bohier''', Aotrounez Kerroc'h, Kozker, Belair, Koadenez |''En aour e leon en glazur'' |} ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Cill Rois]] | 1983 |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Stelle]] | 1991 |- | [[Restr:Flag of Wales (1959).svg|border|25px]] [[Kembre]] | [[Pen-coed]] | 1996 |- | [[Restr:Flag of Italy.svg|border|25px]] [[Italia]] | [[Ceccano]] | 2003 |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Plouzané}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29212 Plouzane war lec'hienn Geobreizh] * [http://www.jumelage-plouzane.org/ Gevelliñ] == Levrlennadur == * Michel Froger & Michel Pressensé ː ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Bernard Tanguy ː ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée - ArMen. 1990 ː * Erwan Vallerie ː ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Plouzane]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] kxwu1zqvzuesg2hk23z34zt1ij2oa82 0 12732 2190057 2182112 2026-05-05T09:41:07Z OPAB44 57507 2190057 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plozeved | anvOfisiel = ''Plozévet'' | skeudenn = Plozévet-Menhir des Droits de l'Homme(3).jpg | alc'hwez = Maen koun gouestlet d'al lestr ''Gwirioù Mab-den''. | ardamezioù = Blason ville fr Plozévet (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Gorre ar Vro Vigoudenn|Gorre ar Vro Vigoudenn]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Plogastell-Sant-Jermen|Plogastell-S.-Jermen]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Ploneour-Lanwern|Ploneour-Lanwern]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29215 | cp = 29710 | maer = Gilles Kérézéon | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.41 | ledred = 47.98 | uk = | ubi = 0 | ubr = 97 | gorread = 27.18 | lec'hienn web = [http://www.plozevet.fr/ Ti-kêr] }} '''Plozeved''' a zo ur gumun eus ar [[Bro Vigoudenn|Vro-Vigoudenn]] e [[kanton Ploneour-Lanwern]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. {| |[[Skeudenn:Ti-kêr Plozeved.JPG|thumb|200px|Ti-kêr Plozeved]] |} == Douaroniezh == == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 23 a viz Du [[2007]] e oa bet votet live 1 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 16 a viz Kerzu [[2019]] e oa bet votet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * Roet eo bet al label [[Ya d'ar brezhoneg]] a live 2 da Blozeved d'an 31 a viz Genver [[2020]]. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 52 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (15,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Janou, person, ha Timen ha Charles, kureed<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 49</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 215 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 4,58% eus ar boblañs e [[1911]], abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=8853&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===[[Eil brezel-bed]] === * Mervel a reas 42 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=8854&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[20 a viz Meurzh]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]G (anvet "Jaynee B" ha marilhet 42-31381, 381{{vet}} Bomb Group, 535{{vet}} Squadron) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] er mor e "Porzh Poullan" e Plozeved gant dek milour en e vourzh; tapet e voent holl gant an Alamaned<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery widths="200px"> Iliz Plozeved.JPG|Iliz katolik Plozeved. Porched iliz Plozeved.JPG|Porched an iliz. </gallery> * An iliz katolik. <gallery> Plozévet 2.JPG|Monumant ar re varv (1914-1918) ha kalvar ar vourc'h. </gallery> * Monumant ar re varv (1914-1918) e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=8853&dpt=29 Memorial Genweb]</ref> ha kartennoù-post<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=8853 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[12 a viz Kerzu]] [[1922]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/15245/plozevet-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. Gant [[René Quillivic]] e voe skultet. Merket eo: ''Da garet hon euz gret bro c'hall betek mervel'' outañ. * Monumant ar re varv (1939-1945), luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=8854&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. Gant [[René Quillivic]] e voe skultet. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3700 |passo1=500 |passo2=250 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=3675 |p2=3541 |p3=3249 |p4=3102 |p5=2838 |p6=2748 |p7=2900 |p8=2972 |p9=2959 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== * [[1912]] : [[Henri Le Moal]], bet Rektor Akademiezh Roazhon etre 1960 ha 1970 ha, da c'houde, eilmaer e Roazhon etre 1977 ha 1983. * [[1913]] : [[Pêr Trepos]], kelenner skol-veur ha yezhour. * [[1914]] : [[Reun Menez Keldreg]], skrivagner. == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|Hartland|Bro-Saoz|England|bloavezh=1986}} *{{Gevelliñ|An Clochán (Ciarraí)-Cé Bhréanainn|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=1999}} {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] (Devon) | [[Hartland]] | 1986 |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border |25px]] [[Iwerzhon]] | [[An Clochán (Ciarraí)|An Clochán]]-[[Cé Bhréanainn]] | 1999 |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Plozévet}} * {{fr}} [http://www.plozevet.org Ti an douristed] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Bro Vigoudenn]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 5mnv1maoyq8qwno1cvgbiuw7utb1sm6 0 12733 2190058 2139688 2026-05-05T09:41:51Z OPAB44 57507 2190058 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pluguen | anvOfisiel = ''Pluguffan'' | skeudenn = Pluguffan-(29)-Église-Saint-Cuffan-02.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason ville fr Pluguffan (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemper Breizh ar C'hornôg]] | bro velestradurel = | kanton = [[kanton Kemper-1]] | cp = 29700 | maer = Alain Decourchelle | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 32,09 | hedred = -4.179216 | ledred = 47.980989 | uk = | ubi = 10 | ubr = 155 | lec'hienn web = [https://pluguffan.bzh/ Ti-kêr] }} '''Pluguen''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus ar [[Glazig|Vro C'hlazik]] e [[Kerne-Izel]], sko ouzh [[Kemper|Kêr-Gemper]], e mervent [[Breizh]]. Emañ [[aerborzh Kemper-Kerne]] er su d'ar [[bourc'h|vourc'h]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː ''Ploecuvan'', 1220; ''Ploecuuan'', ''Plaeguuan'', 1220; ''Ploeguffvan'', 1368; ''Ploeguffan'', 1405; ''Ploeniffan'', 1516; ''Ploeguffvan'', ''Ploeguffan'', 1536; ''Ploeguffvan'', 1574; ''Pluguen'', 1599; 1630; 1731; ''Plugusfan'', 1731.<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == ''"En glazur e c'harv savant en aour ; e vevenn gommek etre gul hag argant".'' Sturienn ː ''War'r prim''. Aozer ː Jakez Derouet. Degemeret gant ar gumun d'ar 27 a viz Ebrel 1984. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === *D'an 19 a viz Du [[2004]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. *D'ar 14 a viz Meurzh [[2005]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. *D'ar 7 a viz Here [[2005|2007]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. *D'an 11 a viz Kerzu [[2013]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 3. ===Deskadurezh=== * E [[2012]] a oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. 14 skoliad a oa bet enskrivet er c'hlas divyezhek d'ar c'houlz-se. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 85 skoliad (16,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. ===Prizioù dazont ar brezhoneg=== * E [[2009]] e oa bet roet da di-kêr Pluguen Priz kentañ dazont ar brezhoneg, rummad Strollegezhioù", gant [[Ofis ar Brezhoneg]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304224740/http://www.ofis-bzh.org/upload/actualite/fichier/bzh/278fichier.pdf]</ref>. == Istor == === Ragistor === * Kavet e voe arroudoù annezidi an [[Neolitik]]. === Henamer === * Arroudoù eus ar [[Galianed-ha-Romaned|C'halianed-ha-Romaned]] ivez, bet kempennet un hent-bras evit mont aes eus Kemper da [[Penmarc'h|Benmarc'h]] gante. === {{XVvet kantved}} === * E [[1490]] e kont ar [[Jean Moreau|chaloni Moreau]] danevell [[emsavadeg]] ar [[kouer|gouerien]] kannet ha lazhet e Prad-ar-Mil-gof war riblennoù an Dour-Ru. Sañset e vije bet tennet anv ar [[gwazh (dour)|gwazh-dour]] diwar ar [[gwad]] skuilhet gant [[soudard]]ed saoz ha spagnol [[gwarnizon]] Kemper. Anv a zo eus an emsavadeg-se e-barzh [[kanaouenn]] "Paotred Plouieo" a lenner er ''[[Barzaz Breiz]]''. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Flô, person, ha Trouboul, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 51.</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,25% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=17728&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas c’hwezek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=17728&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Kuvan'', {{XIIIvet}}-{{XVvet}}-{{XVIIvet}}-{{XIXvet}} kantved. * Chapel ''Itron-Varia ar Grasoù'', {{XVIIvet}}-{{XIXvet}} kantved. * [[Moger]]ioù [[maner]] Treger, {{XVvet kantved}}. * [[Lia-vaen]] e Koad-ar-C'horriged. * [[Krug]] Kerbernez. <gallery> TWR2_rot_crop.jpg|Tour kontrollañ an aerborzh. </gallery> * [[Aerborzh Kemper-Kerne]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1536 |p2=1639 |p3=2203 |p4=3107 |p5=3238 |p6=3155 |p7=3314 |p8=3735 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ;Tud ganet eno *[[1872]] : [[Pêr Brelivet]], barzh brezhonek. ;Tud marvet eno *[[1940]] : [[Pêr Brelivet]], barzh brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Kerloaguen.gif|80px]] |'''de Kerloaguen''' Aotrounez la Bouëxière |''En argant e erez dispak iziliek ha pigosek en gul.'' Sturienn ː ''Sans effroy'' |- |[[Restr:Du Quélennec.gif|80px]] |'''du Quélenec''' Aotrounez Coëtfao |''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' |} ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Wales (1959).svg|border|25px]] [[Kembre]] | [[Llanymddyfri‎]] | 1984 |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Pluguffan}} * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080146/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29216 Pluguen war lec'hienn Geobreizh] *[https://web.archive.org/web/20090726000603/http://kizhierpluguen.cultureforum.net/index.htm Kizhier Pluguen (kelc'h keltiek)] *{{fr}} [http://www.infobretagne.com/pluguffan.htm Infobretagne.com] *{{fr}} [https://www.facebook.com/pluguffanartethistoire/ Pluguffan Art et Histoire] == Levrlennadur == * ''Pluguffan sous la Révolution de 1789'', Pluguffan, Art et Histoire, 2018 * ''Pluguffan, commerçants et artisans pendant les Trente Glorieuses (1945-1973)'', Pluguffan, Art et Histoire, 2022 == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bro C'hlazig]] qfbjjezr81fldaz3rs6b0o3l5v6po2t 0 12739 2190061 2184744 2026-05-05T09:44:27Z OPAB44 57507 2190061 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pont-'n-Abad | anvOfisiel = ''Pont-l'Abbé'' | skeudenn = Chateau de Pont l'abbé.jpg | alc'hwez = Kastell Pont-'n-Abad | ardamezioù = COA fr Pont-l'Abbé.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Su ar Vro Vigoudenn|Su ar Vro Vigoudenn]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne]] | kanton = [[kanton Pont-'n-Abad]] ([[pennlec'h]]) | insee = 29220 | cp = 29120 | maer = Stéphane Le Doaré | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | hedred = -4.221944 | ledred = 47.868056 | longitude = | uk = | ubi = 0 | ubr = 37 | gorread = 18.21 | lec'hienn web = [http://www.ville-pontlabbe.fr Ti-kêr] }} '''Pont-'n-Abad''' a zo ur gumun er [[Bro Vigoudenn|Vro Vigoudenn]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Pons''', 1224; '''Pons Abbatis''', 1289; '''Le Pont l'Abbe''', 1318; '''Pontlabbe''', 1328; '''du Pont l'Abbe''', 1378, 1454; '''de Pontlabbe''', 1454; 1463; '''Pontlabbe''', 1533. == Ardamezioù == "''En aour e leon en gul''" Sturienn : ''Heb ken'' Diviz-kêr : 15 a viz Kerzu 1975 Diwar ardamezioù aotrounez du Pont l'Abbé (en aour e leon en gul, krabanek ha teodek en glazur. 1384) == Brezhoneg == [[Restr:Ti-post (Pont 'abad).jpg|thumb|300px|kleiz|Ti-post Pont-'n-Abad (plasenn ar Republik) gant ur banell vrezhonek]] ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 31 a viz Genver 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * Ur skol divyezhek prevez (Itron-Varia Garmez) a zo eno abaoe [[1995]]. * E distro-skol 2025 e oa 50 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg] </ref>. == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * Preizhet e voe kouent Karmez ha tiez daou vevel eus baron ar Pont gant an emsavidi e miz [[Mezheven|Even]] [[1675]] e-pad [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}Serge Duigou, ''La Révolte des Bonnets Rouges en Pays Bigouden'', Embannadurioù Ressac, Kemper, 1989, pajennoù 5 ha 7</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Daeron, kure Lambour<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 51</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 226 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,40% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29615&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 47 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29615&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas c’hwec’h milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29615&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik Itron-Varia Garmez Savet e voe etre fin ar {{XIVvet kantved}} ha penn-kentañ ar {{XVvet kantved}} gant ur stil gotek. Kavout a reer enni meur a zelwenn gozh har ur rozenn. Diframet e voe ar c'hloastr e penn-kentañ an {{XXvet kantved}} ha kaset da Gemper ma voe adsavet er c'hloerdi. Iliz Itron-Varia a voe dibabet evel danvez pennañ gant ar skrivagner Youenn Drezen e-barzh e romant embannet e 1937 ''[[Itron Varia Garmez]]''. * Iliz kozh dismantret Lambour. * Kastell baroned ar Pont: an ti-kêr ha Mirdi ar Vro Vigoudenn ennañ. * Stang ar Pont. * Koad Sant-Laorañs. <gallery> Plasenn ar Republik (Pont 'Abad).jpg|Plasenn ar Republik. Plakenn enor Yann Ar Ber (Pont 'abad).jpg|Plakenn enor Yann ar Berr. Koc'hu Pont 'abad.jpg| Koc'hu Pont-'n-Abad. </gallery> == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=9000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=6396 |p2=6791 |p3=7325 |p4=7266 |p5=7374 |p6=7849 |p7=8132 |p8=8374 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1878]] : [[Hyacinthe Kerniliz]], skrivagner brezhonek. * [[1899]] : [[Youenn Drezen]], skrivagner brezhonek. * [[1913]] : [[Kaourintin Riou|Korantin Riou]], frer, kelenner, skrivagner brezhonek. * [[Bernard Le Brun]], ardamezour. * Visant Enored (gwenvidik). ===Tud marvet eno=== * [[1956]] : [[Hyacinthe Kerniliz]], skrivagner brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Argouges-d.jpg|80px]] |'''d'Argouges''', Familh c'henidig eus Normandi; baroned Pont-n'-Abad |''Palefarzhet entre aour ha glazur, e deir fempdiliaouenn en gul balirant'' |- |[[Restr:Baude de Vieuville.gif|80px]] |'''Baude''' Baroned Pont-n'-Abad |''En argant e zri fenn bleiz diframmet en sabel'' |- |[[Restr:De Beaumanoir.gif|80px]] |'''Beaumanoir''' Baroned Pont-n'-Abad |''En glazur e unnek c'hanochenn en argant, 4, 3, 4'' |- |[[Restr:Du Quélennec.gif|80px]] |'''du Quélenec''' Baroned Pont-n'-Abad |''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' |} == Melestradurezh == == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Schleiden]] | 1979 |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Beanntraí]] | 1985 |- | [[Galiza]] | [[Betanzos]] | 1993 |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Pont-l'Abbé}} * [https://web.archive.org/web/20130828000108/http://www.ville-pontlabbe.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] == Levrlennadur == * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Bro Vigoudenn]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] oysz9jlhqcujgia9zu2epcu0nceye3k 0 12759 2190062 2120253 2026-05-05T09:45:25Z OPAB44 57507 2190062 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Poullaouen | anvOfisiel = ''Poullaouen'' | skeudenn = 12 Poullaouen vu de La Mine.JPG | alc'hwez = Ar vourc'h, gwelet eus ar Vengleuz. | ardamezioù = Blason ville fr Poullaouen (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin|Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Poc'hêr Kumuniezh]] | bro velestradurel = | kanton = [[kanton Karaez-Plougêr|Karaez-Plougêr]] | maer = Didier Goubil | amzer-gefridi = [[2001]]-[[2026]] | gorread = 88.56 | hedred = -3.641389 | ledred = 48.340834 | uk = | ubi = 69 | ubr = 218 }} '''Poullaouen''' ({{LFE|[pu'lɔw(ɘ)n]}}) zo ur gumun e [[Bro-Gerne]] ([[Poc'hêr]]) e [[kanton Karaez-Plougêr]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e kornôg [[Breizh]]. ==Douaroniezh== Ar [[Stêr Arc'hant]] hag ar [[Stêr Aon]] a gember e Poullaouen. ==Anv== === Stummoù bet skrivet === <nowiki>*</nowiki> Bernard Tanguy (1990) : "'''Ploelouen''', c. 1330; '''Ploelouan''', 1349; '''Ploelouguen''', 1368; '''Ploe Louan''', XIVvet.; '''Ploelouen''', 1496, 1535; '''Poulaven''', 1591; '''Poullaouen''', 1677" <nowiki>*</nowiki> Erwan Valerie (1995) : "'''Ploelouen''', c. 1330; '''Ploelonguen''', 1368; '''Ploelouan''', '''Plebe Louan''', 1330; '''Ploelouguen''', 1368; '''Ploelouen''', 1480; '''Ploebouen''', 1516; '''Ploelouen''', 1536; '''Ploelauen''', 1574; '''Poulaven''', 1591; '''Pouliouen''', 1630; '''Pleulouan''', 1636; '''Poullouen''', 1654" === Gerdarzh === Eus [[plou]] pe "ploe" (= parrez) ha [[Louan]], pe [[Laouen]], manac'h [[iwerzhonat]], anavezet e [[Kembre]] evel sant [[Llywan]], a zo ivez sant [[Kerlouan]]{{Daveoù a vank}}. == Ardamezioù == ''En erminoù e deir c'hebrenn en gul''. == Istor == === {{XVIIvet}} kantved === ;[[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] *Un digoll a 3 600 lur a voe paeet gant ar barrez d'an aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e [[Sant-Hern]] d'an [[11 a viz Gouere]] [[1675]] e-kerzh [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz|an emsavadeg]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 106-109</ref>. *Ac'hubet e voe kastell an Timeur e miz Gouere emichañs hag e penn-kentañ miz Gwengolo ivez<ref>[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 113</ref> ; ennañ e voe lazhet [[Sebastian ar Balp]] e-kerzh nozvezh an [[3 Gwengolo|2 d’an 3 a viz Gwengolo]] [[1675]], noz kent an emsavadeg vras raktreset, gant breur markiz al lec'h, [[Claude de Percin de Montgaillard]]; lakaet e voe korf-marv ar Balp war ziskouez dirak kastell an Timeur. === {{XXvet}} kantved === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 151 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>Monumant ar re varv e bourc'h Karaez</ref>, da lâret eo 4,15% eus ar boblañs e 1911. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 23 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16723&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[5 a viz Genver]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-75-BO (anvet "Slo Time Sally", marilhet 42-30200 ha kodet GL-R, 94{{vet}} Bomb Group, 410{{vet}} Squadron) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] e Logodennig e Poullaouen gant dek milour en e vourzh; tapet e voe daou nijour gant an Alamaned, seizh all a zeuas a-benn da achap ha da zistreiñ da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]], mervel a reas ar milour arall, douaret eo er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. *Dieubet e voe ar gumun gant [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]] d'ar [[5 a viz Eost]] [[1944]]. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas pemp milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16723&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. === {{XXIvet}} kantved === Kresket eo bet ar gumun d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2019 goude bezañ bodet gant [[Lokmaria-Berrien]]<ref>{{fr}}[http://www.finistere.gouv.fr/content/download/28776/222146/file/RAA+41.pdf Recueil des actes administratifs de la préfecture du Finistère], 1{{añ}} Kerzu 2018</ref> == Monumantoù ha traoù heverk == === Iliz === <gallery>04 Poullaouen église paroissiale Saint-Pierre et Saint-Paul.JPG|Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''</gallery> * An iliz katolik. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:800 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3750 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 text:2012 bar:2013 bar:2020 text:2020 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 3421 bar:1800 from:0 till: 3611 bar:1806 from:0 till: 3355 bar:1821 from:0 till: 3142 bar:1831 from:0 till: 3544 bar:1836 from:0 till: 3685 bar:1841 from:0 till: 3700 bar:1846 from:0 till: 3733 bar:1851 from:0 till: 3723 bar:1856 from:0 till: 3662 bar:1861 from:0 till: 3720 bar:1866 from:0 till: 3380 bar:1872 from:0 till: 3158 bar:1876 from:0 till: 3176 bar:1881 from:0 till: 2966 bar:1886 from:0 till: 3172 bar:1891 from:0 till: 3220 bar:1896 from:0 till: 3232 bar:1901 from:0 till: 3353 bar:1906 from:0 till: 3468 bar:1911 from:0 till: 3640 bar:1921 from:0 till: 3635 bar:1926 from:0 till: 3640 bar:1931 from:0 till: 3434 bar:1936 from:0 till: 3316 bar:1946 from:0 till: 3016 bar:1954 from:0 till: 2586 bar:1962 from:0 till: 2327 bar:1968 from:0 till: 2075 bar:1975 from:0 till: 1793 bar:1982 from:0 till: 1731 bar:1990 from:0 till: 1574 bar:1999 from:0 till: 1498 bar:2006 from:0 till: 1383 bar:2012 from:0 till: 1371 bar:2013 from:0 till: 1335 bar:2020 from:0 till: 1473 </timeline> == Melestradurezh == == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Deskadurezh === * E [[2010]] a oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa 22 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (28,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>. == Tud == ===Tud ganet eno=== * [[1811]] : [[Prosper Proux]], saver kanaouennoù ===Tud marvet eno=== * [[1675]] : [[Sebastian ar Balp]], penn-bras [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]], drouklazhet ==Ardamezeg ar familhoù== {| | |[[Restr:Le Bigot de Kerjégu.gif|60px]] | :'''Le Bigot de Kerjégu''' :''En argant e wiñver e limestra kurunennet en aour''<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy (1890), ''Nobiliaire et armorial de Bretagne'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne/B p. 83]</ref>. |} ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | {{Bro-Saoz}} | [[Brixton]] | 1990 |} == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Poullaouen}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29027 Poullaouen war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 2p81kmt4zwq13qwtojmd55bbxvmpuih 0 12763 2190010 2186556 2026-05-05T07:30:57Z OPAB44 57507 2190010 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kemperle | anvOfisiel = ''Quimperlé'' | skeudenn = 1272 Quimperlé.jpg | alc'hwez = Ar c'hoc'hu hag iliz ar Groaz Santel ({{XIvet kantved}}) | ardamezioù = COA fr Quimperlé (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} - {{Bro-Wened}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Kemperle|Kemperle]] ([[pennlec'h]]) | insee = 29233 | cp = 29300 | maer = Michaël Quernez | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 31.73 | hedred = -3.55 | ledred = 47.87 | uk = | ubi = 2 | ubr = 83 | lec'hienn web = [http://www.quimperle.com/ Ti-kêr] }} '''Kemperle''' a zo ur gumun e departamant [[Penn-ar-Bed]], e [[Mervent]] [[Breizh]]. Pennlec'h [[kanton Kemperle]] eo. Emañ war varc'h etre [[Kerne]], tu kornôk ar stêr, ha [[Bro-Wened]], tu reter ar stêr Izol. == Douaroniezh == === Stêrioù Kemperle === <gallery> ArstêrEleeKemperle.JPG|Ar stêr [[Ele]] KemperlearstêrIzol.jpg|Ar stêr [[Izol]] </gallery> <gallery> Quimperlé quai Brizeux.JPG|Dourioù ar stêr [[Izol]] hag ar stêr [[Ele]] a ya d'ober al [[Laeta]]; en tu-dehoù, ar c'hae [[Aogust Brizeug|Brizeug]] AnDourdueKemperle.jpg|An [[Dourdu (Laeta)|Dourdu]], adstêr d'al Laeta </gallery> == Anv == ==== Stummoù skrivet ==== * M.N Bouillet (1863) : gwechall '''Quimper-Ellé''' * Bernard Tanguy (1990)  : '''Villa Kermperlegium''', c. 1050; '''Kemper''', c. 1050; '''Kemperele''', c. 1050; '''Kemperelle''', 1146; '''Kemperele''', 1364; '''Kemperle''', 1462 * Erwan Vallerie (1995) : '''Anauroth scilicet Kemper''' XIvet; '''Kemperlensem''' 1038; '''Villa Kemperelegium''' c 1050; '''Camperelegio''' 1135; '''Kimper''' 1160; '''Kernperele''' 1220; '''Kemperle''' 1239; '''Kemperle''' 1267; '''Kuemperele''' 1275; '''Kemperle''', '''Kemperele''' 1304; '''Kimperle''', '''Kemperele; Kemperle''' 1343; '''Kemperele''' 1354; '''Kampperle''' 1366; '''Kemperele''' 1368; '''Keremperle''' 1371; '''Kamperlle''' 1375; '''Kemperle''' 1384; '''Kimperle''' 1395, '''Kemperele''', '''Kemperle''' 1415; '''Kimperle''' 1423; '''Kemperle''' 1425; '''Quemperle''' 1442; '''Kemperle''' 1451; '''Kemperleyo''' 1453 ; '''Kaemperelleyo''' 1480; '''Kemperle''' 1516; '''Kimperle''' 1533; '''Kemperelle''' 1536; '''Querperle''' 1630; '''Quinperle''' 1654; '''Kèmperle''', '''Quimperle''' 1709 ==== Gerdarzh ==== * Dont a ra anv kêr eus hini kember ar stêrioù [[Ele]] hag [[Izol]]. == Brezhoneg == <gallery widths="150px" heights="150px" perrow="3"> Kemperle Panelloù.jpg|Panelloù divyezhek </gallery> ===Ya d'ar brezhoneg=== *D'an 18 a viz Kerzu 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. *D'ar 4 a viz Mae [[2012]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. ===Deskadurezh=== *Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1989]]. *Un hentad divyezhek publik a zo eno abaoe [[2010]] er skol Bisson. *E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 91 skoliad (9,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c'helenn divyezhek]</ref>. ===Prizioù dazont ar brezhoneg=== * E [[2011]] e oa bet roet da di-kêr Kemperle Priz kentañ Dazont ar brezhoneg, rummad “Strollegezhioù” gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]]<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20200213115559/http://www.ofis-bzh.org/upload/actualite/fichier/bzh/385fichier.pdf Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:COA fr Quimperlé (Finistère).svg|110px]] |''En erminoù e c'hilhog en gul, iziliet ha klipennet en aour.'' *Diwar ardamezeg d'Hozier (1696) |- |} == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> IlizkatolikIntronVariaKemperle.JPG|Iliz katolik ''Intron Varia'' e gorre-kêr Église Sainte-Croix de Quimperlé Mieusement.jpg|[[Iliz katolik ar Groaz Santel (Kemperle)|Iliz katolik ar ''Groaz Santel'']] e goueled-kêr KemperlePontLovignon.jpg|Ar pont Lovignon dreist d'ar stêr Ele. </gallery> <gallery> KemperleKoc'hu.jpg|Ar c'hoc'hu. KemperleLeandikozhanUrsulinezed.jpg|Leandi kozh an Ursulinezed. KemperlePrezidial.jpg|Ar Prezidial. KemperleIlizkatolikSantKoulman.jpg|Iliz katolik ''Sant Koulman''. Chapelle Lothéa Quimperlé.JPG|Chapel Lotea. </gallery> * Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=61339 Memorial Genweb]</ref>. Savet e voe e 1920 ha dioueliet d'an [[3 a viz Gouhere]] [[1921]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/5488/quimperle-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. == Dezougen == <gallery> KemperlePorzh-houarn03.jpg|An ti-gar TBKKarr-boutin.jpg|Karr-boutin TBK dirak porzh-houarn Kemperle </gallery> * Ti-gar Kemperle war al [[Hent-houarn Landerne Savenneg|linenn hent-houarn Landerne Savenneg]]. * [[Tro Bro Kemperle]], pe "TBK", ar rouedad dezougen beajourion e Bro Kemperle. == Istor == === Henamzer === * An hent roman eus [[Darioritum]] ([[Gwened bremañ]]) da [[Kemper|Lokmaria-Kemper]] a dreuze an [[Ele]] e Kemperle, an hent roman eus [[Vorgium]] ([[Karaez]] bremañ) d'[[ar Pouldu]] a dreuze Kemperle hag ur "c'hastrum" a voe savet gant ar Romaned war lez dehoù an Ele da ziwall an hentoù<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajennoù 16 ha 17.</ref>. === {{VIvet kantved}} === * Douaroù a vefe bet roet da [[Guntiern|C'huntiern]], ur manac'h deuet eus Kembre, en "Anawrot" ha parrez [[Bei]] gant [[Gradlon]], roue [[Kerne]]. Eno e savas [[abati ar Groaz Santel|abati Anawrot]], kavell kêr Gemperle<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', pajenn 24, e ti an aozer</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Kemperle da benn un distrig<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105.</ref>. * Tennet e voe trev Sant-Dewi (''Saint-David'' ez-ofisiel) digant [[Redene]] ha staget e voe ouzh kumun Kemperle<ref>{{fr}}[http://patrimoine.region-bretagne.fr/sdx/sribzh/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA29000487 Glad]</ref>. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] e parrez Sant-Mikael gant Louis Barbé, person, Thomas Bizien, kure, Fougerolle ha Pierre Davan, menec'h ag urzh Sant Benead, Robert Lallemant, priol e kouent Sant Maoris ha Joseph Bigeon, manac'h ag urzh Sant Fransez; nac'het e voe al le e parrez Sant Mikael gant Lamoignon, aluzenner an ospital, ha Latour, jezuist, aluzenner an Ursulinezed, hag e parrez Sant Kolomban gant Regnier, person, Forget, kure, Frogerays, beleg da sikour kovez ha Boisrouvray, jezuist, e trev Sant Dewi gant Le Moign ha Guennec, kureed, hag e parrez Lotea gant ar person, Galliot e anv<ref>{{br}}[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 51 ha 52.</ref>. === {{XIXvet kantved}} === <gallery> KemperlePorzh-houarn01.jpg|Porzh-houarn Kemperle </gallery> * Erruet an hent-houarn (linenn [[Hent-houarn Landerne Savenneg]]) er gumun e miz Gwenholon 1863. === {{XXvet kantved}} === ====== [[Brezel-bed kentañ]] ====== * Mervel a reas 342 waz eus ar gumun, da lavaret eo 3,72% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=61339&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 51 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29233&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. [[Skeudenn:UndeneusKemperleetfuzuilhetePorzh-Loeiz.JPG|left|thumb|Anv J. Hascouat, un den eus Kemperle, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz]] {{clr|left}} * C'hwec'h gwaz eus Kemperle a voe fuzuilhet e miz Gouhere 1944 gant an Alamaned e Kerfani e [[Molan]]<ref>{{fr}}[http://www.letelegramme.com/local/finistere-sud/quimperle-concarneau/quimperle/kerfany-les-pins-hommage-aux-21-resistants-fusilles-29-07-2009-488645.php "Le Télégramme", ''Kerfany-les-Pins. Hommage aux 21 résistants fusillés]</ref>. * D'an [[23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv pevar den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu [[Alamagn|alaman]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas seizh milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29233&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas seizh milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29233&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center">'''Emdroadur ar boblañs adalek 1793 betek 2012'''<br/> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.8,0.9) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:12500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 text:2012 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 text:1793 bar:1806 text:1806 bar:1821 text:1821 bar:1831 text:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 text:1841 bar:1846 text:1846 bar:1851 text:1851 bar:1856 text:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 text:1866 bar:1872 text:1872 bar:1876 text:1876 bar:1881 text:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 text:1891 bar:1896 text:1896 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1926 text:1926 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2007 text:2007 bar:2011 text:2011 bar:2012 text:2012 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 4549 bar:1806 from:0 till: 4263 bar:1821 from:0 till: 4724 bar:1831 from:0 till: 5275 bar:1836 from:0 till: 5541 bar:1841 from:0 till: 5261 bar:1846 from:0 till: 5791 bar:1851 from:0 till: 6114 bar:1856 from:0 till: 6375 bar:1861 from:0 till: 6240 bar:1866 from:0 till: 6863 bar:1872 from:0 till: 6253 bar:1876 from:0 till: 6533 bar:1881 from:0 till: 6821 bar:1886 from:0 till: 7156 bar:1891 from:0 till: 8049 bar:1896 from:0 till: 8306 bar:1901 from:0 till: 9036 bar:1906 from:0 till: 9176 bar:1911 from:0 till: 9188 bar:1921 from:0 till: 8995 bar:1926 from:0 till: 8969 bar:1931 from:0 till: 9062 bar:1936 from:0 till: 9335 bar:1946 from:0 till: 10679 bar:1954 from:0 till: 10030 bar:1962 from:0 till: 10272 bar:1968 from:0 till: 10698 bar:1975 from:0 till: 10907 bar:1982 from:0 till: 11067 bar:1990 from:0 till: 10748 bar:1999 from:0 till: 10850 bar:2007 from:0 till: 10877 bar:2011 from:0 till: 12156 bar:2012 from:0 till: 12052 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> </div> == Melestradurezh == == Tud == * [[Guntiern]], [[manac'h]] ha sant brezhon hag a savas [[abati]] [[Anawrot]], kavell kêr Gemperle, er {{VIIvet kantved}}. * [[Gourloez]], anavezetoc'h evel "Urlo" pe "Urloù", pe "Sant Urlo", kentañ [[abad]] [[Abati ar Groaz Santel e Kemperle]]. <gallery widths="200px"> KemperleDelwennledGuntiern.jpg|Delwenn-led [[Guntiern|Sant Guntiern]] en [[Iliz katolik ar Groaz Santel (Kemperle)|iliz ar Groaz Santel]]. DelwennledSantUrloù.JPG|Delwenn-led [[Gourloez|Sant Urloù]] en iliz ar Groaz Santel. </gallery> ===Tud bet ganet eno=== <gallery widths="200px"> KervarkerKemperle01.JPG|Delwenn [[Teodor Kervarker|Kervarker]] war lez ar stêr [[Ele]] e Kemperle. </gallery> * [[1789]] : [[Matilin an Dall]], talabarder. * [[1804]] : [[Corentin Marie Le Guillou]], beleg katolik ha sonaozour. * [[1815]] : [[Teodor Kervarker|Kervarker]], dastumer gwerzioù ha lenneg. * [[1876]] : [[Adolphe Beaufrère]], livour-engravour. * [[1949]] : [[Michel Tonnerre]], kaner-sonaozer. * [[1950]] : [[Melaine Favennec]], kaner ha soner. * [[1973]] : [[Ronan Le Flécher]], kazetenner. * [[1993]] : [[Loeiza an Duigoù]], skrivagnerez. === Tud bet marvet eno === * [[1859]] : [[Matilin an Dall]]. * [[1880]] : [[Yann-Wilhoù Herri]], skrivagner. * [[1895]] : [[Teodor Kervarker|Kervarker]], dastumer gwerzioù ha lenneg. * [[1931]] : [[Émile Jourdan]], livour breizhat. * [[1944]] : [[Loeiz Gourlet]], barzh, skrivagner ha troour brezhonek. * [[1981]] : [[Zavier Grall]], skrivagner breizhat. * [[1996]] : [[Glenmor]], kaner. ===Tud beziet eno=== * [[Yann Moñforzh]], dug Breizh. ===Arzourien bet awenet gant Kemperle=== * Livourien: [[Henri Barnoin]], [[Bernard Buffet]], [[Maurice Denis]], [[Louis-Marie Désiré-Lucas]], [[Arthur Midy]], [[Ferdinand du Puigaudeau]], [[Joseph Alexandre Ruellan]], [[Henri Le Sidaner]], [[Charles Wislin]],... === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Auffret de la Vieuville.jpg|60px]] |'''Auffret'''<ref>'''Michel''', mizer Kemperle e 1620; '''Pierre''', belif Kemperle e 1696; ul letanant ouzh gwardoù ar Roue e 1828</ref> aotrounez ar Gosker ha Kerizag |''En glazur e gebrenn en aour heuliet gant teir Katellrodenn ivez en aour'' |- |[[Restr:Saint Alouarn.jpg|60px]] |'''Daniel de Saint-Alouarn''' <ref>- '''Daniel''' de Saint-Allouarn, abad [[Kemperle]] e 1521. Aet da Anaon e 1553.</ref> Aotrounez al lerc'h se , ha Kervéguen, e Gwengad. |''En glazur e leonerezh en argant'' |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Geilenkirchen]] | 1966 |- | [[Restr:Flag of Cornwall.svg|border|25px]] [[Kernev-Veur]] | [[Lyskerrys]] | 1975 |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Baile Átha an Rí]] | 2003 |- | [[Restr:Flag of Mali.svg|border|25px]] [[Mali]] | [[Nara]] | 2003 |} ==Gouelioù== *[[Taol Kurun]], bep bloaz abaoe 1995, e dibenn miz Genver. == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Quimperlé}} *{{fr}} [http://www.quimperle.com/ lec'hienn ar gumun] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kemperle]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Kerfani (Molan) e miz Gouhere 1944]] en5z9hx1zbz0sdj6pnfeb6gjj6dj3tc 0 12764 2190063 2120254 2026-05-05T09:46:12Z OPAB44 57507 2190063 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Redene | anvOfisiel = ''Rédené''<ref>Met skrivet e vez "Rédéné" an aliesañ gant ar gumun, h.a.</ref> | skeudenn = Mairie de Rédené, Finistère.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = | bro = {{Bro-Wened}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton an Arzhanaou|an Arzhanaou]] (betek 2015) [[Kanton Kemperle|Kemperle]] (abaoe 2015) | insee = 29234 | cp = 29300 | maer = Yves Bernicot | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 24.49 | hedred = -3.47 | ledred = 47.85 | uk = | ubi = 4 | ubr = 81 | lec'hienn web = [http://www.redene.fr Ti-kêr] }} '''Redene''' zo ur gumun e [[Bro-Gwened]] e [[kanton Kemperle]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == <gallery> RedeneEle.jpg|Ar stêr Ele e Koad Rozgrann </gallery> * War lez ar stêr [[Ele]] emañ Redene. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː ''Redene'', 1066 ; ''Plebs Redene'', 1081 ; ''Reddene'', ~1330 ; ''Redenez'', 1380 ; ''Redenne'', 1382 ; ''Redene'', 1387. == Istor == === [[Henamzer]] === * An hent roman eus [[Darioritum]] (Gwened bremañ) da [[Kemper|Lokmaria-Kemper]] a dreuze Redene; savet e voe ur c'hreñvlec'h gant ar [[Romaned]] e Mager war lez an hent<ref>[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 16</ref>. === {{XIVvet kantved}} === * [[Brezel hêrezh dugelezh Breizh]]: pilet e voe ur strollad soudarded [[Charlez Bleaz]] e miz Gouere [[1342]] e Redene gant [[Janed Flandrez]]<ref> [http://www.redene.fr/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=41 Lec'hienn ar gumun]</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Tennet e voe trev Sant-Dewi (''Saint-David'' ez-ofisiel) digant Redene ha staget e voe ouzh kumun [[Kemperle]]<ref>[http://patrimoine.region-bretagne.fr/gertrude-diffusion/recherche/globale?texte=Rédéné&type= Glad]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ;[[Brezel-bed kentañ]] * Mervel a reas 53 gwaz ag ar gumun<ref>Monumant ar re varv</ref>. ;[[Eil Brezel-bed]] * Mervel a reas seitek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20865&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[26 a viz Gouere]] [[1944]] e voe serret daou Rezistant ha dafar radio gant an Alamaned, e Kastell Rozgrann, e piaou an tiegezh de Neuville, un ugent bennak all a Rezistanted hag a gave bod er c'hastell a zeuas a-benn da achap; d'an 28 e voe lazhet ur Rezistant all, André de Neuville, a zeuas betek ar c'hastell da glask àr-lerc'h ur skigner-skingomz; lazhet e voe gant an Alamaned ha douaret gante er c'hoad e-kichen ar c'hastell<ref>[https://web.archive.org/web/20140411224756/http://famillebutlerdelarochelle.com/torquat.html Famille Butler de La Rochelle]</ref>. * D'ar [[27 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] marilhet BM200 ha kodet AZ-? eus ar ''234th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] e "Manegwenan"; tapet e voe he levier d'an [[Alamagn|Alamaned]]<ref> [http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Fichenn - Pertes RAF Finistère]</ref>{{,}}<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/27%20juillet%2044/Walton.html Pennadoù ha luc'hskeudennoù - Pertes RAF Morbihan]</ref>. ;Brezelioù didrevadennañ *[[Brezel Indez-Sina]] : mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz [[Gouhere]] [[1954]] er C’hamp prizonidi 75 e [[Ðiện Biên Phủ]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5125457 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. *[[Brezel Aljeria]] : mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an [[13 a viz Here]] [[1959]] e [[Bejaia]] (departamant [[Setif]])<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6420569 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> ChapelSantezMarc'haridRedene.jpg|Chapel ''Santez Marc'harid''. Monumantarrevarv, Redene.jpg|Monumant ar re varv. IlizkatolikRedene.jpg|Iliz katolik ''Sant Pêr hag Intron-Varia Loreta''. RedenedeNeuville.jpg|Monumant André de Neuville, bet lazhet gant an Alamaned d'an 28 a viz Gouere 1944. </gallery> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=1034 |p2=1053 |p3=1759 |p4=2112 |p5=2383 |p6=2313 |p7=2637 |p8=2891 |p9=2898 |p10=2911 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == <gallery> TikêrRedene.jpg|Ar maerdi. </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2020|Anv= Yves Bernicot |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=Meurzh 2001 |Penn=2001 |Anv=Jean Lomenech |Strollad= Tu-dehou, distrollad|Karg= Kuzulier-departamant kozh}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Bennerven-d.jpg|60px]] | :;de Bénerven / Bennerven :Aotrounez al lec'h se ha Kerdanouarn :''En argant e wezenn derv c'heotet, meziet en aour; e c'houezoc'h en gul tremenant war troad ar c'hef.'' |- |[[Restr:Lohéac de Trévoazec.png|60px]] | :;Lohéac :Aotrounez Trevoazeg :''En argant e vailhenn en sabel'' |} == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 27 skoliad (10,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). [https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg] == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Rédené}} * {{fr}} [http://www.redene.fr lec’hienn ar gumun] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075058/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29234 Redene war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 5oqc7qsxwfan1o9shcqf9rh4wpdo8ur 0 12765 2190064 2163621 2026-05-05T09:46:58Z OPAB44 57507 2190064 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ar Releg-Kerhuon | anvOfisiel = ''Le Relecq-Kerhuon'' | skeudenn = Rive droite de l'Elorn-RELECQ KERHUON.jpg | alc'hwez = Ar Releg gwelet eus Plougastell. | ardamezioù = Blason Ville fr Le Relecq-Kerhuon.svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Brest Meurgêr ar Mor]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Gwipavaz|Gwipavaz]] | insee = 29235 | cp = 29480 | maer = Laurent Péron | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 6.43 | hedred = -4.4 | ledred = 48.4 | uk = | ubi = 0 | ubr = 145 | lec'hienn web = [http://www.mairie-relecq-kerhuon.fr/ Ti-kêr] }} '''Ar Releg-Kerhuon''' a zo ur [[kumun|gumun]] eus [[Breizh]] e [[Bro-Leon]] hag e [[departamant gall|departamant]] [[Penn-ar-Bed]]. A-wechoùigoù e vez graet gant an anv "[[Kerc'horr]]" evit ober anv eus ar gumun, gant tud eus an diavaez, met e gwirionez ez eo Kerc'horr ur rannig hepken eus ar gumun, hag evel ma oant pesketaerien e oant brudet en diavaez eus ar gumun. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 2 a viz Gwengolo 2005 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun.<br /> === Deskadurezh === * Er Releg emañ ar skolaj kentañ zo bet digoret gant [[Diwan]]. E Gwengolo 2012 e oa 172 skolajiad ennañ (23,6% eus skolajidi ar gumun)<ref>[https://web.archive.org/web/20070211064034/http://www.ofis-bzh.org/bzh/services/observatoire/travaux.php?travail_id=82 Ofis ar Brezhoneg]</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 122 skoliad e Diwan hag klasoù divyezhek publik ar gumun (11,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref> == Istor == === {{XIXvet kantved}} === * [[1869]]: krouet ar barrez distag diouzh parrez katolik [[Gwipavaz]]. * [[1885]]: skoet e voe an dud gant ar [[kolera|c'holera]]. * [[1896]]: krouet ar gumun diwar ul lodenn eus hini [[Gwipavaz]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 123 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,81% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47323&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Fuzuilhet e voe ur milour bet ganet er gumun gant al lu [[gall]] d'ar 5 a viz Ebrel 1915. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10715&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[5 a viz Gouere]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Armstrong Whitworth Whitley|Whitley]] marilhet V Z6741 R1442 ha kodet MH-? eus ar ''51st Squadron'' eus ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) er Releg-Kerhuon; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e Bered Kerfaotraz e [[Brest]], ne voe ket kavet ar re all<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. *Lazhet e voe 26 den nann-soudard d’ar [[7 a viz Gouhere]] [[1941]] pa voe bombezet ar gumun gant ar [[Royal Air Force|aerlu ar Rouantelezh-Unanet]]<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=61124&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Itron Varia'' ar Releg (1895-1898) - [[Delwenn]] Itron Varia ar Releg (17vet kantved). * [[Maner]] ha [[Chapel]] Losulien (16vet kantved). * [[Kalvar]] Pennarstread (1661). * [[Pont-meur]] an [[hent-houarn]] e Kerhuon (1863-1865). * [[Pont Albert-Louppe]] savet e 1925-1930. * [[Pont an Hirwazh]]. * Ur c'houblad delwennoù kouerien leonat gant [[René Quillivic (kizeller)|René Quillivic]] e penn ar pont Albert-Louppe (1930). ===[[Maner Lossulian]]=== == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Elorn]] emañ ar Releg-Kerhuon. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=12000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=6526 |p2=7001 |p3=8499 |p4=9286 |p5=10569 |p6=10866 |p7=10659 |p8=11175 |p9=11323 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * Rosalie Léon, ur [[matezh|vatezh]] aet da zimeziñ gant ur priñs rusian (1832-1886). * François Penvern, soudard en 3{{e}} Rujumant Troadegiezh,fuzuilhet gant al lu gall e-doug ar [[Brezel-bed kentañ]] d'ar 5 a viz Ebrel 1915, en ul lec'h anvet ''"Le Rendez-vous de Chasse"'' e Koad Hesse en [[Aubréville]], er Meuse (Bro-C'hall)<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?ref=2524514&debut=0 Mémoires des hommes, lec'hienn ministrerezh an difenn]</ref>. * [[Émile Zédé]], besamiral, ganet d'an 23 a viz Genver [[1827]], prefed ar mor e Brest etre 1888 ha 1892, marvet d'an 13 a viz Mae 1900 er Petit-Cosquer (maner ar Gué Fleuri). Kemeret en deus perzh e [[brezel Krimea]] hag e [[Eil Brezel Dizalc'hiezh Italia]]. Komandant lejion a enor Bro-C'hall eo bet<ref>{{Liamm web |langue=FR |titl=L'Ouest-Éclair : journal quotidien d'informations, politique, littéraire, commercial |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6388913/f2.image.r=Kerhuon.langFR |lec'hienn=Gallica |deiziad=1900-05-15 |consulté le=2025-04-02}}</ref>. Douaret e Brest. * [[Léopold Maissin]] (1854-1937), liesteknikian, greantour, rener poultrerezh ar [[Milin-Wenn|Vilin-Wenn]], politikour, betmaer Ar Releg-Kerhuon. * [[Camille Vallaux]], douaroniour, kelenenner e lise Janson-de-Sailly, difenner ar skol laik. Ganet e 1870 e Loir-et-Cher, tremenet en deus e retred e Ty Dreo er Releg-Kerhuon lec'h ma varvas e 1945. * Amiral [[Georges Thierry d'Argenlieu]], ganet e Brest d'ar 7 a viz Eost 1889, marvet d'ar 7 a viz Gwengolo 1964 er c'harmel er Releg-Kerhuon. * [[Pierre Saliou]], marc'hhouarner ganet er Releg-Kerhuon d'an 22 a viz Kerzu 1903. * [[Jean Olié]] (1904-2003), ofiser en [[tirlu gall]]. * Jacques Fitamant (1905-1980), isofiser en [[Eil Rannarme Hobregonet]], kompagnun an Dieubidigezh. * Xavier Langlois (1911-1944), komandant batailhon bale nv 1<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=Xavier LANGLOIS {{!}} L'Ordre de la Libération et son Musée |url=https://www.ordredelaliberation.fr/fr/compagnons/xavier-langlois |lec'hienn=www.ordredelaliberation.fr |consulté le=2025-04-02}}</ref>. * [[Henri Beaugé-Berubé]], ganet e 1920 ha marvet e 2015, stourmer er Frañs Dieub, kompagnun an Dieubidigezh. * [[Jacques Lebreton]], ganet e 1922 ha marvet e 2006, lesanv Jacques Beaugé eus maner Lossulien, stourmer er Frañs Dieub, skrivagner, breur Henri Beaugé-Bérubé. == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Cornwall.svg|border|25px]] [[Kernev-Veur]] | [[Bosvenegh]] | 1979 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Le Relecq-Kerhuon}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20101218193819/http://www.mairie-relecq-kerhuon.fr/ lec'hienn ar gumun] *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29235 ar Releg-Kerhuon war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Releg-Kerhuon}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] ksewbc44wcdxh0qjjh66sbma9oszb6s 0 12767 2190065 2120256 2026-05-05T09:47:59Z OPAB44 57507 2190065 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ar Roc'h-Morvan | anvOfisiel = ''La Roche-Maurice'' | skeudenn = La-Roche-Maurice.jpg | alc'hwez = Dismantroù kastell ar Roc'h-Morvan | ardamezioù = Blason ville fr Roche-Maurice (La) (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz|KK Bro Landerne-Daoulaz]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Plouziri|Plouziri]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Landerne|Landerne]]<small> (abaoe 2015) | insee = 29237 | cp = 29800 | maer = Lenaic Blandin | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.2 | ledred = 48.47 | uk = 100 | ubi = 5 | ubr = 163 | gorread = 12.04 | lec'hienn web = [http://www.larochemaurice.fr/‎ Ti-kêr] }} '''Ar Roc'h-Morvan''' a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Laot, kure er Roc'h, hag Ursin Le Gall, kure Pont-Krist<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajennoù 45 ha 46</ref>. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 32 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,75% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=28170&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas triwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=28170&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz [[Gouhere]] [[1954]] d’an [[23 a viz Meurzh]] [[1946]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1338985 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * jube an Iliz {{XVIvet kantved}}; {| |[[Skeudenn:FR-29237 integlise01.jpg|thumb|150px|diabarzh an iliz (munud)]] |[[Skeudenn:FR-29237 integlise02.jpg|thumb|150px|diabarzh an iliz (munud)]] |- |[[Skeudenn:FR-29237 integlise03.jpg|thumb|150px|diabarzh an iliz (munud)]] |[[Skeudenn:FR-29237 integlise04.jpg|thumb|150px|diabarzh an iliz (munud)]] |} * Ar garnel (eus [[1639]]) ; {| |[[Skeudenn:FR-29237 ankou01.jpg|thumb|150px|karnel - an Ankoù]] |[[Skeudenn:FR-29237 ankou02.jpg|thumb|150px|karnel - an Ankoù]] |} * [[Kastell ar Roc'h-Morvan]] == Douaroniezh == * Ar stêr [[Elorn]] a dreuz ar Roc'h-Morvan. == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a oa digoret e [[2016]]. * E distro-skol 2025 e oa 49 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (31,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg] </ref>. * D'an 10 a viz C'hwevrer [[2020]] e oa bet votet emezelañ d'ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2000 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1195 |p2=1225 |p3=1254 |p4=1401 |p5=1603 |p6=1706 |p7=1851 |p8=1919 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Bishopsteignton]] | 1995 |} == Liammoù diavaez == {{commons|La Roche-Maurice}} *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29237 ar Roc'h-Morvan war lec'hienn Geobreizh] *[http://www.jumelagelarochemaurice.fr/ Lec'hienn ar gevelliñ] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Rochmorvan}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] lt94ckm60j4tjkvoqzy8x10lx2lexgr 0 12770 2190067 2189038 2026-05-05T09:50:28Z OPAB44 57507 2190067 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Rosporden | anvOfisiel = ''Rosporden'' | skeudenn = Rosporden église.JPG | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason ville fr Rosporden (Finistere).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Konk-Kerne Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Rosporden|Rosporden]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Konk-Kerne|Konk-Kerne]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29241 | cp = 29140 | maer = Michel Loussouarn | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 57.37 | hedred = -3.83 | ledred = 47.97 | uk = 98 | ubi = 25 | ubr = 171 | lec'hienn web = {{fr}} [https://mairie-rosporden.bzh/ mairie-rosporden.bzh] }} '''Rosporden''' a zo ur gumun eus [[Bro-Gerne]], e [[kanton Konk-Kerne]] e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. ==Douaroniezh== === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Rosporden''|gwalarn=[[Eliant]]|norzh=[[Tourc'h]]|biz=[[Skaer]]|kornôg=[[Sant-Ivi]]|reter=[[Banaleg]]|gevred=''[[Nizon]]'' ([[Pont-Aven]])|su=[[Mêlwenn]]|mervent=[[Mêlwenn]]}} == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Rosporden (Finistere).svg|75px]] |''En erminoù e c'houwifrell en gul, e gab en glazur.'' *Aozer: J.-É. Benoiston *Diviz-kêr: 8 a viz Mae 1981 |- |} == Anv. == * Erwan Vallerie (1995) : '''Rosperden''', 1262; '''Rospreden''', 1300; '''Rosprenden''', 1333; '''Rosbrenden''', 1352; '''Rospreden''', 1365; 1382; '''Rospredon''', 1383; '''Rosprenden''', 1408; '''Rospreden''', 1415; 1438; 1448; 1457. * Gerdarzh ː ''ros'', gant un anv den ''Preden'' == Istor == === [[Henamzer]] === * An hent roman eus [[Darioritum]] (Gwened bremañ) da [[Kemper|Lokmaria-Kemper]] a dreuze [[Kernevel]]; savet e voe ur c'hamp gant ar [[Romaned]] er Voustoar war lez an hent<ref>[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, hd, (e [[galleg]]), pajenn 16</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Guillot, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 51</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * War lez an [[Hent-houarn Landerne Savenneg|linenn hent-houarn Landerne Savenneg]] bet erruet er gumun e miz Gwenholon 1863 emañ Rosporden. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 2,02% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13932&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Politikerezh ==== * [[1927]] : krouidigezh [[Strollad Emrenerien Vreiz]] e Rosporden d'an [[11 a viz Gwengolo]]. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 37 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13932&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[31 a viz Kerzu]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-75-BO (anvet "Black Swan", marilhet 42-29895 ha kodet DF-H, 91{{vet}} Bomb Group, 324{{vet}} Squadron) eus [[United States Army Air Forces|aerlu ar Stadoù-Unanet]] e [[Banaleg]] hag e Rosporden gant dek milour en e vourzh; tapet e voe c'hwec'h nijour gant an Alamaned, daou all a zeuas a-benn da achap, mervel a reas an daou vilour arall, douaret int er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=9512081 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=9512089 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Stagidigezh ==== * E [[1974]] e voe kevreet kumunioù [[Kernevel]] ha Rosporden. == Monumantoù ha traoù heverk == * An iliz katolik. == Dezougen == [[Restr:RospordenKernePenn-ar-BedBreizhTi-gar.jpg|thumb|300px|kleiz|An ti-gar]] {{clr|left}} == Douaroniezh == == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs adalek 1793 betek 2013 === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.8,0.9) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:8000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 text:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:1806 bar:1821 text:1821 bar:1831 text:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 text:1841 bar:1846 text:1846 bar:1851 text:1851 bar:1856 text:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 text:1866 bar:1872 text:1872 bar:1876 text:1876 bar:1881 text:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 text:1891 bar:1896 text:1896 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1926 text:1926 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 2167 bar:1800 from:0 till: 2261 bar:1806 from:0 till: 2295 bar:1821 from:0 till: 2511 bar:1831 from:0 till: 2536 bar:1836 from:0 till: 2822 bar:1841 from:0 till: 2936 bar:1846 from:0 till: 3080 bar:1851 from:0 till: 3219 bar:1856 from:0 till: 3361 bar:1861 from:0 till: 3172 bar:1866 from:0 till: 3331 bar:1872 from:0 till: 3175 bar:1876 from:0 till: 3472 bar:1881 from:0 till: 3857 bar:1886 from:0 till: 4154 bar:1891 from:0 till: 4323 bar:1896 from:0 till: 4613 bar:1901 from:0 till: 4776 bar:1906 from:0 till: 4999 bar:1911 from:0 till: 5161 bar:1921 from:0 till: 5188 bar:1926 from:0 till: 5346 bar:1931 from:0 till: 5311 bar:1936 from:0 till: 5369 bar:1946 from:0 till: 5606 bar:1954 from:0 till: 5603 bar:1962 from:0 till: 6066 bar:1968 from:0 till: 5863 bar:1975 from:0 till: 7062 bar:1982 from:0 till: 6735 bar:1990 from:0 till: 6485 bar:1999 from:0 till: 6441 bar:2006 from:0 till: 6784 bar:2012 from:0 till: 7435 bar:2013 from:0 till: 7507 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:mammenn- cassini.ehess.fr hag EBSSA </timeline> Evit an niveroù roet a-raok 1975 e gonter annezidi div gumun: Rosporden ha Kernevel. == Melestradurezh == * Betek 2015 e oa [[Kanton Rosporden|penn kanton]]. == Tud == ===Tud ganet eno=== *[[1884]]: [[Henri Guiriec]], beleg, istorour ha skrivagner. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. * E distro-skol 2022 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 24 skoliad (2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).<ref>Ofis Publik Ar Brezhoneg</ref> * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 34 skoliad (5,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm == Gevelliñ == == Pennad kar == *[[Kernevel]]. == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} {{Wikeriadur}} * {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20240613104552/https://mairie-rosporden.bzh/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29241 Rosporden war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] lsozmy6zzp284dmbzshigzf0h6whu7s 0 13181 2189923 2120147 2026-05-04T14:07:35Z OPAB44 57507 2189923 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Landreger | anvOfisiel = Tréguier | skeudenn = France Cotes d Armor Treguier 03.jpg | alc'hwez = Porzh ar gêr gozh. | ardamezioù = Blason de la ville de Tréguier (Côtes-d'Armor).svg | bro = {{Bro-Dreger}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Landreger|Landreger]] | maer = Gireg Arhant | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 1.52 | hedred = -3.231111111 | ledred = 48.785833333 | uk = | ubi = 0 | ubr = 66 | lec'hienn web = {{fr}} [http://www.ville-treguier.fr/ ville-treguier.fr] }} Ur gumun e departamant [[Aodoù-an-Arvor]] eo '''Landreger'''. Kêr-benn istorel [[Bro-Dreger]] ha pennlec'h [[Kanton Landreger]] eo. == Douaroniezh == [[Restr:24 Tréguier vu de l'autre rive du Jaudy.JPG|kleiz|thumb|Landreger gwelet eus ribl dehoù ar [[Yeodi]], e [[Tredarzeg]]]] E kember ar [[Yeodi]] hag ar [[Gindi]] emañ Landreger. ''Stêr Landreger'' a reer eus al lodenn etre ar c'hember ha [[Mor Breizh]]. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Landreger''|gwalarn=[[Priel]],<br>{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Gindi]]''}}|norzh=[[Priel]],<br>{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Gindi]]''}}|biz=[[Tredarzeg]], {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Yeodi]]''}}|kornôg=[[Ar Vinic'hi]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Yeodi]]''}}, [[Tredarzeg]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Yeodi]]''}}, [[Tredarzeg]]|su=[[Ar Vinic'hi]]}} == Anv == ;Stummoù skrivet Bernard Tanguy (1992) : ''Monasterium S. Tutuali Pabut'', ~1050 ; ''S. Pabu-Tual', 1086 ; 'Saint Pabu', dibenn an {{XIIvet kantved}} ; ''Seintpabu'', 1230 ; ''Lantreguer'', 1267 ; ''Lantriguier'', 1296 ; ''Landreguer'', 1330 ; ''Landriguier'', 1376 ; ''Lantreguier'', ''Treguier'', 1394 ; ''Lantreguer'', 1441, 1468 ; ''Ploelantreguer'', 1437, 1486 ; ''Ploelantreguier'', 1543 ; ''Ploulan-Treguier'', 1663. ;Breutadenn diwar orin an anv * Benjamin Jollivet (1859) : ''Traoun-Trecor'', trefoedadur diwar 'Traoan tri cornu'', ''traon an tri c'horn''. Gwelet e vez, a-dal da Landreger, tri spes beg-douar o klotañ gant teir digoridigezh e stumm kornioù, war-zu kêr. Kement e talv anvioù-a-vremañ ''Lantreguer'' (lan tre guer) ha Tréguier<ref>{{fr}}Benjamin Jollivet (1859) : ''Les Côtes-du-Nord''.</ref>. *Bernard Tanguy (1992) ː ''Vallis Trecor'' e vefe troidigezh an anv [[latin]] ''Nant Trecor''<ref>{{fr}}Bernard Tanguy, 1992 ; Jean Huchet (2007).</ref>. * Embanndurioù Flohic (1998) ː ''tri guer'', rak an teir stêr a gember eno : ar Yeodi, ar Gindi hag aber stêr Landreger<ref>{{fr}}Embannadurioù Flohic (1998).</ref>. *Hervé Abalain (2000) ː ''Tricorio'', tri pe trivet strollad (ar bobl, an arme)<ref>{{fr}}Bernard Tanguy (1992) ; Hervé Abalain (2000).</ref>. * Diwar ''traezh gwir'', un touell tennet eus ''Saint-Yves de Vérité''. * Tostaet e vez ivez an anv "Treger" ouzh ''Pagus Tricurius'', ur vro en-dro da [[Tintagel|Dintagel]] e [[Kernev-Veur]]<ref>{{fr}}Bernard Tanguy (1992).</ref>. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Tréguier Blason Guy Le Borgne.gif|52px]] | :''En glazur e deir flourdilizenn en aour, pep hini treset gant teir zañvoezenn en aour'' (Guy Le Borgne, 1667 ; ''cf.'' Louis Mahé) |- |[[Restr:Tréguier. Blason. Pol Potier de Courcy.gif|60px]] | :''En glazur e lestr e ouelioù dispak en argant'' (Pol Potier de Courcy, 1696 ; ''cf'' Louis Mahé) |- |[[Restr:Blason de la ville de Tréguier (Côtes-d'Armor).svg|60px]] | :''En glazur e lestr en argant e ouelioù dispak, mordoant war ur mor kevliv, eilet ouzh kab ouzh dehoù gant ur skoedig en glazur e deir flourdilizenn en aour, 2, 1 ; ouzh kleiz gant ur skoedig en erminig.<ref>D'Hozier, [[1696]] ; kemmet e [[1809]] ; karget gant skoedoù Breizh ha Frañs e [[1885]].</ref> |- |[[Restr:Tréguier. Hôtel de Vile. Armoiries en plafond du grand escalier.jpg|60px]] | :Ardamezioù livet ouzh lein skalier meur an ti-kêr. :*Eilpennet eo lec'hioù ar skoedoùigoù. |} == Istor == === {{XVvet kantved}} === * E Landreger e voe embannet e voe ar geriadur ''[[Catholicon]]'' e [[1499]]. Geriadur latin, gallek ha brezhonek kentañ er bed eo. Peurskrivet e oa bet e [[1464]] gant [[Jehan Lagadeuc]]. === {{XVIIvet kantved}} === *[[1649]] : ur [[Kloerdi|c’hloerdi]] a voe krouet e Landreger gant [[Balthazar Grangier]], [[eskob]] Treger ha chaloni an iliz-veur, Michel Thépault. Etre [[1654]] ha [[1678]] e voe savet ar savadurioù. === {{XVIIIvet kantved}} === *[[1790]] : [[Eskopti Treger]] ac'h eas da get peogwir e tivizas al [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien]] ne vije nemet un eskopti e pep departamant. Bloaz goude e teuas savadurioù ar c'hloerdi da vezañ kazarn ar boliserien hag un toull-bac’h evit ar seurezed o doa nac’het ober an douadenn ha sentiñ ouzh ar Vonreizh, -araok bezañ gwerzhet e [[1799]] evel madoù broadel. *[[1794]] : drastet e voe savadurioù relijiel Landreger ha bez [[Erwan Helouri]] gant batailhon [[Étampes]], ur strollad soudarded an [[Dispac'h Gall]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 96 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="MG">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22362&dpt=22&idsource=44311&table=bp&maxligne=144 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas daou anezhe e [[Belgia]]e penn- kentañ ar brezel : d’an [[21 a viz Eost]] [[1914]], e [[Tamines]] e voe lazhet ul letanant eus an [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5376722 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag e [[Maissin]]ez eas diwar wel ur soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6976130 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet ur serjant eus an [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7005116 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Ul laeradenn a voe en ti-post, gant daou ezel eus ar [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|Rezistañs]] moarvat, d’an 20 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', p. 199, Dastumadenn ''Guerres et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011.</ref>. * Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe un is-letanant eus ar gumun d’an [[8 a viz Here]] [[1949]] en [[Haiphong]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6942829 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour. == Monumantoù ha traoù heverk == === An iliz-veur === [[Restr:France_Cotes_d_Armor_Treguier_02.jpg|thumb|An iliz-veur, savet gant [[Tudwal|Sant Tudwal]] war dismantroù ur manati.]] ;Diavaez * Tour an Diaoul Tour iliz-veur Sant Tugdual zo palaret meur a wezh. Ne voe ket aes e adsavadur. Adsavadur an tour diwezhañ ne oa echuet nemet e 1785. Adsavet e oa bet gant maen dantelezhet ha pevar sin c'hoari kartoù : pikez, keur, karo ha treflez en enor da Loeiz XVI en doa arc'hantouet anezhañ gant taosoù merzhet dre lotirioù. Gwalleurioù an tour-mañ o doa krouet ur vojenn dastumet gant [[Anatol ar Braz]] ; ar veleien, bezivet dre fontadeg retolz, o deus sinet ur pakt gant an diaoul. En eskemm eneoù ar re aet da anaon bep Sul etre oferenn ha [[gousperoù]], e-pad ur bloavezh, e troe kein an diaoul d'e strobinell. Met ar person oc'h oferenniñ en doa gallet touellañ an diaoul o chadennañ gousperoù goude un oferenn. <gallery> Tréguier. Cathédrale. Robida.jpg|Tresadenn gant Robida Tréguier. Cathédrale. Carte postale; armoric.jpg|Iliz-veur. Kartenn-bost, fin an {{XIXvet kantved}} France Cotes d Armor Treguier 05.jpg|An iliz-veur </gallery> ;Diabarzh [[Restr:Pardon Landreger - 21.05.2023.jpg|thumb|Pardon Sant Erwan e iliz-veur Landreger.]]<gallery> France Cotes d Armor Treguier 06.jpg|Nev an iliz-veur Tréguier. Satue de saint Tugdual dans la cathédrale.jpg|Delwenn sant Tual en iliz-veur Tréguier. Statue de saint Yves dans la cathédrale.jpg|Delwenn sant Erwan en iliz-veur Tréguier. Tombeau de saint Yves dans la cathedrale.jpg|Bez sant Erwan en iliz-veur Tréguier. Tombeau de saint Yves. Fleurs. 19-05-2002.jpg|Bez sant Erwan. Bleuñv. 19.05.2002 Tréguier. Cénotaphe du duc Jean 5.jpg|Delwenn en e c'hourvez an dug Yann V Tréguier. Evêques. Portraits.jpg|Poltredoù an eskibien </gallery> === Ar c'hloastr === <gallery> StTudwal Landreger1.JPG|Kloastr iliz-veur Sant-Tudwal </gallery> === Delwenn Ernest Renan === [[Restr:Tréguier. Le Petit Journal. 27-09-1903.jpg|thumb|''Le Petit Journal'', 27-09-1903. Kristenien hengounelourien o enebiñ ouzh delwenn Ernest Renan]] <gallery> Tréguier. Monument Ernest Renan. Carte postale Levy-Neurdein.jpg|Monumant Ernest Renan. Kartenn-bost Levy-Neurdein Tréguier. Monument Ernest Renan 1.jpg|Renan kozh, gant e wreg Tréguier. Monument Ernest Renan. Dos.jpg|Kein ar monumant da Ernest Renan Tréguier. Monument Ernest Renan. face.jpg|Talbenn monumant Ernest Renan hag an doueez [[Athena]], mestrez war ar skiant. Tréguier. Monument Ernest Renan.jpg|Ernest Renan en e soñj </gallery> === Monumant an Enebadur === <gallery> Tréguier. Calvaire de la Protestation.jpg|Kalvar an Enebadur e traoñ plas-kêr. Tresadenn pluenn Tréguier. Calvaire de la Protestation. 1907.jpg|Kalvar an Enebadur, war lez ar Yeodi. 1907 Tréguier. Calvaire de la Protestation. CP Hamonic.jpg|Kalvar an Enebadur. Kartenn-bost. Hamonic Tréguier. Calvaire de la Réparation.jpg|2020 Tréguier. Calvaire de la Protestation. Socle.jpg|Enskrivadur latin-brezhoneg (yezh Treger)-galleg. </gallery> Enskrivadur e brezhoneg yezh Treger ː "EN GWIRIONEZ AN DEN ZE E OA MAB DOUE" === [[Chapel ar Paolinezed]] === === Peulvan Anatol Ar Braz (e Koad ar Barzh, war lez ar Gindi) === <gallery> Anatole Le Braz. Stèle 1.jpg|Peulvan 1 Anatole Le Braz. Stèle 3.jpg|Peulvan 3 (gant skrabadennoù) </gallery> * Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44311 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz-veur, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=74525 Memorial Genweb]</ref>. == Tud == === Tud liammet ouzh istor kêr === * [[Tudwal (sant)|Sant Tual]]. * [[Sant Erwan]]. * [[Jehan Lagadeuc]]. === Tud bet ganet eno === * [[Steven-Jozef-Mari Cillart]] a Gernevez, bet ganet e Landreger an 12t Here [:Restr:///C:/Mes sites Web/1021 webmaster/almanach18/1755.htm 1755] ; divroet ; en eus kemeret perzh e dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e [[Kiberen]] e [[Almanach18/1795.htm|1795]], evel eil-letanant e du Dresnay. Bet tapet, eo bet kondaonet e [[Gwened]] ar 16 thermidor AN III / lun 3t Eost 1795, da heul e vreur. * [[Amand-Mazhe-Mari Cillart a Gernevez]], skoliad ar vorlu ; bet ganet e Landreger ar 26t Gwengolo 1766 ; divroet ; en eus kemeret perzh e dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e [[Kiberen]] e [[Almanach18/1795.htm|1795]], evel eil-letanant e du Dresnay. Bet tapet, eo bet kondaonet e [[Gwened]] ar 16 thermidor AN III / lun 3t Eost 1795, da heul e vreur. * [[Ernest Renan]], skrivagner ha prederour [[Bro-C'hall|gall]], [[28 a viz C'hwevrer]] [[1823]]. * [[Henri Pollès]], skrivagner gallek, romantour, barzh ha saver arnodskridoù, [[13 a viz Gouere]] [[1909]]. * [[Erwan Kervella]], treser ha skrivagner, [[15 a viz Eost]] [[1949]]. * [[Herve Bihan]], daneveller, kelenner brezhoneg e [[Skol-veur Breizh-Uhel]] ha rener ar gelaouenn [[Hor Yezh]], [[14 a viz Gouere]] [[1956]]. === Tud bet marvet eno === * [[1794]] : [[Ursule Thierrier]], dibennet dre m'he devoa sikouret kuzhat beleien. * [[1804]] : [[Jacques Le Brigant]], brizhkeltiegour, d'an [[3 a viz C'hwevrer]]. * [[1852]] : [[Alain Durand]], barzh brezhonek. * [[1888]] ː [[Eugène Bouché|Eugène-Ange-Marie Bouché]], eskob Sant-Brieg ha Landreger. * [[1984]] : [[Paol ar Flemm]], sonaozer breton, [[31 a viz Gouere]]. === Tud beziet eno === * [[Anatol ar Braz]], skrivagner. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Olivier de Kerthomas.gif|60px]] | :? Olivier <ref>Aotrounez Kerthomas e [[Lannolon]] ; Kervegan ?</ref> :Senesal Landreger , kannad ouzh ar Breujoù e 1717 :''En argant e groaz divouedet en sabel'' |} == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1962=== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3500 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |bl9=2018 |p1=2885 |p2=3059 |p3=3257 |p4=3130 |p5=2799 |p6=2679 |p7=2676 |p8=2489 |p9=2401 |mammenn=EBSSA |bl10=2021|p10=2409}} == Brezhoneg == ===Ar Brezoneg er Skol=== * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle, pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ===Deskadurezh=== * Ur skol zivyezhek (Itron-Varia) a zo eno abaoe [[1997]]. * E distro-skol 2025 e oa 26 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. ==Gevelliñ== *{{Iwerzhon}} : [[Mala]] (1989) *{{Galiza}} : [[Mondoñedo]] (1997) == Levrlennadur == * {{fr}}Ogée : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne'', 1780 * {{fr}}Louis Mahé : ''Monsieur Saint Yves''. Armand Prud'homm embanner. Sant Brieg. 1949 * {{fr}}A. Marteville & P. Varin : kendalc'herien ha reizherien Ogée. Molliex, Libraire-Editeur, rue royale, Rennes, 1843. Adembannet gant Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993 * {{fr}}Adolphe Guillou : ''Essai historique sur Tréguier par un Trécorrois'. Moulerezh Francisque Guyon, Sant-Brieg 1913. Adembannet Laffitte Reprints. Marseille. 1979 * {{en}}Ordnance Survey : ''Map of Britain in the Dark Ages'. Southampton. 1966 * {{fr}}Pierre Barbier : ''Le Trégor historique et monumental''. Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960 * {{fr}}Bernard TANGUY : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes-d'Armor''. ArMen-Chasse-Marée. 1992. * {{fr}}Jean Balcou : ''Renan de Tréguier''. Christian Pirot Embanner. 1999 ==Liammoù diavaez== {{Commonscat|Tréguier}} {{Wikeriadur}} *{{Fr}} "[http://www.ville-treguier.fr/ ville-treguier.fr]", lec'hienn ofisiel an ti-kêr. *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22362 Landreger war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Landreger]] [[Rummad:Yeodi]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] s0gk9gs2q8g008jd5xn26hgt3rcw7dy 0 13273 2189905 2120128 2026-05-04T13:23:56Z OPAB44 57507 2189905 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ar C'houerc'had | anv all = Ar C'hozhvarc'had | anvOfisiel = ''Le Vieux-Marché'' | skeudenn = Le Vieux-Marché, Chapelle des Sept-Saints 02.JPG | alc'hwez = Chapel ar Seizh Sant<hr> | bro = {{Bro-Dreger}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Plouared|Plouared]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Plistin|Plistin]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22420 | maer = Alain Garzuel | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 23.13 | hedred = -3.446666667 | annezidi = C'houerc'hadiz / Kozhvarc'hadiz | ledred = 48.607777778 | uk = 126 | ubi = 27 | ubr = 192 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.commune-levieuxmarche.com/ Ti-kêr] }} '''Ar C'houerc'had''', pe '''Ar C'hozhvarc'had'''<ref>"[http://devri.bzh/dictionnaire/k/kozhvarchad-ar-chouerchad/ Kozhvarc'had / Ar C'houerc'had]" war al lec'hienn ''devri.bzh''</ref><ref>"[https://niverel.brezhoneg.bzh/br/kerofis/5028 Ar C'houerc'had]" war KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)</ref>, a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Bro-Dreger]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == * Ar C'houerc'had he deus al Leger evit bevenn war ar reter, gant Tregrom ha Plûned. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Ar C'houerc'had''|norzh=[[Ploubêr]]|biz=[[Tonkedeg]], [[Plûned]],<br/>{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Leger]]''}}|kornôg=[[Plouared]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Leger]]''}},<br/>[[Tregrom]]|su=[[Plounevez-Moedeg]]}} == Istor == * Un [[trev (anv-lec'h)|drev]] eus parrez [[Plouared]] e oa, kent bezañ lakaet da barrez distag e 1860 ha da gumun e 1866. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 138 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,23 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="MG">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22387&dpt=22&idsource=514&table=bp&maxligne=145 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe daou anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d’an [[21 a viz Eost|21]] en [[Arsimont]] ur soudard eus an [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6895018 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha d’an [[22 a viz Eost|22]] e [[Maissin]], ur soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id= 7005677 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] ez eas ur soudard eus an [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] diwar wel e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7108019 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas seizh den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Les Sept-Saints dans le choeur.jpg|Ar seizh sant e chantele o chapel. </gallery> * [[Chapel ar Seizh Sant]] : eno e vez ur birc’hirinded [[Kristeniezh|kristen]] ha [[muzulman]] da enoriñ [[Breudeur ar Seizh Hun]]. * Chapel an Drinded. * Maner Gwern ar C’hamm. * Maner Keramborn. <gallery> 006 Le Vieux-Marché Monument aux morts.JPG|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=514 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, ''Doue d'ho vardono'', luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=102954 Memorial Genweb]</ref>. == Tud == * [[Fañch an Uhel]], gwerinoniour ha barzh brezhonek (d'ar [[6 a viz Even]] [[1821]]). * [[Añjela Duval]], barzhez ha skrivagnerez vrezhonek (d'an [[3 a viz Ebrel]] [[1905]]). * [[Louis Massignon]] (1883-1962), skolveuriad a studie an islam. == Brezhoneg == [[Restr:Le Vieux-Marché. Panneau d'agglomération.gif|thumb|Panell degemer divyezhek.]] === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 22 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (24 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. === Ya d'ar Brezhoneg === * D'an 11 a viz Gouere [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 2 oa bet roet d'ar gumun. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1600 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=1528 |p2=1469 |p3=1421 |p4=1289 |p5=1187 |p6=1109 |p7=1117 |p8=1306 |p9=1317 |p10=1280 |mammenn=EBSSA }} ===Gevelliñ=== *{{Iwerzhon}} : [[Ráth Luirc]], [[1997]] (a-gevret gant [[Plouared]]) ==Levrlennadur== * {{fr}}ARSSAT, ''Le Vieux-Marché ar C'houerc'had ses noms de lieux et leur histoire'', An Alarc'h Embannadurioù, 2011 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Le Vieux-Marché}} *{{br}} [https://www.geobreizh.bzh/br/geobreizh-en-linenn-en-dro/ Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:C'houerc'had}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] azhnu754wa20dt8q00ju8nal5b05ji4 0 13671 2190068 2120259 2026-05-05T09:51:23Z OPAB44 57507 2190068 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Divi | anvOfisiel = ''Saint-Divy'' | skeudenn = Saint-Divy Eglise paroissiale.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz|KK Bro Landerne-Daoulaz]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Landerne|Landerne]] | insee = 29245 | cp = 29800 | maer = Michel Corre | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | hedred = -4.33 | ledred = 48.45 | uk = | ubi = 30 | ubr = 129 | gorread = 8.52 | lec'hienn web = [http://www.saint-divy.fr/ Ti-kêr] }} '''Sant-Divi''' (distaget {{IPA|[sãnˈdiː.vi]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Landerne]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == * Eieniñ a ra an [[Aber Benniged]] e Sant-Divi. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 41 skoliad (23,4 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 34 gwaz ag ar gumun, eleze 5,12% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=32794&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas c’hwec’h den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=32794&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'ar [[15 a viz C'hwevrer]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Bristol Beaufort|Beaufort I]] marilhet L9794 ha kodet MW-R eus ''217th Squadron'' ar [[Royal Air Force]] (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) e Sant-Divi; lazhet e voe e voe he fevar nijour, ne voe ket kavet o c'horfoù<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== * Mervel a reas ur c’haporal eus ar gumun d’an [[31 a viz Genver]] [[1957]] e [[Philippeville]] (departamant [[Konstantin (Aljeria)|Konstantin]])<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6418821 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Le_calvaire_de_Saint-Divy_en_1910.jpg Saint-Divy_Calvaire_1.jpg Saint-Divy_calvaire_2.jpg Saint-Divy_mur_de_l'enclos_paroissial.jpg Saint-Divy_1_Fontaine_Saint-Divy.jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Divi'', {{XVvet kantved}}, he c’harnel hag an daou galvar (1652), an dremenell hag ar feunteun. <gallery> Monument_aux_Morts_-_St_Divy-29.jpg </gallery> * Monumant ar re varv,  "Parrez Sant-Divy d’he bugale maro er vrezel 1914-1918", luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=32794 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1500 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=529 |p2=533 |p3=745 |p4=1141 |p5=1413 |p6=1407 |p7=1321 |p8=1414 |p9=1444 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud marvet eno=== *[[Édouard Leclerc]] (1926-2012), kenwerzhour. == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Saint-Divy}} *{{fr}} [http://www.saint-divy.fr Lec'hienn ar gumun] *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29245 Sant-Divi war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20091001092014/http://www.sdstt.com/ lec'hienn ar c'hlub tennis-taol] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] o93uh06yvfb5dtw9w4rnp6sm679li58 0 13682 2190069 2183053 2026-05-05T09:52:49Z OPAB44 57507 2190069 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Evarzeg | anvOfisiel = ''Saint-Évarzec'' | skeudenn = Mairie_de_Saint-Évarzec,_Finistère.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Saint-Évarzec (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant|KK Bro Fouenant]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Fouenant|Fouenant]] | insee = 29247 | cp = 29170 | maer = René Rocuet | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 24.65 | hedred = -4.02048 | ledred = 47.936636 | uk = | ubi = 16 | ubr = 102 | lec'hienn web = [http://www.ville-saint-evarzec.fr/ Ti-kêr] }} '''Sant-Evarzeg''' a zo ur gumun eus ar [[Bro C'hlazig|Vro C'hlazik]] e [[kanton Fouenant]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Brezhoneg == * 1903: dic'hopret e voe ar person gant ar Stad c'hall dre ma rae ar c'hatekiz e Brezhoneg. * D'ar 26 a viz Gwengolo 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === '''Deskadurezh''' === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1985|20]]22 * E distro-skol 2025 n'e oa ket enskrivet skoliad er c'hlasoù divyezhek. == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh pevar den eus Sant-Evarzeg, Corentin Verou, Jean Clément, Ollivier Jullot hag e wreg, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Du, person, hag Hascouet, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 50</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 82 waz ag ar gumun, da lâret eo 5,17% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10715&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 21 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10715&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == {{LabourAChom}} <gallery> 260 Penmarch Musée Préhistoire finistérienne.jpg| 261 Penmarch Musée Préhistoire finistérienne.jpg| </gallery> * [[Oadvezh an arem]]. * Maner Kerinou. * Lenn ar Vur. * Maner ar Vur. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=10715 Memorial Genweb]</ref>. === Savadurioù relijiel katolik === ==== Iliz-parrez ''Sant Primel'' ==== <gallery> IlizSantEvarzeg.JPG </gallery> * Er {{XVIIvet kantved}} e voe savet an iliz. Adkempennet eo bet etre 1848 ha 1850. Adsavet e voe ar c'hloc'hdi en 1900. Taolennet eo Sant Primel evel un diagon gant un delwenn, hag evel ur penitiour war ur banell kizellet dirak an aoter. E diabarzh an iliz ez eus ivez ur stroll teir delwennig koad eus ar XVIIvet kantved a daolenn ar Werc'hez he Bugel, sant Dominig ha santez Katell a Siena. Un tamm eus un tach, eus ar Gwir Groaz sañset, a oa bet digaset eus Roma e 1526 gant ar person Youen Loheag. Miret eo en ur relegour ha zo klenket e-unan e-barzh ur c'hasedig arc'hant. ==== Chapel Sant Filiber ==== <gallery> 096_Saint-Evarzec_Chapelle_Saint-Philibert.jpg </gallery> * Ar chapel kentañ, gouestlet da [[Filiber (sant)|sant Filiber]] dija, oa bet savet war-hed un nebeud kantadoù metroù diouzh al lec'h a vremañ. Er XIXvet kantved, e kinniige kouezañ en he foull. Bennozh d'ul legad gant Adolphe Porquier, feilañser e Kemper, ha d'un donezon gant e c'hoar, an itron Ansker, e oa adsavet ur chapel nevez en 1870. Dafar hennezh a oa adimplijet. An dra-se zo kaoz e weler en unan eus ar mogerioù ur maen, an deiziad 1750 outañ, lakaet war an tu gin. ==== Chapel Veronik ==== * Ar chapel a-vremañ he deus kemeret plas ur savadur all hag a oa gouestlet da santez Veronika dija. Steuziet e oa ar chapel gentañ-se abaoe pell zo. Koulkoude e kendalc'he ar fideled da zont d'al lec'h evit pediñ ar santez ha kaout ar pare da nammoù ha da gleñvedoù, an derzhienn pergen. Goude ma voe roet un dachenn gant Augustine Mangeot e voe fiziet er barrez ar garg da sevel ar chapel a-vremañ. Echuet e voe he sevel e 1857. Ur c'hloc'hdi giz Kernev he deus ar chapel. En diabarzh ez eus delwennoù eus [[santez Veronika]], al liñsel sakr ganti etre he daouarn, eus ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez]] he Bugel, lesanvet Itron-Varia an Aelez, hag eus [[santez Filomena]]. ==== Chapel an Drev ==== <gallery> 106_Chapelle_du_Dréau.jpg </gallery> ==== Kalvar Kroaz-an-Intron ==== <gallery> Saint-Évarzec_-_Croas-an-Itron.jpg </gallery> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1379 |p2=1362 |p3=1917 |p4=2525 |p5=2966 |p6=2897 |p7=3090 |p8=3551 |mammenn=EBSSA }} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Saint-Évarzec}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20200320062808/https://www.saint-evarzec.bzh/ Lec'hienn ar gumun] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075241/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29247 Sant-Evarzeg war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}} [http://fr.topic-topos.com/saint-evarzec Glad Sant-Evarzeg] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] frm3i39l5n89d6yez6720p16rwocamx 0 13689 2190070 2184686 2026-05-05T09:53:43Z OPAB44 57507 2190070 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Martin-war-ar-Maez | anvOfisiel = ''Saint-Martin-des-Champs'' | skeudenn = Mairie de Saint-Martin-des-Champs, Finistère 01.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Saint Martin des champs (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Montroulez|Montroulez]] | insee = 29254 | cp = 29600 | maer = Jonas Plusquellec | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 15.70 | hedred = -3.83 | ledred = 48.58 | uk = | ubi = 0 | ubr = 113 | lec'hienn web = [http://www.ville-st-martin29.fr/ Ti-kêr] }} '''Sant-Martin-war-ar-Maez''' a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]], e [[kanton Montroulez]] e departamant [[Penn-ar-Bed]] e gwalarn Breizh. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Eccl. sancti Martini de Monte Relaxo''', 1128 == Ardamezioù == ''En argant e rod kendentadur en gul a beder zerenn stummet evel ur groaz, e vantell en gul karget gant pemp bezantenn en aour 3, 2'' == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'ar [[27 a viz Here]] [[2005]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an [[10 a viz Ebrel]] [[2008]] e oa bet roet al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1 d'ar gumun. === Deskadurezh === * E distro-skol 2024 e oa 42 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (13,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg] </ref> == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar [[26 a viz Du]] [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Breton ha Guerlesquin, kureed<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 47 </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 89 gwaz eus ar gumun, eleze 4,42% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37240&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 31 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37240&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Prizoniet ha lazhet e voe ur soudard eus ar gumun gant an [[ALN (Armée de Libération Nationale)|ALN]] d’an [[31 a viz Here]] [[1956]] e [[Les Abdellys]] (departamant [[Tlemcen]]); ne voe ket adkavet e gorf<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6349309 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=37240 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20210716171642/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/37240 Memorial Genweb]</ref>. Ouzhpennet e voe c’hwec’h anv d’an [[11 a viz Du]] [[2018]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/16948/saint-martin-des-champs-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=2685 |p2=3086 |p3=4617 |p4=5170 |p5=4933 |p6=4709 |p7=4706 |p8=4722 |p9=4731 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Barazer.jpg|80px]] |'''Barazer''', aotrounez Keruhel, Kerserc'ho, Lannuguy |''En gul e wifrell en erminoù, heuliet gant div mailhenn en argant'' |- |[[Restr:Le Barbu du Quilliou.gif|80px]] |'''Le Barbu / Barvet''', aotrounez Bigodou |''En aour e gizenn en glazur'' |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Saint-Martin-des-Champs (Finistère)}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080240/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29254 Sant-Martin-war-ar-Maez war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] fbzgm5ekrttr08tvasdcz9cxvyw6sfv 0 13731 2190008 2184740 2026-05-05T07:28:29Z OPAB44 57507 2190008 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kastell-Paol | anvOfisiel = ''Saint-Pol-de-Léon'' | skeudenn = Saint-Pol de Léon - Les 3 tours.jpg | alc'hwez = [[Iliz-Veur Sant-Paol-Aorelian e Kastell-Paol|An iliz-veur]] ha [[Chapel Itron-Varia ar C'hreiz-kêr|chapel ar C'hreiz-kêr]]. | ardamezioù = Blason (fr) Saint-Pol de Léon.svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Gorre-Leon Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Kastell-Paol|Kastell-Paol]] ([[pennlec'h]]) | insee = 29259 | cp = 29250 | maer = Stéphane Cloarec | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 23 | hedred = -3.985 | ledred = 48.6861 | uk = | ubi = 0 | ubr = 57 | lec'hienn web = [https://www.saintpoldeleon.bzh/ Ti-kêr] }} '''Kastell-Paol''' a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Pennlec'h [[kanton Kastell-Paol]] eo. ==An anv== * Dre gomz, er vro, e vez berraet alies an anv e "Kastell" hepken. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 2 a viz Kerzu [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1978]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 65 skoliad (18,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:Blason (fr) Saint-Pol de Léon.svg|100px]] |''«Rannet: ouzh 1, en aour e leon kudennek o terc'hel ur gammell eskob en gul; ouzh 2, en erminig, karget gant ur gouezoc'h en sabel lagadet ha stilhonet en argant, gwakoliet gant ur gurunenn en aour; o skorañ un tour en gul tourigellet a deir fezh ouzh konk a-zehoù.»'' *ger-ardamez: ''Non offendo sed defendo'' |} == Istor == ===[[Krennamzer]]=== *[[1346]] : [[Emgann Kastell-Paol]] e-kerzh [[Brezel hêrezh dugelezh Breizh]]. ==={{XVIIvet kantved}}=== * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus "parrez ar Groaz" (e Kastell bremañ), Guillaume Moul, menajer, hag un den anvet Péron (graet e veze ''Calais'' ha ''Saint Paul'' dioutañ ivez), goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Corre, person, Kerebel, Branellec ha Grall, kureed<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 47</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * 269 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,44% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47375&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Restr:Saint-Pol-de-Leon Saint-Paul-Aurelien.jpg|[[Iliz-Veur Sant-Paol-Aorelian e Kastell-Paol|Iliz-veur Kastell-Paol]] gwelet en he hed Restr:stpoldeleon_cathedrale.jpg|[[Iliz-Veur Sant-Paol-Aorelian e Kastell-Paol|Tourioù iliz-veur Kastell-Paol]] Restr:Kreisker chapel.jpg|[[Chapel Itron-Varia ar C'hreiz-kêr]] Restr:Chapelle Saint-Charles-Borromée près du Petit Nice.JPG|Chapel Saint-Charles-Borromée </gallery> * '''[[Iliz-Veur Sant-Paol-Aorelian e Kastell-Paol|Iliz-veur Kastell-Paol]]''', an [[iliz-veur]] giz c’hotek [[Paol Aorelian]], ur vazilikenn a eil renk a vez garaet anezhi ivez iliz ar C’hemenn da Varia, a voe war aspadennoù un iliz-veur roman eus an {{XIIvet kantved}}. Enni ez eus un nev heverk eus an {{XIIIvet kantved}} e maen-raz eus Caen, hag a zo dibar pe dost e Breizh, hag ur c’heur e greunit eus ar {{XVvet kantved}}. * '''[[Chapel Itron-Varia ar C'hreiz-kêr]]''' ({{XIVvet}} – {{XVvet kantved}}, a sav he c'horzenn betek 80 m pe dost, zo dezhi unan eus ar c'hloc'hdioù uhelañ eus Breizh hag unan eus ar skouerioù kaerañ eus ar c'hloc'hdioù dantelezet. Gant he nouspet toull-penestr warn-ugent n'en deus ket an avel a grog enni. Adsavet e voe goude tan-gwall [[1375]], gant un tisavour saoz, hervez kont. * Kloc'hdi '''chapel Sant Jozef''', warnañ ar bloaziad [[1716]], a zeu eus chapel-gouent an Ursulinezed, a oa un dek metr bennak pelloc'h gwechall. Amañ e oa bet kaset hag adsavet ar c'hloc'hdi, dezhañ 33 m uhelder, war chapel Ti Retredidi beleien an eskopti. Hounnezh, bet staliet e domani maner Kerguz, ouzhpznn 4 hektar dezhañ, a oa bet anvet Bel Air e-pad pell amzer, abalamour ma oa kaer ar gwel war ar mor alese. Ar chapel a dakveze d'ober lidoù kañv. Adkempennet e oa bet er bloavezhioù 70 ha kadorioù-kloz kaer he deus, un aoter bras-divent e marmor hag ur c'hantolor-skourret brav-meurbet hervez giz an Arz-kinklañ. [[File:Saint-Pol-de-Léon (29) 1 Place du Petit-Cloître 07.JPG|thumb|left|upright|Aerouant war ti ar Chalonied]] * '''Ti ar Chalonied''', ur bravig eus savouriezh an Azginivelezh, a voe savet gant ar chaloni Ricard war-dro [[1530]]. Ur c'hloastr a gase ac'hann d'an iliz-veur. Setu perak e oa bet roet an anv "ar C'hloastr Bihan" d'ar blasenn a zisparti anezho. Kornioù tal an ti, kinklet gant ul leon hag un aerouant, zo aroueziet ganto e oa stag ar chaloni diazezer war un dro ouzh ar geoded (arouez Bro-Leon eo al leon) hag ouzh an iliz. An dourell zo enni ur viñs kaer-kenañ.</br> An ti a voe lakaet seziz warnañ e-pad an Dispac'h Bras hag a voe treuzfurmet e 1791, hag evit un dek bloavezh bennak, e skol vroadel an hidrografiezh ma veze stummet skolidi eus ar Verdeadureh Kenwerzh. Goude-se e voe perc'hennet gant e-leizh a dud lerc'h-ouzh-lerc'h, en o zouez ur marc'hadour gwin hag en doa engravet e anv ("Sou") war skoed-ardamez an talbenn. En ti, perc'hennet gant ar gumun, e vez degemeret ingal diskouezadegoù arz. [[File:Fontaine Lenn ar Gloar (Saint-Pol-de-Léon).JPG|thumb|upright|Ar Feunteun Lenn ar Gloar]] * En deroù e oa ar '''feunteun Lenn ar Gloar''' en anv an eskob kentañ, Sant-Paol, en dije benniget anezhi pa oa degouezhet e kêr er {{VIvet kantved}}. Morse n'eo bet gwelet o vont da hesk, ha pa vefe pennnadoù sec'hor bras.</br> Ar feunteun sakr a red an dour anezhi betek ar poull-kannañ zo e-kichen, zo ur c'hustod a-zioc'h dezhi gant un delwenn eus ar Werc'hez hag he Bugel e maen kersanton eus ar {{XVIvet kantved}}. E-pad pell amzer e veze graet ur Pardon eno bep bloaz d'ar 15 a viz Eost/ Brudet eo evel feunteun bareañ : nammidi ha klañvourien a-leizh o dije adkavet ar pare alied dre skuilhañ an dour-se war o c'horf.</br> Straed ar Poulloù-kannañ zo bet, e-pad pell, unan eus hentoù pennañ ar gumun. Evit mont e kêr, e tremene an dud (hag ar rederigoù eus an {{XIXvet kantved}}) dre un hent kammigellek adalek ar C'hreiz-kêr evit en em gavout er straed-se. Ul lec'h-arsav evit ar c'hezeg-post oa al leti e-kichen.</br> Ar poulloù, a-raok talvezout da gannañ al lienaj-ti, a veze implijet evit gwennaat an neudennoù [[lin]] hag ivez evit naetaat kouraihoù kigerezhioù ru an Eskern (Rue aux Os/ e galleg deuet da vezañ /rue aux Eaux/ hiziv an deiz !). [[File:Fontaine Saint Roch.JPG|thumb|Ar Feunteun Sant-Rok]] * Adsavet e voe '''feunteun Sant-Rok''' e [[1897]] pa voe digoret an hent a gas eus ar Gar da Liorzh kastell ar Gernevez. Kinklet eo gant ardamezoù an tiegezh Budes : "en argant gant pin geoted, hebiaet gant div flourdilizenn en gul". Warni emañ ar ger-ardamez "Superis victoria faustis". N'eus delwenn sant ebet ken.</br> Soñj a zegas ar savaduig greunit e oa liammet strizh al lec'h, geuniek ha distro kër, ouzh anv sant Rok, gwarezer an dud klañv gant ar vosenn. Rak meur a wech e voe skoet kêr gant reuziadoù bosenn er Grennamzer. Ur "c'hlañvdi", da lavaret eo ur gêriadennig tiez-soul bihan, a roe bod d'an dud klañv gant ar vosenn, al lorgnez ha pariaed all evel ar "gakouzien" deuet eus Spagn a veze difennet outo ober micher all ebet estreget hini ar gordennerien. Ganto e veze gweet kerdin evit kieier ar chapelioù tro-dro ha rankout a raent ivez pourchas ar re graet evit... krougañ an dorfedourien.</br> Ur chapel Sant-Rok, kouezhet en he foull hiziv an deiz, a voe savet e [[1632]] er c'harter-se, anvet ivez ar "Vadalen", evit degemer pedennoù an dud klañv. Gwelet a reer ar chapel-se en diabell war livadur ar Rozera en iliz-veur. <gallery> Restr:Gare St Pol de Léon.jpg|Ti-gar Kastell-Paol e 1900 Restr:Champ de la Rive - Saint-Pol-de-Léon.JPG|Champ de la Rive Restr:Rocher du Guet - Couëtte de Plume.JPG|Roc'h ar Ged (Enezennig Santez Anna) Restr:Maison dans les artichauts.jpg|Un takad artichaod e Kastell </gallery> * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47375 Memorial Genweb] </ref>. Savet e voe e miz Gwengolo 1914, dioueliet d’ar [[21 a viz Meurzh]] [[1920]] ha lakaet da Vonumant Istorel d’an [[23 a viz Gouhere]] [[19997]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/9302/saint-pol-de-leon-cimetierecommunal/ Université de Lille] </ref>. ===Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun=== {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |1 ([[Royal Navy|Morlu]]) |- |'''Hollad''' |'''1''' |} Martolod e oa. Mervel a reas e-pad an [[Eil Brezel Bed]], d'an [[29 a viz Du]] [[1940]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086441&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=10000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=8347 |p2=8044 |p3=8044 |p4=7462 |p5=7261 |p6=7121 |p7=7360 |p8=6711 |p8=6618 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1807]] : [[Gabriel-Marie Caroff]], troour brezhonek * [[1822]] : [[Gabriel Milin]], skrivagner brezhonek * [[1834]] : [[Pierre Le Sann]], beleg ha troour brezhonek * [[1923]] : [[Naig Rozmor]], skrivagnerez * [[1956]] : [[Gérard Jaffrès]], kaner * [[1977]] : [[Armel Le Cleac'h]], [[merdeer]] ===Tud bet marvet eno=== * [[1652]] : [[Mari-Amis Pikard]], kevrinourez vreton. * [[1888]] : [[Gabriel-Marie Caroff]], troour brezhonek. * [[1952]] : [[Paotr Treoure]], beleg ha skrivagner brezhonek. * [[2015]] : [[Naig Rozmor]], skrivagnerez. ===Tud liammet ouzh kêr=== * [[Paol Aorelian]], sant brezhon. * [[Goulven]], eskob Leon. * [[Adolphe Billault]] (1805 e [[Gwened]] - 1863 e [[Goueled-Goulen]]), alvokad, ministr ha kannad [[Liger-Izelañ]], graet en doe e studioù eil derez e Kastell-Paol. ==Sport== ===Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn=== * [[28 a viz Mezheven]] [[1974]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] ha Kastell-Paol; trec'h eo [[Ercole Gualazzini]] ([[Italia]]). == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Catalonia.svg|border|25px]] [[Broioù Katalan]] | [[Benicarló]] | 2013 |} Divodet eo bet ar gevelliñ gant [[Penarth]] e Kembre. == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Saint-Pol-de-Léon}} * [https://www.saintpoldeleon.bzh Lec'hienn ofisiel ar gumun] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080143/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29259 Kastell-Paol war lec'hienn Geobreizh] * [https://web.archive.org/web/20091214033703/http://www.tourisme.fr/office-de-tourisme/saint-pol-de-leon.htm Ti an douristed] * [https://web.archive.org/web/20220328052037/https://paroisse-saintpoldeleon.fr/ Lec'hienn ar barrez] * [http://perso.orange.fr/per.kentel/an_tour_dantelezet3.htm An tour dantelezet] * [https://web.archive.org/web/20110416091339/http://www.aferaflots.org/St_Pol_de_Leon-346-4-0-0.html A fer et A flots] * [http://roscoff-quotidien.chez-alice.fr/RoskodatesB.htm Istor Bro Leon] * [http://www.infobretagne.com/saint-pol-de-leon.htm Istor kêr] * [https://web.archive.org/web/20080212212923/http://www.notrefamille.com/cartes-postales-photos/cartes-postales-photos-ST-POL-DE-LEON-29250-Finistere-29-liste-66339-0.html Kartennoù post kozh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kastell-Paol]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Bro Leon]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] 7wrwbearepmce13coples4vn92p7o97 0 13732 2190034 2120223 2026-05-05T09:08:49Z OPAB44 57507 2190034 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lokournan | anvOfisiel = ''Saint-Renan'' | skeudenn = Saint-Renan-panneau.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = Blason ville fr Saint Renan (Finistère).svg | bro = [[Bro Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh|KK Bro an Hirwazh]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lokournan|Lokournan]] ([[pennlec'h]]) | insee = 29260 | cp = 29290 | maer = Gilles Mounier | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 13.31 | hedred = -4.620556 | ledred = 48.431667 | uk = | ubi = 27 | ubr = 95 | lec'hienn web = [http://www.saint-renan.com/ Ti-kêr] }} '''Lokournan''' a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] ha pennlec'h [[kanton Lokournan]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == * An [[Aber Ildud]] a dreuz Lokournan. == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:Blason ville fr Saint Renan (Finistère).svg|100px]] |''"en aour, e varc'h distern en sabel "'' *diwar ur siell eus ar {{XIVvet kantved}} *diviz ar c'huzul-kêr: 30 a viz Meurzh 1981 |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Pierre-Marie Poullaec e anv, ha gant Herve Trévien, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42.</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * [[1837]] : diwar c’houlenn enseller ar skolioù kentañ-derez e voe kondaonet ar skolaer [[Guillaume Marcel]] d'un dell-gastiz evit bezañ digoret ur skol e-maez lezenn ; kelenn a rae brezhoneg d'e skolidi. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 73 gwaz ag ar gumun, eleze 3,29% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13301&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 44 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16335&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Dieubet e voe Lokournan d'ar [[7 a viz Eost]] [[1944]] gant [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]]<ref>Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', p.8, Éditions Astoure, 2008 </ref>. ==== [[Brezel Korea]] ==== * Mervel a reas milour eus ar gumun e [[Muchon]] d’an [[1 a viz C'hwevrer]] [[1951]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6695561 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas c’hwec’h milour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13301&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun <ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13301&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == [[Skeudenn:Sint-Renan - Centre-ville.JPG|thumb|center|320px|<div class="center">Tiez kozh er c'hreiz-kêr, 2010</div>]] * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=13301 Memorial Genweb] </ref>. ===Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun=== {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |7 ([[Aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''7''' |} Mervel a rejont e-pad an [[Eil Brezel Bed]], tri anezhe d'an [[14 a viz Meurzh]] [[1941]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Bristol Blenheim|Blenheim]]'' marilhet ''V5399'' ha kodet ''PZ-G'') e [[Plouarzhel]], ar re arall d'ar [[4 a viz Ebrel]] [[1941]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Handley Page Hampden|Hampden]]'' marilhet ''AD738'' ha kodet ''ZN-?'') e Plouarzhel<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes R.A.F Finistère]</ref>{{,}}<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086441&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[1885]] : [[Loeiz Dujardin]], gouizieg war danvez Breizh hag ar brezhoneg. * [[1922]] : [[Reun ar Glev]], yezhadurour ha geriadurour [[brezhonek]]. * [[1959]] : [[Didier Squiban]], pianoour. * [[1982]] : [[Nolwenn Leroy]], kanerez. * [[1993]] : [[Pauline Coatanea]], c'hoarierez [[mell-dorn]] . === Tud marvet eno=== * [[1969]] : [[Loeiz Dujardin]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=10000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=3077 |p2=3488 |p3=4550 |p4=5542 |p5=6576 |p6=6818 |p7=7243 |p8=7713 |p9=7815 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Ya d'ar Brezhoneg === * Ur skol [[Diwan]] a zo e Lokournan abaoe miz Gwengolo 2008. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 125 skoliad (12,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Watchet]] | 1979 |- | [[Restr:Flag of Savoie.svg|border|25px]] [[Savoia]] | [[La Roche-sur-Foron]] | |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Saint-Renan}} * {{fr}} [http://www.saint-renan.com/ lec'hienn ofisiel ti-kêr Lokournan] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080408/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29260 Lokournan war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] 2v5cyg9bzoj67lj075xo0u9unkopc77 0 13733 2190071 2157198 2026-05-05T09:54:19Z OPAB44 57507 2190071 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Riwal | anvOfisiel = ''Saint-Rivoal'' | skeudenn = Saint-Rivoal 16 Longères dans le bourg couvertes en fibro-ciment.JPG | alc'hwez = E-kreiz ar vourc'h. | ardamezioù = | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastellin]] | etrekumuniezh = [[Menez Are Kumuniezh]] | bro velestradurel = | kanton = [[Kanton Pleiben|Pleiben]] (betek 2015) [[Kanton Karaez-Plougêr|Karaez]] (abaoe 2015) | cp = 29190 | maer = Mickaël Toullec | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 18,69 | hedred = -3.996328 | ledred = 48.349526 | uk = 177 | ubi = 110 | ubr = 381 | lec'hienn web = }} '''Sant-Riwal''' zo ur gumun e [[Bro-Gerne]] e [[Kanton Karaez-Plougêr|Kanton Karaez]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e kornôg [[Breizh]]. Emañ e [[Menez Are]], er vroig [[Rouzik]]. == Douaroniezh == * E Sant-Riwal emañ andon ar [[stêr Riwal]]. == Brezhoneg == <gallery mode="packed" heights="150px"> Saint-Rivoal_24_école_publique_bilingue.JPG Delib_st-rivoal-29nov1982.jpg Renov-facade-ecole-380c8.jpg </gallery> * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1983]], an hini gentañ publik <ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/finistere/cetait-la-premiere-ecole-publique-bilingue-dans-le-finistere-f8eddeee-8f1a-11f0-b582-5820cfc46140</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 24 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek.<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar c'hure, Quéméneur e anv<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 44</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 32 waz ag ar gumun d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47354&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. === Kumun === * Darn eus kumun Brasparzh eo bet Sant-Riwal betek 1925; abaoe m'eo deuet da gumun en em gav lein ar menez anavezet e galleg e-giz ''Mont-Saint-Michel-de-Brasparts'' da wir e Sant-Riwal. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="150px"> Maison_cornec.jpg|Ti ar C'horneg Mont Saint-Michel de Brasparts1.jpg|Chapel Sant Mikael e lein [[Menez-Mikael-an-Are|Menez Mikael]] Saint-Rivoal_1_L'église_paroissiale.JPG|Iliz katolik ''Sant-Riwal'' Saint-Rivoal_13_Monument_aux_morts.JPG|Monumant ar re varv, bet savet e [[1920]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30563/saint-rivoal-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>{{,}}<ref>Luc’hskeudenn : {{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47354 Memorial Genweb]</ref> </gallery> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=315 |passo1=20 |passo2=10 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2020 |p1=311 |p2=257 |p3=225 |p4=208 |p5=172 |p6=164 |p7=171 |p8=170 |p9=214 |mammenn=EBSSA }} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Saint-Rivoal}} * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20060705232258/http://www.yeun-elez.com/saintrivoal.php Lec'hienn an etrekumuniezh] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075324/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29261 Sant-Riwal war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] bb7pau73nvb5eko6mbgwwpidziddbx5 0 14426 2190111 2137946 2026-05-05T10:35:36Z Dishual 612 2190111 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Marguerite fulup.jpg|thumb|Golo al levr "MARC'HARIT FULUP, contes et légendes du Trégor" skrivet gant Guy CASTEL]] '''Marc'harid Fulup''' (''Marguerite Philippe'' ; [[Plûned]], {{deiziad|12|Eost|1837}} <ref> {{fr}} https://www.ouest-france.fr/bretagne/podcast-oceane-mythes-et-legendes-bretonnes-cette-femme-pourtant-illettree-est-un-symbole-du-renouveau-de-la-culture-bretonne-9586c01b-b76e-4e19-9e57-535a5a3b192a</ref>– ''idem'', {{deiziad|11|Genver|1909}}, lesanvet ''Godig ar [[moñs|Voñsez]]'' en abeg ma oa bet lonket un dorn dezhi gant ur pemoc'h pa oa plac'hig, a oa ur ganerez hag ur gonterez bet ganet e Koadnizan e [[Plûned|Plûned.]] Klaskerez-vara ha pirc'hirinez dre c’halloudegadur e oa ivez. E-giz-se e ouie kanaouennoù e-leizh, ha kontadennoù. Ur memor bras he doa, met ne ouie ket lenn rak evel un darn vat eus an dud er mare-se ne oa morse bet er skol. Kontet e voent ganti da [[Fañch an Uhel]]. Ur sonenrolladenn eus he mouezh war gantennoù-koar a zo bet graet e 1900 gant [[Frañsez Vallée]]. Emañ bremañ e diellaoueg [[Dastum]].<ref>[https://web.archive.org/web/20240524082910/https://www.berose.fr/article509.html Fulup, Marc’harit (1837-1909)], Encyclopédie internationale des histoires de l'anthropologie.</ref> == He familh == === He zud === He mamm a oa anvet Vonne Le Maillot, (1799-1858), neudennerez eus he vicher, hag he zad oa anvet Yvon Fulup (1799-1875), kemener eus e vicher. An daou zen-mañ a voe dimezet an eil gant egile d’an 8 a viz Gwengolo 1822. 13 bugel oa ganet da-heul an unaniezh-mañ. Marc’harid a voe an eil diwezhañ. 9 eus ar vreudeuriezh-mañ oa marvet en oadoù izel.<ref name=":0">Lignaj war [https://www.geneastar.org/celebrite/philippemar/marguerite-philippe Geneastar].</ref> He mamm a oa neudennerez hag  a gane a-hed an amzer war he c’harr-nezañ pe a gonte d’he merc’h al laeoù pe an hengoun eus Breizh ha Marc’harid a deske anezho abaoe ma oa yaouank-tre. Kemenerien oa he zad hag he breur, ha d’ar c’houlz-se ez ae kemenerien ar maezioù da labourat e tier an dud pe er feurmoù. Degas a raent ar c’heloioù d’an dud. Neuze e oa kazi an holl gemenerezed komzerien ampart. Kontourien anavezet e Plûned oa ivez tad ha breur Marc’harid. === He gwaz === Dimezet he devoa Itron Fulup gant Ao. René Salaün (hag a oa 15 vloaz yaouankoc’h eviti) ha diouzh an dimeziñ mañ e oa bet daou vugel. Ur plac’h anvet Annette ganet e 1878 ha marvet d’an oad a 12 vloaz (matez e oa), hag ur paotr anvet Joseph-Mari, ganet e [[1880]] ha marvet 2 vloaz goude<ref name=":0" />. == He micherioù == === Ar pirc’hirinez === Ganet e oa gant ur vrec’h seizet hag hervez un testeni eus Henri Penven eus [[Iduned|Sant Izuned]] e oa bet stropet e-pad he bugaleaj ur morzhol voc'h en dije degaset un nammder dezhi. Abalamour d’he amplegad e rae Marc’harid pirc'hirinajoù dre c’halloudegadur, o vont da bediñ ar sent pareourien evit ar re n'o doa ket tu mont<ref name=":1">''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3379697d Marc'h'arit Fulup, contes et légendes]'', Guy Castel, Les cahiers du Trégor, 1989.</ref>. Evel se ez ae e-pad kilometradoù evit leuniañ ur fiolenn gant dour ar feunteunioù a zo anavezet evit bezañ sakr. Da skouer e vez gouvezet ez eas Marc’harit Fulup d’ar Releg e [[1873]]. Ur baourez, ur glaskerez-vara e oa Marc'harid, hag ur birc’hirindourez dre dredeog ; redek bro a rae da gas he feurioù da benn : da [[Santez-Anna-Wened]] alies, ha [[Tro Breizh]] a rae pa veze gopret evit ober <ref>{{fr}} Sébillot, Paul-Yves. ''La Bretagne des traditions''. Paris : Maisonneuve et Larose, 2006 {{ISBN|978-2-908670-46-2}}</ref>. Priz tour eus un iliz hep botoù, hag a oa anvet «gwenn» a gouste ur pezh. Priz tour un iliz war an [[Glin|daoulin]] pe al linennoù noazh, hag oa anvet «real» a gouste pemp pezh. Marc’harid a c’houneze 100 pezh evit ober ar veaj betek [[Santez-Anna-Wened]], a oa tamm-pe-damm 200 km. Met an hengoun-se a voe kollet e penn-kentañ an ugentvet kantved<ref name=":1" />. E-pad he firc'hirinajoù e skoazelle an dud hag a veze war droad hag a yae war an hevelep tu evelti. E-barzh ar feurmoù e-lec’h ma kouske e c’houlenne digant ar vevelien hag ar servijourien laeoù nevez hag evel-se e teske kontadennoù pe ganaouennoù nevez. Da 38 vloaz e ouie 200 kanaouennoù ha bep seurt ha 150 kontadennoù . === Kelaouerez Fañch an Uhel === Ur gelaouerez a-bouez eo bet en embregerezh dastum [[Fañch an Uhel]] a labouras ganti etre 1867 ha 1873. Ne voe tapet koulskoude nemet ul lodenn eus he anaoudegezh gant [[Fañch an Uhel]]. Goude 1873 e chomas Ao. an Uhel Luzel da labourat evel kazetenner e Penn-ar-Bed. Kanañ a ha kontañ a reas da [[Fañch an Uhel]], da gentañ, eus [[1867]] (pa oa-hi 30 vloaz) da [[1889]] (52 vloaz) ha goude-se da [[Anatol ar Braz]] adalek [[1892]] (55 bloaz). Evel-se e voe saveteet, dastumet ha studiet kalz eus hengoun Breizh. Un toullad all eus he c’hanaouennoù a voe enrollet gant [[Frañsez Vallée]] war sonskriverez-dre-rolloù. == Ur baourez enoret == === Gant skrivagnerien === ''« Ce n’est plus une femme, c’est la tradition incarnée »'' ae lavare [[Anatol ar Braz|Anatole Ar Braz]] diwar he fenn. Hervez [[Charles Le Goffic]] : ''« O Marc’harit, témoin suprême d’un vieil âge'' ''Avec toi s’est couché sous l’if au noir feuillage'' ''tout un peuple de Dieux, de héros et de saints. »'' Deskrivet eo bet gant ar [[skrivagner]] gall Henri Vincenot ([[1912]]-[[1985]]) en e [[romant]] ''L'Œuvre de chair'' ([[1984]]). === Gant kizellerien === Er bloaz [[1900]] e reas Marc’harid Fulup anaoudegezh gant an itron [[:fr:Ange_M._Mosher|Ange McKay Mosher]] ([[1835]]-[[1918]]), un [[SUA|Amerikanez]] hag a oa ezel eus [[Goursez Breizh]] hag eus an [[Kevredigezh Vroadel Breizh|''Union Régionaliste Bretonne'']] ; ganti e voe ambrouget ar ganerez d’an holl gendalc’hioù ha gouelioù d'he lakaat da ganañ, o furchal dre hec’h eñvor vurzhudus. Marc'harid varvas d'an oad a 71 vloaz, moarvat hep bezañ roet dimp an holl werzioù ha sonioù a ouie. N’he deus bet roet netra da embann, hogen un harp pouezus eo bet d'hol lennegezh-pobl. He bez, e bered [[Plûned]], zo bet savet gant ar c'hizeller [[Yves Hernot|Yves Hernot ar Yaouankañ]] mab. hag arc’hantaouet gant [[:fr:Ange_M._Mosher|Ange Mosher]], ur vesenez amerikan plijet gant sevenadur Breizh. He delwenn, graet gant ar c’hizeller Morley Troman (1918-2000), a ginkl plasenn [[Plûned]] abaoe [[1971]]<ref>[https://www.pluzunet.bzh/ma-commune/histoire-et-patrimoine/ Istor Plûned] war lec'hienn ar gumun.</ref>. Emañ er monumant da Anatol ar Braz e [[Sant-Brieg]], bet kizellet gant [[Armel Beaufils]]. <gallery mode="packed" heights="300px">Pluzunet - Le Bout de l'an de Marc'harit Phulup chanteuse populaire - AD22 - 16FI4485.jpg|Lid en enor da Varc'harid Fulup, bloaz goude he zremenvan</gallery> === Gant tiez-kêr === Ur straed eus [[Kemper]] he deus he anv, hag ivez ur straed e [[Lannuon]]<ref name=":1" />. == Oberennoù roet ganti da Fañch an Uhel da glevout == [[File:Pluzunet. Marguerite Philippe. Tombe.jpg|thumb|upright 1.4|Bez Marc'harid Fulup]] ;♦ E ''[[Gwerziou Breiz Izel]]'' ([[1868]]) {| |- valign="top" | *''Alliet Ar Rolland'' *''Ann Diou C’hoar'' *''Ann Itron a Gergadio'' *''Ar C’homblad Iaouank'' *''Ar C’homt Gwillou'' *''Ar Plac’hig a Lorc’h'' *''Ar Prinsaüs'' *''Ar Serrasined'' *''Ar Vates Fall'' | :*''Ar vroeg he daou bried'' :*''Ervoan Gwillou'' :*''Fantig Montfort'' :*''Fiek Javre'' :*''Fransoisig ha Pierig'' :*''Iann ann Arc’hantek'' :*''Isabell Ar C’ham'' :*''Izabell ar Iann'' :*''Jannedig Ann Titro'' | :*''Jannedig Toulous'' :*''Kabitenn Rozanfaou'' :*''Kloarek Lambaul'' :*''Mari Derrienig'' :*''Morisetta Tefetaou'' :*''Perinaïg ar Mignon'' :*''Prinses ar Gwillou'' :*''Robart ann Diaoul'' |} ;♦ E ''Contes bretons'' ([[1870]]) *''Daou vab ar pesketaer'' *''Jezuz-Krist en Breiz-Izel'' ;♦ E ''Sonioù Breizh-Izel'' ([[1890]]) {| |- valign="top" | *''An hini varwas gant ar c’hoant dimi'' *''Ann neerezed'' *''Ar bleiz ha marc’h ar miliner'' *''Cloarec Rozmar (eilvet gwez)'' *''Dispennan ar voualc’h'' *''Distro eur zoudard'' | :*''Eneb ann derewez'' :*''Eur Pater'' :*''Eur zon cloarec'' :*''Hunve ar Werc’hès'' :*''Margodic La Boissier'' :*''Margodic'' | :*''Penherès Pennanec’h (gwez kenta)'' :*''Penherès Salio'' :*''Potr he vleo melon'' :*''René Lambal'' |} ;♦ E ''[[Kontadennoù ar Bobl]]'' {| |- valign="top" | *''Ar priñs Naer hag ar priñs Treger'' (1868) *''Gwennveur ha C'hwevrer'' (1868) *''Peronig'' (1868) *''Priñsez an Tronkolenn'' (1868) *''Ar bleiz gris'' (1869) *''Ar c'hazh hag an div sorserez'' (1869) | *''Ar priñs glas'' (1869) *''Ar briñsez hag he matezh'' (1886) *''Hent ar baradoz'' (1887) *''Marc'had gant an diaoul (Mao Kergareg)'' (1887) *''Matelin, pe an divinadenn'' (1887) *''Person Lanvezeeg'' (1887) | *''Un istor'' (1887) *''An daou gabusin (Ar blanedenn)'' (1888) *''An ene en poan'' (1889) *''An dañvad bihan gwenn''<ref>Kontet ivez gant Anna Levrenn eus parrez [[Prad]] ; bloaz ebet.</ref> *''Daou vab ar pesketaer''<ref>Bloaz ebet.</ref> |} * ==Liammoù diavaez== {{Wikimammenn|Oberour:Marc’harit Fulup}}{{Commonscat|Marguerite Philippe}} *{{fr}} Pedinielli, Michèle. {{cite web|url=https://www.retronews.fr/education/echo-de-presse/2018/04/16/marcharit-fulup-la-derniere-cigale-bretonne |title=''Marc'harit Fulup, la dernière « cigale bretonne »'' @ RetroNews, 16/04/2018|accessdate=04 Mae 24}}. ==Mammennoù== {{daveoù}} {{DEFAULTSORT:Fulup, Marc'harid}} [[Rummad:Konterien]] [[Rummad:Brezhoneg Treger]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1837]] [[Rummad:Marvioù 1909]] [[Rummad:Kanerien vrezhonek an XIXvet kantved]] [[Rummad:Kanerezed brezhonek]] kd84luo9d88bxai1a5n075svas6llmn 0 14839 2190075 2120265 2026-05-05T09:56:46Z OPAB44 57507 2190075 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Skaer | anvOfisiel = ''Scaër'' | skeudenn = Mairie Scaër.JPG | alc'hwez = An ti-kêr | ardamezioù = Blason ville fr Scaër (Finistère).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Skaer|Skaer]] <small>(betek 2015)</small> <br> [[Kanton Molan|Molan]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29274 | cp = 29390 | maer = Jean-Yves Le Goff | amzer-gefridi = [[2020]]-2026 | gorread = 117.58 | hedred = -3.7 | ledred = 48.03 | uk = | ubi = 65 | ubr = 242 | lec'hienn web = [https://www.scaer.bzh/ Ti-kêr] }} '''Skaer''' zo ur gumun e [[Bro Gerne]] e [[kanton Molan]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. [[Kanton Skaer|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == Gant ur gorread a 117,58 km² ez eo Skaer brasañ kumun [[Penn-ar-Bed]] hag unan eus ar re vrasañ e Breizh. == Anv == * Bernard Tanguy : ''Scathr'', {{XIvet kantved}} ; ''Scazre'', ''c''. 1086, 1368, 1405, 1574 ; ''Scadr'', 1220 ; ''Schazre'', c. 1330 ; ''Scaezre'', 1575, 1665 ; ''Scaere'', 1652. * Erwan Vallerie : ''Scathr'', XI{{vet}} kantved ; ''Scazre'', 1038 ; ''Scazre'', {{XIIvet kantved}} ; ''Scadr'', 1220 ; ''Scazre'', 1270 ; ''Schazre'' ''c''. 1330 ; ''Scazre'', 1368 ; ''Scazre'', 1516 ; ''Scazre'', 1536 ; ''Scazre'', 1574 ; ''Scaezre'', 1575 ; ''Scadre'', 1630 ; ''Scaer'' ha ''Scadre'', 1636 ; ''Scaere'', 1652 ; ''Scaezre'', 1731. == [[Ardamezouriezh]] == {| |- | [[File:Blason ville fr Scaër (Finistère).svg|60px]] | :''En aour e beul kommek en glazur, hebiaet gant daou vaen Koadri en sabel peuliet ; e gab en glazur, e arbenn tourzh en aour, hebiaet gant daou gadvouc'hal en argant peuliet kein-ouzh-kein.'' |} *Aozer : Yves Clerc'h, [[1989]]. *Kroaz-vrezel an [[Eil Brezel-bed]] ([[1939]]-[[1945]]). == Istor == === [[Henamzer]] === * An hent roman eus [[Vorgium]] ([[Karaez]] bremañ) da [[Rieg]] a dreuze Skaer<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, hep deiziad, pajenn 17.</ref>. ==={{XVIIvet kantved}}=== *[[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] : un digoll a {{formatnum:2000}} lur a voe paeet gant ar barrez d'an aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e [[Sant-Hern]] d'an [[11 a viz Gouere]] [[1675]] e-kerzh [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}} [[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La révolte du papier timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975, pp. 106-109</ref>. ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dekred eus ar [[26 a viz Du]] [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Guillaume L'Haridon, person, ha Théophile Le Cloarec, kure, "An Aotroù-mañ oa deut war e c'her a-barzh pell" ; nac'het e voe gober al le gant Le Caro, kure, Guyomarc'h ha Collobert, beleion da sikour kofez<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pp.52-53.</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 395 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 5,92% eus ar boblañs e [[1911]], abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv<ref name="MG24533">{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=29274&pays=France&dpt=29&idsource=24533&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=200 Memorial Genweb]</ref>. ====[[Eil Brezel-bed]]==== * Mervel a reas 80 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29274&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Fuzuilhet e voe ur gwaz eus ar gumun e Landordu e [[Berne]], d'ar [[6 Gouhere|6 a viz Gouhere]] [[1944]] abalamour d'e berzh er [[Rezistañs]] ; barnet e oa bet d'ar marv gant lez-varn al Lu [[Alamagn|alaman]] [[Ar Faoued (Mor-Bihan)|Ar Faoued]]<ref>{{fr}} René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pp. 21-22.</ref>. [[Restr:UndeneusSkaerbetfuzuilhetePorzh-LoeizLuc'hskKlaodanDuigou.JPG|thumb|Anv J. Core, unan eus tud Skaer bet fuzuilhet, ouzh monumant [[Porzh-Loeiz]]]] * D'an [[23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù-marv daou zen eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant ; fuzuilhet e oant bet gant al [[Wehrmacht]]<ref>{{fr}} René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pp. 315-316</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ;[[Brezel Indez-Sina]] * Mervel a reas c’hwec’h milour eus ar gumun<ref name="MG29274">{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29274&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ;[[Brezel Aljeria]] * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref name="MG29274" />. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * [[1934]]-[[1936]] : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol]] (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}} [[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', p. 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936.</ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an [[20 a viz Meurzh]] [[2007]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an [[19 a viz Here]] [[2016]] e oa bet roet al label 2 d'ar gumun. * D'an [[3 a viz Genver]] [[2017]] e oa bet lidet al label 2. ===Deskadurezh=== * Ur skol divyezhek zo eno abaoe [[1998]]. * E distro-skol [[2023|20]][[2024|25]] e oa 44 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (12 nebeutoc'h eget ar bloavezh-skol kentkent)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. === Kelenn d'an oadourien === * Etre [[1977]] ha 2007 e veze aozet bep bloaz staj hañv [[Kamp Etrekeltiek ar Vrezhonegerion]] e Skaer. == Monumantoù ha traoù heverk == *Maner Kergoaler *Chapel Koadri * [[Maen Koadri]] <gallery mode="packed"> Façade sud chapelle Coadry Scaër.jpg|Chapel Koadri Staurolites.jpg|Mein Koadri </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref name="MG24533" />{{,}}<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=29&id_source=24533 Memorial Genweb]</ref>. Savet e voe d’ar [[16 a viz Meurzh]] [[1919]] ha dioueliet e voe d’an [[13 a viz Eost]] [[1921]]<ref>{{fr}} [https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/22256/scaer-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == ;Emdroadur poblañs Skaer abaoe 1793 <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.8,0.9) ImageSize = width:900 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:8000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:93 bar:1806 text:1806 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:12 bar:2013 text:13 bar:2020 text:20 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till:4035 bar:1806 from:0 till:3598 bar:1821 from:0 till:3460 bar:1831 from:0 till:3676 bar:1836 from:0 till:3937 bar:1841 from:0 till:4005 bar:1846 from:0 till:4156 bar:1851 from:0 till:4304 bar:1856 from:0 till:4343 bar:1861 from:0 till:4278 bar:1866 from:0 till:4471 bar:1872 from:0 till:4394 bar:1876 from:0 till:4747 bar:1881 from:0 till:4891 bar:1886 from:0 till:5403 bar:1891 from:0 till:5686 bar:1896 from:0 till:5939 bar:1901 from:0 till:6243 bar:1906 from:0 till:6565 bar:1911 from:0 till:6676 bar:1921 from:0 till:6581 bar:1926 from:0 till:6697 bar:1931 from:0 till:7118 bar:1936 from:0 till:7402 bar:1946 from:0 till:7838 bar:1954 from:0 till:7204 bar:1962 from:0 till:7176 bar:1968 from:0 till:6999 bar:1975 from:0 till:6556 bar:1982 from:0 till:5968 bar:1990 from:0 till:5555 bar:1999 from:0 till:5267 bar:2006 from:0 till:5147 bar:2012 from:0 till:5358 bar:2013 from:0 till:5361 bar:2020 from:0 till: 5245 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:Mammenn - cassini.ehess.fr hag EBSSA </timeline> == Tud == ;Tud bet ganet eno *[[1925]] : [[Youenn Gwernig]], barzh, kaner ha skrivagner brezhonek. ;Ardamezeg ar familhoù {| |- |[[Restr:Audren-de-Brenillio.jpg|60px]] | :;Audren :Aotrounez Coëtforn :''En argant e gilhog en sabel.'' |- |[[Restr:De Carné.gif|60px]] | :;de Carné :Beskonted Trévalot :''En aour e ziv dreustell en gul.'' |- |[[Restr:Olivier-de-la-Villeneuve.gif|60px]] | :;L'Ollivier :Aotrounez ar Stang :''En argant e dreustell en gul kaeliet en aour, heuliet gant teir fempdeliaouenn en gul.'' |} == Gevelliñ == *{{Kembre}} : [[Crucywel]] ([[1992]]) ==[[Krennlavaroù brezhonek|Krennlavar]]== *''Paotred Skaer / A staot o gwragez ouzh ar voger.'' == Levrlennadur == * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Scaër}} * [https://www.scaer.bzh Lec'hienn ofisiel] *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29274 Geobreizh] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20211027203415/http://ville-scaer.fr/ Lec’hienn ar gumun] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Berne e 1944]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] 04x1s4rmdqcyxoo2qnfgncm0jw6nayz 0 14847 2190073 2120264 2026-05-05T09:55:48Z OPAB44 57507 2190073 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sizun | anvOfisiel = ''Sizun'' | skeudenn = Sizun_arc_triomphe.jpg | alc'hwez = Porzh-bered Sizun. | ardamezioù = Blason ville fr Sizun (Finistere).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio|KK Bro Landivizio]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Sizun|Sizun]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Landivizio|Landivizio]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29277 | cp = 29450 | maer = Catherine Le Roux | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 58.14 | hedred = -4.08 | ledred = 48.4 | uk = | ubi = 61 | ubr = 384 | lec'hienn web = [http://www.mairie-sizun.fr/ Ti-kêr] }} '''Sizun''' zo ur gumun e [[Bro-Leon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. [[Kanton Sizun|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Elorn]] emañ Sizun. * Emañ eien [[Richer Zaoulaz]] er gumun. == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa 74 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (27,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref> == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Sizun (Finistere).svg|100px]] | :''En argant e seizh brizhenn erminig en sabel, 3, 3, 1 ; e vevenn geotet karget he gourem gant eizh bezantenn en aour.'' :*Ger-ardamez: ''Sizun, sklaerder Menez Are'' :*Soñj: Yann & Mone Nicolas :Diviz-kêr: 12 a viz Gouhere 1984 |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Floc'h, ar person, ha daou gure, Chapalain ha Tabou ; graet e voe al le gant Paugam, kure, hag Yves Le Gall, bet kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 134 gwaz ag ar gumun, eleze 3,80% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref name="MG">{{fr} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10022&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 24 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. * D'an [[19 a viz Even]] [[1940]] e tegouezhas al lu [[Alamagn|alaman]] e Sizun<ref>{{fr}} [http://www.letelegramme.com/ig/dossiers/commemoration_18_juin/juin-1940-la-population-de-landerneau-evacuee-16-06-2010-957100.php ''Le Télégramme'', 16 a viz Even 2010]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar [[7 a viz Gwengolo]] [[1947]] e [[Rạch Giá]] e [[Kochinsina]] e [[Viêtnam]]<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7051477 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="220px"> Sizun clocher.jpg|An tour-iliz Sizun arc triomphe.jpg|Ar porzh-bered </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=10022 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210629221554/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/10022 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == ===abaoe 1962=== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2400 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2020 |p1=2201 |p2=2025 |p3=1787 |p4=1765 |p5=1728 |p6=1850 |p7=2129 |p8=2234 |p9=2304 |mammenn=EBSSA }} === 1793-2020<ref>Cassini-EHESS hag EBSSA</ref> === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 text:1831 bar:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 text:1856 bar:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 text:1881 bar:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 text:1906 bar:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 text:2012 bar:2020 text:2020 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 2888 bar:1800 from:0 till: 2899 bar:1806 from:0 till: 2887 bar:1821 from:0 till: 3156 bar:1831 from:0 till: 3638 bar:1836 from:0 till: 3650 bar:1841 from:0 till: 3758 bar:1846 from:0 till: 3843 bar:1851 from:0 till: 3900 bar:1856 from:0 till: 3945 bar:1861 from:0 till: 3960 bar:1866 from:0 till: 3875 bar:1872 from:0 till: 3716 bar:1876 from:0 till: 3861 bar:1881 from:0 till: 3879 bar:1886 from:0 till: 3808 bar:1891 from:0 till: 3702 bar:1896 from:0 till: 3577 bar:1901 from:0 till: 3685 bar:1906 from:0 till: 3661 bar:1911 from:0 till: 3528 bar:1921 from:0 till: 3343 bar:1926 from:0 till: 3121 bar:1931 from:0 till: 2969 bar:1936 from:0 till: 2830 bar:1946 from:0 till: 2608 bar:1954 from:0 till: 2396 bar:1962 from:0 till: 2201 bar:1968 from:0 till: 2025 bar:1975 from:0 till: 1787 bar:1982 from:0 till: 1765 bar:1990 from:0 till: 1728 bar:1999 from:0 till: 1850 bar:2006 from:0 till: 2129 bar:2012 from:0 till: 2234 bar:2020 from:0 till: 2304 TextData= fontsize:S pos:(30,20) text: </timeline> == Sant-Kadoù == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 45 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=22188&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. {{Commonscat}} <gallery mode="packed" heights="220px">094_Saint-Cadou_Monument_aux_morts.jpg|Monumant ar re varv</gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=22188 Memorial Genweb]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=29277&dpt=29&comm=Sizun Memorial Genweb]</ref>. Savet e voe e [[1920]]<ref>{{fr}} [https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30604/sizun-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. == Tud == ===Tud bet ganet eno=== *[[1885]] : [[Yann ar Gall]], barzh ha skrivagner brezhonek. *[[1922]] : [[Chanig ar Gall]]. ===Tud liammet ouzh ar gumun=== *[[Louis Pape]] (†2014), istorour, a zo beziet eno. == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29277 Sizun war lec'hienn Geobreizh] *{{br}} {{fr}} [https://web.archive.org/web/20081122022711/http://div.yezh.sizun.free.fr/ Lec'hienn Div Yezh Sizun] == Dave ha notennoù== {{Daveoù|bannoù=3}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] tda8u840c1paup3vn98if04v1d7jokb 0 14966 2190076 2184688 2026-05-05T09:57:34Z OPAB44 57507 2190076 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Taole | anvOfisiel = ''Taulé'' | skeudenn = Taulé 4 Mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Taulé (Finistere).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Taole|Taole]] (betek 2015)<br>[[Kanton Montroulez|Montroulez]] (abaoe 2015) | insee = 29279 | cp = 29670 | maer = Gilles Creach | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 29.47 | hedred = -3.9 | ledred = 48.6 | uk = | ubi = 0 | ubr = 101 | lec'hienn web = [http://www.commune-taule.fr/ Ti-kêr] }} '''Taole''' o ur gumun e [[Bro-Leon]] e [[kanton Montroulez]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. [[kanton Taole|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == * Ar stêr [[Eon (stêr)|Eon]] a gember gant ar [[Peñzez]] e Pont-Eon, etre [[Plouenan]] ha Taole. ;Kumunioù amezek {| width="50%" style="margin-top:10px; border:1px solid #aaa; background-color:#f9f9f9; font-size:90%; text-align:center;" |- | colspan="2"|[[Henvig]] || [[Karanteg]] |- |[[Plouenan]]<br>Aber ar [[Peñzez|stêr Beñzez]] || [[Restr:Brosen windrose-fr.svg|80px|center]] || [[Lokenole]]<br>[[Dosenn|Stêr Montroulez]] |- | [[Gwiglann]]<br>[[Sant-Tegoneg]] || [[Sant-Seo]] || [[Sant-Martin-war-ar-Maez|Sant-Martin-war-ar-Maez]] |} == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Taulai'', 1128 ; ''Taule'', 1353 ; ''Guictaule'', 1398 ; ''Taulé'', 1426 * Erwan Vallerie ː evel B. Tanguy, hag ivez ː ''Taulle'', 1516 ; ''Tolle'', 1530 ;Gerdarzh War a-seblant, diwar anv ur sant brezhon dizanavet. == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Taulé (Finistere).svg|80px]] | :''En sabel e gab-peul en aour hebiaet gant div vrizhenn erminig en aour, ar peul karget gant ur vrizhenn erminig en sabel hag ar c'hab karget gant ul leon kudennek en sabel.'' :*Aozer: Bernard Le Brun :*Diviz-kêr: 27 a viz Here 1989 |} == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1985|2022]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 17 skoliad (7,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Istor == * A-raok an [[Dispac'h Gall]], parrez Taole e oa enni ivez [[Karanteg (kumun)|Karanteg]] hag [[Henvig]]. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred e ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Laot, person, ha Bourhis ha Penguilly, kureed<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 47 </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 132 waz ag ar gumun, da lâret eo 4,65% ag he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel<ref name="MG">{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14779&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas ugent den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun<ref name="MG" />. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Eglise Taule.jpg|Iliz katolik ''Sant Pêr'', 1902-1904. </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=14779 Memorial Genweb] </ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210630123617/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/14779 Memorial Genweb]</ref>, gant anvioù nijourion ar C'hommonwealth marvet e 1942<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=994422 Memorial Genweb] </ref>. Dioueliet e voe e [[1920]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30605/taule-presdeleglise/ Université de Lille] </ref>. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" |- ! Bro !! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |1 ([[aerlu]]) |- |{{Rouantelezh-Unanet}} |5 ([[Royal Air Force|aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''6''' |} Mervel a rejont e-kerzh an Eil Brezel-bed, d'an [[29 a viz Here]] [[1942]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Armstrong Whitworth Whitley|Whitley V]]'' marilhet ''Z6579'') nepell diouzh Taole<ref>{{fr}} [http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes R.A.F Finistère] </ref>{{,}}<ref>{{en}} [http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086444&mode=1 Commonwealth War Graves Commission] </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=990232&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=990232 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=2365 |p2=2269 |p3=2402 |p4=2722 |p5=2796 |p6=2781 |p7=2871 |p8=2966 |p9=2985 |p10=2878 |mammenn=EBSSA }} == Tud == * [[Yann-Vari Penwern]] (1807-1856), dastumer kanaouennoù brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Balaven-d.jpg|60px]] | :;Balavenne :Aotrounez Lannigoù :''En argant e dri ezev en sabel, 2, 1, ur ruilhenn ivez en sabel ouzh kondon.'' |- |[[Restr:Le-Bec-de-Kerjegu-400.gif|60px]] | :;Le Bec :Aotrounez Kerjegu ha Penn-ar-C'hoad :''En argant e wezenn c'heotet, heuliet ouzh kab gant daou benn erer en sabel.'' |- |[[Restr:De Coëtlogon.gif|60px]] | :;de Coëtlogon :Aotrounez Lescrec'h :''En gul e dri skoedig en erminoù.'' |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Taulé}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075843/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29279 Taole war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur== * Hervé Abalain : ''Les noms de lieux bretons''. Les Universels Gisserot. 2000 * Embannadurioù Flohic : ''Le Patrimoine des communes du Finistère''. 1998 * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * J.B. Ogée : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne''. 1780 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] 6syn1yvqgmjkngsgyr7ydt9jq8z8r4w 0 15437 2189909 2182064 2026-05-04T13:35:48Z OPAB44 57507 2189909 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Boulvriag | anvOfisiel = ''Bourbriac'' | skeudenn = FR-22013 eglisestbriac01.jpg | alc'hwez = Iliz katolik Boulvriag. | ardamezioù = CoA_br_Boulvriag.svg | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | kanton = [[Kanton Boulvriag|Boulvriag]] <small>(betek 2015)</small><br />[[Kanton Kallag|Kallag]] <small>(abaoe 2015)</small> | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | cp = 22390 | maer = Claudine Guillou | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 71.86 | hedred = -3.18722222222 | ledred = 48.4738888889 | uk = 200 | ubi = 101 | ubr = 308 | lec'hienn web = {{fr}}[https://www.bourbriac.bzh/ Ti-kêr] }} '''Boulvriag''' a zo ur gumun eus [[Bro Dreger]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], e norzh [[Breizh]]. [[Kanton Boulvriag|Penn kanton]] e oa betek 2015. [[Skeudenn:Centre Bourg - Bourbriac - France.jpg|thumb|kleiz|Ar vourc'h]] == Douaroniezh == Kumunioù amezek : [[Gurunuhel]]; [[Mousteruz]]; [[Koadoud]]; [[Sant-Rien]]; [[Plijidi]]; [[Magor]]; [[Kerien-Boulvriag|Kerien]]; [[Mael-Pestivien]]; [[Pont-Melvez]] == Anv== * (da glokañ gant stummoù skrivet. war ar stern) * Régis de Saint-Jouan : '''''Minihybriac''''', 1158; Minibriac, 1185; ''le Voier de '''Minibriac''', 1205 (C. Kemperle); '''de Manibriac / Menibriaco''','' 1330; '''''parrochia de Burgobriaci''','' 1371; '''''Bourchbriag,''''' 1427; '''''Boul-Briac''''', hervez Albert Le Grand, 1631; * Bernard Tanguy : '''''Eccl. de Minihibriac''''', 1158; '''''eccl. de Sancto Briaco''''', 1170; '''''Minibriac''''', 1185; '''''Minihibriac''''', 1205; '''''Menebriac''''', 1284,1306-1308; '''''Bourbriac''''', 1302; '''''Menibriac''''', 1317; '''''eccl. de Menebriac''''', c. 1330; '''''par. de Minebriaco''''', '''''Menebriaco''''', '''''par. de Burgobriaci''''', 1371; '''''par. de Minibriac''''', 1393; '''''par. de Boirchbriac''''', 1427; '''''par. de Menebriac''''', 1431; '''''par. de Bourbriac''''', 1440; '''''Bourgbriac''''', 1457, 1461; '''''par. de Mynibriac''''', 1486; '''''seigneurie de Minibriac autrement dit Bourgbriac'''''; '''''Bolbriac''''', 1588 * * E. Vallerie : '''''Claustrum Briaci''''', 1163; '''''Minihibriac''''', 1205; '''''Minihibriac, Minibriac''''', 1223; '''''Menibriac''''', 1224; '''''Minihibriac''''', 1224; '''''Sancto Briaco, Marbriaco, Manibriac, Menibriaco''''', 1330; '''''Minebriaco, Burgo-Briaci''''', 1371; '''''Menebriaco, Minebriaco, Burgo Briaci''''', 1371; '''''Burgo-Brioci''''' (?), 1462; '''''Minibriac''''', 1479; '''''Bourbriac''''', 1516; '''''Minibriac''''', 1479; '''''Minibriac''''', 1535; '''''Minibriac, Bourbriac''''', 1569; '''''Bourbriac''''', 1630; '''''Poul-Briac, Boul-Briac''''', 1636; '''''Bourbria''''', 1654 <nowiki>------------</nowiki> Talvoudegezh (war ar stern) Charles de Keranflec'h, p.&nbsp;51 : "''Degouezhout a reomp e benn ar fin e Boulvriag, bourg pouezus war zu kreisteiz ul lodenn ar venezioù Du, hag e-barzh un izelenn he eien fonnus hag ar c'hlebder a ro e anv kozh reizh Poul-Briac (poull Briac)''" (sic) == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:CoA br Boulvriag.svg|100px]] |''"en argant, e ziv c'hadvouc'hal en gul, peuliet kein-ouzh-kein"'' diwar siell Jafrez Le Voyer, 1224 (''Sigillum Gaufredi le Voier de Minibriac'') |} == Stêrioù == Stêrioù bras o deus o andon e Boulvriag: *al [[Leger]], *ar [[Blavezh]]. == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 247 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,74 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22013&dpt=22&idsource=25638&table=bp&maxligne=278 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Kemeret e voe 6 000 Lur en ti-post, gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 22 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 205, Dastumadenn ''Guerres et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>. * Mervel a reas 29 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou soudard. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard e 1957<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22013&dpt=22&idsource=77411&table=bp09 Monumant Brezel Aljeria - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == === Krugell Tanouedou === === Krugell An Enegoù === === Krugelloù Sant-Jud === === Krugell Kerleign === === Dolmen Kerivoa === === Krec'h an Arc'hant === === Roskaradeg === === Koad Liou === === Iliz Sant Briag === ==== Diavez ==== <gallery>Image:Eglise_Saint-Briac.png |Iliz katolik ''Sant Briag''</gallery> ==== Diabarzh ==== === Chapel ar Peniti === === Chapel an Danoued === === Chapel Mersi Pempinod === === Chapel sant Houarnev === === Ar C'hastell === <gallery>Restr:Bourbriac. La Messelière. Ar Castel.jpg|La Messelière. 1933</gallery> === Maner Lezard === === Maner ha chapel Helloc'h === === Maner Dizke === === Maner Kerias === === Maner Langoad === === Maner Lojoù === * E Boulvriag ez eus ur brosesion damheñvel ouzh [[Troveni]] [[Lokorn]] anvet "al Lev dro" en enor da sant [[Briag]]. <gallery> Chapelle_de_Bodfo.png | Chapel Itron ar Bod Fao Chapelle_Saint-Hervé.png | Chapel Sant-Herve Fontaine_Saint-Briac.png | Feunteun Sant-Briag Menez_Krec'h_an_Arc'hant.png | Menez Krec'h an Arc'hant Chapelle_du_Danouët_-_Bourbriac_-_France.jpg | Chapel Itron Varia an Dannoued Chapelle_de_Pénity_-_Bourbriac_-_France.jpg | Chapel ar Peniti-Briag Tour de Koat-Liou - Bourbriac - France.jpg | Tour Koad-Liou </gallery> === Monumant ar Re Varv === <gallery> Bourbriac. Monument aux Morts. 1.jpg| Bourbriac. Monument aux Morts. 2.jpg|</gallery> == Brezhoneg == === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[2005]]. * Ur skol [[Diwan]] a zo bet digoret e 2013. * E distro-skol 2025 e oa 16 skoliad er skol Diwan. === Ar Simbol === Ar '''[[simbol]]''' zo bet roet er barrez koulz er skol gristen evel er skol-stad<ref>{{fr}}Claude an Du, ''Histoire d'un interdit. Le breton à l'école'', embannet gant [[Hor Yezh]], 2000</ref>. *E 1912, **er skol gristen, e oa ur votez-koad ordinal e-pign ouzh gouzoug ar bugel. **er skol stad e oa ur votez-koad ha na oa ket kleuziet. *E 1928-1932, er skol-gristen, e oa ur votez-koad gant ur fiselenn. *E 1935 er skol-stad e oa ur voest siraj ouzh ar gouzoug. E 1930-1936 e oa ur votezig-koad er c'hodell. *E 1930-1938 er skol gristen e oa ur baperenn skrivet warni e galleg "difennet eo komz brezhoneg". *E 1930-1938 er skol-stad e oa ur ganetenn goad. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografiezh |-style="background: #ddffdd" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2013]] |- | align=center| 2489 || align=center| 2663 || align=center| 2458 || align=center| 2294 || align=center| 2293|| align=center| 2299 || align=center | 2359 || align=center | 2339 |- | colspan=8 align=center| <small>abaoe [[1962]] : [[Poblañs hep kontoù doubl]] |} {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |p1=2837 |p2=2663 |p3=2458 |p4=2294 |p5=2293 |p6=2299 |p7=2359 |p8=2339 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * [[Jorj Kadoudal (soner)|Jorj Kadoudal]], [[biniaouer]]. * [[Bagad Boulvriag]]. ;Tud ganet eno *[[1876]] : [[Césaire Le Coënt]], barzh brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Le Bahezre.jpg|80px]] |'''le Bahezre''' Aotrounez Mesfantan, Cosquer |''En argant e leon en gul, krabanet ha teodet en sabel'' |- |[[Restr:De Bégaignon.gif|80px]] |'''de Bégaignon''' Aotrounez Kergadioù |''Plezek etre argant ha gul'' |- |[[Restr:Becmeur du Garz.gif|80px]] |'''Begmeur''' ar C'harzh |''En argant e seizh vailhenn en gul'' |} == Festoù == * Ar [[Festival plin]] a vez aozet bep bloaz d'ar 15 a viz Eost e-kichen Chapel Itron Varia an Dannoued. == Pardonioù == * d'an Hanter-Eost e chapel Itron-Varia an Dannoued, e vez un oferenn vrezhonek da 10.30 eur. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Bourbriac}} *{{fr}}[https://www.bourbriac.bzh/ Lec'hienn ar gumun] == Levrlennadur == * {{fr}}Charles de Keranflec'h : ''Voyage dans les Montagnes Noire et les Monts d'Arrez''. 1857 (Revue de Bretagne et de Vendée, 1857). Adembannet gant Keltia Graphic Editions, 1998, dindan an titl : ''Voyage dans les montagnes du centre Bretagne en 1857''. * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] 9ngjx32aqjtjr50spd075s6vgb5y2a4 0 15587 2190077 2182135 2026-05-05T09:59:21Z OPAB44 57507 2190077 wikitext text/x-wiki :[[Restr:Confusion colour.svg|20px]]''Evit ar gumun en Aodoù-an-Arvor, nepell diouzh Dinan ha Dinarzh, gwelet [[Tregon-Poudour]]'' <hr> {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Tregon | anvOfisiel = ''Trégunc'' | skeudenn = XN Trevignon beach 926a.jpg | alc'hwez = Traezhenn ha kerreg kostez Trevignon | ardamezioù = | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Konk-Kerne Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Konk-Kerne|Konk-Kerne]] <small>(betek 2015)</small> <br> [[Kanton Molan|Molan]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29293 | cp = 29910 | maer = Olivier Bellec | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 50.61 | hedred = -3.852778 | ledred = 47.855556 | uk = | ubi = 0 | ubr = 89 | lec'hienn web = {{fr}} [https://www.tregunc.fr/ tregunc.fr] }} '''Tregon''' a zo ur gumun eus [[Kerne-Izel]], e [[kanton Molan]] met sko ouzh [[Konk-Kerne]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Douaroniezh == [[Beg Trevignon]] == Anv == Erwan Vallerie ː '''Treguenc''', {{XIvet}}; '''Treguent''', 1038; '''Treguenc''', 1084; '''Treguent''', {{XIIvet}}; '''Treguenc''', 1112; '''Tregunc''', 1270; '''Trefguen''', 1368; '''Trefguenc''', 1368; '''Tresguenc''', 1368; '''Tregueuc''', 1370; '''Treguenc''', 1516, 1536; '''Treguen''', 1630 == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le breton, person, ha L'Helgoualc'h, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 50.</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 188 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,77% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=1050&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'an [[28 Gwengolo|28 a viz Gwenholon]] [[1940]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Bristol Beaufort|Beaufort]] MkI'' marilhet N1149 ha kodet AW-V eus ar ''[[Royal Air Force]]'', 42nd Squadron, e donvor Tregon, lazhet e voe e bevar milour; daou anezhe a zo douaret e bered Tregon, unan all e hini [[Konk-Kerne|Lanrieg]] hag an hini diwezhañ e bered [[Fouenant]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. * Dieubet e voe Tregon gant ar [[Rezistañs]] d'ar [[7 a viz Eost]] [[1944]]<ref>{{fr}}Michel Guéguen ha Louis-Pierre Le Maître, ''L' Aigle sur la mer - Concarneau 1939 - 1945'', levrenn III, 1988, pajenn 52.</ref>. == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'ar 16 a viz Du [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1982]]. * E distro-skol 2025 e oa 68 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] ha skol divyezh (14,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Monumantd'arrevarvTregonKerneBreizh.JPG|Monumant ar re varv. </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=1050 Memorial Genweb]</ref>. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Rouantelezh Unanet}} |3 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''3''' |} Karrnijourion e oant o-zri. Mervel a rejont e-pad an [[Eil Brezel Bed]], daou anezhe d'an [[28 a viz Gwengolo]] [[1940]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Bristol Beaufort|Beaufort Mk I]]'' marilhet ''N1149'' ha kodet ''AW-V'') er mor, an trede hini pa gouezhas e garr-nij (''[[Vickers Wellington|Wellington X]]'' marilhet ''HF483'' ha kodet ''AS-S'') er [[Ar Forest-Fouenant|Forest-Fouenant]] e miz Eost [[1943]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086446&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>; luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=990235 Memorial Genweb] </ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=5002 |p2=4790 |p3=5155 |p4=5909 |p5=6130 |p6=6354 |p7=6704 |p8=6980 |mammenn=EBSSA }} === ...abaoe 1793 === <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:750 height:340 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:7000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 text:2012 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 2146 bar:1800 from:0 till: 2522 bar:1806 from:0 till: 2531 bar:1821 from:0 till: 2782 bar:1831 from:0 till: 3029 bar:1836 from:0 till: 3086 bar:1841 from:0 till: 3204 bar:1846 from:0 till: 3462 bar:1851 from:0 till: 3481 bar:1856 from:0 till: 3540 bar:1861 from:0 till: 3484 bar:1866 from:0 till: 3528 bar:1872 from:0 till: 3600 bar:1876 from:0 till: 3697 bar:1881 from:0 till: 3809 bar:1886 from:0 till: 3860 bar:1891 from:0 till: 4165 bar:1896 from:0 till: 4470 bar:1901 from:0 till: 4703 bar:1906 from:0 till: 4848 bar:1911 from:0 till: 4991 bar:1921 from:0 till: 4763 bar:1926 from:0 till: 4878 bar:1931 from:0 till: 4675 bar:1936 from:0 till: 4802 bar:1946 from:0 till: 4889 bar:1954 from:0 till: 4795 bar:1962 from:0 till: 5002 bar:1968 from:0 till: 4790 bar:1975 from:0 till: 5155 bar:1982 from:0 till: 5909 bar:1990 from:0 till: 6130 bar:1999 from:0 till: 6357 bar:2006 from:0 till: 6704 bar:2012 from:0 till: 6980 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> </div> == Tud == *[[Marc Bourhis]], trotskour fuzuilhet gant an [[Alamagn|Alamaned]] e [[Kastell-Briant]] e 1941. *[[Stéphane Guivarc'h]], gourdoner skipailh mell-droad US Trégunc, bet c'hoarier e skipailh Bro-C'hall pa oa aet ar maout gantañ e Kib ar Bed 1998. * [[Robert Neal Baxter]], bet mestr-skol e skol Diwan Tregon. * [[Loeiza an Duigoù]], bet mestrez-skol e skol Diwan Tregon. === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Aubert de Vincelles.gif|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Aubert'''<br>Aotrounez Penanrun<br>''En aour e dri fenn gadgi en sabel'' |} == Labouradegoù == *Ar [[Brasserie de Bretagne]] a ra ar bier [[Britt]]. == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | {{Iwerzhon}} | [[Carraig na Siúire]] | 1980 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Trégunc}} {{Wikeriadur}} * {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20231229155153/http://www.tregunc.fr/ tregunc.fr], lec'hienn ofisiel ar gumun * {{fr}} [http://www.infobretagne.com/tregunc.htm Tregon lec'hienn infobretagne] == Levrlennadur== * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] ohdx21g6tio332bqngktmis4c3pfb7c 0 15590 2190079 2182139 2026-05-05T10:00:09Z OPAB44 57507 2190079 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Tremeven-Kemperle | anvOfisiel = ''Tréméven'' | skeudenn = Mairie de Tréméven, Finistère.JPG | alc'hwez = An ti-kêr | ardamezioù = | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Kemperle|Kemperle]] | insee = 29297 | cp = 29300 | maer = Roger Colas | amzer-gefridi = [[2008]]-[[2020]] | gorread = 15.42 | hedred = -3.533333 | ledred = 47.898333 | uk = | ubi = 3 | ubr = 97 | lec'hienn web = [http://www.tremeven.net Ti-kêr] }} '''Tremeven'''<ref>Kartenn Breizh 1/250 000vedenn, Blay Foldex, Ofis ar Brezhoneg, 2003.</ref>, ent-hir '''Tremeven-Kemperle''' evit he dishañvalout diouzh [[Tremeven-Goueloù]] en [[Aodoù-an-Arvor]], a zo ur gumun eus [[Bro-Gerne]] e [[kanton Kemperle]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e mervent [[Breizh]]. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 8 a viz Meurzh [[2005]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 14 a viz Ebrel [[2017]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[2005]]. * E distro-skol 2025 e oa 66 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (38,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Gerdarzh == * Diwar ''[[tre]]'' ha [[Meven]]<ref>[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 21</ref>. == Istor == === [[Henamzer]] === * An hent roman eus [[Vorgium]] (Karaez bremañ) d'ar [[Pouldu]] a dreuze Tremeven<ref>[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajennoù 16 ha 17.</ref>. === [[Krennamzer]] === * ''Plomen'', parrez [[Meven]] da gentañ, deut da vout Tremeven pa voe tennet diganti douaroù hag a servijas d'ober [[Kemperle]] ha [[Lokunole]], ha [[Kerien]] marteze<ref>[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 21.</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Rannou, person, ha Briand, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 52.</ref>. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 66 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,58% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=69262&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=69262&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe ur pennbrigadier eus ar gumun d’an [[19 a viz Ebrel]] [[1948]] e [[Rạch Giá]] e [[Kochin-Sina]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=3813410 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == == Douaroniezh == <gallery> Skeudenn:RedeneEle.jpg|Ar stêr Ele e Koad Rozgrann, bevenn etre [[Redene]] ha Tremeven. </gallery> * Etre ar stêrioù [[Ele]] hag [[Izol]] emañ Tremeven. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2300 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1402 |p2=1445 |p3=1652 |p4=1975 |p5=2076 |p6=2017 |p7=2057 |p8=2282 |mammenn=EBSSA }} == Tud == * [[Yann-Fañch Kemener]] (1957-2019), kaner hengounel, marvet er barrez. * [[Nicolas Gestin]] (g. e 2000), kampion kanoe-kaiak, ganet e Tremeven e 2000, aotreet c'hoazh e klub Kemperle. == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Muine Mheá]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160422023953/http://jum-irl-tremeven.pagesperso-orange.fr/ Lec'hienn ar poellgor gevelliñ]</ref> | 2009 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Tréméven (Finistère)}} * {{br}} {{fr}} [https://web.archive.org/web/20111226224000/http://www.cocopaq.com/Version-bretonne Etrekumuniezh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] bowg9thkutvfp5aou4snyy1b5uxia04 0 15619 2189907 2188495 2026-05-04T13:30:25Z OPAB44 57507 2189907 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Bear (disheñvelout)}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Bear | anvOfisiel = ''Bégard'' | skeudenn = Église de Guénézan 01.jpg | alc'hwez = Iliz katolik [[Gwenezan]]. | ardamezioù = Blason de la ville de Bégard (Côtes-d'Armor).svg | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Wengamp]] | kanton = [[Kanton Bear|Bear]] <small>(pennlec'h)</small> | cp = 22140 | maer = Gérard Le Caër | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2020]] | gorread = 36.41 | hedred = -3.29972222222 | ledred = 48.6286111111 | uk = 142 | ubi = 45 | ubr = 176 | lec'hienn web = [http://www.ville-de-begard.fr/ Ti-kêr] }} '''Bear''' ({{IPA|[ˈbeːar]}}) zo ur gumun hag ur penn-kanton e [[Breizh]] e [[Treger]], war an hent etre [[Lannuon]] ha [[Gwengamp]]. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Gindi]] emañ Bear, ha war an hent bras eus [[Gwengamp]] da [[Lannuon]]. * Kumunioù amezek : [[Plûned]]; [[Prad]]; [[Koadaskorn]]; [[Brelidi]]; [[Sant-Laorañs]]; [[Pederneg]]; [[Louergad]]. == Anv == ''Begar'', 1130, 1146, 1170, 1184-1189, 1202, 1238. Peurliesañ e soñjer e teu an anv diwar ar saozneg ''beggar'' ("[[klasker-bara]]"). Bernard Tanguy en deus ur mennozh all : heñvel ouzh ar ger germanek ''bigard'' "jardrin kloz e-kichen un ti". ''Bégard d'hier à aujourd'hui'', p. 26-2 : "''Ma'z ez eus ar ger'' Begar ''en dielloù diwar an ti-se adalek kreiz an {{XIIvet kantved}}, ne oa deut ar ger ''Beggar'' e saozneg nemet e-kerzh an {{XIIIvet kantved}} hag ar {{XIVvet kantved}}, hag e-se ne c'hall ket bet kemeret evit lesanv d'ur c'hlasker-boued bennak e vije bet marteze el lec'h se''". == Ardamezioù == {| |[[Restr:Blason de la ville de Bégard (Côtes-d'Armor).svg|60px]] | :''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en argant, ouzh 2 ha 3 en glazur e rozenn en aour.''<ref>Diwar tu-kein ardamezioù manati sistersian Bear, XII{{vet}} kantved.</ref> |} == Istor == Hervez René Couffon, ar ''plou'' diazez ''Plegauguern'' e oa enni : Bear, Gwenezan, Trezelan, Botlezan, Koadaskorn, Lanneven, Sant-Norvez. Evit ar pezh a sell talvoudegezh an anv ''Plegauguern'', Couffon o heuliañ R. Largillière, p.&nbsp;188, a gomz eus ur vreuriezh eus 1750 eus [[Lokmikael-an-Traezh|Lomikael-an-Traezh]], laret "''de Guénoson''", hag a vefe adkavet en anv ''Gwenezan''. Miz Mezheven e penn kentañ Gouere 1487, Yann Koadmen, gouarnour Gwengamp, a dapas aotrouien vreton eus tu Gall en abati Bear hag a lazhas meur a hini anezho. === [[Dispac'h Gall]] === * Krouet e voe ar gumun e 1790. E [[1792]] e voe bodet e parrez Bear parrezioù bihan a oa tro-dro da [[abati Itron-Varia Vear]], [[Bodlezan]], [[Trezelan]], [[Sant-Norvez]] ha [[Gwenezan]]. D'ar 26 a viz Mae [[1793]] e voe bodet an holl gumunioù bihan-se da vont d'ober ur gumun vras ha nevez, Bear<ref>Régis de Saint-Jouan, ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie'', 1990</ref>. * 3 a viz Du 1791, gwerzet eo an abati evel madoù ar stad d'ur c'henwerzher eus Pariz === {{XIXvet kantved}} === * 21 Here 1809, ar pemp iliz ar barrez zo lakaet en gwerzh gant un dekred eus an impalaeriezh. Gwerzhet int bet d'ar 16 Ebrel 1810 * 1868 : savet eo iliz Sant-Riwal Trezelan * 4 Gouere 1880 : benniget eo ar maen kentañ e chapel ar Gwir-Salver * 21 Kerzu 1896 : an tan a ra distruj e-barzh iliz an Itron-Varia === {{XXvet kantved}} === * 13 Gwengolo 1903 : benniget eo ar maen kentañ en iliz nevez an Itron-Varia * 24 Kerzu 1905 : benniget eo iliz nevez an Itron-Varia * 28 Du 1970 : digoret eo savadurioù nevez an ospital (kemmesk adalek se)<ref>R. de Saint-Jouan, Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor, 1990</ref> ;[[Brezel-bed kentañ]] * 241 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,04 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/liste_des_noms.php?id=29999 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ;[[Eil Brezel-bed]] * D'ar [[1añ Mae|1{{añ}} a viz Mae]] [[1944]] e voe manifestet er vourc’h betek monumant ar re varv gant ur 15 bennak a dud o kanal ''La Marseillaise''<ref>Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 217, Dastumadenn ''Guerre et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>. * Kemeret e voe 7 590 Lur en ti-post, gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 23 a viz Mae 1944 tro 17 eur 15, un eil skipailh pevar den a zeuas un hanter-euriad goude, met gober a reas tro-wenn; 6 995 Lur a voe tapet d'ar 24 a viz Mae gant daou zen ha 32 000 Lur d'an 30 a viz Mae hervez danevelloù sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajennoù 256, 257, 258 ha 269, Dastumadenn ''Guerre et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011.</ref>. * 20 Mezheven 1944 : taget eo Kommandantur Bear gant pemp FTP eus makiz Plouizi (R de St Jouan) * 3 Gouere 1944 : goude ur skarbouklenn etre tud an FTP hag an Alamanted, harzet e vez pemzek tud. (R de St Jouan) * 31 Gouere 1944 : daou ti-feurm, enno Krec'h-Kaer, a zo devet gant an Alamanted (R de St Jouan) * 8 Eost 1944 : tapet eo pemzek Alaman gant tud O.R.A.F ha F.T.P.E (R de St Jouan) * Mervel a reas 37 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ;Trevadennoù * [[Brezel Aljeria]]: ur soudard a varvas. === Roll abaded Bear === {| |- |[[Restr:De Kerleau.gif|60px]] | :;Vincent de Kerléau (1443) :Ivez abad des Prières e 1467 ; kañseller Breizh, hag eskop Leon e 1472. Marvet e 1476. :''En glazur e c'harv en aour.'' |- |[[Restr:De Coëtquis.gif|60px]] | :;Philippe de Coëtquis :''En argant e lammell en gul, heuliet ouzh lezioù hag ouzh beg gant teir fempdiliaouenn, hag ouz kab gant ur ruilhenn, an holl ivez en gul.'' |- |[[Restr:De Kerleau.gif|60px]] | :;Pierre de Kerléau (†1526) :Bet ivez abad ar Releg ; marvet e 1526. :''En glazur e garv en aour.'' |} == Monumantoù ha traoù heverk == ;Peulvan Kergezhenneg (Enrollet 1887) <gallery> Menhir de Kerguézennec 2.JPG| Menhir de Kerguézennec 04.jpg|</gallery> ;Peulven Paskiou ; [[Abati Itron Varia Bear|Abati Bear]] <gallery> Bégard. Bon-Sauveur.gif|Gwir-Salver. Ardamez Abbatiale du bon sauveur.jpg| </gallery> ;Iliz Itron-Varia, Bear ;Iliz santez Tumel, Bodlezan {{XVIvet kantved}}, 1702, 1728. Enrollet d'ar 5 Here 1981 ha d'an 19 C'hwevrer 1964. <gallery> Chapelle de Botlézan 01.jpg| Bégard. Chapelle de Botlézan.jpg| Bégard. Botlézan. Ossuaire.jpg|Ar garnel </gallery> ;Iliz santez Jenovefa, Gwenezan {{XVIvet kantved}},{{ XVIIvet kantved}} ; enrollet d'an 19 C'hwevrer 1964; kalvar (XVI{{vet}} – XVII{{vet}}) enrollet d'an 8 Ebrel 1964. <gallery> Église de Guénézan 01.jpg| Église de Guénézan 02.jpg| Église de Guénézan 03.jpg| </gallery> ;Iliz sant Rivoal, Trezelan <gallery> Eglise Saint-Rivoal de Trézélan3.jpg|Talbenn en aer vat Eglise Saint-Rivoal de Trézélan.jpg|Talbenn en aer enep Eglise Saint-Rivoal de Trézélan1.jpg|Maen diazez ar groaz</gallery> ;Chapel sant Meven, Lanneven XVI{{vet}} ; enrollet d'an 19 C'hwevrer 1964. <gallery> Bégard. Lanneven. 1.jpg| Bégard. Lanneven. 2.jpg| Bégard. Lanneven. 3.jpg| Bégard. Lannéven. 4.jpg| </gallery> ;Chapel sant Nikolaz Dibenn an XVIII{{vet}} ; kempennet e 1985. ;Maner ar Rechoù Dibenn ar XVI{{vet}} ; e stad fall. ;Maner Koadgourae XV{{vet}} ; enrollet d'ar 24 Kerzu 1943. ;Maner ar Roc'h-Huon Deroù ar XVII{{vet}} kantved. ;Maner Park-Lann 1716. ;Maner Trevoureg 1727. ;Maner Kervolken XVII{{vet}} kantved. ;Ti ar Rest Savet gant mein eus 1615 o tont diouzh iliz Sant-Norvez. ;Kouldri Maner Kernaudour ;Kroazioù Kervolken (XVII{{vet}}) ; Sant-Nikolaz (XVII{{vet}}), e stad fall ; Run-ar-Groaz (1659) ; Kenkiz (1726) ; Poulloger (1753) ; Gwern-Nevez (1758) ; Rukro(k?), XVII{{vet}} ? == Brezhoneg == :;Ya d'ar brezhoneg :* D’ar 26 a viz Here 2004 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. :;Deskadurezh :* Ur skol [[divyezhegezh|zivyezhek]] kentañ (skol bublik) zo bet digoret e [[2007]]. :* E distro-skol 2025 e oa 70 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (15 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). <ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2022]</ref> :;Bugaligoù :* E 2007 atav he deus divizet magouri Bear sinañ karta [[Divskouarn]] evit diorren implij ar yezh er vagouri (ar vagouri gentañ en [[Aodoù-an-Arvor]]). :* D'an 23 a viz C'hwevrer 2008 eo bet sinet live 1 karta Divskouarn gant "Ti Poupigoù", an ti liesdegemer. == Emdroadur ar boblañs== ===adalek 1962 betek bremañ=== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5200 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |p1=4719 |p2=4976 |p3=5152 |p4=5180 |p5=4906 |p6=4474 |p7=4597 |p8=4786 |mammenn=EBSSA }} === abaoe 1793 === <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:5200 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:600 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:300 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 text:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2013 bar:2014 bar:2015 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 528 bar:1800 from:0 till: 2394 bar:1806 from:0 till: 3417 bar:1821 from:0 till: 3727 bar:1831 from:0 till: 3768 bar:1836 from:0 till: 3503 bar:1841 from:0 till: 3821 bar:1846 from:0 till: 4180 bar:1851 from:0 till: 4053 bar:1856 from:0 till: 3960 bar:1861 from:0 till: 4182 bar:1866 from:0 till: 3281 bar:1872 from:0 till: 4518 bar:1876 from:0 till: 4758 bar:1881 from:0 till: 4715 bar:1886 from:0 till: 4713 bar:1891 from:0 till: 4924 bar:1896 from:0 till: 4919 bar:1901 from:0 till: 4915 bar:1906 from:0 till: 5053 bar:1911 from:0 till: 4777 bar:1921 from:0 till: 4311 bar:1926 from:0 till: 4555 bar:1931 from:0 till: 4464 bar:1936 from:0 till: 4773 bar:1946 from:0 till: 4285 bar:1954 from:0 till: 4431 bar:1962 from:0 till: 4719 bar:1968 from:0 till: 4976 bar:1975 from:0 till: 5152 bar:1982 from:0 till: 5180 bar:1990 from:0 till: 4906 bar:1999 from:0 till: 4476 bar:2006 from:0 till: 4471 bar:2012 from:0 till: 4803 bar:2013 from:0 till: 4786 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> </div> <ref>Cassini-EHESS hag [[EBSSA]]</ref> == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= Meurzh 2008|Anv= Gérard Le Caer|Strollad= [[Strollad Komunour Gall]]|Karg= Kuzulier [[Kanton Bear]] abaoe 2008 }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 1983|Penn= Meurzh 2008|Anv= Noël Bernard|Strollad= [[Strollad Komunour Gall]]|Karg= Mezeg-loened, Kuzulier [[Kanton Bear]] 1976-2001 }} {{Dilennad |Deroù= 1973|Penn= 1983|Anv= Yves Le Pichouron<ref>[http://avis-deces.letelegramme.com/avis-deces/avis/1449832012/le-pichouron-yves.html Le Télégramme]</ref> |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1944|Penn= 1973|Anv= François Clec'h |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1941|Penn= 1944|Anv= Pierre Person |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1910|Penn= 1940|Anv= Pierre Person |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1904|Penn= 1910|Anv= Louis Le Ravazet |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1888|Penn= 1904|Anv= Louis Person |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1881|Penn= 1888|Anv= Jean Louis Tassel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1878|Penn= 1881|Anv= Yves Le Calvez |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1875|Penn= 1877|Anv= Marc Jézéquel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1875|Penn= 1875|Anv= Yves Le Calvez |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1865|Penn= 1875|Anv= Yves Marie Le Guyader |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1848|Penn= 1865|Anv= Guillaume Tassel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1848|Penn= 1848|Anv= Vincent LeTiec |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1840|Penn= 1848|Anv= Antoine Person |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1833|Penn= 1840|Anv= François Penanhoat |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1832|Penn= 1833|Anv= Henry Le Calvez |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1812|Penn= 1832|Anv= Jean Louis Le Gac |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1808|Penn= 1812|Anv= Yves Scolan |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1800|Penn= 1808|Anv= Vincent LeTiec|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1793|Penn= 1800|Anv= François Le Bonniec |Strollad= |Karg= Maer da c'hortoz, bet maer [[Sant-Norvez]] adalek 1790 betek 1793}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} <ref>''Bégard d'hier à aujourd'hui'', pajennoù 222 ha 223</ref>. == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[Adrien Hamon]] : livour. Bear, 16 Gwengolo 1876 / 15 Meurzh 1963 ;Tud bet marvet eno * [[Marsel Klerg]], beleg katolik ha [[Skrivagnerien vrezhonek|skrivagner brezhonek]], [[28 a viz Gouere]] [[1984]]. * [[Goulven Mazéas]], stourmer kevredadelour breton hag europat, [[9 a viz Genver]] [[1981]] ;Tud bet beziet enno * [[Alan an Du]], pried [[Berta Breizh|Berta]], hêrez ''kontelezh'' Breizh ** e vab [[Konan IV]], Dug Breizh == Gevelliñ == [[Restr:Bégard. Panneau d'agglomeration. Jumelage.jpg|thumb|upright 0.8|Ardamez Llanelwy]] *{{Kembre}} : [[Llanelwy]] (1993). == Levrlennadur == * René Couffon : ''Recherche sur les églises primitives''. Bulletins et Mémoires. Société d'Émulation des Côtes du Nord. 1945-1946 * Hervé Le Goff : ''Bégard ou le petit Citeaux de l'Armorique. De l'abbaye à la commune(1130-1793)'' *Pol Potier de Courcy : [https://fr.wikisource.org/wiki/Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''] * Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Bégard}} * [http://www.ville-de-begard.fr Lec'hienn ofisiel] * [http://www.gwallspered.org Lec'hienn ofisiel Gwallspered] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] [[Rummad:Manifestadegoù d'ar 1añ a viz Mae 1944 e Breizh]] 5m6uqo991p3gr4e4f8v2dj271d9d5t1 0 15692 2190122 2188481 2026-05-05T11:41:13Z OPAB44 57507 2190122 wikitext text/x-wiki {{implijoù all}} :[[Restr:Confusion colour.svg|20px]] ''Evit ar gumun en Aodoù-an-Arvor, gwelet [[ar Faved]].'' ---- {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ar Faoued | anvOfisiel = ''Le Faouët'' | skeudenn = Chapelle Sainte-Barbe du Faouët.JPG | alc'hwez = [[Chapel santez Barban]] | ardamezioù = Blason ville fr Le Faouët (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gernev]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Roue Morvan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton ar Faoued|ar Faoued]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Gourin|Gourin]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 56320 | maer = Christian Faivret | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 34.03 | hedred = -3.49027777778 | ledred = 48.0338888889 | uk = 152 | ubi = 53 | ubr = 202 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.lefaouet.fr/ www.lefaouet.fr] }} '''Ar Faoued''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Bro-Gernev]], e [[kanton Gourin]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Penn [[kanton ar Faoued|kanton]] e oa betek 2014. == Douaroniezh == * Ar [[Stêr-Laeron]] hag an [[Ele]] a gember etre [[Lannejenn]] hag ar Faoued. == Anv == == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Le Faouët (Morbihan).svg|60px]] | width="15px" | |''En argant e bemp gwerzhidenn en gul peuliet ha kenstag.''<ref>Tiegezh Boutteville, baroned ar Faoued, siell [[1275]]</ref>. |- |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun ar Faoued e 1790<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 93</ref>. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet ar Faoued da benn ur c'hanton, hini [[Kanton ar Faoued (1790)|ar Faoued]], ha da benn un [[distrig]], [[distrig ar Faoued]]<ref name="Jean-Louis Debauve 1965">{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36</ref>, seizh kanton ennañ: [[Kanton ar Faoued (1790)|ar Faoued]], [[Kanton Berne (1790)|Berne]], [[Kanton Gourin (1790)|Gourin]], [[Kanton Langoned (1790)|Langoned]], [[Kanton Lannejenn (1790)|Lannejenn]], [[Kanton Prizieg (1790)|Prizieg]] ha [[Kanton Pleurdud (1790)|Pleurdud]]. [[Gourin (kumun)|Gourin]], sez ur senesaliezh, a glaskas mirout he sez roueel, met nac'het e voe gant ar Faoued; en aner c'hoazh e klaskas Gourin bout staget ouzh [[Karaez]] war tachenn ar justis<ref name="Jean-Louis Debauve 1965"/>. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton)<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187</ref>. Brasaet e voe [[Kanton ar Faoued]] e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]])<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=13473 Cassini - EHESS - Ar Faoued - Fichenn ar gumun]</ref>, dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet en [[Arondisamant Pondi]] krouet e 1800. === {{XXvet kantved}} === * [[26 Eost|26]] - [[27 a viz Eost]] [[1918]]: distrujet e voe an iliz gant an tan<ref>{{fr}}''1914 - 1918 - Des champs aux tranchées'', Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 142</ref>. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 119 gwaz hervez marilhoù ar gumun, 148 hervez monumant [[Santez-Anna-Wened]], 165 hervez monumant ar re varv (da lâret eo 4,46 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911)<ref>{{fr}}Monumant ar re varv</ref> eus ar gumun, abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}''1914 - 1918 - Des champs aux tranchées'', Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 94</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== <gallery> SkolajSantez-BarbaArFaouedKerneMorBihan.JPG|Ar Skolaj ''Santez-Barban''. PlakennSkolajSantez-BarbaArFaouedKerneMorBihan.JPG|Ar blakenn ouzh ar Skolaj ''Santez-Barban''. </gallery> * '''Repuidi-brezel''': d'an [[10 Mezheven|10 viz Even]] [[1940]] e oa 868 repuad er Faoued; 67 anezhe n'oant ket distroet d'ar gêr c'hoazh d'ar [[1 Gwengolo|1añ a viz Gwenholon]]<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''1939-1945 en Centre-Bretagne'', Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn I, pajenn 118</ref>; daou diegezh yuzev a zeuas eus rannvro [[Pariz|Bariz]] da repuiñ er Faoued goude [[Skrapadeg ar Vélodrome d'Hiver]] e miz Gouere [[1942]]. Dont a rejont a-benn da chom hep bout serret ha gell a rejont distreiñ da [[Pariz|Bariz]] e dibenn ar bloaz [[1944]]<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''39-45 en Centre-Bretagne'', Liv' Editions, Ar Faoued, 2006, ISBN 978-2-84497-096-1</ref>. * D'an [[19 a viz Even]] e tegouezhas al lu [[Wehrmacht|alaman]] er Faoued<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët,''1939-1945 en Centre-Bretagne'', Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn I, pajenn 126</ref>. * D'an 8 a viz Meurzh 1944 e voe lazhet al livour [[Arthur Midy]], hag e wreg d'e heul, gant ar Rezistañs abalamour d'an darempredoù stank o deveze gant an Alamaned<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''1939-1945 en Centre-Bretagne'', Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn III, pajennoù 42-43-44</ref>. * D'ar [[1añ a viz Mae]] [[1944]] e voe manifestet er vourc'h a-enep d'an nazied gant kantadoù a dud<ref name="ReferenceA">{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''39-45 en Centre-Bretagne'', Éditions Liv éditions, Le Faouët, ISBN 2844970966</ref>. {| |[[Restr:Bundesarchiv Bild 146-1979-002-26A, Frankreich, Einsatz gegen Resistance.jpg|left|thumb|200px|An [[Alamagn|Alamaned]] o serriñ tud e plasenn ar C'hoc'hu d'ar [[7 a viz Mae]] [[1944]]]] |} * [[7 a viz Mae]] [[1944]]: ur rastelladeg a voe graet gant al lu [[Alamagn|alaman]] er vourc'h<ref>{{fr}}[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bundesarchiv_Bild_146-1979-002-26A,_Frankreich,_Einsatz_gegen_Resistance.jpg Bundesarchiv]</ref>. * Tro 70 a dud ag ar [[Rezistañs]] a voe barnet d'ar marv gant lez-varn al Lu [[Alamagn|alaman]] er Faoued, bet krouet d'an [[20 Mezheven|20 a viz Even]] [[1944]], a oa he sez er Skol (Skolaj bremañ) ''Santez-Barban''<ref name="ReferenceA"/><ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998</ref>. * Ti-post: d'ar 28 a viz Ebrel e voe kemeret 26 000 Lur en ti-post gant tud ar Rezistañs, ha 352 195 Lur d'ar 17 a viz Mae<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p.97</ref>. * D'ar [[1añ a viz Eost]] [[1944]] e voe fuzuilhet tri Rezistant gant an [[Trede Reich|Alamaned]] e Trosalaun<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=55384&dpt=56 Memorialgenweb]</ref>. * Dieubet e voe ar Faoued d'an [[3 a viz Eost]] [[1944]]: an Alamaned a dec'has war-zu [[an Oriant]], un nebeud anezhe a zizertas; steudadoù alaman a dreuzas ar vourc'h en euriadoù goude, evit mont ivez d'[[an Oriant]]<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''1939-1945 en Centre-Bretagne'', Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn IV, pajennoù 24-25-26</ref>. * Mervel a reas 38 den abalamour d'ar brezel, lod anezhe ne oant ket eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56057&pays=France&dpt=56&idsource=12596&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas c'hwec'h gwaz<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=12596&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. == Lennegezh == '''Er Faoued''' an hini eo e krog ar [[romant polis]] ''[[L'Île aux trente cercueils]]'' ([[Maurice Leblanc (romantour)|Maurice Leblanc]], ''Le Journal'', [[1919]]) pan arru Véronique d'Hergemont — penntudenn an oberenn — er gêriadenn, a-raok kenderc'hel gant he hent betek « Sarek », an enezenn faltaziek a-vaez da [[Fouenant]]. == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1993]]. * E distro-skol 2025 e oa 41 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (17,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == === Skeudennoù eus [[Chapel santez Barban]] ([[XVvet kantved]]) === <gallery> ChapelSantezBarbaArFaouedKerneMorBihan02.JPG| ChapelSantezBarbaArFaouedKerneMorBihan01.JPG| ChapelSantezBarbaArFaouedKerneMorBihan03.JPG| ChapelSantezBarbaArFaouedKerneMorBihan04.JPG| 173 Arthur Midy Réparation du toit de la chapelle Saint-Fiacre.JPG|Livadenn gant [[Arthur Midy]]. </gallery> === Skeudennoù eus Chapel Sant-[[Fiakr|Fieg]], {{XVvet kantved}} === <gallery> ChapelSantFiegArFaouedKerne.JPG| Jube chapelle Saint-Fiacre.jpg|[[Jube]]. GermainDavid-NilletSant-FiegArFaoued.jpg|Livadenn gant Germain David-Nillet. </gallery> === Savadurioù all === <gallery> Koc'huarFaoued.JPG|[[Koc'hu]] ar Faoued. Halles-faouet.jpg|Ar [[Koc'hu|c'hoc'hu]]. Église paroissiale du Faouët.JPG|An iliz katolik. </gallery> * Ar c'hoc'hu, {{XVIvet kantved}}. * Iliz katolik ''Intron-Varia-Gorroidigezh'', {{XVIvet kantved}} ==== Brezelioù ==== * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56057&dpt=56&comm=Le+Faou%EBt Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113031 Memorial Genweb]</ref> == Tud == * [[Erwan Evenou]]. * [[Filip Normant]], diouganer. * Livourion: Charles Rivière, Alphonse Le Leuxhe, [[Germain David-Nillet]], [[Arthur Midy]], Guy Wilthew, Emile Compard, Oscar Chauvaux, Sydney Curnow Vosper. === <small>Tud bet ganet eno</small> === * Alain le Maout, eskob Leon eus 1482 da 1484, hag eskob Kemper eus 1484 betek e varv e 1493. Kadoriad kentañ [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e oa bet eus 1486 da 1492. * Mari-Louise Tromel, [[Marion ar Faoued]] he lesanv dezhi, [[6 a viz Mae]] [[1717]]. === <small>Tud bet marvet eno</small> === * [[Arthur Midy]], livour, lazhet gant ar Rezistañs d'an [[8 a viz Meurzh]] [[1944]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1790 == <timeline> Colors= id:a value:gray(0.9) id:b value:gray(0.7) id:c value:rgb(1,1,1) id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9) ImageSize = width:800 height:200 PlotArea = left:60 bottom:40 top:40 right:40 DateFormat = x.y Period = from:0 till:4000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:b increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:c BarData= bar:1790 text:1790 bar:1831 text:1831 bar:1841 text:1841 bar:1846 text:1846 bar:1856 text:1856 bar:1872 text:1872 bar:1876 text:1876 bar:1891 text:1891 bar:1896 text:1896 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:2012 bar:2022 text:2022 PlotData= color:d width:20 align:left bar:1790 from:0 till: 2409 bar:1831 from:0 till: 2662 bar:1841 from:0 till: 2958 bar:1846 from:0 till: 3228 bar:1856 from:0 till: 3038 bar:1872 from:0 till: 2760 bar:1876 from:0 till: 2922 bar:1891 from:0 till: 3277 bar:1896 from:0 till: 3142 bar:1911 from:0 till: 3702 bar:1921 from:0 till: 3727 bar:1931 from:0 till: 3561 bar:1936 from:0 till: 3567 bar:1946 from:0 till: 3893 bar:1954 from:0 till: 3307 bar:1962 from:0 till: 3057 bar:1968 from:0 till: 3048 bar:1975 from:0 till: 3149 bar:1982 from:0 till: 3177 bar:1990 from:0 till: 2869 bar:1999 from:0 till: 2806 bar:2006 from:0 till: 2882 bar:2012 from:0 till: 2821 bar:2022 from:0 till: 2816 PlotData= bar:1790 at: 2409 fontsize:S text: 2409 shift:(-10,5) bar:1831 at: 2662 fontsize:S text: 2662 shift:(-10,5) bar:1841 at: 2958 fontsize:S text: 2958 shift:(-10,5) bar:1846 at: 3228 fontsize:S text: 3228 shift:(-10,5) bar:1856 at: 3038 fontsize:S text: 3038 shift:(-10,5) bar:1872 at: 2760 fontsize:S text: 2760 shift:(-10,5) bar:1876 at: 2922 fontsize:S text: 2922 shift:(-10,5) bar:1891 at: 3277 fontsize:S text: 3277 shift:(-10,5) bar:1896 at: 3142 fontsize:S text: 3142 shift:(-10,5) bar:1911 at: 3702 fontsize:S text: 3702 shift:(-10,5) bar:1921 at: 3727 fontsize:S text: 3727 shift:(-10,5) bar:1931 at: 3561 fontsize:S text: 3561 shift:(-10,5) bar:1936 at: 3567 fontsize:S text: 3567 shift:(-10,5) bar:1946 at: 3893 fontsize:S text: 3893 shift:(-10,5) bar:1954 at: 3307 fontsize:S text: 3307 shift:(-10,5) bar:1962 at: 3057 fontsize:S text: 3057 shift:(-10,5) bar:1968 at: 3048 fontsize:S text: 3048 shift:(-10,5) bar:1975 at: 3149 fontsize:S text: 3149 shift:(-10,5) bar:1982 at: 3177 fontsize:S text: 3177 shift:(-10,5) bar:1990 at: 2869 fontsize:S text: 2869 shift:(-10,5) bar:1999 at: 2806 fontsize:S text: 2806 shift:(-10,5) bar:2006 at: 2882 fontsize:S text: 2882 shift:(-10,5) bar:2012 at: 2821 fontsize:S text: 2821 shift:(-10,5) bar:2022 at: 2816 fontsize:S text: 2816 shift:(-10,5) </timeline> <ref>{{fr}}[[EBSSA]]</ref> == Melestradurezh == == Gevelliñ == *[[Áth Cinn]] {{Iwerzhon}} {{Commonscat|Le Faouët, Morbihan}} == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan|Faoued, ar]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Kumunioù Kerne|Faoued, ar]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrig Breizh|Faoued, ar]] [[Rummad:Repuidi-brezel er Mor-Bihan (1939-1945)|Faoued, ar]] [[Rummad:Manifestadegoù d'ar 1añ a viz Mae 1944 e Breizh]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944]] 7r6hw5s27lpnjhtxfp5tbc3euaid38x 0 15724 2190138 2182097 2026-05-05T11:56:46Z OPAB44 57507 2190138 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Langoned | anvOfisiel = ''Langonnet'' | skeudenn = Cloître de l'abbaye de Langonnet.JPG | alc'hwez = Abati ''Itron-Varia''. | ardamezioù = Blason ville fr Langonnet (Morbihan).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Roue Morvan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh|Kornôg Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton Gourin|Gourin]] | cp = 56630 | maer = Françoise Guillerm | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 85.4 | hedred = -3.492222 | ledred = 48.106389 | uk = 180 | ubi = 104 | ubr = 292 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.langonnet.fr/ www.langonnet.fr] }} '''Langoned''' a zo ur gumun e [[Bro-Gerne]] e [[kanton Gourin]] e departamant ar [[Mor-Bihan]], e kornôg [[Breizh]]. == Douaroniezh == <gallery> Ellé aval abbaye de Langonnet.JPG|An Ele e dianaou an abati. </gallery> * War lez an [[Ele]] emañ Langoned. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Langonnet (Morbihan).svg|110px]] |width="15px"| |''En glazur e zaou gleze en aour lammellet ouzh kab, o skorañ un hengurunenn en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel.''<ref>{{fr}}Aozergant B. Frelaut ; Kuzul ar Gumun : [[1988]].</ref> |- |} == Istor == === [[Henamzer]] === * Hent: an hent roman eus [[Vorgium]] (Karaez bremañ) da v-Blabia ([[Porzh-Loeiz]] bremañ) a dreuze an [[Ele]] en Abati Langoned, chom a ra ul lodenn eus an daradur e geunioù ar Faoud en Drinded-Langoned<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, bloaziad ebet, (e [[galleg]]), pajenn 16 </ref>. * Armerzh: kenderc'het e veze brikennoù, teol ha priaj. E Kastell-Gwernoùgall hag e Kerroc'h e voe kavet fornioù. E meur a lec'h er gumun e voe kavet teol lec'h ma oa atantoù ha gedlec'hioù, e Stang-Yann nepell eus an abati, e Kastelloù-Kergaradeg, e Lokmaria, e Minez-Bloc'h, e Kernal hag en Drinded<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, hep deiziad, (e [[galleg]]), pajenn 18 </ref>. === {{IXvet kantved}} === * E-tro 800 e voe savet ur gumuniezh gant menec'h [[Landevenneg]] e Lez Radeneg war douaroù bet roet dezhe gant Gradlon Flamm, kont [[Kerne]]. Kastell [[Morvan Lez-Breizh]] a oa sur a-walc'h war dorgenn Menez-Morvan e Langoned. Er c'horn-bro-se e voe lazhet Morvan e [[818]] en un emgannig ouzh ar Franked kaset war-raok gant [[Loeiz an Deol]], bet savet e gamp gantañ e [[Prizieg]]<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, hep deiziad, (e [[galleg]]), pajennoù 27 ha 28 </ref>. === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]], [[1675]]: d'ar [[14 a viz Gouere]] ez eas parrezianiz Langoned, bet bodet gant son an taboulin, betek an abati evit goulenn groñs digant an abad dilezel e wirioù a-bezh war ar boblañs, ha sinet e voe an dilez gant ar venec'h evit kaout peoc'h; kondaonet e voe Jean Harscoët, an tabouliner, d'ar galeoù a-hed-buhez<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, hep deiziad, (e [[galleg]]), pajenn 75 </ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Langoned (1790)|kanton Langoned]] gant div gumun ennañ: Langoned ha [[Plourae]]; e [[distrig ar Faoued]] e oa; dilamet e voe kanton Langoned e 1801 ha lakaet ar gumun e [[kanton Gourin]] bet brasaet ha miret gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Langoned en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 163 ha 277 .</ref>{{fr}}{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=18618 Cassini - EHESS - Langoned - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Ur [[kampoù-bac'h gall|c'hamp-bac'h]], un astenn eus hini an [[Henbont]] e oa, a voe digoret er gumun e [[1914]] evit derc'hel ennañ enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh [[Bro-C'hall]]<ref>diwar ar raktres bet graet gant ar gouarnamant [[gall]] e [[1913]], {{fr}}Jean-Claude Farcy, ''Les camps de concentration français de la première guerre mondiale (1914-1920)'', Pariz, Anthropos Economica, 1995</ref>{{,}}<ref>kalz anezhe a oa fichennaouet er c'harnedoù "[[Karned A|A]]" (dilezet e oa bet hemañ e 1909), pe "[[Karned B|B]]"</ref>; beleion eus [[Elzas]]-[[Loren]] e oa un darn vat anezhe; en abati e voent serret<ref>{{fr}}''1914 - 1918 - Des champs aux tranchées'', Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 135 </ref>. * Mervel a reas 219 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,92 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56100&dpt=56&idsource=20836&table=bp03 memorialgenweb - Monumant ar re varv e bourc'h Langoned]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56100&dpt=56&idsource=20839&table=bp03 memorialgenweb - Monumant ar re varv en Drinded-Langoned]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * '''Repuidi-brezel''': d'an [[10 Mezheven|10 a viz Even]] [[1940]] e oa 499 repuad e Langoned; 61 anezhe ne oant ket distroet d'ar gêr c'hoazh d'ar [[1 Gwengolo|1añ a viz Gwenholon]] [[1940]]<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''1939-1945 en Centre-Bretagne'', Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn I, pajenn 118 </ref>. * D'ar 24 a viz Mae 1944 e voe tapet 100 000 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 164 </ref>. * Fuzuilhet e voe daou waz eus ar gumun (unan anezhe a oa ur repuad eus [[An Oriant]]) e Landordu e [[Berne]], d'ar [[6 Gouhere|6 a viz Gouhere]] [[1944]] abalamour d'o ferzh er [[Rezistañs]]; barnet e oant bet d'ar marv gant lez-varn al Lu [[Alamagn|alaman]] [[Ar Faoued (Mor-Bihan)|Ar Faoued]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 21 ha 22</ref>. * Mervel a reas 48 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56100&dpt=56&idsource=20836&table=bp03 memorialgenweb - Monumant ar re varv e bourc'h Langoned] </ref>. </br> ==== Brezelioù didrevadennañ ==== * Pevar gwaz a varvas e [[Brezel Indez-Sina]] ha pevar all e [[Brezel Aljeria]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56100&dpt=56&idsource=20836&table=bp03 memorialgenweb - Monumant ar re varv e bourc'h Langoned] </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56100&dpt=56&idsource=20839&table=bp03 memorialgenweb - Monumant ar re varv en Drinded-Langoned] </ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar 27 a viz Genver [[2005]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * Al live 3 oa bet roet d'ar gummun. === Deskadurezh === * E [[2012]] e oa bet krouet un hentad divyezhek e skol bublik ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa 42 skoliad enskrivet er c'hlas divyezhek (45,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm == Krennlavar == * ''’Ba' Langoned e vez lazhet ar bleiz gant un taol boned.'' == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Langonnet (56) Église 02.JPG|Iliz katolik ar vourc'h. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. <gallery> La Trinité-Langonnet (56) Église 01.JPG|Iliz katolik an Dinded. </gallery> * Iliz katolik an Dinded. <gallery> Abbaye Notre-Dame-de-Langonnet - Camp d'internés civils - cour intérieure de l'abbaye - Langonnet - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APD0001713.jpg|Porzh an abati. </gallery> * Abati ''Itron-Varia''. * Monumant ar re varv e bourc'h Langoned, etre ar maerdi hag an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=20836 Memorial Genweb]</ref>. <gallery> 005 Trinité-Langonnet.jpg|Monumant an Drinded. </gallery> * Monumant ar re varv en Drinded-Langoned. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik er vourc'h, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113029 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1790 == <timeline> Colors= id:a value:gray(0.9) id:b value:gray(0.7) id:c value:rgb(1,1,1) id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9) ImageSize = width:800 height:300 PlotArea = left:60 bottom:40 top:40 right:40 DateFormat = x.y Period = from:0 till:6000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:b increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:c BarData= bar:1790 text:1790 bar:1835 text:1835 bar:1841 text:1841 bar:1847 text:1847 bar:1856 text:1856 bar:1872 text:1872 bar:1876 text:1876 bar:1891 text:1891 bar:1896 text:1896 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 text:2006 bar:2012 text:2012 bar:2013 text:2013 bar:2022 text:2022 PlotData= color:d width:20 align:left bar:1790 from:0 till: 3306 bar:1835 from:0 till: 3715 bar:1841 from:0 till: 3432 bar:1847 from:0 till: 3714 bar:1856 from:0 till: 3427 bar:1872 from:0 till: 3417 bar:1876 from:0 till: 3929 bar:1891 from:0 till: 3666 bar:1896 from:0 till: 3681 bar:1911 from:0 till: 4450 bar:1921 from:0 till: 4494 bar:1931 from:0 till: 4848 bar:1936 from:0 till: 4358 bar:1946 from:0 till: 4407 bar:1954 from:0 till: 3420 bar:1962 from:0 till: 3083 bar:1968 from:0 till: 2791 bar:1975 from:0 till: 2373 bar:1982 from:0 till: 2106 bar:1990 from:0 till: 2005 bar:1999 from:0 till: 1918 bar:2006 from:0 till: 1908 bar:2012 from:0 till: 1894 bar:2013 from:0 till: 1874 bar:2022 from:0 till: 1851 PlotData= bar:1790 at: 3306 fontsize:S text: 3306 shift:(-10,5) bar:1835 at: 3715 fontsize:S text: 3715 shift:(-10,5) bar:1841 at: 3432 fontsize:S text: 3432 shift:(-10,5) bar:1847 at: 3714 fontsize:S text: 3714 shift:(-10,5) bar:1856 at: 3427 fontsize:S text: 3427 shift:(-10,5) bar:1872 at: 3417 fontsize:S text: 3417 shift:(-10,5) bar:1876 at: 3929 fontsize:S text: 3929 shift:(-10,5) bar:1891 at: 3666 fontsize:S text: 3666 shift:(-10,5) bar:1896 at: 3681 fontsize:S text: 3681 shift:(-10,5) bar:1911 at: 4450 fontsize:S text: 4450 shift:(-10,5) bar:1921 at: 4494 fontsize:S text: 4494 shift:(-10,5) bar:1931 at: 4848 fontsize:S text: 4848 shift:(-10,5) bar:1936 at: 4358 fontsize:S text: 4358 shift:(-10,5) bar:1946 at: 4407 fontsize:S text: 4407 shift:(-10,5) bar:1954 at: 3420 fontsize:S text: 3420 shift:(-10,5) bar:1962 at: 3083 fontsize:S text: 3083 shift:(-10,5) bar:1968 at: 2791 fontsize:S text: 2791 shift:(-10,5) bar:1975 at: 2373 fontsize:S text: 2373 shift:(-10,5) bar:1982 at: 2106 fontsize:S text: 2106 shift:(-10,5) bar:1990 at: 2005 fontsize:S text: 2008 shift:(-10,5) bar:1999 at: 1918 fontsize:S text: 1918 shift:(-10,5) bar:2006 at: 1908 fontsize:S text: 1908 shift:(-10,5) bar:2012 at: 1894 fontsize:S text: 1894 shift:(-10,5) bar:2013 at: 1874 fontsize:S text: 1874 shift:(-10,5) bar:2022 at: 1851 fontsize:S text: 1851 shift:(-10,5) </timeline> == Melestradurezh == == Tud == * [[Henri Guiriec]], beleg katolik, istorour ha skrivagner breizhat. * [[Garmenig Ihuellou]], skrivagnerez vrezhonek. * [[Alan Stivell]], bet savet gantañ ur bladenn anvet ''E Lango'''nn'''ed'' ma kaver ar ganaouenn ''E parrez Langonned'' enni. == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Langonnet}} == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Kampoù-bac'h gall ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Repuidi-brezel er Mor-Bihan (1939-1945)]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Berne e 1944]] m8tr7c0sa0mjymok7bg8kp8p0qf0qgd 0 15858 2190139 2184733 2026-05-05T11:57:45Z OPAB44 57507 2190139 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lannarstêr | anvOfisiel = ''Lanester'' | skeudenn = LannarstêrhagarpontnevezwararSkorf.JPG | alc'hwez = Lannarstêr hag ar pont nevez dreist d'ar [[Skorf]]. | ardamezioù = Blason ville fr Lanester.svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[Kab an Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Lannarstêr|Lannarstêr]] <small>([[pennlec'h]])</small> | cp = 56600 | maer = Gilles Carréric | amzer-gefridi = 2020-2032 | gorread = 18.37 | hedred = -3.3422 | ledred = 47.7647 | uk = 5 | ubi = 0 | ubr = 51 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.lanester.com/ www.lanester.com] }} '''Lannarstêr''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Lannarstêr]] e departamant ar [[Mor-Bihan]] e [[Breizh]]. Pennlec'h [[kanton Lannarstêr]] eo. == Douaroniezh == <gallery> ArSkorfeLannarstêr.JPG|Ar Skorf e Lannarstêr. LannarstêrStêrarGenkiz.jpg|Stêr ar Genkiz. LannarstêrBlavezh.JPG|Ar Blavezh e Lannarstêr. </gallery> * E Lannarstêr e kember Stêr ar Genkiz gant ar [[Blavezh]], hag homañ gant ar [[Skorf]]. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Lanester.svg|110px]] |width="15px"| |''En gul hadet gant erminig aour, e vantell en argant karget gant c'hwec'h goudreustell gommek en glazur.''<ref>Hervez Froger ha Pressensé : ''En argant goudreustellet-kommek en glazur, e galzadenn en gul hadet gant erminig en aour loc'hant diouzh beg ha balirant.'' Aozet gant Loïc Ermoy ; kuzul ar Gumun : [[20 a viz Kerzu]] [[1974]].</ref> • Sturiad : ''<q> Ensemble et pour tous </q>'' |- |} == Istor == === {{VIvet kantved}} === * Ar manac'h [[Gwenael (sant)|Gwenael]] vevas eno, el lec'h anvet Sant-Wenael bremañ, ==={{XXvet kantved}}=== ==== '''1909''': krouet ar gumun ==== * Tapet e voe ul lodenn eus kumun [[Kaodan]] evit krouiñ kumun Lannarstêr d'ar 26 a viz Meurzh<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 14, 69 ha 159</ref>. === [[Brezel-bed kentañ]] === * Ur soudard breizhat, bet ganet er gumun moarvat, a voe fuzuilhet d'an 23 a viz Even 1916 e Kalinova ([[Gres]]) gant al lu [[gall]]. ==== Niver an dud eus Lannarstêr marvet abalamour d'ar [[Brezel-bed kentañ]] ==== {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bloavezh ! Niver |- |[[1914]] |33 |- |[[1915]] |65 |- |[[1916]] |36 |- |[[1917]] |14 |- |[[1918]] |41 |- |[[1919]] |3 |- |[[1920]] |1 |- |[[1922]] |2 |- |[[1923]] |1 |- |'''Hollad''' |'''196''' |} da lâret eo 2,53 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="Monumant ar re varv">{{fr}}Monumant ar re varv</ref>. === [[Eil Brezel-bed]] === <gallery> LannarStêr25.06.1940.JPG|Monumant d'ar re bet lazhet d'ar 25 a viz Even 1940. Bristol Beaufort.jpg|An nijerez ''[[Bristol Beaufort]] Mark I'', L4474 MW-E 217 kaset d'ar strad p'edo gant ar 217{{vet}} Skwadrenn RAF ([[Royal Air Force]]- Aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet]])''St Eval'' o tagañ [[An Oriant]] d'an 20 a viz Kerzu 1940. Diazlec'hListriSplujLannarstêr.JPG|Diazlec'h al listri-pluj. LannarstêrMonumantarrefuzuilhet26.08.1944.JPG|Monumant ar re fuzuilhet d'ar 26 a viz Eost 1944. </gallery> ==== Niver an dud eus Lannarstêr marvet abalamour d'an [[Eil Brezel-bed]] ==== {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bloavezh ! Niver |- |[[1939]] |2 |- |[[1940]] |46 |- |[[1941]] |7 |- |[[1942]] |3 |- |[[1943]] |59 |- |[[1944]] |45 |- |[[1945]] |13 |- |[[1946]] |2 |- |[[1947]] |1 |- |[[1952]] |1 |- |'''Hollad''' |'''179''' |} <ref name="Monumant ar re varv"/> ==== Darvoudoù ==== * Lazhet e voe 25 den nann-soudard gant tarzhadenn ha tangwall ar [[25 Mezheven|25 a viz Even]] [[1940]] dre ma oa bet entanet stokoù mazout ar [[Morlu]] [[Bro-C'hall|gall]] d'an [[18 Mezheven|18 a viz Even]] [[1940]] evit miret ouzh an [[Alamagn|Alamaned]] kemer anezhe. * '''Bombezadegoù ar Re Gevredet''' ** Distrujoù bras a voe e Lannarstêr gant bombezadegoù ar [[Royal Air Force|Rouantelezh-Unanet]] hag an [[United States Army Air Forces|SUA]]. Lazhet e voe degadoù a dud nann-soudard. ** Du-Kerzu 1940: tost bemnoz e son ar galv-diwall; bombezet eo an arsanailh d'ar 7 ha d'ar 27 a viz Kerzu, daou garr-nij eus ar Royal Air Force a gouezh er gumun e miz Kerzu. ** 1941: bombezadegoù en-dro d'an 12 a viz Genver ha d'ar 15 a viz Meurzh; meur a di a zo distrujet ha daou zen nann-soudard lazhet en noz etre an 12 hag an 13 a viz Ebrel; en noz etre ar 7 hag an 8 a viz Mae, tro un eur, e kouezh bombezennoù-entanañ war ar c'hamp indezsinaat e Beg ar Men lec'h ma 'z eo lojet tud o labourat evit an [[Aozadur Todt]]: 80 labourer da nebeutañ a zo devet ez-vev, an darn vrasañ anezhe o vout Izelvroiz, Belgiz ha Spagnoled; d'ar 4 a viz Gouere eo troc'het an hent-houarn etre Lannarstêr hag [[Henbont]]; en noz war-lerc'h e klask an nijourion tizhout ar pont hent-houarn dreist d'ar [[Skorf]], bombezennoù a gouezh en arsanailh; an arsanailh a zo tizhet c'hoazh d'an 23 a viz Du diouzh an noz, ur micherour spagnol a zo lazhet e kamp an Aozadur Todt el Lann Vras, lazhet un den war e leve ivez<ref>{{fr}}Yann Lukas, ''Lanester, histoire d’une ville'', Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajennoù 73-76</ref>. ** 1942: bombezadegoù stank d'ar 15 a viz Meurzh en-dro, nebeut a zistrujoù; distrujoù dister d'an 13 a viz Ebrel, klask a ra an nijourion distrujañ Pont ar Boulom dreist d'ar [[Blavezh]]<ref>{{fr}}Yann Lukas, ''Lanester, histoire d’une ville'', Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajenn 76</ref>. ** Genver-C'hwevrer [[1943]]: d'ar 14 a viz Genver eo roet urzh gant [[Winston Churchill]] distrujañ kement tra a c'hell servijout d'al listri-spluj alaman diazezet e Kerroman, da lâret eo bombezañ stank ha didruez An Oriant, Lannarstêr hag ar c'humunioù tro-war-dro; kerkent, d'ar 14 a viz Genver, e krog ar bombezadegoù, padout a reont betek ar 16 a viz C'hwevrer; 51 den nann-soudard a voe lazhet e Lannarstêr<ref>{{fr}}Yann Lukas, ''Lanester, histoire d’une ville'', Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajennoù 76 ha 77</ref>. * '''Kirri-nij eus ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) aet d'ar strad''' er gumun: ** miz [[Kerzu]] [[1940]]: div nijerez a gouezhas e Lannarstêr, ur ''[[Bristol Beaufort|Beaufort]] I'' marilhet L4474 ha kodet MW-E, gant pevar nijour en he bourzh (lazhet e voent holl, douaret int bet e bered ar gumun), d'an [[20 Kerzu|20]], hag un ''[[Handley Page Hampden|Hampden]] I'' marilhet X3141 ha kodet VN-? d'an [[28 Kerzu|28]], gant pevar nijour en he bourzh ivez; tri anezhe a voe lazhet, douaret e voent e bered ar gumun; 2 000 a dud a zeuas d'o obidoù; an nijour all, ur [[Kanada|C'hanadian]], a zeuas a-benn da achap, met devet-grevus e oa bet, hag ar vaouez hag en-doa kuzhet anezhañ a rankas e reiñ d'an [[Alamagn|Alamaned]] dre hanterouriezh ar Groaz-Ruz; ** miz [[C'hwevrer]] [[1943]]: d'ar [[7 C'hwevrer|7]] e kouezhas ur c'harr-nij arall eus ar Royal Air Force, un '''[[Handley Page Halifax|Halifax]]''' marilhet DT701 ha kodet NP-T, mervel a reas e seizh nijour, douaret e voent e [[Gwidel]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. * Savet e voe un diazlec'h listri-spluj d'an [[Alamagn|Alamaned]] e Lannarstêr. * Miz Gwengolo 1942: kemeret e voe 1000 Lur en ti-post gant tri ezel eus ar Rezistañs e dibenn ar miz<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945 '', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 175</ref>. * Miz [[Eost]] [[1944]]: c'hwec'h den nann-soudard eus ''Kervieg'' e [[Kaodan]] (daou baotr 14 vloaz en o mesk) a voe fuzuilhet e Manebos e Lannarstêr gant an [[Alamagn|Alamaned]] d'an [[9 Eost|9]], tamallet oute bout henchet an [[tank]]où [[SUA]]at en tachennoù minet; pemp milour alaman a voe barnet da varv abalamour d'an torfed-mañ, fuzuilhet e voent e miz [[Ebrel]] [[1946]] e [[Koedlogon]]; tri den nann-soudard, Joseph Le Saëc hag e zaou vab, Joseph hag Yves, eus ''Kerroc'h'' en [[Henbont]] a voe fuzuilhet tro 3 eur goude merenn d'an [[9 Eost|9]] e Kamp Sant-Udeg ivez<ref>{{fr}}''Lanester, histoire d'une Libération'', 1995, pajenn 19</ref>; eizh den nann-soudard eus Lannarstêr a voe fuzuilhet gant an [[Alamagn|Alamaned]] d'an [[26 Eost|26]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 308-309</ref>. <gallery> Lannarstêrdaouvlockhaus.jpg|Daou vlockhaus bet savet d'an Alamaned evit difenn Sankenn an Oriant ouzh tu an douaroù. </gallery> * E [[Sankenn an Oriant]] edo ar gumun. Dieubet e voe d'an 10 miz Mae 1945. '''Abaoe an Eil brezel-bed''' * Abalamour d'ar brezelioù ha d'an emgannoù didrevadenniñ e varvas pemzek den eus ar gumun er Reter-Pellañ (1945-1954) ha seizh en Afrika an Hanternoz (1954-1962)<ref name="Monumant ar re varv"/>. ===Darvoudoù-sport a bep seurt=== * [[29 a viz Mezheven]] [[1985]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall 1985]] etre [[Gwened]] ha Lannarstêr ; trec'h eo [[Rudy Matthijs]] ([[Belgia]]). * [[15 a viz Gouere]] [[2002]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2002|Tro Bro-C'hall 2002]] etre Lannarstêr hag [[An Oriant]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Santiago Botero]] ([[Kolombia]]). == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 13 a viz Gouere 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 26 a viz Meurzh 2010 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D'ar 17 a viz C'hwevrer 2018 e oa bet roet d'ar gumun al leve 2, ha sinet gant ar gumun an engouestl evit al leve 3. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1988]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 130 skoliad er c'hlasoù divyezhek (6,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Deskadurezh == [[Restr:HentenndivyezhekLannarStêr.JPG|thumb|200x200px|Ar skol-vamm ''Eugénie Cotton'', gant klasoù divyezhek]][[Restr:LannarstêrLiseJeanMacé.JPG|thumb|200x200px|Al lise ''Jean Macé'']] === Deskadurezh-stad === * Skolioù-mamm * Kentañ-derez * Skolajoù: ** Skolaj ''Jean Lurçat'' ** Skolaj ''Henri Wallon'', un hentad divyezhek ennañ * Lise ''Jean Macé'', un hentad divyezhek ennañ. == Monumantoù ha traoù heverk == === An tiez-kêr === <gallery> LannarstêrTi-kêrkozh.JPG|Ti-kêr kozh Lannarstêr. TikêrLannarstêr.JPG|An ti-kêr nevez. </gallery>[[Restr:LannarStêrBro-GwenedMor-BihanBreizhBezioùarC'hommonwealtheberedarC'harrbont.JPG|thumb|120px]] === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun (''Ar C'harrbont'', e kreiz-kêr) === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |{{Rouantelezh Unanet}} (''[[Royal Air Force]]'') |7 |- |'''Hollad''' |'''7''' |} Karrnijourion e oant holl. Marvet int e miz [[Kerzu]] [[1940]], e-pad an [[Eil Brezel Bed]]: pevar anezhe d'an 20 , an tri arall d'an 28, pa yeas o c'harr-nij d'ar strad <ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20100722064058/http://www.rafdavidstowmoor.org/pages/crash_log/crashlog40.html Aviation Crashes and Related Incidents 1940, RAF Davidstow Moor]</ref> <ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2090526&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. === Bered ar bigi === <gallery> 959 Schiffsfriedhof2.jpg|Bered ar bigi war ribl ar [[Blavezh]]. LannarstêrBeredarbigi.jpg|Bered ar bigi ha c'hoarilec'h Kerhervi. </gallery> === Monumant ha plakennoù ar re varv === <gallery> MonumantarrevarvLannarstêr.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik ''Sant Jozeb ar Genkiz'', luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=114998 Memorial Genweb]</ref>. === Savadurioù relijiel katolik === <gallery> LannarstêrIlizkatolikSantJozebarGenkiz.JPG|Iliz katolik ''Sant Jozeb ar Genkiz''. LannarstêrChapelSantWenael.JPG|Chapel ''Sant [[Gwenael|Wenael]]''. </gallery> == Armerzh == === Labour-douar ha sevel-loened === <gallery> Lannarstêrsaoutatant.JPG|Saout en ur park e Lannarstêr. </gallery> * Chom a ra atantoù e Reter ar gumun; 12 labourer-douar a oa e Lannarstêr hervez niveradeg an [[EBSSA]] e [[2007]], 18 e oant e [[1999]]<ref>{{fr}}[http://www.recensement.insee.fr/chiffresCles.action?zoneSearchField=&codeZone=56098-COM&idTheme=2 EBSSA]</ref>. === Traezh-mor === <gallery> LannarstêrJimbl.JPG|Bern jimbl er Roc'hu. </gallery> * Diskarget e vez traezh e Lannarstêr gant kobiri sabr. === Sevel-bigi === <gallery> LannarstêrMirlec'hkoadarMorluGallhaganDCNS.JPG|Mirlec'h koad ar Morlu Gall, dirak, hag an DCNS er foñs. ArsanailhLannarSter.JPG|An DCNS. DCNSLannarStêrLuc'hskeudennKlaodanDuigou.jpg|An DCNS. </gallery> * Ar sevel-bigi, da gentañ evit Kompagnunezh an Indez, hag evit ar Morlu Gall war-lerc'h, a oa hag a zo chomet a-bouez evit displegañ istor hag armerzh Lannarstêr. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1911 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= 700px |dimy= |popmax=23000 |passo1=5000 |passo2=1000 |bl1=1911 |bl2=1921 |bl3=1926 |bl4=1931 |bl5=1936 |bl6=1945 |bl7=1946 |bl8=1954 |bl9=1962 |bl10=1968 |bl11=1975 |bl12=1982 |bl13=1990 |bl14=1999 |bl15=2007 |bl16=2008 |bl17=2012 |bl18=2013 |p1=7729 |p2=8038 |p3=7790 |p4=7795 |p5=8668 |p6=185 |p7=5750 |p8=11737 |p9=16571 |p10=19245 |p11=21074 |p12=21643 |p13=22102 |p14=21897 |p15=22598 |p16=21758 |p17=22142 |p18=21874 }} <ref>{{fr}}Cassini, [[EBSSA]] ha ''Lanester, histoire d'une Libération'', 1995, pajenn 17 (niver an annezidi e miz C'hwevrer 1945)</ref>. == Melestradurezh == <gallery> Thérèse Thiéry.JPG|Thérèse Thiéry. </gallery> * An Intron Thérèse Thiéry, maerez Lannarstêr (2004-2020). {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} |- | align=right| [[1909]]-[[1919]] || Jean-Marie Le Halpert ||align="center"| || |- | align=right| [[1919]]-[[1941]] || Pierre Rogel ||align="center"| [[Section française de l'Internationale ouvrière|SFIO]] || |- | align=right| [[1941]]-[[1944]] || Eugène Morvan ||align="center"| || Anvet gant Gouarnamant Vichy |- | align=right| [[1944]]-[[1945]] || Pierre Rogel ||align="center"| [[Section française de l'Internationale ouvrière|SFIO]] || |- | align=right| [[1945]]-[[1953]] || Robert Boulay ||align="center"| [[Strollad Komunour Gall]] || |- | align=right| [[1953]]-[[1996]] || Jean Maurice ||align="center"| [[Strollad Komunour Gall]] || Kuzulier jeneral [[Kanton Lannarstêr]] (1982-1998) |- | align=right| [[1996]]-[[2001]] || Jean-Pierre Anfré ||align="center"| [[Strollad Komunour Gall]] || |- | align=right| [[2001]]-[[2004]] || Jean-Claude Perron ||align="center"| Tu-kleiz, distrollad (Association Lanester Nouvelle Citoyenneté: LNC) || Kuzulier jeneral |- | align=right| [[2004]]-[[2020]] ||Thérèse Thiéry || align="center"| Tu-kleiz, distrollad (Association Lanester Nouvelle Citoyenneté: LNC) || Kuzulierez jeneral , 1{{añ}} Besprezidantez [[Kab an Oriant tolpad-kêrioù|Kab an Oriant]] |- | align=right| abaoe miz Mae [[2020]] ||Gilles Carréric || align="center"| Tu-kleiz: LNC, PS, UDB, h.a. || |} == Post<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 159-162</ref>== <gallery> LannarstêrTi-postMauriac.jpg|Burev ''Mauriac''. LannarstêrTi-postJaurès.jpg|Burev ''Jaurès''. </gallery> * Ti-post, straed François Mauriac. * Ti-post, straed Jean Jaurès. ==Straedoù== *Ur straed Lenin zo. *Ur straed Stalin a oa, etre 1953 ha 1978. Divadezet e voe gant ar maer PCF. Hiriv eo anvet straed François-Billoux. == Tud == * [[Robert Boulay]], maer, * [[Roque Carrion]], ezel eus ar Rezistañs, * [[Gwenael (sant)|Gwenael]], bet marvet eno e 590, eil abad [[Abati Sant-Gwenole Landevenneg|abati Landevenneg]] e oa bet, * Albert Le Bail ha [[Jean-Louis Primas]], izili eus ar Rezistañs, * [[Émile Marcesche]], embreger, * [[Jean Maurice]], maer adalek 1953 betek 1996, * [[Benito Mussolini]], dispac'hour italian, a dremenas er gumun e 1906<ref>{{fr}}[https://www.letelegramme.fr/morbihan/lanester/histoire-mussolini-etait-de-passage-en-1906-14-08-2019-12360426.php?fbclid=IwAR1WpWaUJAjsJ2KOP1oLv4JkmpZ_A9nMbrX8VxlZ2y57r63YdzW-ocpfQ88 Le Télégramme]</ref>. * [[Roger Penverne]], milour er rejimant "Normandie-Niemen". === Tud bet ganet eno === * Eugène Guégan, ganet d'ar 14 a viz Du 1888 e [[Kaodan]], el lodenn ag ar gumun deuet da vout hini Lannarstêr moarvat, bet fuzuilhet e Kalinova ([[Gres]]) gant al lu gall d'an 23 a viz Even 1916, e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref>{{fr}}[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "an Oriant"</ref>. * [[Loeiz Herrieu]], d'ar [[27 a viz Genver]] [[1879]]. == Gevelliñ == == Levrlennadur (e [[galleg]]) == * {{fr}}Léone Beaumes, ''Lanester au fil de notre histoire'', Bretagne Graphique Imprimerie, 1985; * {{fr}}André et Lucette Leclère, ''Images et mémoires de Lanester'', Édition à compte d’auteur, Lanester, 1999; * {{fr}}Dominique Le Guidec, ''Un arsenal et des hommes'', collection "Libre expression", Éditions Liv'Éditions, Le Faouët, 1995; * {{fr}}Yann Lukas , ''Lanester, histoire d’une ville'', Éditions Palantines, Quimper, 1999; * {{fr}}Mairie de Lanester, ''Lanester, histoire d’une Libération'', Atelier d’Impression Lorientais, Lanester, 1995; * {{fr}}Jean-Noël Retière, ''Identités ouvrières : histoire sociale d’un fief ouvrier en Bretagne 1909-1990'', Éditions L’Harmattan, Paris, 1995. * {{fr}}Claude Le Colleter, ''Lanester, rivages d'histoires et de légendes'', Éditions Liv' Editions, 2008. == Liammoù diavaez == * {{fr}} [https://www.lanester.bzh/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{fr}} [http://terrain.revues.org/document3313.html Jean-Noël Retière, ''L'acculturation douce, Lanester en Morbihan, 1900-1940'', in ''Terrain'', niverenn 11, ''Mélanges'' (miz Du 1988)]. * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56098 Lannarstêr war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e-pad an XXvet kantved]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Diazezlec'hioù listri-spluj alaman e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth er Mor-Bihan]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] oy3jteutslybakjqoeeasw71wufv0ff 0 15878 2190128 2188616 2026-05-05T11:45:53Z OPAB44 57507 2190128 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Henbont | anvOfisiel = ''Hennebont'' | skeudenn = Henbonttourioù.JPG | alc'hwez = An tourioù "Bro-Ereg". | ardamezioù = Blason_ville_fr_Hennebont_(Morbihan).svg | logo = | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[Kab an Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Henbont|Henbont]] | cp = 56700 | maer = Michèle Dollé | amzer-gefridi = 2021-2026 | gorread = 18.57 | hedred = -3.19944444444 | ledred = 47.6583333333 | uk = 5 | ubi = 0 | ubr = 82 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ville-hennebont.fr/ www.ville-hennebont.fr] }} '''Henbont''' a zo ur gumun hag ur gêr e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Henbont]] eo. == Douaroniezh == <gallery> Skeudenn:HenbontBlavezh.JPG|Ar [[Blavezh]] en Henbont. </gallery> * War lez ar stêr [[Blavezh]] emañ Henbont. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) : '''Henpont''', XIIè; '''Henbunt''', 1114; '''Henbont''', 1200, 1235; '''Hennebond''', 1260; '''Heinbont''', '''Hennbont''', 1264; '''Hembont''', '''Haenbunt''', 1264; '''Henbont''', 1265, 1270; '''Hembont''', 1270, 1274; '''Sancto Caradoco de Henbont''',1278; '''Hembont''', 1280; '''Henbont''', 1280, 1281; '''Hembont''', 1288; '''Henebont''', 1301; '''Hennebont''', '''Henbont''', 1304; '''Hambont''', '''Hannebon''', 1311; '''S. Caradouc pres Hembont''', 1332; '''Henebont''', Saint Karadec, 1334; '''Henebont''', 1343, 1345; '''Hembont''', 1349, 1354; '''Henbont''', 1363; '''Hannebont''', 1371; '''Henbon''', '''Hembon''', '''Hennebon''', '''Hennebont,''' 1371; '''Henebont''', 1380; '''Hembont''', 1411; '''Henbont''', 1412, 1420; '''Henbond,''' 1420; '''Hennebond''', 1423; '''Hennebon''', 1450; '''Henbont''', 1486; '''Henebon''', 1488; '''Henbons''', '''Henbond''', '''Henbourd''', 1516; '''Hennebond''', 1576, 1591; '''Henbont''', '''Hennebont''', 1591; '''Henebont''', '''Henebond''', 1596; '''Henbont''', 1630; '''Ennebont''', 1636; '''Hennebon''', 1779; == Ardamezioù == ''En glazur e lestr en sabel war ur mor en argant, e ouelioù en argant karget en erminoù, ha spararoueziet en gul.'' == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Ya d'ar brezhoneg === <gallery> PlakennstraedenHenbont.jpg|Ur blakenn-straed gallek-brezhonek. PlakennhenchañenHenbont.jpg|Ur banell-henchañ gallek-brezhonek. |Logo divyezhek kêr Henbont </gallery> * D'an 22 a viz Here 2009 e oa bet votet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 27 a viz Mezheven [[2013]] e oa bet votet live 3 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 4 viz Here [[2013]] e oa bet roet label 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] da gumun Henbont. === Deskadurezh === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1997]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 212 skoliad er c'hlasoù divyezhek (12,7% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Istor == {| |- |} === [[Henamzer]] === * An hentoù roman eus [[Darioritum]] ([[Gwened]] bremañ) da [[Kemper|Lokmaria-Kemper]] hag eus [[Vorgium]] ([[Karaez]] bremañ) da v-Blabia ([[Porzh-Loeiz]] bremañ) a dreuze ar [[Blavezh]] en Henbont. Ur c'hastrum a voe savet gant ar Romaned war lez dehou ar [[Blavezh]] da ziwall an hentoù<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, 1939, (e [[galleg]]), pajenn 16</ref>. === {{VIvet kantved}} === * [[Guntiern]], [[manac'h]] ha sant brezhon, a zeuas a [[Kemperle|Gemperle]] betek Lokouiarn<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'' (pajenn 24), e ti an aozer, 1939</ref>. === {{XIVvet kantved}} === <gallery> Hennebont.jpg|Lakaet ar seziz war Henbont gant lu [[Charlez Bleaz]], ''Chroniques de Jean Froissart''. Siège d'Hennebont.jpg|Ar seziz, ''Chroniques de Jean Froissart''. JanedarFlammGwerlivetenHenbont.jpg|Gwerenn-livet Janed ar Flamm hag he mab e penn-iliz an Henbont. Jeanne de Flandre.jpg|Degemeret ar Saozon gant Janed ar Flamm, ''Chroniques de Jean Froissart''. </gallery> * [[Brezel hêrezh dugelezh Breizh]]: lakaet oa bet seziz war Henbont gant arme [[Charlez Bleaz]] e [[1342]], e-lec'h ma oa bet kavet repu gant [[Janed Flandrez]]. Un nozvezh, d'ar [[6 a viz Mezheven|6 a viz Even]] [[1342]], e penn ur strollad soudarded, ez eas e-maez ar gêr da c'hwezhañ tan e teltennoù an enebourien. O tennañ splet eus an darvoud e teuas-hi a-benn da dizhout [[An Alre]] a c'hellas-hi degas 500-600 marc’heg d'he heul betek an Henbont pemp devezh diwezhatoc'h. Da-heul an taol-ouesk-se e voe graet [[Janed ar Flamm]] anezhi. Dont a reas bigi ha soudarded [[Bro-Saoz|saoz]] gant [[Wauthier de Masny]] ha [[Robert III d’Artois|Robert d'Artois]] da zieubiñ an Henbont e miz Even 1342. === {{XVIvet kantved}} === * [[1588]]: trubuilhoù, drailhet dorioù kouent Karmez ha gloazet ur manac'h da varv d'ar [[14 a viz C'hwevrer]]; ar [[Bosenn (kleñved)|vosenn]] oc'h ober he reuz e kêr<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20150926214130/http://www.sahpl.asso.fr/SITE_SAHPL/Dhailly_Aude_La_vie_des_Carmes_d_Hennebont_en_1588.htm La vie des Carmes d'Hennebont en 1588]</ref>. === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]], miz [[Eost]] [[1675]]: daou zen a voe barnet d'ar marv gant Prezidial an Henbont, Marc Lemoigne d'ar [[17 Eost|17]] hag ur skoedour, Christophle du Quellenec d'ar [[21 Eost|21]] evit bout bet kemeret perzh en [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz|emsavadeg]]<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 156 ha 157</ref>. <gallery> KalvarBosennHenbont1899.jpg|Kalvar Bosenn Henbont, bet savet e 1899. </gallery> * Mervel a reas ur bern tud en Henbont hag er vro e 1699 gant ar [[Bosenn (kleñved)|vosenn]]. Gouestlet e voe gant Henbontiz lakaat d'ober un delwenn argant d'an Intron-Varia evit bout diwallet ouzh ar c'hleñved<ref>{{fr}}[http://www.infobretagne.com/hennebont.htm infobretagne.com]</ref>. === {{XVIIIvet kantved}} === * [[1783]]: en Henbont e voe krouet ar [[6vet Rejimant Husarded]]. Kaset e voe da [[Lauterbourg]] en [[Elzas]]. E goronal-perc'henn a oa Armand Louis de Gontaut-Biron, dug Lauzun<ref>{{fr}}[http://cavaliers.blindes.free.fr/rgtdissous/5hussardsh.html Cavaliers-Blindés]</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Henbont e 1790<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 134 </ref>. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Henbont da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Henbont (1790)|Henbont]], ha da benn un distrig, [[distrig Henbont]]<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36 </ref>, nav c'hanton ennañ: [[Kanton an Oriant (1790)|an Oriant]], [[Kanton Bubri (1790)|Bubri]], [[Kanton Gwidel (1790)|Gwidel]], [[Kanton Henbont (1790)|Henbont]], [[Kanton Kervignag (1790)|Kervignag]], [[Kanton Langedig (1790)|Langedig]], [[Kanton Ploue (1790)|Ploue]], [[Kanton Pont-Skorf (1790)|Pont-Skorf]] ha [[Kanton Porzh-Loeiz (1790)|Porzh-Loeiz]]. Henbont hag an Oriant a faote dezhe o-daou kaout sez an distrig, an hini melestradurel hag an hini lezvarnel. Hervez an dekred bet kemeret gant ar [[Bodadeg Vroadel Bro-C'hall|Vodadeg Vroadel]] e miz Eost 1790 e voe krouet al lez-varn a zistrig [[an Oriant|en Oriant]]. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton)<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187 </ref>. Brasaet e voe [[Kanton Henbont]] e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]])<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=16939 Cassini - EHESS - Henbont - Fichenn ar gumun] </ref>, dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Henbont en [[Arondisamant an Oriant]] krouet e 1800. === {{XIXvet kantved}} === <gallery> HenbontTi-gar.jpg|An ti-gar. Viaduc HBT 007.jpg|Pont an hent-houarn a-us d'ar [[Blavezh]]. </gallery> * [[1862]]: erruet an [[hent-houarn]] ([[Hent-houarn Landerne Savenneg|linenn Landerne Savenneg]]) en Henbont. === {{XXvet kantved}} === <gallery> MonumantarrevarvHenbont.jpg|Monumant ar re varv. BezdaouviloursoviedatenHenbont.jpg|Bez daou vilour soviedat marvet e 1944. UndeneusanHenbontbetfuzuilhetePorzh-Loeiz.JPG|Anv A. Le Chenadec, un den eus an Henbont, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz. </gallery> ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Ur [[kampoù-bac'h gall|c'hamp-bac'h]] a voe digoret er gumun e [[1914]] evit derc'hel enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh [[Bro-C'hall]] ennañ<ref>diwar ar raktres bet graet gant ar gouarnamant [[gall]] e [[1913]],{{fr}} Jean-Claude Farcy, ''Les camps de concentration français de la première guerre mondiale (1914-1920)'', Pariz, Anthropos Economica, 1995</ref>{{,}}<ref>kalz anezhe a oa fichennaouet er c'harnedoù "[[Karned A|A]]" (dilezet e oa bet hemañ e 1909), pe "[[Karned B|B]]"</ref>{{,}}<ref>{{fr}}''1914 - 1918 - Des champs aux tranchées'', Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 135 </ref>. * Mervel a reas 342 vilour ag ar gumun, da lavaret eo 3,97 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}Monumant ar re varv</ref>. ==== Brezel diabarzh Rusia ==== * Mervel a reas ur [[Zouav]] eus ar gumun en [[Odessa]] d'an [[29 a viz Kerzu]] [[1918]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7071630 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Daou [[frontstalag]] a oa bet gigoret en Henbont e 1940, an Nn 183 b hag an Nn 182, hemañ a voe treuzkaset da [[Savenneg]] d'an 18 a viz Kerzu 1940<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, p.139</ref>. * [[1941]]: [[Camille-Horace Herwegh]], maer ar gumun, a zilezas e garg, e eil-maer kentañ, Le Borgne, a voe digefridiet d'an [[8 a viz Meurzh]]<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', miz Kerzu 1993</ref>. * Digoret e voe ur [[fouzhlec'h]] gant an Alamaned e-tal an ti-gar<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945 '', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 259 </ref>. * D'ar [[6 Eost|6 a viz Eost]] [[1944]] e krogas emgannoù an dieubidigezh en Henbont; d'ar [[7 Eost|7 a viz Eost]]: tro ugent a dud a voe lazhet ha tro 180 den all a zo gloazet gant ar melloù-dir tennet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]; distrujoù bras a voe e kêr ivez; an emgannoù a badas betek an [[11 Eost|11 a viz Eost]]; un hollad a 39 den nann-soudard, 4 soudard "FFI" ha 150 soudard alaman a oa marvet abaoe an [[6 Eost|6 a viz Eost]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20110812235951/http://archives.lorient.fr/fileadmin/ville-de-lorient/3-culture/expos/Front/expofront.pdf Lorient dans la guerre]</ref>. * D'an [[11 Eost|11 a viz Eost]] [[1944]]: dek den nann-soudard a voe jahinet ha fuzuilhet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 228</ref>. * D'an [[22 Eost|22 a viz Eost]] [[1944]]: seizh soudard eus an 10{{vet}} kaderv (''Rangers'') "FFI" a voe lazhet e "Toull-Douar" gant tennoù alaman<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 231</ref>. * D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv daou zen eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu [[Wehrmacht|alaman]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316</ref>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== * Mervel a reas eizh milour eus ar gumun e-pad Brezel [[Indez-Sina c'hall|Indez-Sina]] ha c'hwec'h arall en [[Afrika an Hanternoz]]<ref>{{fr}}Monumant ar re varv</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> HenbontMogrioù-kreñv01.JPG|Ar mogerioù-kreñv. HenbontMogerioù-kreñv02.JPG|Ar mogerioù-kreñv hag an Tourioù Bro-Ereg. TourioùBroEreganHenbont.JPG|An tourioù Bro-Ereg. HenbontPuñs.jpg|Puñs e kreiz-kêr. IlizkatolikanHenbont.JPG|Iliz katolik ''Intron-Varia''. </gallery> * Mogerioù-kreñv ha tourioù. * Puñs e kreiz-kêr. * Penn-iliz ''Intron-Varia ar Baradoez'', 1513-tro 1530; ur chapel e oa da gentañ e parrez ''SantJili'', ar barrez orin; savet e voe da iliz-parrez e 1570; dre ma voe prometet gant Henbontiz lakaat d'ober un delwenn argant d'an Intron-Varia evit bout diwallet ouzh ar vosenn e 1699 e raer ivez ''Intron-Varia ar Ro (Levr Oferenn Priellec 1927 p. 832)'' anezhi; e 1913 e voet savet da benniliz<ref>{{fr}}[http://www.infobretagne.com/hennebont.htm infobretagne.com]</ref>. * Iliz katolik ''Sant Jili''. * Iliz katolik ''Sant Karadeg'', {{XVIIIvet kantved}}. * Chapel ''Sant [[Guntiern]], e Lokouiarn. <gallery> HenbontStal-roñseed.jpg|Porrastell ha porzh. AzenGrandNoirduBerry.JPG|Un azen er stal-roñseed. </gallery> * Ar stal-roñseed stad, bet krouet e 1857. * Monumant ar re varv dirak ar maerdi, luc'hskeudenn ha kartennoù-post<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=52241 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[4 a viz Gwengolo]] [[1921]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/31454/hennebont-place/ Université de Lille]</ref>. * Monumant ar re varv e karter "Sant Jili", e bered ar c'harter, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113207 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha Brezel diabarzh Rusia) en iliz katolik ''Intron-Varia ar Baradoez'', luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=8683 Memorial Genweb]</ref>. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr | kêr = ''HENBONT'' | gwalarn = [[Zinzag-Lokrist]] | norzh = [[Zinzag-Lokrist]] | biz = [[Langedig]] | kornôg = [[Kaodan]] | reter = [[Prederion]] | mervent = [[Lannarstêr]] | su = [[Kervignag]] | gevred = [[Kervignag]] | enklozadur = }} == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=16000 |passo1=2000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=11690 |p2=11799 |p3=12273 |p4=12963 |p5=13624 |p6=13412 |p7=14174 |p8=15779 |p9=15765 |p10=15831 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} <gallery> Andre Hartereau.jpg|André Hartereau. Gérard-Perron.png|Gérard Perron. </gallery> {{DilennadBremañ |Deroù= 2021 |Anv= Michèle Dollé|Strollad= digostezenn|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Ebrel 2014|Penn= 2021 |Anv= André Hartereau|Strollad= digostezenn|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 1997 |Penn= Ebrel 2014 |Anv= Gérard Perron|Strollad= [[Strollad Komunour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 1979 |Penn= Meurzh 1997 |Anv= Jean Le Borgne |Strollad= [[Strollad Komunour Gall]] |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 1959 |Penn= Meurzh 1979 |Anv= Eugène Crépeau|Strollad= [[Strollad Komunour Gall]] |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1945 |Penn= Meurzh 1959 |Anv= Ferdinand Thomas |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1925 |Penn= 1940 |Anv= Camille-Horace Herwegh |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1893 |Penn= ? |Anv= Gibaud|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1888 |Penn= 1893 |Anv= Jules Trottier |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1878 |Penn= 1888 |Anv= Emile Trottier |Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Post == <gallery> HenbontTi-post.jpg </gallery> * An ti-post. == Tud == * [[Loeiz Herrieu]], bet o terc'hel tachenn e Sant-Karadeg. * [[Yann Moñforzh]], [[dug Breizh]], bet ganet (war-dro 1294) ha marvet eno ([[26 a viz Gwengolo]] [[1345]]). * [[Benito Mussolini]], dispac'hour italian<ref>{{fr}}[https://www.letelegramme.fr/morbihan/lanester/histoire-mussolini-etait-de-passage-en-1906-14-08-2019-12360426.php?fbclid=IwAR1WpWaUJAjsJ2KOP1oLv4JkmpZ_A9nMbrX8VxlZ2y57r63YdzW-ocpfQ88 Le Télégramme]</ref>. ===Tud bet ganet eno=== *Vincent Huby, jezuist misioner, ganet e Henbont e 1608, marvet e Gwened e 1693 *Youenn Pezron, Sistersian, breutadegour; devarnour; en deus kenlabouret war ''Mémoires de Trévoux''. 1640-1706 *Jakez-Mari-Josef Boutiez a Gerorguen / Jacques-Marie-Joseph du Boutiez de Kerorguen; bet ganet en Henbont (31 a viz Eost 1756), kuzulier ouzh [[Breujoù Breizh|Breujoù Beizh]]. Divroad, kemeret perzh gantañ en dilestradeg c'hwitet ar roueelerien e Kiberen, e 1795. Lazhet eo bet d'an 20 nivôse AN IV / Sul 10vet a viz Genver 1796, tro-dro da [[Gregam]]. *[[Gweltaz ar Fur]] ([[1950]]). ===Tud bet marvet eno=== * [[Guntiern]], manac'h e Lokouiarn. * [[Herri Kaouisin]], embanner, skrivagner, skeudennaouer ha filmaozer, [[12 a viz C'hwevrer]] [[2003]]. * [[2009]]: [[François Le Quémener|Frañsez ar C'hemener]], beleg, person katolik Bretoned Pariz. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Arradon.jpg|80px]] |Jérôme '''d'Arradon''', kabiten ar Re-Unanet ''En sabel e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1'' |- |[[Restr:Baillet de Kerandreff.gif|80px]] |'''Baillet''', Aotrounez Kerandreff (Kerandré) e Sant-Karadeg-Henbont. ''En argant e deir askolenn geotet bleuniet en gul'' |- |[[Restr:Beaujouan de Kermadio.png|80px]] |'''??? Beaujouan'''; senesal Henbont e 1597. ''Geotet e femp c'hregilhenn en argant, 2, 2, 1'' |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Kronach]] | 1990 |- | [[Restr:Flag of Mali.svg|border|25px]] [[Mali]] | [[Mourdiah]] | 1990 |- | [[Restr:Flag of Wales (1959).svg|border|25px]] [[Kembre]] | [[Y Mwmbwls]] | 2004 |- | [[Restr:Flag of Palestine.svg|border|25px]] [[Palestina]] | [[Halhul]] | 2010 |} == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56083 Henbont war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == <references /> [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Kampoù-bac'h gall ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] imq2iqoazmsi64d8w2l9b7k2w7kijy3 0 15879 2190137 2150168 2026-05-05T11:55:43Z OPAB44 57507 2190137 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Langedig | anvOfisiel = ''Languidic'' | skeudenn = Mairie Languidic (2).JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Languidic_(Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[Kab an Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Henbont|Henbont]] | cp = 56440 | maer = Laurent Duval | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 109.08 | hedred = -3.15666666667 | ledred = 47.8341666667 | uk = 66 | ubi = 7 | ubr = 126 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.languidic.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] }} '''Langedig''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Henbont]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == * Langedig eo eil brasañ kumun Breizh, war-lerc'h [[Skaer]] ha dirak [[Pempont]] ha [[Gwenvenez-Penfaou]]. * Eieniñ a ra [[Stêr an Intel]] e Langedig. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Lankintic''', 1160; '''Landgendic, Landgedic''', 1264; '''Languidic''', 1282; '''Languindic''', 1291, 1310; '''Languendic''', 1313; '''Languidic''', 1387; '''Languendic''', 1399; '''Languidic''', 1453, 1516 '''Gerdarzh''' == Ardamezioù == {| |- |''En glazur e gebrenn en erminoù, heuliet ouzh kab gant div steredenn en aour hag ouzh beg gant ur vleuñienn aval, an holl en aour.''<ref>Aozet gant an abad Marquer ha H. Martin.</ref> • Sturiad : ''<q> Leuein ha frehin </q>'' |- |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Langedig e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Langedig da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Langedig (1790)|Langedig]]; div gumun a oa ennañ: [[Prederion]] ha Langedig, e [[distrig Henbont]] e oa. Diskaret e voe kanton Langedig gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e voe kumun Langedig e [[kanton Henbont]] bet miret ha brasaet e 1801 gant an hevelep lezenn. Lakaet e oa bet en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=18628 Cassini - EHESS - Langedig - Fichenn ar gumun]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 164</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 348 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 8,05 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56101&dpt=56&idsource=47746&table=bp07 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Ur c'harr-nij (''Wellington Mk.IV'' marilhet Z1383 ha kodet UV-D) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') a gouezhas e Kerroc'h d'ar [[22 Mezheven|22 a viz Even]] [[1942]]: mervel a reas ar pemp milour [[Aostralia|aostralian]] a oa ennañ, douaret int e bered Kerantreizh [[An Oriant|en Oriant]]<ref>{{fr}}''[[Ouest-France]]'', 20 a viz Mae 2010 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. * Ur c'harr-nij (''[[B-17]]-F'' marilhet ''40-BO'') eus [[Aerlu]] [[SUA]] ([[United States Army Air Forces]]) a gouezhas e Kergurun d'ar [[16 Ebrel|16 a viz Imbril]] [[1943]]: pemp milour a varvas, ar pemp nijour all a voe tapet d'an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}''[[Ouest-France]]'', 20 a viz Mae 2010 </ref>. * D'ar [[7 Eost|7 a viz Eost]] [[1944]] e voe dieubet Langedig gant lu [[SUA]]<ref>{{fr}}''[[Le Télégramme]]'', 17 a viz Eost 2010</ref>, mervel a reas pemp den nann-soudard, pemzek den all a voe gloazet, pa voe tennet taolioù-kanol gant an Alamaned<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 545 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 545</ref>. * D'an [[16 Mae|16 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korf marv un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an [[13 Gouere|13 a viz Gouere]] [[1944]] gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e [[Sant-Pêr-Kiberen]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 322-329</ref>. * Mervel a reas 54 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56101&dpt=56&idsource=47746&table=bp07 Memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas seizh milour. == Brezhoneg == * Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2001]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 138 skoliad er c'hlasoù divyezhek (19,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Alignement de Kersolan.jpg|Meurvein Kersolan. Menhir de Kerdanué.jpg|Peulvan Kerdanue. Fontaine de Saint Urlo Languidic.jpg|Feunteun Sant [[Urloù]] e Langedig. Iliz Langedig.jpg|Iliz Langedig lec'h ma timezas Loeiz Herrieu gant Loeiza ar Meliner. </gallery> * Steudadoù meurvein Kêrsolan. * Peulvan Kerdanue. * Feunteun Sant Urloù. * An iliz katolik. <gallery> Monument aux morts (Languidic).JPG|Monumant ar re varv er vered. Stèle Kergurun (Languidic).jpg|Monumant an nijourion [[Royal Air Force|aostralian]] e Kerroc'h. Stèle Kerroch (Languidic).jpg|Monumant an nijourion [[United States Army Air Forces|SUAat]] e Kergurun. </gallery> * Monumant ar re varv er vered, "De Vugale Languedeg Maru aveit er Vro", luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=47746 Memorial Genweb]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47746 Memorial Genweb]</ref>. * Monumantoù an nijourion [[Royal Air Force|aostralian]] ha [[United States Army Air Forces|SUAat]]. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:8300 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 text:2012 bar:2013 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 6012 bar:1800 from:0 till: 6076 bar:1806 from:0 till: 5842 bar:1821 from:0 till: 6029 bar:1831 from:0 till: 6064 bar:1836 from:0 till: 6420 bar:1841 from:0 till: 6105 bar:1846 from:0 till: 6293 bar:1851 from:0 till: 6358 bar:1856 from:0 till: 6222 bar:1861 from:0 till: 6382 bar:1866 from:0 till: 6483 bar:1872 from:0 till: 6094 bar:1876 from:0 till: 6433 bar:1881 from:0 till: 6745 bar:1886 from:0 till: 6920 bar:1891 from:0 till: 7122 bar:1896 from:0 till: 7498 bar:1901 from:0 till: 7741 bar:1906 from:0 till: 7815 bar:1911 from:0 till: 7865 bar:1921 from:0 till: 7919 bar:1926 from:0 till: 8045 bar:1931 from:0 till: 8012 bar:1936 from:0 till: 7803 bar:1946 from:0 till: 8262 bar:1954 from:0 till: 5763 bar:1962 from:0 till: 5547 bar:1968 from:0 till: 5326 bar:1975 from:0 till: 5223 bar:1982 from:0 till: 5847 bar:1990 from:0 till: 6350 bar:1999 from:0 till: 6489 bar:2006 from:0 till: 7076 bar:2012 from:0 till: 7409 bar:2013 from:0 till: 7562 bar:2022 from:0 till: 8046 </timeline> </div> == Melestradurezh == == Tud == * [[Benoît Purenne]], c'hoarier [[echedoù]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Loisel de la Couldre.gif|80px]] |'''Loisel, Loaisel, Louaisel,''' Aotrounez Saint-Benoît, Espinefort, la Vigne |''En argant e deir moualc'henn en sabel'' |- |[[Restr:Barisy de Kermaria.gif|80px]] |'''Barisy''', Aotrounez Kerouriou |''En argant, e deir joskenn diframmet en sabel'' |- |[[Restr:De Baud.gif|80px]] |'''de Baud''' Aotrounez la Vigne-le-Houlle hag Espinefort |''En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1'' |} === Tud ganet eno === *[[Loeiza er Meliner|Loeiza ar Meliner]], skrivagnerez vrezhonek, d'an [[9 a viz Meurzh]]. [[1887]]. *[[Lucien Pouëdras]], livour, e [[1937]]. === Tud marvet eno === == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Great Cornard]] | 1989 |- | [[Restr:Flag of Romania.svg|border|25px]] [[Roumania]] | [[Silivașu de Câmpie]] | 1990 |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Rimpar]] | 1997 |} == Krennlavar == Re Langedig, pennoù du, <br /> A ra krampouezh gant ludu <br /> Evit armerzh o gwinizh-du ! <br /> == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56101 Langedig war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e 1944]] cxry8rom7ub89woz8fw3ij05xxein93 0 15882 2190127 2150260 2026-05-05T11:45:06Z OPAB44 57507 2190127 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwidel | anvOfisiel = ''Guidel'' | skeudenn = Guidel plages.jpg | alc'hwez = Gwidel e genoù al [[Laeta]]. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Guidel_(Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Gwidel|Gwidel]] <small>(pennlec'h)</small> | cp = 56620 | maer = Jo Daniel | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 52.29 | hedred = -3.48722222222 | ledred = 47.7913888889 | uk = 39 | ubi = 0 | ubr = 70 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.guidel.com/ www.guidel.com] }} '''Gwidel''' a zo ur gumun e [[Breizh]], pennlec'h [[kanton Gwidel]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == <gallery mode="packed"heights="140px"> Guidel plages 092005 5.JPG|Beg al [[Laeta]] er Pouldu. LaetaetreKloarhaGwidel.JPG|Ar stêr [[Laeta]] a ra ar vevenn etre [[Kloar-Karnoed]] ha Gwidel (a-gleiz). </gallery> * War aod ar [[Meurvor Atlantel]] ha war lez ar stêr [[Laeta]] emañ Gwidel. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː Guidul, 1114; Guidel, 1323, 1380, 1387; Guydel, 1453 == Ardamezioù == ''Palefarzhet; ouzh 1 en glazur e chapel Itron-Varia Druez en aour difoupant diouzh al lodennadur, ouzh 2 en gul e nav mailhenn en aour, 3, 3 , 3; ouzh 3, treustellet etre argant ha gul a seizh pezh; ouzh 4 en glazur e lestr en sabel greet en argant, ar c'houel karget gant teir brizenn erminig en sabel, o verdeiñ war un driadenn kommek en argant.'' == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar 27 a viz Meurzh 2007 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Skolioù divyezhek a zo eno abaoe [[1991]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 124 skoliad er c'hlasoù divyezhek (11,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Gwidel e 1790<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 128 </ref>. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Gwidel da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Gwidel (1790)|Gwidel]]; teir c'humun a oa ennañ: Gwidel (pennlec'h), [[Kewenn]] ha [[Plañvour]], e [[Bann Henbont]]<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36 </ref>. Diskaret e voe kanton Gwidel gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e voe kumun Gwidel e [[kanton Pont-Skorf]] e 1801 gant an hevelep lezenn<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=16401 Cassini - EHESS - Gwidel - Fichenn ar gumun] </ref>. Lakaet e oa bet en [[arondisamant an Oriant]] krouet e 1800. * Feulster e 1793: skrapet e voe daou ofisour kumunel, ne voent ket adkavet, drouklazhet e voe ar barnour a beoc'h<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 275</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 168 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, eleze 3,88 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56078&pays=France&dpt=56&idsource=20078&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== {| |[[Restr:Skeudenn-MonumantarPempHenteGwidel.JPG|right|thumb|200px|Monumant ar soudarded c'hall bet lazhet en Emgann ar Pemp-Hent]] |} * D'ar [[21 Mezheven|21añ a viz Mezheven]] [[1940]], er Pemp-Hent, e oa bet eus un emgann etre ar soudarded c'hall hag ur golonenn alaman o tont eus tu [[Kemper]] evit mont etrezek [[an Oriant]]; ar gêr-mañ a ranke bout difennet diwar urzh ar gouarnamant gall daoust d'an arsav-brezel da zont, dre ma oa ur porzh-brezel; padout a reas teir euriad, tri ofisour [[Bro-C'hall|gall]] ha tri soudard eus ar [[111vet Rejimant Kanolierezh Drevadennel]] hag eizh milour (daou is-ofisour ha pevar soudard) [[Wehrmacht|alaman]] a voe lazhet<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajennoù 22-27 </ref>. * Pevar c'harr-nij ''[[Typhoon Ib]]'' eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] ([[Royal Air Force]]) a gouezhas e Gwidel e penn-kentañ [[1944]], unan d'ar [[31 Genver|31{{añ}} a viz Genver]], daou d'ar [[15 C'hwevrer|15 a viz C'hwevrer]] hag unan d'an [[22 C'hwevrer|22 a viz C'hwevrer]]; lazhet e voe an nijourion, tri anezhe a voe beziet e bered ar gumun, ne voe ket kavet korf an hini diwezhañ<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>; * D'ar [[7 Mezheven|7 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] LFIX'' marilhet MJ554 ha kodet AU-?) eus ar [[Royal Air Force]] nepell eus Gwidel; mervel a reas e nijour ha douaret e voe e ''[[Bayeux]] War Cemetery''<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>; * D'an [[13 Mezheven|13 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas un nijerez ''[[B-24]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e Gwidel; lazhet e voe eizh nijour eus he faread, an daou nijour all a voe tapet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20111114182043/http://www.absa39-45.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>. * D'ar [[27 Gouere|27 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas un nijerez (''[[De Havilland DH.98 Mosquito|Mosquito NF XIII]]'' marilhet MM450 ha kodet DZ-?) eus ar [[Royal Air Force]] e Gwidel; an daou nijour a varvas<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. * Mervel a reas 46 den abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56078&pays=France&dpt=56&idsource=20078&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>; * E [[Sankenn an Oriant]] edo ar gumun<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajennoù 606 ha 607</ref>; dieubet e voe Gwidel d'an 10 a viz Mae 1945 goude emzaskoridigezh an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 622</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas eizh milour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56078&pays=France&dpt=56&idsource=20078&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri milour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56078&pays=France&dpt=56&idsource=20078&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. === {{XXIvet kantved}} === * E miz Here 2018 ez eus bet kaoz eus [[babigoù Gwidel ganet dizorn pe divrec'h]]<ref>{{fr}}[https://www.ouest-france.fr/bretagne/lorient-56100/bebes-nes-sans-bras-guidel-150-personnes-attendent-des-reponses-6054011 Ouest-France]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> GwidelMonumantarrevarv.JPG|[[Monumant ar re varv]]. GwidelIlizkatolik.JPG|Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol'', {{XIXvet}} kantved}}. ChapelArVadalenGwidel.jpg|Chapel Ar Vadalen, {{XIXvet kantved}}. ChapelSantLaorañsGwidel.jpg|Chapel ''Sant Laorañs'', {{XVIvet kantved}}. ChapelSantMikaelGwidel.jpg|Chapel ''Sant Mikael'', 1897, kloc'hdi eus 1774. </gallery> * Monumant ar re varv er vourc'h, luc'hskeudennoù ha kartenn-bost <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=20078 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=20078 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d'an [[2 a viz Du]] [[1921]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/17170/guidel-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. * An iliz katolik. * Chapelioù. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered Gwidel === {| |[[Restr:Gwidel1024px-BezioùarC'hommonwealtheGwidel.JPG|left|thumb|200px|Bezioù ar C'hommonwealth e bered kumun Gwidel]] |} {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Restr:Flag of Australia.svg|24px]] [[Aostralia]] |7 |- |[[Restr:Canadian Red Ensign 1921-1957.svg|24px]] [[Kanada]] |14 |- |[[Restr:Flag of Poland (normative).svg|24px]] [[Polonia]] |1 |- |[[Restr:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |79<ref>[[Royal Air Force|Aerlu]]:77 (9 anezhe chomet dianav)<br /> [[Royal Navy|Morlu]]: 2 (1 anezhe chomet dianav)</ref> <ref>Milourien eus broioù arall ag ar C'hommonwealth en [[Aerlu]] eus ar [[Rouantelezh-Unanet]]: * [[Restr:Flag of South Africa (1928-1994).svg|24px]] [[Afrika ar Su]]: 1 <br /> * [[Restr:Flag of Australia.svg|24px]] [[Aostralia]]: 1 <br /> * [[Restr:Flag of Southern Rhodesia (1924–1964).svg|24px]] [[Zimbabwe|Rodezia ar Su]]: 2 </ref> |- |[[Restr:Flag of New Zealand.svg|24px]] [[Zeland-Nevez]] |2 |- |Dianav (kontet e niver o bro dija) |11 |- |'''Hollad''' |'''103''' |} Karrnijourion e oant holl, nemet daou vartolod eus Morlu ar [[Rouantelezh-Unanet]]. Marvet int e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086459&mode=1 Commonwealth War Graves Commission] </ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:15000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 text:2006 bar:2012 bar:2013 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 3243 bar:1800 from:0 till: 3226 bar:1806 from:0 till: 3515 bar:1821 from:0 till: 3675 bar:1831 from:0 till: 4015 bar:1836 from:0 till: 3920 bar:1841 from:0 till: 3895 bar:1846 from:0 till: 4018 bar:1851 from:0 till: 4044 bar:1856 from:0 till: 3974 bar:1861 from:0 till: 4003 bar:1866 from:0 till: 4112 bar:1872 from:0 till: 3970 bar:1876 from:0 till: 4094 bar:1881 from:0 till: 4257 bar:1886 from:0 till: 4306 bar:1891 from:0 till: 4429 bar:1896 from:0 till: 4366 bar:1901 from:0 till: 4296 bar:1906 from:0 till: 4332 bar:1911 from:0 till: 4321 bar:1921 from:0 till: 4029 bar:1926 from:0 till: 4057 bar:1931 from:0 till: 3825 bar:1936 from:0 till: 3676 bar:1946 from:0 till: 3536 bar:1954 from:0 till: 3656 bar:1962 from:0 till: 3409 bar:1968 from:0 till: 3367 bar:1975 from:0 till: 4163 bar:1982 from:0 till: 6071 bar:1990 from:0 till: 8421 bar:1999 from:0 till: 9156 bar:2006 from:0 till: 9682 bar:2012 from:0 till: 10279 bar:2013 from:0 till: 10760 bar:2022 from:0 till: 12236 </timeline> </div> <ref>{{fr}}Cassini hag [[EBSSA]] </ref> == Melestradurezh == [[Restr:GwidelTi-kêr.JPG|thumb|190px|Ti-kêr Gwidel]] {{clr|left}} {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2020|Anv= Jo Daniel|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1995|Penn=2020 |Anv= François Aubertin|Strollad= [[Bodadeg evit ar Republik]] da gentañ, [[Unvaniezh evit ul Luskad Poblel]] war-lerc'h ha [[MoDem]] àr-lerc'h|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1983 |Penn= 1995 |Anv= André Kerihuel |Strollad= [[Centre des démocrates sociaux|CDS]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= ?|Penn= 1983 |Anv= [[Louis Le Montagner]] |Strollad= [[Centre national des indépendants et paysans|CNIP]]|Karg= Kannad, Senedour}} {{Dilennad |Deroù= ?|Penn= ?|Anv= Jean de Polignac |Strollad= |Karg=}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Pulheim]] | 1969 |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Carraig Uí Leighin]] | 1987 |- | [[Restr:Flag of Romania.svg|border|25px]] [[Roumania]] | [[Negrești-Oaș]] | 1996 |} == Tud == === <small>Tud bet marvet eno</small> === {| |[[Restr:GwidelJeandePolignac.JPG|left|thumb|180px|Jean de Polignac]] |} * Jean de Polignac, bet maer ar gumun. * [[Jean Jaffré]], beleg katolik ha politikour gall, d'an [[11 a viz Ebrel]] [[1896]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Bennerven-d.jpg|80px]] |'''de Bénerven / Bennerven''' Aotrounez Tredieg |''En argant e wezenn derv c'heotet, meziet en aour; e c'houezoc'h en gul tremenant war troad ar c'hef.'' |- |[[Restr:De la Pierre des Salles.png|80px]] |'''de La Pierre''' Aotrounez Talhouët |''En aour e ziv dreustell en gul'' |- | | | |} == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy ː ''Nobiliaire et Armorial de Bretagne''. Adembannet gant Editions des Régionalismes. 2012-2015 * {{br}}Erwan Vallerie ː ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Guidel}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56078 Gwidel war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Monumantoù brezhonek d'an dud lazhet er brezel]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth er Mor-Bihan]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] 8rcuufm0t2m2625us9dbkciyoljidhw 0 15885 2190130 2150284 2026-05-05T11:48:17Z OPAB44 57507 2190130 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kaodan | anvOfisiel = Caudan | skeudenn = TikêrKaodanBroGwened.jpg | alc'hwez = An ti-kêr, 1957-1958. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Lannarstêr|Lannarstêr]] | maer = Fabrice Vély | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 42.63 | hedred = -3.3392 | ledred = 47.8114 | uk = 52 | ubi = 2 | ubr = 84 }} '''Kaodan''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Lannarstêr]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Caudan''', 1264, 1278, 1327, 1332, 1387; '''Cauden''', 1411; '''Cauden, Caudan, Caudon''', 1516; '''Codan''', 1636 '''Gerdarzh''' == Ardamezioù == == Brezhoneg == * D'an 30 a viz Gwengolo 2010 e oa bet votet live 1 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an distro-skol 2014 e oa bet digoret un hentad divyezhek er skol katolik Sant-Jozeb. 100 skoliad o doa lakaet o anv en hentad-se e 2025 (15,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek Kelenn]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Kaodan e [[Kanton Pont-Skorf (1790)|kanton Pont-Skorf]]; e [[distrig Henbont]] e oa; miret ha brasaet e voe ar c'hanton e 1801 dindan anv kanton Pont-Skorf ivez gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Pont-Skorf en [[arondisamant an Oriant]] e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 69</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=7226 Cassini - EHESS - Kaodan - Fichenn ar gumun]</ref>. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar pevar beleg katolik eus ar gumun<ref>{{fr}}André Maurey, Philippe Lapresle, Anne-Marie Pernel ha Claire Duval, ''Caudan-Lanester en Révolution (1789-1795)'', 1991, pajenn 78 </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Lannarstêr]] ==== * [[1909]]: tapet e voe ul lodenn eus kumun Kaodan evit krouiñ kumun Lannarstêr d'ar 26 a viz Meurzh<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 14, 69 ha 159</ref>. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 101 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,06 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56036&pays=France&dpt=56&idsource=4513&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. * Ur milour ag ar gumun a voe fuzuilhet d'an 23 a viz Even 1916 gant al Lu [[gall]] e Kalinova ([[Gres]])<ref>{{fr}}[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant"</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== <gallery> Ancienne église de Caudan.jpg|An iliz eus an {{XIXvet kantved}}, bet distrujet e miz Eost 1944. MonumantKodianidigezhanAlamanedeKaodanBroGwened.jpg|Monumant kodianidigezh [[Wehrmacht|Alamaned]] [[Sankenn an Oriant]]. </gallery> * Erruout a reas al lu [[SUA]]at e Kaodan d'ar 7 a viz Eost 1944. An Alamaned a dennas eus an Oriant gant kanolioù: distrujet e voe an iliz katolik hag ul lodenn vat eus ar vourc'h gante. * C'hwec'h den nann-soudard eus Kaodan a voe fuzuilhet e [[Lannarstêr]] gant an [[Wehrmacht|Alamaned]] d'an [[9 Eost|9 a viz Eost]] [[1944]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 213</ref>; en hevelep devezh e voe fuzuilhet pevar den nann-soudard eus ar memes tiegezh (an tad, ar vamm hag an daou vab) e Kaodan<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 211-212 ha 308-309</ref>. * D'an 11 a viz Eost e teuas ur golonenn alaman betek ar vourc'h evit lakaat ar c'hloc'hdi da darzhañ<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 587 </ref>. * E Kaodan, da 4 eur goude merenn d'an [[10 Mae|10 a viz Mae]] [[1945]], en em zaskoras ar jeneral Fahrmbacher, penn ar vilourion [[Wehrmacht|alaman]] o terc'hel [[Sankenn an Oriant]], d'ar jeneral Kramer, penn an 66{{vet}} Rann-Arme Troadeion [[SUA]], ha d'ar jeneral Borgnis-Desbordes, penn an 19{{vet}} Rann-Arme Troadeion [[Bro-C'hall]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 214</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://dailymotion.virgilio.it/video/x1wleb_lorient-capitulates-1945-2_people Kodianidigezh an Alamaned e Kaodan - Dielloù an US Army Signal Corps]</ref>. * Mervel a reas unnek den abalamour d'ar brezel <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56036&pays=France&dpt=56&idsource=4513&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe ur c'horporal eus ar gumun d'an [[13 a viz Mae]] [[1948]] en un ambuskad etre [[Muong Lieu]] hag [[Yên Châu]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6050116 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'ar [[15 a viz Mae]] [[1958]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5315188 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> IlizkatolikSantPêrhaSant Paol KaodanBroGwened.jpg|An iliz katolik. Chapelle Notre-Dame-de-Trescoët 4659.JPG|Ar chapel. Kalvarebourc'hKaodanBroGwened.jpg|Kalvar er vourc'h. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol'', 1960-1962. * Chapel ''Intron-Varia an Erc'h''. * Ar c'halvar. * Monumant kodianidigezh [[Wehrmacht|Alamaned]] [[Sankenn an Oriant]]. * Monumant ar re varv. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=8000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=2665 |p2=2686 |p3=4764 |p4=5819 |p5=6674 |p6=6744 |p7=6810 |p8=6806 |p9=7110 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{Dilennad |Deroù = Du 1792|Penn = 1815 |Anv = Julien Jaffray|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1815|Penn = 1832 |Anv = Louis Le Ferrant|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1832|Penn = 1834 |Anv = François Le Cren |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1834|Penn = 1847 |Anv = Jacques François Le Bellec |Strollad = anvet gant ar Roue e 1835, 1839 ha 1843|Karg = }} {{Dilennad |Deroù = |Penn = 1853 |Anv = Louis Le Goff |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1854 |Penn = 1870 |Anv = Victor-Adolphe Bruyère |Strollad = anvet gant an Impalaer|Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1871 |Penn = 1883 |Anv = Pierre Courtet |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1884 |Penn = 18.. |Anv = Joseph Guyomar |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 18.. |Penn = 19.. |Anv = M. Kerdavid |Strollad = |Karg =Kuzulier-departamant }} {{Dilennad |Deroù = |Penn = 1908 |Anv = Abel Graindorge |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1908 |Penn = 191. |Anv = M. Mouëlo |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1925|Penn = 1965 |Anv = [[Louis Le Léannec]] |Strollad = Tu-dehou|Karg = bet senedour ar Mor-Bihan adalek 1948 betek 1959, Kadoriad Kambr Labour-Douar ar Mor-Bihan}} {{Dilennad |Deroù = |Penn = |Anv = Jean Goulias |Strollad = Tu-dehou|Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 196.|Penn = 1977 |Anv = Jean Gaudin |Strollad = Tu-dehou|Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 1977|Penn = 2001 |Anv = Joseph Le Ravallec |Strollad = Tu-dehou|Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 2001 |Penn = 2020 |Anv = Gérard Falquerho |Strollad = Tu-dehou|Karg = }} {{DilennadBremañ |Deroù = 2020 |Penn = 2026 |Anv = Fabrice Vély |Strollad = Tu-dehou|Karg = }} {{DilennadPenn}} == Tud == * [[Benito Mussolini]], dispac'hour italian, a zeuas betek Kaodan e 1906<ref>{{fr}}[[https://www.letelegramme.fr/morbihan/lanester/histoire-mussolini-etait-de-passage-en-1906-14-08-2019-12360426.php?fbclid=IwAR1WpWaUJAjsJ2KOP1oLv4JkmpZ_A9nMbrX8VxlZ2y57r63YdzW-ocpfQ88 Le Télégramme]]</ref>. === Tud bet ganet eno === * Eugène Guegan (14 a viz Du 1888-23 a viz Even 1916), soudard breizhat bet fuzuilhet d'an 23 a viz Even 1916 gant al Lu [[gall]] e Kalinova ([[Gres]]) e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref>{{fr}}[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant"</ref>. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Baud.gif|80px]] |'''de Baud''' Aotrounez Kermen |''En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1'' |- | | | |- | | | |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56036 Kaodan war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] 5hvrgvdaooa77uookhqhzulwy7soe6a 0 15921 2190002 2184734 2026-05-05T07:13:39Z OPAB44 57507 2190002 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwipavaz | anvOfisiel = ''Guipavas'' | skeudenn = Guipavas vue ouest.jpg | alc'hwez = Ar bourk, tapet eus tu ar c'hornôg. | ardamezioù = Blason ville fr Guipavas (Finistère).svg | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Brest Meurgêr ar Mor]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Gwipavaz|Gwipavaz]] <small> ([[pennlec'h]]) </small> | insee = 29075 | cp = 29490 | maer = Fabrice Jacob | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 44.13 | hedred = -4.399445 | ledred = 48.434167 | uk = | ubi = 0 | ubr = 131 | lec'hienn web = [http://www.mairie-guipavas.fr/ Ti-kêr] }} '''Gwipavaz''' zo ur gumun e [[Bro-Leon]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Penngêr [[kanton Gwipavaz]] eo. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Elorn]] emañ Gwipavaz. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne – Ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', p. 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 11 a viz C'hwevrer [[2009]] e voe votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 a voe roet d'ar gummun. === Deskadurezh === * Skolioù divyezhek zo eno abaoe [[1995]]. * E distro-skol 2025 e oa 104 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Ardamezioù == {| |[[Restr:Blason ville fr Guipavas (Finistère).svg|80px]] | :''En glazur e rod dantek gwerzhidet en aour, hebiaet gant div askell en argant, skoret ouzh beg gant teir goudreustell gommek en argant.'' :*Sturienn : ''audaces fortunat juvas'' ("d'ar re galonek e vinchoarzh ar chañs"). |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Picrel e anv, hag ur beleg anvet Bernicot ; nac'het e voe gant ar c'hure, Segalen e anv<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pp. 40-41.</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 202 waz eus ar gumun, eleze 3,99% eus he foblañs e [[1911]], abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16751&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Implijet e voe an nijva gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] ([[aerlu]] an [[Trede Reich]])<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/terrains%20bretagne/brest_guipavas.html ABSA]</ref> ; bombezet e voe e 1943 gant nijerezioù [[B-25 Mitchell|B-25]] eus skouadrennoù Niv. 98 ha 180 eus ar [[Royal Air Force]]<ref>{{fr}}[http://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205023193 Imperial War Museum, luc'hskeudenn]</ref>. * D'an [[10 a viz Eost]] [[1940]] e voe damzistrujet un nijerez [[Ju 88]]A eus al Luftwaffe pa rankas pradañ gant mall en nijva<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html ''Pertes Luftwaffe Finistère''].</ref>. * Nijerezioù an [[United States Air Force]] aet d'ar strad e Gwipavaz e [[1944]] : d'ar [[7 a viz Eost]] ur [[Stinson L-5 Sentinel|Stinson L 5]] marilhet 42-98992, 14th Liaison Squadron ; d'ar [[27 a viz Eost]] ur [[North American P-51 Mustang|P-51F.6 C 6]] marilhet 42-103451, 10th PRG, 12nd PRS (lazhet e voe al leviour) ; d'ar [[5 a viz Gwengolo|5 a viz Gwenholon]] : ur [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-20-VE anvet "Nobody Getzit", marilhet 43-37949 ha kodet H8-?, 486{{vet}} Bombing Group, 835{{vet}} Bombing Squadron gant nav nijour en e vourzh ; daou anezhe a voe tapet gant an [[Alamagn|Alamaned]], lazhet e voe ar re all, pevar anezhe zo douaret er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]] ; er memes deiz : ur B-17G-75-BO (marilhet 43-37875 ha kodet H8-?, 486{{vet}} Bombing Group, 835{{vet}} Bombing Squadron) gant nav nijour en e vourzh ; daou anezhe a voe tapet gant an Alamaned, lazhet e voe ar re all, douaret int er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html ''Pertes USAAF Finistère'']</ref>. <gallery> 006_Guipavas_Plaque_commémorative.jpg </gallery> * Enoret eo bet Gwipavaz gant [[Kroaz-brezel 1939-1945|Kroaz ar Brezel 1939-1945]]. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Chapelle guipavas.JPG|Chapel ''Intron-Varia ar Reun''. </gallery> <gallery> Guipavas eglise (3).JPG|Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant-Paol''. Guipavas eglise (5).JPG|Gwipavaz : an iliz parrez, gouestlet da Sant Pêr ha Sant Paol. Guipavas eglise (2).JPG|Gwipavaz : tour an iliz parrez. 008 Guipavas Le porche de l'église paroissiale.jpg|Gwipavaz : porched an iliz parrez. 009 Gupavas Porche Six apotres.jpg|Iliz parrez Gwipavaz : c'hwec'h abostol (hep o fenn). 010 Guipavas Porche Six autres apotres.jpg|Iliz parrez Gwipavaz : ar c'hwec'h abostol all (hep o fenn). </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant-Paol'' (1952-1955) gant ur [[porched]] savet e [[1563]]. * Chapel ''Itron-Varia'' ar Reun. <gallery> Guipavas le douvez chapelle saint-yves.JPG|Chapel Sant Eozen. Guipavas le douvez chapelle saint-yves (3).JPG|Tour chapel Sant Eozen. </gallery> * Chapel ''Sant Eozen''. <gallery> Guipavas le douvez chapelle saint-yves (2).JPG|Gwipavaz : kroaz an Douvez. Guipavas le douvez croix penn an traon.JPG|Gwipavaz : kroaz Penn-an-Traon. 011 Guipavas Le calvaire de Kervao.jpg|Gwipavaz : kalvar Kervao. </gallery> * [[Kalvar]] kizellet gant [[Yann Larc'hanteg]] (1883). * Maner ar Vizag. <gallery> Monument aux morts - Guipavas-29.jpg|Monumant ar re varv. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=16751 Memorial Genweb] </ref>. </gallery> == Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun == {| class = "wikitable" style="text-align:center" |- ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |1 |- |'''Hollad''' |'''1''' |} Soudard en tirlu e oa. Mervel a reas e miz [[Mezheven|Even]] [[1940]], e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_reports.aspx?cemetery=2086413&mode=1 Commonwealth War Graves Commission] </ref>. == Dezougen == * [[Aerborzh Brest-Breizh]], bet savet diwar an nijva milourel krouet e 1917 war blateiz Lanruz. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Commonscat|Guipavas}} {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=16000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=6610 |p2=7346 |p3=8959 |p4=10425 |p5=11956 |p6=12584 |p7=13633 |p8=13586 |p9=13966 |p10=15196 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ;Tud marvet eno [[1946]] : [[Yann-Loeiz Rozeg]], skrivagner brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Le Mercier de Beaurepos.png|80px]] |'''Le Mercier''' <ref>Aotrounez Beaurepos he Keroman. Diskouezadegoù e 1534 ha 538, e [[Lambezelleg]]. - '''Pierre''', reizher ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]], e 1632. Marvet e-kerzh e oa en karg.</ref> Aotrounez Beaurepos ha Keroman |En glazur e gebrenn en argant, heuliet ouzh kab gant div c'hregilhenn ivez en argant, hag ouzh beg gant ur c'hloc'h en aour bazoulet en sabel |- | | | |} == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|Kelliwick|Kerne-Veur|Cornwall|bloaz=1982}} *{{Gevelliñ|Barsbuttel|Alamagn|Germany|bloaz=1986}} *{{Gevelliñ|Puszradaróc|Roumania|Romania|bloaz=1990}} == Levrlennadur == * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 == Liammoù diavaez == * [http://www.mairie-guipavas.fr/ Lec'hienn ofisiel] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075551/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29075 Gwipavaz war lec'hienn Geobreizh] ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Monumantoù brezhonek d'an dud lazhet er brezel]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijvaoù al Luftwaffe e Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 5cwunrcfozvv6klitx5xifq1gkqzwgb 0 15943 2190132 2188657 2026-05-05T11:50:17Z OPAB44 57507 2190132 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kervignag | anvOfisiel = ''Kervignac'' | skeudenn = Kervignagarvourc'h.jpg | alc'hwez = Ar vourc'h. | ardamezioù = Blason ville fr Kervignac (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Blavezh Gwelmeur hag ar Mor Bras]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Pleuwigner|Pleuwigner]] | cp = 56700 | maer = Élodie Le Floch | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 39.56 | hedred = -3.2375 | ledred = 47.7641666667 | uk = 40 | ubi = 0 | ubr = 70 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.kervignac.fr/] }} '''Kervignag''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Pleuwigner]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == <gallery mode="packed" heights="220px"> BlavezhKervignagLannarstêr.jpg|Ar Blavezh etre Kervignag (a-gleiz) ha [[Lannarstêr]]. </gallery> * War lez ar stêr [[Blavezh]] emañ Kervignag. == Anv == * Erwan Vallerie ː ''Veneacum plebem que postea vocata est Chernenac'', {{XIIvet kantved}} ; ''Kerveniac'', ''Kereniac'', 1280 ; ''Creveniac'', 1282 ; ''Kaervinyac'', 1387 ; ''Quiliviniac'', 1405 ; ''Querviniac'', 1413 ; ''Querveniac'', 1422 ; ''Quirvinyac'', 1505 ; ''Quirminac'', 1516 ; ''Querviniiac'', 1630. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Kervignac (Morbihan).svg|60px]] | :''En gul e gleze ouzh beg en aour, leinet gant ur gurunenn dug ivez en aour, o trebarzhiñ un aerouant en sabel, skantet, krabanet ha teodet en aour.''<ref>Aozet gant Loïc Ermoy ; Kuzul ar Gumun : [[1991]].</ref> |} == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: preizhet e voe ar presbital gant an emsavidi, laeret loaioù ha fourchetezioù argant hag evet barrikennadoù gwin ar person ha klasket lazhañ e niz gant parrezianiz Kervignag, [[Rianteg]], [[Lostenk]], [[Brelevenez (Mor-Bihan)|Brelevenez]] ha [[Lokoal-Mendon|Lokoal]]<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 186.</ref>; nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Kervignag, Jean Le Lénec ha Jean Steffan, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: savet e voe ar gumun e [[1790]] ha lakaet da bennlec'h [[Kanton Kervignag (1790)|kanton Kervignag]], bet diskaret gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; e [[Bann Henbont]] e oa. Lakaet e voe ar gumun en [[arondisamant an Oriant]] pa voe krouet e 1800 hag e [[kanton Porzh-Loeiz]], bet brasaet e 1801<ref name="Robert Bouvier 2006">{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 154</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=18120 Cassini - EHESS - Kervignag - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 92 milour eus ar gumun<ref name="Monumant ar re varv">{{fr}}Monumant ar re varv</ref>, eleze 3,77% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * War dalbenn [[Sankenn an Oriant]] edo Kervignag. * Pemp den nann-soudard eus ar gumun a voe fuzuilhet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]] er gumun d'an [[23 Eost|23 a viz Gouere]] [[1944]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 310-311</ref>. * Naontek den nann-soudard en holl a varvas abalamour d'ar brezel, ha seitek milour eus ar gumun a gollas o buhez, tri anezhe er c'hampoù-prizonidi<ref name="Monumant ar re varv"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56094&pays=France&dpt=56&idsource=5330&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>.  ===== [[Maroko]] ===== * Mervel a reas ur milour d'ar [[4 a viz Ebrel]] [[1956]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=287542 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>.  == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> KervignagMonumantarrevarv.jpg|Ar monumant. KervignagIlizkatolik.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik. * Iliz katolik ''Itron-Varia Druez''. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7500 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2020 |bl10=2022 |p1=2110 |p2=2119 |p3=2352 |p4=2969 |p5=3681 |p6=4113 |p7=5150 |p8=6401 |p9=6858 |p10=7085 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == [[Restr:KervignagMaerdi.jpg|thumb|upright 1.6|Ar maerdi]] {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù = [[2020]]|Penn = 2026|Anv = Élodie Le Floch |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1983]]|Penn = 2020 |Anv = Jacques Le Ludec |Strollad = tu-dehou, distrollad |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1977]]|Penn = 1983|Anv = Jean Le Marouille |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1953]]|Penn = 1977|Anv = Benoît Rio |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1941]]|Penn = 1953|Anv = Pierre Laventure |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1924]]|Penn = [[1940]]|Anv = Lucien Dauchez de Beauvert|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1872]]|Penn = [[1923]]|Anv = Gustave de Perrien (Vte)|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1864]]|Penn = [[1871]]|Anv = Jean Bouedec|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1864]]|Penn = 1864|Anv = Vincent Hirgair|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1860]]|Penn = 1864|Anv = Jacques Le Cloirec|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1848]]|Penn = 1860|Anv = Joseph Portanguen|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1842]]|Penn = 1848|Anv = Julien Giquello|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1825]]|Penn = 1842|Anv = Auguste Dufretay|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1813]]|Penn = 1825|Anv = François Corentin Le Mancq|Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = [[1811]](?)|Penn = 1813|Anv = Guillaume Danigo|Strollad = |Karg = }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Post == <gallery> Kervignaganti-post.jpg|An ti-post a-vremañ. </gallery> * Digoret e voe ar burev d'an 9 a viz Kerzu 1957<ref name="Robert Bouvier 2006"/>. == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[Jean Jaffré]], beleg jatolik ha politikour gall, [[29 a viz Du]] [[1819]]. * [[François Marie Falquerho]], beleg katolik ha barzh, [[1854]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Baellec.gif|60px]] | :'''Baellec''' :Aotrounez Lokunole :''En argant e erez dispak en glazur'' |- |[[Restr:Baillet de Kerandreff.gif|60px]] | :'''Baillet''' :Aotrounez Lokunole :''En argant e deir askolenn c'heotet bleuniet en gul'' |- |[[Restr:De Baud.gif|60px]] | :'''de Baud''' :Aotrounez Keroual :''En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1'' |- |[[Restr:Beaujouan de Kermadio.png|60px]] | :'''Beaujouan''' :Aotrounez Kermadio :''Geotet e femp c'hregilhenn en argant, 2, 2, 1'' |- |[[Restr:Juzel du Cosquer.png|60px]] | :'''Juzel''' :Aotrounez Camper hag ar Park :''En gul e bemp steredenn en aour, 2, 2, 1 ; e gonk en glazur karget gant ul leon en aour'' |} == Brezhoneg == === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 34 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (5,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>.  == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56094 Kervignag war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Kervignag]] e1t5ogc1yt96vqxo8xjge6k107fagl0 0 15984 2190135 2165189 2026-05-05T11:53:17Z OPAB44 57507 2190135 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Klegereg | anvOfisiel = Cléguérec | skeudenn = Mairie de Cléguérec.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Cléguérec_(Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Pondi Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Pondi]] | kanton = [[Kanton Gourin|Gourin]] | cp = 56480 | maer = Marc Ropers <small>(kleiz diseurt)</small> | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 62.99 | hedred = -3.06944444444 | ledred = 48.125 | uk = 155 | ubi = 55 | ubr = 281 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.cleguerec.fr www.cleguerec.fr] }} '''Klegereg''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Klegereg]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == <gallery> Ancien moulin du Stumo 01.jpg|Melin ar Stumo. Écluse du Stumo 07.jpg|Skluz ar Stumo. </gallery> * War lez ar [[Blavezh]] emañ Klegereg. == Dezougen == <gallery> Cléguérec la gare.jpg </gallery> * An ti-gar, serret, war al linenn [[Hent-houarn Pondi Mêlann|hent-houarn Pondi Mêlann]]. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Clegeruc''', 871; '''Cleguerec''', 1280; '''Cleguereuc''', 1314; '''Cleguerec''', 1373, 1387; '''Cleguerac''', 1516; '''Cleguerec''', 1709. == Ardamezioù == ''En glazur e gebrenn en aour karget gant teir brizhenn erminig en sabel, eilet ouzh kab a-zehou gant un arbenn karv, a-gleiz gant ur berwezenn, hag ouzh beg gant peder mailhenn lamellet, an holl en aour.''<ref>Aozet gant Pierre Le Denmat e [[1983]] ; Kuzul ar Gumun : [[1987]].</ref> == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Melestradurezh: krouet e voe kumun Klegereg e 1790 diwar parrez Klegereg, krouet e voe kumunioù diwar he zrevioù [[Berc'hed (Mor-Bihan)|Berc'hed]] ha [[Sant-Inan]] ivez. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Klegereg da bennlec'h [[Kanton Klegereg (1790)|kanton Klegereg]] gant seizh kumun ennañ: [[Berc'hed (Mor-Bihan)|Berc'hed]], Klegereg, [[Malgeneg]], [[Sant-Inan]], [[Seglian]], [[Silieg]] ha [[Stival]]; e [[distrig Pondi]] e oa; gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', e voe miret ha brasaet kanton Klegereg gant ar memes anv; lakaet e voe Klegereg en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 72, 338 ha 368</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=09656 Cassini - EHESS - Klegereg - Fichenn ar gumun]</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 177 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,82 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56041&pays=France&dpt=56&idsource=3971&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== [[Skeudenn:UndeneusKlegeregbetfuzuilhetePorzh-Loeiz.JPG|left|thumb|Anv R. Houarno, un den eus Klegereg, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz]] {{clr|left}} * D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv pemp den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu [[Wehrmacht|alaman]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316 </ref>. * [[1944]]: harzet e voe ur Yuzev er gumun, drouklazhet e voe e [[Kamp-diouennañ|gamp-diouennañ]] [[Auschwitz-Birkenau|Auschwitz]] ([[Polonia]])<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/patronyme.php Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas 31 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56041&pays=France&dpt=56&idsource=3971&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. === Brezelioù didrevadenniñ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur penngorporal eus ar gumun d'an [[3 a viz Gouhere]] [[1947]]en ospital en [[Huế]] en [[Annam]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6050111 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56041&pays=France&dpt=56&idsource=3971&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Allée couverte de Bot-er-Mohed.jpg|An alez toet. </gallery> * Alez toet Bod-er-Mohed. <gallery> Eglise Saint Guérec Cléguérec.JPG|An iliz katolik . </gallery> * Iliz katolik ''Sant Gereg''. <gallery> Chapelle de la Trinité (Cléguérec) 7844.JPG|An Drinded. Fontaine de la Chapelle de la Trinité (Cléguérec) 7880.JPG|Ar chapel hag ar feunteun. </gallery> * Chapel ''an Drinded'' hag he feunteun. <gallery> Château de Beauregard Cléguerec.jpg|Ar c’hastell . </gallery> * Kastell "Beauregard". <gallery> Monument Joseph Pobeguin.jpg|An delwenn. </gallery> * War al leurgêr e vez kavet [[Delwenn ar Frankiz]] eilskeudennet, bet teuzet e [[1875]]. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56041&dpt=56&comm=Cl%E9gu%E9rec Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=95736&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=2611 |p2=2812 |p3=2679 |p4=2717 |p5=2716 |p6=2749 |p7=2852 |p8=2915 |p9=2849 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 8 a viz Here 2009 e oa bet votet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2004]]. * E distro-skol 2025 e oa 39 skoliad er c'hlasoù divyezhek (18,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Tud == * [[Louis Joachim Le Maguet]] (1833-1894), mezeg, politikour ganet e Klegereg, kannad Morbihan. * [[Joseph Pobéguin]], marichal a lojeiz e {{3e}} Rejimant ar Spahied aljerian, ezel eus ar c'hefrifi treuzsahariat Flatters, marvet e 1881. * Aotrou Jean-Marie Jan (1875-1972), eskob misioner en Haiti e [[Cap-Haïtien]], etre 1929 ha 1953. Skrivet en deus ivez kalz levrioù<ref>''Église catholique d'Haïti : ''[http://www.haiti-reference.com/religion/catholique/eveques_defunts.php ''Évêques défunts'']</ref>. * Aotrou [[Joseph Madec]] (1923-2013), anvet eskob e Fréjus-Toulon gant ar pab [[Yann-Baol II]] d'an 8 a viz C'hwevrer 1983. War e leve edo e 2000, o chom e Klegereg. * [[Jean Dacquay]] (1927-2014), marc'hhouarner. * [[Jacques Bigot (mell-droad)|Jacques Bigot]] (1953-), melldroader. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Coëtlogon.gif|80px]] |'''de Coêtlogon''' Aotrounez Botbléven |''En gul e dri skoedig en erminoù'' |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56041 Klegereg war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Yuzevien eus ar Mor-Bihan bet drouklazhet e-doug an Eil-brezel-bed]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] 3aybwozxvicpy8dgmcg0xydzys6lzlp 0 16001 2190119 2148734 2026-05-05T11:37:44Z OPAB44 57507 2190119 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Baod | anvOfisiel = Baud | skeudenn = Gare-Baud-voyageur-2-2009.jpg | alc'hwez = An ti-gar. | ardamezioù = Blason ville fr Baud.svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Pondi]] | lec'hienn web = {{fr}} [https://www.mairie-baud.fr/ mairie-baud.fr] | kanton = [[Kanton Pondi|Pondi]] | maer = Jean-Paul Bertho | amzer-gefridi = 2014-2020 | gorread = 48.09 | hedred = -3.01777777778 | ledred = 47.8763888889 | uk = 88 | ubi = 22 | ubr = 157 }} '''Baod''' (distaget {{IPA|[bɔwt]}} er vro) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Pondi]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Baod]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == Ar stêrioù [[Evel]] ha [[Blavezh]] a gember e Baod. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Baod''|gwalarn=[[Kistinid]]|norzh=[[Bartelame]], [[Gwennin]]|biz=[[Gwennin]]|kornôg={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Blavezh]]''}},<br>[[Kistinid]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Evel]]''}},<br>[[Gwennin]], [[Ar Chapel-Nevez]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Evel]]''}},<br>[[Kamorzh]]|su=[[Pleuwigner]], [[Kamorzh]]|mervent={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Evel]]''}},<br>[[Langedig]]|enklozadur=}} == Anv == * Stummoù kozh : '''Baut''', 1259; '''Baud, Baut''', 1266; '''Baut''', 1282; '''Baut''', 1296; '''Bault''', 1322; '''Baud''', 1387; '''Baut''', 1453; '''Baust''', 1630; '''Baust''', 1636<ref>{{br}}Erwan Vallerie ː ''Diazezoù studi istorel a anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Baud.svg|60px]] | :''« E glazur, e zek kanochenn en aour, 4, 3, 2, 1 »'' *Aotrounez Baod; siell eus 1394 |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Baod e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Baod da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Baod (1790)|Baod]], e [[distrigann Pondi]]. Miret ha brasaet e voe [[Kanton Baod]] e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]])<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 38</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=02946 Cassini - EHESS - Baod - Fichenn ar gumun]</ref>, dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Baod en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800. === {{XIXvet kantved}} === * Krouet e voe kumun [[Bartelame]] d'ar 17 a viz Gouere 1867 diwar ul lodenn eus kumun Baod<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, p.14</ref>. === {{XXvet}} kantved === ==== Brezelioù ==== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 206 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,31 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56010&pays=France&dpt=56&idsource=34476&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=200 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 38 den<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56010&pays=France&dpt=56&idsource=34476&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=200 Memorialgenweb]</ref>. * [[1944]], tud harzet: d'ar 7 a viz C'hwevrer, feldjandarmed, harpet gant ar [[Bezen Perrot]] (e-touez anezho [[Ange Péresse]], genidik a Bubri) gant ar strollad Guy Vissault de Coëtlogon (e-touez anezho Joseph Le Ruyet, a orin eus Bubri) o doa harzet 17 rezistant e Baod, [[Bubri]], [[Kamorzh]] ha [[Kistinid]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 136</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56010&pays=France&dpt=56&idsource=34476&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=200 Memorialgenweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56010&pays=France&dpt=56&idsource=34476&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=200 Memorialgenweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv. == Brezhoneg == * Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1991]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 87 skoliad (15,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn ''divyezhek'' e 2022]</ref> == Glad ha sevenadur == <gallery> FIL 2011 - IMG 0805.JPG|Koef Baod. FIL 2011 - 9981.JPG|Koef Baod. </gallery> == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1962=== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=4547 |p2=4814 |p3=4989 |p4=4925 |p5=4658 |p6=4813 |p7=5368 |p8=6081 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== ===Tud marvet eno=== *[[Henri Maho]], diazezer [[Breiz Santel]], e 2008. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Alleno-saint-allouarn.jpg|80px]] |'''Alleno''', Aotrounez Penmené |''En argant, e deir joskenn en sabel diframmet en gul'' |- |[[Restr:Arradon.jpg|80px]] |'''d'Arradon''', Aotrounez Quinipily |''En sabel, e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1'' |- |[[Restr:De Baud.gif|80px]] |'''de Baud''' Aotrounez ar barrez |''En glazur e zek hanochenn en aour, 4, 3, 2, 1'' |- |[[Restr:Le Becre.gif|80px]] |'''Le Bècre''' Aotrounez Coëtrehouarn |''En argant e vezenn c'heotet heuliet gant teir delienn derv ivez c'heotet'' |} <ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Baud (Morbihan)}} {{Wikeriadur}} * {{Fr}} [https://www.mairie-baud.fr/ mairie-baud.fr], lec'hienn ofisiel ar gumun *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56010 Baud war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] s2ylytgw9sn7bp3ahriuhjfqvkyt21h 0 16019 2190120 2188497 2026-05-05T11:39:02Z OPAB44 57507 2190120 wikitext text/x-wiki ''Arabat droukveskañ gant parrezioù [[Bignon]] e Bro-Gwiniegi Naoned ha [[Benion]] e-kichen Gwern-Porc'hoed (su Bro-Sant-Maloù).'' {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Begnen | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = ''Bignan'' | skeudenn = Bignan.Grande-Rue.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = Blason_ville_fr_Bignan_(Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Pondi]] | kanton = [[Kanton Sant-Yann-Brevele|Sant-Yann-Brevele]] <small>(betek 2015)</small></br>[[Kanton Mourieg|Mourieg]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 56500 | maer = Chantal Bihoës | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 45.84 | hedred = -2.77305555556 | ledred = 47.88 | uk = 130 | ubi = 53 | ubr = 181 | lec'hienn web = {{fr}}[http://mairie-bignan.fr/ mairie-bignan.fr] }} '''Begnen''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Mourieg]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Bygnan''', 1252; '''Bignan''', 1333; 1387; '''Bingnen''', 1421; '''Bignen''', 1461; '''Biguan''', 1630. == Ardamezioù == {| |"Troc'het ː ouzh 1, en aour e gebrenn en gul, heuliet ouzh kab gant div joskenn hoc'h-gouez en sabel, hag ouzh beg gant ul levran tremenant en sabel ; ouzh 2, en glazur e deir sourin en erminoù" Degemeret gant ar Gumun e 1975. Aozer ː J. Daniel. |} == Brezhoneg == [[Restr:Begnen-Bignan.gif]] === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 23 a viz Ebrel 2009 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2000]]. * E distro-skol 2025 e oa 17 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (7,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Begnen e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Begnen (1790)|Begnen]], gant peder c'humun ennañ: Begnen, [[Buelion]], [[Sant-Aleustr]] ha [[Sant-Yann-Brevele]]; e [[distrig Josilin]] edo. Gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', e voe diskaret kanton Begnen ha lakaet Begnen e [[kanton Sant-Yann-Brevele]], bet krouet gant ar memes lezenn. Lakaet e oa bet Begnen en [[arondisamant Ploermael]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=4243 Cassini - EHESS - Begnen - Fichenn ar gumun]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 49, 58, 338 ha 351</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * Krouet e voe kumun [[Kolpoù]] d'ar 4 a viz Even 1864 diwar lodennoù eus kumunioù Begnen, [[Gregam]] ha [[Sant-Yann-Brevele]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 14, 49, 76, 110 ha 351</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 148 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,60 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56017&pays=France&dpt=56&idsource=23705&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== Kemm arondisamant ==== * E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en [[arondisamant Pondi]]. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'ar 5 a viz Even 1944 e voe tapet 77 000 lur en ti-post gant tud armet eus ar Rezistañs<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 50</ref>. * Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56017&pays=France&dpt=56&idsource=23705&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>; ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56017&pays=France&dpt=56&idsource=23705&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Allée couverte de Kergonfalz 4104.JPG|Hent-korriganed Kergonfalz. </gallery> * Alez-toet Kergonfalz. <gallery> Domaine de Kerguehennec 04.jpg|Kastell "Kergwehenneg". </gallery> * Kastell pe maner "Kergwehenneg". * Kastell "Beaulieu". * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=23705 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[4 a viz Du]] [[1923]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/58476/bignan-autre/ Université de Lille]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113027 Memorial Genweb]</ref>. <gallery mode="packed"heights="140px"> Bignan clocher Bailly.jpg|Kloc'hdi an iliz katolik. Bignan - chapelle Sainte-Suzanne (01).jpg|Chapel ''Santez Suzana''. Bignan - calvaire Sainte-Suzanne (02).jpg|Kalvar ''Santez Suzana''. Fontaine Saint-Éloi.JPG|Ar feunteun. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Paol ha Sant Pêr''. * Chapel ''Santez Suzana'' hag he c'halvar. * Feunteun ''Sant Alar''. * Chapel ''Sant Lubin''. * Chapel ''Santez Noal'' pe chapel ''Intron Varia ar Bleuñv''. * Chapel ''Intron Varia an Teir Feunteun'' pe chapel ''Sant Laorañs''. * Chapel ''an Drinded''. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=2061 |p2=2067 |p3=2227 |p4=2446 |p5=2567 |p6=2546 |p7=2549 |p8=2757 |p9=2770 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === <small>Tud bet ganet eno</small> === <gallery> Pierre Guillemot.jpg|Pêr Gwilhmod. </gallery> * [[Pierre Guillemot|Pêr Gwilhmod]], penn chouan, lesanvet "[[Begnen|roue Begnen]]", [[1añ Du|1{{añ}} a viz Du]] [[1759]]. * [[Pierre Noury]] (1743-1804) a voe person Begnen betek an [[Dispac'h gall]]. Kalz enskrivadurioù brezhonek a zo er gomun a-drugarez dezhañ, pergen, unan vras war dalbenn an iliz: "Meuleudi da Zoue". === <small>Tud bet o chom eno</small> === * [[Maurice Quentin]] ([[1920]]-[[2013]]), [[marc'hhouarner breizhat]]. === Ardamezegh ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Vannes de Scolpon.gif|80px]] |'''de Vannes / de Vennes''' Aotrounez Scolpon |''Dougen a ra div vuoc'h leinet gant ur vrizhenn erminig'' Siell 1271. Livioù dianvet. |- | | | |} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Bignan}} *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20070314011515/http://www.pays-st-jean.com/bignan/ Lec'hienn ofisiel an ti-kêr] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944]] nmiwu8244m8no6cpc3yyto58mvq12tc 0 16039 2190125 2163420 2026-05-05T11:43:33Z OPAB44 57507 2190125 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwegon | anvYezh = Gégon | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Guégon | skeudenn = ChateaudeTregranteur01.jpg | alc'hwez = Kastell Tregaranteg. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Guégon_(Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Ploermael Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Ploermael - Kalon Breizh]] | kanton = [[Kanton Ploermael|Ploermael]] | cp = 56120 | maer = Marie-Noëlle Amiot | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 53.52 | hedred = -2.56333333333 | ledred = 47.9386111111 | uk = 80 | ubi = 27 | ubr = 162 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.guegon.fr/ www.guegon.fr] }} '''Gwegon''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Ploermael]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Anv == * J.-Y. Le Moing (1990) :" '''Guezgon''', 1283; '''Gezgon''', 1330" * Erwan Vallerie (1995) : "'''Guezgon''', 1284; '''Gezgon''', 1330; '''Guegon''', 1387; '''Guegou''',  '''Guegon''', 1453; '''Gueugon''', 1654 == Ardamezioù == * "''palefarzhet; ouzh 1 en gul e dri tour-iliz en aour, an hini kreiz hebiaet gant daou bihanoc'h; ouzh 2 en argant e ziv dreustell kommek en glazur; ouzh 3, geotet e sourin en argant karget gant teir brizhenn erminig; ouzh 4 en gul e deir danvoezenn en aour''" == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Gwegon e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Gwegon (1790)|Gwegon]], gant teir c'humun ennañ: Gwegon, [[Killi]] ha [[Sant-Servant-an-Oud]]; e [[Bann Josilin]] edo. Diskaret e voe kanton Gwegon ha lakaet Gwegon e [[Kanton Josilin]], bet miret ha brasaet gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Gwegon en [[Arondisamant Ploermael]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=16319 Cassini - EHESS - Gwegon - Fichenn ar gumun] </ref>{{,}}<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 115, 314 ha 363 </ref>. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Julien Gicquello e anv, ar c'hure Merlet, hag ur beleg, Gandon e anv, eus parrez Gwegon ha gant Guillaume Orio, kure trev Tregaranteg<ref>{{fr}}Sinet e voe an destenn gante, daoust d'ar barrez bout en eskopti Gwened; ''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajenn 11 </ref>. Evit bout nac'het touiñ e 1791 e voe bac'het Julien Giquello e [[Gwened]], dre ma oa triugentvloaziat; distreiñ a reas d'e barrez goude an Emglev etre ar Pab [[Pi VII]] ha [[Napoleon Iañ|Bonaparte]] e 1801; Guillaume Orio a nac'has touiñ memes mod, bac'het e voe e [[Porzh-Loeiz]] e 1792 a-raok bout kaset en harlu da [[Spagn]]. L.-F. Vandergracht, priol-person Koed-Bugad, a douas al le e penn-kentañ 1791 ha d'an 3 a viz Meurzh e voe dilennet person touer e [[Mozhon]]<ref>{{fr}}[http://www.infobretagne.com/guegon.htm infobretagne Joseph-Marie Le Mené, "Histoire des paroisses du diocèse de Vannes", Gwened, 1891] </ref>. * Trubuilhoù: un emgann a voe etre Gwegoniz ha Republikaned [[Josilin]] e 1792, hanter-hent etre an div vourc'h<ref>{{fr}}[http://www.infobretagne.com/guegon.htm infobretagne Joseph-Marie Le Mené, "Histoire des paroisses du diocèse de Vannes", Gwened, 1891] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 149 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 3,84 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56070&dpt=56&idsource=37914&table=bp06 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Daou harz-lammour gall ''[[SAS]]'', ar re-mañ e-pad un emgannig, ha tri den eus ar gumun a voe lazhet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]] d'an [[20 Mezheven|20 a viz Even]] [[1944]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennn 65</ref>. * Mervel a reas 15 den abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56070&dpt=56&idsource=37914&table=bp06 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. == Brezhoneg == * 33,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 354</ref>. * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2000]]. * E distro-skol 2025 e oa 43 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (26,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Eglise de Guégon-2005-11-04.jpg|Iliz ''Sant Pêr ha Sant Paol'' e bourc'h Gwegon. Eglise de Coët-Bugat, Guégon-2007-03-31.jpg|Iliz ''Intron-Varia'' e Koed-Bugad. ChateaudeTregranteur01.jpg|Kastell Tregaranteg. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. * Iliz katolik ''Intron-Varia''. * Kastell Tregaranteg. * Monumant ar re varv. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=2140 |p2=2298 |p3=2276 |p4=2334 |p5=2334 |p6=2395 |p7=2396 |p8=2353 |p9=2308 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2020|Penn= |Anv= Marie-Noëlle Amiot|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Eost 2015 |Penn= Mae 2020 |Anv= Jean-Marc Dubot|Strollad= | |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 2014|Penn= Eost 2015 |Anv= Jean-Marc Dubot<ref>{{fr}}Eilpennet disoc'h ar votadegoù gant Lez-varn velestradurel Roazhon[http://www.lorient.maville.com/actu/actudet_-recours-municipales-guegon-change-de-maire-carentoir-retourne-voter_fil-2554470_actu.Htm maville.com]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}met savet ur reked dirak ar C'huzul-stad [[Ouest-France]], d'ar 6 a viz Even 2014</ref>{{,}}<ref>{{fr}}ha nulaet an dilennadegoù gant ar C'huzul-stad e miz Eost 2015[http://www.ouest-france.fr/prive-de-maire-guegon-revotera-dimanche-3632795 ouest-france.fr]</ref>. |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1983 |Penn= 2014 |Anv= Joseph Samson |Strollad= | |Karg= Kloareg-noter, Kuzulier-departamant <small>(abaoe 1998)</small> }} {{Dilennad |Deroù= 1959 |Penn= 1983 |Anv= Yves du Halgouët |Strollad= [[Républicains indépendants|RI]]|Karg= Kuzulier-departamant, Depute <small>(1945-1973)</small> }} {{Dilennad |Deroù= 1876 |Penn= ? |Anv= Pierre Marie Glais |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1874 |Penn= 1876 |Anv= François Olivier |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1862 |Penn= 1874 |Anv= Joseph Marie Le Floc |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1852 |Penn= 1862 |Anv= Pierre Marie Malaboeuf |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1844 |Penn= 1852 |Anv= Jacques Malaboeuf |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1835 |Penn= 1844 |Anv= Mathurin Julien Michel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1833 |Penn= 1835 |Anv= Abel Le Floc |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1830 |Penn= 1833 |Anv= François Guillo |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1802 |Penn= 1830 |Anv= François Merlet |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1802 |Penn= 1802 |Anv= Julien Le Blays, pe Le Blaye |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1800 |Penn= 1802 |Anv= Thomassin |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1797 |Penn= 1800 |Anv= Pierre Gicquel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1793 |Penn= 1797 |Anv= Pierre Geffray|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1793 |Penn= 1793 |Anv= Trévalinet |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1793 |Penn= 1793 |Anv= François Le Blanc |Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == * Julien Le Blaye, pe Le Blaye, noter ha prokulor e Gwegon, merour e [[Bann Josilin]] e 1790, bet dilennet da Lez-Varn [[Bann Josilin|ar bann]] e 1792, ''brogarour mat ha gredus'' hervez [[Pierre-Louis Prieur|Prieur de la Marne]]; dilezel a reas e garg a varnour evit mont da verour ar bann d'ar ''14 nivôse an II'' (3 a viz Genver1794). Da c'houde e voe maer e [[Josilin]] ha klask a reas mont da varnour a beoc'h e 1807<ref>Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 83 </ref>. * Abad Henri Gillard, ganet er bloaz 1901, anvet person [[Trec'horanteg]] e 1942. En deus graet adsevel eno iliz santez Onenn, o klinkañ gant gwerennoù-livet ha tresadennoù awenet diwar mojenn ar Roue Arzhur. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Avaugour-d.jpg|80px]] |'''d'Avaugour''', Aotrounez Kelenn |''En argant e gab en gul'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}}Jean-Yves Le Moing : ''Les noms de lieux bretons de Haute Bretagne''. Coop Breizh. 1990 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez * Corpus * Traité de toponymie historique de la Bretagne''. An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56070 Gwegon war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] 7h8w7wnkbm05mj3w93kbvi04ncrtwg0 0 16042 2190129 2186573 2026-05-05T11:46:47Z OPAB44 57507 2190129 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Josilin | anvYezh = Jocelein | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Josselin | skeudenn = Josselin.jpg | alc'hwez = Bourc'h Josilin ha [[Kastell Josilin|kastell ar Roc'haned]] war ribl an [[Oud (stêr)|Oud]]. | ardamezioù = Blason ville fr Josselin (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Sant-Maloù}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Ploermael Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Ploermael - Kalon Breizh]] | kanton = [[Kanton Ploermael|Ploermael]] | cp = 56120 | maer = Nicolas Jagoudet | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 4.48 | hedred = -2.54722222222 | ledred = 47.9566666667 | uk = 30 | ubi = 32 | ubr = 93 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.josselin.com/ www.josselin.com] }} '''Josilin''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Ploermael]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == * Ar stêr [[Oud]] a dreuz ar gumun. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Josilin''|gwalarn=[[Lannoez]]|norzh=[[Lannoez]]|biz=[[Ar Groez-Helean]]|kornôg=[[Lannoez]], [[Gwegon]]|reter=[[Ar Groez-Helean]]|gevred=[[Gilieg]]|su=[[Gwegon]]|mervent=[[Gwegon]]|enklozadur=}} == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Josselin (Morbihan).svg|110px]] |width="15px"| |''Rannet : ouzh 1 en gul e leon en argant, kurunet en aour ; ouzh 2 en gul e gastell gant teir zourigell en aour, goulaouet en sabel ; e grenngonk en erminig.''<ref>{{fr}}D'Hozier, [[1696]].</ref> |- |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Josilin e 1790<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 147 </ref>. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Josilin da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Josilin (1790)|Josilin]], ha da benn un distrig, hini [[Distrig Josilin|Josilin]]<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36 </ref>, eizh kanton ennañ: [[Kanton an Drinded-Porc'hoed (1790)|an Drinded-Porc'hoed]], [[Kanton Begnen (1790)|Begnen]], [[Kanton Brehant-Loudieg (1790)|Brehant-Loudieg]], [[Kanton Josilin (1790)|Josilin]], [[Kanton Gwegon (1790)|Gwegon]], [[Kanton Lannoez (1790)|Lannoez]], [[Kanton Pluveleg (1790)|Pluveleg]] ha [[Kanton Regini (1790)|Regini]]. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet an distrigoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton)<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 187 </ref>. Brasaet e voe [[Kanton Josilin]] e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]])<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=17905 Cassini - EHESS - Josilin - Fichenn ar gumun] </ref>, dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet en [[Arondisamant Ploermael]] krouet e 1800. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: embann a reas trizek beleg eus ar gumun<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajennoù 10 hag 11 </ref> e oant mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 104 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,42 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56091&pays=France&dpt=56&idsource=1484&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. </br> ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'an [[19 Mezheven|19 a viz Even]] [[1940]] e tegouezhas al lu [[Alamagn|alaman]] e Josilin<ref>{{fr}}[[Ouest-France]], 8 a viz Even 2010 </ref>. * D'ar 24 a viz Mae 1944 e voe kemeret 69 138 Lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 152 </ref>. * D'ar [[4 Eost|4 a viz Eost]] [[1944]] e voe fuzuilhet tud e Josilin gant al lu [[Alamagn|alaman]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 83 </ref>. * D'ar [[5 Eost|5 a viz Eost]] [[1944]] e teuas un hanter-gevrenn eus ar Rezistañs [[FTP]] tre e Josilin, an [[FFI]] a zeuas war o-lerc'h ha tapet e voe seizh milour alaman gante<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 538 </ref>. * Mervel a reas pevarzek den abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56091&pays=France&dpt=56&idsource=1484&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. </br> ==== Brezelioù didrevadennañ ==== * Mervel a reas daou waz e [[Brezel Indez-Sina]] hag unan e [[Brezel Aljeria]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56091&pays=France&dpt=56&idsource=1484&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. == Brezhoneg == * 5,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 359</ref>. * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2003]]. * E distro-skol 2025 e oa 17 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (4,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Josselin1.JPG|Ti kozh er c'hreiz-kêr. Josselin2.JPG|Tiez kozh er c'hreiz-kêr. Josselin StCroix.jpg|Iliz ''ar Groaz-Santel''. </gallery> * Tiez kozh. * [[Kastell Josilin]]. * Monumant ar re varv. * Iliz katolik ''ar Groaz-Santel''. == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1962=== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=2231 |p2=2283 |p3=2611 |p4=2548 |p5=2338 |p6=2419 |p7=2516 |p8=2453 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * [[Olier V Klison]], aotroù marvet e Josilin. * Allain, person parrez an Intron-Varia, bet kannad e [[Breujoù Meur]] [[Bro-C'hall]] hag er [[Bodadenn vonreizhañ vroadel|Vodadenn vonreizhañ vroadel]]<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajenn 10 </ref>. * Julien Le Blaye, noter ha prokulor e [[Gwegon]], merour e [[Distrig Josilin]] e 1790, bet dilennet da Lez-Varn [[Distrig Josilin|an distrig]] e 1792, ''brogarour mat ha gredus'' hervez [[Pierre-Louis Prieur|Prieur de la Marne]]; dilezel a reas e garg a varnour evit mont da verour an distrig d'ar ''14 nivôse an II'' (3 a viz Genver1794). Da c'houde e voe maer e Josilin ha klask a reas mont da varnour a beoc'h e 1807<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 83 </ref>. * [[Denise Josse-Elicot]] (1921-2014), rezistantez ganet e Josilin. == Gevelliñ == * Alzey ({{Alamagn}}) *[[Kiberen]] ({{Breizh}}) == Liammoù diavaez == * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20110206002139/http://www.josselin.com/ Lec'hienn an ti-kêr] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} {{commonscat|Josselin|Josilin}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944]] njwf6ndbr0u31d1j8tfdmmtosr0obr5 0 16049 2190133 2150337 2026-05-05T11:51:08Z OPAB44 57507 2190133 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kewenn | anvOfisiel = Quéven | skeudenn = Bourc'hKewennBroGwened.JPG | alc'hwez = Bourc'h Kewenn. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Plañvour|Plañvour]] | maer = Marc Boutruche | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 23.93 | hedred = -3.41388888889 | ledred = 47.7894444444 | uk = 50 | ubi = 2 | ubr = 66 }} '''Kewenn''' (pronoñset [ˈcəɥən] gant tud ar vro) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Plañvour]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === <gallery> KewennPanelldivyezhek.jpg|Panell divyezhek. </gallery> * Ar maer kozh (2008-2014), Marc Cozilis, a zo ur brezhonegour ampart. * D’ar 26 a viz Gwengolo [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun ha roet war un dro d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D'an 20 a viz Ebrel [[2011]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. === Deskadurezh === * Un hentad divyezhek a zo eno abaoe [[2006]]. * E distro-skol 2025 e oa 56 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Kewenn e 1790; e [[Kanton Gwidel (1790)|kanton Gwidel]] hag e [[distrig Henbont]] e oa<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 309</ref>. Diskaret e voe kanton Gwidel gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e voe kumun Kewenn e [[kanton Pont-Skorf]] e 1801 gant an hevelep lezenn<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=28423 Cassini - EHESS - Kewenn - Fichenn ar gumun]</ref>. Lakaet e oa bet en [[arondisamant an Oriant]] krouet e 1800. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 103 gwaz abalamour d'ar brezel, 18 e 1914, 25 e 1915, 24 e 1916, 13 e 1917, 16 e 1918 ha 7 e 1919, eleze 4,45 % eus he foblañs e 1911<ref name="Monumant ar re varv">{{fr}}Monumant ar re varv</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== {| |[[Restr:KewennBlockhausPezhioù-kanol.JPG|left|thumb|160px|Blockhaus pezhioù-kanol e Kewenn]] |} * Mervel a reas 15 milour ha 24 den nann-soudard abalamour d'ar brezel<ref name="Monumant ar re varv"/>. * D'ar 7 a viz Eost 1944 e teuas milourion [[SUA]]at gant tankoù betek ar vourc'h met an [[Wehrmacht|Alamaned]] o lakas da gilañ war-zu [[Pont-Skorf]]; degemeret e oant bet mat gant tud Kewenn, setu perak e voe c'hwezhet an tan er vourc'h gant an Alamaned d'an 18 a viz Eost 1944<ref>{{fr}}Jean Le Berd, ''Lorient sous l'occupation'', Embannadurioù Ouest-France, Roazhon, 1986, pajennoù 109 ha 114</ref>. Chom a reas Kewenn e [[Sankenn an Oriant]] e dalc'h an Alamaned betek an 10 a viz Mae 1945. Distrujoù bras a voe er gumun. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=24165&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas nav milour<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=24165&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> KewennpeulvanKerdehored.JPG|Peulvan Kerdehored. Dolmens du Kerroc’h.jpg|Taolioù-maen Kerroc'h. IlizkatolikKewennBroGwened.JPGDSC01711.JPG|An iliz katolik. Calvaire de Quéven.png|Ar c'halvar. Chapelle de la Trinité de Quéven (1962).jpg|Chapel ''an Drinded''. </gallery> * Meurvein. * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. * Ar c'halvar er vourc'h. * Chapelioù. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=24165 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[2 a viz Here]] [[1921]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/66820/queven-presdeleglise/?elm=250 Université de Lille]</ref>. == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=9000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=2937 |p2=2954 |p3=4529 |p4=6798 |p5=8400 |p6=8314 |p7=8707 |p8=8666 |p9=8677 |p10=8906 |mammenn=EBSSA }} == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:9000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 text: bar:1806 text:1806 bar:1821 text: bar:1831 text:1831 bar:1836 text: bar:1841 text:1841 bar:1846 text: bar:1851 text:1851 bar:1856 text: bar:1861 text:1861 bar:1866 text: bar:1872 text:1872 bar:1876 text: bar:1881 text:1881 bar:1886 text: bar:1891 text:1891 bar:1896 text: bar:1901 text:1901 bar:1906 text: bar:1911 text: bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text: bar:1946 text:1946 bar:1954 text: bar:1962 text:1962 bar:1968 text: bar:1975 text:1975 bar:1982 text: bar:1990 text: bar:1999 text:1999 bar:2006 text: bar:2012 text:2012 bar:2013 text: bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 1583 bar:1800 from:0 till: 1524 bar:1806 from:0 till: 1536 bar:1821 from:0 till: 1562 bar:1831 from:0 till: 1664 bar:1836 from:0 till: 1699 bar:1841 from:0 till: 1729 bar:1846 from:0 till: 1832 bar:1851 from:0 till: 1876 bar:1856 from:0 till: 1898 bar:1861 from:0 till: 2153 bar:1866 from:0 till: 2204 bar:1872 from:0 till: 2061 bar:1876 from:0 till: 2123 bar:1881 from:0 till: 2233 bar:1886 from:0 till: 2339 bar:1891 from:0 till: 2344 bar:1896 from:0 till: 2338 bar:1901 from:0 till: 2393 bar:1906 from:0 till: 2413 bar:1911 from:0 till: 2315 bar:1921 from:0 till: 2317 bar:1931 from:0 till: 2253 bar:1936 from:0 till: 2211 bar:1946 from:0 till: 1746 bar:1954 from:0 till: 3313 bar:1962 from:0 till: 2937 bar:1968 from:0 till: 2954 bar:1975 from:0 till: 4529 bar:1982 from:0 till: 6798 bar:1990 from:0 till: 8400 bar:1999 from:0 till: 8314 bar:2006 from:0 till: 8707 bar:2012 from:0 till: 8666 bar:2013 from:0 till: 8677 bar:2022 from:0 till: 8906 </timeline> </div> <ref>{{fr}}Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Tud == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= Ebrel 2014 |Penn= 2026 |Anv= Marc Boutruche<ref>{{fr}}[http://www.ouest-france.fr/marc-boutruche-la-nouvelle-tete-de-la-commune-2107061 Ouest-france.fr, d'ar 5 a viz Ebrel 2014]</ref>|Strollad= Tu-dehou, distrollad|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 2008 |Penn= |Anv= Marc Cozilis|Strollad= [[Strollad Komunour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 1982 |Penn= Meurzh 2008 |Anv= Jean-Yves Laurent |Strollad= [[Strollad Sokialour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= |Penn= Kerzu 1980 |Anv= Pierre Quinio |Strollad= [[Strollad Sokialour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Here 1947 |Penn= Eost 1974 |Anv= Joseph Kerbellec |Strollad= [[SFIO]] | |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Gwengolo 1945 |Penn= Here 1947 |Anv= Louis Kermabon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1940 |Penn= 1945 |Anv= Louis Kermabon |Strollad= bet anvet gant [[Renad Vichy]] |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1904 |Penn= 1940 |Anv= Julien Moëllo |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1892 |Penn= 1904 |Anv= Auguste Roperc'h |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1878 |Penn= 1892 |Anv= Joseph Le Léannec |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1852 |Penn= 1878 |Anv= Jean-Marie Raoul |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1819 |Penn= 1852 |Anv= Yves Le Leslé (mab) |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1799 |Penn= 1819 |Anv= Yves Le Leslé (tad) |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1797 |Penn= 1799 |Anv= Nicolas Joseph Raoul |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1795 |Penn= 1797 |Anv= Joseph Loménéhé |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1793 |Penn= 1795 |Anv= Jacques Le Bigot |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1791 |Penn= 1793 |Anv= Jacques Loher |Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Gevelliñ == Gevellet eo Kewenn gant ar c'hêrioù-mañ<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130921062043/http://www.queven.com/default.asp?mode=culture-jumelages Lec'hienn ti-kêr Kewenn]</ref> : *{{Gevelliñ|Dún Mánmhaí|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=1987}} *{{Gevelliñ|Altenkunstadt|Alamagn|Germany|bloavezh=2006}} *{{Gevelliñ|Weismain|Alamagn|Germany|bloavezh=2006}} *{{Gevelliñ|Burgkunstadt|Alamagn|Germany|bloavezh=2011}} *{{Gevelliñ|Koro (Mali)|Mali|Mali|kêr=Koro|bloavezh=2002}} == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56185 Kewenn war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [http://www.queven.com/ Lec'hienn ofisiel Kêr Gewenn] == Notennoù ha davennoù == <references/> [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Sankenn an Oriant]] prbvgnxioroeujwx6tdr26ti6c9013f 0 16080 2190121 2148763 2026-05-05T11:40:06Z OPAB44 57507 2190121 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Brec'h | anvOfisiel = ''Brech'' | skeudenn = Stdegan.jpg | alc'hwez = Ekomirdi Sant-Degan. | ardamezioù = Blason ville fr Brech 56.svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton Pleuwigner|Pleuwigner]] | cp = 56400 | maer = Fabrice Robelet | amzer-gefridi = 2014-2026 | gorread = 40.86 | hedred = -2.99444444444 | ledred = 47.7213888889 | uk = 45 | ubi = 0 | ubr = 66 | lec'hienn web = [http://www.brech.fr/ www.brech.fr] }} '''Brec’h''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Pleuwigner]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'ar 16 a viz Here [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'ar 14 a viz C'hwevrer [[2014]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo er skol bublik abaoe [[1989]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 55 skoliad er c'hlasoù divyezhek (13,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. == Douaroniezh == <gallery> LochRiviereMorbihan.jpg|Al Loc'h, ar stêr a dremen dre Vrec'h. </gallery> * War lez al [[Loc'h (stêr)|Loc'h]] emañ Brec'h. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Pleuwigner (1790)|kanton Pleuwigner]]; e [[distrig an Alre]] e oa; miret ha brasaet e voe [[Kanton Pleuwigner|kanton Pleuwigner]] e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Brec'h en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 54 ha 284 </ref>{{,}}<ref>[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=5668 Cassini - EHESS - Brec'h - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 103 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lâret eo 4,13 % eus he foblañs e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56023&dpt=56&idsource=5766&table=bp01memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. * Fuzuilhet e voe ur milour breizhat ag ar gumun, bet soudardaet en Oriant, gant al Lu [[gall]] d'ar 19 a viz Meurzh 1917<ref>[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant" </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'ar [[17 Mae|17 a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e Kerbeleg e Brec'h; lazhet e voe c'hwec'h nijour eus e baread, ar pevar nijour all a voe tapet d'an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF] </ref>. * Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56023&dpt=56&idsource=5766&table=bp01memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Ur gwaz a varvas<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56023&dpt=56&idsource=5766&table=bp01memorialgenweb - Monumant ar re varv] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Brec'hChapelIntron-VariaarC'hras.jpg|Ar chapel. Brec'hKalvarlIntronVariaarC'hras.jpg|Ar c'halvar. Brec'h. Champ des Martyrs.gif|Park ar Verzherien Brec'h. Champ des martyrs - Chapelle.gif|Park ar Verzherien. Ar chapel </gallery> * Chapel ''Intron-Varia ar C'hras'', {{XVIvet}} kantved<ref>[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00091054 Diellaoueg Mérimée] </ref>, ha kalvar e Trev-a-Vrec'h. * Monumant ar re varv. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7500 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=2922 |p2=2909 |p3=3079 |p4=3554 |p5=3990 |p6=4500 |p7=5945 |p8=6616 |p9=6754 |p10=7057 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2014 |Penn= 2020 |Anv= Fabrice Robelet|Strollad= tu-dehou, distrollad|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1989|Penn= 2014|Anv= Paul Baudic|Strollad= tu-kleiz, distrollad|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1983|Penn= 1989|Anv= Raymond Le Blay|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1953|Penn= 1983|Anv= Paul Gauter|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1947|Penn= 1953|Anv= François Robic|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1935|Penn= 1947|Anv= Michel Auffret|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1919|Penn= 1934|Anv= François Robic|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1878|Penn= 1919|Anv= Joseph Le Boulch|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1878|Penn= 1878|Anv= Joseph Le Boulch|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1875|Penn= 1877|Anv= Joseph-Marie Le Boulch|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1874|Penn= 1875|Anv= Joseph-Marie Le Bourser|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1848|Penn= 1874|Anv= Joseph Le Boulch|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1837|Penn= 1848|Anv= Jean Le Boulch|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1833|Penn= 1837|Anv= Julien Gauter|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1830|Penn= 1833|Anv= François Coriton|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1816|Penn= 1830|Anv= Jean-Marie Le Guennec|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1796|Penn= 1816|Anv= Jean-Louis Marie Béard|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1792|Penn= 1794|Anv= Guy Le Germain|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1791|Penn= 1792|Anv= Michel Auffret|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1790|Penn= 1791|Anv= Julien Lorho|Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[Jorj Kadoudal (chouan)|Jorj Kadoudal]], penn chouan e-pad an [[Dispac'h gall]], [[1añ a viz Genver]] [[1771]]. * Joseph Marie Rio (28 a viz Mae 1886-19 a viz Meurzh 1917), soudard breizhat er [[72vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)|72{{vet}} Rujumant Troadegiezh]], soudardaet en [[An Oriant|Oriant]], bet fuzuilhet evit bout «dilezet e bost dirak an enebour» gant al Lu [[gall]] e [[Somme-Yèvre]] ([[departamant gall|departamant]] [[Marne (departamant)|Marne]],[[Bro-C'hall]]) e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref>[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù "An Oriant" </ref>{{,}}<ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?ref=2524582&debut=0 Mémoire des hommes]</ref>. == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56023 Brec'h war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha dave == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] smc89vg234sqksr7tlzo4cu4qz20zda 0 16084 2190136 2150169 2026-05-05T11:54:28Z OPAB44 57507 2190136 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Landevant | anvOfisiel = ''Landévant'' | skeudenn = Bourg Landévant 1920.jpg | alc'hwez = Ar vourc'h e 1920. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Landévant_(Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton Pleuwigner|Pleuwigner]] | cp = 56690 | maer = Pascal Le Calvé | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 22.34 | hedred = -3.12055555556 | ledred = 47.7652777778 | uk = 15 | ubi = 0 | ubr = 80 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.landevant.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] }} '''Landevant''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Pleuwigner]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Dezougen == <gallery> Gare-Landevant-Lorient.jpg|Ar porzh-houarn. </gallery> * War al linenn [[Hent-houarn Landerne Savenneg|hent-houarn Landerne Savenneg]] emañ Landevant. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Landecvan''', 1330; '''Landevant''', 1387; '''Lendevant''', 1437, 1453; '''Landevan''', 1481; '''Landevant''', 1516; '''Landenen''', 1630; '''Landeven''', 1636; '''Landevan''', 1779 == Ardamezioù == ''en aour, e luc'hedenn en gul gwifrellet, eilet ouzh kab hag ouzh beg gant ur vrizhenn erminig en sabel"'' == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Landevant (1790)|kanton Landevant]] gant div gumun ennañ: [[Landaol]] ha Landevant; e [[distrig an Alre]] e oa; diskaret e voe kanton Landevant e 1801 ha lakaet Landevant e [[kanton Pleuwigner]] gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Landevant en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 155 ha 156</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=18546 Cassini - EHESS - Landevant - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 82 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,02 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}Monumant ar re varv</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Dieubet e voe Landevant d'ar 7 a viz Eost 1944 diouzh ar mintin gant ur golonenn [[SUA]]at deut eus [[Gwened]]<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 545</ref>. * Mervel a reas seitek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv<ref>{{fr}}Monumant ar re varv</ref>. * D'an [[16 Mae|16 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korf un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an [[13 Gouere|13 a viz Gouere]] [[1944]] gant al lu [[Wehrmacht|alaman]] e kreñvlec'h Pentevr e [[Sant-Pêr-Kiberen]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 329</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Château de Lannouan vers 1900.jpg|Ar c'hastell. </gallery> * Kastell Lannouan. <gallery> Landevantmonumantarrevarv.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv. <gallery> IlizkatolikLandevant.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Varzhin'', 1824. == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2016]]. * E distro-skol 2025 e oa 73 skoliad er c'hlasoù divyezhek (17,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm OPAB]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2007 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=1601 |p2=1594 |p3=1516 |p4=1794 |p5=2083 |p6=2123 |p7=2798 |p8=3407 |p9=4049 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Bahuno.jpg|80px]] |'''du Bahuno''', aotrounez la Demiville |''En sabel e vleiz tremenant en argant leinet gant ur greskenn ivez en argant'' |- | | | |} == Gevelliñ == * [[Baile Uí Mhatháin]], [[Iwerzhon]]. == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{commonscat|Landévant}} * [https://landevant.bzh/ Lec'hienn ofisiel] *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56097 Landevant war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e 1944]] nr84qnc59b9wo3wxrhsfdibx4mwe034 0 16114 2190117 2166846 2026-05-05T11:34:59Z OPAB44 57507 2190117 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Alaer | anvYezh = Alaèr | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Allaire | skeudenn = 05-12-19 - chaos du Moulin de Quip - Allaire 018.jpg | alc'hwez = Milin ar Gib. | ardamezioù = Blason ville fr Allaire (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Redon tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Redon ha Gwilen (lezenn Voynet)|Bro Redon ha Gwilen]] | kanton = [[Kanton Gwern-Porc'hoed|Gwern-Porc'hoed]] | cp = 56350 | maer = Jean-François Mary | amzer-gefridi = [[2008]]-[[2026]] | gorread = 41.74 | hedred = -2.16166666667 | ledred = 47.6377777778 | uk = 62 | ubi = 1 | ubr = 88 | lec'hienn web = [https://www.allaire.bzh allaire.bzh] }} '''Alaer''' (''{{lang|fr|Allaire}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Gwern-Porc'hoed]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h kanton [[Kanton Alaer]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == Kumunioù amezek : [[Sant-Yagu-ar-Bineg]]; [[Sant-Kogo]]; [[Begaon]]; [[Sant-Aelwez]]; [[Reoz]]; [[Sant-Pereg]]. == Anv == E. Vallerie : '''Alair''', 878; '''Halaer''', XI^vet; '''Aler''', 1387; '''Aloir''', 1460; '''Allair''', 1516 '''Aller''', 1654 == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:Blason ville fr Allaire (Morbihan).svg|100px]] |''"en glazur, e c'hudon nijant, un ererig en aour ouzh pep konk"'' |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh : krouet e voe ar gumun e [[1790]]. Gant al lezenn eus an [[23 a viz Eost]] 1790 e voe lakaet e [[Kanton Paolieg (1790)|kanton Paolieg]] ; e [[distrig Roc'h-an-Argoed]] e oa ; dilamet e voe [[Kanton Paolieg (1790)|kanton Paolieg]] ha lakaet Alaer da bennlec'h [[Kanton Alaer|kanton Alaer]] bet krouet e [[1801]] gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] 1801), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Alaer en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e [[1800]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 18</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=433 Cassini - EHESS - Alaer - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 110 milour eus ar gumun a gollas o buhez, eleze 4,74 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}Monumant ar re varv</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Ar maer, Jean Duval, a voe dizorniet gant ar [[Renad Vichy|gouarnamant gall]]<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajenn 224</ref>. * D'ar [[24 Ebrel|24 a viz Ebrel]] [[1944]] e kouezhas daou garr-nij ''[[North American P-51 Mustang|P-51]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') en Alaer; an daou nijour a voe tapet gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]</ref>. == Brezhoneg == * 21,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 321</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Milin ar Gib. * Kastell ar Gib. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=2103 |p2=2219 |p3=2394 |p4=2686 |p5=2990 |p6=3188 |p7=3487 |p8=3701 |p9=3727 |p10=3906 |mammenn=EBSSA }} === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 27 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (7,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaerioù}} {{Dilennad |Deroù= 1790 |Penn= 1810 |Anv=Jean Voisin |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1810 |Penn= 1829 |Anv=Jean Fouesnel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1829 |Penn= 1831 |Anv=Julien Josso |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1831 |Penn= 1833 |Anv=M. Richard |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1833 |Penn= 1835 |Anv=Jean Voisin |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1835 |Penn= 1857 |Anv=Julien Josso |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1857 |Penn= 1865 |Anv=Jean-Marie Chemin |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1865 |Penn= 1870 |Anv=Charles de Forges |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1870 |Penn= 1871 |Anv=Raoul Marie Mathurin |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1871 |Penn= 1878 |Anv=Charles de Forges |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1878 |Penn= 1881 |Anv=Léon Le Comte |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1881 |Penn= 1882 |Anv=Gaudence Guehenneux |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1882 |Penn= 1884 |Anv=Pierre Fleury |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1884 |Penn= 1886 |Anv=Paul de Forges |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1886 |Penn= 1888 |Anv=Pierre Mouraud |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1888 |Penn= 1891 |Anv=Paul de Forges |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1891 |Penn= 1896 |Anv=Georges de Gibon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1896 |Penn= 1900 |Anv=Joseph Thaumoux |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1900 |Penn= 1923 |Anv=Joseph Le Mauff |Strollad= |Karg=Kuzulier-departamant <small>(1904-1910 / 1919-1923)</small>}} {{Dilennad |Deroù= 1923 |Penn= 1929 |Anv=Jules Bocquel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1929 |Penn= 1930 |Anv=Jean Paris |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1930 |Penn= 1945 |Anv=Jean Duval |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1945 |Penn= 1971 |Anv=Honoré Lelièvre |Strollad=[[Union des démocrates pour la République|UDR]] |Karg=Kuzulier-departamant <small>(1945-1976)</small> }} {{Dilennad |Deroù= 1971 |Penn= 1995 |Anv=René Le Coustumer |Strollad=Dehou diseurt |Karg=Kuzulier-departamant <small>(1983-1994)</small> }} {{Dilennad |Deroù= 1995 |Penn= 2008 |Anv=Daniel Baron |Strollad=[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= }} {{DilennadBremañ |Deroù= 2008 |Penn= |Anv=Jean-François Mary |Strollad=Kleiz diseurt |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Post == * Digoret e voe ar burev-post e miz Kerzu [[1849]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 18</ref>. == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Bellouan.gif|80px]] |'''de Bellouan''' Aotrounez Vaujouan |''En sabel e erez dispak en argant'' |- |[[Restr:Michel de la Richardais.gif|80px]] |'''Michel''' Aotrounez la Paisnais |''En argant e deir moualc'henn en sabel'' |- | | | |} == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|Nás na Ríogh|Iwerzhon|Ireland}} == Levrioù talvoudus == * {{fr}}Ogée : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne''. 1780 * {{fr}}A. Marteville & P. Varin : kendalc'herien ha reizherien Ogée. Molliex, Libraire-Editeur, rue royale, Rennes, 1843. Adembannet gant Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993 * {{fr}}Jean-Yves Le Moing : ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne.'' Coop Breizh. 1990 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Allaire (Morbihan)}} * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56001 Alaer war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] jhilrrj21ib7uh1e227g4v46bvy67wt 0 16171 2190124 2182076 2026-05-05T11:42:45Z OPAB44 57507 2190124 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gregam | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = ''Grand-Champ'' | skeudenn = Eglise Saint Tugdual.jpg | alc'hwez = Iliz katolik ''Sant Tudual''. | ardamezioù = Blason ville fr Grand-Champ (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Gregam|Gregam]] <small>(pennlec'h)</small> | cp = 56390 | maer = Dominique Le Meur | amzer-gefridi = 2023-2026 | gorread = 67.34 | hedred = -2.84333333333 | ledred = 47.7591666667 | uk = 127 | ubi = 28 | ubr = 167 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.grandchamp.fr/ www.grandchamp.fr] }} '''Gregam''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[Kanton Gregam]] eo. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Gregam''|norzh=[[Moustoer-Logunec'h]], [[Kolpoù]]|kornôg=[[Brandevi]]|reter=[[Lokmaria-Gregam]]|gevred=[[Meukon]]|su=[[Pleskob]]|mervent=[[Pluvergad]]|enklozadur=}} == Anv == * Erwan Vallerie ː '''de Grandicampo''', 1224; '''Grantchamp''', 1370; '''de Grandicampo''', 1453 A-wezhioù e vez graet ''Bro-Toull-Speg'' deus korn-bro Gregam. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Grand-Champ (Morbihan).svg|60px]] | :''« En glazur e gebrenn en aour ; e gab en erminoù<ref>{{fr}}Ardamezioù abati Lanvaoz</ref> »'' |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Gregam da bennlec'h [[Kanton Gregam (1790)|kanton Gregam]] gant teir c'humun ennañ: Gregam, [[Meukon]] ha [[Pleskob]]; e [[distrig Gwened]] edo. Gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', e voe miret ha brasaet ar c'hanton dindan anv [[kanton Gregam]] ivez. Lakaet e oa bet Gregam en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajennoù 110, 225 ha 257</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=15950 Cassini - EHESS - Gregam - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * [[Brandevi]] a oa un drev eus parrez katolik Gregam. Savet e voe da barrez e 1802. Krouet e voe kumun Brandevi d'ar 4 a viz Even 1862 diwar ul lodenn eus kumun Gregam<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 14</ref>. * Krouet e voe kumun [[Kolpoù]] d'ar 4 a viz Even 1864 diwar lodennoù eus kumunioù [[Begnen]], Gregam ha [[Sant-Yann-Brevele]] ha krouet e voe kumun [[Lokmaria-Gregam]] d'ar 14 a viz Kerzu 1889 diwar ul lodenn eus kumun Gregam<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 14</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 193 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 6,35 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56067&pays=France&dpt=56&idsource=61443&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=100 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * pemp karrnijour a varvas d'an [[8 a viz Du]] [[1942]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Vickers Wellington|Wellington]]'' marilhet ''BJ 768'') eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] ([[Royal Air Force]]) e Lesranigo e Gregam; tri anezhe a oa en [[Royal Air Force|Aerlu ar Rouantelezh-Unanet]], an daou arall en [[Royal Australian Air Force|Aerlu Aostralia]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 258</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com Pertes RAF Morbihan]</ref>. Douaret int bet e bered ''Boismoreau'' e [[Gwened]]. * Pevar ezel eus ar Rezistañs a voe lazhet en un emgann ouzh an [[Wehrmacht|Alamaned]] e ''Lomikael'' e Gregam d'an [[2 Gouere|2 a viz Gouere]] [[1944]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 255</ref>. * D'an [[16 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korf marv un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an [[13 a viz Gouere]] [[1944]] gant al lu [[Alamagn|alaman]] e [[kreñvlec'h Pentevr]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan -Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 327</ref>. * Mervel a reas 24 den<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56067&pays=France&dpt=56&idsource=61443&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=100 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Daou waz a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56067&pays=France&dpt=56&idsource=61443&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=100 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. == Brezhoneg == * Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1996]]. * E distro-skol 2025 e oa 79 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (14,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]. </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Eglise Saint Tugdual.jpg|Iliz katolik ''Sant Tudual'' Chapelle Notre Dame du perpétuel secours.jpg|Chapel ''Intron-Varia ar Sikour'' Vitrail_de_la_chapelle_du_moustoir_de_flerus_(Grand-Champ).jpg|Gwerenn-livet chapel ''Intron Varia ar Bleuñv'' </gallery> * Iliz katolik ''Sant Tudual''. * Chapel ''Intron-Varia ar Sikour''. * Monumant ar re varv. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=2556 |p2=2662 |p3=3052 |p4=3503 |p5=3897 |p6=4246 |p7=4691 |p8=5098 |p9=5165 |p10=5859 |mammenn=EBSSA |}} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * Ar Roue Stevan, [[klasker-bara]] ha diouganer, 1701?-1775?. ===Tud bet marvet eno=== *[[Claude Cillart de Kerampoul]], beleg ha geriadurour brezhoneg, e [[1749]]. * [[Sébastien de La Haye de Silz]], jeneral chouan, [[28 a viz Mae]] [[1795]] e-kerzh emgann Gregam. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Arradon.jpg|80px]] |'''d'Arradon''', Aotrounez Kerhervé |''En sabel e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1'' |- |[[Restr:Gibon.gif|80px]] |'''Gibon''' Aotrounez Grisso |''En gul e deir manal ed en aour'' |- |[[Restr:Kermenguy-d.jpg|80px]] |'''de Kermenguy''' Aotrounez al lerc'h se |''En aour e gelenenn c'heotet diwriziet ha dizeliennet.'' |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Romania.svg|border|25px]] [[Roumania]] | [[Mezőfény]] | 1990 |} == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Grand-Champ}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 5r1qiqg5ize964529d9ptwn9mry33d7 0 16227 2190134 2165228 2026-05-05T11:52:19Z OPAB44 57507 2190134 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kistreberzh | anvYezh = Qistanbèrt | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Questembert, {{LFE|[kɛstɑ̃bɛʁ]}} | skeudenn = | alc'hwez = Ar c'hoc'hu. | ardamezioù = Blason ville fr Questembert (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Kistreberzh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwened (Voynet)|Bro Gwened]] | kanton = [[Kanton Kistreberzh|Kistreberzh]] <small>(pennlec'h)</small> | cp = 56230 | maer = Boris Lemaire | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 66.38 | hedred = -2.45166666667 | ledred = 47.6622222222 | uk = 100 | ubi = 27 | ubr = 128 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.pays-questembert.fr/communes/questembert www.pays-questembert.fr] }} '''Kistreberzh''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Kistreberzh]] eo. == Douaroniezh == * War lez an [[Tohon]] emañ Kistreberzh. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Kistreberzh''|gwalarn=[[Lare]]|norzh=[[Lare]], [[Moulleg]]|biz=[[Pluhernin]], [[Malañseg]]|kornôg=[[Langroez]], [[Sulnieg]]|reter=[[Lizmerzher]]|gevred=[[Noal-Muzilheg]], [[Lizmerzher]]|su=[[Noal-Muzilheg]]|mervent=[[Berrig]]}} == Dezougen == <gallery> KistreberzhTi-gar.jpg|An ti-gar. </gallery> * Ar porzh-houarn war al [[Hent-houarn Landerne Savenneg|linenn hent-houarn Landerne Savenneg]] bet digoret e 1862. == Ardamezioù == {| |- | style='padding-right:20px;" |[[Restr:Blason ville fr Questembert (Morbihan).svg|80px]] |''En aour e gistinwezenn diwriziet en geoted.'' |} == Istor == === {{IXvet kantved}} === * [[Emgann Kistreberzh]] e [[888]], trec'h Bretoned [[Alan Veur]] war ar [[Vikinged]]. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Kistreberzh (1790)|kanton Kistreberzh]], peder c'humun ennañ: [[Berrig]], Kistreberzh, [[Lare]] ha [[Moulleg]]; e [[distrig Roc'h-an-Argoed]] e oa; miret ha brasaet e voe [[Kanton Kistreberzh|kanton Kistreberzh]] gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Kistreberzh en [[arondisamant Gwened]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 306</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=28407 Cassini - EHESS - Kistreberzh - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * Digoret e voe ar porzh-houarn e 1862. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 190 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,36 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56184&pays=France&dpt=56&idsource=15712&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 32 zen abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56184&pays=France&dpt=56&idsource=15712&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe ur c’hanolier eus ar gumun d'an [[23 a viz Genver]] [[1947]] en [[Hanoi]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5125216 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d'an [[2 a viz Gwengolo]] [[1956]] e [[Bejaia]] (departamant [[Setif]])<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6410098 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 76,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 386</ref>. * Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 267, Kemper, Nouvelles Éditions bretonnes, 1936</ref>. * Ur skol [[Diwan]] a zo bet eno etre [[2000]] ha [[2020]]<ref>{{fr}}[https://www.ouest-france.fr/bretagne/questembert-56230/questembert-faute-d-eleves-l-ecole-diwan-ferme-6955979 ''Questembert. Faute d’élèves, l’école Diwan ferme'', Ouest-France, 01/09/2020]</ref>. * Skolioù divyezhek a zo eno aboe 2000. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 135 skoliad (18,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> KistreberzhArC'hoc'hu.jpg KistreberzhArC'hoc'hu02.jpg </gallery> * Ar C'hoc'hu, {{XVIvet kantved}}. <gallery> KistreberzhChapelSant-Mikael01.jpg KistreberzhChapelSant-Mikael02.jpg </gallery> * Chapel ''Sant Mikael'', 1440. <gallery> KistreberzhIlizkatolik01.jpg KistreberzhIlizkatolik02.jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr'', 1863-1868. <gallery> BreizhKistreberzhKroaz.jpg </gallery> * Ur groaz. <gallery> BreizhKistreberzhMonumantarrevarv.jpg </gallery> * Monumant ar re varv er vered, kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56184&dpt=56&comm=Questembert Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d'an [[11 a viz Du]] [[1921]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/31492/questembert-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=95810 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=95810 Memorial Genweb]</ref>. === Monumantoù [[Alan Veur]] === <gallery> KistreberzhAlanVeur01.jpg|Plakenn, Monumant Alan Veur er vourc'h. KistreberzhAlanVeur02.jpg|Plakenn, Monumant Alan Veur er vourc'h. KistreberzhAlanVeur03.jpg|Monumant Alan Veur er vourc'h. KistreberzhAlanVeur05.jpg|Kroaz Alan Veur er vered. KistreberzhAlanVeur04.jpg|Plakenn, Kroaz Alan Veur er vered. </gallery> ==Poblañs== === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=8500 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2022 |p1=4068 |p2=4209 |p3=4661 |p4=4961 |p5=5076 |p6=5727 |p7=6585 |p8=7449 |p9=7424 |p10=8081 |mammenn=EBSSA |}} == Melestradurezh == <gallery> KistreberzhMaerdi.jpg|Ar maerdi. </gallery> == Tud == * [[Frañsez Marker]], bet kelenner istor e Sant Salver Redon a oa eus Kistreberzh. * [[Youenn Olier]] a oa deut eno da chom war e leve, e bro e wreg. War e vez e lenner "skrivagner ha prederour kristen". * [[Alan Veur]], bet trec'h war ar [[Vikinged]] e Kistreberzh e 888. == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Questembert}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56184 Kistreberzh war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro Wened]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] oqe8gwngcis5qt43w4d45mnbegr6ljo 0 16268 2190131 2168528 2026-05-05T11:49:04Z OPAB44 57507 2190131 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kempenieg | anvYezh = Caunpenyac | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Campénéac | skeudenn = Chateau de Trecesson (56) 5781.jpg | alc'hwez = Kastell Tresaozon. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Campénéac_(Morbihan).svg | bro = [[Bro Sant-Maloù]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwened|Gwened]] | etrekumuniezh = [[Ploermael Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Ploermael - Kalon Breizh]] | kanton = [[Kanton Ploermael|Ploermael]] | cp = 56800 | maer = Hania Renaudie | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 60.57 | hedred = -2.29333333333 | ledred = 47.9583333333 | uk = 80 | ubi = 46 | ubr = 216 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.campeneac.fr www.campeneac.fr] }} '''Kempenieg''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Ploermael]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Anv == Erwan Vallerie ː '''Kempeniac''', 840, 844; '''Campaniacum''', XIt; '''Quampeneac''', 1898; '''Quempeneac''', 1420; '''Quempeneac''', '''Campeneac''', 1467; '''Guinpeneac''', 1630 == Ardamezioù == ''"En gul, e deir c'hebrenn en erminoù"'' Diwar ardamezioù Familh Trécesson (1256). Degemeret gant ar Gumunn e 1984<ref>{{fr}}Michel Froger ha Michel Pressensé, ''Armorial des communes du Morbihan'', Froger SA, 1999.</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe kumun Kempenieg e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Baod da benn ur c'hanton, hini [[Kanton Kempenieg (1790)|Kempenieg]], gant peder c'humun ennañ: [[Algam]], [[Benion]], Kempenieg ha [[Sant-Maloù-Benion]]; e [[distrig Ploermael]]. Diskaret e voe kanton Kempenieg e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]) ha lakaet Kempenieg e [[Kanton Ploermael]]<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 61</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=6719 Cassini - EHESS - Kempenieg - Fichenn ar gumun]</ref>, dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Kempenieg en [[arondisamant Ploermael]] bet krouet e 1800. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Le Foul e anv, hag ur c'hure, Favrot<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajenn 15</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 102 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,92 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56032&pays=France&dpt=56&idsource=52332&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>. ==== Kemm arondisamant ==== * E 1926 e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en [[arondisamant Gwened]]. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56032&pays=France&dpt=56&idsource=52332&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb]</ref>, tri anezhe er c'hampoù-bac'h; harzhet e oant bet e miz [[Meurzh]] [[1944]] gant an [[Trede Reich|Alamaned]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 94</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d'an [[9 a viz Eost]] [[1958]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5236880 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 26,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 336</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 11 skoliad (7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Le Tombeau des Geants 02.jpg </gallery> * Liaven Bez ar Ramzed. <gallery> Château de Trécesson.JPG|Kastell Tresaozon. </gallery> * Kastell Tresaozon. <gallery> Chateau de la Touche Larcher.jpg|Kastell "La Touche Larcher". </gallery> * Kastell "La Touche Larcher" (XVIt XIXt). * Kastell "Quejeau" (XVIIIt). * Maner "La Bourdelais" (XVIt). * Maner "Glevily" (XVIt). <gallery> Abbaye La Joie Notre-Dame 03.JPG|An abati. </gallery> * [[Abati ar Joa]]. <gallery> Église de Campénéac.JPG|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Intron-Varia'' (1851). <gallery> Breizh 56 - Kempenieg - chapel sant yann 01.jpg </gallery> * Chapel ''Sant Yann'' (XVIIt). * Chapel ''Sant Laorañs'' (XVIIIt). <gallery> Calvaire de Trécesson (43731419044).jpg|Ar c'halvar. </gallery> * Kalvar Tresaozon. <gallery> Fontaine Sainte Apolline 02.jpg|Ar feunteun </gallery> * Feunteun ''Santez Appolina''. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=52332 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d'an [[10 a viz Gwengolo]] [[1922]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/66309/campeneac-presdeleglise/?elm=44 Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1919) en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=75721&dpt=56 Memorial Genweb]</ref>. * Kalvar an tri breur Brogard, marvet er [[Brezel-bed kentañ]], luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=14139 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs aboe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |p1=1352 |p2=1399 |p3=1356 |p4=1305 |p5=1406 |p6=1464 |p7=1659 |p8=1882 |p9=1940 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Abillan.gif|80px]] |'''Abillan'''<br>Aotrounez Quéjean<br>''En glazur e deir balafenn en argant''<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. 1890</ref> |- |[[Restr:Aubert de la Villeaubert.gif|80px]] |'''Aubert''' Aotrounez la Villeaubert ''En gul e dreustell tremenant en argant karget gant daou c'harv tremenant en sabel'' |- |[[Restr:De Carné.gif|80px]] |'''de Carné''' Aotrounez Trécesson ''En aour e ziv dreustell en gul'' |- |[[Restr:De Coëtlogon.gif|80px]] |'''de Coëtlogon''' Aotrounez la Bourdelaye ''En gul e dri skoedig en erminoù'' |- |[[Restr:De Couëtus.gif|80px]] |'''de Couëtus''' Aotrounez la Villelouais ha la Vallée ''En argant e arbenn-c'harv en gul'' |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56032 Kempenieg war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Sant-Maloù]] ckyzlbp0d3c0gglcnnf549cszxksv6v 0 16312 2190140 2150160 2026-05-05T11:58:31Z OPAB44 57507 2190140 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lanvodan | anvOfisiel = ''Lanvaudan'' | skeudenn = Mairie Lanvaudan.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro an Oriant]] | kanton = [[Kanton Gwidel|Gwidel]] | cp = 56240 | maer = Dominique Eliot | amzer-gefridi = 2023-2026 | gorread = 18.3 | hedred = -3.26027777778 | ledred = 47.9002777778 | uk = 100 | ubi = 19 | ubr = 158 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.lorient-agglo.fr/Lanvaudan.11285.0.html www.lorient-agglo.fr] }} '''Lanvodan''' (distaget er vro: {{IPA|[lovəˈdɑ͂ːn]}}) a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Gwidel]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Lanvaudan''', 1319; '''Lanmaudan''', 1327; '''Lanvaudan''', 1387, 1516; '''Lenuodan''', 1630. * Eus "lann" (ur manati pe ul lec'h relijiel bennak) ha anv Sant Modan (marteze bezañ un eskob eus Bro Skos)<ref>{{fr}}[http://www.infobretagne.com/lanvaudan.htm#google_vignette Infobretagne]</ref>. == Ardamezioù == == Brezhoneg == <gallery> LanvodanMonumantarrevarv02.jpg|Brezhoneg ouzh monumant ar re varv. </gallery> E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 12 skoliad (14,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm OPAB]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790 diwar parrez katolik Lanvodan, he zrev [[Kalann]] a yeas d'ober ur gumun ivez. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Ploue (1790)|kanton Ploue]]; e [[distrig Henbont]] e oa; chom a reas e [[Kanton Ploue|kanton Ploue]] bet miret ha brasaet e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Lanvodan en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 59 ha 168 </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=18713 Cassini - EHESS - Lanvodan - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 45 gwaz abalamour d'ar brezel, eleze 4,21 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}Monumant ar re varv </ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas tri gwaz abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}Monumant ar re varv </ref>. * Ur gwaz a Lanvodan hag a gemere perzh ar [[Rezistañs]] a voe fuzuilhet e Rozkev ([[Lannejenn]]) d'ar [[24 Mezheven|24 a viz Even]] [[1944]]; barnet e oa bet d'ar marv gant lez-varn al [[Wehrmacht|lu alaman]] a oa he sez er [[Ar Faoued|Faoued]]<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''39-45 en Centre-Bretagne'', Embannadurioù Liv' éditions, Le Faouët, ISBN-10: 2844970966 ISBN-13: 978-2844970961 (e [[galleg]])</ref>{{,}}<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 30 ha 31 </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> LanvodanMaen-savgalian.jpg </gallery> * Maen-sav galian. <gallery> LanvodanMonumantarrevarv01.jpg </gallery> * Monumant ar re varv. <gallery> LanvodanTikozh02.jpg LanvodanTikozh03.jpg LanvodanTikozh04.jpg LanvodanTikozh05.jpg LanvodanTikozh01.jpg </gallery> * Tiez kozh er vourc'h. <gallery> LanvodanPuñs01.jpg LanvodanPuñs02.jpg </gallery> * Puñsoù er vourc'h. <gallery> LanvodanLoch.jpg </gallery> * Ul loch. <gallery> LanvodanIlizkatolik01.jpg LanvodanIlizkatolik03.jpg LanvodanIlizkatolik02.jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Maodez''. <gallery> LanvodanKalvar.jpg </gallery> * Ur c'halvar er vourc'h. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=900 |passo1=100 |passo2=20 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |bl9=2022 |p1=873 |p2=785 |p3=705 |p4=735 |p5=815 |p6=725 |p7=702 |p8=772 |p9=809 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == <gallery> LanvodanMaerdi.jpg|Ar maerdi. </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= Here 2023 |Penn= 2026|Anv= Dominique Eliot |Strollad= |Karg= }} {{DilennadBremañ |Deroù= Mae 2020 |Penn= Eost 2023 |Anv= Dominique Béghin|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 2001 |Penn= Mae 2020 |Anv= Serge Gagneux|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1818|Penn= 1827 |Anv= Joseph Marie François Jouanny|Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == <gallery> LanvodanPichon.jpg|Plakenn straed Jean-Marie Pichon, gourener. </gallery> *"Pichon a Lovedan", [[gouren]]er brudet dre ur ganaouenn gozh. ===Tud bet marvet eno=== * [[Yann Mari Ewan Heneu]], skrivagner brezhonek, kenlabourer er gelaouenn ''[[Dihunamb]]'', [[8 a viz Here]] [[1929]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:De Bahuno.jpg|80px]] |'''du Bahuno''', aotrounez Kerollain |''En sabel e vleiz tremenant en argant, leinet gant ur greskenn ivez en argant'' |- | | | |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56104 Lanvodan war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù == <references/> [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Monumantoù brezhonek d'an dud lazhet er brezel]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Lannejenn e 1944]] jux8azbe4x6twcp3kappfa1hnxoefmh 0 16528 2189916 2182085 2026-05-04T13:54:57Z OPAB44 57507 2189916 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kallag | anvOfisiel = ''Callac'' | skeudenn = Callac centre administratif - Marie - panoramio.jpg | alc'hwez = Ar maerdi.. | ardamezioù = COA_fr_Callac.svg | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton Kallag|Kallag]] | cp = 22160 | maer = Jean-yves Rolland<ref>{{fr}}[https://www.ouest-france.fr/bretagne/callac-22160/municipales-callac-jean-yves-rolland-revet-l-echarpe-de-maire-6847251]</ref> | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 33.03 | hedred = -3.42666666667 | ledred = 48.405 | ubi = 116 | ubr = 291 | lec'hienn web = {{fr}} [https://mairie-callac.fr/ mairie-callac.fr] }} '''Kallag''' a zo ur gumun eus [[Bro Gerne]] ha pennlec'h [[kanton Kallag]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], e [[kreiz Breizh]]. ==Douaroniezh== Kallag en em gav e-kichen eienenn ar stêr Hier (''Evara'' ?), adstêr d'an [[Stêr Aon|Aon]], ha war zu kreisteiz [[menez Are]] (Bro-Gernev). === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Kallag''|gwalarn=[[Kalanel]]|norzh=[[Ar Chapel-Nevez]]|biz=[[Plougonveur]]|reter=[[Bulad-Pestivien]]|gevred=[[Sant-Servez-Kallag]]|su=[[Duaod]]|mervent=[[Pluskelleg]]}} ==Anv== a. Botmael : R. de St Jouan : '''Botnumel''' ( cf : ''Gesta sanctorum rotonensium'', IXvet) ; '''Botmel''', 1637; '''Bonmel''', 1778 Talvoudegezh : an anezadenn war beg ar run (*mell-os) b. Kallag Bernard Tanguy : '''Gallac''', 1182; '''Callac''', 1389; '''par. de Botmel et Callac''', 1591. Talvoudegez : - marteze eus anv-den ''Callus + acos'' (diasur) - gwelloc'h marteze eus ur wrizienn ''*kal-'' = mein-(eg), roc'h * Ar galleg a ra gant ''Callac'' (stumm ofisiel), ha gant ''Callac-de-Bretagne'' a-wechoù, evit an ti-post, abaoe [[1856]]<ref>{{fr}} Régis de Saint-Jouan, ''Dictionnaire des communes, département des Côtes-d'Armor, éléments d'histoire et d'archéologie'', Conseil général des Côtes-d'Armor, 1990, p.134.</ref>. ==Ardamezioù== {| |[[Restr:COA fr Callac.svg|100px]] |<div style="width:15px;></div> |''En argant e deir c'hebrenn en gul''<br><small>Diwar [[ardamezouriezh|ardamezioù]] aotrounez [[Pluskelleg]].</small> |} == Istor == Kallag a zo e bro [[Kerne|Gerne]], eus parrez [[Botmael]], trev [[Pluskelleg]], eus [[eskopti Kemper]]. === {{XVIIvet kantved}} === * 1363 : tapet eo kastell Kallag gant Gwesklin * 1393 : dispennet eo kastell Kallag. E vo adsavet gant aotrouien Pluskelleg. === {{XVIvet kantved}} === * Aotrouniezh Kallag a zo roet d'an abati Kroaz-Santel Gwengamp === {{XVIIvet kantved}} === * 1619 : dispennet eo kastell Kallag; ==== [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] ==== * Trubuilhoù a voe er barrez d'an [[12 a viz Gouere]] [[1675]]<ref>{{fr}} [[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 113</ref>. 200 kouer eus ar vro en em sko war ar gêr, kaset gant an eil-diagon Fañch ar Maerdi. * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer [[1676]] ouzh un den eus Kallag, Guillaume Le Maréchal, beleg, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}} [[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === {{XVIIIvet kantved}} === * Miz Du 1719, tremenn a ra markiz Pont-Kallek daouzek deiz er maner Kermabilo, e-ti e eontr markiz an Neved. * 28 C'hwevrer 1790 : ur c'huzul kumunn a zo dliennet e kêr Kallag, hag unan all e parrez Botmael. * 13 Du 1790 : dilezenn eo lakaet kuzul kumunn Kallag, ha staget ouzh hini Botmael. * ''An III''<ref>Lun 29 Gwengolo 1794 / Merc'her 23 Gwengolo 1795</ref>: sez ar gumun a zo lakaet e kêr Kallag. === {{XIXvet kantved}} === * 30 Ebrel ha In Mae 1840 : savadeg a-enep telloù-kêr. Archerien a zeu en noz 3-4 Mae. * 5 Ebrel 1848 : savadeg nevez war ar marc'had, a-enep talioù ar blasoù. * 29 Here 1874 : Landujen a zo distaget diouzh Kallag, ha staget ouzh Duod * 8 Gwengolo 1875 : beniget eo maen kentañ iliz Sant-Laorañs * 9 Kerzu 1877 : echuet eo iliz Sant-Laorañs * 28 Gouere 1892 : sakret eo iliz Sant-Laorañs === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 168 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,66 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=34446 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas seizh anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d'an [[22 a viz Eost|22]] lazhet e voe pevar soudard, daou e [[Emgann Rossignol|Rossignol]], unan a oa er [[1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel]]<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6982204 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, egile en [[2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel]]<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6919805 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, unan en [[Arsimont]], er [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6148880 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, en [[Auvelais]] e voe lazhet unan eus an [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|48vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6360885 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha diwar wel ez eas unan eus an [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|an hevelep rujumant]] en [[Ham-sur-Sambre]]<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6364781 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, lazhet e voe ur mestr-buker eus ar [[7vet Rujumant Kanolierezh Trevadennel]] en [[Ham-sur-Sambre]]<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6919805 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>ha mervel a reas ur soudard eus an [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|48vet Rujumant Troadegiezh]] en [[Arsimont]] d'an [[2 a viz Gwengolo]]<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6971392 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d'an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet ur soudard eus ar [[74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] diwar wel e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] <ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6593686 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * [[Eost]] [[1941]]: d'ar [[16 a viz Eost|16]] e voe rastellet nav den gant ar polis gall e Kallag, daou zen all d'an [[19 a viz Eost|19]] ha tri d'an [[29 a viz Eost|29]]<ref>{{fr}} Christian Bougeard, ''Le Choc de la guerre dans les Côtes-du-Nord 1939-1945'', Embannadurioù Jean-Paul Gisserot, Ebrel 1995, pajenn 84</ref>. * penn-kentañ Meurzh 1944 : devet eo ar merourva [[Wehrmacht|alaman]] gant tud an [[FTPF]]. * 25 Meurzh 1944 : taget eo ur wetur [[Archeriezh vroadel|archeriezh]] Gwengamp gant rezistanted Kallag. * D'an [[9 a viz Ebrel]] [[1944]] e voe rastellet 110 (hervez Bougeard) pe 117 den er gumun gant an [[Abwehr]], al lu [[Wehrmacht|alaman]] skoazellet gant an [[Archeriezh vroadel|archerion c'hall]], ar [[Milice française|vilisianed c'hall]] hag ar [[Bezen Perrot]]<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20130514053249/http://www.memorial-genweb.org/~memorial2/html/fr/synthese.php?dpt=22 Mémorial GenWeb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}} Christian Bougeard, ''Le Choc de la guerre dans les Côtes-du-Nord 1939-1945'', Embannadurioù Jean-Paul Gisserot, Ebrel 1995, pajenn 100</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [https://www.memoresist.org/resistant/eugene-cazoulat/ Les Amis de la Fondation de la Résistance]</ref>. <gallery> Callac 22. Tableau des martyrs.gif|</gallery> * En noz etre an 30 hag an 31 a viz Mae 1944 e voe taget an archerdi gant pemzek den eus ar Rezistañs, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}} Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 269, Dastumadenn ''Guerre et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>; tapet eo ganto 700 litrad esañs. * 3 Mezheven 1944, e Pont-Gwernaded, emgann etre Rezistanted ha [[Milice française|milisianed c'hall]]. * 4 Eost 1944, dalc'het eo kêr Gallag gant tud an [[FTPF]] (strollad Le Borgne). * Mervel a reas 55 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Lazhet e voe un adjudant [[Archeriezh vroadel|archeriezh]] eus ar gumun d'an [[23 a viz Genver]] [[1959]] e [[Hachem|Dombasle]] (departamant [[Mostaganem]])<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6495650 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * '''Tosenn Sant Trefin''', mare an Arem * '''Hent roman Kerdreken''' * '''Moudenn Kernormand''', Krennamzer * '''Kleuzioù Marrous''', amzer diasur * '''Iliz katolik Bonvael''', penn kentañ {{XVIvet}} kantved; 1628; 1633-1634; 1644; 1734. Bet enrollet d'an 22 a viz Genver 1927 <gallery> Callac botmel.jpg|Dismantroù, gwelet diouzh an diabarzh Callac 22. Botmel. Porche. arches.jpg|Botmael. Porched. bolzioù Callac 22. Botmel-porche-arbre1.jpg|Botmael. Ar porched gant ar wezenn Callac 22. Neige. 2004-02-29-6.jpg|Erc'h. 2004-02.29 </gallery> * '''Iliz santez Katell''', war blasenn Kallag, ''intra-muros'' (bet diskaret) * '''Iliz katolik ''Sant Laorañs''''' <gallery> Eglise Saint-Laurent - Callac - Côtes d'Armor - Bretagne - France.jpg Callac 22. Eglise. Mausolée-14-18-a.jpg|Iliz. Aoter-14-18 Callac 22. Eglise. Dédicace bretonne. 14-18.jpg|Enskrivadur brezhonek</gallery> * '''Chapel Sant Pêr an Enez''', penn kentañ ar {{XVIvet}} kantved; kalvar ha leur * '''Chapel santez Barba''', penn kentañ ar {{XVIvet}}, fin ar {{XVIIvet}} kantved <gallery> Callac 22. Chapelle Sainte Barbe. DSC05451.jpg| Callac 22. Sainte-Barbe. Autel.jpg|an aoter</gallery> * '''Chapel Sant Trefrin''', {{XVvet}} - {{XVIvet}} kantved <gallery>Restr:Callac 22. Saint Treffrin. P1010008.jpg|</gallery> * Maner Kermabilo (c. 1500) * Maner Kerarc'here (1686) * Maner Kerlossouarn ({{XVIIvet}} kantved), bet diskaret evit kaout plas evit ul lodennadur er bloavezhioù 1970. * Maner an Enez ({{XVIIvet}}) * Feunteun Kerdiekel <gallery>Restr:Callac 22. Kerdiequel. 2006-02-25.jpg|Keryekel. 2006-02-25</gallery> * Rañvell stank ar vilin (kemeret evit ur pont galian ha roman) <gallery> Callac 22. Etang du Moulin. Vannes 1.jpg Callac. Vannes de l'étang du moulin 1.gif|2003 Callac. Vannes de l'étang 2.gif|2003 Callac pont gallo romain.jpg| 2017 Callac 22. Pont-vanne. DSC06227.jpg|2017 </gallery> * Monumant ar re varv. <gallery> Callac 22. Monument aux Morts.jpg|</gallery> * Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartennoù-post<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=34446 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar Rezistañs er maerdi, luc'hskeudenn<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=55163 Memorial Genweb]</ref>. * Lenn an Draonienn C'hlas == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografiezh |-style="background: #ddffdd" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2013]] |- | align=center| 3002 || align=center| 3043 || align=center| 3024 || align=center| 2872 || align=center| 2592|| align=center| 2459|| align=center| 2375 || align=center|2236 |- | colspan=8 align=center| <small>Abaoe [[1962]] : [[Poblañs hep kontoù doubl]] |} {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |p1=3002 |p2=3043 |p3=3024 |p4=2872 |p5=2592 |p6=2459 |p7=2375 |p8=2236 |mammenn=EBSSA |bl9=2018|bl10=2021|p9=2215|p10=2235}} == Brezhoneg == [[Restr:Callac 22. Panneau d'agglomération.jpg|thumb|Panell degemer divyezhek.]] === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'an [[30 a viz Mezheven]] [[2011]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * E [[2012]] e oa bet krouet un hentad divyezhek er skol bublik, ha 16 skoliad a oa bet enskrivet er c'hlas divyezhek d'ar c'houlz-se. * E distro-skol 2025 e oa 12 skoliad en hentad divyezhek (7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Melestradurezh == == Tud == * '''Nevenoe''', e Bonmael ? (diasur eo an dra se) * '''Charlez-Herkul a Geranflec'h''', aotrou ar Wern, e Botmael; bet ganet enno ar 4 C'hevrer 1749;. En eus losket skridoù war enklaskoù * '''Pêr-Aleksandr a Geranflec'h''', aotrou ar Wern, mab d'an hini a-us. Bet ganet e Botmael ar 24 Genver 1749. e zigouezhas penn al lu katolik ha roueel Breizh * '''Jerom-Aleksandr Guyot''', anvet '''''Gwiot''''', bet ganet e Kallag ar 26 Genver 1760; kannad Aodoù an Hanternoz ouz Pemp-Kant (14 Ebrel 1798 betek 1799); maer Kallag; noter; aet da Anaon e Kallag an 20 Gwengolo 1814. * '''Jozef-Laorañs Even''', ganet e Botmael an 10 Eost 1765; noter e Kallag; pen ar Chouanted. Bet arzhet, dibrizhoniet eo gant ar Chouanted diouzh prizon Sant-Brieg ar 27 Here 1799. Bet mesket en irienn Kadoudal, didamallet eo an 10 Mezheven 1804; maer Kallag da vare ar Renevezidigezh, a ya da Anaon e Kallag ar In C'hwevrer 1828. * '''Yann-Vari ar Graet''' a Kerouvrion, bet ganet e Kallag ar 4 Here 1768; kannad evit arondisamant Montroulez, 7 Ebrel 1823. Addilennet an 23 Mezheven 1830, e nac'has touelliñ da Loeiz-Fulup, hag en em ziskargas an 30 Eost 1830 Aet eo da Anaon e Montroulez an 12 C'hwevrer 1849. * '''Gwilherm-Yann-Jozef a Geranflec'h''', anvet '''''Jupiter'''''; mab da Pêr-Aleksandre; bet ganet er Wern, e Botmael an 9 Genver 1777. Letanant-koronal luioù katolik ha roueel Breizh eus 1797 da 1800; maer Pestivien (= Bulad). * ar pevar breur '''Kermen''' (daou bet lazhet e 1914-1918, daou bet lazhet e 1940-1945. * '''Gwilherm Kazoulat''' (da zont) * '''Edmond Rébillé''', medesin, skrivagner == Hengoun == <gallery> Callac 22. Argoat-1953-1.jpg|Gouelioù an Argoad. 1953 |Polig Montjarret </gallery> == Loened == *Naous : ur marc'h kalloc'h frouezhus brudet. Savet ez eus bet un delwenn en arem anezhañ, hervez gwir mentoù, gant ar c'hizeller Guyot, da gentañ e-kichen ti-kezeg, bremañ war blasenn an ti-kêr. <gallery> Callac; Fest-Naous; quadrige-face2-0.jpg|Kezekenned </gallery> *[[ki-Spagn Breizh]]. == Mirdi == * Mirdi "Ti ar [[ki-spagnol|c'hi-spagnol]]". <gallery> Callac 22. Musée de l'épagneul. Panneau d'accueil.jpg|Mirdi Ki-rous. Taolenn digemer Callac 22. Musée Epagneul. Globe trotter.jpg|Mirdi Ki-rous. Foeter-bro </gallery> ==Levrlennadur== * {{fr}} Centre généalogique et historique du Poher. ''Kaier ar Poher''. n° 68. Meurzh 2019 * {{fr}} Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 * {{fr}} Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * ''[[Ar votez-koad e-barzh ar c'hodell]]'', eñvorioù, EHPAD Kallag, 2009. * {{fr}} Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor et Ille-et-Vilaine'', 2008. * {{br}} Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Callac}} {{Wikeriadur}} * {{Fr}} [https://mairie-callac.fr/ mairie-callac.fr], lec'hienn ofisiel ar gumun * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20131030030204/http://joseph.lohou.perso.sfr.fr/Callac-de-Bretagne/index.html Lec'hienn J. Lohou war istor Kallag] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Archerdiez taget e Breizh gant tud eus ar Rezistañs]] rhfq5z4kqf9k0ujzcgwddxl0n7w84ss 0 16587 2189917 2167121 2026-05-04T13:56:22Z OPAB44 57507 2189917 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kaon | anvYezh = ''Caunn'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Caulnes'' | skeudenn = Eglise Caulnes 2.png | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason de la ville de Caulnes (Côtes-d'Armor).svg | bro = [[Bro Sant-Maloù]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Dinan|Dinan]] | kanton = [[Kanton Kaon|Kaon]] <small>(''[[pennlec'h]]'')</small> | etrekumuniezh = [[Dinan Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Dinan]] | cp = 22350 | maer = Marina Le Moal | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 31.36 | hedred = -2.15361111111 | ledred = 48.2897222222 | uk = 67 | ubi = 46 | ubr = 133 | lec'hienn web = {{fr}}[http://caulnes.pagesperso-orange.fr/ caulnes.pagesperso-orange.fr] }} '''Kaon''' a zo ur gumun eus [[Bro Sant-Maloù]] e [[kanton Kaon]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], e [[Norzh]] [[Breizh]]. == Douaroniezh == War lez ar [[Renk (stêr)|Renk]] emañ Kaon. == Dezougen == <gallery> GareCaulnesVuegénérale1900.jpg|Ar porzh-houarn e 1900. Gare de caulnes( côtes d'armor,bretagne,france).JPG|An arsav-trenioù. </gallery> * War al linenn hent-houarn [[Hent-houarn Brest Roazhon|Brest Roazhon]] emañ Kaon. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Cauna''', 1187, 1224; '''Kaune''', c. 1260; '''Chaune''', 1295; '''Caune''', 1411; '''de Caune''', 1453; '''Cosne''', 1630; '''Caulne''', 1779<ref>{{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == {| |''En glazur e zek kanochenn doull en argant, 4, 3, 2, 1.''<ref>Skoed an tiegezh Sant-Pern, {{XIvet kantved}}.</ref> |- |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Clotteaux e anv, hag ar c'hure, Megret<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, p.13</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 143 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,68 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22032&dpt=22&idsource=180&table=bp&maxligne=160 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe daou anezhe e [[Belgia]], e penn- kentañ ar brezel e miz [[Eost]] [[1914]], soudarded er [[47vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|47vet Rujumant Troadegiezh]] e oant o-daou: unan d’an [[20 a viz Eost|20]] en [[Auvelais]] pe e [[Tamines]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6980788 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, an hini alld’an [[22 a viz Eost|22]] [[1914]] e [[Falisolle]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6980190 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'an [[30 Ebrel|30 a viz Ebrel]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Messerschmitt Bf 109]] F-2 eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') e Kaon; lazhet e voe an nijour, e [[Roazhon]] e voe douaret da gentañ a-raok bout adkaset d'e vro<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_luftwaffe_cotes_arm.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * Mervel a reas pemzek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22032&dpt=22&idsource=180&table=bp&maxligne=160 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=67313 Memorial Genweb]</ref>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur soudard d'an [[11 a viz Eost]] [[1952]] en ospital milourel e [[Vũng Tàu|Cap Saint-Jacques]] e [[Kochinsina]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=3541072 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun d'an [[3 a viz Here]] [[1956]] en El Ghaicha en [[Aflou]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=3541960 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 12,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 338</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. * Monumant ar re varv e liorzh ar presbital katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=180 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=67313 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografiezh |-style="background: #ddffdd" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2012]] !! [[2013]] |- | align=center| 1822 || align=center| 1828 || align=center| 1990 || align=center| 1942 || align=center| 1992|| align=center| 2016|| align=center| 2252 || align=center| 2439 || align=center| 2448 |- | colspan=7 align=center| <small>Abaoe [[1962]] : [[Poblañs hep kontoù doubl]] |} {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2600 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2448 |p1=1822 |p2=1828 |p3=1990 |p4=1942 |p5=1992 |p6=2016 |p7=2252 |p8=2439 |p9=2448 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == === Deskadurezh === * Ur c'hlas divyezhek a zo eno abaoe 2022. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 30 skoliad (12% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> === {| |[[Restr:Aubaud.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Aubaud'''<br>Aotrounez La Ville-Couvé<br>''En argant e erez dispak en sabel krabanet ha pigoset en aour'' |- |[[Restr:Bardoul du Closneuf.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Bardoul''', Aotrounez Closneuf ''En argant e gadgi en sabel heuliet gant teir rodig-kentr en aour, 2, 1.'' |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Caulnes}} * {{fr}}[http://perso.orange.fr/caulnes Lec'hienn ofisiel kumun Kaon] * {{fr}}[http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=86147 Kaon en Institut géographique national] == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Louessard, ''Caulnes Pays de Rance et son canton'', éditions La Plomée * {{fr}}Bernard Lemarié, ''Caulnes, mon pays'', éditions La Plomée * {{fr}}Daniel Coulombel, ''Tourner une page... du Pays de Caulnes, de 1944 à 2020'' == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] e7x3g9z1p9z1smnb4dw1dpbhdufwma9 0 16782 2189911 2184735 2026-05-04T13:40:26Z OPAB44 57507 2189911 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anvYezh = Dinan | Yezh = gallaoueg | anvOfisiel = Dinan | skeudenn = Bretagne Armor Dinan1 tango7174.jpg | alc'hwez = Ar porzh war ar [[Renk (stêr)|Renk]]. | ardamezioù = Blason_ville_fr_Dinan_(Côtes-d'Armor).svg | logo = Flag of Dinan.svg | bro = {{Bro-Sant-Maloù}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Dinan|Dinan]] <small>(''[[isprefeti]]'')</small> | kanton = [[Kanton Dinan|Dinan]] <small>(pennlec'h)</small> | etrekumuniezh = [[Dinan Tolpad-kêrioù]] <small>(sez)</small> | bro velestradurel = [[Bro Dinan]] | maer = Didier Lechien | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 8.71 | hedred = -2.048888888889 | ledred = 48.4563888888889 | uk = 76 | ubi = 7 | ubr = 132 }} '''Dinan''' (pe '''''Dinam''''' a-wezhioù<ref>"[https://devri.bzh/dictionnaire/d/dinan-dinam/ Dinan / Dinam]", ''Devri - Le dictionnaire diachronique du breton''</ref>) zo ur gêr e [[Bro Sant-Maloù]], ur [[kumun c'hall|gumun]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], e norzh [[Breizh]]; pennlec'h [[Arondisamant Dinan]] eo ha hini [[kanton Dinan]]. Kresket eo bet ar gumun d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2018 goude bezañ bodet gant [[Lehon]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20210831064616/https://www.dinan.fr/medias/media/other/144/ap-creation-commune-nouvelle-dinan-30-09-2017.pdf Arrêté du 30 septembre 2017 portant création de la commune nouvelle de Dinan].</ref>. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Renk (stêr)|Renk]] emañ Dinan. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Dinan''|gwalarn=[[Kever]], [[Taden]]|norzh=[[Taden]]|biz=[[Taden]]|kornôg=[[Kever]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Renk (stêr)|Renk]]''}}, [[Lanvalae]]|gevred=[[Sant-Karneg]], [[Lanvalae]]|su=''[[Lehon]]'', [[Sant-Karneg]]|mervent=[[Kever]], [[Trelivan]], ''[[Lehon]]''|enklozadur=}} == Anv == * Erwan Vallerie ː ''Dignanno'', ''c'' 1120; ''Dinam'', 1167, 1181; ''Dignan'', 1198; '' Dinam'', 1249; ''Seint Mallou de Dinan'', 1256; ''Dynam'', 1297; ''Dynain'', 1306; ''Dynam'', 1326, 1366; ''Dinimium'', 1452; ''Dinan'', {{XVIvet kantved}}; ''Dinant'', 1566. ;Gerdarzh [[Galianeg]] ''dunon'' "kreñvlec'h" → [[henvrezhoneg]] ''din'' heñvelster + lostger bihanaer ''-an''<ref>{{fr}}Deroy, Louis & Mulon, Marianne. ''Dictionnaire des noms de lieux''. Paris : Le Robert, 1992, p. 138-b {{ISBN|978-2-85036-195-1}}</ref>. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason_ville_fr_Dinan_(Côtes-d'Armor).svg|60px]] | :''« En gul e gastell en aour leinet gant teir zourigan; e gab en erminoù »'' *Hervez siell Charlez Dinan (1370) *Hervez d'Hozier (1697): tri c'hastell |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * [[1790]]: gant lezenn ar 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Dinan da benn un distrig<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p. 105</ref>. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Le Tulle, person, ha Le Sénéchal, vikel parrez Sant Maloù ha gant Carron, person, ha Buret, vikel parrez ar Salver, mui un abad, du Chastel, ur c'helenner doueoniezh, De Rouillac, hag eizh beleg arall, Puelle, Urot, Plesse de Saint-Mirel, Burel, Bertier, Manet, Le Coq ha Girard<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, p. 12</ref>. ==={{XIXvet kantved}}=== {| |[[Restr:Beffroi-gare-dinan.jpg|left|thumb|upright=0.9|Befrez porzh-houarn Dinan, 1935]] |} * [[1879]] : kas a reas an [[hent-houarn]] (linenn [[Lison]]-[[Lambal]]) betek Dinan. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 248 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 2,17 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e [[1911]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=22050&pays=France&dpt=22&idsource=19891&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas seizh anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d’an [[21 a viz Eost|21]], en [[Arsimont]] e voe lazhet ur c’horporal eus an [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7029508 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, pemp milour all a varvas d’an [[22 a viz Eost|22]], e [[Charleroi]] ez eas ur soudard eus ar [[25vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|25vet Rujumant Troadegiezh]] diwar wel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6257470 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, en [[Ethe]] e voe lazhet ur soudard eus ar [[104vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|104vet Rujumant Troadegiezh]] diwar wel <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6986602 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, e [[Falisolle]] e voe lazhet ur soudard eus ar [[47vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|47vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=9628070 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, en [[Arsimont]] e voe lazhet ul letanant eus an [[13vet Rujumant Husarded (lu gall)|13vet Rujumant Husarded]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7029508 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, e [[Le Roux (Fosses-la-Ville)|Le Roux]] e voe lazhet ur soudard eus ar [[25vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|25vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7185122 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha, d’an [[23 a viz Eost|23]] en [[Onhaye]] ez eas ur c’horporal eus an [[310vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|310vet Rujumant Troadegiezh]] diwar wel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6993120 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet ur c’habiten eus an [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] e [[Langemark]] e [[Flandrez]] [[Belgia]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7006147 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Miz [[Eost]] [[1944]]: bombezet ha kanoliataet e voe Dinan d'an [[2 a viz Eost|2]] gant lu [[SUA]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', p.138, Éditions Astoure, 2008</ref>. Lazhet e voe ur pomper<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130514053249/http://www.memorial-genweb.org/~memorial2/html/fr/synthese.php?dpt=22 Mémorial GenWeb]</ref>. Dieubet e voe Dinan d'ar [[6 Eost|6]] gant ar ''6th Armored Division'' eus lu [[SUA]]<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20091211065047/http://www.dinan.maville.com/actu/actudet_-Les-photos-inedites-de-la-liberation-de-la-ville-_loc-1183458_actu.Htm ''Ouest-France'' 08/12/2009, gant luc'hskeudennoù]</ref>. * Mervel a reas 33 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=22050&pays=France&dpt=22&idsource=19891&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas nav soudard ag ar gumun. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas eizh soudard ag ar gumun. ==== Film ==== * E Dinan, e kêr hag er c'hastell, e voe troet ar film ''[[Du Guesclin]]'' gant ar filmaozour gall [[Bernard de Latour]], e-pad ur pemzektez e [[1948]]. == Brezhoneg == * 14,2 % eus anvioù-lecʼh ar gumun gozh ha 5,0 % eus re [[Lehon]] a zo brezhonek<ref>{{fr}}Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 347 ha 367</ref>. * E-kerzh ar [[bloavezhioù 1930]] e votas kuzul-kêr Dinan ur gouestl evit kelenn ar brezhoneg er skolioù, diwar atiz al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]]<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 267, Kemper, Nouvelles Éditions bretonnes, 1936</ref>. * Ur skol [[Diwan]] zo eno abaoe [[2000]]. * E distro-skol 2025 e oa 84 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek ha Diwan<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn / Sifroù pennañ distro-skol ar c'helenn divyezhek e 2020]</ref> == Sport == ===Mell-droad=== * E [[1903]] e voe krouet ar [[Stade Dinannais Athletic Club|Stade Dinannais AC]], an eil kleub mell-droad koshañ en departamant. E [[2003]] avat e voe unvanet gant hini kêr [[Lehon]] : e mod se e voe krouet [[Dinan-Léhon Football Club|Dinan-Léhon FC]]. ===Marc'hhouarnerezh (Tro Bro-C'hall)=== * [[23 a viz Mezheven]] [[1927]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927|Tro Bro-C'hall]] etre [[Cherbourg]] ([[Manche]]) ha Dinan (a-benn d'an eur) ; trec'h eo ar [[Breizh]]ad [[Ferdinand Le Drogo]]. * [[24 a viz Mezheven]] [[1927]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha [[Brest]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[André Leducq]]. * [[19 a viz Mezheven]] [[1928]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928|Tro Bro-C'hall]] etre [[Cherbourg]] ([[Manche]]) ha Dinan (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Gaston Rebry]] ([[Belgia]]). * [[20 a viz Mezheven]] [[1928]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha [[Brest]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Pé Verhaegen]] ([[Belgia]]). * [[2 a viz Gouere]] [[1929]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929|Tro Bro-C'hall]] etre [[Cherbourg]] ([[Manche]]) ha Dinan ; trec'h eo [[Omer Taverne]] ([[Belgia]]). * [[3 a viz Gouere]] [[1929]] : 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha [[Brest]] ; trec'h eo [[Louis Delannoy]] ([[Belgia]]). * [[3 a viz Gouere]] [[1930]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930|Tro Bro-C'hall]] etre [[Caen]] ([[Calvados]]) ha Dinan ; trec'h eo [[Learco Guerra]] ([[Italia]]). * [[4 a viz Gouere]] [[1930]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha [[Brest]] ; trec'h eo [[Charles Pélissier]]. * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1931]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931|Tro Bro-C'hall]] etre [[Caen]] ([[Calvados]]) ha Dinan ; trec'h eo [[Max Bulla]] ([[Aostria]]). * [[2 a viz Gouere]] [[1931]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha [[Brest]] ; trec'h eo ar [[Breizh]]ad [[Léon Le Calvez]]. * [[2 a viz Gouere]] [[1995]] : 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1995|Tro Bro-C'hall]] etre Dinan ha [[Lannuon]] ; trec'h eo [[Fabio Baldato]] ([[Italia]]). * [[7 a viz Gouere]] [[2011]] : loc'hañ a ra 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2011|Tro Bro-C'hall]] eus Dinan war-du [[Lisieux]] ([[Calvados]]). == Monumantoù ha traoù heverk == * Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. <gallery> PanoDonjonDinanM.jpg|An tour meur. Dinan-IMGP2156.JPG|Tour an Dug. </gallery> * [[Kastell Dinan|Ar c'hastell]]. <gallery> Angle sud-est de l'église Saint-Malo, Dinan, France.jpg|Iliz katolik ''Sant Maloù'' Dinan église Saint-Sauveur.jpg|Penniliz katolik ''ar Salver''. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Maloù'' ha penniliz katolik ''ar Salver''. * Monumant ar re varv er Blasenn Jeneral Leclerc, luc’hskeudennoù ha kartennoù-post<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=19891 Memorial Genweb]</ref>. E miz Eost 1922 e voe dioueliet<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/12904/dinan-place/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=19888 Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1793=== {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografiezh |-style="background: #ddffdd" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2012]] !! [[2013]] |- | align=center| 12847 || align=center| 13137 || align=center| 13429 || align=center| 12267 || align=center| 11591|| align=center| 10907|| align=center| 11235|| align=center|10768|| align=center|10240 |- | colspan=8 align=center| <small>Abaoe [[1962]] : [[Poblañs hep kontoù doubl]] |} <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:700 height:400 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:14000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 text:1851 bar:1856 bar:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 text:1901 bar:1906 bar:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:15 align:left bar:1793 from:0 till: 6393 bar:1800 from:0 till: 6406 bar:1806 from:0 till: 7188 bar:1821 from:0 till: 7175 bar:1831 from:0 till: 8044 bar:1836 from:0 till: 7356 bar:1841 from:0 till: 7533 bar:1846 from:0 till: 8159 bar:1851 from:0 till: 7732 bar:1856 from:0 till: 8238 bar:1861 from:0 till: 8089 bar:1866 from:0 till: 8510 bar:1872 from:0 till: 7698 bar:1876 from:0 till: 8180 bar:1881 from:0 till: 9964 bar:1886 from:0 till: 10105 bar:1891 from:0 till: 10444 bar:1896 from:0 till: 10620 bar:1901 from:0 till: 10534 bar:1906 from:0 till: 11078 bar:1911 from:0 till: 11410 bar:1921 from:0 till: 10161 bar:1926 from:0 till: 10002 bar:1931 from:0 till: 10633 bar:1936 from:0 till: 11822 bar:1946 from:0 till: 12737 bar:1954 from:0 till: 13844 bar:1962 from:0 till: 12847 bar:1968 from:0 till: 13137 bar:1975 from:0 till: 13429 bar:1982 from:0 till: 12267 bar:1990 from:0 till: 11591 bar:1999 from:0 till: 10907 bar:2006 from:0 till: 11235 bar:2012 from:0 till: 10768 bar:2013 from:0 till: 10240 </timeline> </div> == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno === * [[1930]] : [[Jean Rochefort]], aktour * [[1947]] : [[Bernard Merdrignac]], istorour * [[1950]] : Rémi Chauvet, [[Myrdhin]] e anv-leurenn, kaner ha telenner * [[1979]] : [[Christophe Revel]], melldroader ===Tud marvet eno=== *[[1993]] : [[Yvonne Jean-Haffen]], arzourez === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Avril de Kerloguen.jpg|80px]] |'''Avril''' pe '''Apuril''' '''Jean''', eskemmer-arc'hant e 1518; '''Macé''', tailhanter war domani ar Roué, e Dinan ''En argant e gebrenn en gul karget gant teir rozenn en aour, heuliet ouzh kab gant daou penn leon en sabel, hag ouzh beg gant ur steredenn ivez en sabel'' |- |[[Restr:Aubry-de-la-Villede.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Aubry''' François,<br>letanant milis Dinan e [[1696]]<br>''En glazur e zaou leon penn-ouzh-penn, o skorañ ur skoedig en argant karget gant un abrikezenn c'heotet'' |- |[[Restr:Le Bart.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Le Bart''' Geoffroi,<br>senesal Dinan e [[1258]]<br>''En glazur e leonparzh en argant'' |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | {{Wallonia}} | [[Dinant]] | 1960 |- | {{Galiza}} | [[Lugo (Galiza)|Lugo]] | 1971 |- | {{Bro-Saoz}} | [[Exmouth]] | 1972 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat}}{{Wikeriadur}} *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20090918100445/http://mairie-dinan.com/ Lec'hienn ti-kêr Dinan] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20071012101558/http://www.lesbarocks.fr/ Lec'hienn ar gouel les Barocks] == Levrlennadur == * {{fr}} Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}} Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Dinan]] 0xum0r3dv6if7xkz699ahtvvedzdjf4 0 16863 2189912 2183590 2026-05-04T13:41:38Z OPAB44 57507 2189912 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Groñvel | anvOfisiel = ''Glomel'' | skeudenn = Glomel mairie.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | kanton = [[Kanton Rostrenenn|Rostrenenn]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Kreiz-Breizh|Kreiz Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh]] | cp = 22110 | maer = Bernard Trubuilt | amzer-gefridi = [[2023]]-[[2026]] | gorread = 79.93 | hedred = -3.395 | ledred = 48.2236111111 | uk = 295 | ubi = 134 | ubr = 307 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ville-glomel.fr Ti-kêr] }} [[Skeudenn:Glomel rue principale.jpg|800px|thumb|center|Kreiz ar vourc'h.]] '''Groñvel''' a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Bro-Gernev]] hag e [[kanton Rostrenenn]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == * E Groñvel emañ [[eienenn]] ar stêr [[Ele]]. == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː '''Glomael''', XIIIt; '''Glomel''', 1330; '''Glomaell''', 1368; '''Grovel''', 1451; '''Glomeal''', 1516; '''Glomel''', 1536; '''Glomael''', 1574; '''Glomel''', 1591 == Ardamezioù == == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 185 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,38% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=102635&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas pevar soudard eus ar gumun e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost|22 a viz Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: daou eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Maissin]] <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7046392 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=8433444 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, e [[Emgann Rossignol|Rossignol]] unan eus ar [[1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6963466 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>ha lazhet e voe unan eus ar [[47vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|47vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Falisolle]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7041963 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; e miz [[Ebrel]] [[1915]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] e varvas tri soudard eus ar gumun, d’an [[22 a viz Ebrel|22]] e [[Boezinge]], daou eus ar [[74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5946652 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7042644 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, an hini all d’ar [[25 a viz Ebrel|25]] en [[Boezinge|Het Sas]], soudard e oa en [[9vet RMZ]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7049937 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Menhir Glomel.JPG|Ar maen-hir bras. Menhir_Coat-Couraval2.JPG|Peulvan Koad Koraval. </gallery> * Daou beulvan, unan anezhe a zo e-mesk ar re vrasañ er bed. 8.60 m a sav, 4 m a dro, 83 zonenn a bouez. <gallery> Château de Coatcouraval (Glomel).JPG|Ar maner. </gallery> * Maner Koad Koraval. <gallery> Glomel (22) Église Saint-Germain 01.JPG|Iliz ar vourc'h. Eglise Trégornan en Glomel.JPG|Iliz Tregornan. </gallery> * Ilizoù katolik ''Sant Jermen'' er vourc'h ha ''Sant Kaourintin'' e Tregornan. <gallery> Chapelle Saint-Conogan Glomel.JPG|Chapel ''Sant Kognogan''. Chapelle Sainte-Christine Glomel 2.JPG|Chapel ''Santez Kristin''. Glomel (22) Saint-Michel 01.JPG|Chapel ''Sant Mikael''. </gallery> * Chapelioù. <gallery> Glomel monument auberge.jpg|Monumant ar vourc'h. Glomel_(22)_Monument_aux_morts.JPG|Monumant ar vourc'h. </gallery> * Monumant foran ar re varv er vourc'h<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=113344&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant foran ar re varv e Tregornan, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=20835 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant foran ar re varv e Sant-Mikael. * Monumant katolik ar re varv en iliz katolik ''Sant Jermen''. == Demografiezh == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografiezh |-style="background: #ddffdd" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2012]] |- | align=center| 1724 || align=center| 2044 || align=center| 1756 || align=center| 1534 || align=center| 1457|| align=center| 1460|| align=center| 1402 ||align=center| 1414 |- | colspan=8 align=center| <small>Abaoe [[1962]] : [[Poblañs hep kontoù doubl]] |} {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=2466 |p2=2132 |p3=1756 |p4=1534 |p5=1457 |p6=1460 |p7=1402 |p8=1414 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud ganet eno=== * [[Martial Pézennec]] (1933-2010). * [[Simone Le Moigne]] (1921-2001). ===Tud marvet eno=== ===Tud liammet ouzh ar gumun=== *[[Herve ar Gall]], skrivagner brezhonek, o chom eno. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Guiller.gif|80px]] |'''Guiller''' Aotrounez Kerfily |''En aour e sourd en sabel o tislonkañ flammoù en gul'' |- |[[Restr:De Keranflec'h.gif|80px]] |'''Keranflec'h''' Aotrounez Roskelven |''En argant e greskenn leinet gant ur rozenn hag heuliet gant teir c'hregilhenn , an holl en gul'' |} ==Sevenadur== *''Groñvel'', titl ur ganaouenn vrezhonek gant [[Glenmor]]<ref>{{br}}Pozioù war lec'hienn Glenmor.net [https://web.archive.org/web/20160305174157/http://www.glenmor.net/kanaouenn.php?niver_cd=GAD002&niver=16]</ref>. == Brezhoneg == * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1998]]. * E distro-skol [[2023|2025]] e oa 22 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (24 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[An Cam]] | 2001 |- | [[Restr:Flag of Spain.svg|border|25px]] [[Spagn]] | [[Tazones]] | 2001 |} == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Glomel}} * {{fr}}[http://www.ville-glomel.fr Lec'hienn ofisiel kêr] * {{fr}}[http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_98=INSEE&VALUE_98=22061 Glad Groñvel (Mérimée)] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] 5qdlhqn87vxjbihbkcisu9v4u1xj6x8 0 16958 2189913 2184731 2026-05-04T13:49:23Z OPAB44 57507 2189913 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwengamp | anvOfisiel = ''Guingamp'' | skeudenn = Guingamp (22) Hôtel de Ville 01.JPG | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = CoA br Gwengamp.svg | bro = {{Bro-Dreger}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} <small>([[isprefeti]])</small> | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] <small>([[pennlec'h]])</small> | kanton = [[Kanton Gwengamp|Gwengamp]] <small>([[pennlec'h]])</small> | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] <small>(sez)</small> | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | cp = 22200 | maer = Philippe Le Goff | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 3.41 | hedred = -3.15 | ledred = 48.563333333 | uk = 93 | ubi = 62 | ubr = 126 | lec'hienn web = {{fr}} [https://www.villeguingamp.bzh/ villeguingamp.bzh] }} '''Gwengamp''' a zo ur gêr eus [[Breizh]] e [[Bro-Dreger]], ur [[kumun c'hall|gumun]], ur penn-kanton, ha penn-arondisamant. E 2009 e oa 21 645 a dud en unvezh-kêr, ar pevare brasañ en departamant. == Douaroniezh == * Treuzet eo ar gumun gant an [[Trev (stêr)|Trev]]. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Gwengamp''|reter=[[Sant-Eganton]]|gevred=[[Plouvagor]]|mervent=[[Gras-Gwengamp]]|biz=[[Pabu]]|gwalarn=[[Plouizi]]|kornôg=[[Gras-Gwengamp]]}} == Dezougen == <gallery mode="packed" heights="150px"> TigarGwengamp.jpg|An ti-gar. </gallery> * War al linennoù hent-houarn [[Hent-houarn Brest Roazhon|Brest Roazhon]], [[Hent-houarn Karaez Gwengamp|Karaez Gwengamp]] ha [[Hent-houarn Pempoull Gwengamp|Pempoull Gwengamp]] emañ Gwengamp. == Anv == * Régis de Saint-Jouan (1990) : "'''Guemcamp'',''''' ''1123''". * Bernard Tanguy (1992) : "'''Wingamp, Guencamp''', 1123; '''Guengamp''', 1145; '''Wengampus''', 1151; '''Wengamp, Guengampus''', 1156-1169; '''Wingamp''', 1156-1171; '''Guengampus, Guingampus''', 1235". == Ardamezioù == {| | [[Restr:CoA br Gwengamp.svg|110px]] | * Hervez ar skeudeunn roet : ''Treustellet etre argant ha glazur a bevar fezh''. * Hervez Froger ha Pressensé<ref>{{fr}}{{Pb|Froger}}, Michel & {{Pb|Pressensé}}, Michel (2008) : ''Armorial des communes des Côtes d'Armor et Ille et Vilaine'' {{ISBN|978-2-9087-5283-0}}</ref>, war-lerc'h Régis de Saint-Jouan<ref>{{fr}}{{Pb|De Saint-Jouan}}, Régis (1990) : ''Dictionnaire des commmunes – Département des Côtes-d'Armor'' (ASIN : B004VS63XA)</ref> : ''Treustellet etre glazur hag argant a beder fezh'', en Ardamezioù ar ''Vreuriezh Wenn'', bet savet er {{XIVvet kantved}} gant [[Charlez Bleiz]]. War daolenn levrenn II, p.&nbsp;10 levr Sigismond Ropartz<ref>{{fr}}Ropartz, Sigismond : ''Histoire de la ville de Guingamp'', Guingamp, Périssé, 1851.</ref> e kaver «&nbsp;''Nobles Bourgeois (Ancien)'' : "treustellet etre glazur hag argant a bevar fezh" ; ''Nobles Bourgeois (Moderne)'' : "treustellet etre argant ha glazur a bevar fezh"&nbsp;». War adskouer kartenn 1778, er memes levr, e kaver un dresadenn : "treustellet etre argant ha glazur a c'hwec'h pezh", hag a c'hellfe displegañ ar ger ''triplex'' er sturienn. * Sturienn : ''Funiculus triplex difficile rumpitur'' ("Ul liamm tric'hement zo diaes da derriñ"). |} War un eilskouerenn eus 1778, an dresadenn a ziskouez : ''treustellet etre argant ha glazur a c'hewec'h fezh'' (Sigismond Ropartz) == Istor == === Henamzer === === Krennamzer === === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: tri emsaviad a voe krouget e Gwengamp<ref>{{br}}[[Loeiz Herrieu]] hag all, ''Istoér Breih pe Hanes ar Vretoned'', Dihunamb, an Oriant, 1910</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwengamp da benn un distrig<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * [[1862]]: tizhet eo Gwengamp gant an [[hent-houarn]]. ==== [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]] ==== * Mervel a reas trizek gwaz eus ar gumun <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=77043&dpt=22 Gwerenn-livet - Memorial Genweb]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 387 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,12 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=22070&pays=France&dpt=22&idsource=44481&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=400 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas c’hwezek anezhe e [[Belgia]] e mizioù [[Eost]] ha [[Gwengolo]] [[1914]], e penn-kentañ ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44481&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>; e [[Flandrez]] [[Belgia]] e miz [[Ebrel]] [[1915]] e varvas pevar milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44481&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'an [[26 Gwengolo|26 a viz Gwengolo]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] IX'' marilhet BS-140 ha kodet MD-?) eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') nepell diouzh Gwengamp; e nijour a voe lazhet, douaret e voe er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_usaaf_cotes_armor.html Pertes USAAF]</ref>. * Dieubet e voe Gwengamp d'ar [[7 Eost|7 a viz Eost]] [[1944]] gant ar [[Rezistañs]] hag an Task Force A eus lu [[SUA]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', Éditions Astoure, 2008, pajenn192</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://memoiredeguerre.pagesperso-orange.fr/lib-gp/diapo.htm Le 7 août 1944, Guingamp est libérée - Luc'hskeudennoù]</ref>. * Mervel a reas 98 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas seizh soudard. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas eizh milour. == Monumantoù ha traoù heverk == Ur gêr mogeriet e oa Gwengamp gwechall, met distrujet e voe an darn vrasañ eus ar mogerioù en {{XIXvet kantved}}. === Mogerioù Gwengamp === <gallery>Guingamp. Cp. Marché aux cochons.jpg|Kartenn bost. Marc'had ar moc'h, dindan ar vogerioù</gallery> === Penniliz Itron-Varia === ==== - diavaez ==== <gallery>PennilizIntronVariaWirSikourGwengamp.jpg|Ar benniliz</gallery> ==== - diabarzh ==== <gallery>Chapelle de la Vierge - Basilique de Guingamp.jpg|Chapel ar Werc'hez en iliz Guingamp. Basilique. Dédicace 1.jpg|Dedi enskrivet Guingamp. Basilique. Nef. Choeur.jpg|Nev. Chantele Guingamp. Basilique. Galerie.jpg|Al lein hag ar volzennoù</gallery> === Abati '''ar Groaz Santel''' === <gallery> Abbaye Sainte-Croix, Guingamp, Cotes d'Armor, France 02.jpg Guingamp - Abbaye Sainte-Croix - Enlart.jpg </gallery> === Feunteun ar Blomenn === <gallery>ArBlomenneGwengamp.jpg|Ar Blomenn Guingamp. Plommée. Noël 2006.jpg|Nedeleg 2006</gallery> === Kastell ar Salioù === <gallery>Château des Salles à Guingamp.JPG|Kastell des Salles (XVvet kantved)</gallery> === Monumantoù ha plakennoù ar re varv === * Gwerenn-livet 1870-1871 er benniliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=77043 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=77043 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv, bet dioueliet d'an [[11 a viz Du]] [[1924]], luc’hskeudennoù ha kartennoù-post<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=44481 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44481 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant an [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|48vet Rujumant Troadegiezh]] er vered, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=88832 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn dirak kazarn kozh an 48vet Rujumant Troadegiezh, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=137908 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv er Skolaj-Lise katolik ''Intron-Varia'', luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=88412&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) er benniliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44063 Memorial Genweb]</ref>. === Straejoù ha tiez === <gallery> TiezkozhPlasennarC'hreizGwengamp.jpg| Guingamp. Maisons. P1010012.gif| Guingamp. Maisons. P1010112.jpg|</gallery> == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg === * D’an 8 a viz Gouere 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Ur skol Diwan zo e Gwengamp abaoe 1980. Klasoù divyezhek zo eno ivez abaoe [[1981]]. * E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 121 skoliad (18 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. ===Skol-Veur === * Ur skol-veur brevez a zo eno a ginnig ur stummadur e brezhoneg. == Poblañs == <div style="text-align:center;">'''Emdroadur poblañs Gwengamp abaoe 1793'''</div> <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:10000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 text:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2013 bar:2014 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 5177 bar:1800 from:0 till: 5190 bar:1806 from:0 till: 4973 bar:1821 from:0 till: 5550 bar:1831 from:0 till: 6100 bar:1836 from:0 till: 6466 bar:1841 from:0 till: 6796 bar:1846 from:0 till: 6949 bar:1851 from:0 till: 6718 bar:1856 from:0 till: 6893 bar:1861 from:0 till: 7350 bar:1866 from:0 till: 6977 bar:1872 from:0 till: 7045 bar:1876 from:0 till: 7895 bar:1881 from:0 till: 8404 bar:1886 from:0 till: 8744 bar:1891 from:0 till: 9196 bar:1896 from:0 till: 9272 bar:1901 from:0 till: 9252 bar:1906 from:0 till: 9212 bar:1911 from:0 till: 9385 bar:1921 from:0 till: 7923 bar:1926 from:0 till: 8575 bar:1931 from:0 till: 8644 bar:1936 from:0 till: 8663 bar:1946 from:0 till: 9080 bar:1954 from:0 till: 8117 bar:1962 from:0 till: 8912 bar:1968 from:0 till: 9232 bar:1975 from:0 till: 9284 bar:1982 from:0 till: 8507 bar:1990 from:0 till: 7905 bar:1999 from:0 till: 8008 bar:2006 from:0 till: 7693 bar:2012 from:0 till: 7235 bar:2013 from:0 till: 7106 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:mammenn Cassini hag EBSSA </timeline> </div> == Melestradurezh == <gallery mode="packed" heights="150px"> TikêrGwengamp.jpg|An ti-kêr. </gallery> == Sport == * E Gwengamp emañ diazezet ar c'hleub mell-droad [[En Avant de Guingamp]], bet kemeret perzh gantañ el [[Kampionad mell-droad Frañs|Ligue 1]] etre [[1995]] ha [[1998]], etre [[2000]] ha [[2004]] hag en-dro adalek [[2013]], hag aet e oa ar maout gantañ e [[kib Frañs]] e [[2009]] ha [[2014]] a-enep [[Roazhon]]. Unan eus ar bihanan kêrioù eo Gwengamp e-keñver ment ar stad<ref>{{en}}[http://www.theguardian.com/football/2010/jan/13/stadiums-capacity-town-population-knowledge "Which stadiums have a capacity greater than their location's populations?"]</ref>({{formatnum:18126}} plas gant ur boblañs a {{formatnum:7200}} a dud hepken). == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[François Valentin]], [[livour]] [[breizh]]at, d'an [[10 a viz Ebrel]] [[1738]]. * [[Emmanuel Le Maout]], naturour, d'an [[29 a viz Kerzu]], [[1799]]. * [[Guy Ropartz]], sonaozer brezhon, d'ar [[15 a viz Mezheven]] [[1864]]. * [[Claudine Mazéas]], dastumerez sevenadur dre gomz, d'ar [[26 a viz Gwengolo]] [[1926]]. ===Tud bet marvet eno=== * [[Vefa de Bellaing]], bet ganet Geneviève (Jenovefa e brezhoneg) Charbonnier de Sireuil, songarourez, emsaverez yezh ha sevenadur [[Breizh]] ha barzhez (''Soaz Kervahe'' hec'h anv-pluenn) d'ar [[16 a viz Ebrel]] [[1998]]. * [[Édouard Ollivro]], kelenner, skrivagner ha politikour d'ar [[27 a viz Genver]] [[1982]]. === Abaded Sante-Kroaz === * 1134-1144 : Jean de la Grille * 1144- : Moyse * R. * 1190 : Jodoin * e-tro 1202 : L. * e-tro 1267 : Daniel * e-tro 1397 Jean de Plédran * e-tro 1400 : Rolland I * 1418-1436 : Prigent * 1437-1452 : Jean Hamon * 1453-1497 : Bertrand * 1502-1512 : Rolland II * 1514-1536 : Jean de Kernavanay * 1536-1546 : Jean le Cozic * e-tro 1556 : Philippe Remond * 1592-1639 : Pierre Cornulier * e-tro 1671 : Louis Du matz * 1699-1740 : Charles du Plessis d'Argentré, eskob Tulle * 1741-1762 : René Joseph de Gouyon-Launay, aluzenner ar rouanez. * 1762-1790 : Louis-François Freslon de la Freslonnière, anvet abad de la Freslonnière === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Anseau.jpg|80px]] |'''Guillaume Anseau''', konestabl Gwengamp, test da vare proses santelezhadur [[Charlez Bleaz]] e 1371; sinet en eus feur-skrid Gwenrann 1381 |''"dougen a ra ul leon, ur sourin balirant"'' |- |[[Restr:Le Brun de Kerbrat.png|80px]] |'''Elie Le Brun''', maer Gwengamp e 1616 |''En glazur e leon en aour, heuliet ouzh kab gant div steredenn ivez en aour, ur greskenn en argant etre ar stered'' |} == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | {{Iwerzhon}} | [[An tSionna]] | 1992 |- | {{Alamagn}} | [[Aue]] | 2011 |} ==Liammoù diabarzh== *[[War-raok Gwengamp]]. == Liammoù diavaez == {{commonscat|Guingamp}}{{Wikeriadur}} * {{fr}} [https://www.villeguingamp.bzh/ villeguingamp.bzh], lec'hienn ar gumun * {{fr}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?numero_paysbreton=1&insee_ville=22070 Gwengamp war al lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * {{fr}} Sigismond Ropartz : ''Guingamp. Etude pour servir à l'histoire du Tiers-Etat en Bretagne''. Prud'homme. Saint-Brieuc. A859; adembannet gant Lafitte Reprints. Marseille. 1982. * {{fr}} Régis de Saint-Jouan : ''Département des Côtes d'Armor. Dictionnaire des communes; éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor. 1990. * {{fr}} Daniel Delattre : ''Les Côtes-d'Armor, les 372 communes''. 2004 * {{fr}} Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des Côtes-d'Armor et Ille-et-Vilaine''. 2008. == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Gwengamp|*]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] lmdmxbrg7hbyx0da1lsmdc8gh1po5ax 0 17000 2190108 2163428 2026-05-05T10:28:35Z OPAB44 57507 2190108 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwenrann | anvYezh = Gèraundd | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Guérande | skeudenn = Guerande44.jpg | alc'hwez = Gwenrann gwelet eus ar [[Paludoù Gwenrann|paludoù-holen]]. | ardamezioù = BlasonGuerande.svg | bro = {{Bro-Naoned}} | departamant = {{Liger-Atlantel}} | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Nazer|Sant-Nazer]] | etrekumuniezh = [[Tolpad-kêrioù Kab Atlantel]] | bro velestradurel = ''hini ebet'' | kanton = [[Kanton Gwenrann|Gwenrann]] <small>([[pennlec'h]])</small> | cp = 44350 | maer = Nicolas Criaud | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 81.44 | hedred = -2.4294376 | ledred = 47.3279449 | uk = | ubi = 0 | ubr = 61 | lec'hienn web = [http://www.ville-guerande.fr/ www.ville-guerande.fr] }} '''Gwenrann''', pe '''Gwerrann''', zo ur gumun eus [[Breizh]] el [[Liger-Atlantel]]. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Gwenrann''|gwalarn=[[An Turball]]|norzh=[[Sant-Molf]]|biz=[[Erbigneg]], [[Sant-Lefer]]|kornôg=[[An Turball]]|reter=[[Sant-Yoasin]], [[Sant-Andrev-an-Doureier]]|gevred=[[Ar Baol-Skoubleg]]|su=[[Ar Poulgwenn]], [[Ar Baol-Skoubleg]]|mervent={{Splannañ|#CDE5B2|''[[Paludoù Gwenrann]]''}}, [[Ar Groazig]], [[Bourc'h-Baz]]|enklozadur=}} == Anv == === Stummoù skrivet === * Erwan Vallerie ː '''Uuenran''', 857; '''in plebe Keriac''', 861; '''Uuerrann''', 865; '''Uueran''', 876; '''Uuenrann, Uuenran''', XIt; '''Guarranda, Guerrandiae''', 1070; '''Guarranda''', 1095; '''Guerran, Guerrandia''', 1112; '''Garranda''', 1129; '''Guerrann''', 1160; '''Guerrandia''', 1194; '''Garrandia, Guenrandia''', 1252; '''Guerrande''', 1263; '''Guerrandia, Guenrandia''', 1330; '''Guenrant''', 1330; '''Guerrande''', 1343; '''Guerrand''', 1355; '''Gueriande''', 1414; '''Garande''', 1450; '''Garande''', 1451; '''Guerandia, Guerrandia''', 1453; '''Anguerrande''',1479<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> === Gerdarzh === ''Gwenrann'' a zo ur stumm a orin lennek, diwar an henvrezhoneg ''Uuenrann'', ennañ ''uuen'', hag a dalvez « gwenn », « glan », « sakr », ha ''rann'', hag a dalvez « tachenn ». Daoust d’ar pezh a c'hallfed krediñ ne ra ket dave d’ar [[Paludoù Gwenrann|paludoù holen]]. E-kichen ar stumm ''Gwenrann'' e kaver ivez ''Gwerrann'', stumm hengounel arveret ken er yezh komzet, ken er yezh skrivet. En hevelep doare hag en anvioù-lec'h all, evel ''Perroz'' (e ''Perroz-Hamon'', ''Perroz-Gireg'' pe ''Sant-Ke-Perroz'') ez eo aet ar strollad / -nr- / da / -rr- /. En henvrezhoneg e kaved dija ar stumm emdroet ''Uueran'' (Kartuler Redon, IX^vet kantved). Ha tostoc'h deomp ez eo testeniekaet, da skouer, ''Guéran'' e-barzh geriadur Cillart de Kerampoul, ''Gwerann'' dindan pluenn Yeun ar Gow, ha ''Uereñn'' e brezhoneg ar vro. == Ardamezioù == {| |- | rowspan="2"| [[Restr:Blason-guerande-2.jpg|80px]]<span style="margin-left:30px;">[[Restr:BlasonGuerande.svg|80px]]</span> |style="padding-left:30px;" | ''En argant e bemzek brizhenn erminig, 5, 4 3, 2, 1.''<ref>Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes de Loire-Atlantique.'' 1996</ref><br>Ardamezioù kadarnet dre reizhadur ar roue [[Charlez X (Bro-C'hall)|Charlez X]], d'an 11 a viz Du 1829. |} == Istor == === [[Kentañ Feur-emglev Gwenrann|Feur-emglev 1365]] === [[Kentañ Feur-emglev Gwenrann]], sinet d'an [[12 a viz Ebrel]] 1365, a lakas fin da [[Brezel Hêrezh Breizh]] hag a zisplegas lezenn hêrezh [[dugelezh Breizh]]. === [[Eil Feur-emglev Gwenrann|Feur-emglev 1381]] === Dre [[Eil Feur-emglev Gwenrann]], d'ar [[4 a viz Ebrel]] 1381, a voe daskoret e zugelezh da [[Yann IV (dug Breizh)]] gant ober le da [[Roue Bro-C'hall]], ha kas kuit e guzulierien saoz. ;Roll ar sinerien Perrot Abraham, Jean d'Andigné, Berthelot d'Angoulvent, Guillaume Anseau<ref>Konestabl [[Gwengamp]]</ref>, Pierre de l'Argentaye, Jean de Barac'h<ref>Louaneg.</ref>, Jean Le Barbu, Jean Baratier<ref>Etre bourc'hizien Dol.</ref>, Robin de la Barre<ref>En deus sinet e Moñforzh.</ref>, Guillemet Baudré<ref>En eus sinet e Lambal</ref>, Alain du Bois, Geffroy Le Borgne, Pierre Botherel d'Appigné, Yves de Coëtquis, Jean Coué, Guillaume Couppu; Perrot des Ebles<ref>En eus sinet an emglev e [[Lambal]] e 12381</ref>, Sylvestre de la Feillée; Alain Ferron, Guillaume II Grignon, abad Boken <ref>En eus sinet an 28 Ebrel 1381</ref>, Rolland de Guémadeuc, Guillaume Hirel <ref>Familh aotrounez e [[Pledran]], ha [[Kersaout]] </ref>, Jean Merien de Kerizac, (?) Mérien de Kernevenoy, Acharis d'Iffer<ref>Aotrounez al lerc'h se ha la Rougeraye e [[Egineg]]</ref>, Even de Keranrais, Guyon de Longaulnay''',''' Jean de la Marche, Guillaume Paris, Alain de Quéhéon, Rolland Taillard <ref>Konestabl Ar [[Ar Roc'h-Derrien|Roc'h-Derrien]] ha [[Gwengamp]] evit [[Charlez Bleaz]].</ref>, Olivier de Trélan; Guillaume du Taillis<ref>Aotrounez al lerc'h se ha la Besnerie, e [[Talieg]]; la Dobiaye en ar Veudid (Roazhon)</ref>, Rolland de la Villéon (de Saint-Alban); Jean et Olivier de la Villéon (des Marais); Olivier d'Yvignac{{Daveoù a vank}}. === [[Dispac'h Gall]] === * Krouet e voe kumun Gwenrann e [[1790]] diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn [[Kanton Gwenrann]]. Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwenrann da benn [[distrig Gwenrann]]<ref>J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106 </ref>. E 1800 e voe lakaet en [[Arondisamant Savenneg]]<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=16345 Cassini - EHESS - Fichenn kumun Gwenrann] </ref>. === {{XIXvet kantved}} === * Krouet e voe kumun [[An Turball]] e [[1865]] diwar ul lodenn eus tiriad kumun Gwenrann<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=38374 Cassini - EHESS - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 276 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 4,4 % eus he foblañs e [[1911]]<ref>{{fr}}[http://lessoldatsdeloireinferieure.hautetfort.com/guerande/ Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7831&dpt=44 Memorial Genweb] </ref>. * D'an [[3 Genver|3 a viz Genver]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e Gwenrann; pevar nijour a voe lazhet, ar c'hwec'h nijour all eus e baread a voe tapet gant an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Loire%20Atlantique/pertes_usaaf_loire_atlantique.html Pertes USAAF] </ref>. == Brezhoneg == * 70,9 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 354</ref>. === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 267, Kemper, Nouvelles Éditions bretonnes, 1936 </ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'an 18 a viz Here 2010 e oa bet votet live 1 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Ur skol Diwan a zo eno abaoe [[1999]]. * E distro-skol 2025 e oa 33 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (2,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg] </ref>. == Melestradurezh == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999; background: #f3fff3;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Roll ar vaered |- bgcolor="#dfd" ! Prantad !! Anv !! Strollad !! Karg |- | align=right| [[Meurzh (miz)|Meurzh]] [[2001]] ||[[Jean-Pierre Dhonneur]]|| align="center" | || |- | colspan="4" align="center" | <small> ''Da vezañ klokaet.''</small> |} == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1962=== {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=20000 |passo1=5000 |passo2=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=6389 |p2=6499 |p3=7644 |p4=9140 |p5=11665 |p6=13603 |p7=15226 |p8=15722 |p9=15858 |mammenn=EBSSA }} == Tud == * Guillaume Calon, bezamiral Breizh e 1488 * Claude Bazin de Bezons, provost kuzul-chalonied Gwennrann e 1683 * [[François Guillemot de Villebois]] (1681 Gwenrann - 1760 [[Tartu]], [[Estonia]]), besamiral rusian. * Guillaume Charault, aotrou Merionneg, mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1750; laket en enor e 1775. * Mathieu-François Fouquer, aotrou Kersalio, mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1759; laket enor e 1785. * [[Anne François Augustin de La Bourdonnaye]] (1747 Gwenrann - 1793 [[Dacs]]), beskont ha jeneral. * [[Louis de Sol de Grisolles]] (1761 Gwenrann – 1836 [[Bourdel]]), ofisour er verdeadurezh c’hall ha diwezhatoc’h penn [[chouan]]. * [[Louis François Foucher de Careil]] (1762 Gwenrann – 1835 [[Garches]]), jeneral rannlu e-pad [[brezelioù Napoleon]], letanant ar roue. E anv a c’heller gwelet dindan ar [[Bolz-enor|Volz-Enor]] e [[Pariz]]. * Charles-François Fouquer de Kersallio, mestr ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1782 * [[Gustave Clétiez]] (Gwerrann 1830 - 1896), ograouer, livour ha priour. * [[Henri Quilgars]], (Gwerrann 1877 – [[Penc'herieg]] 1937), arkeologour hag istorour. Skrivet en doa meur a bennad ha meur a levr diwar-benn glad hag istor Bro Gwenrann. * [[Gustave Tiffoche]] ([[Sant-Nazer]] 1930 - Gwenrann 2011), priour, kizellour ha livour * [[Pascal Bertho]], ganet e 1964 e Gwenrann, senarioour ha treser bannoù treset. * [[Denys Quistrebert]], ganet e 1971 e Gwenrann, aozer bannoù treset. * [[Gérard Lanvin]], aktour, emañ o chom e Gwenrann. === Ardamezeg ar familhoù<ref>Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> === {| |- |[[Restr:D'Aragon.gif|80px]] |'''d'Aragon''', '''Daragonis''', Aotrounez Buttes, Kerbézot, Menahé<br>''En aour e bevar peul en gul'' |- |[[Restr:Aubin-kerbouchard.jpg|80px]] |'''Aubin''', Aotrounez Kerbenet<br>''En glazur e dreustell en aour heuliet gant teir c'hroaz pavek ivez en aour, 2 ouzh kab, 1 ouzh beg'' |- |[[Restr:Avril-de-la-Roche.jpg|80px]] |'''Avril''', '''Apuril''', Aotrounez Kerroland ha Trevenegad<br>''En argant e binenn c'heotet, e gab en glazur karget gant teir rozenn en aour'' |- |[[Restr:Baye de Coislin.gif|80px]] |'''Baye''' Aotrounez Merionnec, Promarzein, Saillé, Beauregard ''En gul e deir zruellad en argant karget pep hini gant pemp brizhenn erminig en sabel.'' |- |[[Restr:Bazin de Bezons-abbe.png|80px]] |Claude '''Bazin de Bezons''', provost kuzul-chalonied Gwennrann e 1683 ''En glazur e deir gurunenn dug en aour'' |- |[[Restr:Cady-de-Pradouais.gif|80px]] |Charles '''Cady''', Alouez Gwenrann e 1666 ''En glazur e zaou leon penn-ouzh-penn en aour; e gab en argant karget gant div moualc'henn en sabel'' |- |[[Restr:Calon de la Villejames.gif|80px]] |'''Calon''' Aotrounez la Villejames, la Porte, Luzudic, Buy-Bourichet, Kerhillier ''En argant e vrizhenn erminig en sabel heuliet gant tri maen en gul'' |- |[[Restr:De Carné.gif|80px]] |'''de Carné''', Aotrounez Crémeur ha Liniac, e Sant-Albin-Gwenrann - '''Marc de Carné''', kabiten Gwenrann da vare Fañch Iñ, roue Bro-C'hall ''En aour e ziv dreustell en gul'' |- |[[Restr:Charault de Mérionnec.png|80px]] |'''Charault''', Aotrounez Mérionnec ''Tredeet diouzh pal, en glazur, aour, hag argant'' |- |[[Restr:Danisy du Ver.png|80px]] |'''Danisy du Ver''', Aotrounez Bogat ha Lessac ''En argant e leon en sabel; e gab en aour karget gant teir c'hreskenn en gul.'' |- |[[Restr:Foucquer - Fouquer.png|80px]] |'''Fouquer''', Aotrounez Cardinal ha Kersalio En erminoù, e deir ruilhenn en sabel; e gab dentek en gul |- |[[Restr:Izarn de Fraissinet.gif|80px]] |'''Izarn''', ur gouarnour Gwenrann hag ar Groazig e 1765 ''En gul, e levran en e red en argant; e gab en glazur karget gant teir steredenn en aour'' |- |[[Restr:Ozanneau de Trémeleuc.gif|80px]] |'''d'Ozanneau''', pe '''Dozanneau''', Aotrounez Trémeleuc, parrez Sant-Albin-Gwenrann ''En argant e arbenn ejen en glazur heuliet gant teir mailhenn ivez en glazur'' |- |[[Restr:Pelaud de la Ville-Aubin.png|80px]] |'''Pelaud''' Aotrounez Vergier ''En argant e deir erez dispak en sabel'' |- |[[Restr:Perreau de Chastillon.png|80px]] |'''Louis Perreau de Chastillon''' Kabiten Gwenrann, roue urzh Sant-Mikael e 1529, mestr-meur Dourioù ha Koadoù ha gwenaer-meur Breizh e 1536, kannad e Bro-Saoz eus 1533 da 1538. ''En aour e gebrenn en glazur heuliet gant teir rozenn en gul.'' |- |[[Restr:De Saint-Martin de Kerpond'armes.png|80px]] |'''de Saint-Martin''' Aotrounez Kerpond'armes, la Jalouzie, Kerhuidé, Teixon ''En glazur e gastell leinet grant tri dour en aour'' |} == Gevelliñ == * {{Gevelliñ|Dinkelsbühl|Alamagn|Germany}} * {{Gevelliñ|Dolgellau|Kembre|Wales}} * {{Gevelliñ|Almagro|Spagn|Spain}} * {{Gevelliñ|Castro Marim|Portugal|Portugal}} == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="200px" style="margin-top:20px;"> 44 Chateau-de-Careil Corp-principal.JPG|Maner Careil GuérandeRemparts.jpg|Ar mogerioù-kreñv GuérandeCollégiale.jpg|Iliz katolik ''Sant-Albin'' Marais salants.jpg|[[Paludoù Gwenrann|Paludoù holen]] </gallery> *[[Chapel Itron-Varia Wenn (Gwenrann)|Chapel Itron-Varia Wenn]] * Mirdi ar verc'hodenn. * Ti ar baluderien. * ''Terre de sel'', mirdi, sal-diskouezadeg ha stal kevelouri ar baluderien. * Monumant ar re varv e bered Gwenrann, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7831&dpt=44 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[1 a viz Du]] [[1920]] <ref> {{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/10489/guerande-cimetierecommunal/ Université de Lille] </ref>. * Monumant ar re varv e bered Ar Vadalen, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13832&dpt=44 Memorial Genweb]</ref>. Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. ==Festoù== ===Lennegezh=== * [https://web.archive.org/web/20131225002438/http://festivaldulivreenbretagnedeguerande.overblog.com/ Festival al Levr e Breizh]: bep bloaz e miz Du adalek 2003 ===Sonerezh=== * ''Les Celtiques de Guérande'' (Festoù keltiek Gwenrann): aozet bep bloaz gant ar c'helc'h keltiek « Bro-Gwenrann », e miz Eost, adalek 1990 * [http://www.lavoixdesorgues.org/ ''La Voix des Orgues'' (Mouezh an Ograoù)]: sonadegoù en [[iliz-chabistr]] Sant-Albin, d’ar Gwener da noz peurliesañ, e miz Gouere hag e miz Eost, adalek 1955 * ''Festival Terres Blanches'' (Festival Douaroù Gwenn): 2005-2012 ===Festoù all=== * ''La Fête Médiévale de Guérande'' (Fest krennamzerel Gwenrann): bep bloaz e miz Mae e-pad daou zevezh * ''Fête des Métais'' (Fest ar Verourien): bep bloaz e miz Gouere, da vare Gouel Mari-Vadalen, adalek 1980, e-kichen ar gêriadennig "Ar Vadalen" == Pennad kar == * [[An Turball]]. == Liammoù diavaez == * [http://www.ville-guerande.fr/ Lec'hienn ofisiel an ti-kêr] * [http://www.salinesdeguerande.com/index.php?id=81&L=3 Holen Gwenrann] * [https://web.archive.org/web/20081114225026/http://www.ot-guerande.fr/fiche.html?ref=LOI_PAT_002 Mirdi ar verc'hodenn] * [http://www.maisondespaludiers.fr/ Ti ar baluderien] * [http://www.terredesel.fr/ ''Terre de sel''] * [http://www.bro-gwenrann.org/ Kelc'h keltiek « Bro-Gwenrann »] == Levrlennadur == * Alain Gallicé, ''Guérande au Moyen âge : Guérande, Le Croisic, le pays guérandais du milieu du XIVe au milieu du XVIe siècle'', Roazhon, Presses universitaires de Rennes, coll. « Histoire », 2003, 411 p. * Alain Gallicé, François-Xavier Grelet et Gildas Buron, ''Guérande : cité médiévale'', La Crèche, Geste éditions, 2008, 203 p. * Henri Quilgars, ''Petite histoire du pays et de la ville de Guérande, suivie de Guérande, terre bretonne'', Cressé, Éd. des Régionalismes-PyréMonde-Princi Negue, coll. « Monographies des villes et villages de France », 2011 (embannadur kentañ 1922), 126 p. == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Naoned]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Gwenrann|*]] q5rcsmxp50uqnbq3l9yatpkaydzxjbq 0 17259 2189924 2186534 2026-05-04T14:08:48Z OPAB44 57507 2189924 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lannuon | anvOfisiel = ''Lannion'' | skeudenn = Place du centre.JPG | alc'hwez = Plasenn ar c'hreiz-kêr. | ardamezioù = Blason de la ville de Lannion (Côtes-d'Armor).svg | bro = {{Bro-Dreger}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} <small>(isprefeti)</small> | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] <small>(pennlec'h)</small> | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | kanton = [[Kanton Lannuon|Lannuon]] <small>(pennlec'h)</small> | insee = 22113 | cp = 22300 | maer = Éric Robert | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | hedred = -3.454166667 | ledred = 48.733333333 | gorread = 43.91 | uk = 54 | ubi = 0 | ubr = 107 | lec'hienn web = [https://www.lannion.bzh/ Ti-kêr] }} '''Lannuon''' (distaget {{IPA|[lã'nyˑõn]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Bro-Dreger]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. He stumm hirie-an-deiz he deus abaoe 1961 pa oa bet staget outi [[Servel]], [[Brelevenez (Lannuon)|Brelevenez]], [[Logivi-Lannuon|Logivi]] ha [[Bulien]]. Kêr-benn ekonomikel [[Bro-Dreger]] eo. == Douaroniezh == Dre Lannuon e tremen ar stêr [[Leger]], hag ur porzh a oa gwechall. E Lannuon e krog an aber a ya betek [[Belleger]], ul lodenn eus [[Servel]], e-lec'h ma'z eus traezhennoù dibar. War lez ar stêr [[Gindi]] emañ Lannuon ([[Bulien]]). Kumunioù amezek : [[Trebeurden]]; [[Pleuveur-Bodoù]]; [[Sant-Ke-Perroz]]; [[Louaneg]]; [[Rospezh]]; [[Tonkedeg]]; [[Ploubêr]]; [[Ploulec'h]] == Anv == B. Tanguy : ''Eccl. S. Marie de Lannion'', 1163; ''eccl. S. Mariae de Castello'', 1188; ''S. Maria de Lannyon'', fin XII^vet; ''Lannyon'', 1212; ''Lannuion'', 1235; ''Lannion'', 1262; ''Lannyon'', 1278; ''par. de Lannuyon'', 1283; ''Lannion'', 1294, 1296; ''Lanyon'', ''Lannyon'', 1330; ''Lannion'', c. 1330; ''Lannyon'', 1341, fin XIV^vet; ''Lannuyon'', 1372, 1391, 1438, 1479 E. Vallerie : ''Lannion'', 1163; ''Lannyon'', 1199; ''Lannuyon, Lanuyon'', 1235; ''Lannuyon'', 1283; ''Lanion, Lanyo, Lannuyon'', 1330; ''Lanion'', 1371; ''Lannuyon'', 1390; ''Lannuyon'', 1414; ''Lennuyon'', 1417; ''Lannuyon'', 1420; ''Lanion'', 1452; ''Lannuyon'', 1479; ''Lannion'', 1516; ''Larnio-'', 1630 == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason de la ville de Lannion (Côtes-d'Armor).svg|110px]]Lannuon | width="15px" | |''En glazur e oan-fask gourvezet en argant, o tougen ur groaz-trec'h en aour e spararouez en gul merket "Laus deo" warnañ en aour.''<ref>Kontelezh Lannuon, [[1625]].</ref> ger-ardamez : ''War-sao-atao'' Ardamezioù 'kanus' kontelezh Lannuon, adalek 1625. war ar stumm da lenn "l'agneau" = an oan, e galleg. |- |} == Istor == ==={{XVIIvet kantved}}=== * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh un den eus Lannuon, Mariau e anv, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Lannuon da benn [[distrig Lannuon]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. *[[Emgann Lannuon]] e 1792. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 190 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,08 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22113&dpt=22&idsource=52515&table=bp&maxligne=272 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'an [[9 a viz Gwengolo]] [[1941]] e kouezhas un nijerez ([[Hawker Hurricane|Hurricane II]] marilhet BD832 ha kodet ZY-?) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e Lannuon. An nijour a voe serret d'an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_raf_cotes_armor.html Pertes RAF]</ref>. * D'an [[8 a viz Ebrel]] [[1941]] e voe kaset un nijerez [[Messerschmitt Bf 109]] eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') d'ar strad e Lannuon<ref name="Pertes Luftwaffe">{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_luftwaffe_cotes_arm.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * D'an [[23 a viz Here]] [[1943]] e kouezhas daou garr-nij ''[[Focke-Wulf Fw 190|Focke Wulf Fw 190 A]]'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') er mor nepell eus Lannuon; unan eus an daou sturier a varvas, ne voe ket adkavet e gorf<ref name="Pertes Luftwaffe"/>. * Mervel a reas 69 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Trevadennoù ==== * [[Brezel Indez-Sina]]: mervel a reas unnek milour. * [[Brezel Aljeria]]: mervel a reas daou soudard. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz ''Sant Yann ar Vali'' (kreiskêr). * Iliz Logivi. * Chapel skolaj ''Sant Jozef''. * Chapel ''Sant Mark''. * Leandi ''Santez Anna''. * Ar Blasenn kreiz Kêr (tier kozh). Monumant ar re varv. * Al Leger <gallery> La rivière Le Léguer à Lannion.JPG| Pont-leguer-lannion.jpg|Pont a linenn hent-houarn Lannuon-Perroz. Bet dispennet da vat er bloavezioù 1970. Lannion.JPG|Lannuon by night. Pont Santez Anna. Lanion. Quai de Nod-Uhel. 2011-09-02.jpg|Kae an Aod Uhel, o sellout war zu traoñ. </gallery> * Stad kaiak war al [[Leger]]. <gallery> Stade d eau vive Lannion.JPG|C'hoariva dour-bev. Léguer.jpg|C'hoariva Dour-bev.</gallery> === Bez ar C'hommonwealth e bered [[Servel]] === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a dud |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |1 ([[Royal Navy|morlu]]) |- |'''Hollad''' |'''1''' |- |} Marvet eo e miz [[Here]] [[1944]], e-pad an [[Eil brezel-bed]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086457&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Deskadurezh == Bezañ 'zo tri skolaj, daou lise, un IUT (skiantoù, kazetennerezh), ur skol-ijinour, ur skol-glañvdiourezed. *[[Skolaj Sant-Jozef Lannuon|Skolaj Sant-Jozef]] ==Maered== Listenn maered Lannuon abaoe krouidigezh "Lannuon Vras" {| class="wikitable" |- ! Prantad !! Anv !! Strollad !! Dileuriadur all |- |Here 2014-''bremañ'' || Paul Le Bihan || [[Strollad Sokialour Gall|PS]] || |- | 2008- Here 2014 || Christian Marquet || PS || Kuzulier rannvro |- | 1989-2008 || Alain Gouriou || PS || Kannad |- | 1983-1989 || Yves Nédélec || [[Rassemblement Pour la République|RPR]]|| Kuzulier rannvro |- | 1977-1983 || [[Pierre Jagoret]]|| PS || |- | 1971-1977 || Pierre Marzin || Gauche Démocratique || Senedour |- | 1961-1971 || Henri Blandin || Radikalour dizalc'h || Senedour |} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== *[[1757]] : [[Gabriel Hyacinthe Couppé de Kervennou|Coupé de Kervennou]], gwiraour ha politikour, bet meur a wech kannad Lannuon *[[1828]] : [[Louis-Marie Baader]], livour *[[1833]] : [[Henri Raison du Cleuziou]], arkeologour, tresour ha buruteller war dachenn an arz *[[1857]] : [[Koñstañsa ar Merer]] (1857-1945), barzhez vrezhonek, ganet ha marvet e Lannuon * [[1862]] : [[Yves-Marie Gabriel Laouenan]], ofiser er morlu, barner a beoc'h, skrivagner brezhonek, ganet e Logivi * [[1863]] : [[Charlez ar Govig]], barzh ha romantour * [[1870]] : [[Pierre Germain Marie Le Damany|Pierre Le Damany]], kelenner a vezekniezh * [[1905]] : [[Pierre Marzin]], ijinour, diazezer ar [[CNET]] e Lannuon, maer * [[1906]] : [[Maria Prat]], skrivagnerez vrezhonek, ganet e Bulien * [[1907]] : [[Per Bourdellez]], skrivagner hag emsaver * [[1918]] : [[Pierre Sabbagh]], kelaouenner hag aozer abadennoù skinwel * [[1921]] : [[Édouard Ollivro]], kelenner, skrivagner ha politikour * [[1937]] : [[Yann-Ber Piriou]], skrivagner ha barzh brezhonek * [[1962]] : [[Jean-Efflam Bavouzet]], pianoour * [[1969]] : [[Jean-Cyril Robin]], marc'hhouarner * [[1974]] : [[Pierre-Yves André]], melldroader * [[1980]] : [[Christophe Le Mevel]], marc'hhouarner * [[1990]] : [[Johan Le Bon]], marc'hhouarner * [[1995]] : [[Franck Bonnamour]], marc'hhouarner ===Tud bet marvet eno=== * [[1932]] : [[Charlez ar Govig]], barzh ha romantour * [[1943]] : [[Léon Warenghem]], strilher * [[1945]] : [[Juluen Sklison]], beleg ha skrivagner brezhonek * [[1972]] : [[Armañs ar C'halvez]], beleg, kelennour hag emsaver * [[1981]] : [[Añjela Duval]], barzhez vrezhonek * [[1984]] : [[Erwan Kervella]], skrivagner brezhonek * [[1985]] : [[Ivona Galbrun]], emsaverez * [[1988]] : [[Gwilherm Dubourg]], beleg ha skrivagner brezhonek * [[1990]] : [[Geneviève Prigent]], stourmerez evit an endro ha gwirioù mab-den * [[1992]] : [[Frañsez Kervella]], douarour, barzh, skrivagner ha yezhadurour brezhonek * [[1992]] : [[Jules Gros]], yezhour brezhonek * [[2006]] : [[Maria Prat]], skrivagnerez vrezhonek * [[2009]] : [[Ivetig an Dred-Kervella|Ivet an Dred]] *[[2015]] : [[Pierre Jagoret]], politikour, maer etre 1977 ha 1983 ===Tud o deus bevet eno=== *Yves-Marie Omnès, mestr-skol; en eus kemeret perzh ouzh dilestradeg [[Kiberen]] e 1795; barnet eo bet an 12 thermidor en [[An Alre|Alre]]. *[[Jorj ar Rumeur]], barzh ''Mathaliz'', emsaver, a dremenas e vugaleaj eno. *[[Félix Le Dantec]], biologour ha prederour, bet skoliad e skolaj Lannuon, roet eo bet e anv d'al Lise. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Barazer.jpg|80px]] |'''Louis Barazer''', alouer Lannuon e 1690 |''En gul e wifrell en erminoù heuliet gant div ruilhenn en argant'' |- | | | |} == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:700 height:400 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:21000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 bar:1800 text:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 text:1851 bar:1856 bar:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 text:1901 bar:1906 bar:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:15 align:left bar:1793 from:0 till: 3706 bar:1800 from:0 till: 3132 bar:1806 from:0 till: 3426 bar:1821 from:0 till: 3597 bar:1831 from:0 till: 5371 bar:1836 from:0 till: 5461 bar:1841 from:0 till: 5650 bar:1846 from:0 till: 5849 bar:1851 from:0 till: 6075 bar:1856 from:0 till: 6642 bar:1861 from:0 till: 6598 bar:1866 from:0 till: 6882 bar:1872 from:0 till: 6223 bar:1876 from:0 till: 6294 bar:1881 from:0 till: 5998 bar:1886 from:0 till: 6205 bar:1891 from:0 till: 6002 bar:1896 from:0 till: 6126 bar:1901 from:0 till: 6010 bar:1906 from:0 till: 5856 bar:1911 from:0 till: 6174 bar:1921 from:0 till: 6047 bar:1926 from:0 till: 6274 bar:1931 from:0 till: 6430 bar:1936 from:0 till: 6584 bar:1946 from:0 till: 7220 bar:1954 from:0 till: 6734 bar:1962 from:0 till: 9479 bar:1968 from:0 till: 12535 bar:1975 from:0 till: 16867 bar:1982 from:0 till: 16641 bar:1990 from:0 till: 16958 bar:1999 from:0 till: 18368 bar:2006 from:0 till: 19459 bar:2012 from:0 till: 19380 bar:2013 from:0 till: 19627 </timeline> </div> <ref>[[EBSSA]]</ref> == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== *D’an 23 a viz Here [[2006]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun *D'ar 16 a viz Du [[2006]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. *D'an 10 a viz Genver 2014 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2. ===Deskadurezh=== *Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1978]]. *Ur skol [[Diwan]] a zo e Lannuon (e [[Logivi-Lannuon]] ent-resis). * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 282 skoliad (19 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. ===Ti-embann=== *[[An Alarc'h (ti-embann)|An Alarc'h]]. == Darempredoù etrebroadel == ===Gevelliñ=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Bavaria (lozengy).svg|border|25px]] [[Bavaria]] | [[Günzburg]] | 1986 |- | [[Restr:Flag of Wales (1959).svg|border|25px]] [[Kembre]] | [[Caerffili]] | 1990 |- | [[Galiza]] | [[Viveiro]] | 1995 |} ===Keveleriñ=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Niger.svg|border|25px]] [[Niger]] | [[Tchirozérine]] | |} == Melestradurezh == ==Sport== ===Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn=== * [[2 a viz Gouere]] [[1995]]: 1{{añ}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1995|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinan]] ha Lannuon; trec'h eo [[Fabio Baldato]] ([[Italia]]). == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Lannion}} *{{fr}} {{en}} [https://www.lannion.bzh/ Lec'hienn an ti-kêr] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075914/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22113 Lannuon war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [http://www.cartesfrance.fr/carte-france-ville/22113_Lannion.html Lannuon war lec'hienn an Institut géographique national] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Lannuon]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 1rdubr90szfv6689ir2dmrjcoeu5otp 0 17260 2189929 2120154 2026-05-04T14:14:30Z OPAB44 57507 2189929 wikitext text/x-wiki [[Restr:Louargat. Panneau d'agglomération.jpg|thumb]] {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Louergad | anvOfisiel = ''Louargat'' | skeudenn = Louargat - église ND des Neiges 01.jpg | alc'hwez = Iliz katolik ''Itron-Varia an Erc'h'' e bourk Louergad. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | kanton = [[Kanton Benac'h|Benac'h]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Kallag|Kallag]] <small>(abaoe 2015)</small> | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | cp = 22540 | maer = Hervé L’Hévéder | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 57.23 | hedred = -3.33722222222 | ledred = 48.5663888889 | uk = 190 | ubi = 100 | ubr = 301 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.belle-isle-en-terre.net Ti-kêr] }} '''Louergad''' a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Treger]], hag e [[kanton Kallag]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == Bras-mat eo takad kumun Louergad, eus Sant-Eler en norzh betek [[Koad an Noz]] ha Koad an Hae er su. Er reter e kaver [[Menez Bre]], uhelenn vrudet [[Bro-Dreger]] hag eno, ivez, emañ mammenn ar [[Gindi]], hag a ra an harz etre [[Pederneg]] ha Louergad. Kumunioù amezek : [[Plûned]]; [[Bear]]; [[Pederneg]]; [[Treglañviz]]; [[Gurunuhel]]; [[Benac'h]]; [[Tregrom]]. === Ar Yeodi === <gallery> |Penn-Yeodi. Google-Earth Jaudy. Source. Panneau 1.jpg|Panell hent, war hent Gurunuhel. Jaudy. Source. Panneau 2.jpg|Panell hent. </gallery> === Ar Gindi === <gallery>Louargat. Manati. Ar Gindi.jpg|Pontig kentañ war ar Gindi, e Manati</gallery> == Anv == Stummoù kozh : *'''Louergat''', 1160; '''Loeargal (= Loeargat)''', 1170; '''Loargart''', c. 1330; '''Louargat''', fin XIVvet, 1461; e brezhoneg '''''Louargad, Louergad'''''<ref>{{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992</ref>. *'''Loergat''', 1304; '''Loargat''', 1330<ref>{{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990</ref>. Lavaret ez eus e oa savet an anv diwar ur sant Ergad, met n'eus bet kavet roud ebet anezhañ er barrez. == Istor == * Hervez René Couffon, ar ''plou'' diazez '''Plouserf''' e oa enni : Louergat, Tregrom, Gurunuhel, Sant-Elar, Benac'h, [[Pont-Melvez]]. === [[Dispac'h Gall]] === * [[Emgann Louergad]], d'an [[30 a viz Eost]] [[1799]] etre ar [[Chouanerezh|Chouanted]] hag ar [[Republikaned]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 244 gwaz (71 e Sant-Eler) abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,46 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29538&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29665&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas pemp anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d’an [[21 a viz Eost|21]] e [[Tamines]], ur soudard eus an [[2vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|2vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7018661 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha, d’an [[22 a viz Eost|22]] e [[Maissin]], tri soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1385543 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1385557 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1385580 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag, e [[Saint-Vincent (Belgia)|Saint-Vincent]], ur c’horporal eus an [[2vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|2vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1385543 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e varvas tri milour eus an [[73vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7004181 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1385572 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7122578 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 21 den (daou e Sant-Eler). === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur gward republikan eus ar gumun d’ar [[15 a viz Mae]] [[1947]] en ospital e [[Cholon]] e [[Saigon]] e [[Kochinsina]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1385390 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas pevar milour<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=55579&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Louargat. Pergat. Cp1.jpg|Kartenn-bost. Menhir de pergat louargat.png| Louargat. Pergat 1.jpg| Louargat. Pergat 2.jpg| </gallery> 302 m a uhelder, war zouar ar barrez evit an hanter. [[Menez Bre]] * Peulvan Pergad, 10,30 m a uhelder ha 12,40 m a dro (?) e rez an douar, unan eus ar re vrasañ en Europa, hirie an eil e bro C'hall hag e Breizh<ref>{{fr}}Fernand Niel : ''Dolmens et Menhirs''. Que sais-je ? n 764. PUF. 1966</ref>. * Peulvan Krec'h Even (toullet). <gallery>Louargat. Boule de Saint-Michel.jpg| Louargat. Boule Saint-Michel. Détail.jpg|A dost</gallery> * [[Boul Kervikael]]. * [[Meurvaen]] [[galian]] eus [[Oadvezh an houarn]]. * Iliz katolik ''Itron-Varia an Erc'h''Tour eus ar {{XVIvet kantved}}; lennet e vez iliz Louergad a zo dindan anv : "''Notre Dame des Neiges''", deut diouzh "''Itron Varia an Erc'h''". ''Anilis fabulae'' ! Komzoù se a zeu diwar ur stumm fall da lenn A<u>n N</u>ec'h (''cnech'') = ar run, an dosenn = da lavarout, ken eeun ha tra, m'emañ Louergad e traoñ ar Menez-Bre. <gallery> Louargat. Chapelle Saint-Michel. Photo.jpg|Aet da get. Ne chom nemet ur skeudenn peget war ur voger e-kichen ar voul. Louargat. Calvaire de Saint-Michel.jpg|</gallery> * Chapel ha kalvar ''Sant Mikael''. <gallery> Louargat. Chapelle et calvaire Saint Jean.jpg|Chapel ha kalvar ''Sant Yann''. Louargat. Saint-Jean. Sud.jpg|Chapel ''Sant Yann''. Louargat. Chapelle Saint Jean. Nord.jpg|Chapel ''Sant Yann''. Louargat. Saint-Jean. Clef de linteau.jpg|Sant-Yann. Alc'hwez bolzenn. </gallery> * Chapel ''Sant Yann ha Sant Fieg'', {{XVIIvet kantved}}. <gallery> Louargat. Saint-Paul. Cp.jpg|Kartenn-bost. Louargat. Saint-Paul 1.jpg|</gallery> * Chapel ''Sant Paol'', {{XVIIIvet kantved}}. * Chapel ''Sant Jelvestr'', {{XVIIIvet kantved}}. <gallery>Louargat. La Messelière. Castel Pen an Stang.jpg|La Messelière 1933</gallery> * Mouden Penn ar stang, anvet « tumulus an Dosenn », 114 m (?) uhelder. Bet enrollet ar 27 Ebrel 1946. <gallery> Louargat. Cleuziou. Jardins 1.jpg|Liorzhoù. Louargat. Cleuziou. Jardins 2.jpg|Liorzhoù. Louargat. Cleuziou. Jardins. Est.jpg|Liorzhoù. Reter. Louargat. Cleuziou. Linteau.jpg|Kleuzioù. Gourin. </gallery> * Maner ar C'hleuziou, {{XVIIvet kantved}}, a c'haller gweladenniñ e-pad an hañv (war c'houlenn). * Menez Hogene, 304 m uhelder : « Lann Suplis », lec'h justis uhel hag izel, eno e veze lakaet an dud d'ar marv (kaset d'ar groug). * [[Koad an Hae]]. <gallery> Louargad. Plouserf. La Messelière. 1929.jpg|La Messelière. 1929. BoezingeBretonedKalvar.jpg|Ar c'halvar. </gallery> * Maner Plouserf. <gallery> Louargat. Fontaine Saint Eloi. dos.jpg|Feunteun Sant Eler. Kein Louargat. Fontaine Saint-Eloi.jpg|</gallery> * Feunteun ''Sant Eler''. <gallery>Louargat. Monument aux Morts.jpg|</gallery> * Monumant ar re varv e bourk Louergad, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=29538 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv e Sant-Eler, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=29665 Memorial Genweb]</ref>. * E [[Boezinge]] ([[Flandrez]] [[Belgia]]) e voe staliet ur [[kalvar|c'halvar]] ({{XVIvet kantved}}) eus Louergad evit enoriñ ar Vretoned marvet eno e-kerzh ar [[Brezel-bed kentañ]]<ref>{{fr}}[http://www.cheminsdememoire.gouv.fr/fr/calvaire-breton-boezinge Lec'hienn "chemins de mémoire" diwar-benn Kalvar Louergad Boezinge]</ref>. * Monumant ar Rezistañs, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=55944 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv e [[Brezel Aljeria]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=55579 Memorial Genweb]</ref>. ==Emdroadur ar boblañs== Etre 1968-1990 e oa digresket ar boblañs eus 9%. Abaoe e kresk ar boblañs en-dro. <div class="center">'''Emdroadur poblañs Louergad abaoe 1793'''<br /> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:5050 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2013 text:2013 bar:2014 bar:2015 bar:2016 bar:2017 bar:2018 bar:2019 bar:2020 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 4031 bar:1800 from:0 till: 3529 bar:1806 from:0 till: 4419 bar:1821 from:0 till: 5005 bar:1831 from:0 till: 5004 bar:1836 from:0 till: 3833 bar:1841 from:0 till: 4042 bar:1846 from:0 till: 4249 bar:1851 from:0 till: 4428 bar:1856 from:0 till: 4277 bar:1861 from:0 till: 4328 bar:1866 from:0 till: 4357 bar:1872 from:0 till: 4580 bar:1876 from:0 till: 4612 bar:1881 from:0 till: 4311 bar:1886 from:0 till: 4416 bar:1891 from:0 till: 4375 bar:1896 from:0 till: 4346 bar:1901 from:0 till: 4071 bar:1906 from:0 till: 3970 bar:1911 from:0 till: 3779 bar:1921 from:0 till: 3466 bar:1926 from:0 till: 3517 bar:1931 from:0 till: 3104 bar:1936 from:0 till: 3067 bar:1946 from:0 till: 2762 bar:1954 from:0 till: 2570 bar:1962 from:0 till: 2428 bar:1968 from:0 till: 2340 bar:1975 from:0 till: 2179 bar:1982 from:0 till: 2224 bar:1990 from:0 till: 2128 bar:1999 from:0 till: 2126 bar:2006 from:0 till: 2208 bar:2012 from:0 till: 2319 bar:2012 from:0 till: 2329 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:mammenn Cassini hag EBSSA </timeline> </div> == Brezhoneg == <gallery> Louargat - levraoueg.jpg|Al levraoueg. Louargat - Paotr poltrejoù.jpg|Stal "Paotr poltrejoù". </gallery> === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== * D’ar 14 a viz Mezheven [[2007]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D’ar 6 a viz C'hwevrer [[2012]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. ===Deskadurezh=== * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1998]]. * E distro-skol [[2021|2025]] e oa 58 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (25,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. ===A bep seurt=== *[[Gouel ar Brezhoneg]] zo bet graet ur wech e Louergad. *''Loue (leue) Louergad'': kunujenn. == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered Louergad}} {{Dilennad |Deroù = 1874 |Penn = |Anv =Jean-Marie Scolan|Strollad = |Karg = Kuzulier-Departamant}} {{Dilennad |Deroù = |Penn = |Anv =Yves-Marie Nicol|Strollad = |Karg = Kiger}} {{Dilennad |Deroù = |Penn = |Anv =Robert Cozanet|Strollad = |Karg = Charkuter}} {{Dilennad |Deroù = Mae 1966 |Penn = Meurzh 1995|Anv =Henri Le Moil|Strollad = kleiz diseurt |Karg = Kelenner}} {{Dilennad |Deroù = Meurzh 1995 |Penn = Meurzh 2008|Anv =Michel Guillou |Strollad = distrollad |Karg = Frammad}} {{Dilennad |Deroù = Meurzh 2008 |Penn = Meurzh 2014|Anv =Gilbert Le Blévennec |Strollad = |Karg = Frammad}} {{Dilennad |Deroù = Meurzh 2014 |Penn = 2020|Anv =Brigitte Le Guesclou-Godfroy |Strollad = tu kleiz |Karg = Klañvdiourez}} {{Dilennad |Deroù = 2020 |Penn = bremañ|Anv = Hervé L’Hévéder |Strollad = |Karg = }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == * Familh al Largez (aet da get), aotrouien al Largez, Germorvan, ha Gerdenole e Louergad. E ardamez : "''en argant e leon geoted krabanet e gul, e gab e gul''" * Aotroù markiz Suffren a Sant-Tropez (1753-1821), aotroù Koad an Hay ha Germorvan e Louergad. * Yann-Fañch Ar C'halvez, ganet e Louergad ar 15 C'hwevrer 1799, noter, kannad Aodoù an Hanternoz ouzh Stroll-lezennadur (13 Kerzu 1868 - 4 Gwengolo 1870); kuzulier jeneral, maer Gwengamp. Aet da Anaon e Gwengamp ar 5 Meurzh 1880 == Levroniezh == * {{fr}}René Couffon : ''Recherche sur les églises primitives''. Bulletins et Mémoires. Société d'Émulation des Côtes du Nord. 1945-1946 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Louargat}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22135 Louergad war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Yeodi]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 9cyc3bcdf5hyajy5sstla0zv62jhsic 0 17261 2189930 2188754 2026-05-04T14:15:56Z OPAB44 57507 2189930 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Mêl-Karaez | anvOfisiel = ''Maël-Carhaix'' | skeudenn = Église Saint-Pierre de Maël-Carhaix 02.JPG | alc'hwez = Iliz katolik ''Sant Pêr''. | ardamezioù = Blason ville fr Maël-Carhaix.svg | bro = [[Kernev]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Kreiz Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton Mêl-Karaez|Mêl-Karaez]] <small>(betek 2015)</small><br />[[Kanton Rostrenenn|Rostrenenn]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22340 | maer = Rolande Le Borgne | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 36.57 | hedred = -3.42333333333 | ledred = 48.2841666667 | uk = 200 | ubi = 114 | ubr = 243 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.bretagnenet.com/mael_carhaix/ Lec'hienn kêr] }} '''Mêl-Karaez''' ({{API|[ˈmɛːl kaˈʀɛːs]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. [[Kanton Mêl-Karaez|Penn kanton]] e oa betek [[2015]]. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Maël-Carhaix.svg|110px]] |width="15px"| |''Rannet : ouzh kentañ en erminig e deir zreustell en gul ; ouzh eil en aour e leon en gul, krabanet ha teodet en glazur.'' |- |} == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: ** trubuilhoù a voe er barrez d'an [[23 a viz Gouere]] [[1675]]<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 113</ref>, ** ar barrezianiz a roas o armoù — div fuzuilhenn ha daou-ugent, div bistolenn hag ur penn-bazh — d'ar person d'an [[18 a viz Gwengolo]] 1675 goude dibenn an emsavadeg<ref>{{fr}}Jean Lemoine, ''La révolte du papier timbré ou des Bonnets Rouges en Bretagne en 1675'', Pariz-Roazhon, 1898, pajennoù 323 ha 324 (e [[galleg]])</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 136 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,93 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=17230 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas pemp anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d’an [[22 a viz Eost|22]] e [[Emgann Rossignol|Rossignol]] e voe lazhet ur c’horporal eus an [[2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6010442 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>,ur soudard eus an [[47vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|47vet Rujumant Troadegiezh]] a voe lazhet e [[Falisolle]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6977934 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, daou soudard a yeas diwar wel en [[Ethe]], unan eus ar [[101vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|101vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6982226 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag unan eus ar [[14vet Rujumant Husarded (lu gall)|14vet Rujumant Husarded]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6345497 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, ur soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] a voe lazhet e [[Maissin]] d’an [[23 a viz Eost|23]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6977934 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>;d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] ur soudard eus ar [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=909176 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=17230 Memorial Genweb]</ref>. == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1919 |p2=2046 |p3=1832 |p4=1663 |p5=1613 |p6=1538 |p7=1512 |p8=1612 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== <gallery> Tombe de Glenmor à Maël-Carhaix.jpg|Bez Glenmor e bered ar gumun. </gallery> * [[Glenmor]], Milig ar Skañv e anv brezhonek, barzh ha kanour, bet ganet d'ar [[25 a viz Mezheven]] [[1931]] e Mêl-Karaez hag aet da anaon d'an [[18 a viz Mezheven]] [[1996]] e [[Kemperle]]. * [[Michel Priziac]], skrivagner gallek. == Brezhoneg == * Ur skol zivyezhek a zo eno abaoe [[2004]]. * E distro-skol 2025 e oa 54 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (45,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Maël-Carhaix}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] 8q9oruc9nbb3076jltxa8l7un4p5ahc 2189934 2189930 2026-05-04T14:17:14Z Ar choler 52661 /* Ardamezioù */ 2189934 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Mêl-Karaez | anvOfisiel = ''Maël-Carhaix'' | skeudenn = Église Saint-Pierre de Maël-Carhaix 02.JPG | alc'hwez = Iliz katolik ''Sant Pêr''. | ardamezioù = Blason ville fr Maël-Carhaix.svg | bro = [[Kernev]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Kreiz Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton Mêl-Karaez|Mêl-Karaez]] <small>(betek 2015)</small><br />[[Kanton Rostrenenn|Rostrenenn]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22340 | maer = Rolande Le Borgne | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 36.57 | hedred = -3.42333333333 | ledred = 48.2841666667 | uk = 200 | ubi = 114 | ubr = 243 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.bretagnenet.com/mael_carhaix/ Lec'hienn kêr] }} '''Mêl-Karaez''' ({{API|[ˈmɛːl kaˈʀɛːs]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. [[Kanton Mêl-Karaez|Penn kanton]] e oa betek [[2015]]. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Maël-Carhaix.svg|60px]] | :''Rannet : ouzh kentañ en erminig e deir zreustell en gul ; ouzh eil en aour e leon en gul, krabanet ha teodet en glazur.'' |} == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]: ** trubuilhoù a voe er barrez d'an [[23 a viz Gouere]] [[1675]]<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajenn 113</ref>, ** ar barrezianiz a roas o armoù — div fuzuilhenn ha daou-ugent, div bistolenn hag ur penn-bazh — d'ar person d'an [[18 a viz Gwengolo]] 1675 goude dibenn an emsavadeg<ref>{{fr}}Jean Lemoine, ''La révolte du papier timbré ou des Bonnets Rouges en Bretagne en 1675'', Pariz-Roazhon, 1898, pajennoù 323 ha 324 (e [[galleg]])</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 136 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,93 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=17230 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas pemp anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d’an [[22 a viz Eost|22]] e [[Emgann Rossignol|Rossignol]] e voe lazhet ur c’horporal eus an [[2vet Rujumant Troadegiezh Trevadennel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6010442 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>,ur soudard eus an [[47vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|47vet Rujumant Troadegiezh]] a voe lazhet e [[Falisolle]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6977934 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, daou soudard a yeas diwar wel en [[Ethe]], unan eus ar [[101vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|101vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6982226 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag unan eus ar [[14vet Rujumant Husarded (lu gall)|14vet Rujumant Husarded]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6345497 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, ur soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] a voe lazhet e [[Maissin]] d’an [[23 a viz Eost|23]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6977934 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>;d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] ur soudard eus ar [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=909176 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=17230 Memorial Genweb]</ref>. == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1919 |p2=2046 |p3=1832 |p4=1663 |p5=1613 |p6=1538 |p7=1512 |p8=1612 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== <gallery> Tombe de Glenmor à Maël-Carhaix.jpg|Bez Glenmor e bered ar gumun. </gallery> * [[Glenmor]], Milig ar Skañv e anv brezhonek, barzh ha kanour, bet ganet d'ar [[25 a viz Mezheven]] [[1931]] e Mêl-Karaez hag aet da anaon d'an [[18 a viz Mezheven]] [[1996]] e [[Kemperle]]. * [[Michel Priziac]], skrivagner gallek. == Brezhoneg == * Ur skol zivyezhek a zo eno abaoe [[2004]]. * E distro-skol 2025 e oa 54 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (45,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Maël-Carhaix}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] 55add3uqw1pt1r405x6dfpt4nkpm0k8 0 17262 2189935 2120156 2026-05-04T14:17:15Z OPAB44 57507 2189935 wikitext text/x-wiki {{implijoù all}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pabu | anvOfisiel = ''Pabu'' | skeudenn = Mairie de Pabu.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | kanton = [[Kanton Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | cp = 22200 | maer =Pierre Salliou-Cottin<ref>{{fr}}[http://elections.ouest-france.fr/elections-municipales-2014/cotes-d-armor/22200-pabu.html Ouest-France]</ref> | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 7.83 | hedred = -3.13444444444 | ledred = 48.5883333333 | uk = 137 | ubi = 50 | ubr = 200 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ville-pabu.fr ti-kêr] }} '''Pabu''' (distaget {{IPA|[ˈpɑː.by]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], sko ouzh [[Gwengamp]]. == Douaroniezh == === Stêrioù === * War lez dehoù an [[Trev (stêr)|Trev]] emañ Pabu. == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 48 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,11 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44986 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] ez eas unan anezhe diwar wel e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]], soudard en [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7084416 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe un archer eus ar gumun d’an [[18 a viz Even]] [[1949]] e [[Mo Cay]] e [[Kochinsina]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2109835 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Pabu - Château de Munehorre - AD22 - 16FI2634.jpg|Ar c'hastell. </gallery> * Kastell Munc'horr. <gallery> Eglise Pabu.jpg|An talbenn. Intérieur église.jpg|An diabarzh. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Tudwal'', {{XVIIIvet kantved}} <gallery> Chapel''SantLoup''PabuBroDregerBreizh.jpg|Ar chapel. </gallery> * Chapel ''Sant Loup'', 1870. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44986 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=109163 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) ouzh kroaz ar vered, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=109164 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1991]]. * E distro-skol 2025 e oa 101 skoliad er c'hlasoù divyezhek (39 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] == Emdroadur ar boblañs == <div class="center">'''Emdroadur poblañs Pabu abaoe 1793'''<br /> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:250 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2013 bar:2014 bar:2015 bar:2016 bar:2017 bar:2018 bar:2019 bar:2020 text:2020 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 2279 bar:1800 from:0 till: 932 bar:1806 from:0 till: 857 bar:1821 from:0 till: 913 bar:1831 from:0 till: 1204 bar:1836 from:0 till: 1063 bar:1841 from:0 till: 1080 bar:1846 from:0 till: 1093 bar:1851 from:0 till: 1087 bar:1856 from:0 till: 1084 bar:1861 from:0 till: 1087 bar:1866 from:0 till: 1148 bar:1872 from:0 till: 1054 bar:1876 from:0 till: 1089 bar:1881 from:0 till: 979 bar:1886 from:0 till: 934 bar:1891 from:0 till: 971 bar:1896 from:0 till: 965 bar:1901 from:0 till: 917 bar:1906 from:0 till: 894 bar:1911 from:0 till: 939 bar:1921 from:0 till: 862 bar:1926 from:0 till: 891 bar:1931 from:0 till: 1031 bar:1936 from:0 till: 1359 bar:1946 from:0 till: 1318 bar:1954 from:0 till: 1540 bar:1962 from:0 till: 1592 bar:1968 from:0 till: 1739 bar:1975 from:0 till: 2452 bar:1982 from:0 till: 2871 bar:1990 from:0 till: 2772 bar:1999 from:0 till: 2675 bar:2006 from:0 till: 2832 bar:2012 from:0 till: 2799 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:mammenn Cassini hag EBSSA </timeline> </div> == Darvoudoù == <gallery> PetarGenovenOpenGwengamp2013.jpg|Petar Genov en Open Gwengamp e miz Meurzh 2013 </gallery> [[Petar Genov]], mestrc'hoarier [[echedoù]] [[Bulgaria|bulgar]] e Pabu. * Tournamant [[echedoù]] a live uhel ''Open Gwengamp'' aozet bep bloaz e dibenn ar goañv gant Kleub Echedoù Gwengamp. == Melestradurezh == <gallery> Mairie de Pabu.jpg|Ar maerdi. </gallery> {{DilennadDeroù|Titl=Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ|Deroù=Meurzh 2001|Anv=Pierre Salliou-Cottin|Strollad=|Karg=Renour Lise Micherel ar Restmeur war e leve, Kuzulier Kumuniezh Gwengamp}} {{Dilennad|Deroù=Meurzh 1983|Penn=Meurzh 2001|Anv=Georges Le Normand|Strollad=[[Strollad Sokialour Gall]]|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Meurzh 1977|Penn=Meurzh 1983|Anv=Pierre Pasquiou|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Gouere 1973|Penn=Meurzh 1977|Anv=Jean Chevoir|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Meurzh 1971|Penn=Gouere 1973|Anv=Yves Guyader|Strollad=|Karg=(''torret an dilennadeg'')}} {{Dilennad|Deroù=C'hwevrer 1966|Penn=Meurzh 1971|Anv=Yvon Le Merrer|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Meurzh 1965|Penn=C'hwevrer 1966|Anv=Yves Guyader|Strollad=|Karg=(''torret an dilennadeg'')}} {{Dilennad|Deroù=Here 1947|Penn=Meurzh 1965|Anv=Alexandre Lédan|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Mae 1945|Penn=Here 1947|Anv=Célestin Chevoir|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Mae 1925|Penn=Mae 1945|Anv=Jean-Louis Martin|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Kerzu 1919|Penn=Mae 1925|Anv=Joseph Le Houerff|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Kerzu 1917|Penn=Kerzu 1919|Anv=François Le Bail|Strollad=|Karg=Eil-maer, maer da c'hortoz}} {{Dilennad|Deroù=Kerzu 1909|Penn=Kerzu 1917|Anv=Yves Le Houerff|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Gwengolo 1878|Penn=Du 1909|Anv=Désiré Le Bonniec|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Genver 1867|Penn=18 a viz Eost 1878|Anv=Yves-Marie Lorgeré|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Gouere 1852|Penn=Genver 1867|Anv=Jean Le Bonniec|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=1848|Penn=1852|Anv=Guillaume Jézéquel|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=1831|Penn=1848|Anv=Louis Le Noanès|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=1823|Penn=1831|Anv=Yves Lorgeré|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=1799|Penn=1823|Anv=Jacques Menguy|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=Genver 1790|Penn=1793|Anv=Séverin Salaün|Strollad=|Karg=}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} <nowiki><ref></nowiki>{{fr}}[http://www.francegenweb.org/mairesgenweb/resultcommune.php?id=18304 France Genweb]</ref> == Tud == * [[Polig Monjarret]], bet ganet e Pabu e [[1920]]. * [[Robin Le Normand]], ganet e 1996, melldroader breizhat, c'hoarier Skipailh Broadel Bro-Spagn. == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Pabu}} * {{fr}}[http://www.ville-pabu.fr Lec'hienn an ti-kêr] * {{br}}[https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22161 Pabu war al lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] 8s7qxae95d6uruvzakmk9hok6h846to 0 17263 2189936 2179289 2026-05-04T14:18:24Z OPAB44 57507 2189936 wikitext text/x-wiki [[Restr:Bretagne Armor Paimpol2 tango7174.jpg|thumb|left|600px|Porzh Pempoull]] {{clr|left}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pempoull | anvOfisiel = ''Paimpol'' | skeudenn = Paimpol 2012.JPG | alc'hwez = Gwel hollek adal tour Kerroc'h e [[Plaeraneg]]. | ardamezioù = Blason de la ville de Paimpol (Côtes-d'Armor).svg | bro = [[Bro Sant-Brieg]] – [[Goueloù]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Pempoull|Pempoull]] <small>(pennlec’h)</small> | maer = Fanny Chappé | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 23.61 | hedred = -3.04527777778 | ledred = 48.7786111111 | uk = 50 | ubi = 0 | ubr = 86 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ville-paimpol.fr Lec'hienn an ti-kêr] }} '''Pempoull''' (distaget: {{IPA|[pɛmˈpul]}}) a zo ur gumun eus departamant [[Aodoù-an-Arvor]], e [[Bro-Oueloù]] e [[Breizh]]. Ur porzh bihan eo met bras eo bet e bouez e penn kentañ an {{XXvet kantved}} pa'z ae listri da [[moru|vorueta]] da vro [[Island]]. Pennlec’h [[Kanton Pempoull]] eo. == Douaroniezh == ===Stêrioù=== * War lez dehoù aber an [[Trev (stêr)|Trev]] emañ Pempoull, eus tu [[Plounez]]. === Dont da Bempoull === Un [[hent-houarn Pempoull Gwengamp|hent-houarn]] zo etre Pempoull ha Gwengamp. Eus [[Sant-Brieg]] ez eer da Bempoull: *pe dre [[hent]] an aod, dre [[Binig|Vinig]], [[Staol]] ha [[Plouha]], *pe dre hent Lannon, bet ledanaet diwar-goust ar maezioù, ar c'hleuzioù, hag ar gwez, daoust ma talc'her d'ober freuz c'hoazh e 2010 e-kichen [[Plehedel]]^{''(Resisaat)''}. Eus [[Gwengamp]] ez eer da Bempoull: *pe dre [[Ploueg-Pontrev|Bloueg]] hag ar [[Roc'h-Derrien]], *pe dre [[Sant-Kleve]], [[Kemper-Gwezhenneg]] ha [[Plourivoù]]. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason de la ville de Paimpol (Côtes-d'Armor).svg|60px]] | :''En glazur e lestr en argant gwisket ha sparraouezet en argant.'' :*Hervez Régis de Saint-Jouan ha Froger ha Pressensé ez eo en aour emañ al lestr war gwagennoù en argant. |} == Anv == Dont a ra anv ar gumun eus gerioù "penn" ha "poull" ("penn ar poull")<ref>infobretagne.com, « <small> [archive]</small> ».</ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== * D’an 29 a viz Gwengolo 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1984]]. * Ur skol [[Diwan]] zo ivez. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 47 skoliad (11,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Istor == ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 72 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 2,51 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22162&dpt=22&idsource=17744&table=bp&maxligne=107 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'ar [[14 a viz Gouere]] [[1940]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Junkers Ju 88|Ju 88 A]]'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') e Pempoull ; e nijour a voe lazhet ha douaret e [[Plouzeniel]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_luftwaffe_cotes_arm.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * Dieubet e voe Pempoull d'ar [[17 a viz Eost]] [[1944]] e-tro 9 eur beure gant ar ''15th Cavalry Regiment'' eus an Task Force A eus [[US Army|lu ar Stadoù-Unanet]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', Éditions Astoure, 2008, pajenn 210</ref>. * Mervel a reas 33 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22162&dpt=22&idsource=17744&table=bp&maxligne=107 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn ha kartennoù-post<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=17744 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=9000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=7713 |p2=7723 |p3=8176 |p4=7994 |p5=7856 |p6=7932 |p7=7788 |p8=7293 |p9=7298 |mammenn=EBSSA }} == Krennlavar == ''Etre Pempoull ha Lokemo''<br /> ''Emañ gwele an Anko(ù)''. == Brud Pempoull == Brudet eo kêr Pempoull dre ar bed a-bezh, ha dont a ra he brud: *eus ar [[moru]]eta e penn kentañ an {{XXvet kantved}}, ha levr ar skrivagner gall [[Pierre Loti]], ''[[Pêcheur d'Islande (romant)|Pêcheur d'Islande]]'' ; eno e voe filmet ''[[Pêcheur d'Islande (film), 1916]]'' gant ar filmaozour gall [[Henri Pouctal]], *eus kanaouenn [[Théodore Botrel]], ''La Paimpolaise'', bet drevezet gant ar sizhunieg gall [[Le Canard enchaîné]] diwar-benn taolioù an [[FLB]], *eus [[Gouel Kan ar Vartoloded]] a vez eno bep daou vloaz e-pad an hañv hag a sach touristed eus [[Europa]] ha bagoù eus ar bed. ==Sevenadur== ===Sinema=== * etre ar [[4 a viz C'hwevrer]] hag an [[23 a viz Meurzh]] [[1985]] e vo troet ar film ''[[Le Voyage à Paimpol (film)|Le Voyage à Paimpol]]'' gant ar filmaozer [[SUA|stadunanat]] [[John Berry (1917-1999)|John Berry]] e Pempoull. ===Sonerezh=== * c'hoarigan ''Le Pays'' gant [[Guy Ropartz]] ha [[Charles Le Goffic]] * [[Gouel Kan ar Vartoloded]] == Melestradurezh == ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]] | [[Romsey]] | 1959 |- | [[Restr:Flag of the United States.svg|border|25px]] [[Stadoù-Unanet]] | [[Vermillion]] | 1992 |- | [[Restr:Flag of Iceland.svg|border|25px]] [[Island]] | [[Grundarfjörður]] | 2004 |} == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[Gwilherm Berthou-Kerverzhiou|Gwilherm Berthou]] (''Kerverzhioù'' e anv-pluenn), skrivagner brezhonek, d'an [[10 Mae|10 a viz Mae]] [[1908]]. * [[Nathalie Even]], [[marc'h-houarn|marc'hhouarnerez]] [[Breizh|vreizhat]], bet ganet d'ar [[7 a viz Meurzh]] [[1970]] e Pempoull. == Levrlennadur == * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes. Département des Côtes d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général. 1990. == Pennadoù kar == * [[Keriti-Pempoull]], * [[Plounez]]. == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Paimpol}} * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20120322121301/http://www.cc-paimpol-goelo.com/la-communaute/les-communes/la-commune-de-paimpol/ Pempoull war lec'hienn ar gumuniezh-kumunioù] * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080334/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22162 Pempoull war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Oueloù]] [[Rummad:Pempoull]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Porzhioù Breizh]] ftfntpabwx3j0trjkuibm2xonyonvjf 0 17264 2189938 2188784 2026-05-04T14:20:36Z OPAB44 57507 2189938 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Perwenan | anvOfisiel = ''Penvénan'' | skeudenn = Port-Blanc Chapel Notre Dame 09801.jpg | alc'hwez = Chapel Porzh-Gwenn | ardamezioù = CoA br Perwenan.svg | bro = {{Bro-Dreger}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Landreger|Landreger]] | maer = Denise Prud'homm | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 12.07 | hedred = -3.29361111111 | ledred = 48.8122222222 | uk = 45 | ubi = 0 | ubr = 92 | lec'hienn web = [http://www.ville-penvenan.com Ti-kêr] }} '''Perwenan''' (er vro, distaget {{IPA|[pɛr'we:nãn]}}), pe '''Penwenan''' (pelloc'h, distaget {{IPA|[pɛn'we:nãn]}}), a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus [[Breizh]], en arvor [[Treger]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304101930/http://www.viamichelin.fr/web/Cartes-plans/Carte_plan-Penvenan-22710-Cotes_d_Armor-France?strLocid=31NDJjM3YxMGNORGd1T0RFeE9BPT1jTFRNdU1qazFOalk9 Kartenn eus ar gumun]</ref>, e [[kanton Landreger]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == Perwenan zo ur gumun war lez [[Mor Breizh]]. ===Kumunioù amezek=== *Er c'hornôg : [[an Trevoù]], *Er reter : [[Plougouskant]], *Er mervent : [[Priel]], *Er su : [[Kamlez]], hag ur c'harter anvet Kerwenan e brezhoneg. ===Karterioù=== *[[Bugelez]] : kêriadenn hag aod, *Pelineg : bae, *[[Porzh-Gwenn]]. <gallery> Restr:PerwenanPorzh-Gwenn01.jpg|Porzh-Gwenn Restr:PerwenanPorzh-Gwenn02.jpg|Porzh-Gwenn </gallery> *E-tal Perwenan emañ [[Inizi Bugelez]] hag en o zouez emañ [[Gweltaz (enez)|Gweltaz]], [[Enez Ilieg]], [[Enez Varker|Marker]]... == Anv == === Stummoù skrivet === * Bernard Tanguy : '''Plebs Penvean''', Xvet-XIvet; '''Pennguenan''', 1160; '''eccl. de Penvennan''', 1163; '''eccl. S. Petri de Penguennan''', vers 1180; '''Penguenan''', 1228; '''Penguennan, Penvennan''', 1330; '''Penguenan''', fin XIVè s.; '''Penguennan''', 1464; '''Penvenan''', 1731 * Erwan Vallerie : '''Penguennan''', 1160; '''Penvennan''', 1163; '''Penguennan''', 1165; '''Peneguan''', 1188; '''Penvennan''', '''Penguennan''', 1330; '''Penguenan''', 1429, '''Penguennan''', 1516; '''Pla~guenon''', 1630; '''Penguenan''', 1636; '''Penvenant''', 1779 === Gerdarzh === War a seblant, diwar anv ul leanez Gwenan<ref>Bernard Tanguy, heuliet gant Hervé Abalain</ref>. == Ardamezioù == "''Geotet, e deir gebrenn en gul, eilet gant teir gwenanenn en aour; e gab en erminoù''"<ref name=":0">Ardamezioù kanus, gant ''gwenan'', hag n'o deus man da welout gant gerdarzh</ref> Hervez Froger & Pressensé ː "''Geotet, e gebrenn en argant, karget gant tri tintenn en gul an eil dreist egile, heuliet gant teir gwenanenn en aour; e gab en argant e bemp erminig"''<ref name=":0" /> Sturienn ː ''Nerz kalon bepred, douster ivez'' Aozer ː J.P. Fernandez. == Istor == Kavet e vez [[taol-vaen|taolioù-maen]] ha [[peulvan]]où er barrez. Degemeret e voe skrivagnerien veur enni ivez evel [[Anatol ar Braz]], difennet glad sevenadurel ar gumun ha hini [[Treger]] gantañ, ar c'hontadennoù hag ar mojennoù peurgetket, pe [[Jean Guéhenno]], eus an [[Akademiezh c'hall]], kement ha livourien ha sonerien, ha pennoù-bras zo eus ar Rezistañs ivez evel [[André Postel-Vinay]], [[Pierre Lefaucheux]], pe [[Marie-Hélène Lefaucheux]] c'hoazh, homañ ziwezhañ o kemer perzh en emdroadur gwir etrebroadel ar maouezed. === Brezel-bed kentañ === * [[Brezel-bed kentañ]] : 110 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, 13 e [[1914]], 35 e [[1915]], 17 e [[1916]], 16 e [[1917]] ha 29 er prantad [[1918]]-[[1922]]<ref name="Monumant ar re varv">Monumant ar re varv</ref>, d.l.e. 3,96% eus poblañs ar gumun e 1911. === [[Eil Brezel-bed]] === * 52 zen a varvas abalamour d'ar brezel<ref name="Monumant ar re varv"/>. *D'ar [[16 a viz C'hwevrer]] [[1943]] e voe diskaret gant an nijerezioù alaman ur [[B-17]]F eus an [[United States Air Force|US Army Air Force]], marilhet 42-2967 ha kodet PU-G, ha lesanvet "Shak Hak", er-maez da Borzh-Gwenn ha kollet e voe an 10 nijer a oa e bourzh. Ne voe ket adkavet o c'horfoù<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_usaaf_cotes_armor.html Pertes usaaf]; lec'hiet er-maez da Borzh-Gwenn hervez ''Le Trégor'' 08.01.2015, p.6.</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == === An iliz katolik er bourk. === Diavez <gallery> Restr:PerwenanIlizkatolik.jpg </gallery> Diabarzh === Chapel Itron-Varia [[Porzh-Gwenn]] ({{XVIvet kantved}}) === ==== Diavez ==== <gallery> Restr:Penvenan. Port-Blanc. Chapelle. 1931.jpg|Porzh-Gwenn. Chapel. 1931 Restr:Penvenan. Port-Blanc. Visages de la Bretagne.jpg|Porzh-Gwenn. Visages de la Bretagne. 1944 Restr:PerwenanChapelIntron-Varia01.jpg Restr:PerwenanChapelIntron-Varia02.jpg Restr:PerwenanChapelIntron-Varia03.jpg Restr:Penvénan. Port-Blanc. Chapelle. Clocher-porte.gif|Porzh-Gwenn. Chapel. An tour hag an nor </gallery> ==== Diabarzh ==== <gallery> Restr:Penvenan. Port-blanc. Chapelle. Nef.jpg|Porzh-Gwenn. Chapel. Nev</gallery> === Kalvar e Porzh-Gwenn === <gallery> Restr:PerwenanKalvar.jpg </gallery> === Monumant ar re varv === <gallery> Restr:PerwenanMonumantarrevarv.jpg </gallery> == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=2465 |p2=2508 |p3=2614 |p4=2450 |p5=2489 |p6=2434 |p7=2562 |p8=2589 |mammenn=EBSSA |bl9=2020|p9=2473}} == Tud == * [[Gwenc'hlan]], an diouganer, o chom e Porzh-Gwenn. * [[Anatol ar Braz]], dastumet gantañ meur a gontadenn er barrez. * [[Ambroise Thomas]], sonaozour. * [[Charles Lindbergh]], an nijer brudet, a zeuas da Enez Ilieg da chom e-pad tost bloaz, o tec'hout diouzh ar re a vec'h en-dro dezhañ er [[Stadoù-Unanet]] war-lerc'h skrapadenn ha muntr e vab. * [[Aldous Huxley]], skrivagner eus [[Breizh-Veur]], en doa un eil annez e kêriadenn Porzh-Gwenn ivez. * [[Alexis Carrel]], [[priz Nobel]] ar Vezegiezh ha perc'henn [[Gweltaz (enez)|Gweltaz]]. * [[Tina Weymouth]], kanourez ha sonerez gitar-boud ar strollad [[Talking Heads]]. ===Tud bet ganet eno=== * [[Jarl-Vari Guillois]], bet dibunet gantañ galv an [[18 a viz Mezheven]] [[1940]] e brezhoneg er BBC, [[27 a viz Mae]] [[1910]] e [[Porzh-Gwenn]]. ===Tud bet marvet eno=== * [[Jarl-Vari Guillois]], bet dibunet gantañ galv an 18 a viz Mezheven 1940 e brezhoneg er BBC, [[19 a viz Gouere]] [[1994]] e Porzh-Gwenn. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Acigne-d.jpg|80px]] |'''d'Acigné''', aotrounez Trogindi ː ''En erminoù e dreustell zivouedet en gul karget gant teir flourdilizenn en aour''. * Ger-ardamez : ''Neque terrent monstra''<ref>Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. 1890</ref> |- |[[Restr:De Baloré.gif|80px]] |'''de Balore''', aotrounez Kersaozon ''En sabel e c'hastell en aour a zri dour ivez en aour'' (GlB; PPC) |} == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D’ar 16 a viz Genver 2007 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * Klasoù divyezhek stad a zo eno abaoe [[1999]]. * E distro-skol 2025 e oa 38 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (24,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. ===Krennlavarioù=== *(drouk) : ''Perwenan, lorc'hig voan Muioc'h a voged evit a dan''. *(jentiloc'h) : ''An tiez bras a Berwenan / Muioc'h a c'houloù evit a dan''. == Melestradurezh == <gallery> Restr:PerwenanMaerdi.jpg|Ar maerdi. </gallery> ==Darempredoù etrebroadel== ===Gevelliñ=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Caisleán an Chomair]] | 2000 |} ===Keveleriñ=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Niger.svg|border|25px]] [[Niger]] | [[Tabelot]] | 2006 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Penvénan}} == Levrlennadur == * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990 * Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor''. Chasse-Marée. ArMen. 1992 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Perwenan]] q43nwnud25i4m8xw12ly46jdv0yuekf 0 17265 2189942 2124352 2026-05-04T14:29:41Z OPAB44 57507 2189942 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plistin |anvOfisiel = ''Plestin-les-Grèves'' | skeudenn = Plestin-les-Grèves (22) Mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = | bro = [[Treger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Plistin|Plistin]] (pennlec'h) | cp = 22310 | maer = Christian Jeffroy | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 34.52 | hedred = -3.629722222 | ledred = 48.657777778 | uk = | ubi = 0 | ubr = 127 | lec'hienn web = {{fr}}[https://www.plestinlesgreves.bzh/ Ti-kêr] }} '''Plistin''' (distaget: {{IPA|[ˈplistin]}}), ur gumun eus [[Breizh]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. Pennlec’h [[Kanton Plistin]] eo. ==Douaroniezh== * War lez ar stêr [[Yar (stêr)|Yar]] emañ Plistin. Graet eo arvor Plistin gant tornaodoù ha traezhennoù. Unan eus baeoù brasañ Breizh eo, en em astenn a ra eus Sant-Eflamm da [[Lokmikael-an-Traezh|Lokmikael]] a-hed 3&nbsp;km ha galloud a ra ar mor dichalañ betek 1,3&nbsp;km eus an douar. Lec'h uhelañ arvor Plistin eo Hyrglas<ref>Bernard Tanguy ː ''hir'', ha ''glas'' (pe gwer, pe glas, pe louet). Meneget dinda ar stum se e 1086.</ref>, [[Roc'h Hallaz]] (pe "Roc'h Karlez"), ur pezh mell roc'h vras, a sko war bae Sant-Eflamm, 84 m eo en hec'h uhelañ. Kinnig a ra al lec'h-mañ ur panorama 180° war ar bae, hag ul lec'h gwareziñ [[logod-dall]] a zo dindani. Kalz a laboused-mor a vev er vro, evel, da skouer, [[herlegon]]ed, [[kerc'heiz louet|kerc'heized louet]], ha spesadoù laboused aod all. == Anv == '''Stummoù skrivet''' * Régis de Saint-Jouan ː '''Plegestin''', 1096; '''Plestin''', 1330; '''Plestin-les-Grèves''', 07.07.1884 * Bernard Tanguy ː '''Plegestin''', 1086, 1163; '''Plestin''', 1292; '''Plestina''', XII^vet; '''par. de Plestin''', 1330; '''Plestin''', ''c.'' 1330, fin XIV_vet; '''Ploegestin''', 1481 * Erwan Vallerie ː '''Plesgestin''', 1086, 1163; '''Plestin''', '''Plesti''', 1330; '''Plestin''', 1371; '''Ploestin''', 1424; '''Plestin''', 1425; '''Ploestin''', 1426; '''Plestein''', '''Plestin''', 1425; '''Plestin''', 1516; '''Plestin''', 1709 '''Gerdarzh''' * anv den (sant ?) ''Justinus'', e hen-brezhoneg ''Iostin, Iestin'' == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:Plestin-les-Grèves Blason.jpg|80px]] |''En aour, e gebrenn en gul, heuliet gant teir steredenn ivez en gul''<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20160317051629/http://www.letelegramme.fr/ar/imgproxy.php/PhotoIntuitions/2012/08/04/1796165_12700363-ptoschulz-20120801-b129a.jpg?article=20120804-1001796165&aaaammjj=20120804 Ma weler Martin Schultz, Prezidant Parlamant Europa, gant bannielig ar gumun, hag aotrou maer Plistin], {{fr}}[https://web.archive.org/web/20160304212614/http://annielehouerou.bzh/wp-content/uploads/2012/10/perm-plestin-2.jpg Skeudenn ma weler ar skoed ouzh moger an ti-kêr]</ref>. |} == Istor == === {{XVIIvet kantved}} === * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Plistin, Jacques hag Yves Gariou, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]] , ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 202 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,11 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22194&dpt=22&idsource=752&table=bp&maxligne=251 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe pemp anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d’an [[21 a viz Eost|21]] en [[Auvelais]], ur serjant eus an [[70vet Rujumant Troadegiezh|70vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5929569 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>,ar re all d’an [[22 a viz Eost|22]] : ur c’horporal eus ar [[113vet Rujumant Troadegiezh|113vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Signeulx]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5435040 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>,ur soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh|19vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Maissin]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6247297 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha daou soudard eus ar [[47vet Rujumant Troadegiezh|47vet Rujumant Troadegiezh]], unan e [[Sambreville]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5572800 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag egile e [[Falisolle]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7079245 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] ez eas diwar wel en [[Het Sas]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] ur soudard eus an [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5913857 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha mervel a reas er memes lec'h ur c’horporal eus an [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|hevelep rujumant]] abalamour d'e c'hloaziadennoù<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=4295512 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 48 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Trevadennoù ==== * [[Brezel Indez-Sina]]: ur c'habiten eus an archeriezh a varvas abalamour d'e c'hloaziadennoù d'an [[8 a viz Mae]] [[1948]] en ospital e [[My Tho]] e [[Kochinsina]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5443240 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==Melestradurezh== Meur a garter a zo e Plistin, en o zouez emañ dreist-holl reoù Sant-Rok, Sant-Jagu, Sant-Eflamm, Sant-Sebastian, Sant-C'haran, Toull ar C'hirri ha Porzh-Maeleg. {{DilennadDeroù |Titl= Listenn maeroù Plistin}} {{Dilennad |Deroù = ?|Penn = ? |Anv = François Ales |Strollad =?|Karg = (?-?)}} {{Dilennad |Deroù = Meurzh 1971 |Penn = Meurzh 1977 |Anv = Marcel Hamon |Strollad =[[Parti communiste français|PCF]]|Karg = Kuzulier meur [[Kanton Plistin]] (1973-1979)}} {{Dilennad |Deroù = Meurzh 1977 |Penn = Mezheven 1995 |Anv = Roger Rioual|Strollad =[[Parti communiste français|PCF]]|Karg = Kuzulier meur [[Kanton Plistin]] (1985-1992)}} {{Dilennad |Deroù = Mezheven 1995 |Penn = 2020 |Anv = André Lucas |Strollad =[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]] |Karg =[[Labourer-douar]], Kuzulier meur [[Kanton Plistin]] (1998-2011)}} {{Dilennad |Deroù = 2020 |Penn = bremañ |Anv = Christian Jeffroy|Karg = }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} ==Glad ha sevenadur== ==== Glad relijiel ==== *Iliz katolik ''[[Sant Eflamm]]'' a zo deuet da vezañ ur monumant istorel e 1908. Savet eo bet etre ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}}, ar pezh e c'hellomp gwelout war talbenn ar porched e-lec'h m'eo skrivet ar bloaziad 1576. *Chapel ''[[Santez Barba]]'' enskrivet e 1934 evel ur monumant istorel. *Chapel ''[[Sant Yagu]]'', adsavet e 1496 a zo bet benniget e 1498 a zo enskrivet evel monumant istorel. <gallery> Plestin-les-Grèves - Église Saint-Efflam 01.jpg|Iliz Sant Efflamm Plestin-les-Grèves - Fontaine Saint-Efflam 02.jpg|Feunten Sant Efflamm Saint Sébastien (chapelle)-près du Pestin des grèves. Cotes d'Armor..JPG|Chapel Sant Sebastian 139 Chapelle Saint-Efflam.JPG|Chapel Sant Efflamm </gallery> ==== Glad sivil ==== *Kibelldi galian-ha-roman an [[Hogolo]], savet er [[bloavezhioù 50]] g. J.-K. a zo bet miret mat-tre. *Feunteun sant Eflamm, savet er {{XVIIIvet kantved}}, a zo bet enskrivet e 1926 evel monumant istorel. *[[Kastell Lesvaez]] ha [[Maner Kervizioù]], o-daou eus ar {{XVIvet kantved}} ha [[Kastell Leslac'h]] eus ar {{XVIIvet kantved}} a zo bet enskrivet e 1927 evel monumant istorel. *Traoù all: **Maner ar Porzhioù **Kastell Lezormel *Chapel santez Katell *Chapel sant Yagu <gallery> Plestin-les-Grèves - Château de Leslac'h 02.JPG|Kastell al Leslac'h Château de Lesmaës à Plestin-les-Grèves.JPG|Kastell Lesmaez </gallery> ==== Lec'hioù heverk ==== *Porzh [[Toull ar C'hirri]] *[[Roc'h Hellaz]] *al [[Lev-Draezh]]<gallery> Nordbretagne 2008 PD 02.JPG|Traezhen Sant-Efflamm 022 Plestin.JPG 015 Plestin.JPG 026 Plestin.JPG </gallery> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=2794 |p2=2912 |p3=3018 |p4=3222 |p5=3237 |p6=3413 |p7=3615 |p8=3660 |p9=3640 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * Eus 1924 da 1926, a oa mestr ar skrivagner [[Alan an Diuzet]] war ar [[jedoniezh]] hag ar [[skiantoù]] e skolaj eil-derez Plistin. * [[sant Eflamm]] * [[santez Enora]] * [[Sant Yestin]] * [[Marcel Hamon]], stourmer gall, maer kozh hag [[kuzulier meur]] ha depute [[komunour]]. * [[Jean-Pierre Abraham]], skrivagner. * [[Yves Tanguy|Erwan Tangi]], livour dreistwirvoudel hag en deus bevet e Plistin. * [[René Largillière]], alvokad ha skrivagner, hag oberer un dezenn war [[sent Breizh]]. * [[Macario Vitalis]], livour [[filipat]] en deus bevet e Plistin. * [[André L'Henoret|Andrev an Enored]], beleg micherour. * [[Simonet Richard]], kenlodek en [[Emgann an Tregont]]. * [[Yann Kerlann]], emsaver ===Tud bet ganet eno=== * [[Eflamm ar Maout]] (1764-1852), apotiker. * [[Julien Clisson|Juluen Sklison]] ([[Paotr Juluen]]), beleg ha [[Skrivagnerien vrezhonek|skrivagner brezhonek]], (° [[19 a viz Kerzu]] [[1883]]). * [[Even Begaignon]], eskob [[Landreger]], er bloavezhioù 1362 da 1371, ganet e Plistin. * [[Jeanne Bohec]], stourmerez c'hall, skrivagnerez, kelennerez ha politikerez, ganet ha marvet e Plistin. ===Tud bet marvet eno=== * [[1938]] : [[Erwan-Vari Gwazdoue]], barzh. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Adam de Kermalvezan.jpg|80px]] |'''Adam''' Aotrounez Kermalvezan ''Brizhet etre argant ha gul, e vevenn en sabel bezanted en argant''<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. 1890 (diwar Guy le Borgne)</ref> |- |[[Restr:De Bégaignon.gif|80px]] |'''de Bégaignon''' Aotrounez al lec'h se, Kerhuidonez, ha Rumen ''Plezhek etre argant ha gul'' (siell 1420) |- |[[Restr:De Bérien.gif|80px]] |'''de Bérien''' Aotrounez Kerrannou ''En argant e deir eilenn en gul; e c'hrenngonk en aour karget gant ul leon en sabel'' |- |[[Restr:De Coëtlogon.gif|80px]] |'''de Coëtlogon''' Aotrounez Kerberio ''En gul e zri skoedig en erminoù'' |} == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== * D’an 8 a viz Meurzh 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 9 a viz C'hwevrer 2007 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. ===Deskadurezh=== * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1999]]. * E distro-skol 2025 e oa 71 skoliad er c'hlasoù divyezhek (34,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Ar sportoù == *Porzh kozh [[Toull ar C'hirri]], war aber an [[Douron]], a zo deuet da vezañ ur porzh gwarez evit bigi dudi. Betek eno e teu d'ar porzh al listri-bale eus [[Beg-Douar]] war [[Beg an Arvor]]. *Sportoù bageal a vez graet e Sant-Eflamm. Tu zo d'ober karr-dre-lien, katamaran, plankenn-dre-lien, kaiak-mor. *Pa vez redadegoù kezeg war al Lev-draezh, e teu 1700 vakañsour ha c'hoarier bennak da glaoustreañ war ar c'hezeg. == Darempredoù etrebroadel == ===Gevelliñ=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Cornwall.svg|border|25px]] [[Kernev-Veur]] | [[Lannstefan]] | 1984 |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Feldheim]] | 1998 |} == Levrlennadur== * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor''. Chasse-Marée. ArMen. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:Plestin-les-Grèves}} * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160308075719/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22194 Plistinn war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 5h1sfbz0ahjzhpg37gyc9h9k2ex8aca 0 17266 2189943 2120167 2026-05-04T14:30:51Z OPAB44 57507 2189943 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploubêr | anvOfisiel = ''Ploubezre'' | skeudenn = Ploubezre. Panneau d'agglomération.jpg | alc'hwez = Panell mont-tre. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger-Goueloù]] | kanton = [[Kanton Lannuon|Lannuon]]<small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Plistin|Plistin]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22300 | maer = Brigitte Gourhant | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 31.44 | hedred = -3.4481 | ledred = 48.7042 | uk = 94 | ubi = 3 | ubr = 104 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ploubezre.fr/ www.ploubezre.fr] }} '''Ploubêr''' (distaget: {{IPA|[pluˈbɛːr]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e Treger, sko ouzh Kêr-[[Lannuon]], hag e [[kanton Plistin]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. ==Douaroniezh== Ploubêr he deus al [[Leger]] evit bevenn ouzh reter ([[Plûned]], Bulian / [[Lannuon]]), ha gwazh Min-Ran ouzh kornog ([[Plouilio]]) <gallery mode="packed" heights="120px" style="margin-top:15px;">Léguer - Moulin du Losser.jpg|Milin al Losser, war al Leger</gallery> Kumunioù amezek : [[Lannuon]] ; [[Tonkedeg]] ; [[Ar C'houerc'had]] ; [[Plouared]] ; [[Plouilio]]. == Dezougen == <gallery> Kerauzern Gare 2015 - direction Lannion 1.JPG|Ar porzh-houarn. Kerauzern Gare 2015.JPG|An ti-gar. </gallery> * War al linenn [[Hent-houarn Lannuon Plouared|linenn hent-houarn Lannuon Plouared]] emañ Ploubêr. ==Anv== Bernard Tanguy : ''Plebs Petri'', 1330, 1369, 1387 ''Plebs Sancti Petri'', ''c''. 1330; ''Ploubezre'', 1481; ''Ploebesre'', 1486 Erwan Vallerie : ''Plebis Petri'', 1330; ''Plebe Petri'', ''Plebe Petri vel Plebeello'', 1371; ''Ploeebre'', 1404; ''Ploebezre'', 1516; ''Plou Berre'', 1630; ''Plou-Pezre'', 1636 Savet diwar ar ger ''[[plou|ploue(v)]]'' hag an anv [[Pêr]], a oa ''Pezr'' e [[krennvrezhoneg]], eleze ar stumm ofisiel «Ploubezre». == Ardamezioù == == Istor == === [[Henamzer]] === <gallery mode="packed" heights="250px">Ploubezre. Carte Le Diuzet.jpg|Ploubêr, war an hent roman eus Karaez da Berroz-Gireg<br>Kartenn An Diuzet</gallery> === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 135 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,65% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=18385 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; tri milour eus ar gumun a varvas pe a yeas diwar wel e [[Belgia]] e penn- kentañ ar brezel : d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]] ez eas unan diwar wel en [[Arsimont]], soudard en [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|48vet Rujumant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6362223 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha lazhet e voe ur soudard eus an [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|48vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Maissin]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6922747 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, unan all, bet gloazet, a varvas e [[Sambreville]] d’an [[2 a viz Gwengolo]] [[1914]], soudard en [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5816702 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] ur soudard eus ar [[74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=989611 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha mont a reas diwar wel ur soudard eus an [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7068696 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 25 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour er [[Viêtnam]]. == Monumantoù ha traoù heverk == Skrivadur krennvrezhonek war voger iliz ar c'hreiz-kêr <blockquote style="font-family:Palatino; font-size:1.2em; font-style:italic>« Tut mat ho pater leveret o tremen ploebezr en bezret »</blockquote> <gallery> Ploubezre (22) Église 01.JPG|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. <gallery> Ploubezre - Chapelle de Kerfons-en-Kerfaouës - Martin-Sabon 09.jpg Chapelle de Kerfons-en-Kerfaouës - Ploubezre - Côtes d'Armor - France.jpg Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Extérieur 29.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Extérieur 06.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Extérieur 27.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Extérieur 28.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Extérieur 24.JPG </gallery> <gallery> Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Jubé 01.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Charpenterie 02.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Jubé 03.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Jubé 04.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Intérieur 01.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Jubé 05.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Annonciation 01.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Jubé Ange 04.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Jubé Ange 05.JPG Ploubezre (22) Chapelle de Kerfons Charpenterie 03.JPG </gallery> * Chapel Kerfaouez (Kerfoñs). <gallery> Chapelle Saint-Fiacre de Runfao.JPG Chapelle Saint-Fiacre de Runfao 3.JPG </gallery> * Chapel Runfao. <gallery> Château Kergrist.jpg|Kastell Kergrist. </gallery> * Kastell Kergrist. <gallery> Château de Coatfrec à Ploubezre 07.JPG Château de Coatfrec à Ploubezre 01.JPG Château de Coatfrec à Ploubezre 04.JPG Château de Coatfrec à Ploubezre 02.JPG Château de Coatfrec à Ploubezre 12.JPG </gallery> * Kastell Koadfreg. <gallery> Cinq-croix-ploubezre.jpg FR-22211 cinqcroix01.jpg </gallery> * Ar Pemp Kroaz. <gallery> Monument aux Morts de Ploubezre.jpg </gallery> * Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=18385 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113012 Memorial Genweb]</ref>. == Tud == *[[Yann Derrien]] (1920-2007), kaner ha saver kanaouennoù, bet ganet eno. *[[Fañch Peru]], skrivagner, bet ganet eno. *[[Madalen an Amour]], skrivagnerez, bet ganet eno. *[[Marsel Klerg|Klerg]] (1912-1984), skrivagner, yezhour hag emsaver, bet kure eno. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Barac'h du Rest.jpg|80px]] |'''de Barac'h''', aotrounez Launay ha Rest | * Dougen a ra ur groaz dentek ouzh kab, heuliet ouzh kab gant daou beul dentek hag ouzh beg gant teir c'housourin dindan ar groaz (siell [[1381]]); livioù disanvet. [PPC] |- | | | |} == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1= |p2=1934 |p3=2196 |p4=2652 |p5=2709 |p6=2626 |p7=2922 |p8=3633 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 29 a viz Mae 2009 e oa bet votet ar garta [[Ya d’ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * Skol divyezhek a oa bet graet eno adalek [[2000]] betek [[2010]]. * E 2010 eo bet kaset eo an hentad divyezhek da Lannuon. * E distro-skol 2025 e oa 32 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (14,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Gevelliñ == *[[Llanbradach]], {{Kembre}} ([[1990]]) ; ur ''Rue de Ploubezre'' zo eno, e galleg. ==Levrlennadur== * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:Ploubezre}} * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307075552/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22211 Ploubêr war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] qp6hh00vb0tivsnqrk5gqenqjaya0y8 0 17268 2189947 2167621 2026-05-04T14:36:11Z OPAB44 57507 2189947 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plounevez-Moedeg | anvOfisiel = ''Plounévez-Moëdec'' | skeudenn = Mairie Plounévez-Moëdec.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = | bro = {{Bro-Dreger}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Plouared|Plouared]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Plistin|Plistin]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22810 | maer = Gérard Quilin | amzer-gefridi = [[2020]]-2026 | gorread = 40.36 | hedred = -3.44 | ledred = 48.557222222 | uk = 205 | ubi = 58 | ubr = 222 | lec'hienn web = }} [[Restr:Plounévez-Moëdec. Panneau d'agglomération.jpg|thumb]] '''Plounevez-Moedeg''' a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Bro-Dreger]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == Ar gumun he deus al [[Leger]] war bevenn sav-heol, hag ar Gwig war e c'hristeiz. Kumunioù amenek : [[Lanvaeleg]]; [[Plouared]]; [[Ar C'houerc'had]]; [[Tregrom]]; [[Benac'h]]; [[Lokenvel]]; [[Logivi-Plougraz]] == Anv == B. Tanguy : ''Plebs Nova'', 1297, c. 1330, fin XIV^vet; ''Ploenevez'', 1427, 1444, 1554; ''Plounevez'', 1600; ''Plounevez-Moidec'', 1723; E. Vallerie : ''Plebe Nova'', 1330; ''Ploenevez'', 1516; ''Plouenez'' 1630; ''Plounevez-Moedic'', 1779 == Ardamezioù == N'ez eus ket. Ar Gumunn a ra gant ul logo. == Istor == Dre he anv, tu ez eus da welout ''Plou-Nevez'' evel un tamm distaget diouzh ur ''plou'' koshoc'h. Soñjet ez eus bet e [[Plounerin]]. Mes soñjet e vez ivez e [[Plouared]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 170 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,58% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47479 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; tri milour eus ar gumun a varvas pe a yeas diwar wel e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]]: unan a yeas diwar wel en [[Ham-sur-Sambre]], soudard en [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|48vet Rujumant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6362223 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, unan a varvas e [[Maissin]], soudard en [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7031899 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha lazhet e voe ur c’habiten eus an [[51vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|51vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Villers-la-Loue]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7029831 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] ez eas ur soudard diwar wel e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]], en [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6995483 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Kefioù e-kichen ar Gwig, Koad Pikard, Kergrec'h ([[Oadvezh an houarn]]). * kreñvlec'h Santez-Yuna (mare roman). <gallery> Plounévez-Moëdec (22) Église 03.JPG Église Saint-Pierre - Plounévez-Moëdec - 02.jpg Église Saint-Pierre - Plounévez-Moëdec - 14.jpg|Kizelloù a-us an nor veur Plounevez-Moédec. Eglise. Porche latéral 2003.gif|Porched war ar c'hreisteiz Plounevez-Moëdec. Eglise. Grande porte. 2003.gif|An nor veur gwellet a-dost; 2003 Plounevez-Moëdec. Escalier et calvaire 2003.gif|Skalieroù ha kalvarig. 2003 Plounévez-Moëdec. Côté est de l'enclos paroissial. 2003.gif|Tu reter ar vered </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr'' hag he bered (bet enrollet an 12 Mae 1932). <gallery> Chapelle Sainte-Jeune de Plounévez-Moëdec - 02.JPG|Chapel ''Santez Yuna''. </gallery> * Chapel ''Santez Yuna'' (1573-1621). Bet enrollet ar 17 Kerzu 1970. * Chapel ''Sant Yann'' Keramanac'h, he vered hag he c'halvar (bet enrollet an 19 Here 1922) * Chapel ''Sant Lavant'' (pe ''Sant Laorañs'') (XVIII^vet). An tour a zo bet enrollet an 20 Genver 1926. Ar chapel a zo bet adkempennet e 1988, a-drugarez da Ao. Delestre. * Kroaz Golet, enrollet ar In Mae 1933. * Chapel sant Tual Kerpabu (XVI^vet). * Feunteun Kerdelahaye (XVI^vet). * Maner Kermel (Kermel Bihan) (XV^vet). * Kastell Porz an Park (XVIII^vet). <gallery> Plounévez-Moëdec. Grange en tuiles. rue Bel-Air. 2003.gif| </gallery> * Grañj toet gant teol. * Monumant ar re varv (1914-1918), luc’hskeudennoù ha kartenn-bost <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47479 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=47479 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv (1939-1945), luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=61832 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1922 |p2=2066 |p3=1890 |p4=1641 |p5=1482 |p6=1347 |p7=1413 |p8=1447 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'ar 27 a viz Ebrel 2010 e oa bet votet live 3 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. ===Deskadurezh=== * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[2002]]. * Abaoe distro-skol [[2008]] emañ staliet Skol Diwan ar C'hoadoù e Plounevez-Moedeg. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 47 skoliad (42,3 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> == Melestradurezh == == Tud == * Fañch-Mari Kergariou a Gozker. * [[Frañsez Vallée]] (Plounevez, 26 Gwengolo 1860 - Roazhon, 3 Mezheven 1949). Yezhoniour war ar brezhoneg. Aozer : ''Leçons élémentaires de grammaire bretonne'' (1902); ''Grand dictionnaire français-breton'' -1931, 1948) * Maoris Noges (mab ur merc'h Vallée) * Tad Armañs Vallée * Fañch Vallée (01.Genver 1912 - 1944) === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Keramoroch.gif|80px]] |'''de Keramoroc'h''' Aotrounez al lec'h se |''Treustellet etre aour ha gul, e vevenn goñchek en gul'' |- | | | |- | | | |} == Levrlennadur == * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plounévez-Moëdec}} * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307075641/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22228 Plounevez-Moedeg war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}}[http://www.infobretagne.com/plounevez-moedec.htm Plounevez-Moedeg war Infobretagne] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] ml02y7gvrdoegmvaxk5nu5ehrvpfjmf 0 17269 2189952 2183719 2026-05-04T14:39:18Z OPAB44 57507 2189952 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Rospezh | anvOfisiel = ''Rospez'' | skeudenn = Église Saint-Pierre et Saint-Paul de Rospez.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = | bro = [[Treger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Lannuon|Lannuon]] | cp = 22300 | maer = Jacques Robin | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 13.24 | hedred = -3.382222222 | ledred = 48.730277778 | uk = 80 | ubi = 31 | ubr = 112 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.rospez.fr Ti-kêr] }} [[Restr:Rospez. Panneau d'agglomeration.jpg|right|230px]] '''Rospezh''' (distaget {{IPA|[ˈrospəs]}}) a zo ur gumun eus [[Treger]], e [[Breizh]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], hag en [[Arondisamant Lannuon|arondisamant]] ha [[kanton Lannuon]]. == Douaroniezh == * Emañ ar gumun 9 c'hilometr er reter da [[Lannuon]]. Ur gumun vihan eo gant ur 1 600 annezad bennak. Ur gumun diwar ar maez eo bet e-pad pell met o cheñch emañ tamm-ha-tamm abaoe ur pennad. Kreskiñ a ra ar bourk, diwar goust douaroù labour. Tachennoù nevez a zo bet digoret evit lojañ an dud, evel e [[Komanant Nonenn]], ur c'harter nevez-flamm. Ar stêr [[Gindi]] a ra disparti gant [[Kaouenneg-Lanvezeeg]]. Kumunioù amezek : [[Louaneg]]; [[Kervaria-Sular|Kervaria-Sulard]]; [[Trezeni]]; [[Lanvilin]]; [[Kemperven]]; [[Kaouenneg-Lanvezeeg]]; Lannuon ([[Bulien]]; [[Brelevenez (Lannuon)|Brelevenez]]). == Anv == * B. Tanguy : ''Rosbeith'', 909; ''Rospez'', fin XIV^vet; 1437, 1486 * E. Vallerie : ''Rosbeith'', IX^vet; ''Rospen'', 1516 * An anv Rospezh (''Rosbeith'' gwechall) a zo savet gant ar ger kozh "[[roz]]" (ur [[run]]), hag ur ger all dianav hag a zo liammet ouzh ar ger brezhonek kozh "paith" a gaver e [[kembraeg]] c'hoazh, o talvezout kement ha plaenenn (?). Rospezh a zo bet ur barrez adalek 1437 (diwar dielloù eus al Liger Atlantel, B2982). == Istor == * Hent galian ha roman eus [[Ar Roc'h-Derrien|ar Roc'h Derrien]] da [[Lannuon]] : <gallery>Rospez. Carte. Le Diuzet.jpg|</gallery> * Un disrann eus parrez [[Louaneg]] eo. Rospezh a c'hellfe bezañ ur diazezadur kozh. Ul lec'h anvet "Rospez-Meur" a oa gwechall. E 1521 e oa bet degaset barnerezh roueel [[Lannuon]] da Rospezh abalamour d'ar [[Bosenn|vosenn]]. === [[XXvet kantved|xx<small>^vet</small> kantved]] === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 48 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,15 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911 . ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel . == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ====Klasoù divyezhek==== * Klasoù divyezhek a zo er skol gatolik prevez abaoe [[2004]]. * E distro-skol 2025 e oa 31 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (14 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Tumulus Beauregard (arum). * Hent galian-ha-roman eus [[Ar Roc'h-Derrien]] da [[Lannuon]]. * Kroaz Rolland (1410). <gallery> Rospez. Monument aux Morts 1.jpg Rospez. Monument aux Morts 2.jpg </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=112393 Memorial Genweb]</ref>. * Bez' ez eus ur poull-kannañ brav-kenañ nevez-adc'hraet. === Chapel Sant-Andrev a Gerwenn (XV^vet) === <gallery> Rospez. Saint-André. Croix.jpg</gallery> === '''Chapel Sant Tomael (XVII^vet)''' === <gallery> Rospez. Chapelle Saint-Dogmael 1.jpg| Rospez. Chapelle Saint Dogmael. 21.jpg| Rospez. Chapelle Saint-Dogmael. Vitrail armorié.jpg|Gwerenn livet gant ardamezioù</gallery> === Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. Hent ar Groaz e brezhoneg === skeudennoù all da zont Lavaret a zo bet hag iliz Rospezh e oa unan eus ar re vilañ eus bro Lannuon (evel hini Servel) . Ma'z eo gwir hag eo un tamm divalav en diavez, bez ez eus traoù talvoudus bepred da welout e-barzh. ==== Diavez ==== <gallery>Rospez. Eglise. Clocher.jpg|An tour</gallery> ==== Diabarzh ==== <gallery>Rospez. Eglise. Bannière. Sainte Anne.jpg|Banniel Zantez Anna</gallery> ==== Hent ar Groaz ==== <gallery> Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Jugement.jpg|1. Jezuz barnet d'ar marv Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Jésus est chargé de sa croix.jpg|2. Jezuz sammet gant ar Groaz Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Jésus tombe une première fois.jpg|3. Jezuz a gouezh evit ar wech gentañ Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Mère.jpg|4. Jezuz en em gav gant e vamm Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Simon.jpg|5. Simon Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Véronique.jpg|6. Veronika Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Jésus tombe une deuxième fois.jpg|7. Jezuz a gouezh un eil gwech Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Femmes.jpg|8. Jezuz ha merc'hed Israel Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Jésus tombe une troisième fois.jpg|9. Jezuz a gouezh un dervet gwech Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Jésus déshabillé. 10.jpg|10. Jezuz a zo diwisket Rospez. Chemin de Croix. Jésus attaché.jpg|11. Jezuz a zo staget ouzh ar Groaz Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Jesus port sur la Croix.12.jpg|12. Jezus marv war ar Groaz Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Pieta. 13.jpg|13. Korf Jezuz a zo roet d'e vamm. Itron Varia Druez Rospez. Eglise. Chemin de Croix. Mise au tombeau. 14.jpg|14. Jezuz a zo sebeliet </gallery> === Kroazioù === == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2000 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=737 |p2=758 |p3=1163 |p4=1630 |p5=1622 |p6=1525 |p7=1663 |p8=1742 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Listenn aotroù maer lec'h-oc'h-lec'h}} {{Dilennad |Deroù = 1998 |Penn =2004|Anv = Jean-Claude Lagadec |Strollad = PS |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = 2004 |Penn = 2008|Anv = Martine Le Diuzet |Strollad = |Karg = }} {{Dilennad |Deroù = Meurzh 2008 |Penn =-|Anv = Jacques Robin |Strollad = |Karg = Gwaz takad-bro}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[An Cheathrú Rua]]{{Daveoù a vank}} | (ur raktres hepken, war a seblant) |} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1871]] : [[Erwan-Vari Gwazdoue]], barzh. ===Tud douaret eno=== *[[Gwilherm Dubourg]] (1928-1988) interet eno. == Levrlennadur == * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Rospez}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22265 Rospezh war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 32iwadbedlpuiumzymgy436m2rlnpnx 0 17270 2189954 2184737 2026-05-04T14:40:48Z OPAB44 57507 2189954 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Rostrenenn | anvOfisiel = ''Rostrenen'' | skeudenn = Ti-Kêr Rostrenenn.JPG | alc'hwez = Ti-kêr Rostrenenn. | ardamezioù = Blason Rostrenen.svg | bro = {{Bro-Gerne}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton Rostrenenn|Rostrenenn]] | insee = 22266 | cp = 22110 | maer = Guillaume Robic | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2032]] | gorread = 32.17 | hedred = -3.318134 | ledred = 48.235436 | ubi = 152 | ubr = 262 | lec'hienn web = {{fr}} [http://www.rostrenen.fr Ti-kêr] }} '''Rostrenenn''' (distaget {{LFE|[(h)ʀosˈtʀen]}} ha {{LFE|[ˈ(h)ʀostʀen]}} er vro<ref>{{fr}} ''Nouvel atlas linguistique de la Basse-Bretagne'', 2001, kt 6.</ref>) zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamant gall|departamant]] [[Aodoù-an-Arvor]] hag unan eus [[kêr]]ioù brasañ Kreiz Breizh, 3 132 a dud enni e [[2020]]. Ur barrez eus [[Eskopti Kerne|Eskopti kozh Kernev]] a-raok [[1790]] ha [[kêr-benn]] ar Vro [[Fisel]] eo. ==Anv== *Bernard Tanguy (1992) ː ''Rostrenen'', 1248 ; ''Rostraenen'', 1254 ; ''Rostrenen'',1262, 1267, 1269 ; ''Rostraenen'', 1270, 1285 ; ''Rostrenein'', 1294 ; ''Rostrenen'', 1296 ; ''Rostrainen'', 1317 ; ''Rostraenein'', ''c''. 1330 ; ''Rosdrenen'', 1368 ; ''Rostrenen'', 1535-1536. *''Rostraenen'' e oa en {{XIIIvet kantved}}<ref>{{fr}} Tanguy, Bernard. ''Les noms de lieux bretons – 1. Toponymie descriptive'', Studi n° 3. Rennes : Centre Régional de Recherche et de Documentation Pédagogiques, Septembre 1975, p. 79.</ref>. *Erwan Vallerie (1995) ː ''Rostrenen'', 1267 ; ''Rostroenen'', 1270 ; ''Rostrenein'', 1294 ; ''Rostrenan'', 1306 ; ''Rotrelen'', ''Rotrelan'', 1320 ; ''Rostrenen'', 1328 ; ''Rostrenan'', 1352 ; ''Rostrenen'', 1354, 1368 ; ''Rosdrenen'', 1368 ; ''Castro de Rostrelehen'' ? ; ''Rostraenen'', 1371 ; ''Rostrenan'', 1379 ; ''Rosternen'', 1536 ; ''Rostrenan'', 1593 ; ''Rosternan'', ''Rosternen'', 1636 ; ''Rosternen'', 1731. *Dont a rafe an anv-se eus "roz" (un dorgenn) ha "drez/drezenn" : torgenn an drez(enn).<ref>http://www.infobretagne.com/rostrenen.htm</ref> ==Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Rostrenenn''|gwalarn=[[Mêl-Karaez]]|norzh=[[Kergrist-Moeloù]]|biz=[[Plounevez-Kintin]]|kornôg=[[Groñvel]]|reter=[[Plougernevel]]|gevred=''[[Bonen]]'', [[Melioneg]]|su=[[Groñvel]], ''[[Bonen]]'', [[Melioneg]]|mervent=[[Groñvel]]|enklozadur=}} === Dezougen === * War al linenn [[Hent-houarn Karaez Loudieg|hent-houarn Karaez Loudieg]], serret, emañ Rostrenenn. [[Skeudenn:RB-Rostrenen.jpg|center|thumb|upright|An ti-gar]] ==Ardamezioù== {| |- |[[Restr:Blason Rostrenen.svg|60px]] | :''En erminoù e deir zreustell en gul'' *Sturienn : ''Oultre'' ("Uheloc'h bepred"), tiegezh Rostrenenn. |} ==Istor== ===Deroù=== E-pad ar prantad galian-ha-roman eo deuet Rostrenenn da vezañ ur c'hroashent asambles gant Karaez (Vorgium) abalamour d'ar [[marc'had]] dreist-holl. Dont a ra da vezañ ur [[kêriadenn|gêriadenn]] da vat pa vez savet ur [[kastell-kreñv|c'hastellig]] e koad-[[prenn]] e-kichen ur [[stank]]. An [[ti-kêr]] a vez kavet bremañ er plas-se. Ar c'hastellig-se a oa bet savet gant ur [[baron]] er {{VIIvet kantved}} goude Jezuz-Krist. ===Baronelezh ha kastell=== En {{XIvet kantved}} e voe savet un [[tour-meur]] e plas ar c'hastellig. Galloudus e teuas [[baronelezh]] Rostrenenn da vezañ d'ar mare-se pa oa e varon ([[Riwalon]] aet da senesal [[Breizh]] e [[1068]]). En em ledañ a rae levezon baronelezh Rostrenenn war pevar c'hanton betek an [[Dispac'h gall]] e [[1789]]. Ar c'hastell a oa kelc'hiet gant [[moger-difenn|mogerioù-difenn]] uhel hag gant ar stank bepred. Lod eus baroned Rostrenenn o deus bet ur pouez bras en istor: [[Jafrez Rostrenenn]] e-pad an [[Eizhvet kroaziadeg]] (en {{XIIIvet kantved}}), ar baron [[Pêr VI Rostrenn|Pêr VI]] hag a vrezele gant [[Beltram Gwesklin]] (e 1370) hag ar baron [[Pêr VIII]], [[letanant armeoù ar Roue|letanant an armeoù]] gall, ivez, a skarzhas ar [[Brezel Kant Vloaz|Saozon]] eus [[Frañs]] kuit gant [[Janed Ark]]. E [[1581]], Toussaint de Beaumanoir, mestr-kamp armeoù ar Roue ha baron Rostrenenn a greñvaas an tour-meur. E [[1592]], e-pad tri bloavezh e talc'has ar c'hastell ouzh an enebourien. Met en trede bloavezh e kouezhas ar c'hastell en e boull ha distrujet e voe evit na c'hellje ket bezañ implijet ken. Distrujet e oe da vat diwar urzh ar roue gall [[Herri IV a Vro-C'hall|Herri IV]] e [[1601]], dindan Elena Rostrenn, merc'h Toussaint. Ur c'hastell nevez evit an [[annez]] a voe savet gant un embregour o chom e [[Kemper]] diwar c'houlenn an dugez Elbeuf, baronez Rostrenenn en {{XVIIIvet kantved}}. Ar varoned ziwezhañ a chomas er c'hastell-se betek an [[Dispac'h gall]]. Un [[toull-bac'h]] a voe graet gantañ (evel Kampostal), [[ti an archerien]] a vo staliet e-barzh da c'houde. [[Tudjentil]] ar vro a voe toullbac'het er c'hastell e-pad an Dispac'h. E-pad labourioù [[kanol Naoned-Brest]] e servije ar c'hastell da bareañ ar brizonidi bolitikel, un [[ospital]] e oa d'ar mare-se. Implijet eo bet ivez evel skol ar merc'hed betek [[1935]], skoliatet e voent goude en ur savadur nevez: ar skol Édouard Herriot. Ar c'hastell en deus servijet evit bezañ skol an holl vugale e-pad an [[Eil brezel-bed]], dre ma oa ar c'h[[kommandantur]] e skol ar merc'hed. Ar peurrest eus ar c'hastell a zo bet distrujet evit sevel an [[ti-post]]. === {{XIXvet kantved}} === === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 109 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,55 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22266&dpt=22&idsource=20837&table=bp&maxligne=145 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; unan anezhe a voe lazhet e [[Bellefontaine]] e [[Belgia]] d'an [[22 a viz Eost]] [[Eost]] [[1914]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6245904 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag unan all e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]]<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6571254 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Yuzevion a gavas repu e Rostrenenn e-pad ar brezel; unan anezhe, dimezet gant ur plac'h eus ar vro, a voe flatret ha serret, mervel a reas en [[Auschwitz]]; ur vamm hag he div blac'hig a c'hellas chom kuzhet betek an Dieubidigezh<ref>{{fr}} "Le Télégramme", 29 a viz Ebrel 2013</ref>. * Kemeret e voe 36 000 Lur en ti-post ha 100 000 Lur er ''Banque populaire'', gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 25 a viz Ebrel 1944, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}} Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 207, Dastumadenn ''Guerres et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>. * Mervel a reas 25 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas pevar milour eus ar gumun er [[Viêtnam]]. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun. ===== [[Tchad]] ===== * [[Oberiadenn Tacaud]]: un adjudant eus ar gumun a varvas d’an [[29 a viz Genver]] [[1978]] e [[Faya Largeau]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6373317 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Bonen ==== * E 1970 e voe staget kumun [[Bonen]] ouzh hini Rostrenenn. ===Diorroadur=== En em ledet eo ar gêr tro-dro d'ar c'hastell, dreist-holl war [[torgenn|dorgenn]] ar Minioù (263 metrad uhelder). A-raok an [[Dispac'h gall]] e veze [[korvo]]et ar [[koad|c'hoadeier]] a oa tro-war-dro, diorroet eo ar gêr dre-se. 900 annezad a oa da vare an [[Dispac'h gall]]. E [[1790]] e teu Rostrenenn da vezañ ur gumun. Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Rostrenenn da benn ur [[bann]]<ref>{{fr}} J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. Krouet voe neuze un [[takad]] evit labourat an douar, Rostrenenn o vezañ e-kreiz. A-drugarez da ziorroadur ar c'hehentiñ e teu kêr da vezañ liammet ouzh an diavaez. Diorroet 'vez ar skoliata ivez, degas a ra skolidi ha studierien. Dont a ra da vezañ ur gêr [[artizanerezh|artizanel]] ha [[kenwerz]]hel. Da Veurzh e c'heller kavout ar [[marc'had]] e pep lec'h e kêr. Ur [[mediaoueg|vediaoueg]] brav-tre a zo bet savet e [[1993]]. ==Monumantoù ha traoù heverk== <gallery> Iliz Rostrenenn.JPG|An iliz katolik. Feunteun Rostrenenn.JPG|Ar feunteun. Chapel Lokmaria Rostrenenn.JPG|Chapel Lokmaria. Manoir de Campostal (1).jpg|Maner Kampostal. </gallery> * Iliz katolik ''Itron Varia an Draeneg'', savet er {{XIVvet}}-{{XVIIvet}}-{{XIXvet kantved}}. Bet chapel ar c'hastell-kreñv. * Feunteun ({{XVIvet kantved}}). * Chapel ''Sant Jakez'' ({{XVvet kantved}}). * Chapel Lokmaria ({{XVvet kantved}}). * Tiez kozh ({{XVIIvet kantved}}). * Maner Kampostal. * Monumant ar re varv el leurgêr e-kreiz ar vourc'h, luc'hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=20837 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[30 a viz Genver]] [[1921]]<ref>{{fr}} [https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/7014/rostrenen-place/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=106798 Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |bl9=2020 |p1=3554 |p2=3658 |p3=3875 |p4=3868 |p5=3664 |p6=3598 |p7=3397 |p8=3224 |p9=3132 |mammenn=EBSSA }} == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[1761]] : [[Olivier Perrin]], [[engravour]] ha [[livouriezh|livour]]. * [[1855]] : [[Yann ar Fusteg]], drouiz-meur. * [[1857]] : [[Yann Vari Joanno]], saver pezhioù-c'hoari brezhonek. * [[1888]] : [[Eugène Bouché]], eskob [[Sant-Brieg]] ha Landreger. * [[1945]] : [[Marie-Renée Oget]], kannadez e Bodadenn Vroadel Pariz. * [[1956]] : [[Jañdo Robin]], skolaer ha stourmer politikel ha yezhel. * [[1958]] : [[Françoise Morvan]], skrivagnerez c'hallek. === Tud marvet eno === * [[1923]] : [[Filomena Kadored]], skrivagnerez vrezhonek. * [[1935]] : [[Yann Vari Joanno]], saver pezhioù c'hoari. * [[1973]] : [[Jules-Charles Le Bozec]], kizellour, d'ar [[24 a viz Here]]. * [[1986]] : [[Lomig Doniou]]. === Tud liammet ouzh Rostrenenn pe o deus bevet eno === *[[Christophe Honoré]], skrivagner ha den a sinema gallek. *[[Glenmor]], barzh ha kaner brezhonek ha gallek. *[[Gregor Rostren]]enn, geriadurour. *[[Pêr Bourdellez]], beleg ha skrivagner brezhonek. *[[Yann Talbot]], beleg ha skrivagner brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:De Beaumanoir.gif|60px]] | :;Beaumanoir :Baroned ar barrez :''En glazur e unnek hanochenn en argant, 4, 3, 4.'' |- |[[Restr:Du Quélennec.gif|60px]] | :;du Quélenec :Baroned ar barrez :''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' |} ==Relijion== ===Burzhud miz Kerzu 1300 hag ar pirc'hirindedoù=== E miz Kerzu 1300 e vije bet kavet gant un den un [[delwenn]] eus ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]] e-kreiz un [[draeneg]]. Pa voe lakaet an delwenn e chapel ar c'hastell e voe pirc'hirined o tont da azeuliñ Itron Varia an Draeneg. [[Pardon]] ar Werc'hez a vez dalc'het bep [[15 a viz Eost]]. ==Brezhoneg== ===Ya d'ar brezhoneg=== *D'an 13 a viz Gwengolo [[2004]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. *D'an 19 a viz Here [[2007]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. *D'an 9 a viz Mezheven [[2016]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 3. ===Deskadurezh=== * Ur skol divyezhek publik a zo eno abaoe [[1984]]. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 92 skoliad er c'hlasoù divyezhek (32,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez) <ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Ar festival Fisel== [[Skeudenn:Drapeau de Rostrenen.svg|left|180px|thumb|Banniel Rostrenenn]] Ur festival anavezet e [[Breizh]] a-bezh a vez bep bloaz e Rostrenenn, hini an [[dañs fisel]] evel-just. E 2007, da skouer, e oa bet dalc'het ar 35vet festival fisel, etre an 23 betek ar 26 a viz Eost 2007. E [[1969]] e oa dalc'het kenstrivadeg kentañ an dañs Fisel e [[Loudieg]] hag ar bloaz war-lerc'h e [[Bonen]]. Ac'halehont e oa bet kaset da [[Mêl-Karaez|Vêl-Karaez]] e [[1972]], met re vihan e oa deuet da vezañ sal ar gumun evit an dañserien. Goude-se e oa bet kaset da Rostrenenn. Hengounel eo an dañs fisel e Rostrenenn ha tro-war-dro, e [[Groñvel]], e [[Plougernevel]], [[Plevin]], hag all. {{clr|left}} == Gevelliñ == *[[Ceann Toirc]], {{Iwerzhon}} *[[Le Morne-Rouge]], {{Martinik}} == Pennad kar == * [[Bonen]] == Liammoù diavaez == *{{fr}} [http://www.rostrenen.fr Lec'hienn kumun Rostrenenn] *{{br}} [https://www.geobreizh.bzh/br/?s=Rostrenen Rostrenenn war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [http://www.fisel.org/ Lec'hienn Festival Fisel] *{{fr}} [https://abp.bzh/rostrenenn-en-tete-de-course-8369 Rostrenenn hag ar brezhoneg, pennad ABP (25/10/2007)] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] pzsawby1kb1zkzqkxxiwru9ssnhw1jw 0 17272 2189956 2182133 2026-05-04T14:43:05Z OPAB44 57507 2189956 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}}{{Infobox kumunioù Breizh | anv = Tregastell | anvOfisiel = ''Trégastel'' | skeudenn = La côte de granit rose à Trégastel - 056.JPG | alc'hwez = Ar Maen Krouget. | ardamezioù = Blason de la ville de Trégastel (Côtes-d'Armor).svg | bro = {{Treger}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Perroz-Gireg|Perroz-Gireg]] | cp = 22730 | maer = Xavier Martin | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 7.00 | hedred = -3.498888889 | ledred = 48.811388889 | uk = | ubi = 0 | ubr = 71 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.ville-tregastel.fr/mairie/accueil.php Ti-kêr] }}'''Tregastell''' zo ur gumun e norzh [[Breizh]] e [[Bro-Dreger]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == [[Restr:Tregastel Brittany France.jpg|kleiz|thumb|560x560px|Tregastell, ar mor, ar reier hag un draezhenn.]] War aod [[Mor Breizh]], etre [[Pleuveur-Bodoù]] ha [[Perroz-Gireg]] emañ Tregastell, war vord [[Aod ar Vein Ruz]] emañ ivez. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Tregastell''|norzh={{Splannañ|#CDE5B2|''[[Ar Jentilez]]''}} {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Mor Breizh]]''}}|kornôg=[[Pleuveur-Bodoù]]|reter=[[Perroz-Gireg]] (''[[Ploumanac'h]]'')|gevred=[[Perroz-Gireg]]|su=[[Pleuveur-Bodoù]]}} == Anv == B. Tanguy : ''Tregastel'', 1225 ; ''eccl. de Trecastell'', dibenn an {{XIVvet kantved}} ; ''Tregastell'', 1426 ; ''Tregastel'', 1461. * Ar c'hastell (eus al [[latin]] ''castellum'') a vefe ken kozh hag ar mare galian-ha-roman, pe savet er [[Krennamzer|Grennamzer]]. == Ardamezioù == ''En glazur e deir zreustell gommek en aour ; e grennbalefarzh en gul karget gant un tour en argant mogeriet en sabel.'' *Ger-ardamez : ''Krog e-barzh''. *Bet degemeret gant Kuzul ar Gumun : 6 C'hwevrer 1987. == Istor == Lodenn disrannet diouzh Pleuveur-Bodoù, kent 1225. Kumun adalek ar 24 a viz C'hwevrer 1790. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 45 gwaz a gollas d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,50 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=1049 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; unan anezhe a yeas diwar wel e [[Bozinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] d'an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]], soudard e oa er [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6893033 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 31 den abalamour d'ar brezel, unan anezhe e miz Here 1945 p'edo al lu gall o terc'hel Alamagn<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour er [[Viêtnam]]. ==== [[Maroko]] ==== * Mervel a reas ur milour d'an [[12 a viz Here]] [[1953]]. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour. == Monumantoù ha traoù heverk == ===Mein veur=== *[[alez-toet]] Kerguntuilh. *alez-toet [[Enez-Rennod]] ("Ti al Lia"). *[[Taol-vaen]] Kerguntuilh. *Peulvan Tremarc'h. *Peulvan Keredol. *Peulvan Krec'h Ijen. *Maen-sav eus [[Oadvezh an houarn]] (bremañ e Ti an Douristed). *Karreg dre natur ''Ar Roue Grallon''. <gallery> Le Roi Gradlon Trégastel.JPG|Ar roc'h a vez graet anezhi “ar Roue Grallon” </gallery> ===Savadurioù relijiel=== *Iliz katolik ''Santez Anna'', gant e garnel. *Chapel ''Santez Anna ar Roc'hoù''. *Chapel ''Sant Golgon,'' ===Savadurioù all=== * Ar C'hastell (galian ha roman) * Kastell Kostaerez. * Maner Kerlavoz * ar [[milin-vor|vilin-vor]]. * Ti-feurm Krec'h-Leo (XVII-XVIII^vet) * Ti-feurm Ker-Feunteun, gwechall Koumanant Ti-Meur (XV^vet) * Monumant ar re varv dirak ar vered, bet savet e 1947, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=1049 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}"Le Trégor", d'an 10 a viz Du 2018</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn.<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=52002 Memorial Genweb]</ref> == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 31 a viz Meurzh [[2006]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 19 a viz Mae [[2006]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. ===Deskadurezh=== * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1989]]. * E distro-skol 2025 e oa 37 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (30,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:1000 height:350 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period =from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:93 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2007 text:2007 bar:2012 text:12 bar:2013 text:13 bar:2020 text:20 PlotData= color:barra width:22 align:left bar:1793 from:0 till: 867 bar:1800 from:0 till: 659 bar:1806 from:0 till: 709 bar:1821 from:0 till: 862 bar:1831 from:0 till: 944 bar:1836 from:0 till: 1011 bar:1841 from:0 till: 985 bar:1846 from:0 till: 1031 bar:1851 from:0 till: 1113 bar:1856 from:0 till: 1036 bar:1861 from:0 till: 1078 bar:1866 from:0 till: 1080 bar:1872 from:0 till: 1086 bar:1876 from:0 till: 1078 bar:1881 from:0 till: 1096 bar:1886 from:0 till: 1141 bar:1891 from:0 till: 1108 bar:1896 from:0 till: 1224 bar:1901 from:0 till: 1250 bar:1906 from:0 till: 1361 bar:1911 from:0 till: 1286 bar:1921 from:0 till: 1320 bar:1926 from:0 till: 1467 bar:1931 from:0 till: 1398 bar:1936 from:0 till: 1449 bar:1946 from:0 till: 1521 bar:1954 from:0 till: 1687 bar:1962 from:0 till: 1670 bar:1968 from:0 till: 1742 bar:1975 from:0 till: 2013 bar:1982 from:0 till: 2063 bar:1990 from:0 till: 2201 bar:1999 from:0 till: 2234 bar:2007 from:0 till: 2397 bar:2012 from:0 till: 2451 bar:2013 from:0 till: 2425 bar:2020 from:0 till: 2549 PlotData= bar:1793 at: 867 fontsize:S text: 867 shift:(-10,5) bar:1800 at: 659 fontsize:S text: 659 shift:(-10,5) bar:1806 at: 709 fontsize:S text: 709 shift:(-10,5) bar:1821 at: 862 fontsize:S text: 862 shift:(-10,5) bar:1831 at: 944 fontsize:S text: 944 shift:(-10,5) bar:1836 at: 1011 fontsize:S text: 1011 shift:(-10,5) bar:1841 at: 985 fontsize:S text: 985 shift:(-10,5) bar:1846 at: 1031 fontsize:S text: 1031 shift:(-10,5) bar:1851 at: 1113 fontsize:S text: 1113 shift:(-10,5) bar:1856 at: 1036 fontsize:S text: 1036 shift:(-10,5) bar:1861 at: 1078 fontsize:S text: 1078 shift:(-10,5) bar:1866 at: 1080 fontsize:S text: 1080 shift:(-10,5) bar:1872 at: 1086 fontsize:S text: 1086 shift:(-10,5) bar:1876 at: 1078 fontsize:S text: 1078 shift:(-10,5) bar:1881 at: 1096 fontsize:S text: 1096 shift:(-10,5) bar:1886 at: 1141 fontsize:S text: 1141 shift:(-10,5) bar:1891 at: 1108 fontsize:S text: 1108 shift:(-10,5) bar:1896 at: 1224 fontsize:S text: 1224 shift:(-10,5) bar:1901 at: 1250 fontsize:S text: 1250 shift:(-10,5) bar:1906 at: 1361 fontsize:S text: 1361 shift:(-10,5) bar:1911 at: 1286 fontsize:S text: 1286 shift:(-10,5) bar:1921 at: 1320 fontsize:S text: 1320 shift:(-10,5) bar:1926 at: 1467 fontsize:S text: 1467 shift:(-10,5) bar:1931 at: 1398 fontsize:S text: 1398 shift:(-10,5) bar:1936 at: 1449 fontsize:S text: 1449 shift:(-10,5) bar:1946 at: 1521 fontsize:S text: 1521 shift:(-10,5) bar:1954 at: 1687 fontsize:S text: 1687 shift:(-10,5) bar:1962 at: 1670 fontsize:S text: 1670 shift:(-10,5) bar:1968 at: 1742 fontsize:S text: 1742 shift:(-10,5) bar:1975 at: 2013 fontsize:S text: 2013 shift:(-10,5) bar:1982 at: 2063 fontsize:S text: 2063 shift:(-10,5) bar:1990 at: 2201 fontsize:S text: 2201 shift:(-10,5) bar:1999 at: 2234 fontsize:S text: 2234 shift:(-10,5) bar:2007 at: 2397 fontsize:S text: 2397 shift:(-10,5) bar:2012 at: 2451 fontsize:S text: 2451 shift:(-10,5) bar:2013 at: 2425 fontsize:S text: 2425 shift:(-10,5) bar:2020 at: 2549 fontsize:S text: 2549 shift:(-10,5) </timeline> <ref>{{fr}}Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Gevelliñ == *{{Galiza}} : [[Foz (Galiza)|Foz]] ([[2003]]) === Keveleriñ === *{{Mali}} : [[Koussané]] (2003) ==Levrlennadur== * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:Trégastel}} * {{fr}}[http://www.ville-tregastel.fr Lec’hienn kumun Tregastell ha Ti an Douristed] == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} ==Pennadoù kar== *[[Enez Rennod]] [[Rummad:Tregastell| ]] [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] tmd4j5an7gi8dmbnu4rvvdhcuce6k8q 0 17277 2189949 2134226 2026-05-04T14:38:33Z OPAB44 57507 2189949 wikitext text/x-wiki *''Evit ar ger ''prad (labour-douar)'', gwelout [[peurvan]]''. *''Ur pennad [[Prat]] zo ivez.'' <HR noShade> {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Prad | anvOfisiel = ''Prat'' | skeudenn = Prat - Vue générale de Trévoazan - AD22 - 16FI4523.jpg | alc'hwez = Trewazan. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger-Goueloù]] | kanton = [[Kanton ar Roc'h-Derrien|ar Roc'h-Derrien]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Bear|Bear]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22140 | maer = Michel Even | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 20.37 | hedred = -3.296388889 | ledred = 48.6775 | uk = 70 | ubi = 19 | ubr = 112 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.mairie-prat.fr Ti-kêr] }} '''Prad''' (distaget {{IPA|[ˈprɑːt]}}) a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus [[Treger]] e [[Breizh]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == Kumunioù amezek : [[Berc'hed (Treger)|Berc'hed]]; [[Mantallod]]; [[Peurid-ar-Roc'h]]; [[Runan]]; [[Koadaskorn]]; [[Bear]]; [[Kawan]] == Anv == B. Tanguy : '''Par. de Prato''', 1330; '''Prat''' c. 1330; E. Vallerie : idem + : '''Prat''', '''de Pratibus''', 1516; '''Prat''', 1592 == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 68 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,12 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47037 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; tri anezhz a voe lazhet d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]] e [[Belgia]], unan e [[Emgann Rossignol|Rossignol]], soudard e oa er [[1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6149911 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, unan e [[Falisolle]], soudard e oa er [[47vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|47vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2140228 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag unan e [[Maissin]], soudard e oa en [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6149914 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; daou soudard a yeas diwar wel e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]], en [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] e oant<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6934501 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}} <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2140273 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Kemeret e voe 15 000 Lur en ti-post, gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 31 a viz Mae 1944, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 270, Dastumadenn ''Guerres et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>. * Mervel a reas ugent den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=47037 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur penn-adjudant eus ar gumun d’an [[10 a viz Even]] [[1947]] en ospital e [[Cholon]] e [[Saigon]] en [[Annam]] e [[Kochinsina]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7045237 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 10 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref>. === Ya d'ar Brezhoneg === * D'ar 27 a viz Mae 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Prat - Menhir de Coadélan - AD22 - 16FI4530.jpg|Ar peulvan. </gallery> * Peulvan Koadelan. * Un daol-vaen hag a vez graet “Bez ar Wrac'h” anezhi. <gallery> Coadezlan, commune de Prat (dessin vers 1910).jpg|Kastell Koadelan (tresadenn war dro 1910). Prat; Coadelan; La Messeliere.jpg|Tresadenn gant Frotier de la Messelière. Prat. Coadelan. La Messelière.gif|Tresadenn La Messelière. 1940. Manoir de Coadélan.JPG|Kastell Koadelan. </gallery> * Kastell Koadelan. <gallery> Église Saint-Pierre de Prat.jpg|An iliz katolik. Prat. Eglise; blason; La Messeliere.jpg|Ardamezioù familh le Chevoir, war iliz Prad. Tresadenn gant La Messelière. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. <gallery> Prat. Trevoazan. La Messelière.jpg|Tresadenn gant Frotier de la Messelière. Église de Trévoazan 2.jpg|Chapel Trewazan. </gallery> * Chapel ''Sant Yann'' e Trewazan ({{XVvet kantved}}). <gallery> Prat. Chapelle sainte Anne; 1.jpg|Chapel ''Santez Anna''. </gallery> * Chapel ''Santez Anna''. <gallery> Prat - Monument aux soldats de la commune morts pour la France - AD22 - 16FI4525.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=47037 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1200 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |p1=1144 |p2=1052 |p3=1070 |p4=1098 |p5=1027 |p6=1017 |p7=1112 |p8=1149 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[Julien-Marie Le Huërou]] (Juluan ar C'hwerv), kelenner hag eontr [[Fañch an Uhel]], [[23 a viz C'hwevrer]] [[1807]]. == Levrioù talvoudus == * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus''. An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Prat}} *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22254 Prad war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] kmza3nhbjfcazqipa4yp10sf9r7gnta 0 17365 2190083 2166990 2026-05-05T10:03:25Z OPAB44 57507 2190083 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Bruz | anvYezh = Brutz | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Bruz | skeudenn = Bruz Boël.jpg | alc'hwez = Ar Boel. | ardamezioù = Blason ville fr Bruz (Ille-et-Vilaine).svg | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Bruz|Bruz]] <small>(''[[pennlec'h]]'')</small> | etrekumuniezh = [[Roazhon Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Philippe Salmon | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 29.95 | hedred = -1.7459 | ledred = 48.0246 | uk = | ubi = 12 | ubr = 99 }} '''Bruz''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == Ar [[Sec'h]] a gember gant ar [[Gwilen]] e Bruz. == Anv == === Stummoù skrivet === * Ogée (1780) : "'''Brutz'''''. Ar barrez se e oa anvet gwechal'' '''Saint-Armel'''". * Marteville et Varin (1843) : '''Brutz'''. * Erwan Vallerie (1995) : "'''Brud''''', 1066;'' '''Breuth''''', 1084;'' '''Bruxa''''', 1164;'' '''Breuz''''', 1247;'' '''Brutz''''', 1779''". * Hervé Abalain (2000) : "'''Brud''' ''e 1067,'' '''Bruxa''' ''e 1164"'' * Daniel Delattre (2004) : "'''Breud''' ''meneget e-kerzh XIè''". === Gerdarzh === * Hervé Abalain (2000) : « kinnig a ra da dostaat ouzh ar galianek ''brucos / brucus'', brug ». * Dauzat et Rostaing (1960-1978) : « ''pourrait être un'' *brucius'', dérivé du gaulois'' brucus'', bruyère. Voir Bruch'' ». * Embannadurioù Flohic : « ''de bruyère ou du nom celtique'' brug'', "buisson", ou, par déformation, de'' breiz'', "Bretagne'' ». == Ardamezioù == ''"benet etre gwad ha sabel, ur c'houwifrell kommek en glazur, balirant war al lodennadur; ar c'hentañ karget gant ur vroennenn brug geotet, an eil gant ur groaz brezel 1939-1945 gant ur steredenn en arc'hant alaouret; e gab en erminoù"'' == Brezhoneg == * 4,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 335</ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D'ar 4 a viz Gouere [[2011]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2003]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110427021543/http://divyezh.bruz.free.fr/ ''Div Yezh Bruz'']</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 116 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref> === Prizioù dazont ar brezhoneg === * E 2012 e oa bet roet da di-kêr Bruz priz kentañ "Prizioù dazont ar brezhoneg", rummad “Strollegezhioù” gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]]. == Istor == * Sonj e vez ha penn-lec'h kentañ en em gave e Sant-Armel<ref>J.B. Ogée. 1780</ref> Cheñchet e vije plas dezhañ goude tan 1529.<ref>Marteville & Varin, 1843</ref>. === XVIvet kantved === * Er bloaz 1529, daou ofiser an arme saoz staliet Bruz e oant lazhet gant kouerien ar vro e-keit e oant o vale. Adalek an deiz war-lerc'h ar soudarded a lakas o krabanoù war ar vuntrerien, e grougas tri anezhi, hag a lakas tan e-barzh ar bourg<ref>Ogée. ''op. cit.''</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas trizek 110 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=75388] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas trizek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, hep kontañ an dud nann-soudard marvet abalamour d'ar bombezadeg c'hoarvezet e 1944<ref name="memorialgenweb.org"/>. * D'ar [[4 Du|4 a viz Du]] [[1943]] e kouezhas un nijerez ''[[Junkers Ju 88]]D-1'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') gant pevar nijour en e vourzh e "Pierrefitte" e Bruz; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e [[Huisnes-sur-Mer|Mont-de-Huisnes]]{{fr}}<ref>[http://www.absa3945.com/airfield/pertesluftwaffe.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * Bombezet e voe Bruz d'ar sul [[7 Mae|7 a viz Mae]] [[1944]] gant ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]): 183 den nann-soudard a voe lazhet er vourc'h<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=12066]</ref>. An deiz se e oa sul komunion bras (pask kentañ).[[Restr:Bruz. Eglise. Après bombardement.jpg|thumb|Dismantroù ar gêr hag an iliz goude bombezadeg.]] * D'ar [[7 Mezheven|7 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-24]]H'' (anvet "Box Car", marilhet 42-52624 ha kodet R5-M) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e "La Rabine" e Bruz; seizh nijour a voe lazhet (pemp anezhe a zo douaret e ''[[Brittany American Cemetery]]'' e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]), an tri all –daou anezhe a oa bet gloazet– a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF]</ref>. ==== Trevadennoù ==== * [[Brezel Indez-Sina]]: c'hwec'h soudard a varvas. * [[Brezel Aljeria]]: ur milour a varvas. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Restr:Bruz - Cicé - ruines château 03.jpg|Dismantroù kastell Cicé Restr:Bruz-bombe.png|Bombezenn bombezadeg 1944 Restr:Moulin du Boël, Bruz, France.jpg|Milin Boel </gallery> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:500 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:20000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 bar:2007 bar:2013 bar:2017 text:2017 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 2307 bar:1800 from:0 till: 2173 bar:1806 from:0 till: 2048 bar:1821 from:0 till: 2198 bar:1831 from:0 till: 2280 bar:1836 from:0 till: 2233 bar:1841 from:0 till: 2409 bar:1846 from:0 till: 2460 bar:1851 from:0 till: 2458 bar:1856 from:0 till: 2530 bar:1861 from:0 till: 2677 bar:1866 from:0 till: 3006 bar:1872 from:0 till: 2836 bar:1876 from:0 till: 2828 bar:1881 from:0 till: 3003 bar:1886 from:0 till: 3126 bar:1891 from:0 till: 3432 bar:1896 from:0 till: 3503 bar:1901 from:0 till: 3455 bar:1906 from:0 till: 2864 bar:1911 from:0 till: 2909 bar:1921 from:0 till: 2751 bar:1926 from:0 till: 2664 bar:1931 from:0 till: 2900 bar:1936 from:0 till: 2799 bar:1946 from:0 till: 2820 bar:1954 from:0 till: 3814 bar:1962 from:0 till: 4213 bar:1968 from:0 till: 5969 bar:1975 from:0 till: 7281 bar:1982 from:0 till: 7856 bar:1990 from:0 till: 8114 bar:1999 from:0 till: 13207 bar:2006 from:0 till: 14231 bar:2007 from:0 till: 15031 bar:2013 from:0 till: 16855 bar:2017 from:0 till: 18266 </timeline> </div> <ref>Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar maerioù}} {{Dilennad |Deroù= 16 février 1790 |Penn= 17XX |Anv=Mathurin Leroy | Karg = }} {{Dilennad |Deroù= 1808? |Penn= 1823? |Anv=Joseph Drouet de Montgermont (1757-1823)}} {{Dilennad |Deroù= 184X |Penn= 184X |Anv=Josse|Strollad= - |Karg= Alvokad }} {{Dilennad |Deroù= 186X |Penn= 186X |Anv=Armand de la Durantais |Strollad= - |Karg= Kuzulier-departamant }} {{Dilennad |Deroù= 18XX |Penn= 1919 |Anv=Hippolyte Bousquet|Strollad= Strollad republikan |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1919<ref>''[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k646025d/f Les élections des maires : arrondissement de Rennes]'', [[L'Ouest-Éclair]], 11 Kerzu 1919, n° 7269.</ref> |Penn=1944 |Anv=François Joly (1872-1944)|Strollad= Républicains indépendants |Karg= Kannad (1936-1942)<br />Mezeg. }} {{Dilennad |Deroù= 1950 |Penn=1960 |Anv=Joseph Jan|Strollad= Dehou diseurt |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1960 |Penn=1989 |Anv=Alphonse Legault|Strollad= Dehou diseurt |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1989 |Penn=2008 |Anv=Robert Barré|Strollad= [[Unvaniezh evit an Demokratelezh C'hall|UDF]] |Karg= Kuzulier-departamant<br />Bankour}} {{Dilennad |Deroù= 2008 |Penn=2014 |Anv= Philippe Caffin|Strollad= Kleiz diseurt|Karg= }} {{Dilennad |Deroù=2014 |Penn=2020 |Anv= Auguste Louapre|Strollad= Dehou diseurt|Karg= }} {{DilennadBremañ |Deroù=2020 |Penn= |Anv= Philippe Salmon<ref>{{Fr}} Glen Recourt, « [https://www.ouest-france.fr/elections/municipales/municipales-bruz-un-vote-unanime-et-une-absence-polemique-6848942 Municipales à Bruz. Un vote unanime et une absence polémique] », ''[[Ouest-France]]'', 27 Mae 2020.</ref>|Strollad= Kleiz diseurt|Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Berthou des Fontaines.gif|80px]] |'''Berthou''' Baroned Cicé |''En aour e sparfell en sabel, e benn ouzh kleiz, ur skourrig'' ''c'heotet en e bav dehoù, heuliet gant teir rodig-kentr en sabel''. |- |[[Restr:De la Bizaie.gif|80px]] |'''la Bizaie''' Aotrounez la Rivière. |''En argant e c'hudon en sabel'' (ardamezioù kanus. e galleg ː Bizet = pigeon) |- | |'''Champion de Cicé''' | |- | |'''du Hallay''' | |- | |'''Maczon / Le Masson''' | |- | |'''Pan''' | |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Bruz}} * [http://www.ville-bruz.fr Lec'hienn ofisiel] * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35047 Bruz e Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Bruz| ]] [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Roazhon]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Ardamezioù]] ftgppcd03brho8h55gl7x0ewyd1ucsr 0 17366 2190101 2189096 2026-05-05T10:21:01Z OPAB44 57507 2190101 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Redon | anvYezh = ''Redon'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Redon'' | skeudenn = Redon Vilaine.jpg | alc'hwez = Ar [[Gwilen]] e Redon. | ardamezioù = Blason ville fr Redon (Ille-et-Vilaine).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Redon|Redon]] <small>(''[[isprefeti]]'')</small> | kanton = [[Kanton Redon|Redon]] <small>(''[[pennlec'h]]'')</small> | etrekumuniezh = [[Redon tolpad-kêrioù]] <small>(sez)</small> | bro velestradurel = [[Bro Redon]] | cp = 35600 | maer = Pascal Duchêne | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 15.09 | hedred = -2.08361111111 | ledred = 47.6522222222 | uk = 12 | ubi = 0 | ubr = 73 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.redon.fr/ www.redon.fr] }} '''Redon''' zo ur gumun hag ur gêr e [[Breizh]], e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[Kanton Redon]] hag [[Arondisamant Redon]] eo. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Redon''|norzh=[[Baen-Ballon]]|biz=[[Lokmaria-Redon]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Gwilen]]''}},<br/>[[Sant-Nikolaz-an-Hent]]|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Oud (stêr)|Oud]]''}},<br/>[[Reoz]]|mervent={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Oud (stêr)|Oud]]''}},<br/>[[Sant-Yann-ar-Wern]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Gwilen]]''}},<br/>[[Sant-Nikolaz-an-Hent]]|gwalarn=[[Sant-Pereg]],<br/>{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Oud (stêr)|Oud]]''}}}} == Anv == ;Stummoù skrivet * Erwan Vallerie ː ''Roton'', 832 ; ''Rothon'', 1089 ; ''Rothonum'', 1100 ; ''Rothenum'', 1449 ; ''Rothono'', 1453 ; ''Regidonum'', 1108. ;Gerdarzh Den ne oar a belec'h e teu an anv ''Redon''. N'eo ket liammet ouzh [[Roazhon]] (''Civitas Redonum''), a oa kêr-benn ar Redones, rak er-maez da diriad ar boblad-se e oa Redon<ref>{{fr}}Deroy, Louis & Mulon, Marianne. ''Dictionnaire de noms de lieux''. Paris : Le Robert, 1992, pp. 399 ha 401 {{ISBN|978-2-85036-195-1}}</ref>. == Ardamezioù == {| |- |''En glazur e lestr greet ha gwisket en argant war ur mor ivez en argant, e gab en argant karget gant pemp erminig en sabel.'' * Sturienn : ''Kear vihan brud vraz''<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20210211053702/http://www.ofis-bzh.org/upload/Rapport%20Observatoire%202007.pdf Ofis ar Brezhoneg (p. 43)]</ref>{{,}}<ref>Abaoe [[1908]] e oa bet skrivet ouzh dremm an ti-kêr ; implij ar stumm leonek a oa bet graet a-ratozh dre c'hoant ar rannvroelourien da stagañ muioc'h c'hoazh Redon ouzh [[Breizh-Izel]]</ref>. |} == Istor == === Orin === * A-drugarez d'ar [[Gwilen]] e oa bet kreñv ar c'henwerzh en Arvor er [[Grennamzer]]. Chom a ra c'hoazh tiez kozh armatourien war ar porzh. === {{XIVvet kantved}} === * Er bloaz 1364 e voe diazezet chapeleniezh La Perche gant Raoulet d'Apremont, bet floc'h e-kerzh [[Emgann an Tregont|Emgann a Tregont]], hag e gwreg Julienne Soual. === {{XVvet kantved}} === * E 1449 e voe lakaet Redon da benn un eskopti, [[Eskopti Redon]], bet savet e miz Even ha diskaret e miz Kerzu<ref>{{fr}}B.A. Pocquet du Haut Jussé, "Les papes et les ducs de Bretagne", pajennoù 467 ha 468</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Gant lezenn ar 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Redon da benn [[distrig Redon]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106 </ref>. === {{XIXvet kantved}} === * [[1862]] : tizhet eo Redon gant an [[hent-houarn]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 209 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 3,12% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="MG">{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=4029 Monumant ar re varv - Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'an [[21 Mezheven|21 a viz Even]] [[1940]] e tegouezhas al lu [[Wehrmacht|alaman]] e Redon<ref>{{fr}}Archives départementales du Morbihan, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', 2009, pajenn 24 </ref>. * Dieubet e voe Redon d'ar [[5 Eost|5 a viz Eost]] [[1944]] gant "Combat Command B" ar ''6th Armored Division'' eus lu [[SUA]]<ref>{{fr}} Eric Rondel, ''Les Américains en Bretagne'', p.142, Éditions Astoure, 2008 </ref>. * Mervel a reas 52 zen eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. ==== [[Brezel Korea]] ==== * Lazhet e voe ur soudard e [[Munchi]] d'ar [[5 a viz Meurzh]] [[1951]]. Douaret e voe e Redon<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6696523 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Broioù all ==== * [[TOE]] : daou vilour a varvas. == Darvoudoù-sport a bep seurt == * [[4 a viz Gouere]] [[2011]] : 3{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2011|Tro Bro-C'hall]] etre [[Olonne-sur-Mer]] ([[Vañde]]) ha Redon ; trec'h eo [[Tyler Farrar]] ([[Stadoù Unanet]]). == Brezhoneg == * 15,1 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 389</ref>. Ur roll pouezus zo bet c'hoariet gant kêr Redon en istor ar brezhoneg. Ac'haleno e teu ar pep brasañ eus ar pezh a anavezer eus an [[henvrezhoneg]] a-drugarez da [[diellevr Redon]]. Unan eus an nebeud kêrioù eus Breizh-Uhel ganti ur ger-stur brezhonek eo Redon. === Ya d'ar brezhoneg === D'an 10 a viz Here 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. [[Restr:Lise Sant Salver Redon.jpg|thumb|Lise Sant Salver Redon]] === Kelenn d'ar vugale === Kerkent ha votet al [[lezenn Deixonne]] e [[1951]] e voe digoret kentelioù brezhonek e lise prevez ar Salver e Redon. E-kerzh ar [[bloavezhioù 1970|bloavezhioù 70]] e veze kelennet istor ha sevenadurezh Breizh bep sizhun d'an holl liseidi e lise ar Salver. Er bloavezhioù [[1978]] ha [[1979]] e oa kentelioù brezhoneg gant [[Herve Frangeul]] eno ha, goude-se, gant [[Brigitte Corne]]. Herve Frangeul a ginnige ivez kentelioù istor ha yezh e lise publik Beaumont e dibenn ar bloavezhioù 1970. Goude-se e voe [[Fulup Lanoë]] a gelennas ar yezh eno e-kreiz ar [[bloavezhioù 1980|bloavezhioù 80]] kent na voe tro ar c'helenner [[Jean-Jacques Boisdron]] e lise Beaumont hag e skolaj publik Bellevue. E Redon eo bet o kelenn ivez [[Pierrick an Danteg]], [[Louis Lijour]], [[Jakez-Erwan Mouton]] ha [[Yann Duchet]]. E [[1988]] e oa bet goulennet gant kerent 62 bugel eus Redon ma vefe savet ur skol zivyezhek e kêr met ne voe nemet e [[1997]] ma voe aotreet digeriñ an hentad divyezhek kentañ. Berzh a reas hepdale. E distro-skol 2025 e oa enskrivet 122 skoliad er c'hlasoù divyezhek (15,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis ar Brezhoneg]</ref> Un hentenn divyezhek a zo e [[Skolaj_ar_C'hleuz|Skolaj ar C'hleuz Sant Jozeb]] eus al live c'hwec'hvet betek al live trede. Desket e vez brezhoneg hag istor-douaroniezh dre ar brezhoneg. 24 bugel a oa en hentenniad er bloavezh 2017. {| |- bgcolor="#f2f2f2" ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:1.2em;"|Niver a vugale skoliet e klasoù divyezhek Redon |- valign="top" | {| class="wikitable sortable" |+ Er skolioù ! Bloavezh ! Skolioù publik Ar Gorriganed & Ar Chafotoù ! Skol gristen an Itron Varia ! sammad |- | 1997 | 23 | 0 | 23 |- | 1998 | 40 | 0 | 40 |- | 1999 | 52 | 0 | 52 |- | 2000 | 70 | 0 | 70 |- | 2001 | 74 | 49 | 123 |- | 2002 | 84 | 56 | 140 |- | 2003 | 90 | 66 | 156 |- | 2004 | 81 | 70 | 151 |- | 2005 | 74 | 77 | 150 |- | 2006 | 72 | 86 | 158 |- | 2007 | 76 | 97 | 173 |- | 2008 | 80 | 99 | 179 |- | 2009 | 67 | 110 | 177 |} | {| class="wikitable sortable" |+ Er skolajoù ! Bloavezh ! Skolaj publik Beaumont ! Skolaj prevez Ar C'hleuz Sant Jozeb ! Sammad |- | 2003 | 10 | 0 | |- | 2004 | | 0 | |- | 2005 | | 7 | |- | 2006 | | 9 | |- | 2007 | 24 | 15 | 39 |- | 2008 | 24 | 18 | 42 |- | 2016 | dianav | 20 | dianav |- | 2017 | dianav | 24 | dianav |- | 2018 | dianav | 25 | dianav |- | 2019 | dianav | | dianav |- | 2020 | dianav | | dianav |- | 2021 | dianav | | dianav |- | 2022 | dianav | | dianav |- | 2023 | dianav | 23 | dianav |- | 2024 | dianav | 21 | dianav |- | 2025 | dianav | 18 | dianav |- | 2026 | dianav | 16 | dianav |} |} === Kelenn d'an dud deuet === E [[1979]] e oa kentelioù [[brezhoneg]] e kreizenn sokial Redon gant ar gevredigezh [[Koun Nominoe]] hag e [[1983]] e voe krouet kleub ar vrezhonegerien evit bodañ ar yezherien a felle dezho eskemm e [[brezhoneg]] pe deskiñ lenn ha skrivañ. E [[1987]] e voe krouet ar gevredigezh [[Gwezenn]] gant [[Emile Granville]] evit kelenn ar yezh. Abaoe ez eus bet kentelioù dizehan e kêr bep bloaz. === Prizioù dazont ar brezhoneg === * E [[2009]] e oa bet roet da di-kêr Redon eil Priz dazont ar brezhoneg, rummad "Strollegezhioù" gant [[Ofis ar Brezhoneg]]<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20160304224740/http://www.ofis-bzh.org/upload/actualite/fichier/bzh/278fichier.pdf Ofis ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == === Savadurioù relijiel katolik === <gallery> Eglise Saint-Sauveur - Vue d'ensemble - Redon - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00034174.jpg Redon - église Saint-Sauveur (12).JPG Redon (35) Abbatiale Saint-Sauveur Extérieur 06.JPG Eglise Saint-Sauveur (ancienne basilique) - Tour clocher isolée, côté ouest - Redon - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APMH00002297.jpg Redon (35) Abbatiale Saint-Sauveur - Intérieur - Peintures murales - 07.jpg </gallery> * Iliz [[abati Sant Salver|Abati ''ar Salver'']]. <gallery> Cloître et tour gothique de l'abbaye Saint-Sauveur de Redon.jpg Redon (35) Abbaye Saint-Sauveur Cloître 09.JPG </gallery> * Kloastr [[abati Sant Salver|Abati ''ar Salver'']]. === Brezelioù === ==== Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun ==== {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded ! Anv |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |1 |William Henry Kriehn<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=35236&dpt=35&idsource=990218&table=bp99 ''Lec'hienn memorialgenweb: Ganet e 1907, ezel eus ar Green Howards (Yorkshire Regiment) gant ar renk ''private'' (soudard kentañ renk), beziet e oa bet William Henry Kriehn d'ar 05/10/1939 e Redon e bered ar gumun, 32 vloaz e oa. Eric Blanchais en deus e notennet.''].</ref> |- | '''Hollad''' | '''1''' |} Soudard en [[Tirlu]] e oa. Marvet eo d'ar 5 a viz [[Here]] [[1939]] e-pad an [[Eil brezel-bed]]. <ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2090374&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. ==== Monumant ar re varv ==== <gallery> Ille-Et-Vilaine Redon Parc Monument Morts 23022012 - panoramio.jpg Redon - Monument aux morts - dos.jpg </gallery> * Monumant ar re varv<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=4029 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d'ar [[1 a viz Du]] [[1921]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/33731/redon-place/ Université de Lille]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:10000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 bar:2012 text:2012 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 3549 bar:1800 from:0 till: 3783 bar:1806 from:0 till: 3777 bar:1821 from:0 till: 4183 bar:1831 from:0 till: 4504 bar:1836 from:0 till: 4506 bar:1841 from:0 till: 4606 bar:1846 from:0 till: 5303 bar:1851 from:0 till: 5882 bar:1856 from:0 till: 5471 bar:1861 from:0 till: 5943 bar:1866 from:0 till: 6064 bar:1872 from:0 till: 6131 bar:1876 from:0 till: 6446 bar:1881 from:0 till: 6537 bar:1886 from:0 till: 6428 bar:1891 from:0 till: 6929 bar:1896 from:0 till: 7034 bar:1901 from:0 till: 6935 bar:1906 from:0 till: 6681 bar:1911 from:0 till: 6699 bar:1921 from:0 till: 6640 bar:1926 from:0 till: 6718 bar:1931 from:0 till: 6698 bar:1936 from:0 till: 6565 bar:1946 from:0 till: 7401 bar:1954 from:0 till: 7869 bar:1962 from:0 till: 8876 bar:1968 from:0 till: 9363 bar:1975 from:0 till: 9649 bar:1982 from:0 till: 9170 bar:1990 from:0 till: 9260 bar:1999 from:0 till: 9499 bar:2006 from:0 till: 9601 bar:2012 from:0 till: 9305 </timeline> *Mammenn : {{fr}}[[EBSSA]]. == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù=[[2014]] |Anv=Pascal Duchêne |Strollad=Dehoù diseurt |Karg=Kelenner}} {{Dilennad |Deroù=[[2007]] |Penn=2014 |Anv=Vincent Bourguet |Strollad=UDI |Karg=Kelenner}} {{Dilennad |Deroù=[[2001]] |Penn=2007 |Anv=Jean-Michel Bollée |Strollad=Dehoù diseurt |Karg=Kuzulier departamant <small>(1995-2007)</small>}} {{Dilennad |Deroù=[[1995]] |Penn=2001 |Anv=[[Alain Madelin]] |Strollad=UDF |Karg=Kannad <small>(1978-2007)</small><br />Kuzulier departamant <small>(1994-1995)</small>}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Buhez sevenadurel == * Gouel ar [[Kistin|c'histin]] (foar an Teillouse) e fin miz Here pep bloaz. E-pad foar an "Teillouse" e vez debret kistin krazet, ur meuz dibar eus Redon. Met klañv eo ar gwez kistin e Bro Redon. Digreskiñ a ra ar produiñ kistin abaoe 30 vloaz. * Gouel an [[Tolgenn aour|Dolgenn aour]] : gouel tonioù hengounel, kontadennoù ha sonerezh a [[Breizh-uhel|Vreizh-Uhel]]. E-pad ar gouel e vez kanet e galleg, gallaoueg ha brezhoneg ivez ([[kan ha diskan]]). * Bugale skol an Itron-Varia ha skolajidi ar C'hleuz o deus savet ur bladenn get Erwan Burban e 2006. Titl ar bladenn a zo "A benn dilun". * E Redon ez eus ur skol sonerezh klasel hag ur skol sonerezh hengounel (gant 500 skoliad e pep hini anezho). == Tud == === Tud istor Breizh === ==== Nevenoe ==== [[Restr:Straed_Nevenoe_e_Redon.jpg|thumb|Plakenn straed Nevenoe e Redon]] [[Nevenoe]] a oa rieg Breizh e [[819]]. Gounezet en deus e [[845]] [[Emgann Ballon|un emgann e Baen]] a-enep d'ar [[Franked]]. An Istorour [[Arthur De La Borderie]] en doa graet anezhañ : " Tad ar Vro ". E koun Nevenoe e oa bet savet un delwenn war plasenn an iliz e [[Baen]]. ==== Sant Konwoion ==== Savet e oa bet Redon en [[832]] gant [[Konwoion]]. Ar manac'h Konwoion en doa savet ivez un [[abati Sant Salver|abati]] hag un iliz etre [[842]] ha [[853]]. Un delwenn zo bet staliet e-tal skolaj Bellevue, war dosenn Beaumont. === Tud bet ganet eno === * [[1871]] : [[Arthur Bernède]], romantour gallek bet krouet meur a dudenn gantañ ([[Belphégor]], [[Judex]] ha [[Mandrin]] en o zouez). * [[1956]] : [[Philippe Chevallier]], fentigeller. === Tud bet marvet eno === * [[2015]] : [[Albert Poulain]], konter, kaner, dastumer. === Tud liammet ouzh ar gumun === * [[Jacques Pâris de Bollardière]], skoliad e Skolaj ar Salver adalek 1917 betek 1924. * [[Hervé Bazin]], skoliad er Salver. * [[Émile Granville]], bet prezidant Komite Gwernioù ha Stêrioù Bro-Redon ha Gwilen, bet prezidant [[Breizh Adunvan]], mouezh-aotreet [[Strollad Breizh]], eilmaer Redon e karg an aferioù sokial hag an [[diorren padus]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Le_Bart.jpg|60px]] | :;Le Bart :''Mathieu'' († 1380), bet kañseller Breizh hag abad Redon. :''En glazur e leonparzh en argant''. |- |[[Restr:Guéguen_de_la_Villecolué.gif|60px]] | :;Guéguen :''Guillaume'' (†1506), kentañ kadoriad ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù]] Breizh e 1485 ; abad Salver-Santel Redon ; eskob Noaned. :''En argant e wezenn-olivez c'heotet ; e grenn palefarzh en erminoù, karget gant div gadvouc'hal en gul lakaet en peul.'' |} == Liammoù etrebroadel == === Gevelliñ === {| class="wikitable" !Bro !Kêr !Abaoe |- |{{Alamagn}} |[[Goch]] |1974 |- |{{Bro-Saoz}} |[[Andover (Bro-Saoz)|Andover]] |1977 |} === Kevelouri === {| class="wikitable" !bro !kêr !abaoe |- |{{Roumania}} |[[Curtișoara]] |1990 |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Redon}}{{Wikeriadur}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110208163518/http://www.redon.fr/ Lec'hienn web ar gumun] == Levrlennadur == * {{fr}} ''Contribution à l'enseignement de la langue bretonne dans le Pays de Redon; Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg; bloavezhioù 1980, hep deiziad''. * {{fr}} Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Redon|*]] [[Rummad:Eskopti Redon]] [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Il-ha-Gwilen]] kr0m86nrfmlq6i3sku1r7xtejey7buu 0 17420 2190116 2188842 2026-05-05T11:34:05Z OPAB44 57507 2190116 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Nazer | anvYezh = Saent-Nazaèrr | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Saint-Nazaire | skeudenn = Saint-Nazaire.jpg | ardamezioù = Blason ville fr Saint-Nazaire (Loire-Atlantique) v2.svg | bro = {{Bro-Naoned}} | departamant = {{Liger-Atlantel}} | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Nazer|Sant-Nazer]] | etrekumuniezh = [[Tolpad-kêrioù Rannvro Sant-Nazer hag Aber]] | bro velestradurel = Tolpad-kêrioù Rannvro Sant-Nazer hag Aber | kanton = Pennlec'h tri c'hanton :<br/>[[Kanton Sant-Nazer-Kornôg|Sant-Nazer-Kornôg]] ;<br/>[[Kanton Sant-Nazer-Kreiz|Sant-Nazer-Kreiz]] ;<br/>[[Kanton Sant-Nazer-Reter|Sant-Nazer-Reter]] betek 2015, burev kreizenniñ kantonioù [[Kanton Sant-Nazer-Kornôg|Sant-Nazer-Kornôg]], [[Kanton Sant-Nazer-Kreiz|Sant-Nazer-Kreiz]] ha [[Kanton Sant-Nazer-Reter|Sant-Nazer-Reter]] abaoe 2015 | cp = 44600 | maer = David Samzun | amzer-gefridi = 2026-2032 | gorread = 46.79 | hedred = -2.208612 | ledred = 47.280556 | uk = 6 | ubi = 0 | ubr = 47 | lec'hienn web = [http://www.mairie-saintnazaire.fr/ www.mairie-saintnazaire.fr] }}'''Sant-Nazer''' a zo ur gêr hag ur porzh industriel a [[Vreizh]], e lez hanternoz [[aber]] al [[Liger]], e gevred ar vro hag e [[departamant]] al [[Liger-Atlantel]]. 69 993 annezad zo e [[2015]], trede brasañ unvez kêrel Breizh eo ivez gant 151 286 annezad e [[2014]]. Abalamour d'he bon splujerezioù e voe Sant-Nazer bombezet taer gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] e-pad an [[Eil Brezel Bed]], o tistrujañ al lodenn vrasañ eus ar gêr. Ar gêr diwezhañ en Europa dieubet diouzh an Nazied eo. Hiziv eo ur pol lestrsaverezh hag aernijerezh a-bouez. Savet en deus [[Chanterioù an Atlanteg]], unan eus brasañ ar bed, listri veur evel an [[Normandie (lestr)|Normandie]], ar [[France (lestr)|France]], ar [[Queen Mary 2]] hag an [[Harmony of the Seas]]. ==Douaroniezh== * Ar stêr [[Brived]] a gember gant al [[Liger]] etre Sant-Nazer ha [[Mouster-al-Loc'h]]. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Sant-Nazer''|gwalarn=[[Sant-Andrev-an-Doureier]]|norzh=[[Sant-Yoasin]], {{Splannañ|#CDE5B2|''[[Briver|Ar Briver]]''}}|biz=[[Trinieg]]|kornôg=[[Ar Baol-Skoubleg]], [[Pornizhan]]|reter=[[Trinieg]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Liger|Aber al Liger]]''}}, [[Sant-Brewenn]]|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|mervent=[[Pornizhan]], {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|enklozadur=}} ==Anv== Dont a ra an anv eus ''[[Nazarius ha Celsus|Sant Nazer]]'' pe ''Nazarius'', merzher e [[Milano]], hag a vije bet degaset ur releg bennak anezhañ betek ar vro. * Erwan Vallerie (1995) ː '''Sanctus Nazarius de Sinnuario''', 1050; '''Sancto Nazario''', 1096 == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Saint-Nazaire (Loire-Atlantique) v2.svg|100px]] | :''« En glazur e lestr greet en argant, war ur mor en argant ouzh beg, ar ouel karget gant un alc'hwez en sabel treustellet ; e gab en argant, karget gant pemp brizhenn en erminig en sabel, adkarget gant un alc'hwez ouzh kleiz en aour, treustellet, balirant war an erminigoù<ref>[[1910]] ; evit Froger & Pressensé : ''en gul ... war ur mor en glazur.''</ref> »'' *Sturienn : ''Aperit et nemo claudit'' ("Digeriñ a ra ha den ne serr")<ref>Tennet eus an [[Testamant Nevez]], [[Apokalips]], 3:7</ref> |} == Istor == ===[[Henamzer]]=== * Seblantout a ra Sant-Nazer bezañ ar gêr geltiek kozh Corbilo. Meneget eo anv ar porzh galian mojennel-mañ gant [[Piteas]] er {{Vvet}} kantved a-raok JK, ha war lerc'h gant [[Plinius an Henañ]]. * War tachenn pobl an [[Namneted]] e oa lec'hiet. ===[[Krennamzer]]=== Hervez an istorour [[Alain Bouchart]] ({{XVvet}} kantved) eo di e oa aet ar roue mojennel [[Brutus Breizh]] da ziazezañ e vroad nevez. === [[Dispac'h Gall]] === * Krouet e voe kumun Sant-Nazer e [[1790]] diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn [[Kanton Sant-Nazer]] hag e [[Bann Gwenrann]]. E [[1800]] e voe lakaet en [[Arondisamant Savenneg]]<ref>[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=33769 Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Nazer]</ref>. ===Greanteladur bras e-pad an {{XIXvet kantved|XIXvet}} hag an {{XXvet kantved}}=== * Ur porzh bras eo deuet da vezañ. Kalz stourmoù sokial zo bet ivez. * [[1857]]: tizhet eo '''Sant-Nazer''' gant an [[hent-houarn]]. === [[Brezel-bed kentañ]] === * Mervel a reas 1 280 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,34 % eus he foblañs e [[1911]]<ref>[http://lessoldatsdeloireinferieure.hautetfort.com/saint-nazaire/ Les soldats de Loire Inférieure – Dielloù an departamant]</ref>. * Daou vilour bet ganet e Sant-Nazer, Émile Le Pahun, korporal, ha Joseph Porcher, soudard, a voe fuzuilhet gant al lu gall e [[1916]]. ===[[Eil Brezel-bed]]=== '''[[1940]]''': * Miz [[Mezheven|Even]]: ** d'ar [[17 Mezheven|17]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Heinkel 111]]'' ha d'an [[18 Mezheven|18]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Junkers Ju 88]]'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') e Sant-Nazer<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Loire%20Atlantique/pertes_luftwaffe_loire_atlantique.html Pertes Luftwaffe]</ref>; ** an [[Alamagn|Alamaned]] a aloubas kêr d'ar [[21 Mezheven|21{{añ}}]]<ref name="Le Lancastria">[https://web.archive.org/web/20110916020136/http://www.lelancastria.com/Saint-Nazaire-avant-pendant-et.html Le Lancastria]</ref>. '''[[1941]]''': * Miz [[Genver]]: un diazezlec'h evit al [[lestr-spluj|listri-spluj]] a voe savet gant an [[Alamagn|Alamaned]]<ref name="Le Lancastria"/>. * Miz [[Meurzh]]: bombezet e voe ar porzh gant ar [[Royal Air Force]] d'an 10-11<ref>Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 35</ref>; * d'an [[13 Mae|13 a viz Mae]] e kouezhas ur c'harr-nij (''[[Bristol Blenheim]] IV'' marilhet U5997 ha kodet UX-?) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]''); serret e voe e dri nijour d'an [[Alamagn|Alamaned]]<ref name="Pertes RAF">[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Loire%20Atlantique/pertes_raf_loire_atlantique.html Pertes RAF]</ref>; * d'ar [[17 Gouere|17 a viz Gouere]] e kouezhas un nijerez (''[[Beaufort]] I'' marilhet AW189 ha kodet MW-X) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''Royal Air Force'') e Sant-Nazer; mervel a reas he fevar nijour, tri anezhe a voe douaret [[Ar Baol-Skoubleg|er Baol-Skoubleg]], an hini all e [[Pornizh]]<ref name="Pertes RAF"/>. '''[[1942]]''': * dibenn miz [[Meurzh]] ([[27 Meurzh|27]]-[[28 Meurzh|28 a viz Meurzh]]) [[Oberiadenn Chariot]]; * d'ar [[20 Mae|20 a viz Mae]] e kouezhas un nijerez (''[[Vickers Wellington|Wellington II]]'' marilhet Z1141 ha kodet PM-?) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e Sant-Nazer; pemp nijour a varvas, douaret e voent e bered [[Ar Baol-Skoubleg]]; an daou nijour all a voe serret gant an [[Alamagn|Alamaned]]<ref name="Pertes RAF"/>; * miz [[Du]]: d'an [[3 Du|3]] e kouezhas ur c'harr-nij (''[[Vickers Wellington|Wellington IV]]'' marilhet Z1421 ha kodet BH-V) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''Royal Air Force'') e donvor Sant-Nazer; mervel a reas e bemp nijour, [[Polonia|Poloniz]] e oant holl, ne voe ket adkavet o c'horfoù<ref name="Pertes RAF"/>; d'an [[9 Du|9]] e kouezhas daou garr-nij ''[[B-17]]'' eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') er mor nepell eus Sant-Nazer; lazhet e voe 16 nijour, tapet e voe unan gant an [[Alamagn|Alamaned]], an tri all a zeuas a-benn da achap; d'an [[20 Du|20]] e kouezhas un nijerez (''[[Vickers Wellington|Wellington IV]]'' marilhet Z1496 ha kodet SM-S) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') er mor nepell eus Sant-Nazer; mervel a reas he femp nijour, [[Polonia|Poloniz]] e oant holl, ne voe ket adkavet o c'horfoù<ref name="Pertes RAF"/>; d'an [[23 Du|23]] e kouezhas tri ''[[B-17]]'' all eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') er mor, daou nepell eus Sant-Nazer, an trede hini en donvor, mervel a reas an 30 nijour<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Loire%20Atlantique/pertes_usaaf_loire_atlantique.html Pertes USAAF]</ref>. * bombezadegoù miz [[Du]]: bombezet e voe Sant-Nazer gant nijerezioù [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]] eus an ''{{VIIIvet}} USAAF'' ([[United States Army Air Forces]]) d'an [[9 Du|9]], d'ar [[17 Du|17]], d'an [[18 Du|18]] ha d'an [[23 Du|23]], o fal a oa tagañ ar porzh d'ar 14 ha diazezlec'h al listri-spluj en taolioù all; teir nijerez a voe kollet d'an [[9 Du|9]] ha peder d'an [[23 Du|23]], hini ebet en tagadennoù all<ref>Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 106</ref>. D'an 9 e voe lazhet 186 den nann-soudard<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=51808dpt=44 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=44&id_source=51808 Memorial Genweb]</ref>. '''[[1943]]''': * miz [[C'hwevrer]] d'an [[28 C'hwevrer|28]] e kouezhas div nijerez (ul ''[[Avro Lancaster|Lancaster]] III'' marilhet ED467 ha kodet EA-E hag ul ''[[Avro Lancaster|Lancaster I]]'' marilhet R5913 ha kodet OL-G) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''Royal Air Force'') e Sant-Nazer; mervel a reas o fevarzek nijour, douaret e voent e bered [[Ar Baol-Skoubleg]]<ref name="Pertes RAF"/>; * miz [[Meurzh]]:d'an [[13 Meurzh|13]] e kouezhas un nijerez (''[[Vickers Wellington|Wellington III]]'' marilhet BK516 ha kodet BH-K) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e Sant-Nazer; mervel a reas he femp nijour, [[Polonia|Poloniz]] e oant holl<ref name="Pertes RAF"/>. * d'ar [[1 Mae|1 a viz Mae]] [[1943]] e voe bombezet Sant-Nazer gant nijerezioù [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304194141/http://archeosousmarine.net/vertigo.html Société Archéologie Maritime du Morbihan]</ref>. '''[[1944]]-[[1945]]''' * [[Sankenn Sant-Nazer]] a oa an dachenn bet dalc'het gant armeoù Alamagn betek diwezh an Eil Brezel-bed, en-dro da gêr Sant-Nazer. Dalc'het e oa bet gant an Alamaned evit gallout mirout an diazezlec'h listri-spluj. === {{XXIvet kantved}} === * Diskaret e voe kantonioù [[Kanton Sant-Nazer-Kornôg|Sant-Nazer-Kornôg]], [[Kanton Sant-Nazer-Kreiz|Sant-Nazer-Kreiz]] ha [[Kanton Sant-Nazer-Reter|Sant-Nazer-Reter]] e 2014 ha lodennet e voe Sant-Nazer etre daou ganton nevez, [[Kanton Sant-Nazer-1|Sant-Nazer-1]] ha [[Kanton Sant-Nazer-2|Sant-Nazer-2]]<ref>{{fr}} [http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000028661362 Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique]</ref>. ===Darvoudoù-sport a bep seurt=== * [[4 a viz Gouere]] [[1958]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1958|Tro Bro-C'hall]] etre [[Kemper]] ha Sant-Nazer ; trec'h eo [[André Darrigade]]. * [[5 a viz Gouere]] [[1958]] : loc'hañ a ra 10{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1958|Tro Bro-C'hall]] eus Sant-Nazer war-du [[Royan]] ([[Charente-Maritime]]). * [[30 a viz Mezheven]] [[1962]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962|Tro Bro-C'hall]] etre [[Kemper]] ha Sant-Nazer ; trec'h eo [[Huub Zilverberg]] ([[Izelvroioù]]). * [[1añ a viz Gouere]] [[1962]] : loc'hañ a ra 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962|Tro Bro-C'hall]] eus Sant-Nazer war-du [[Luçon]] ([[Vañde]]). * [[5 a viz Gouere]] [[1999]] : eil tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1999|Tro Bro-C'hall]] etre [[Challans]] ([[Vañde]]) ha Sant-Nazer ; trec'h eo [[Tom Steels]] ([[Belgia]]). * [[4 a viz Gouere]] [[2000]] : 4^re tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2000|Tro Bro-C'hall]] etre [[Naoned]] ha Sant-Nazer (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo [[Once]] ([[Spagn]]). == Brezhoneg == * 30,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 398</ref>. ==Skeudennoù an diazlec'h [[lestr-spluj|listri-spluj]] == <gallery> Skeudenn:Base sous-marine de Saint-Nazaire 04.JPG Skeudenn:Base sous-marine de Saint-Nazaire 02.JPG Skeudenn:Bundesarchiv Bild 101II-MW-6434-28, St. Nazaire, U-Boot einlaufend.jpg Skeudenn:Bundesarchiv Bild 101II-MW-6434-35, St. Nazaire, U-Boot einlaufend.jpg Skeudenn:Base ssmarin stnazaire.jpg Skeudenn:Bundesarchiv Bild 101I-719-0208-13A, Frankreich, Rommel auf Dach eines U-Boot-Bunkers.jpg Skeudenn:Bundesarchiv Bild 101II-MW-3747-30, St. Naziere, U-Bootbunker im Bau.jpg Skeudenn:Bundesarchiv Bild 101I-027-1495-18, Frankreich, U-Boot-Bunker.jpg </gallery> == Ekonomiezh == {| |[[Restr:Queen Mary 2 05 KMJ.jpg|thumb|180px|Ar [[Queen Mary 2]] savet e Sant-Nazer]] |} Diazezet eo ekonomiezh ar gêr war e [[Porzh Emren Naoned-Sant-Nazer|borzh]] : ezporzhiañ produioù oberiet met ivez ar servijoù. Ekonomiezh ar pesketa zo aet da get koulz lâret, ne chom nemet ul lestraz bihan. Sed amañ ar greanterezhioù pennañ : * [[lestrsaverezh]] : [[Chanterioù an Atlanteg]] (bremañ [[Aker Yards]]), bet savet ar morreder [[Queen Mary 2]] * [[aerlestrsaverezh]] : unan eus kreizennoù european [[Airbus]] zo enno. Labouradeg istorel ar SNCASO, ha war e lec'h ar SNIAS, an Aérospatiale ha goude [[Airbus]], zo lec'hiet e [[Penhoet]], e-kichen tout Chanterioù an Atlanteg. Ul labouradeg nevez oa savet e Gron er bloavezhioù 1980. * [[mekanikerezh]] gant ar [[SEMT Pielstick]], saver keflusker Diesel 4 amzer evit al listri, an trenioù hag ar produiñ tredan. Implijout a rae 670 den ar SEMT Pielstick e Sant-Nazer e 2006. * ar [[porzh]] : porzh kentañ Breizh an hini eo e framm [[Porzh Emren Naoned-Sant-Nazer]], ennañ ur termenva produioù boued, ur termenva metanlistri, termenva [[Elf]] e [[Donez]] ha kalz greanterezhioù all. Unan eus div sez [[Kambr Kenwerzh ha Greanterezh Naoned ha Sant-Nazer]] an hini eo. == Poblañs == ===Emdroadur ar boblañs abaoe 1800=== <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.5,0.5,0.9) ImageSize = width:950 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:80000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:20000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1800 text:1800 bar:1821 text:1821 bar:1831 text:1831 bar:1841 text:1841 bar:1851 text:1851 bar:1861 text:1861 bar:1872 text:1872 bar:1881 text:1881 bar:1891 text:1891 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1946 text:1946 bar:1954 text:1954 bar:1962 text:1962 bar:1968 text:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 text:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 text:2006 bar:2011 text:2011 bar:2012 text:2012 bar:2013 text:2013 bar:2020 text:2020 PlotData= color:barra width:22 align:left bar:1800 from:0 till: 3316 bar:1821 from:0 till: 3204 bar:1831 from:0 till: 3789 bar:1841 from:0 till: 3771 bar:1851 from:0 till: 5318 bar:1861 from:0 till: 10845 bar:1872 from:0 till: 17066 bar:1881 from:0 till: 19626 bar:1891 from:0 till: 30935 bar:1901 from:0 till: 35813 bar:1911 from:0 till: 38267 bar:1921 from:0 till: 41631 bar:1931 from:0 till: 40488 bar:1946 from:0 till: 11802 bar:1954 from:0 till: 39350 bar:1962 from:0 till: 58286 bar:1968 from:0 till: 63289 bar:1975 from:0 till: 69251 bar:1982 from:0 till: 68348 bar:1990 from:0 till: 64812 bar:1999 from:0 till: 65874 bar:2006 from:0 till: 71373 bar:2011 from:0 till: 67097 bar:2012 from:0 till: 67940 bar:2013 from:0 till: 68513 bar:2020 from:0 till: 71887 PlotData= bar:1800 at: 3316 fontsize:S text: 3316 shift:(-8,5) bar:1821 at: 3204 fontsize:S text: 3204 shift:(-10,5) bar:1831 at: 3789 fontsize:S text: 3789 shift:(-10,5) bar:1841 at: 3771 fontsize:S text: 3771 shift:(-8,5) bar:1851 at: 5318 fontsize:S text: 5318 shift:(-10,5) bar:1861 at: 10845 fontsize:S text: 10845 shift:(-10,5) bar:1872 at: 17066 fontsize:S text: 17066 shift:(-10,5) bar:1881 at: 19626 fontsize:S text: 19626 shift:(-10,5) bar:1891 at: 30935 fontsize:S text: 30935 shift:(-10,5) bar:1901 at: 35813 fontsize:S text: 35813 shift:(-8,5) bar:1911 at: 38267 fontsize:S text: 38267 shift:(-10,5) bar:1921 at: 41631 fontsize:S text: 41631 shift:(-10,5) bar:1931 at: 40488 fontsize:S text: 40488 shift:(-10,5) bar:1946 at: 11802 fontsize:S text: 11802 shift:(-10,5) bar:1954 at: 39350 fontsize:S text: 39350 shift:(-10,5) bar:1962 at: 58286 fontsize:S text: 58286 shift:(-8,5) bar:1968 at: 63289 fontsize:S text: 63289 shift:(-10,5) bar:1975 at: 69251 fontsize:S text: 69251 shift:(-10,5) bar:1982 at: 68348 fontsize:S text: 68348 shift:(-10,5) bar:1990 at: 64812 fontsize:S text: 64812 shift:(-10,5) bar:1999 at: 65874 fontsize:S text: 65874 shift:(-10,5) bar:2006 at: 71373 fontsize:S text: 71373 shift:(-10,5) bar:2011 at: 67097 fontsize:S text: 67097 shift:(-10,5) bar:2012 at: 67940 fontsize:S text: 67940 shift:(-10,5) bar:2013 at: 68513 fontsize:S text: 68513 shift:(-10,5) bar:2020 at: 71887 fontsize:S text: 71887 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) </timeline> <ref>[[EBSSA]]</ref> == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv e-tal iliz katolik ar Werc'hez Dinamm, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=15921dpt=44 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=18111dpt=44 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=44&id_source=18111 Memorial Genweb]</ref>. ===Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun ''Toutes Aides''=== {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a dud |- |[[Restr:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |82 ([[Merdeadurezh kenwerzh]]: 2, [[Morlu]] ''Royal Marine Artillery'':1, [[Tirlu]]:79) |- |'''Hollad''' |'''82''' |- |} Marvet int e pad ar [[Brezel-bed kentañ]], re an [[Tirlu]] e 1914, ar re all e 1918<ref>{{en}} [http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=33968&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref> . == Sevenadur == * Filmoù zo zo bet graet e Sant-Nazer : ''[[Le Poulpe]]'' pe ''[[Les Vacances de Monsieur Hulot]]''. * [[Tintin]], [[Milou]] hag [[Kabiten Haddock|ar c'habiten Haddock]] a zay da Sant-Nazer en albom [[Ar 7 boulenn strink]]. Kerzhout a reont war kaeoù ar porzh da glask [[Kelenner Klaskato|ar c'helenner Klaskato]]. * [[Festival Voisinages]], arvestoù a bep seurt, e sal ''[[Le fanal]]'', leurenn "vroadel". * festival [[Les Escales]] sonerezhioù ar bed, bep hañv. == Brezhoneg == * Ur skol [[Diwan]] a zo eno abaoe [[1991]]. * E distro-skol 2025 e oa 67 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] ha skol divyezh (1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg] </ref>. * Panelloù divyezhek zo er gumun abaoe fin miz Ebrel [[2015]]. * D'an 29 a viz Mae [[2015]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun<ref>[http://www.presseocean.fr/actualite/saint-nazaire-la-ville-adhere-au-niveau-1-de-la-charte-ya-d-ar-brezhoneg-31-05-2015-160592 presseocean.fr ''Presse-Océan'', 31 MAE 2015]</ref>. * Roet eo bet al label [[Ya d'ar brezhoneg]] a live 1 da Sant-Nazer d'ar 6 a viz Kerzu [[2019]]. *Abaoe 2019 e vez dalc'het ur stummadur 6 miz war ar brezhoneg aozet gant ar greizenn stummañ [[Skol an Emsav]] == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[Alfred Caravanniez]] (1855), kizeller * [[Florentin Goinard]] (1894-1974), mouller, levrier, embanner hag emsaver * [[Odette du Puigaudeau]] (1894-1991), tudoniourez * [[Reun Kreston]], tudoniour ha [[livouriezh|livour]] [[breizh]]at, diazezer al luskad [[Unvaniez ar Seiz Breur]], [[25 a viz Here]] [[1898]]. * [[François Blancho]], maer ha kannad * [[Fernand Guériff]] (1914-1994), sonaozer, istorour, kazetenner diwar-benn [[Gourenez Gwenrann]] dreist-holl<ref>[https://web.archive.org/web/20070318215246/http://www.musica-stnazaire.com/dossiers/gueriff.htm#naissance www.musica-stnazaire.com]</ref> * [[Yann Goulet]] (1914-1999), stourmer breizhat, kizeller ofisiel [[Republik Iwerzhon]] * [[Gildas Bernard]], (1925-2001), diueller, loread ar [[Casa de Velãquez]] * [[Georges Bellec|Georges]] hag [[André Bellec]], izili ar strollad sonerezh ha fent [[Les Frères Jacques]] * [[Gustave Tiffoche]], prier, livour ha kizeller, ganet e 1930 * [[Olivier Josso]], treser bannoù-treset * [[Colonel Moutarde (treserez)|Colonel Moutarde]], skeudennerez * [[Rémi Boulon]], ganet e 1973, skrivagner ha videour * [[Patrice Halgand]], marc'hhouarner breizhat, bet ganet d’an 2 a viz Meurzh 1974. ==== Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] ==== Daou vilour bet ganet e Sant-Nazer a voe fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ : * Émile Le Pahun, korporal, 30 vloaz, fuzuilhet d'ar [[1añ a viz Mezheven]] 1916 ; * Joseph Porcher, soudard, 36 vloaz, fuzuilhet d'ar [[24 a viz Here]] 1916. ===Tud all liammet ouzh ar gêr=== * [[Fernand Pelloutier]], (1867-1901), kazetenner, stourmer anarkour ha sindikadeler, teorisian an harz-labour hollek * [[Aristide Briand]], breutaer ha politikour, [[Priz Nobel ar Peoc'h]] e [[1926]]. Bet e oa er c'huzul-kêr etre Mae 1888 ha C'hwevrer 1889. E Sant-Nazer e oa bet savet ha skoliet, e dud a zalc'he "Le Grand Café", deuet da vout ur greizenn diskouezadegoù arz a-vremañ hiziv an deiz. [[Restr:St Nazaire.jpg|thumb|280px|right|Porzh Sant-Nazer]] === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:De Carné.gif|80px]] |'''de Carné''' Beskonted Marcein ''En aour e ziv dreustell en gul'' |- |[[Restr:De Volvire.png|80px]] |'''de Volvire''' Aotrounez la Motte-Aleman Goudreustellet a zek pezh etre aour ha gul |} ==Sport== ===Rugbi=== An eil klub gwellañ e Breizh eo [[Sant-Nazer Rugbi Liger-Atlantel]]. == Gevellerezh == * [[Restr:Flag of Spain.svg|20px]] [[Avilés]] ([[Spagn]], [[Asturias]]) * [[Restr:Flag of Germany.svg|20px]] [[Saarlouis]] ([[Alamagn]], [[Saarland]]) * [[Restr:Flag of Quebec.svg|20px]] [[Saint-Hubert (Longueuil)]] ([[Kebek]]) * [[Restr:Flag of England.svg|20px]] [[Sunderland]] ([[Bro-Saoz]], [[Tyne ha Wear]]) Gevellet eo ivez gant ur gumun vihan nes a-walc'h : * [[Restr:Flag of Brittany.svg|20px]] [[Paolieg]] ([[Breizh]], [[Bro-Wened]]) Kenlabour gant : * [[Restr:Flag of Cameroon.svg|20px]] [[Kribi]] ([[Kameroun]], [[Su Kameroun|Su]]) * [[Restr:Flag of Cuba.svg|20px]] [[Cienfuegos]] ([[Kuba]]) === Pennad kar === * [[Pornizhan]]. == Levrlennadur == == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * [http://www.mairie-saintnazaire.fr Lec'hienn ofisiel kêr Sant-Nazer] [[Rummad:Sant-Nazer|*]] [[Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Naoned]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall]] [[Rummad:Aber al Liger]] [[Rummad:Porzhioù Breizh]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Liger-Atlantel]] [[Rummad:Diazezlec'hioù listri-spluj alaman e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] d7zy8e19u25vmtrc75hqxo15zqp4q8v 0 17847 2189991 2188558 2026-05-04T19:43:57Z Ar choler 52661 HTML 2189991 wikitext text/x-wiki {|class="infobox" style="font-size:90%;" |- {{Infobox/Titl|Baile Átha Cliath<br>''Dublin — Dulenn''|009a77|talbenn map|f0ad00}} |- | colspan="2"| {| width="100%" |- |width="50%" style="padding-top:15px;"|[[File:IRL Dublin flag.svg|120px|center]] |width="50%"|[[File:Coat-of-arms-of-Dublin.svg|80px|center]] |- |width="50%" style="text-align:center;"|[[Banniel]] |width="50%" style="text-align:center;"|[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] |} ---- |- |colspan="2" style="text-align:center;"|'''''Obedientia Civium Urbis Felicitas'''''<br>"Keodidi Sentus, Keoded Eürus" |- bgcolor="#fff" | colspan="2"|[[Restr:Ireland Dublin Night.JPG|260px|O'Connell Bridge|center]] |- bgcolor="#009a77" !colspan="2" style="text-align:center; color:#f0ad00;"|Melestradur |- |'''[[Bro]]||[[Iwerzhon]] |- |'''[[Proviñsoù Iwerzhon|Proviñs]]'''||[[Cúige Laighean|Laighean]] |- |'''[[Maer]]''' <small>(2019)</small>||Paul McAuliff <small>([[Fianna Fáil|FF]])</small> |- |'''[[Kod post|Kodoù post]]'''||D01 '''→''' D18, D20, D22<br>D24, D6W |- |'''[[Pellgomz|Kod pellgomz]]'''||01 (+3531) |- bgcolor="#009a77" !colspan="2" style="text-align:center; color:#f0ad00;"|Douaroniezh |- |'''[[Gorread]]'''<br><div style="text-align:right;">Kêr :<br>Tolead :</div>||<br>115&nbsp;km²<br>318&nbsp;km² |- |'''[[Poblañs]]'''<br><div style="text-align:right;">Kêr :<br>Tolead :<br>Tolpad :</div>||<br>554 554<br>1 173 179<br>1 347 359 |- |'''[[Stankted ar boblañs|Stankted]]'''||4 822 ann./km² |- |colspan="2" style="text-align:center;"| ---- [https://www.google.com/maps/place/Dublin,+Irlande/@53.3242377,-6.3861297,8z/data=!4m5!3m4!1s0x48670e80ea27ac2f:0xa00c7a9973171a0!8m2!3d53.3498053!4d-6.2603097 53° 21' N – 6° 16' K] |- |colspan="2"| <div style="position: relative"> [[File:Ireland relief location map.png|250px]] <div style="position: absolute; left:193px; top:145px">[[File:Capital mark.svg|10px|Baile Átha Cliath]]</div> <div style="position: absolute; left:150px; top:160px"><small>'''Baile Átha Cliath'''</small></div> </div> |- |colspan="2"|<hr> |- |'''[[Internet]]'''||[http://www.dublincity.ie/ www.dublincity.ie] |} Kêr-benn [[Republik Iwerzhon]] eo '''Dulenn''' ([[iwerzhoneg]] ''Baile Átha Cliath''; [[saozneg]] ''Dublin''). Kêr vrasañ an enez eo ivez (554 000 annezad er gêr). Gant he zrowardroioù ez eus ouzhpenn 1 200 000 a dud o vevañ enni. Emañ-hi a-hed ar stêr [[Life]], war aod reter ar vro. Diazezet e oa gant ar [[Gouezeled|Ouezeled]] er 7vet kantved. En em staliañ a rejont ar [[Vikinged]] eno er IXvet kantved. E 1922 e teuas da vezañ kêr-benn [[Stad Dieub Iwerzhon]]. == Anv == Meneget e oa gant [[Ptoleme]] ul lec'h ''Eblana'' e anv tro-dro [[140]] goude JK. Anat eo ar ger e brezhoneg : du-lenn da lâret eo lenn zu. Dont a ra eus ar gouezeleg ''dubh'' ha ''lind''. == Demografiezh == Hervez niveradeg 2016 e oa 553 165 annezad e kêr Dulenn er bloazh-se, 1 270 603 annezad a oa e [[kontelezh Dulenn]] rannet e pevar takad melestradurel : kêr Dulenn, [[Dulenn Su]], [[Fingal]] ha [[Dún Laoghaire-Rathdown]], ha 1 804 156 annezad e rannvro [[Dulenn Meur]]. == Armerzh == Labouradeg kozh [[Guinness]] zo deuet da vezañ ur mirdi ramzel war istor ar merk. Er bloavezhioù 1990 ha 2000 e oa Iwerzhon lesanvet an [[Tigr keltiek]] abalamour d'he c'hresk armerzhel bras. Hiziv emañ staliet eno sezioù pe da nebeutañ bonioù gwezhiadel kalz embregerezhioù amerikan evel [[Microsoft]], [[Google]], [[Facebook]], [[Amazon.com|Amazon]], [[eBay]], [[PayPal]], [[Yahoo!]], [[Twitter]], [[Accenture]] ha [[Pfizer]]. Tizhet e oa he feur dilabour izelañ gant Dulenn en eil kard eus ar bloavezh 2018, gant 5.7% hervez an Dublin Economic Monitor<ref>{{en}}{{cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/business/monitor-dublin-unemployment-falls-to-lowest-level-in-10-years-amid-economic-resurgence-859553.html|title=Monitor: Dublin unemployment falls to lowest level in 10 years amid economic resurgence|accessdate=2 a viz Eost 2018}}</ref>{{,}}<ref>{{en}}{{cite web|url=https://issuu.com/256media/docs/dem_aug18?e=16581915/63526870|title=14th issue of the Dublin Economic Monitor|accessdate=1 a viz Eost 2018}}</ref>. == Sport == [[Restr:Croke park all ireland.jpg|thumb|left|[[Croke Park]], trede stad brasañ Europa, sez ar Gevredigezh atletek gouezelek.]] Unan eus stadoù brasañ Europa eo [[Croke Park]]. Eno e vez aozet krogadoù ar [[sportoù gouezelek]] evel an [[hurling]] hag ar [[mell-droad ouezelek]], sport muiañ-karet an Iwerzhoniz. Degemer a ra ivez krogadoù etrebroadel [[rugbi]] ha sonadegoù evel re [[U2]] ha [[Robbie Williams]]. Stad [[Lansdowne Road]] a zegemer krogadoù mell-droad ha rugbi. Tachennoù zo e trowardrioù ar gêr evit ar redadegoù [[levra|levrini]], e Shelbourne Park da skouer, hag evit ar [[redadeg kezeg|redadegoù kezeg]], evel e Leopardstown. Kalz stadoù all a zo evit ar [[basket-ball]], an [[handball gouezelek]], an [[hoke war leton]] hag an [[atleterezh]]. D'an [[11 a viz Gouere]] [[1998]] e oa bet dalc'het rakredadeg [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1998|Tro Bro-C'hall 1998]] e Dulenn (a-benn d'an eur) ; aet e oa bet ar maout gant [[Chris Boardman]] ([[Bro-Saoz]]). Kêr-benn Europa ar sport a oa Dulenn e 2010. == Tud == === Tud bet ganet eno === *[[Jonathan Swift]] e 1667, *[[Thomas Moore]] e 1779, *[[Sheridan Le Fanu]] e 1814, *[[Oscar Wilde]] e 1854, *[[George Bernard Shaw]] e 1856, *[[Patrick Pearse]] e 1876, *[[James Joyce]] e 1882, *[[Samuel Beckett]] e 1906, *[[Bertie Ahern]] e 1951, *[[Bono]] e 1960. === Tud bet marvet eno === *[[Jonathan Swift]] e 1745, *[[Sheridan Le Fanu]] e 1873, *[[James Connolly]] ha [[Patrick Pearse]] fuzuilhet e 1916, *[[Éamon de Valera]] e 1975, *[[Roparz Hemon]] e 1978. == Gevellerezh == * [[San Jose (Kalifornia)|San Jose]] e [[Kalifornia]] ({{SUA}}) abaoe 1986 * [[Liverpool]] ({{Bro-Saoz}}) abaoe 1997 * [[Barcelona]] ({{Katalonia}}) abaoe 1998 * [[Beijing]] ({{Sina}}) abaoe 2011 Skoulmet e vez ivez liammoù mignoniezh gant kêrioù all : *[[Tbilisi]] ({{Jorjia}}) etre 2014 ha 2017, *[[Kêr-Vec'hiko]] ({{Mec'hiko}}) e-pad 4 bloaz, *[[Guadalajara]] ({{Mec'hiko}}) abaoe 2013, *[[Moskou]] ({{Rusia}}) abaoe 2009 *[[Sant-Petersbourg]] ({{Rusia}}) abaoe 2010 *[[Wuhan]] ({{Sina}}) e 2016 hag e-pad 3 bloaz. == Skeudennoù == <gallery mode="packed" heights="180px" caption="Dulenn - Baile Átha Cliath - Dublin"> Dublin-02-O'Connell Str+Denkmal-2017-gje.jpg Dublin-12-O'Connell-Denkmal-Engel-2017-gje.jpg Dublin-Temple Bar-06-2017-gje.jpg Dublin-24-Leo Burdock Fish+Chips-2017-gje.jpg Dublin-28-Leo Burdock Fish+Chips-2017-gje.jpg Dublin-37a-Grafton Street-Bewley's Oriental Cafe-1989-gje.jpg Dublin-61-Abbruchskulptur-Bank von Irland-1993-gje.jpg Dublin-71-Portale rot und gruen-1993-gje.jpg Dublin-64-Einkaufsmall-1993-gje.jpg Dublin River Liffey3.jpg|''Ha'penny Bridge'' </gallery> == Daveoù ha notennoù == {{Commons|Dublin|Dublin}} {{daveoù}} [[Rummad:Kêrioù Iwerzhon]] [[Rummad:Kêrioù-penn Europa]] lp36bq8jyj5mkwbuc9s66isxg3exbf8 0 18336 2189945 2183694 2026-05-04T14:33:26Z OPAB44 57507 2189945 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ploueg-ar-Mor |anvOfisiel = ''Plouézec'' | skeudenn = Plouézec Mairie 9312.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason de la ville de Plouézec (Côtes-d'Armor).svg | bro = [[Bro-Sant-Brieg]] ([[Goueloù]]) | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | kanton = [[Kanton Pempoull|Pempoull]] | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | maer = Gilles Pagny | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 27.87 | hedred = -2.98388888889 | ledred = 48.7488888889 | uk = | ubi = 0 | ubr = 106 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.plouezec.fr Ti-kêr] }} '''Ploueg-ar-Mor''' a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[Bro-Oueloù]], en departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == <gallery> Plouézec Port Lazo 9504.jpg|Porzh Lazo. </gallery> * War lez [[Mor Breizh]] emañ Ploueg. == Anv== * Erwan Vallerie ː '''Plohozec Goilou''', 1184; '''Plohedec''', 1198; '''Plohozec Goilou''', '''Plohezec''', 1198; '''Ploedec''', 1201; '''Plouezec''', '''Plouec''', '''Ploozoc''', '''Plouoc Goilou''', '''Plooc''', '''Pluec''', 1202; '''Plouezec''', '''Plouec''' ?, 1202; '''Ploozouc''', 1208; '''Ploozoc''', 1212; '''Ploohe Goilou''', 1242; '''Ploodec''', 1252; '''Plohezoc''', 1253; '''Ploozuc Goelou''', 1256; '''Plozec''', 1266; '''Ploezec''', '''Plooc''', 1271; '''Plohozet''', 1296; '''Ploeozoc''', '''Ploozoc''', '''Plozoc''', 1298; '''Ploezet''', '''Ploezec''', 1371; '''Ploesec,''' 1420; '''Ploezeuc''', 1428; '''Ploezec''', 1495; '''Plouezeuech''', 1516; '''Plouezec''', 1592; '''Plouezek''', 1636; '''Plouzec''', 1779 == Ardamezioù== ''En glazur e deirwern en aour goueliet ha flammet en argant, war ur mor geotet, e gab en erminoù'' == Istor == ==={{XXvet kantved}}=== ====[[Brezel-bed kentañ]]==== * Mervel a reas 96 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 1,98% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=6904 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ====[[Eil Brezel-bed]]==== * Mervel a reas 47 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. * 11-12 a viz Du 1942, Oberadenn Farenheit: taget e voe an [[Wehrmacht|Alamaned]] en arouezva gant ur bagad stourm mor breizhveuriat. * D'an [[8 a viz Meurzh]] [[1943]] e kouezhas un nijerez (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] Vb'' marilhet AR547 ha kodet RY-?) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e Ploueg. Lazhet e voe an nijour, douaret e voe e [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_raf_cotes_armor.html Pertes RAF]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou soudard. ====[[ARB]]==== * Miz Mae [[1979]]: lakaet eo ti [[Roje an Tailhanter]], komiser polis, da darzhañ gant tud eus an [[ARB]]. == Melestradurezh == == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'ar 14 a viz Du [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 23 a viz Du [[2009]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. * D'an 26 a viz Genver 2018 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. ===Deskadurezh=== * Ur skol gatolik divyezhek brezhoneg-galleg zo bet amañ (1958-1961), renet gant [[Armañs ar C'halvez]], a-raok al [[lezenn Debré]]. * E distro-skol 2025 e oa 49 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (2,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Plouézec Moulin vent Craca 9589.jpg|Ar vilin. Plouézec Eglise Notre Dame du Gavel 9310.jpg|An iliz katolik. </gallery> * "Milin Kraka", ur vilin-avel gozh, bet renevezet ([[1994]]-[[1996]]) gant ar gevredigezh "Mignoned milin Kraka". Bep bloaz, e miz [[Eost]], e vez aozet eno ur [[fest-noz]] bras: "Noz ar vilin". * Iliz katolik ''Intron-Varia''. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=6904 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant aOberadenn Farenheit, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=131423 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant Rezistanted [[FTPF]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=52635 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=3319 |p2=3481 |p3=3399 |p4=3124 |p5=3089 |p6=3181 |p7=3306 |p8=3296 |p9=3259 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ===Tud ganet eno=== * [[Jean-Marie Jacob]], eskob touer kentañ Departamant Aodoù an Hanternoz (22.08.1741 / 28.03.1801) ===Tud marvet eno=== * [[1875]] : [[Placide Guézou]], beleg ha troour brezhonek. ===Tud liammet ouzh ar gumun=== *[[Armañs ar C'halvez]], savet gantañ ur skol divyezhek (Skol Sant-Erwan, 1958-1961). *[[Erwanez Galbrun]], emsaverez, a skoazellas anezhañ. *[[Roje an Tailhanter]], penn bras eus ar polis gall. === Ardamezeg ar familhoù === == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Béal an Átha Móir]] | 1996 |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plouézec}} * {{fr}}[http://www.plouezec.fr/ Lec'hienn ofisiel kumun Ploueg-ar-Mor] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20190118145350/http://cc-paimpol-goelo.com/la-communaute/les-communes/la-commune-de-plouezec/ Ploueg-ar-Mor war lec'hienn ar gumuniezh-kumunioù] * {{br}}[http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22214 Ploueg-ar-Mor war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20150102174029/http://moulin-de-craca.over-blog.net/ Lec'hienn diwar-benn Milin Kraka] == Levrlennadur == * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Oueloù]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 71k8jwn82dgktk3jsemjp6zn912qfe2 0 19331 2189925 2120151 2026-05-04T14:10:22Z OPAB44 57507 2189925 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Larruen | anvOfisiel = ''Lanrivain'' | skeudenn = Lanrivain Saint-Grégoire.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Kreiz-Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem|S.-Nikolaz-ar-Pelem]] <small>(betek 2015)</small><br />[[Kanton Rostrenenn|Rostrenenn]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22480 | maer = Philippe Le Joncour | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 36.74 | hedred = -3.21277777778 | ledred = 48.3475 | uk = 260 | ubi = 160 | ubr = 281 | lec'hienn web = }} '''Larruen'''<ref>{{br}}[[Geriadur Hemon-Huon]], 2005.</ref>, pe '''Laruen'''<ref>{{br}}[[Geriadur Hemon]], 1993.</ref> a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus [[Breizh]], e [[Kernev]] hag e [[kanton Rostrenenn]] en [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 116 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,39 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=22115&pays=France&dpt=22&idsource=35657&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas tri anezhe e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: e [[Maissin]], daou soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1663816 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1663869 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag, e [[Emgann Rossignol|Rossignol]], ur c’hanolier eus an [[2vet Rujumant Kanolierezh Trevadennel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6703333 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * 1944: kemeret e voe 4 430 Lur en ti-post, gant pevar ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’an 22 a viz Ebrel, ha war-dro 2 400 Lur d'ar 5 a viz Even, gant daou ezel eus ar Rezistañs moarvat, hervez danevelloù sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajennoù 205 ha 280, Dastumadenn ''Guerre et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>. * Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou soudard. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Larruen - Iliz 1.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Gregor''. * Chapel ''Itron-Varia'' ar Geoded. * Monumant ar re varv e Leurgêr an Iliz katolik er vourc'h, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=35657 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv (1914-1918) er Geoded, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=35657 Memorial Genweb]</ref>. * Gwerenn livet [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=135527 Memorial Genweb]</ref>. *Taolenn-enor (1914-1918), luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=67446&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. == Sevenadur == === Brezhoneg === * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 36 skoliad (100,0 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. * Votet eo bet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr Larruen d'an 20 a viz Kerzu [[2018]]. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs === <div class="center">'''Emdroadur poblañs Larruen etre 1793 ha 2020'''<br /> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2013 bar:2014 bar:2015 bar:2016 bar:2017 bar:2018 bar:2019 bar:2020 text:2020 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 1433 bar:1800 from:0 till: 1113 bar:1806 from:0 till: 1416 bar:1821 from:0 till: 1400 bar:1831 from:0 till: 1416 bar:1836 from:0 till: 1698 bar:1841 from:0 till: 1652 bar:1846 from:0 till: 1775 bar:1851 from:0 till: 1730 bar:1856 from:0 till: 1650 bar:1861 from:0 till: 1691 bar:1866 from:0 till: 1586 bar:1872 from:0 till: 1547 bar:1876 from:0 till: 1612 bar:1881 from:0 till: 1630 bar:1886 from:0 till: 1594 bar:1891 from:0 till: 1551 bar:1896 from:0 till: 1632 bar:1901 from:0 till: 1687 bar:1906 from:0 till: 1740 bar:1911 from:0 till: 1815 bar:1921 from:0 till: 1802 bar:1926 from:0 till: 1801 bar:1931 from:0 till: 1496 bar:1936 from:0 till: 1531 bar:1946 from:0 till: 1220 bar:1954 from:0 till: 1079 bar:1962 from:0 till: 960 bar:1968 from:0 till: 882 bar:1975 from:0 till: 761 bar:1982 from:0 till: 638 bar:1990 from:0 till: 510 bar:1999 from:0 till: 524 bar:2006 from:0 till: 554 bar:2012 from:0 till: 538 bar:2012 from:0 till: 537 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:mammenn Cassini hag EBSSA </timeline> </div> === Tud === ==== Tud ganet eno ==== * [[Marsel Gwilhou]], e [[1930]]. == Melestradurezh == ==Darempredoù etrebroadel== ===Gevelliñ=== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Baile Mhic Ire]] | 2005 |} ==Krennlavaroù== Tennet eus ''[[Kroaz ar Vretoned]]'': *''Da foar Larruen gozh Ec'h a advern d'ar foz.'' *''Foar Larruen gozh A gas advern d'an noz.'' == Liammoù diavaez == {{commonscat|Lanrivain}} * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080155/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22115 Larruen war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] ejynci39dvanq8sp5x1up9gfqqhpinu 0 19671 2189921 2131089 2026-05-04T14:06:37Z OPAB44 57507 2189921 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lannolon | anvOfisiel = Lanvollon | skeudenn = Lanvollon town hall.jpg | alc'hwez = | ardamezioù = COA fr Lanvollon.svg | bro = [[Bro-Sant-Brieg]] ([[Goueloù]]) | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | kanton = [[Kanton Plouha|Plouha]] | etrekumuniezh = [[Leñv Arvor Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | maer = Alain Sapin | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 5.01 | hedred = -2.98388888889 | ledred = 48.6308333333 | uk = 90 | ubi = 37 | ubr = 98 }} '''Lannolon''' zo ur gumun e [[Goueloù]], en [[Aodoù-an-Arvor]], e [[Breizh]]. [[Kanton Lannolon|Penn kanton]] e oa betek 2015. ==Douaroniezh== ==Anv== * Erwan Vallerie (1995) ː ''Lanwollon'', 1189 ; ''Lanvalon'', 1212 ; ''Lanvolon'', 1215, 1219, 1259 ; ''Lanvolom'', 1263 ; ''Lanvonom'', 1264 ; ''Lanvolom'', 1267 ; ''Lanvolon'', 1330 ; ''Lanvallon'', 1451 ; ''Lenvolon'', 1491 ; ''Lanvolon'', 1516 ; ''Lanvalon'', 1555; '''La(-)nolon'', 1630. Dont a rafe an anv eus hini ur [[sant]] [[iwerzhon]]at, Volon, [[abad]] ur [[manati]] savet gant [[eskob]] [[Dol]] er {{VIIvet kantved}}. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:COA fr Lanvollon.svg|60px]] | :''En gul e gab en erminoù.'' |} == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ;Deskadurezh * E distro-skol 2025 e oa 32 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (11 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm OPaB / Kelenn]</ref> == Istor == * Parrez Lannolon, enklozet en [[eskopti Sant-Brieg]] a oa e [[deaniezh Lannolon]] a oa stag ouzh [[eskopti Dol]], dindan baeroniezh [[Samzun (Dol)|sant Samzun]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 49 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,63 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=6902 Monumant ar re varv (Brezel-bed kentañ) - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]] e [[Belgia]] e voe lazhet unan anezhe e [[Châtelet (Hainaut)|Châtelet]], soudard e oa er [[36vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|36vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6714204 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * D'an [[29 Kerzu|29 a viz Kerzu]] [[1940]] e kouezhas un nijerez (''[[Armstrong Whitworth Whitley|Whitley V]]'' marilhet P4950 ha kodet EY-?) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') e Lannollon. Unan eus an nijourion a zeuas a-benn da achap hag ar pevar nijour all a voe serret gant an [[Wehrmacht|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_raf_cotes_armor.html Pertes RAF]</ref>. * Mervel a reas pevar den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=6903 Monumant ar re varv (Eil Brezel-bed) - Memorial Genweb]</ref>. * Lazhet e voe ur rezistant yaouank [[FTPF]] er gumun gant an Alamaned d’an [[28 a viz Mae]] [[1944]] <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=368643 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. * Lazhet e voe ur rezistant yaouank eus ar gumun gant an [[Wehrmacht|Alamaned]] d’an [[9 a viz Gouhere]] [[1944]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6391909 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. * Lazhet e voe ur rezistant [[FTPF]] yaouank eus ar gumun ha seizh soudard alaman en un emgannig d’ar [[7 a viz Eost]] [[1944]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5468790 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun er [[Viêtnam]] hag unan e [[Kambodja]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1805613 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ul letanant d'an [[2 a viz C'hwevrer]] [[1957]] en [[Ain M'lila]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5482148 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Lanvollon (22) Hôtel Kératry.JPG|Ti Keratri. Église Saint-Samson de Lanvollon.jpg|An iliz katolik. Monument aux morts à Lanvollon.jpg|An daou vonumant. </gallery> * Ti Keratri. * Iliz katolik ''Sant Samzun''. * Daou vonumant ar re varv: 1914-1918, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=6903&dpt=22 Memorial Genweb]</ref> 1939-1945, [[Brezel Indez-Sina]] ha [[Brezel Aljeria]] el Leurgêr de Gaulle <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=6903&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2000 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=1075 |p2=1111 |p3=1358 |p4=1423 |p5=1427 |p6=1388 |p7=1644 |p8=1743 |p9=1749 |p10=1781 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ===Tud bet marvet eno=== * [[1923]] : [[Yann-Loeiz Emili]], kazetenner, skrivagner ha troour brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Le Dantec de Tromorgant.png|60px]] | :;Le Dantec :Aotrounez Kervern :''En argant e deir c'hreskenn en sabel'' |- |[[Restr:Olivier de Kerthomas.gif|60px]] | :;Olivier :Aotrounez Kerthomas :''En argant e groaz divouedet en sabel'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|60px]] | :;des Sablons :Aotrounez Kervaudry<ref>Bet dizarbennet e 1670, beli Sant-Brieg.</ref> |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Lanvollon}} * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080219/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22121 Lannolon war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20110128212143/http://www.cc-lanvollon-plouha.com/ Lannolon war lec'hienn ar gumuniezh-kumunioù] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20080927025654/http://www.bretagne.com/fr/tourisme/offices_de_tourisme/lanvollon Ti an douristed] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Oueloù]] [[Rummad:Parrezioù ezklozet Eskopti Dol]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] r5z0qbbc20ls3yfkmja0218hbjkv7lx 0 19804 2189928 2120152 2026-05-04T14:12:08Z OPAB44 57507 2189928 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Louaneg | anvOfisiel = ''Louannec'' | skeudenn = Louannec from Perros.JPG | alc'hwez = Bourk Louaneg gwelet eus Perroz | ardamezioù = Blason de la ville de Louannec (Côtes-d'Armor).svg | bro = {{Treger}} | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Perroz-Gireg|Perroz-Gireg]] | cp = 22700 | maer = Gervais Égault | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 13.91 | hedred = -3.40944444444 | ledred = 48.7947222222 | uk = 90 | ubi = 0 | ubr = 108 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.louannec.com Ti-kêr] }} '''Louaneg''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], stok ouzh [[Perroz-Gireg]], e [[Treger]]. E-kichen ar mor emañ, e-tal bae Perroz. Plaen eo an dachenn dre-vras. == Douaroniezh == * War aod [[Mor Breizh]] emãn Louaneg, e Bro-Dreger, etre [[Perroz-Gireg|Perroz]] ha [[Trelêvern|Trelevern]]. == Anv == * Bernard Tanguy ː '''Loguanoc''', 1160; '''Lohanec''', '''Lohannec''', 1330; '''Loanec''', c. 1330; '''Louhannec''', 1399; '''Louanec''', fin XIVvet * Erwan Vallerie ː '''Loguanoc''', XIII^vet; '''Lohanec''', '''Lohenec''', '''Lohannec''', '''Lohane''', '''Lohaneuc''', '''Louanec''', '''Loanec''', 1330; '''Louennec''', '''Louvanec''', '''Louuanec''', 1371; '''Louvannec''', '''Lovanec''', 1371; '''Louanec''', 1395; '''Louannec''', 1516; '''Louanec''', 1592, 1630; '''Lohanech''', 1636, 1709; '''Gerdarzh''' Marteze diwar un anv den ''Louan''; met chom a ra diasur. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason de la ville de Louannec (Côtes-d'Armor).svg|100px]] |style="padding-left:20px;"|''Rannet ː ouzh 1 sourinet etre aour ha gul<ref>Hervez Froger ha Presensé ː en argant ha gul.</ref>, e vanal ed en argant balirant ; ouzh 2 en glazur e gebrenn en aour heuliet ouzh kab gant ur skravig en sabel hag ouzh beg gant teir bezantenn en argant war o gin ; e gab en argant karget gant pemp brizhenn erminig.'' *Sturienn ː '''A-raok bepred''' |} == Istor == Louaneg a zo ur gumun labourerien-douar. Kozh eo ar bourk. Kroget he deus ar vuhez eno e maread [[neolitik|amzer nevez ar maen]]. Kavet zo bet restajoù ul lec'h d'ober holen, roudoù eus ar C'halianed. Er bloavezhioù 500 e oa bet savet ur c'hreñvlec'h gant aotrou Koadgwezheneg war an dosenn. En {{XIIvet kantved}} e oa bet savet an iliz kentañ gant [[Sant Erwan]], person eno eus 1292 betek e varv e 1303. Dindan aotrouniezh Barac'h abaoe an {{Xvet kantved}} e tremen dindan daouarn an tiegezh Tournemine hag hini Philippe, gant ar Gozhkêr eus [[Plounevez-Moedeg]] hag evit echuiñ gant ar Peltour eus [[Kastell Rozambaou|Rozambaou]] e 1688. Gant an [[Dispac'h gall|Dispac'h]] e teu Louaneg da vezañ ur gumun e 1790. En amzer a-vremañ emañ ar gumun war ziorren, ur gumun hag a brofit eus an touristerezh e Perroz hag eus kêr [[Lannuon]] evit al labour. Adalek 1885 en doa ar skrivagner brudet [[Ernest Renan]] un eil ti eno, betek e varv en 1892. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 69 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,44% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=97289&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe unan anezhe, ur soudard eus ar [[1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel]], e [[Rossignol]] e [[Belgia]]d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6765836 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=97289&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe tri rezistant er gumun en un emgann ouzh an [[Wehrmacht|Alamaned]] d'an [[9 a viz Even]] [[1944]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=35653&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=97289&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Louannec dlm plassen-barach.jpg|An daol-vaen. </gallery> * Taol-vaen Barac'h. <gallery> Tourtan Nantouar.jpg|Tour-tan Nantouar gwelet eus an aod</gallery> <gallery> Eglise Saint-Yves Louannec.JPG|Iliz ''Sant Erwan''. Manoir de Barac'h.jpg|Maner Barac'h. Louannec. Bannière Saint-Yves.gif|Banniel Sant Erwan en iliz. Louannec. Saint Yves entre le riche et le pauvre.gif|Iliz. Sant Erwan, etre an hini pinvidik hag an hini paour. </gallery> * Ur maen eus [[oadvezh an houarn]], a vez graet “bez Arzhur” anezhañ, staliet bremañ en iliz, a zo un enskrivadur [[latin]] ha [[henvrezhoneg|henvrezhonek]] warnañ (moarvat eus ar {{VIvet}} pe ar {{VIIvet kantved}}): ''Disideri fili Bodognous''<ref>{{en}}''The Inscriptions of Early Medieval Brittany'', Celtic Studies Publications, 2000.</ref>. E Louaneg ez eus un iliz kozh, tour-tan Nantouar hag ar bourk kozh. * Iliz katolik ''Sant Erwan'', adsavet etre 1896 ha 1898. * Maner Barac'h (XV^vet-XVII^vet); bet enrollet an 22 Meurzh 1930. * Maner ar Gosker (XV^vet -XVIII^vet); ul lodenn bet enrollet ar 5 Here 1964. * Maner Kermabon, aet da feurm. * Maner Kernu, aet da feurm. * Traezhenn [[Nantouar]]. * Monumant ar re varv er vered e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=97289 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=97289 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918, 1939-1945 ha [[Brezel Indez-Sina]]) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=102959 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar Rezistanted marvet e 1944, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=35653 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1076 |p2=1170 |p3=1619 |p4=2191 |p5=2195 |p6=2384 |p7=2794 |p8=3020 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == * [[Erwan Helouri]] (Sant Erwan) zo bet person eno. * [[Ernest Renan]], skrivagner ganet e [[Landreger]]. * Jean Psichari, lizheregour (mab-kaer Ernest Renan); (Odessa, 1854 / Pariz, 1929). * [[Loeiz ar Floc'h]], beleg katolik breizhat, [[Barzhoniezh vrezhonek|barzh]], [[Prederouriezh vrezhonek|prederour]] hag [[Embann brezhonek|embanner]], anavezet dindan e [[anv-pluenn]] [[Maodez Glanndour]], aet da anaon d'ar [[25 a viz Du]] [[1986]] e Louaneg. * [[Madalen Saint Gal de Pons]] (1907-1994), barzhez ''Benead'', skrivagnerez, ha gouarnourez Maodez Glanndour. * Parrez orin [[Édouard Ollivro|Edouarzh Ollivro]], maer [[Gwengamp]], kannad, hag oberour ''Pikoù, mab e dad''. * [[Stéphanie Stoll]], prezidantez [[Diwan]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Barac'h.jpg|80px]] [[Restr:Barac'h (alias).jpg|80px]] |'''de Barac'h''', aotrounez al lec'h se e Louaneg | * En argant e varc'h distern ha skoelf en sabel (siell [[1306]]). * Neuz all : en gul e deir sourin en aour. |- |[[Restr:Barac'h du Rest.jpg|80px]] |'''de Barac'h''', aotrounez al lec'h ha Portzven | * Dougen a ra ur groaz dentek ouzh kab, heuliet ouzh kab gant daou beul dentek hag ouzh beg gant teir c'housourin dindan ar groaz (siell [[1381]]); livioù disanvet. [PPC] |} == Brezhoneg == * Betek penn kentañ ar bloavezhioù 2010 e oa ur strollad c'hoariva e brezhoneg gant al Louanigoù ; ganto vefe bet c'hoariet sketchoù [[Maria Prat]]. * Ur skol [[Diwan]] a zo e Louaneg abaoe 2006. * E distro-skol 2025 e oa 36 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (18,3 % eus skolidi ar gumun evit ar pezh a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. * E 2013 eo bet krouet ur gevredigezh kentelioù evit an dud deuet, Skol al louarn. * Testenioù annezidi Louaneg da geñver a brezhoneg a zo da lenn (e galleg) war {{fr}}[https://50-ans-louannec.bzh/courrier-du-lecteur/ lec'hienn Jean-Paul Simon]. == Sport == Er bloaz 2002 e oa bet kendeuzet skipailh [[mell-droad]] Louaneg gant hini Perroz, ha savet [[Unvaniezh Sportel Perroz-Louaneg]]. Ur c'hleub [[Marc'h-houarn Treuz Bro (MTB)]] zo ivez, ur skol vag dre lien, ur c'hleub badminton, [[mell-dorn]], tennis, jiminas, yoga ha karate. == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Louannec}} * {{fr}}[http://www.louannec.com/histoire-visite/ Lec'hienn ar gumun] * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080502/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22134 Louaneg war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}}[https://50-ans-louannec.bzh L'histoire d'un village], lec'hienn Jean-Paul Simon. == Levrlennadur == * {{fr}}Hervé Abalain : ''Les noms de lieux bretons''. Les Universels Gisserot. 2000 * {{fr}}Pierre Barbier : ''Le Trégor historique et monumental.'' Les Presses bretonnes. Saint-Brieuc. 1960 * {{fr}}René Couffon : ''Recherches sur les églises primitives''. Société d'Emulation des Côtes-du-Nord. Bulletins & Mémoires. Tome LXXV. 1945-1946 * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990 * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 * {{fr}}Jean-Yves Le Moing : ''Noms de lieux de Bretagne''. Christine Bonneton Editeur. 2007 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] 0d384ys63mrn9wm4l24jnq4x74m62sn 0 21444 2190123 2182075 2026-05-05T11:41:56Z OPAB44 57507 2190123 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gourin | anvOfisiel = ''Gourin'' | skeudenn = Mairie Gourin.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Gourin (Morbihan).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Roue Morvan Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh|Kornôg Kreiz Breizh]] | kanton = [[Kanton Gourin|Gourin]] <small>([[pennlec'h]])</small> | cp = 56110 | maer = Hervé Le Floc’h | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 74.72 | hedred = -3.6058 | ledred = 48.1411 | uk = 157 | ubi = 83 | ubr = 301 | lec'hienn web = {{fr}} [http://www.gourin.fr/ www.gourin.fr] }} '''Gourin''' a zo ur gumun eus [[Bro-Gerne]] e departamant ar [[Mor-Bihan]], e kornôg [[Breizh]]. Pennlec'h [[kanton Gourin]] eo. == Douaroniezh == Eieniñ a ra ar [[Stêr-Laeron]] e Gourin. == Anv == === Stummoù skrivet === * Erwan Vallerie ː ''Gurvreaen'', {{XIvet kantved}} ; ''Gorwrein'', 1108 ; ''Gorurein'', ''Goruurein'', 1163 ; ''Gourvrin'', 1284 ; ''Gourvrein'', 1368 ; ''Goururein'', 1368 ; ''Gourrein'', 1391 ; ''Gouerien'', 1392 ; ''Gourviein'', 1395 ; ''Gourverein'', 1395 ; ''Gouourein'', 1426 ; ''Gouvreyn'', 1438 ; ''Gourein'', 1441 ; ''Gourrein'', 1448 ; ''Goureim'', 1457 ; ''Gourein'', 1479 ; ''Gourvrein'', 1516 ; ''Gourrein'', ''Gourein'', 1535 ; ''Gourrein'', 1536 ; ''Gouerein'', 1555 ; ''Gourin'', 1566 ; ''Gourrein'', 1574 ; ''Gorin'', 1630<ref>{{br}} Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez – Corpus.'' An Here, 1995 {{ISBN|978-2-86843-153-0}}</ref>. == [[Ardamezouriezh]] == {| |- | [[File:Blason ville fr Gourin (Morbihan).svg|80px]] | :''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en argant e bemp gwerzhidenn en gul treustellet ha kenstag, heuliet ouzh kab gant peder rozenn ivez en gul ; ouzh 2 ha 3, en glazur e groaz pavek en aour ; e gab en erminoù.'' :*Aozer : Jean Hénaff ; diviz kêr : 1946. |} == Istor == === Henamzer === * An hent roman eus [[Vorgium]] (Karaez bremañ) d'ar [[Pouldu]] a dreuze Gourin<ref>{{fr}}[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, hep deiziad, (e [[galleg]]), pajennoù 16 ha 17 </ref>. === {{XVIIvet kantved}} === * [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz|Bonedoù Ruz]], [[1675]]: ** trubuilhoù a voe er barrez d'an [[29 Mezheven|29]] ha d'an [[30 Mezheven|30 a viz Even]]; ouzhpenn 200 a dud a dagas ti gwreg François Jan, ur sarjant, e-tal ar vered, goude an oferenn-bred d'an [[29 Mezheven|29]], torret dorioù ha prenistri an ti a daolioù mein, gwallgaset e voe ar sarjant, huchet e oa an taos-holen gantañ, tapet e holl baperioù, ur fuzuilhenn ha div bistolenn; mont a reas an emsavidi da di Georges Le Sallay, ur serjant all; d'an [[30 Mezheven|30]], ur sulvezh, ouzhpenn 300 a dud a dagas ti François Millier, kemeret ar paper timbr gante ha devet war wel d'an holl<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 113, 118 ha 119.</ref>{{,}}<ref>{{fr}}D. Tempier, ''La Révolte du papier timbré en Bretagne. Nouveaux documents'', pajennoù 123-151.</ref>; ** un digoll a 5 500 lur a voe paeet gant ar barrez ha gant he zrevioù ([[ar Sent]] en o mesk) d'an aotrou Le Moyne de Trevigny goude tagadenn e gastell e [[Sant-Hern]] d'an [[11 a viz Gouere]] [[1675]] e-pad [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 106-109.</ref>; ** nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Gourin goude an emsavadeg<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]], ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 152-154 </ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton Gourin (1790)|kanton Gourin]] gant teir c'humun ennañ: [[ar Sent]], Gourin ha [[Roudoualleg]]; e [[distrig ar Faoued]] e oa; Gourin, sez ur senesaliezh, a glaskas mirout he sez roueel, met nac'het e voe gant [[Ar Faoued (Mor-Bihan)|ar Faoued]]; en aner c'hoazh e klaskas Gourin bout staget ouzh [[Karaez]] war tachenn ar justis<ref>{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36 </ref>; miret ha brasaet e voe kanton Gourin gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Roudoualleg en [[Arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 107</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=15826 Cassini - EHESS - Roudoualleg - Fichenn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === * [[1914]]: gant peder familh eus Gourin ha tro-war-dro eo krouet kêriadenn "[[Gourin (Alberta)|Gourin]]" en [[Alberta]], e [[Kanada|Bro-Ganada]]. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 303 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lâret eo 5,60 % eus he foblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56066&pays=France&dpt=56&idsource=44654&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 memorialgenweb - Monumant ar re varv e kreiz ar vourc'h]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56066&dpt=56&idsource=44655&table=bp07 memorialgenweb - Monumant ar re varv er vered]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * '''Repuidi-brezel''': d'an [[10 Mezheven|10 a viz Even]] [[1940]] e oa 951 repuad e Gourin; 88 anezhe n'oant ket distroet d'ar gêr c'hoazh d'ar [[1 Gwengolo|1añ a viz Gwenholon]] [[1940]]<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''1939-1945 en Centre-Bretagne'', Liv'Editions, Ar Faoued, 2004, levrenn I, pajenn 118 </ref>. * D'ar [[7 Mezheven|7 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] IX'' marilhet MK855 ha kodet SK-E) eus ar [[Royal Air Force]] e Gourin; tapet e voe e sturier gant an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130515041824/http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_raf_morbihan.html Pertes RAF Morbihan]</ref>. * '''Rezistañs''': * Pemp archer eus brigadenn Gourin, bet serret d'an [[Wehrmacht|Alamaned]] e miz [[Mae]] [[1944]], a varvas er c'hampoù-bac'h en [[Alamagn]]; eizh ezel eus ar gevredigezh sport "Chasseurs de Gourin" a varvas evit Bro-C'hall<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 13-17 </ref>. * Harzet e voe ar maer, Jacques Rodallec, gant an [[Wehrmacht|Alamaned]] abalamour d'e berzh er Rezistañs d'an 9 a viz Here 1941; d'an 28 a viz Gouhere 1944 e voe kaset eus Compiègne ([[Bro-C'hall]]) da [[Kamp-bac'h Neuengamme|Neuengamme]]; mervel a reas d'an 18 a viz Meurzh 1945 e [[Noemberg]] (Alamagn)<ref>{{fr}}[[Roger Leroux]], ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', Imprimerie de la Manutention, Mayenne, 1991, pajennoù 224, 288, 323</ref>. * Tri gwaz eus Gourin hag a gemere perzh ar [[Rezistañs]] a voe fuzuilhet e Rozkev ([[Lannejenn]]) d'ar [[24 Mezheven|24 a viz Even]] [[1944]]; barnet e oant bet d'ar marv gant lez-varn al [[Wehrmacht|lu alaman]] a oa he sez er [[Ar Faoued|Faoued]]<ref>{{fr}}Association Mémoire du canton du Faouët, ''39-45 en Centre-Bretagne'', Embannadurioù Liv' éditions, Le Faouët, ISBN-10: 2844970966 ISBN-13: 978-2844970961 (e [[galleg]])</ref>{{,}}<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 30 ha 31 </ref>. * Fuzuilhet e voe tri gwaz eus ar gumun e Landordu e [[Berne]], d'ar [[6 Gouhere|6 a viz Gouhere]] [[1944]] abalamour d'o ferzh er [[Rezistañs]]; barnet e oant bet d'ar marv gant lez-varn al Lu [[Alamagn|alaman]] [[Ar Faoued (Mor-Bihan)|Ar Faoued]]<ref>{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 21 ha 22 </ref>. * Mizioù Even ha Gouere 1944: preizhet e voe argant an ti-post pemp gwech gant tud ar Rezistañs ha tapet 254 500 lur gante<ref>{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 110</ref>. == Brezhoneg == * Ar Brezoneg er Skol, 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1994]]. * E distro-skol 2025 e oa 43 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (12,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Gourin allée couverte.JPG|An alez toet. </gallery> * Alez toet Menguionnet. <gallery widths="180px" heights="180px" perrow="3"> Gourin Kastell Troñjoli 01.jpg|Kastell Troñjoli. Gourin manoir Kerbiquet façade.jpg|Maner Kerbiquet. 510 Gourin Manoir de Menguionnet.jpg|Maner Menguionnet. </gallery> * Kastell Troñjoli. * Manerioù Kerbiquet ha Menguionnet. <gallery> Gourin (56) Église 01.JPG|An iliz katolik. 917 Gourin Chapelle Saint-Hervé.jpg|''Sant Herve''. 233 Chapelle Saint-Nicolas.jpg|''Sant Nikolaz''. Ossuaire-gourin.JPG|Ar garnel. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. * Chapelioù ''Sant Herve'' ha ''Sant Nikolaz''. * Ar garnel. <gallery> Gourin Monument aux morts.jpg|Monumant er vourc'h. Gourin Monument résistance.jpg|Monumant ar Rezistañs. </gallery> * Monumant ar re varv er vourc'h, luc’hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56066&dpt=56&comm=Gourin Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=44655 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant Rezistanted ar [[Menez Du]]. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.8,0.9) ImageSize = width:900 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:7000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:93 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2006 text:2006 bar:2011 text:11 bar:2012 text:12 bar:2013 text:13 bar:2020 text:20 bar:2022 text:2022 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 3493 bar:1800 from:0 till: 3579 bar:1806 from:0 till: 3002 bar:1821 from:0 till: 3261 bar:1831 from:0 till: 3626 bar:1836 from:0 till: 3394 bar:1841 from:0 till: 3783 bar:1846 from:0 till: 4062 bar:1851 from:0 till: 4310 bar:1856 from:0 till: 4192 bar:1861 from:0 till: 4021 bar:1866 from:0 till: 4184 bar:1872 from:0 till: 4181 bar:1876 from:0 till: 4419 bar:1881 from:0 till: 4448 bar:1886 from:0 till: 4555 bar:1891 from:0 till: 4529 bar:1896 from:0 till: 4723 bar:1901 from:0 till: 4919 bar:1906 from:0 till: 5053 bar:1911 from:0 till: 5409 bar:1921 from:0 till: 5766 bar:1926 from:0 till: 5522 bar:1931 from:0 till: 5909 bar:1936 from:0 till: 5737 bar:1946 from:0 till: 6391 bar:1954 from:0 till: 5576 bar:1962 from:0 till: 5195 bar:1968 from:0 till: 5128 bar:1975 from:0 till: 5199 bar:1982 from:0 till: 4925 bar:1990 from:0 till: 4734 bar:1999 from:0 till: 4464 bar:2006 from:0 till: 4193 bar:2011 from:0 till: 4076 bar:2012 from:0 till: 4068 bar:2013 from:0 till: 4079 bar:2020 from:0 till: 3783 bar:2022 from:0 till: 3892 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:sources - cassini.ehess.fr et INSEE </timeline> == Tud == === Tud bet ganet er gumun === * Alan ar Maout: eskob Leon, ha goude Kernev; prezidant kentañ [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] et 1486; aet da Anaon e 1493. * [[1660]] : [[Anne Dieu-le-veut]], morlaerez. * [[1924]] : [[Marsel Blanchard]], beleg hag emsaver breton. === Ardamezeg ar familhoù<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014.</ref> === {| |- |[[Restr:Alleno-saint-allouarn.jpg|80px]] | :;Alleno :Aotrounez ar Wern :''En argant e deir joskenn goueshoc'h en sabel, diframmet en gul, 2, 1.'' :• Sturienn ː ''Mad é quelen é pab amzer'' |- |[[Restr:Le Maout.gif|80px]] | :;Le Maout :Aotrounez Menez-Penpont ha Kergadiou :''En argant e gebrenn en glazur bevennet en aour.'' |- |[[Restr:Olivier-de-la-Villeneuve.gif|80px]] | :;L'Olivier :Aotrounez Tronjoly :''En argant e dreustell en gul kaeliet en aour, heuliet gant teir fempdiliaouenn en gul'' |} == Gevelliñ == *{{Iwerzhon}} : [[Ros Eó]] (1992) *{{Polonia}} : [[Kamionka]] (2007) == Festoù == * Fest ar C'hrampouezh (e miz Gouere). * [[Fest Ty Gay]] (e miz Eost). * [[Kampionad sonerezh hengounel]] (e miz Gwengolo). * Fest ar [[zombi]]ed (e miz Here 2009 ha 2010). == Levrlennadur== * ''Gourin au XIXème siècle'', 259p. Anne LIGAON, Claude GESLIN. 1992, Rue des Scribes éditions - Roazhon. * ''Gourin et son canton'', 127p. Marcel CARMARD, 2005, Alan SUTTON - Saint-Cyr-sur-Loire. * Gourin, paroisse cornouaillaise au XVIIè et XVIIIè siècles : étude démographique 1/2,134p, Nicole Lohéac, kounskrid, 1984. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Gourin|Gourin}} *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20110519042351/http://www.gourin.fr/ Lec'hienn ofisiel an ti-kêr] *{{fr}} [http://www.gourin.com/ Lec'hienn gouestlet da C'hourin] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20111123142847/http://cinegourin.cine.allocine.fr/ Lec'hienn ofisiel sinema Gourin] *{{fr}} [http://cinemarural.over-blog.com/ Lec'hienn eil emgav ar sinema war ar maez e Gourin] *{{fr}} [http://www.rmnfm.com/ Lec'hienn ofisiel RMN Radio Montagnes Noires (radio lec'hiet e Gourin)] *{{fr}} [http://www.infobretagne.com/gourin.htm Info Bretagne] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Repuidi-brezel er Mor-Bihan (1939-1945)]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post ar Mor-Bihan gant tud eus ar Rezistañs e 1944]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Lannejenn e 1944]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Berne e 1944]] ac7n6kvvup24bqych37i2kqcpuphmnv 0 23201 2189901 2185653 2026-05-04T12:56:07Z Ziv 76088 ([[c:GR|GR]]) [[File:Donna velata.jpg]] → [[File:La velada, por Rafael.jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 2189901 wikitext text/x-wiki [[Restr:Sanzio_00.jpg|right|thumb|Emboltred, gant Raffaello Sanzio]] '''Raffaello Sanzio''', pe ''Raffaello Santi'' (pe ''Raffaello da Urbino'', ''Raffaello Sanzio de Urbino''), zo ul livour italian brudet, hag un tisavour, eus mare an [[Azginivelezh italian]]. Ganet e oa d'ar [[27 Meurzh|27]] pe [[28 Meurzh|28 a viz Meurzh]] [[1483]] en [[Urbino]], ha marvet d'ar [[6 Ebrel|6 a viz Ebrel]] [[1520]] e [[Roma]]. Mab e oa da ''Giovanni Santi'', livour ha barzh e lez Frédéric III Montefeltro, unan a briñsed anavezetañ e amzer, gwarezour an arzourien. Brudet e oa [[Urbino]] evel un oaled arzourien e penn kentañ ar {{XVIvet kantved}}. == E vuhez == [[Restr:La Fornarina, por Rafael.jpg|thumb|La Fornarina, livet gant Raffaello]] [[Restr:La velada, por Rafael.jpg|thumb|right|250px|Raphaël, ''[[Donna Velata]]'' (wd. [[1514]]-[[1515]])]] [[Emzivad]] e voe d'e unnek vloaz, hag advabet e voe gant e [[eontr]] Bartolomeo a oa [[beleg]]. Tri frantad a c'haller gwelout en e vuhez: * Ar prantad kentañ eo hini e vloavezhioù deskiñ, en [[Urbino]] da gentañ, e [[Perugia]] goude, ma labouras e stal-labour brudetañ livour an amzer, Pietro Vannucci, anavezet evel [[Perugino]]. ** E dad [[Giovanni Santi]], a oa livour brudet e lez dug Urbino, a voe e gentañ kelenner. Mervel a eure e [[1494]], tri bloaz war-lerc'h e wreg, ma chomas emzivad ar mabig Raffaello d'e unnek vloaz. Goude deskiñ ar vicher ur pennadig gant livourien all Urbino ez eas da b-[[Perugia]], davet ar [[Perugino]]. Goude ur pennad e teuas ar mestr da zreveziñ an diskibl, tre evel ma treveze an diskibl ar mestr en kelenne. En em glevout mat a rae an daou arzour, ha mignoned e chomjont. ** Adalek [[1500]], d'e seitek vloaz eta, e voe « magister », da lavarout eo e oa mestr ivez, ha n'eo ket diskibl d'un arzour all. Gant se en devoa gwir da gaout ur stal-labour, eilerien, ha diskibien. Livañ a reas « ''kurinidigezh Nikolaz Tolentino'' » evit iliz [[Sant'Agostino de Città di Castello]], un daolenn livet gant skoazell [[Evangelista di Pian di Meleto]], a oa eiler gant e dad. ** E [[1504]] eo e reas e bennoberenn gentañ — ''[[Eured ar Werc'hez]]'' — un daolenn graet a-raok dezhañ kuitaat [[Perugia]], p'edo c'hoazh o labourat gant ar [[Perugino]]: dibabet e oa bet gante an hevelep danvez, abalamour dezho da welout perzhioù an eil hag egile. * Kuitaat a eure Perugia, hag eñ oadet a 21 bloaz, da vont da [[Firenze]]. ** D'an 1 a viz Here [[1504]], e skrive [[Giovanna Felicita Feltria della Rovere]], gwreg dug Urbino, ul lizher da [[Pier Soderini]], [[gonfalonniere]] [[Republik Firenze]], da erbediñ al livour yaouank dezhañ, evit ma vije roet dezhañ labour diouzh e ampartiz. ** Galvet eo bet en-dro [[Michelangelo]] ([[1475]]-[[1564]]) ha [[Leonardo da Vinci]]([[1452]]-[[1519]]) gant [[Republik Firenze]]. Gant an daou vestr-se e vo peurechuet stummadur Raffaello. == Un toullad oberennoù diwar zorn Rafaello == === Livadurioù relijiel === <gallery perrow="4"> Raffael 050.jpg|''Tiegezh Santel'' Raffael 029.jpg| ''[[Madonna Esterhazy]]'' Raffael 021.jpg|''Sant Sebastian''<br />([[1501]]-[[1502]]) Raffaello Madonna Cowper.jpg|''Madonna gant ar mabig Jezuz'' ([[1504]]-[[1505]]) Raffael 005.jpg|''Gwerc'hez gant ar mabig Jezuz'' (war-dro [[1507]]) CristoRaffaello.jpg|''Ar C'hrist'' ([[1507]]) Christ_Falling_on_the_Way_to_Calvary_-_Raphael.jpg| Raffael 004.jpg|''An Diskenn eus ar Groaz'' ([[1507]]) Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|''Eured ar Werc'hez''<br />([[1504]]) Raphael - Saint George Fighting the Dragon.jpg|''Sant Jord oc'h en em gannañ ouzh an aerouant'' ([[1505]]) Raffael 018.jpg File:Raffaello Sanzio - Sacra Famiglia con Rafael, Tobia e San Girolamo, o Vergine del pesce.jpg|''Vergine del pesce'' </gallery> === Poltredoù === ==== Gwazed ==== <gallery> Baldassare_Castiglione,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg|''Poltred Baldassare Castiglione'', ([[1514]]-[[1515]]) Young Man Apple.jpg|''Paotr yaouank an aval'', ([[1505]]). Poltred [[Francesco Maria Iañ della Rovere]], Dug [[Urbino]]. Pope_Julius_II.jpg|''Poltred ar pab [[Julez II]],'' ([[1511]]-[[1512]]) Inghirami Raphael.jpg|''Ar c'hardinal [[Tommaso Inghirami]]'' ([[1515]]-[[1516]]) Raffaello Ritratto di Agnolo Doni.jpg|''Poltred Agnolo Doni'', ([[1506]]), Galerie Palatine ([[Palez Pitti]]), [[Firenze]] Portrait_of_a_Cardinal,_by_Raffael,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg| Raffael 040.jpg|Ar pab Leon X ha kendirvi kardinaled dezhañ. Raffael 047.jpg|Poltred ur paotr yaouank Raffael workshop - Portrait of Julius II - Uffizi.jpg| Ar pab [[Jul II]]. Raffaello_autoritratto_con_un_amico.jpg| Emboltred Raffaello gant ur mignon. </gallery> ==== Maouezed ==== <gallery> Raffael 036.jpg|''Poltred Maddalena Doni'', ([[1506]]), ([[Palez Pitti]]), [[Florence]] Raffael 043.jpg|''Poltred un itron'' ([[1507]]) La velada, por Rafael.jpg|[[Donna Velata]] Raffael 044.jpg| Fornarina.jpg|''La Fornarina'' ([[1518]]-[[1520]]) Raffael 045.jpg|''La Fornarina'', Margherita Luti, serc'h an arzour Raffaello Sanzio - Lady with unicorn.jpg| ''[[Poltred un itron gant un unkorneg]]'', a vije poltred [[Giulia Farnese]], [[serc'h]] d'ar pab [[Alesant VI]] Portrait_de_Jeanne_d'Aragon,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg|Poltred [[Janed Aragon]] pried da Ferdinando di Napoli. </gallery> === Livadurioù awenet gant an Henamzer === <gallery> Raffael 010.jpg|''An Teir Fulenn''<br />([[1504]]-[[1505]]) Plato-raphael.jpg|[[Platon]], munudig eus ar murlivadur « ''Skol Aten'' » ([[1509]]) Raffael 012.jpg|''Trec'hlid Galatea'' <br />Murlivadur eus ar Villa Farnesia([[1511]]) Raffael 014.jpg|''Trec'hlid Galatea'' (munudig)<br />Murlivadur eus ar Villa Farnesia ([[1511]]) </gallery> ==Liammoù diavaez== {{Commons|Raffaello Sanzio}} {{DEFAULTSORT:Sanzio, Raffaello}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1483]] [[Rummad:Marvioù 1520]] [[Rummad:Livourien italian ar XVIvet kantved]] [[Rummad:Raffaello]] emkbmhak25mtlbpbldni3yxen4saxw7 2189903 2189901 2026-05-04T12:59:13Z Ziv 76088 ([[c:GR|GR]]) [[File:Raffael 044.jpg]] → [[File:Raffaello Sanzio - La Donna Velata.jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 2189903 wikitext text/x-wiki [[Restr:Sanzio_00.jpg|right|thumb|Emboltred, gant Raffaello Sanzio]] '''Raffaello Sanzio''', pe ''Raffaello Santi'' (pe ''Raffaello da Urbino'', ''Raffaello Sanzio de Urbino''), zo ul livour italian brudet, hag un tisavour, eus mare an [[Azginivelezh italian]]. Ganet e oa d'ar [[27 Meurzh|27]] pe [[28 Meurzh|28 a viz Meurzh]] [[1483]] en [[Urbino]], ha marvet d'ar [[6 Ebrel|6 a viz Ebrel]] [[1520]] e [[Roma]]. Mab e oa da ''Giovanni Santi'', livour ha barzh e lez Frédéric III Montefeltro, unan a briñsed anavezetañ e amzer, gwarezour an arzourien. Brudet e oa [[Urbino]] evel un oaled arzourien e penn kentañ ar {{XVIvet kantved}}. == E vuhez == [[Restr:La Fornarina, por Rafael.jpg|thumb|La Fornarina, livet gant Raffaello]] [[Restr:La velada, por Rafael.jpg|thumb|right|250px|Raphaël, ''[[Donna Velata]]'' (wd. [[1514]]-[[1515]])]] [[Emzivad]] e voe d'e unnek vloaz, hag advabet e voe gant e [[eontr]] Bartolomeo a oa [[beleg]]. Tri frantad a c'haller gwelout en e vuhez: * Ar prantad kentañ eo hini e vloavezhioù deskiñ, en [[Urbino]] da gentañ, e [[Perugia]] goude, ma labouras e stal-labour brudetañ livour an amzer, Pietro Vannucci, anavezet evel [[Perugino]]. ** E dad [[Giovanni Santi]], a oa livour brudet e lez dug Urbino, a voe e gentañ kelenner. Mervel a eure e [[1494]], tri bloaz war-lerc'h e wreg, ma chomas emzivad ar mabig Raffaello d'e unnek vloaz. Goude deskiñ ar vicher ur pennadig gant livourien all Urbino ez eas da b-[[Perugia]], davet ar [[Perugino]]. Goude ur pennad e teuas ar mestr da zreveziñ an diskibl, tre evel ma treveze an diskibl ar mestr en kelenne. En em glevout mat a rae an daou arzour, ha mignoned e chomjont. ** Adalek [[1500]], d'e seitek vloaz eta, e voe « magister », da lavarout eo e oa mestr ivez, ha n'eo ket diskibl d'un arzour all. Gant se en devoa gwir da gaout ur stal-labour, eilerien, ha diskibien. Livañ a reas « ''kurinidigezh Nikolaz Tolentino'' » evit iliz [[Sant'Agostino de Città di Castello]], un daolenn livet gant skoazell [[Evangelista di Pian di Meleto]], a oa eiler gant e dad. ** E [[1504]] eo e reas e bennoberenn gentañ — ''[[Eured ar Werc'hez]]'' — un daolenn graet a-raok dezhañ kuitaat [[Perugia]], p'edo c'hoazh o labourat gant ar [[Perugino]]: dibabet e oa bet gante an hevelep danvez, abalamour dezho da welout perzhioù an eil hag egile. * Kuitaat a eure Perugia, hag eñ oadet a 21 bloaz, da vont da [[Firenze]]. ** D'an 1 a viz Here [[1504]], e skrive [[Giovanna Felicita Feltria della Rovere]], gwreg dug Urbino, ul lizher da [[Pier Soderini]], [[gonfalonniere]] [[Republik Firenze]], da erbediñ al livour yaouank dezhañ, evit ma vije roet dezhañ labour diouzh e ampartiz. ** Galvet eo bet en-dro [[Michelangelo]] ([[1475]]-[[1564]]) ha [[Leonardo da Vinci]]([[1452]]-[[1519]]) gant [[Republik Firenze]]. Gant an daou vestr-se e vo peurechuet stummadur Raffaello. == Un toullad oberennoù diwar zorn Rafaello == === Livadurioù relijiel === <gallery perrow="4"> Raffael 050.jpg|''Tiegezh Santel'' Raffael 029.jpg| ''[[Madonna Esterhazy]]'' Raffael 021.jpg|''Sant Sebastian''<br />([[1501]]-[[1502]]) Raffaello Madonna Cowper.jpg|''Madonna gant ar mabig Jezuz'' ([[1504]]-[[1505]]) Raffael 005.jpg|''Gwerc'hez gant ar mabig Jezuz'' (war-dro [[1507]]) CristoRaffaello.jpg|''Ar C'hrist'' ([[1507]]) Christ_Falling_on_the_Way_to_Calvary_-_Raphael.jpg| Raffael 004.jpg|''An Diskenn eus ar Groaz'' ([[1507]]) Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|''Eured ar Werc'hez''<br />([[1504]]) Raphael - Saint George Fighting the Dragon.jpg|''Sant Jord oc'h en em gannañ ouzh an aerouant'' ([[1505]]) Raffael 018.jpg File:Raffaello Sanzio - Sacra Famiglia con Rafael, Tobia e San Girolamo, o Vergine del pesce.jpg|''Vergine del pesce'' </gallery> === Poltredoù === ==== Gwazed ==== <gallery> Baldassare_Castiglione,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg|''Poltred Baldassare Castiglione'', ([[1514]]-[[1515]]) Young Man Apple.jpg|''Paotr yaouank an aval'', ([[1505]]). Poltred [[Francesco Maria Iañ della Rovere]], Dug [[Urbino]]. Pope_Julius_II.jpg|''Poltred ar pab [[Julez II]],'' ([[1511]]-[[1512]]) Inghirami Raphael.jpg|''Ar c'hardinal [[Tommaso Inghirami]]'' ([[1515]]-[[1516]]) Raffaello Ritratto di Agnolo Doni.jpg|''Poltred Agnolo Doni'', ([[1506]]), Galerie Palatine ([[Palez Pitti]]), [[Firenze]] Portrait_of_a_Cardinal,_by_Raffael,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg| Raffael 040.jpg|Ar pab Leon X ha kendirvi kardinaled dezhañ. Raffael 047.jpg|Poltred ur paotr yaouank Raffael workshop - Portrait of Julius II - Uffizi.jpg| Ar pab [[Jul II]]. Raffaello_autoritratto_con_un_amico.jpg| Emboltred Raffaello gant ur mignon. </gallery> ==== Maouezed ==== <gallery> Raffael 036.jpg|''Poltred Maddalena Doni'', ([[1506]]), ([[Palez Pitti]]), [[Florence]] Raffael 043.jpg|''Poltred un itron'' ([[1507]]) La velada, por Rafael.jpg|[[Donna Velata]] Raffaello Sanzio - La Donna Velata.jpg| Fornarina.jpg|''La Fornarina'' ([[1518]]-[[1520]]) Raffael 045.jpg|''La Fornarina'', Margherita Luti, serc'h an arzour Raffaello Sanzio - Lady with unicorn.jpg| ''[[Poltred un itron gant un unkorneg]]'', a vije poltred [[Giulia Farnese]], [[serc'h]] d'ar pab [[Alesant VI]] Portrait_de_Jeanne_d'Aragon,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg|Poltred [[Janed Aragon]] pried da Ferdinando di Napoli. </gallery> === Livadurioù awenet gant an Henamzer === <gallery> Raffael 010.jpg|''An Teir Fulenn''<br />([[1504]]-[[1505]]) Plato-raphael.jpg|[[Platon]], munudig eus ar murlivadur « ''Skol Aten'' » ([[1509]]) Raffael 012.jpg|''Trec'hlid Galatea'' <br />Murlivadur eus ar Villa Farnesia([[1511]]) Raffael 014.jpg|''Trec'hlid Galatea'' (munudig)<br />Murlivadur eus ar Villa Farnesia ([[1511]]) </gallery> ==Liammoù diavaez== {{Commons|Raffaello Sanzio}} {{DEFAULTSORT:Sanzio, Raffaello}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1483]] [[Rummad:Marvioù 1520]] [[Rummad:Livourien italian ar XVIvet kantved]] [[Rummad:Raffaello]] j2i7muozkcvi1mbh23qqiocxi1zvcgb 0 25412 2189937 2120158 2026-05-04T14:19:31Z OPAB44 57507 2189937 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Perroz-Gireg | anvOfisiel = ''Perros-Guirec'' | skeudenn = France Cotes d Armor Cote de granit rose 13.jpg | alc'hwez = Tour-tan ar Min-Ruz e Ploumanac'h | ardamezioù = Blason de la ville de Perros-Guirec (Côtes-d'Armor).svg | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]] | kanton = [[Kanton Perroz-Gireg|Perroz-Gireg]] (pennlec'h) | cp = 22700 | maer = Erven Léon | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 14.16 | hedred = -3.44222222222 | ledred = 48.8141666667 | uk = 60 | ubi = 0 | ubr = 96 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.perros-guirec.fr Ti-kêr] }} '''Perroz-Gireg''' (distaget: {{IPA|[pɛ'roːz ('giːrɛk)]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == Perroz-Gireg a zo war aod [[Mor Breizh]], etre [[Tregastell]], [[Sant-Ke-Perroz|Sant Ke Perroz]], Lannuon ([[Servel]]) ha [[Louaneg]] * [[Jentilez|Ar Jentilez]] * [[Taveeg]] == Anv == * B. Tanguy : '''Perros Gui(r)oc alias Quireuc''', c. 1330; '''Penros Quiroc''', fin XIV^vet; '''Perros Quireuc''', 1405; '''Penros Kirec''', 1481; '''Perros Guirec''', 1486<ref>{{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes-d'Armor''. ArMen-Chasse-Marée. 1992</ref>. * Erwan Vallerie : "'''Penros''', 1198, 1267; '''Penros Quiroc''', XIVè; '''Panroz''', XIVè; '''Penros''', 1453; '''Penros Guirec''', 1516; '''Perros''', 1592; '''Penros''', 1630; '''Peros-Quirec''', 1779<ref>{{en}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref>. diwar Penn + Ros + anv den ''Kirog / Kireg'' == Ardamezioù == {| |''Palefarzhet etre aour ha glazur, e gab en glazur karget gant teir zenegezenn en aour''<br>• Sturienn : ''A-raok bepred'' |} == Istor == Perroz zo ul lodenn disrannet diouzh ar plou diazez [[Pleuveur-Bodoù]]. Parrez Perroz a oa un [[enklozadur]] eus [[Eskopti Dol eskopti Dol]] e Bro-Dreger. Kumunn adalek 1790. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 152 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,36 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22168&dpt=22&idsource=13635&table=bp&maxligne=231 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]] e [[Maissin]] e voe lazhet ur soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6658290 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] ur soudard eus an [[73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|73vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] <ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6658324 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Nijerezed eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') kollet er gumun: ** e [[1942]]: d'an [[18 a viz Ebrel]] e kouezhas un nijerez anavezout-luc'hskeudenniñ (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] PRIV'' marilhet AB119) en enezeg [[Treoger]]. Mervel a reas an nijour ha beziet e voe e bered ar gumun. D'an [[18 a viz Du]], un nijerez (''Spitfire'' marilhet AR606 ha kodet RY-?) er memes lec'h; ne voe ket kavet korf he sturier. D'an [[22 a viz Gwengolo]], un nijerez (''Spitfire Vb'' marilhet AR495 ha kodet NN-J). Ne voe ket kavet korf an nijour. ** e [[1943]]: d'an [[28 a viz Ebrel]] e kouezhas un nijerez (''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]] Vc'' marilhet EE635 ha kodet NN-C) e donvor ar [[Jentilez]]. Mervel a reas he sturier, ne voe ket kavet e gorf. D'an [[3 a viz Mae]] e kouezhas div nijerez ''Spitfire Vc'' (unan marilhet EN960 ha kodet NN-X, ne voe ket kavet korf he nijour, unan marilhet EE768 ha kodet NN-Y, gloazet e voe he sturier) er [[Jentilez]]. Div nijerez a yeas d'ar strad er [[Jentilez]] d'ar [[7 a viz Mezheven]], ur ''Spitfire IIc'', marilhet P8674 ha kodet AQ-J (an nijour, gloazet, a voe serret d'an [[Alamagn|Alamaned]]) hag ur ''Spitfire Vc'', marilhet EE769 ha kodet VZ- ? (he nijour a voe saveteet gant an ''Aer Rescue Service'') ha, d'ar [[27 a viz Gouere]], er [[Jentilez]] adarre, ur ''[[North American P-51 Mustang|Mustang]] I'', marilhet AL981 ha kodet TC-? (ne voe ket kavet korf he nijour)<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_raf_cotes_armor.html Pertes RAF]</ref>. * D'an [[2 a viz Ebrel]] [[1941]] e kouezhas un nijerez ''[[Junkers Ju 88|Ju-88A-5]]'' kodet ''M7+DL'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') e donvor Perroz-Gireg; he fevar nijour a varvas, ur c'horf hepken a voe adkavet, douaret e voe e [[Plouzeniel]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_luftwaffe_cotes_arm.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * Emgannoù etre tud ar Rezistañs hag al lu [[alaman]] e penn-kentañ miz [[Eost]] [[1944]]. * Mervel a reas 71 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas c'hwec'h milour. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri soudard. == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 31 skoliad er c'hlasoù divyezhek (8,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. === Ya d'ar Brezhoneg === * D'ar 4 a viz C'hwevrer [[2016]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 oa bet roet d'ar gumun. == Monumantoù ha traoù heverk == === Henamzer === * Tumulus Kerroig * Taol-vaen Enez Bono (enrollet 24 Ebrel 1968) === Krenn-amzer. Savadurioù relijiel === * Diazezoù kastell Ploumanac'h (ar C'hastell). * Iliz Sant-Jakez Meur (XIIvet, XIVvet, XVIIvet). Enrollet 25 Gwengolo 1901 *[[Chapel Itron-Varia ar Sklaerder (Perroz-Gireg)|Chapel Itron-Varia ar Sklaerder]]. 1445. Enrollet 30 Meurzh 1904; berded enrollet 26 Mae 1915 *Chapel Sant Gireg Ploumanac'h; *Chapel bihan Sant Gireg, war draezhenn Ploumanac'h; enrollet 10 C'hwevrer 1903 *Chapel Itron-Varia Druez, e Kernivinenn; 1758; 1772 *Chapel Sant-Samzun Pont-Kouenneg; bet diskaret; *Kroaz ar Skin, a-us Traeztraou; enrollet 7 Kerzu 1925. *Kalvar Kerreud (1667) *Maner Pont-Kouenneg; c. 1600; 1748; milin; kouldri *Maner Krec'h-Gwegan (1676), aet da feurm === Amzer a-vremañ === * Kreñlec'h enez ar Venec'h. Enrollet 30 Gwengolo 1975. E stad fall. === Lec'hioù de natur. Inizi. Traezennoù. Reier. === * Tossen ar Sklaerder, enrollet 22 Gouere 1913 * Reier Ploumanac'h, enrollet 11 Gouere 1912 *[[Ploumanac'h]] {| |[[File:France Cotes d Armor Cote de granit rose 11.jpg|thumb|200px|War an aod e-kichen Ploumanac'h - Tour-tan ar Min Ruz]] |} * Traou-Hieroù Bihan, milin, stang, enrollet 14 Meurzh 1943 * Traou-Hieroù Meur,enrollet 23 Mae 1945 * Gwenodenn ar Valtouterien, enrollet 6 Ebrel 1945 ha 8 Du 1976 * Pleg mor Sant Gireg, enrollet 8 Ebrel 1937 ha 6 Ebrel 1945 * Lanneier ar Ranolien, e Ploumanac'h, enrollet 9 Here 1940 * Beg ar C'hastell, enrollet 6 Ebrel 1945 ha 29 C'hwevrer 1960 * Park ar Gumunn, enrollet 6 Ebrel 1945 * [[Jentilez|Ar Jentilez]], gwarezet adalek 18 Here 1976 * [[Taveeg]] * Traezhenn Traeztraou * Traezhen Traeztrignel === Monumant ar Re Varv === === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a dud |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |1 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|24px]] [[Zeland-Nevez]] |1 ([[Royal New Zealand Air Force|aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''2''' |- |} Karrnijourion e oant. Marvet int e-pad an [[Eil brezel-bed]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086453&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:8000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 1738 bar:1800 from:0 till: 1477 bar:1806 from:0 till: 1783 bar:1821 from:0 till: 1968 bar:1831 from:0 till: 2251 bar:1836 from:0 till: 2366 bar:1841 from:0 till: 2368 bar:1846 from:0 till: 2555 bar:1851 from:0 till: 2605 bar:1856 from:0 till: 2635 bar:1861 from:0 till: 2765 bar:1866 from:0 till: 2800 bar:1872 from:0 till: 2761 bar:1876 from:0 till: 2778 bar:1881 from:0 till: 2920 bar:1886 from:0 till: 2713 bar:1891 from:0 till: 2614 bar:1896 from:0 till: 2809 bar:1901 from:0 till: 2991 bar:1906 from:0 till: 3395 bar:1911 from:0 till: 3488 bar:1921 from:0 till: 3633 bar:1926 from:0 till: 4078 bar:1931 from:0 till: 4432 bar:1936 from:0 till: 4605 bar:1946 from:0 till: 5812 bar:1954 from:0 till: 5231 bar:1962 from:0 till: 6020 bar:1968 from:0 till: 6866 bar:1975 from:0 till: 7773 bar:1982 from:0 till: 7496 bar:1990 from:0 till: 7497 bar:1999 from:0 till: 7614 bar:2006 from:0 till: 7369 bar:2012 from:0 till: 7376 bar:2013 from:0 till: 7312 </timeline> </div> <ref>{{fr}}[[EBSSA]]</ref> == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù=Ebrel 2014 |Anv= Erven Léon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad|Deroù=Eost 2013|Penn=Ebrel 2014|Anv=Gilles Déclochez|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 1981|Penn= Eost 2013|Anv= Yvon Bonnot, dilezet e garg gantañ<ref>{{fr}}[http://www.letelegramme.fr/local/cotes-d-armor/lannion-paimpol/perrosguirec/perrosguirec/perros-guirec-yvon-bonnot-met-fin-a-son-mandat-de-maire-05-08-2013-2194043.php Le Télégramme, d'ar 5 a viz Eost 2013]</ref>|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= C'hwevrer 1961|Penn= Meurzh 1981|Anv= Yves Le Parenthoen|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Here 1947|Penn= C'hwevrer 1961|Anv= Yves Le Jannou|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Gwengolo 1944|Penn= Here 1947|Anv= Julien Laforest|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Mae 1935|Penn= Gwengolo 1944|Anv= Yves Connan|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Gwengolo 1925|Penn= Mae 1935|Anv= Hippolyte Le Toiser|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Kerzu 1919|Penn= Gwengolo 1925|Anv= Émile Le Gac|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= Kerzu 1907|Penn= Kerzu 1919|Anv= Eugène Le Jannou|Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * Per-Mari Daniel a Gerinou, Perroz, 4 Here 1748; eil kannad ouzz "Stadoù" 1789; melestrour an Departamant, 1796; ezel ouzh Kuzul Jeneral, 1800; Maer Lannuon, 1813; dean an alvokaded Lannuon; aet da Anaon e Lannuon ar 4 Ebrel1826 * [[Jakez Konan]], skrivagner brezhonek ha brezhoneger [[6 a viz Kerzu]] [[1910]]. * [[Yann Goasdoué]], emsaver ha soner, e [[1939]]. ===Tud bet marvet eno=== * [[Jakez Konan]], skrivagner brezhonek ha brezhoneger, d'an [[11 a viz Eost]] [[2003]]. * [[Guy Ignolin]], marc'houarnour breizhat, d'ar 15 a viz Kerzu 2011. ===Tud hag o deus bevet eno=== *René Bazin (1853-1932). En eus echuet e roman : ''Madame Corentine'' en un ostaliri Traeztrou *Charlez ar Goffig (Lannuon, 1863-1932), en devoa savet un ti e Perroz anvet ''Le Kéric'' *Lucien-Louis Fourneau, bet ganet en ''Ile de France'' (Maoris hirie) e 1867; penn-melestrour an trevadennoù (1911), letanant-gouarnour Kreiz Kongo (1912), komiser ar Republik ouzh Kameroun (1916); gouarnour a enor an Trevadennoù; aet da Anaon e Traezhtrignel an 3 Eost 1930 *[[James Bouillé]], tisavour hag arzour. Diazezour kelc'h keltiek Perroz, 1923 *[[Maurice Denis]], livour, en devoa treset Hent ar Groaz chapel ar Sklaerder; en devoa prenet un ti e Traezhtrignel war dro 1900 *[[Léon Dubreuil]], aet war e leve er Sklaerder eus 1940 da 1965 *[[Alan an Diuzet]], skrivagner breizhat, a oa rener skolaj eil-derez Perroz-Gireg eus 1937 da 1945. *René Jannin (prefed). aet da Anaon e Traezhtraou an 28 Eost 1978 *[[Thierry Le Luron]], fentigellour, beziet e bered ar Sklaerder. *[[Henryk Sienkiewicz]], skrivagner polonat bet tapet gantañ [[priz Nobel al Lennegezh]] evit e romant ''Quo Vadis?'', bet skrivet e kastell Kostaerez e Ploumanac'h. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Le Baillif de Tourault.jpg|80px]] |'''Le Baillif''', Aotrounez Kernuz |''En glazur e gebrenn en argant, heuliet gant teir bezantenn ivez en argant, 2, 1'' |- |[[Restr:Cabellic-l.jpg|80px]] |'''Cabellic''' <ref>Meneget e 1443 e Perros-Gireg, bro Dreger, eskopti Dol. - Yves, eskob Kernev; aet da Anaon e 1276</ref> |''En gul e groaz krouget en argant, ur groazig ivez en argant ouzh pep konk'' |- |[[Restr:Le Dantec de Tromorgant.png|80px]] |'''Le Dantec''' Aotrounez Tromorgant |''En argant e deir greskenn en sabel'' |- |[[Restr:Jacob-kerjegu.jpg|80px]] |'''Jacob''' <ref>Aotrounez Pontguennec</ref> |''En gul e gebrenn en argant heuliet gant teir c'hregilhenn ivez en argant'' |} ==Gevelliñ== *{{Gevelliñ|Teignmouth|Bro-Saoz|England|bloavezh=1981}} *{{Gevelliñ|Kintin|Breizh|Brittany}} *{{Gevelliñ|Barr|Elzas|Alsace}} ==Sport== ===Marc'hhouarnerezh=== * [[3 a viz Gouere]] [[1995]]: 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1995|Tro Bro-C'hall]] etre Perroz-Gireg ha [[Gwitreg]]; trec'h eo [[Mario Cippolini]] ([[Italia]]). ==Levrlennadur== * {{fr}}[http://sallevirtuelle.cotesdarmor.fr/inventaire/perros/Geoviewer/Data/html/IA22006180.html ''L'église paroissiale, les chapelles, les fontaines de dévotion, les temples, les cimetières, calvaires, croix monumentales, croix de chemin, oratoires et monuments aux morts sur la commune de Perros-Guirec''] * {{fr}}[http://www.persee.fr/doc/bspf_0249-7638_1975_num_72_6_8372 ''Le Mésolithique de Ploumanac'h (Perros-Guirec, Côtes-du-Nord)'', Michel Le Goffic], Bulletin de la Société préhistorique française. Comptes rendus des séances mensuelles Année 1975 Volume 72 Numéro 6 pp.&nbsp;174–183 * {{br}}Gireg Konan : ''Eostad'' (gerioù ha troioù-lavar brezhonek dastumet tro-dro da Berroz-Gireg), An Alarc'h, 2017. * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:Perros-Guirec}} *{{fr}}[http://www.perros-guirec.com/ Lec'hienn ti-kêr Perroz-Gireg] == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Perroz-Gireg]] [[Rummad:Parrezioù ezklozet Eskopti Dol]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] i2k2yw8szirorjtba1kkt5uk0j5djyj 0 25557 2189939 2164674 2026-05-04T14:22:27Z OPAB44 57507 2189939 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pledran | anvYezh = ''Plédran'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Plédran'' | skeudenn = Chapelle du Créhac'h à Plédran 01.JPG | alc'hwez = Chapel ar C'hreac'h. | ardamezioù = Blason ville fr Plédran (CôtesArmor).svg | bro = {{Bro-Sant-Brieg}} | departamant = {{Aodoù-an-Arvor}} | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | etrekumuniezh = [[Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Brieg (Voynet)|Bro Sant-Brieg]] | kanton = [[Kanton Ploufragan|Ploufragan]] | cp = 22960 | maer = Stéphane Briend | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 34.71 | hedred = -2.74472222222 | ledred = 48.4466666667 | uk = 160 | ubi = 41 | ubr = 198 | lec'hienn web = {{fr}} [https://www.pledran.bzh/ pledran.bzh] }} '''Pledran''' zo ur gumun e [[kanton Ploufragan]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], e norzh [[Breizh]]. == Douaroniezh == * War lez an [[Urn]] emañ Pledran. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Pledran''|gwalarn=([[Ploufragan]])|norzh=[[Tregaeg]], {{Splannañ|#CCEAFF|''[[Urn]]''}}|biz=[[Ilfinieg]]|kornôg=[[Sant-Juluan-Pentevr]]|reter=[[Kesoue]]|gevred=[[Henon]]|su=[[Sant-Kareg]]|mervent=[[Pleneventer]]}} == Anv == * Erwan Vallerie ː ''Pludran'', 1304 ; ''Pledran'', 1307, 1371 ; ''Pledren'', 1371 ; ''Ploedran'', 1371 ; ''Pledren'', 1516. ;Gerdarzh * Marteze diwar an anv-den ''Altroen''<ref>{{fr}}Bernard Tanguy, heuliet gant Hervé Abalain.</ref>. == [[Ardamezouriezh]] == {| |- | [[File:Blason ville fr Plédran (CôtesArmor).svg|60px]] | :''En aour e seizh mailhenn en glazur, 3, 3, 1.'' :Ardamezioù ar familh Pledran, 1375. :Kuzul ar Gumun ː 17 Mezheven 1965 |} == Istor == === {{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 163 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,43 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="MG">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22176&dpt=22&idsource=9280&table=bp&maxligne=180 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; mervel a reas c'hwec'h anezhe e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: d'an [[21 a viz Eost|21]] en [[Arsimont]], ur soudard eus an [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71{{vet}} Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6405498 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, d'an [[22 a viz Eost|22]] e voe lazhet pevar soudard, unan eus ar [[25vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|25{{vet}} Rujumant Troadegiezh]] e [[Charleroi]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6405283 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag e [[Maissin]] daou eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19{{vet}} Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6406917 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6409104 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag unan eus ar [[1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7129448 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>,ur soudard all eus ar [[1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel]] a varvas e [[Léglise]] d'an [[23 a viz Eost|23]] abalamour d'e c'hloazadennoù<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6193081 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d'an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] e voe lazhet e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]] daou soudard eus ar [[74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|74{{vet}} Rujumant Troadegiezh Tiriadel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6405300 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6405280 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, unan all a varvas d'ar [[26 a viz Ebrel]] e [[Langemark]] abalamour d'e c'hloazadennoù<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6405281 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. * Fuzuilhet e voe ur soudard bet ganet er gumun gant al lu [[gall]] e [[1915]]. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas pevarzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri soudard. == Brezhoneg == * 14,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 380</ref>. * E distro-skol [[2023|2025]] e oa enskrivet 0 bugel er skol Diwan, 39 er c'hlasoù divyezhek ha 0 er c'hlasoù katolik (5,7 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed"heights="100px"> Allée couverte de La Roche Camio à Plédran 02.JPG|An alez-toet. Fuseau de Margot, Plédran, France.jpg|Ar peulvan. </gallery> * Liac'hven La Roche-Camio, bet enrollet d'an 22 a viz Gouere [[1964]] ; anvet ''La Roche aux Fées'' ivez. * Peulvan La Touche-Budes, pe ''le Fuseau de Margot'', bet enrollet d'an 29 a viz Mezheven [[1965]]. * Kamp Peran ([[Krennamzer]]). <gallery> Plédran - Craffault - AD22 - 16FI3246.jpg </gallery> * Kastell "Craffault". <gallery> Eglise de Plédran.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr ha Sant Paol''. * Chapel ''Sant Yann'' ar C'hreac'h (dibenn ar {{XVIIvet kantved}}) ; al leurenn zo bet enrollet d'ar 17 a viz Kerzu [[1926]]. * Chapel ''Sant Nikolaz'' de Craffault, war-dro [[1572]] ; bet enrollet d'an 10 a viz Mezheven 1964. Gwerennoù eus ar {{XVIvet kantved}} a chom eno. * Chapel ''Itron-Varia-Hirel'' (lodennoù eus ar {{XVIvet kantved}}). * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=9280 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) .en iliz katolik, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=64841 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7200 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2010 |bl9=2012 |bl10=2015 |bl11=2021 |p1=2649 |p2=3172 |p3=4522 |p4=5043 |p5=5395 |p6=5750 |p7=5590 |p8=6151 |p9=6212 |p10=6631 |p11=7023 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== *[[1825]] : an [[Tad Tanguy|Tad Tangi]], marc'hadour livioù ha taolennoù e Pariz, mesen. * Jean Thérin, d'ar 24 a viz Mae [[1889]], fuzuilhet gant al lu [[gall]] d'ar 4 a viz Kerzu 1915 e-kerzh ar Brezel-bed kentañ e [[Saint-Maurice-sur-Mortagne]] (Bro-C'hall), abalamour da « feulster armet war ur gward »<ref>{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/client/mdh/fusilles_premiere_guerre/detail_fiche.php?debut=0&ref=2524679 ''Mémoire des hommes'']</ref>. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Bascher de la Villéon.gif|80px]] | :;Bascher''' :Aotrounez La Villéon :''En glazur e greskenn en argant.'' |- |[[Restr:Beaurepaire.gif|80px]] | :;de Beaurepaire :Aotrounez La Roche :''En aour e nav mailhenn en glazur, 3, 3, 3.'' |- |[[Restr:Bédée.gif|80px]] | :;de Bédée :Aotrounez Belleville :''En argant e dri arbenn-karv en gul.'' |- |[[Restr:Berthelot de Saint-Ilan.gif|80px]] | :;Berthelot :Aotrounez La Houssaye : :''En glazur e fri fenn leonparzh en aour, pep hini leinet gant ur flourdilizenn ivez en aour.'' |- |[[Restr:Blason ville fr Plédran (CôtesArmor).svg|80px]] | :;de Plédran :Beskonted ar barrez hag aotrounez Pirvit :''En aour e seizh mailhenn en glazur, 3, 3, 1.'' |} == Gevelliñ == *{{Bro-Saoz}} : [[Bembridge]] ([[1995]]) *{{Italia}} : [[Poviglio]] ([[2005]]) == Levrlennadur == * {{fr}} Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 * {{fr}} Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}} J. Rigaud : ''Géographie historique des Côtes du Nord.'' Ti-moulerezh Guyon, Saint-Brieuc. 1890. Adembannet gant La Tour Gile, 1995. * {{fr}} Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes. Département des Côtes-d'Armor. Eléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990 * {{fr}} Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor''. Chasse-Marée. ArMen. 1992 * {{br}} Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plédran}} {{Wikeriadur}} *{{Fr}} [https://www.pledran.bzh/ pledran.bzh], lec'hienn ofisiel ar gumun *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080008/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22176 Pledran war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]] gtkjzldf8y81yh5mrzw9glzez3rhyev 0 25664 2189940 2164693 2026-05-04T14:25:06Z OPAB44 57507 2189940 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plerin | anvOfisiel = Plérin | skeudenn = Plerin-Eglise.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason ville fr Plérin (CôtesArmor).svg | bro = {{Bro-Sant-Brieg}} ([[Goueloù]]) | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | etrekumuniezh = [[Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Brieg]] | kanton = [[Kanton Plerin|Plerin]] <small>(pennlec'h)</small> | maer = Ronan Kerdraon<ref>{{fr}}[http://elections.ouest-france.fr/elections-municipales-2014/cotes-d-armor/22190-plerin.html Ouest-France]</ref> | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -2.76944444444 | ledred = 48.5352777778 | gorread = 27.72 | uk = 116 | ubi = 0 | ubr = 143 }} '''Plerin''' zo ur gumun e [[Breizh]], e [[Bro-Oueloù]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], er c'hornôg da [[Sant-Brieg]], stok outi. ==Douaroniezh== * Ar stêr [[Goued]] en em daol e [[Mor Breizh]] etre Plerin ha [[Sant-Brieg]]. ==Anv== * Stummoù kozh ː ''Plerin'', 1215, 1254, 1371 ; ''Plerym'', ''Pleryn'', ''Ploerin'', 1371 ; ''Plerin'', 1430, 1516 ; ''Ploerin'', 1636<ref>{{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref>. Evit abegoù touristel en deus divizet kuzul-kêr Plerin ober gant an anvadur ''Plérin-sur-Mer''. N'eo ket istorel an anvadur-se ha n'eo ket anavezet ent-melestradurel gant an [[INSEE]]. E brezhoneg ne reer ket gant an ouzhpennadenn douristel-se ha "Plerin" a reer eus anv ar gumun traken. === Gerdarzh === Un anv brezhonek-rik eo Plerin. Savet eo diwar an elfenn "[[Plou]]" (parrez) emdroet e ''Ple'' hag an anv den "Rin" a adkaver en anv div gumun all eus [[Treger]] ha [[Leon]]: [[Plourin-Montroulez]] ha [[Plourin-Gwitalmeze]]. "Plourin" ha "Plerin" zo rik-ha-rik an hevelep anv. == Ardamezioù == {| |[[Restr:Blason ville fr Plérin (CôtesArmor).svg|60px]] | :''En aour e seizh mailhenn en glazur, 3, 1, 3.'' |} == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 188 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,22 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=750 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe unan anezhe d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]] e [[Emgann Rossignol|Rossignol]] e [[Belgia]], soudard er [[1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5379704 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 48 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org" />. * D'an [[20 a viz C'hwevrer]] [[1943]] e kouezhas un nijerez (''[[de Havilland DH.98 Mosquito|Mosquito]] FBIV'' marilhet DZ466 ha kodet DH-?) eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]'') en un draezhenn e Plerin<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_raf_cotes_armor.html Pertes RAF]</ref>. * D'ar [[6 Gwengolo|6 a viz Gwenholon]] [[1944]] e kouezhas un nijerez ''[[P-38 Lightning]]'' (marilhet 43-28484 ha kodet E6-Y) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e Plerin ; he nijour a voe adkavet gant e genvroidi<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_usaaf_cotes_armor.html Pertes USAAF]</ref>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur fuzuilher-mor eus ar gumun d’an [[23 a viz Even]] [[1947]] e [[Dong Dham]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=33799 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 8,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 381</ref>. * D’an 18 a viz Kerzu [[2017]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 84 skoliad (7,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=750 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=15000 |passo1=5000 |passo2=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=7623 |p2=8780 |p3=9757 |p4=10559 |p5=12108 |p6=12512 |p7=13402 |p8=14224 |p9=14394 |p10=14459 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ===Tud marvet eno=== * An [[Tad Medar]], manac'h ha skrivagner brezhonek, [[3 a viz Mae]] [[1988]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Bérard de Kermartin.gif|60px]] | :;Bérard :Aotrounez Bellemare :''En argant e groaz goñchek en sabel.'' |- |[[Restr:Le Borgne de Kernier.gif|60px]] | :;Le Borgne :Aotrounez Malbrousse :''En argant e gab dentek en gul.'' |- |[[Restr:Martin de Malros.png|60px]] | :;Martin :Aotrounez La Ville-Gohel :''En gul e rozenn-doubl en argant.'' |} ==Darempredoù etrebroadel== ;Gevelliñ *{{Alamagn}} : [[Herzogenrath]] (1987) *{{Iwerzhon}} : [[An Chorr Chríochach]] (1995) *{{Polonia}} : [[Wronki]] (2005) ;Keveleriñ *{{Roumania}} : [[Avrig]] (1990) == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Plérin}} * {{fr}}[http://www.ville-plerin.fr/ Ti-kêr] * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080138/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22187 Plerin war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Oueloù]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] o6r66ijos3ov4vtpq2lnkdhbb7yjqw5 0 26007 2190107 2166917 2026-05-05T10:27:52Z OPAB44 57507 2190107 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Blaen (Kembre)}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Blaen | skeudenn = Blain mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr | ardamezioù = Blason ville fr Blain (Loire-Atlantique).svg | bro = [[Bro-Naoned|Naoned]] | departamant = [[Liger-Atlantel]] | arondisamant = [[Arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz|Kastell-Briant-Ankiniz]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Blaen]] | bro velestradurel = | kanton = [[Kanton Blaen|Blaen]] <small>([[pennlec'h]])</small> | cp = 44130 | maer = Jean-Michel Buf | amzer-gefridi = 2014-2020 | gorread = 101.72 | hedred = -1.76222222222 | ledred = 47.4769444444 | uk = | ubi = 7 | ubr = 44 | lec'hienn web = http://www.ville-blain.fr/ }} '''Blaen''' a zo ur gumun a [[Vreizh]], e [[Liger-Atlantel]], e [[gevred]] ar vro. == Douaroniezh == 40 km eus [[Naoned]] emañ Blaen, war ribloù [[Kanol Naoned-Brest]] hag e-kichen [[Koad ar C'havr]]. Tro-dro emañ kumunioù [[Faouell]], [[Kernitron-al-Lann]], [[Hierig]], [[Kergaval]], [[Kerrigon]], [[Gwez (kumun)|Gwez]], [[Gavr]], [[Gwenred]] ha [[Bolvronn]]. Stêr an [[Izar]] a rede dre ar gumun met ne chom un nebeud arroudennoù ken dre ma voe kemeret he naoz d'ober [[Kanol Naoned-Brest]]. Hervez an niveridigezh ziwezhañ e 1999 ez eus 7731 annezad e Blaen. Hiziv avat, gant pikol kresk ar boblañs, e vrasjeder eo bet tizhet ouzhpenn 9200 a annezidi. Dre garr emañ Blaen da 25 munut eus trowardroioù Naoned, da 50 munut eus [[Roazhon]], da 20 munut eus [[Savenneg]] ha da 45 munut eus [[Sant-Nazer]]. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Bableni''', 1123; '''Blaing''', 1148; '''Bleyng''', 1254; '''Blen''', 1287; '''Blain''', 1341; '''Bleingn''', 1345; '''Blein''', 1355; '''Blaign''', 1381; '''Blein''', 1406; '''Bleign''', 1407; '''Blaign''', 1453; '''Blain''', 1515; '''Bleing''', 1519; '''Belain''', 1630<ref>Erwan Vallerie : ''Traité de toponymie historique de la Bretagne''. (3 volumes). Embannadurioù An Here. 1995.</ref> == Ardamezioù == ''Brizhet etre argant ha glazur, e greskenn en gul'' Implijet adalek 1924. Digemeret gant Kuzul ar Gumun e 1967. Ardamezioù Guy de Blain (siell 1293), bet douget e-kerzh Kroaztdegioù gant baroned Pontkastell, ha degouezhet d'ar skourr yaouankañ familh Blaen. Kadarnet gant ar roue pa-z eo bet savet Blaen da varkizelezh<ref>Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes de Loire-Atlantique.'' Froger SA. 1996.</ref> == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Krouet e voe kumun Blaen e [[1790]] diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe da benn [[Kanton Blaen]]. Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Blaen da benn [[Bann Blaen]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106 </ref> hag e 1800 e voe lakaet en [[Arondisamant Savenneg]]<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=4395 Cassini - EHESS - Fichenn kumun Blaen]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 225 gwaz abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,39% eus ar boblañs e 1911<ref>{{fr}}[http://lessoldatsdeloireinferieure.hautetfort.com/blain/ Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 127 den abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/liste_des_noms.php?id_source=8512 Memorial Genweb]</ref>. ==== Trevadennoù ==== * [[Brezel Indez-Sina]]: mervel a reas daou vilour eus ar gumun hervez monumant ar re varv<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/liste_des_noms.php?id_source=8512 Memorial Genweb]</ref>. === Darvoudoù sport a bep seurt === <gallery> Roger_Rivière_1972_Ajman_stamp_2.jpg|Roger Rivière ouzh un timbr bet embannet gant [[Ajman]] e 1972. </gallery> * [[30 a viz Mezheven]] [[1959]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1959|Tro Bro-C'hall]] etre Blaen ha [[Naoned]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Roger Rivière]]. <gallery> Bazh-Yod.jpg|[[Bazh-yod]]. </gallery> * [[6 a viz Eost]] [[2017]]: Kampionad C'hoarioù Nerzh. == Brezhoneg == * 8,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 327</ref>. * Panelloù divyezhek zo e mont-tre ar gumun abaoe 2002. Kentelioù brezhoneg zo bet e-pad pell e skolaj publik ar gumun. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 44 skoliad (4,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Brezhoneg]</ref>. * Sinet e voe ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] d'an 29 a viz Gwengolo 2025<ref>{{fr}}''Cette ville de Loire-Atlantique est plus bretonne que jamais !'', [https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/blain-44130/a-blain-la-ville-plus-bretonne-que-jamais-218dd89e-9fa2-11f0-a3fa-5c812a016b0d Ouest-France] - 3 Here 2025</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Restr:Blain Hafen.jpg|Kastell Blaen. </gallery> * Kastell La Groulais. <gallery> Restr:Blain église.jpg|Iliz katolik ''Sant Emilian ha Sant Laorans''. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Emilian ha Sant Laorañs'', luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/44/accueil_44015_1.htm Clochers de France]</ref>. <gallery> Restr:Blain Ch.St-Roch.jpg|Chapel ''Sant Rok''. </gallery> * Chapel ''Sant Rok'', luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/44/accueil_44015c.htm Clochers de France]</ref>. * Iliz katolik ''Sant Emilian'', luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/44/accueil_44015b.htm Clochers de France]</ref>. * Iliz katolik ''Sant Omer'', luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/44/accueil_44015a.htm Clochers de France]</ref>. * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=8512 Memorial Genweb]</ref>. [[skeudenn:Location Blain.svg|thumb|right|300px|Pelec'h emañ Blaen e departamant al Liger-Atlantel.]] == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:750 height:340 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period = from:0 till:10000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 text:2012 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 4085 bar:1800 from:0 till: 4500 bar:1806 from:0 till: 4215 bar:1821 from:0 till: 4476 bar:1831 from:0 till: 4899 bar:1836 from:0 till: 4553 bar:1841 from:0 till: 5441 bar:1846 from:0 till: 5896 bar:1851 from:0 till: 6170 bar:1856 from:0 till: 6502 bar:1861 from:0 till: 6781 bar:1866 from:0 till: 6865 bar:1872 from:0 till: 6825 bar:1876 from:0 till: 6807 bar:1881 from:0 till: 6660 bar:1886 from:0 till: 6728 bar:1891 from:0 till: 6787 bar:1896 from:0 till: 6601 bar:1901 from:0 till: 6618 bar:1906 from:0 till: 6737 bar:1911 from:0 till: 6625 bar:1921 from:0 till: 5962 bar:1926 from:0 till: 5880 bar:1931 from:0 till: 5978 bar:1936 from:0 till: 5851 bar:1946 from:0 till: 5801 bar:1954 from:0 till: 5659 bar:1962 from:0 till: 6531 bar:1968 from:0 till: 7052 bar:1975 from:0 till: 7153 bar:1982 from:0 till: 7366 bar:1990 from:0 till: 7434 bar:1999 from:0 till: 7731 bar:2004 from:0 till: 8171 bar:2006 from:0 till: 8544 bar:2008 from:0 till: 9041 bar:2012 from:0 till: 9491 TextData= fontsize:S pos:(50,15) text:Mammenn - Cassini hag EBSSA. </timeline> </div> == Melestradurezh == == Tud == *François Durand, selaouer ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1552 *[[Louis Bizeul]] (1785-1861), istorour hag arkeologour, * Marie-Julie Jahenny [[w:fr:Marie-Julie Jahenny|(fr)]] (1850-1941), kevrinadez katolik *Victor Iturria ( -1944), soudard euskarat, meneget e anv war monumant [[Sara (Lapurdi)]]<ref>http://www.francaislibres.net/liste/fiche.php?index=75022</ref>, *[[Jacky Flippot]], emsaver hag eil-maer. === Ardamezeg ar familhoù=== {| class="wikitable" |[[Restr:Amproux.gif|80px]] |'''Amproux''' ''Geotet e deir daerenn en argant''. [PPC] |- |[[Restr:Bidé de la Bidéaie.gif|80px]] |'''Bidé de la Bidéaie''' ''En argant, e leon en sabel, krabanek ha teodek en gul, eilet ouzh konk 1 gant ur greskenn en glazur, ouzh konk 2 gant ur steredenn en gul, hag ouzh beg gant un eil steredenn en gul''. [PPC] |- |[[Restr:Blain.gif|80px]] |'''de Blain''' ''Brizhet etre argant ha glazur, e greskenn en gul (siell 1225).'' [PPC] |- |[[Restr:Durand de la Chesnaye.png|80px]] |'''Durand''' Aotrounez Pont-Piétin ''En argant e nav talbennan en sabel, 3, 3, 3'' |}<br /> == Liammoù diavaez == *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=44015 Blaen war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20110721024408/http://www.ville-blain.fr/ Lec'hienn ofisiel] == Levrlennadur== * [[Louis Bizeul]], ''Dictionnaire du patois du canton de Blain'', [[1988]] * Gérard Locu, ''Blain et sa région : aperçu historique et touristique'', [[1975]] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Naoned]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] dhltk7xwg1rhqltwxhpyom5xaaz277d 0 26121 2189941 2120165 2026-05-04T14:26:58Z OPAB44 57507 2189941 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pleuzal | anvOfisiel = ''Ploëzal'' | skeudenn = Ploézal - Château de la Roche-Jagu côté est - AD22 - 16FI3997.jpg | alc'hwez = Ar c'hastell. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | kanton = [[Kanton Pontrev|Pontrev]]<small>(betek 2015)</small><br />[[Kanton Bear|Bear]]<small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22260 | maer = Guy Connan ([[UMP]]) | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 26.24 | hedred = -3.2016666666667 | ledred = 48.7172222222222 | uk = 78 | ubi = 2 | ubr = 94 | lec'hienn web = }} '''Pleuzal''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Treger]], e [[kanton Bear]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == <gallery mode="packed"heights="100px"> Ploëzal - Trieux 02.jpg La Roche Jagu Trieux 3.JPG Ploézal - Château de la Roche-Jagu bords du Trieux - AD22 - 16FI3999.jpg </gallery> * War lez kleiz aber an [[Trev (stêr)|Trev]] emañ Pleuzal. Lez kleiz aber an Trev a zo bet enrollet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1964. * Kumunioù amezek : [[Hengoad]]; [[Planiel]]; [[Plourivoù]]; [[Kemper-Gwezhenneg|Kemper-Gwezenneg]]; [[Pontrev]]; [[Sant-Kleve]]; [[Ploueg-Pontrev]]; [[Peurid-ar-Roc'h]]. == Anv == * Pol Potier de Courcy (1846) : '''Plouëzal''' (dindan ardamezioù ''Bahaly'') * Erwan Vallerie (1995) : '''Ploisal''', 1284; '''Ploysal''', '''Ploisaul''', 1294; '''Ployhal''', '''Ploysal''', 1330; '''Ploesal''', 1440, 1516, 1592; '''Plouzal''', 1630; '''Ploüezal''', 1731 * Bernard Tanguy : '''Ploisal''', '''Ploisaul''', 1294; '''Ploysal''', '''Ploihal'''; 1330; '''Ploesal''', 1461<ref>{{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor''. Chasse-Marée. Ar Men. 1992.</ref>. Talvoudegezh : diwar ''*Sal'' = kastell; pe diwar ''Saul'', anv den diouzh ar Bibl. B. Tanguy n'en eus ket taolet pled hag emañ Pleuzal war un hent roman eus [[Runan]] da [[Pleuvihan|Bleuvihan]], (dre ar Manac'hti, etre [[Hengoad]] ha [[Planiel]]), ar pezh e zisplegfe ar wrizienn latin ''*sal'' = lojeiz war un hent roman (aet da saozneg Hall, hag e Breizh en anvioù lec'hioù evel ''Ar Sal'', ''Kersalioù'') == Istor == === Kent 1790 === J.B Ogée (1780) : Ploezal : ouzh 1 lev 1/2 su-gevred Landreger, e eskopti; 28 lev 1/3 diouzh Roazhon, hag 1 lev 1/2 diouzh Pontrev, e eil-dileuriadurezh. Diouzh beli Lannuon amañ ar barrez, 3200 anezad (''communiants'') enni, en ur gontañ ar re Pontrev, e drev<ref>{{fr}}Jean-Baptiste Ogée : ''Dictionnaire de Bretagne''; 1780.</ref>. <nowiki>---------</nowiki> * 1394 : kastell ar Roc'h-Ugu a zo tapet gant konestabl a Glison. * 29 Mae 1451 : Aotrou Ar Roc'h-Ugu ha Koad-Meur a zo savet ''bannielour'' (*) gant dug a Vreizh Pêr II. * 9 Here 1746 : sakret eo chapel Sant-Tudi (hirie diskaret)<ref>{{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes. Département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor. Saint-Brieuc. 1990.</ref> === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 119 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,16 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22204&dpt=22&idsource=754&table=bp&maxligne=137 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe unan anezhe d’an [[20 a viz Eost]] [[1914]] e [[Paliseul]] e [[Belgia]], un [[dragon]] eus ar [[24vet Rujumant Dragoned (lu gall)|24vet Rujumant Dragoned]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7076634 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezel diabarzh Rusia ==== * Mervel a reas ur martolod eus ar gumun en [[Arc'hangelsk]] d'an [[21 a viz Mae]] [[1919]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=34238 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * 2 Mae 1944 : harzet eo 16 den eus Pleuzal gant an [[Wehrmacht|Alamanted]]. * 10 Mae 1944 : ur [[strouezheg]] a zo savet e koad Kerprigent. * Kemeret e voe 2 500 Lur en ti-post, gant izili eus ar Rezistañs moarvat, d’ an 3 a viz Even 1944, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 277, Dastumadenn ''Guerres et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>. * 7 Gouere 1944 : taget eo ar [[strouezheg]] gant an [[Wehrmacht|Alamanted]]. Meur a zen a zo lazhet. Tamolodiñ a ra ar re all etrezek [[Landeberon]]. Ur monumant a zo bet savet e 1945, e Ti-Nu, lec'h ar strouezheg. * Mervel a reas seitek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22204&dpt=22&idsource=754&table=bp&maxligne=137 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. <nowiki>-----------------------------</nowiki> * 3 Here 1965 : digoret eo Kastell ar Roc'h-Ugu, goude bet kempennet gant an Departamant. == Monumantoù ha traoù heverk == * Tosenn Ribourden ([[Oad an arem]]). * Tosennoù Pont ar Vouden, ar Wern, Ti an Aod Don ([[Krennamzer]] uhel). <gallery> Ploezal. La Roche-Jagu. La Messelière.gif|Tresadenn La Messelière. FR-22204 chatrochejagu02.jpg| Château de la Roche-Jagu - Ploëzal - Côtes-d'Armor - France - Mérimée PA00089447 (13).jpg| Château de la Roche-Jagu - Ploëzal - Côtes-d'Armor - France - Mérimée PA00089447 (11).jpg| 098 Ploezal ( 22260 ).JPG| </gallery> *[[Kastell ar Roc'h-Ugu]]. * Maner Kerello (XVI^vet). * Kroaz al Lezlec'h (penn kentañ XVI^vet). * Kroaz Keriel (fin XVI^vet). * Maner Kermarker (fin XVI^vet - penn kentañ XVII^vet), enrollet 29 Kerzu 1927. Hirie aet da di-feurm. * Maner Feunteun-Gaer (penn-kentañ XVII^vet). * Kastell Kericuff (penn-kentañ XVII^vet). * Maner ar Wern (XVII^vet) en e boull. * Chapel ''Sant Ke'' (XVII^vet). * Chapel ''Sant Yann'' (XVII^vet). En stad dister e 1990. * Ti Prad-Lann (XVII^vet). * Chapel Sant-Pêr ha Sant-Paol (1734), en stad dister e 1990. * Kroaz Kernevez (XVIII^vet). <gallery> 005 Ploezal ( 22260 ).JPG|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. <gallery> Ploézal - Monument aux morts de la guerre - AD22 - 16FI3985.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=754 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=22&id_source=754 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar Rezistanted [[FTPF]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=3952 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1600 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |p1=1576 |p2=1458 |p3=1445 |p4=1301 |p5=1232 |p6=1190 |p7=1199 |p8=1273 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}}[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Deskadurezh === * Stourm zo bet evit digeriñ un hentad divyezhek er gumun<ref>{{fr}}[http://www.ouest-france.fr/actu/actuLocale_-Komzou-reagit-au-rejet-d-une-classe-bilingue-_22204-avd-20090717-56445717_actuLocale.Htm pennad Ouest-France]</ref> met ur skol [[divyezhegezh|divyezhek]] kentañ (skol bublik) zo bet digoret e [[2009]]. * E distro-skol 2025 e oa 33 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (58,9% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Melestradurezh == == Tud == *[[Yann Kadeg]], oberour an ''Trajedien sacr'', embannet er {{XVIIvet kantved}}, a oa ur beleg genidik eus Pleuzal. *'''Ifig-Mari Gallou''', Pleuzal , 11.Gouere 1853 / In Du 1930. Maer Pleuzal, 1900-1919, kannad, 1921-1928; *'''Ifig-Mari-Aleksandr Herve''', Pleuzal, 14 Gouere 1883 / 24 Mae 1941. Maer Pleuzal, 1925; prezidant Kuzul arondisamant Gwengamp; kannad, 1936-1942. Touiñ a reas ouzh Marichal Petain. *'''Ifig Herri''', Pleuzal, 31 Meurzh 1899 / 8 Meurzh 1970. Maer Pleuzal. Bet dilennet an 21 Here 1945 hag an 2 Mezheven 1946 ouzh bodadenn-guzuliañ, ha goude, e Kerzu 1946, ezel ouzh Kuzul ar Republik === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Acigne-d.jpg|80px]] |'''d'Acigné''', baroned ar Roc'h-Ugu |''En erminoù e dreustell zivouedet en gul karget gant teir flourdilizenn en aour''. * Sturienn : ''Neque terrent monstra''<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. 1890</ref> |- |[[Restr:de Bahaly.jpg|80px]] |'''de Bahaly''', aotrounez Kerlivod '''Olier''', soudard, en eus heuliet Richarz Breizh e Bro-C'hall er bloaz 1419 (PPC) |''En gul e groaz goñchek en aour'' |} == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 1846/1862/2011/2014 * {{fr}}Régis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Ploëzal}} * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20140228003137/http://www.pontrieuxcommunaute.com/Ploezal.asp Pajenn Pleuzal war lec'hienn Pontrev Kumuniezh] * {{br}}[http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?numero_departement=22&insee_ville=22204 Pleuzal war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] arn98ixwlkjf70rxo7u5z3v1d7efly0 0 26221 2190114 2174639 2026-05-05T11:31:52Z OPAB44 57507 2190114 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Brewenn | anvYezh = Saent-Bréven | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Saint-Brevin-les-Pins | skeudenn = Littoral stBrevin.jpg | alc'hwez = Arvor Sant-Brewenn gwelet eus [[Sant-Nazer]]. | ardamezioù = Blason ville 44 Saint-Brévin-les-Pins.svg | bro = [[Bro-Naoned|Naoned]] | departamant = [[Liger-Atlantel]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Nazer|Sant-Nazer]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh-kumunioù Su an Aber]] | bro velestradurel = [[Bro Raez Atlantel]] | kanton = [[Kanton Pembo|Pembo]] betek 2015, [[Kanton Sant-Brewenn|Sant-Brewenn]] <small>(pennlec'h)</small> abaoe 2015 | cp = 44250 | maer = Yannick Morez | amzer-gefridi = 2020-2026 | gorread = 19.29 | hedred = -2.165555556 | ledred = 47.248611111 | uk = 9 | ubi = 0 | ubr = 39 | lec'hienn web = [http://www.saint-brevin.fr/ www.saint-brevin.fr] }} '''Sant-Brewenn''' (''{{lang|fr|Saint-Brevin-les-Pins}}'' e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus [[Breizh]] el [[Liger-Atlantel]], e [[gevred]] ar vro. == Douaroniezh == <gallery> Loire river, Saint-Nazaire on the horizon. Saint-Brevin-les-Pins, département de la Loire-Atlantique, France - panoramio.jpg|Al Liger e Sant-Brewenn. </gallery> * War lez ar [[Meurvor Atlantel]] ha genou al [[Liger]] emañ Sant-Brewenn. == Dezougen == <gallery> St-Brévin_l'Océan_(L.-Inf.)_'Salomé'.jpg|Un tren e Sant-Brewenn, tro 1910. </gallery> * War al linenn [[Hent-houarn Pornizh Pembo|hent-houarn Pornizh Pembo]] e oa ar gumun. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Krouet e voe kumun Sant-Brewenn e [[1790]] diwar ar barrez katolik. Lakaet e voe e [[Kanton Pembo]] hag e [[Bann Pembo]]. E [[1800]] e voe lakaet en [[Arondisamant Pembo]]<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=30777 Cassini - EHESS - Fichenn kumun Sant-Brewenn]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 65 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,30% eus he foblañs e [[1911]]<ref>{{fr}}[http://lessoldatsdeloireinferieure.hautetfort.com/saint-brevin-les-pins/ Les soldats de Loire Inférieure - Monumant ar re varv]</ref>. ==== Kemm [[Arondisamant]] ==== * [[1926]] : lakaet e voe ar gumun en [[Arondisamant Sant-Nazer]] pa voe diskaret [[Arondisamant Pembo]]. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 28 den ag ar gumun hervez monumant ar re varv<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=1848dpt=44 Memorial Genweb]</ref>. ==== Trevadennoù ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun hervez monumant ar re varv<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=1848dpt=44 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[22 a viz C'hwevrer]] [[1961]] hervez monumant ar re varv<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5073389 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. === {{XXIvet kantved}} === * Lakaet e voe ar gumun da benn [[Kanton Sant-Brewenn]], bet krouet e [[2015]], pa voe diskaret [[Kanton Pembo]] e [[2014]]<ref>{{fr}}[http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000028661362 Décret n° 2014-243 du 25 février 2014 portant délimitation des cantons dans le département de la Loire-Atlantique]</ref>. == Brezhoneg == E distro-skol 2025 e oa enskrivet 12 skoliad er c'hlasoù divyezhek. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Dolmen de la Briordais, vue 1, Inscrit M.H. en 1981 Site archéologique 44 154 8 AP.jpg Saint Brevin - Dolmen Rossignols 02.jpg </gallery> * Taolioù-maen. <gallery> Menhir du Boivre vue 5.jpg Menhir des Pierres Couchées, Saint-Brévin-les-Pins - East View.JPG Menhir du Plessis Gamat vue 5.jpg Menhir de la Pierre attelée PA00108792 Vue 1.jpg Menhir de la Pierre de Gargantua vue 4.jpg </gallery> * Peulvanoù. * Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=1848dpt=44 Memorial Genweb]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=44154&dpt=44&comm=Saint-Brevin-les-Pins Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7842&dpt=44 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=44&id_source=7842 Memorial Genweb]</ref>. == Armerzh == <gallery> Chapeau 76 - SAINT-BREVIN-L'OCEAN - Hotel de la Foret - Place de la Gare.jpg|Leti ar C'hoad ha Leurgêr Porzh-Houarn ''Sant-Brewenn-Meurvor'', e penn-kentañ an {{XXvet}} kantved. </gallery> * Ur gêr gouronkañ eo Sant-Brewenn. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=15000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2020 |p1=7357 |p2=8008 |p3=8614 |p4=8582 |p5=8688 |p6=9594 |p7=11750 |p8=13088 |p9=14473 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù|Titl=Roll maered ar gumun}} {{Dilennad |Deroù =[[1977]]|Penn =[[1989]]|Anv =Raymond Kervedo|Strollad =|Karg =}} {{Dilennad |Deroù =[[1989]]|Penn =[[1995]]|Anv =Étienne Chauvin|Strollad =[[Strollad Sokialour Gall]]|Karg =}} {{Dilennad |Deroù =[[1995]]|Penn =[[2008]]|Anv =Christian Renaudineau|Strollad =Distrollad|Karg =}} {{Dilennad |Deroù =[[2008]]|Penn =[[2020]]|Anv = Yannick Haury|Strollad =[[Unvaniezh evit ul Luskad Poblel]]|Karg =apotiker}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Liger-Atlantel]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Naoned]] [[Rummad:Aber al Liger]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet e Liger-Izelañ e-pad an Dispac'h Gall]] 2dw32txi8tjglsbb6m1swx86d1fl59h 0 26826 2189946 2186371 2026-05-04T14:35:01Z OPAB44 57507 2189946 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouha | anvOfisiel = ''Plouha'' | skeudenn = Nord de Bréhec 3.JPG | alc'hwez = Aod Plouha e Brec'heg. | ardamezioù = Blason ville fr Plouha (Côtes-d'Armor).svg | bro = [[Bro-Sant-Brieg]] ([[Goueloù]]) | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | kanton = [[Kanton Plouha|Plouha]] <small>(pennlec'h)</small> | etrekumuniezh = [[Leñv Arvor Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | maer = Xavier Compain | amzer-gefridi = Kerzu [[2021]]-[[2026]] | gorread = 39.97 | hedred = -2.93 | ledred = 48.68 | uk = 108 | ubi = 0 | ubr = 109 | lec'hienn web = {{fr}}[http://mairieplouha.wordpress.com Ti-kêr] }} '''Plouha''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] hag ur [[penn-kanton]] eus [[Breizh]], e [[Bro-Oueloù]] hag e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. ==Douaroniezh== *Emañ ar gumun etre [[Binig]] ha [[Pempoull]]. Bourk Plouha zo e-kichen ar mor (3&nbsp;km) hag e kornôg [[Bae Sant-Brieg]]. "Beg ar C'hastell" eo an tornaod uhelañ e Breizh (104 m uhel) hag evel-just, a-hed an aod ez eus "gwenodennoù maltouterien" evit ober pourmenadennoù plijus (he zornaodoù zo un tammig heñvel ouzh reoù [[Iwerzhon]]). * Meur a aod-traezh zo e Plouha evit neuial, c'hoari pe ober sport : aod ar Palud, aod Brec'heg, traezhenn Bonaparte (a-raok e oa anvet "ouf Cochat"), Ouf Gwin Zegal hag Ouf Porzh Moger. ==Anv== === Stummoù skrivet === * Erwan Vallerie (1995) ː '''Ploeaza''', 1198; '''Plohaza''', 1198; '''Ploaha''', 1202; '''Plohaac''', 1202; '''Ploaza''', 1259; '''Ploaha''', 1266; '''Ploaza''', 1267; '''Plooza''', 1362; '''Ploehaha''', pe '''Plochaha''', 1364; '''Ploaha''', 1420; '''Ploaha''', '''Ploeha''', 1428; '''Ploha''', 1437; '''Ploeaza''', 1453; '''Ploeaha''', 1494; '''Plouha''', 1516; '''Plourha''', 1630. === Gerdarzh === '''Etimologiezh''' (an hini gwirheñvelañ): an anv Plouha a zeufe deus ar gerioù "Plou-" (pleb) hag eus an anv "Aza" pe "Adda" (stum [[predenek]] an anv biblek "Adam"). An anv "Plouha" a zo bet implijet abaoe [[1575]]. '''An dud''' a zo anvet : Plouahad / Plouahiz - Plouhaez / Plouhaezed. {{Daveoù a vank}}. == Ardamezioù == {| class="wikitable" |''Rannet :'' ''- ouzh 1 : en gul e seizh vailhenn en aour, 3, 3, 1;'' ''- ouzh 2 : en glazur, e seizh vezantenn en aour, 3, 3, 1; e gab en aour'' |} == Istor == === [[Ragistor]] === * Abaoe [[oadvezh an arem]] ha goude ivez e-pad [[oadvezh an houarn]] (roudoù a oa bet kavet : bouc'haloù ha mein benet) e oa tud o chom eno. === [[Krennamzer]] === * Ar wech kentañ a oa bet meneget Plouha a oa e [[1198]] met ar gumun a oa poblet abaoe pell. * E-pad ar grennamzer (abaoe an {{XIIvet kantved}}) e oa renet al lec'h gant Konted Goueloù (gante e oa bet lakaet sevel iliz ar bourk da skouer). === Prantad modern === * Etre ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIIIvet kantved}} e oa bet renet gant aotrouien Rohan, Guemene, Montbazon... === [[Dispac'h Gall]] === * Da vare an [[Dispac'h gall|Dispac'h bras]] a oa bet kreñv ar [[chouanerezh]] e Plouha. E miz meurzh 1794 e oa 1 000 chouan bennak o c'hortoz listri o tont eus [[Bro-Saoz]] evit kavout tud ouzhpenn hag armoù evit en em gannañ, met ne oa ket deuet a-benn al listri da dostaat da aodañ. A-benn ar fin e oa bet paket ar chouanted gant ar republikaned ha goude an emgann a oa bet strewet. * Diwezhatoc'h, e 1800, e oa bet preizhet tiez ar geodedourien gant ur strollad chouaned hag an dud a oa bet drouklazhet (unan a oa bet douaret ent-bev zoken). === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 168 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,94% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=6901 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 68 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. * E-pad an Eil Brezel-bed o doa aozet ha renet ar «rouedad "Shelburn"» gant daou baotr eus [[Kebek]], Lucien Dumais ha Raymond Labrosse, eus an [[MI9]] (ur rann eus servijoù sekred Breizh-Veur). Ar pal e oa adpakout hag adkas da Vreizh-Veur al levierien diskaret gant an Alamaned a-us [[Bro C'hall]] pe [[Breizh]]. * E Plouha e oa an ti (anv kod : «Ti Alfoñs») el lec'h ma veze kaset ha bodet al levierien, goude-se e vezent heñchet dre al lanneier gant tud deus Plouha betek oufig Cochat (anv kod : «traezhenn Bonaparte»). Ac'hane e vezent kaset kuit da Vreizh-veur gant ur gorvetenn (ar gorvetenn-se a oa sturiet gant sturiet gant David Leslie Birkin, tad-kozh [[Jane Birkin]]). A-benn ar fin eo 138 levier a oa bet treuzkazet e-giz-se betek [[Breizh-Veur]]. Hirie an deiz e c'haller bepred mont war roudoù an dud-se dre wenojennoù istorel, plijus ha brav. * D’ar 25 a viz Mae 1944 e voe taget an ti-post, gant seizh pe eizh ezel eus ar Rezistañs moarvat, met an archerion c'hall a erruas kerkent, tennoù a voe hag un archer a varvas an deiz war-lerc'h en ospital [[Sant-Brieg]], hervez danevelloù sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajennoù 259 ha 262, Dastumadenn ''Guerres et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour er [[Viêtnam]]. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou soudard. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Plouha - Château de Lizandré - AD22 - 16FI4361.jpg|Ar c’hastell hag ar chapel. </gallery> * Kastell Lizandre hag e chapel. <gallery> Eglise Saint-Pierre de Plouha.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. <gallery> KERMARIA-AN-ISQUIT église calvaire.jpg|Chapel Kervaria hag ar c'halvar. </gallery> * [[Chapel Kervaria an Iskuit]] eus an {{XIIIvet kantved}} hag he c'halvar. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn ha kartenn-bost <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=6901 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=80708 Memorial Genweb]</ref>. * Gwerenn-livet (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=137631&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù koun ar rouedad ''Shelburn'', luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=132980&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. ==Brezhoneg== ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 20 a viz Du [[2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant ar C'huzul-kêr. * D'ar 6 a viz Genver [[2011]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. ===Deskadurezh=== * E distro-skol 2025 e oa 57 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (18 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm</ref>. ===Prizioù dazont ar brezhoneg=== * E [[2010]] e oa bet roet da di-kêr Plouha (rampo gant ti-kêr [[Pleskob]]) eil [[Prizioù Rannvroel Dazont ar Brezhoneg|Priz dazont ar brezhoneg]], rummad "Strollegezhioù", gant [[Ofis ar Brezhoneg]]<ref>{{br}}[https://web.archive.org/web/20211017164920/http://www.ofis-bzh.org/upload/actualite/fichier/bzh/325fichier.pdf]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6000 |passo1=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |p1=4227 |p2=4296 |p3=4195 |p4=4248 |p5=4197 |p6=4397 |p7=4511 |p8=4505 |mammenn=EBSSA }} ==Tud== Tud ganet eno * 1774 ː Armand de Courson de Villeneuve, komandant Enez Bourbon (Réunion), eus 1814 da 1819; marvet e Pariz an 23 C'hwevrer 1849. * 1777 ː Placide de Courson de Villeneuve, penn chouan dindan lesañv ''Querelle'', letanant-koronal e 1799, mevel-kamp Jorj Kadoudal. * [[1798]] : [[Placide Guézou]], beleg ha troour brezhonek. * 1821 ː Jean-Louis Hamon, livour, bet ganet e keriadenn Sant-Loup, e Breheg. Marvet e Saint-Raphaël (Var), an 29 Mae 1874. Un delwenn a zo bet savet evitañ war blasenn Breizh e Plouha. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Berthou des Fontaines.gif|80px]] |'''Berthou''' Aotrounez Kerversio |''En aour e sparfell en sabel, e benn ouzh kleiz, ur skourrig geotet en e bav dehoù, heuliet gant teir rodig-kentr en sabel''. |- |[[Restr:Calloët.gif|80px]] |'''Calloët''', Aotrounez Kermaria ha Lizandré |''En aour e dreustell en glazur, leinet gant ur voualc'henn ivez en glazur'' |- |[[Restr:Du Quélennec.gif|80px]] |'''du Quélenec''' Aotrounez Kerjolly ha Kersalic |''En erminoù, e gab en gul karget gant teir flourdilizenn en aour'' |} ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Cill Orglan]] | 1999 |- | [[Restr:Flag of Galicia.svg|border|25px]] [[Galiza]] | [[Palas de Rei]] | 2003 |} ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:Plouha}} * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20160910031950/https://mairieplouha.wordpress.com/ Lec’hienn ofisiel kumun Plouha] * {{br}}{{fr}} [http://kalonplouha.pagesperso-orange.fr/ Lec’hienn Kalon Plouha] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070929134153/http://www4.culture.fr/patrimoines/patrimoine_architectural_et_mobilier/sribzh/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA22005343 Glad Plouha] * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160307075624/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22222 Plouha war lec'hienn Geobreizh] * {{br}}{{fr}}[http://www.facebook.com/pages/Tous-a-Plouha/295451378418?v=wall Tous à Plouha : Plouha e galleg hag e brezhoneg] *{{fr}}[https://web.archive.org/web/20130924020932/http://www.cc-lanvollon-plouha.com/plouha.php Pajenn Plouha war lec'hienn an etrekumuniezh] ==Levrlennadur== * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 ==Notennoù ha daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Oueloù]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] ne5pyuaf1xkyq67efz1yo2i3ju61tlc 0 27706 2189948 2134233 2026-05-04T14:37:10Z OPAB44 57507 2189948 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Plouvagor | anvOfisiel = ''Ploumagoar'' | skeudenn = | alc'hwez = | ardamezioù = | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | kanton = [[Kanton Gwengamp|Gwengamp]] | etrekumuniezh = [[Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | cp = 22200 | maer = Yannick Echevest | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 32.07 | hedred = -3.131388889 | ledred = 48.545833333 | uk = 100 | ubi = 67 | ubr = 202 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.commune-ploumagoar.fr/ Ti-kêr] }} '''Plouvagor''' (distaget: {{IPA|[pluˈaːɡɔr]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Bro-Dreger]] e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], sko ouzh [[Gwengamp]]. == Douaroniezh == * An [[Trev (stêr)|Trev]] a dremen dre Blouvagor (lez dehoù). * Kumunioù amezek : [[Gwengamp]]; [[Sant-Eganton]]; [[Sant-Yann-Gerdaniel]]; [[Lanrodeg]]; [[Sant-Pever]]; [[Sant-Rien]]; [[Koadoud]]; [[Gras-Gwengamp|Gras]]; == Anv == * Ogée (c. 1780) : '''Ploumagoer'''. * Dauzat & Rostaing (1963 - 1978) : "plebs ''+ lat.'' maceria'', ruines''". cf. Ploumoguer. * Régis de Saint-Jouan (1990) : "'''parochia Plomagor''''', ou'' '''Ploetmagoer''''', 1190;'' * Bernard Tanguy (1992) : "'''Ecclesia de Plomagor''''', 1158, 1185;'' '''parrochia Plomagor''''', 1190;'' '''Ploemagoer''''', 1358, 1368, 1380;'' '''Ploemauguer''''', fin XIV.;'' '''Ploemagoer''''', 1417;'' '''Ploemoguer''''', 1461;'' '''Ploumagoar''''', 1555''". * Daniel Delattre (2004) : ''"'''''Ploemagoer''' ''au XIVè;'' '''Ploemoguer''' ''au XVè".'' == Ardamezioù == == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 123 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,93% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=55032 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; pevar anezhe a varvas pe a yeas diwar wel e [[Belgia]] e penn kentañ ar brezel e miz Eost 1914, tri en [[Arsimont]] d’an [[21 a viz Eost|21]], daou anezhe a oa soudard en [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]] e oant<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2467135 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6923150 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7121547 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, unan a yeas diwar wel en [[Ham-sur-Sambre]] d’an [[22 a viz Eost|22]], en [[48vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|48vet Rujumant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6313927 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas naontek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=55032 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. === Brezelioù didrevadennañ === ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus an tirlu hag ur c'harter-mestr eus ar gumun er [[Viêtnam]]. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou serjant eus ar gumun. == Monumantoù == * Tossen Lanvinieg. * Tossen Ruveuzit. * Peulvan galian Lok-Maria. * Kamp "roman" Kerdroniou. <gallery> Eglise Saint-Pierre de Ploumagoar.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Chapel ''Santez Berc'hed'' (XVII). * Chapel ''Sant Hernin''. * Chapel ''Santez Katell''. <gallery> Ploumagoar - Château de Locmaria - AD22 - 16FI4411.jpg|Ar c'hastell. </gallery> * Kastell Lok-Maria (1720). * Maner Kergre. * Maner Porz-Rone. * Koad Malane. <gallery> Monument aux morts de Ploumagoar.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=55032 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) gant pozioù brezhonek ''Evit Doue Hag Ar Vro'' en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=69905 Memorial Genweb]</ref>. * Monumantoù ar re varv eus ar Rezistañs e Koad Malane, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=3932&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>{{fr}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=135659 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * D'an 11 a viz C'hwevrer 2008 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 oa bet roet d'ar gumun. * E distro-skol [[2013|2016]] e oa bet krouet un hentad divyezhek er skol bublik. * E distro-skol 2025, 49 skoliad a oa bet enskrivet er c'hlas divyezhek (11,4 % eus skolidi ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Emdroadur ar boblañs == <div style="text-align:center;"> '''Emdroadur poblañs Plouvagor etre 1793 ha 2020'''<br> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:5500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1791 bar:1792 bar:1793 bar:1794 bar:1795 bar:1796 bar:1797 bar:1798 bar:1799 bar:1800 text:1800 bar:1801 bar:1802 bar:1803 bar:1804 bar:1805 bar:1806 bar:1807 bar:1808 bar:1809 bar:1810 bar:1811 bar:1812 bar:1813 bar:1814 bar:1815 bar:1816 bar:1817 bar:1818 bar:1819 bar:1820 text:1820 bar:1821 bar:1822 bar:1823 bar:1824 bar:1825 bar:1826 bar:1827 bar:1828 bar:1829 bar:1830 bar:1831 bar:1832 bar:1833 bar:1834 bar:1835 bar:1836 bar:1837 bar:1838 bar:1839 bar:1840 text:1840 bar:1841 bar:1842 bar:1843 bar:1844 bar:1845 bar:1846 bar:1847 bar:1848 bar:1849 bar:1850 bar:1851 bar:1852 bar:1853 bar:1854 bar:1855 bar:1856 bar:1857 bar:1858 bar:1859 bar:1860 text:1860 bar:1861 bar:1862 bar:1863 bar:1864 bar:1865 bar:1866 bar:1867 bar:1868 bar:1869 bar:1870 bar:1871 bar:1872 bar:1873 bar:1874 bar:1875 bar:1876 bar:1877 bar:1878 bar:1879 bar:1880 text:1880 bar:1881 bar:1882 bar:1883 bar:1884 bar:1885 bar:1886 bar:1887 bar:1888 bar:1889 bar:1890 bar:1891 bar:1892 bar:1893 bar:1894 bar:1895 bar:1896 bar:1897 bar:1898 bar:1899 bar:1900 text:1900 bar:1901 bar:1902 bar:1903 bar:1904 bar:1905 bar:1906 bar:1907 bar:1908 bar:1909 bar:1910 bar:1911 bar:1912 bar:1913 bar:1914 bar:1915 bar:1916 bar:1917 bar:1918 bar:1919 bar:1920 text:1920 bar:1921 bar:1922 bar:1923 bar:1924 bar:1925 bar:1926 bar:1927 bar:1928 bar:1929 bar:1930 bar:1931 bar:1932 bar:1933 bar:1934 bar:1935 bar:1936 bar:1937 bar:1938 bar:1939 bar:1940 text:1940 bar:1941 bar:1942 bar:1943 bar:1944 bar:1945 bar:1946 bar:1947 bar:1948 bar:1949 bar:1950 bar:1951 bar:1952 bar:1953 bar:1954 bar:1955 bar:1956 bar:1957 bar:1958 bar:1959 bar:1960 text:1960 bar:1961 bar:1962 bar:1963 bar:1964 bar:1965 bar:1966 bar:1967 bar:1968 bar:1969 bar:1970 bar:1971 bar:1972 bar:1973 bar:1974 bar:1975 bar:1976 bar:1977 bar:1978 bar:1979 bar:1980 text:1980 bar:1981 bar:1982 bar:1983 bar:1984 bar:1985 bar:1986 bar:1987 bar:1988 bar:1989 bar:1990 bar:1991 bar:1992 bar:1993 bar:1994 bar:1995 bar:1996 bar:1997 bar:1998 bar:1999 bar:2000 text:2000 bar:2001 bar:2002 bar:2003 bar:2004 bar:2005 bar:2006 bar:2007 bar:2008 bar:2009 bar:2010 bar:2011 bar:2012 bar:2013 bar:2014 bar:2015 bar:2016 bar:2017 bar:2018 bar:2019 bar:2020 text:2020 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 819 bar:1800 from:0 till: 1769 bar:1806 from:0 till: 1934 bar:1821 from:0 till: 2035 bar:1831 from:0 till: 2055 bar:1836 from:0 till: 2004 bar:1841 from:0 till: 2101 bar:1846 from:0 till: 2189 bar:1851 from:0 till: 2151 bar:1856 from:0 till: 2096 bar:1861 from:0 till: 2134 bar:1866 from:0 till: 2268 bar:1872 from:0 till: 2192 bar:1876 from:0 till: 2267 bar:1881 from:0 till: 2282 bar:1886 from:0 till: 2236 bar:1891 from:0 till: 2322 bar:1896 from:0 till: 2348 bar:1901 from:0 till: 2308 bar:1906 from:0 till: 2427 bar:1911 from:0 till: 2495 bar:1921 from:0 till: 2370 bar:1926 from:0 till: 2489 bar:1931 from:0 till: 2358 bar:1936 from:0 till: 2517 bar:1946 from:0 till: 2557 bar:1954 from:0 till: 2499 bar:1962 from:0 till: 2604 bar:1968 from:0 till: 3092 bar:1975 from:0 till: 3940 bar:1982 from:0 till: 4563 bar:1990 from:0 till: 4567 bar:1999 from:0 till: 4399 bar:2006 from:0 till: 4794 bar:2012 from:0 till: 5243 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text:mammenn Cassini hag EBSSA </timeline> </div> == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Portugal.svg|25px|]] [[Portugal]] | [[Mogadouro]] | 1993 |} ==Liammoù diavaez== {{Commons|Category:Ploumagoar}} *{{fr}}[https://web.archive.org/web/20071012082134/http://www.commune-ploumagoar.fr/ Lec'hienn ofisiel] *{{br}}[https://web.archive.org/web/20160307080159/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22225 Plouvagor war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] 6j94o8m37umqgwu3l9qui656djhxb0c 0 27888 2189999 2120198 2026-05-05T07:09:56Z OPAB44 57507 2189999 wikitext text/x-wiki {{pennad zo| Gouenoù }} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gouenoù | anvOfisiel = ''Gouesnou'' | skeudenn = TikêrGouenouLeonBreizh.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = COA fr Gouesnou.svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Brest Meurgêr ar Mor]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Brest-An Ermitaj-Gouenoù|Brest-An Ermitaj-Gouenoù]] <small>(betek 2015)</small> <br> [[Kanton Brest-4|Brest-4]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29061 | cp = 29850 | maer = Stéphane Roudaut | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 12.08 | hedred = -4.4633 | ledred = 48.4544 | uk = | ubi = 58 | ubr = 103 | lec'hienn web = [http://www.gouesnou.fr/ Ti-kêr] }} '''Gouenoù''' zo ur gumun e [[Bro-Leon]], e [[Kanton Brest-4]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == * E Gouenoù emañ eien ar [[Penfell]]. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Baptiste-François Le Sénéchal e anv, hag ur c'hure, Jean Goachet<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 41</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 56 gwaz eus ar gumun, eleze 3,93% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=15041&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel bed]] ==== * D'ar 7 a viz Eost 1944, 42 zen nann-soudard a voe lazhet gant soudarded [[Trede Reich|alaman]] e Pengereg. * D'ar [[7 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Republic P-47 Thunderbolt|P-47]]D-16-RE (marilhet 42-76597 ha kodet G8-?, 362th BG, 378th BS) eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') e Gouenoù; e leviour a voe lazhet<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html Pertes USAAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ;[[Brezel Indez-Sina]] * Mervel a reas ur milour eus ar gumun e miz [[Gwengolo]] [[1951]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=4368047 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="180px"> Gouesnou fontaine.jpg|Ar feunteun. Gouesnou église.jpg|An iliz katolik. Gouesnou_Monument_libération_2e_et_8e_division_US.jpg|Monumant ar soudarded [[stadunanat]]. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Gouenoù''. * Ar feunteun. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=15041 Memorial Genweb] </ref>. * Monumant ar soudarded stadunanat marvet e miz Eost 1944, bet dioueliet d’ar [[27 a viz Eost]] [[2013]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=992971&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. * Monumant lazhadeg Pengereg. * Monumant an daou vilour [[Breizh-Veur|breizhveuriat]] [[Special Air Service|SAS]] marvet d’ar [[7 a viz Eost]] [[1944]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=991562&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=991562 Memorial Genweb] </ref>. * E Gouenoù e vez lidet un [[troveni|droveni]] en enor da sant ar barrez, sant [[Gouenoù (sant)|Gouenoù]], bep bloaz, da vare [[Yaou Bask]]. === Bezioù ar C'hommonwealth e bered Gouenoù === {| |- |[[File:BezioùarC'hommonwealtheGouenoù.JPG|150px]] | :{| class = "wikitable" |- ! Bro !! Niver a soudarded |- |{{Rouantelezh-Unanet}}|| 5 |- |'''Hollad'''||'''5''' |} |} *Milourien eus broioù arall ag ar C'hommonwealth en [[Aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] : 1 milour eus [[File:Flag of Southern Rhodesia (1924–1964).svg|24px]] [[Zimbabwe|Rodezia ar Su]]. Karrnijourion e oant holl. Marvet int e [[1943]], e-pad an [[Eil Brezel Bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086412&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>{{,}}<ref>[http://www.southafricawargraves.org/lists/france.htm South African War Graves]</ref>. Pevar anezhe a varvas pa gouezhas o c'harr-nij (''[[North American B-25 Mitchell|Mitchell]]'' marilhet ''FL216'' ha kodet ''VO-?'') etre [[Plabenneg]] ha [[Gwipavaz]] d'ar [[24 Mezheven|24 a viz Even]] [[1943]], an hini all d'an [[3 a viz Eost]] [[1943]], pa gouezhas e garr-nij (''[[Hawker Typhoon|Typhoon Ib]]'' marilhet ''JP399'' ha kodet ''ZH-?'') e [[Plabenneg]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes R.A.F Finistère]</ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=990174&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=990174 Memorial Genweb] </ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |bl11=2021 |p1=2141 |p2=2543 |p3=3040 |p4=4061 |p5=5417 |p6=6042 |p7=6340 |p8=5982 |p9=5845 |p10=6281 |p11=6347 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. ;Ya d'ar brezhoneg * D'ar 17 a viz Kerzu 2009 e oa bet votet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. * D'an 8 a viz Meurzh 2010 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. ;Deskadurezh * Ur skol divyezhek zo eno abaoe [[2004]]. * E distro-skol 2025 e oa 74 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (10,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019] </ref>. * Ur vagouri divyezhek a zo ivez evit degemer ar vugale a-raok ar skol. * Ar vagouri "Dorn ha Dorn" he deus sinet Live 2 karta Divskouarn. == Darempredoù etrebroadel == ===Gevelliñ=== *[[Aberhonddu]], {{Kembre}} (1988) *[[Reichstett]], {{Elzas}} (1995) ===Kevelouri=== *[[Bossofala]], {{Mali}} (2005) == Lec'hiennoù internet == {{commonscat|Gouesnou}} *[https://www.gouesnou.bzh/ Lec'hienn ofisiel Ti-ker Gouenoù] *{{br}} [http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29061 Gouenoù war lec'hienn Geobreizh] == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 4ei8ptrn3gy1dmi54yqaev4c89rhd2s 0 29988 2190085 2188564 2026-05-05T10:05:17Z OPAB44 57507 2190085 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anvYezh = Foujerr | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Fougères | skeudenn = Fougères - Église Saint-Léonard 20130313-01.JPG | alc'hwez = Iliz Sant Leonard er goañv | ardamezioù = Blason Fougères fr.svg | bro = {{Bro-Roazhon}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} <small>([[isprefeti]])</small> | arondisamant = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]] <small>([[pennlec'h]])</small> | kanton = [[Pennlec'h]] daou ganton : [[Kanton Felger-1|Felger-1]] ha [[Kanton Felger-2|Felger-2]] | etrekumuniezh = [[Felger Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Felger]] | maer = Alice Lebret | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 10.47 | hedred = -1.1986 | ledred = 48.3525 | uk = | ubi = 62 | ubr = 171 }} '''Felger'''<ref>[https://niverel.brezhoneg.bzh/br/kerofis/1210 "Felger" hervez KerOfis] (Ofis Publik ar Brezhoneg)</ref> (pe ''Foujera'' gwezhall<ref>Meneget er [[Geriadur Hemon-Huon]] e 1993, ''Felger'' en embannadur 2005.</ref>) zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]] e [[Breizh Uhel]], tost d'an harzoù gant [[Normandi]] ha [[Maine (proviñs)|Maine]]. Brudet-bras eo he [[Kastell Felger|c'hastell]]. == Douaroniezh == * Ar [[Kouenon|C'houenon]] a dreuz Felger. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Felger''|gwalarn=[[Eskuz]]|norzh=|biz=[[Kernoanig]]|kornôg=[[Eskuz]]|reter=[[Belzeg]]|gevred=[[Kell-Loezherieg]]|su=[[Yaoueneg]]|mervent=|enklozadur=}} == Anv == * Erwan Vallerie (1995) ː ''Filgerense'', 1075 ; ''Feugueriis'', ''Filgueriis'', 1189 ; ''Filgeriis'', ''Foucheriis'', ''Fougeriis'', 1230 ; ''Feugeriis'', 1233. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason Fougères fr.svg|60px]] | :''En aour e blantenn raden a dri fezh diwriziet en geoted ; e gab en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel.'' |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Gant lezenn ar 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Felger da benn un distrig<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106</ref>. * Emgannoù etre ar Chouaned hag ar Republikaned. === {{XXvet kantved}} === ==== Stourmoù sokial ==== * Harzoù-labour e 1906-1907, 1968 ha 1975 el labouradegoù botaouerezh. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 638 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 2,88% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=346 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Al lu alaman a erruas e Felger d'ar 17 a viz Even [[1940]]. * Bombezet e voe Felger d'ar 6 a viz Even 1944, d'an 9 a viz Even e voe lazhet 300 den gant bombezadeg aerluioù ar Re Gevredet, an [[Royal Air Force|RAF]], aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet]], hag an [[United States Army Air Forces|USAAF]], aerlu [[SUA]]. * Dieubet e voe Felger d'an 3 a viz Eost 1944 gant an 79{{vet}} Rannlu Troadegiezh [[SUA]]at. * Mervel a reas 53 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel, estreget ar re lazhet gant ar bombezadegoù<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=346 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. * Drouklazhet e voe c'hwec'h yuzev eus ar gumun e [[Kamp-diouennañ|kamp-diouennañ]] [[Auschwitz-Birkenau]] gant an [[Trede Reich|nazied]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=113945&dpt=35 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Trizek soudard a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=346 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Seizh milour a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=346 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Brezel Korea]] ==== * Lazhet e voe ur soudard eus ar gumun e [[Myojang Myon]] d'ar [[6 a viz Here]] [[1952]]. Douaret e voe e [[Busan]].<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6707000 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] da Felger. <gallery> Château fougères vue générale.jpg|[[Kastell Felger]]. </gallery> * [[Kastell Felger|Ar c'hastell]]. <gallery> BefrezFelger.jpg|Ar befrez. </gallery> * An tour-ged (befrez), 1397. <gallery> IlizkatolikSantSulpiciuseFelger01.jpg|Iliz ''Sant Sulpicius''. KeurilizkatolikSantSulpiciuseFelger.jpg|Ar c'heur. MaenfontilizkatolikSantSulpiciuseFelger.jpg|Ar maen-font. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Sulpicius''. <gallery> Bretagne Ille Fougeres8 tango7174.jpg|Talbenn reter iliz ''Sant Leonard''. Aoter-veurilizkatolikSantLéonardFelger.jpg|An aoter-veur, 1882. Kador-brezegilizkatolikSantLéonardFelger.jpg|Ar gador-brezeg, 1716. RozennilizkatolikSantLéonardFelger.jpg|Ar rozenn. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Leonard'', iliz orin bet savet en {{XIIvet kantved}}, adsavet adalek 1407 betek 1636, adkempennet a-galz en {{XIXvet kantved}}. <gallery> KastellFelger06.jpg|Porzh an Intron-Varia. C'hoarivaFelger.jpg|Ar c'hoariva. MonumantarrevarveFelger.jpg|Monumant ar re varv. </gallery> * Porzh an Itron-Varia. * Ar c'hoariva, 1888. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=346 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[17 a viz Here]] [[1920]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/7681/fougeres-place/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik ''Sant Sulpicius'', luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=55428&dpt=35 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar yuzevion eus ar gumun drouklazhet e [[Kamp-diouennañ|kamp-diouennañ]] [[Auschwitz-Birkenau]] gant an [[Trede Reich|nazied]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=113945&dpt=35 Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs 1793-2020 === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:900 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:26700 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:93 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2007 text:2007 bar:2010 text:10 bar:2012 text:12 bar:2017 text:17 bar:2020 text:20 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 7177 bar:1800 from:0 till: 7297 bar:1806 from:0 till: 7443 bar:1821 from:0 till: 7600 bar:1831 from:0 till: 7677 bar:1836 from:0 till: 9384 bar:1841 from:0 till: 9182 bar:1846 from:0 till: 9931 bar:1851 from:0 till: 9083 bar:1856 from:0 till: 9344 bar:1861 from:0 till: 9470 bar:1866 from:0 till: 9580 bar:1872 from:0 till: 11201 bar:1876 from:0 till: 11873 bar:1881 from:0 till: 14325 bar:1886 from:0 till: 15578 bar:1891 from:0 till: 18221 bar:1896 from:0 till: 20735 bar:1901 from:0 till: 20952 bar:1906 from:0 till: 23537 bar:1911 from:0 till: 22178 bar:1921 from:0 till: 21167 bar:1926 from:0 till: 21061 bar:1931 from:0 till: 21033 bar:1936 from:0 till: 20432 bar:1946 from:0 till: 19281 bar:1954 from:0 till: 23151 bar:1962 from:0 till: 24279 bar:1968 from:0 till: 26045 bar:1975 from:0 till: 26610 bar:1982 from:0 till: 24362 bar:1990 from:0 till: 22239 bar:1999 from:0 till: 21779 bar:2007 from:0 till: 20678 bar:2010 from:0 till: 19779 bar:2012 from:0 till: 20040 bar:2017 from:0 till: 20418 bar:2020 from:0 till: 20505 </timeline> *Mammenn : Cassini hag [[EBSSA]]. {|align="center" class="wikitable" |-align="center" !align="left"|Felger !1800!!1836!!1856!!1881!!1901!!1921!!1936!!1954 !1962!!1968!!1975!!1982!!1990!!1999!!2006!!2011!!2016!!2017!!2020 |-align="right" !align="left"|Poblañs | || || || || || || || ||{{formatnum:24279}}||{{formatnum:26045}}||{{formatnum:26610}}||{{formatnum:24362}}||{{formatnum:22239}}||{{formatnum:21779}}||{{formatnum:20941}}||{{formatnum:19775}}||{{formatnum:20194}}||{{formatnum:20418}}||{{formatnum:20505}} |- !colspan="20" align="center"|<small>poblañs hep kontañ doubl</small> |} === Tud === <gallery> DelwennanAbadBrideleFelger.jpg|Delwenn Louis Bridel e Felger. </gallery> * [[Louis Bridel]] (1880-1933), beleg katolik, bet savet sindikadoù kristen ha meur a gevelouri gantañ e Felger. * [[Hardouin de Chartres]]. * [[Jean-Marie Bachelot de La Pylaie]]. * [[Jean Ambroise Baston de Lariboisière|Jean Baston de la Riboisière]] ([[1759]]-[[1812]]). * [[François-René de Chateaubriand]]. * [[Honoré de Balzac]]. * [[Victor Hugo]]. * [[Jean Guéhenno]] ([[1890]]-[[1978]]): kazetenner, skrivagner. * [[Georges Franju]]. ==== Tud bet ganet eno ==== <gallery> DelwenngenidikArmandTuffinarRouerieFelger.jpg|Delwenn ar Roueri e Felger. PlakennouzhtigenidikArmandTuffinarRouerieFelger.jpg|Plakenn ouzh ti genidik ar Roueri. PlakennouzhtigenidikJeanBaptisteLeTaillandiereFelger.jpg|Plakenn ouzh ti genidik Jean Baptiste Le Taillandier. PlakennouzhtigenidikanAmiraldeGuicheneFelger.jpg|Plakenn ouzh ti genidik an Amiral de Guichen. </gallery> * [[Luc Urbain du Bouëxic]], kont Gwizien, d'an [[21 a viz Mezheven]]) [[1712]], amiral. * [[Armand Tuffin ar Roueri]], brogarour breton, [[13 a viz Ebrel]] [[1751]]. * [[Aimé-Casimir-Marie Picquet du Boisguy]], jeneral chouan, [[15 a viz Meurzh]] [[1776]]. * [[Jean Baptiste Le Taillandier]], d'an [[8 a viz Kerzu]] [[1788]], teologour. * [[Juliette Drouet]] (Julienne Gauvain hec'h anv gwir), komedianez, gwreg kleiz [[Victor Hugo]] hogos 50 vloaz-pad, [[10 a viz Ebrel]] [[1806]]. * [[Emmanuel de La Villéon]], [[29 a viz Mae]] [[1858]]. * [[Jorj ar Rumeur]], barzh ''Mathaliz'', skrivagner brezhonek hag emsaver, [[28 a viz Eost]] [[1882]]. * [[Françoise Élie]], resistantez, 1906-1968. ==== Ardamezeg ar familhoù ==== {| class="wikitable" |[[Restr:Baston.gif|60px]] | :;Baston :Jean, kannad Felger ouzh Breujoù Gwened e 1581 ; ivez ur c'honestabl Felger e 1733. :''En aour e gebrenn en gul, heuliet gant teir melchonenn c'heotet.'' |} ==Melestradurezh== {{DilennadDeroù|Titl=Roll ar vaered}} {{Dilennad|Deroù=[[29 Mezheven]] [[2007]]|Penn=([[2026]])|Anv=Louis Feuvrier<ref>{{fr}}[http://www.lachroniquerepublicaine.fr/2014/04/06/diapo-photos-louis-feuvrier-reelu-maire-lors-du-premier-conseil-municipal/ ''La Chronique Républicaine'', 6 Ebrel 2014].</ref>|Strollad=Kleiz diseurt|Karg=[[Kuzul-departamant Il-ha-Gwilun|Kuzulier-departamant Il-ha-Gwilen]]}} {{Dilennad |Deroù=[[13 Meurzh]] [[1983]]|Penn=29 Mezheven 2007|Anv=Jacques Faucheux|Strollad=[[Parti Socialiste (Frañs)|PS]]|Karg=Dileuriad e [[Kuzul-rannvro Breizh]]}} {{Dilennad |Deroù=[[21 Meurzh]] [[1971]] |Penn=13 Meurzh 1983|Anv=Michel Cointat|Strollad=[[Rassemblement pour la République|RPR]]|Karg=Kannad}} {{Dilennad|Deroù=[[21 Meurzh]] [[1965]] |Penn=21 Meurzh 1971|Anv=Jean Madelain|Strollad=|Karg=}} {{Dilennad|Deroù=[[29 Mezheven]] [[1944]] |Penn=[[26 Here]] [[1947]] |Anv=Henri Rebuffé |Strollad=|Karg=}} {{DilennadPenn}} == Sevenadur == === Brezhoneg === * Ur skol [[Diwan]] zo bet digoret e 2013 gant 14 bugel (0,7% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). * E distro-skol 2025 e oa 21 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (1,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20150419065150/http://www.opab-oplb.org/98-kelenn.htm Ofis Publik ar Brezhoneg]</ref>. === Sport === ==== Darvoudoù-sport a bep seurt ==== * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1985]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] etre [[Gwitreg]] ha Felger (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo [[La Vie Claire]]. * [[2 a viz Gouere]] [[1985]] : loc'hañ a ra 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] eus Felger war-du [[Pont-Audemer]] ([[Eure]]). * [[11 a viz Gouere]] [[2013]] : loc'hañ a ra 12^vet tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2013|Tro Bro-C'hall]] eus Felger war-du [[Teurgn]] ([[Indre-et-Loire]]). *[[10 a viz Gouere]] [[2015]] : degouezhout a ra 7^vet tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2015|Tro Bro-C'hall]] e Felger. Trec'h eo ar Manavad [[Mark Cavendish]]. *[[29 a viz Even]] [[2021]] : erruout a ra 4^vet tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2021|Tro Bro-C'hall]] e Felger. Trec'h eo Mark Cavendish adarre. == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | {{Alamagn}} | [[Bad Münstereifel]] | [[1967]] |- | {{Bro-Saoz}} | [[Ashford]] | [[1984]] |- | {{Nicaragua}} | [[Somoto]] | [[1986]] |- | {{Burkina Faso}} | [[Ouargaye]] | [[2001]] |} == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Fougères}} *{{fr}}[http://www.fougeres.fr Lec'hienn ar gumun] *{{fr}}[https://web.archive.org/web/20080122061333/http://www.ot-fougeres.fr/francais.htm Ti an Douristed Felger] *{{fr}}[https://web.archive.org/web/20070529160330/http://www.fougeres-web.com/ Lec'hienn Bro Felger] *{{fr}}[https://web.archive.org/web/20070614165307/http://www.fougeres.maville.com/ Ul lec'hienn diwar-benn Felger hag e vro] liammet ouzh [http://www.ouest-france.fr/ Ouest-France] *{{fr}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/villes-fiche.asp?insee_ville=35115 Fougères / Felger] war al lec'hienn [http://www.geobreizh.com geobreizh, géographie de Bretagne] *{{fr}}[http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=36066 Felger war lc'hienn an Institut géographique national] *{{fr}}[http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=350115 Felger war ur gartenn Frañs hag ar parrezioù war-dro] *{{fr}}[http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=48.3525&longitude=-1.19861111111111&zoom=8 Kartenn Felger gant Mapquest] *{{fr}}[http://assoc.wanadoo.fr/memoiredeguerre/ Les Anciens combattants d'Ille-et-Vilaine - Le réseau Gallais de Fougères] *{{fr}}[http://www.casteland.com/pfr/chateau/bretagne/illevil/fougeres/fougeres_description.htm Kastell Felger gant casteland.com] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Felger]] 5lx2h7tznpb6wkqtau38rriczjfc06g 0 30240 2190084 2183549 2026-05-05T10:04:17Z OPAB44 57507 2190084 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | skeudenn = France Bretagne Ille-et-Vilaine Dinard 06.jpg | Yezh = gallaouek | anvYezh = Dinard | anvOfisiel = Dinard | bro = {{Bro-Sant-Maloù}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Maloù|Sant-Maloù]] | kanton = [[Kanton Sant-Maloù-2|Sant-Maloù-2]] | maer = Arnaud Salmon | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Aod an Emrodez|KK Aod an Emrodez]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Maloù (Voynet)|Bro Sant-Maloù]] | gorread = 7.84 | ledred = 48.6333333333 | hedred = -2.06027777778 | uk = | ubi = 0 | ubr = 56 | alc'hwez = Tiez-hañv e Beg ar Vilinig. | ardamezioù = Blason ville fr Dinard (Ille-et-Vilaine).svg }} '''Dinarzh''' a zo ur [[kumun|gumun]] eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]] e [[Bro-Sant-Maloù]], war aber ar [[Renk]] e-tal [[Sant-Maloù]]. Ur c'houronklec'h brudet eo, roet ar brall dezhañ gant ar Saozon e fin an {{XIXvet kantved}}. == Douaroniezh == [[Restr:Dinard_Panorama,_Brittany,_France_-_July_2011.jpg|560x560px|thumb|Aod ar Prioldi, war an aber, Gouhere 2011.|kleiz]] War aod [[Mor Breizh]] emañ Dinarzh, e lez kleiz [[aber]] ar stêr [[Renk]]; e lez-dehoù an aber emañ [[Sant-Servan]], stag ouzh [[Sant-Maloù]] hiriv. ===Stêrioù=== *Ur stêr, ar [[Renk]]. *Ur wazh, ar ''Barbine'', e en em daol er Renk, e ''Traezheg ar Prioldi''. === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Dinarzh''|gwalarn={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|norzh={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|biz={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|kornôg=[[Sant-Luner]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Renk (stêr)|Renk]]''}}, [[Sant-Maloù]]|gevred=[[Kerricharzh-an-Arvor]]|su=[[Pleurestud]]|enklozadur=}} == Istor == * Savet eo bet Dinarzh etre bourk kozh [[Sant-Enogad]] hag an aber, dirak an draezhenn vras, ha "Sant-Enogad" e oa anv ar gumun betek 1879, "Dinarzh-Sant-Enogad" etre 1879 ha 1921 ha Dinarzh hepken abaoe. === {{XIVvet kantved}} === [[Yann IV Moñforzh|Yann IV]], bet ganet da vare [[Brezel hêrezh dugelezh Breizh|brezel an Hêrez]], a voe desavet e Bro-Saoz betek e driwec'h vloaz. Anavezet e voe da Zug Breizh nemetañ e 1365 hervez [[Kentañ Feur-emglev Gwenrann]] da heul e drec'h war [[Charlez Bleaz]] en [[Emgann an Alre|Alre]] hag a verkas diwezh ar brezel. Met ezhomm en doa eus harp ar Saozon, ha pa darzhas ar brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz e 1369 e sinas dre guzh un emglev gant ar Saozon. [[Charlez V (Bro-C'hall)|Charlez V]], roue Frañs, a gasas da Vreizh un arme renet gant [[Beltram Gwesklin]] hag a lakaas embann an emglev war ar groaz. Dilezet gant holl aotrouien ar vro e rankas Yann IV mont en-dro d’an harlu da Vro-Saoz d'an [[28 a viz Ebrel]] [[1373]]. E [[1378]] e kredas da Charlez V e oa deuet poent lakaat e grabanoù war Breizh. Siwazh dezhañ, n'en doa ket priziet nerzh ar santad broadel breton. Sevel a reas ar boblañs a-enep dezhañ, forzh pe du e vefe bet hini pe hini e-doug brezel an Hêrezh. Aspedet e voe Yann IV da zont en-dro. Dilestriñ a reas hemañ e porzh Dinarzh d'an [[3 a viz Eost]] [[1379]]. Degemeret e voe gant un engroez entanet, gant [[Janed Pentevr]] (intañvez Charlez Bleaz), ha gant holl noblañsed ar vro. Taolennet eo an degouezh-se er sonenn hengounel milanavezet ''[[An Alarc'h (kanaouenn)|An Alarc'h]]'' he zitl, bet embannet gant [[Théodore Hersart de La Villemarqué|Kervarker]] er [[Barzhaz Breizh]]. D'an [[3 a viz Eost]] [[1929]], da-geñver 650{{vet}} deiz-ha-bloaz dilestradeg Yann IV, e voe staliet un izelvos en arem (s.o. al luc'hskeudenn a-us) e porzh Dinarzh; e welet a c'haller war ''pourmenadenn ar loargann'', eus tu hanternoz ar ''Yacht Club''. === [[Dispac'h Gall]] === Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: graet e voe al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person en ur sevel diferadennoù na c'hellent ket bout degemeret gant ar [[Bodadenn vonreizhañ vroadel|Vodadenn vonreizhañ vroadel]]<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, p.20</ref>. === {{XXvet kantved}} === [[Skeudenn:Dinard Plage de l'Ecluse-2007-08-08.jpg|thumb|Traezhenn ar Skluz e Dinarzh.]]Ur gêr diouzh ar c'hiz e oa deuet da vezañ, e penn kentañ an {{XXvet kantved}}, gant Saozon binvidik o sevel tier eno. [[Mari Manac'h]], a orin eus [[Benac'h]], anavezet evel ''Lady Mond'', gwreg sir Mond, roue an nikel, he doa un ti eno anvet ''Castle Mond''. Niverusoc'h eo hañvourien Pariz en hon amzer. Brudet eo an traezhennoù, ar c'hazino, fest filmoù Breizh-Veur. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 344 gwaz ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,91% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19064] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. ==== [[Repuidi Brezel Spagn e Breizh]] ==== * E miz Meurzh 1940 e teuas ur repuad gant e diegezh eus Aodoù-an-Hanternoz da gelenn el Lycée Pierre-Corneille deut a Bariz<ref>{{fr}}Isabelle Le Boulanger, ''L'Exil espagnol en Bretagne 1937-1940'', Coop Breizh, 2016, pajennoù 289</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 60 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. * D'an [[11 a viz Eost]] [[1940]] e kouezhas un nijerez ''[[Bristol Blenheim|Blenheim]] IV'', marilhet T1850 ha kodet OM-?, eus ar ''107 th Squadron'' eus aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet (''[[Royal Air Force]]'') bet kaset e gefridi war-zu Dinarzh; he zri nijour a varvas, o c'horfoù ne voent ket adkavet<ref name="Pertes RAF">{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesraf.html Pertes RAF]</ref>. * D'an [[11 a viz Meurzh]] [[1943]] e kouezhas daou garr-nij ''[[De Havilland DH.98 Mosquito|Mosquito]]'' NF.Mk.II marilhet DD661 ha DD721 eus ar ''264st Squadron'' eus ar ''[[Royal Air Force]] Volunteer Reserve'' (aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet) e donvor Dinarzh; lazhet e voe ar pevar nijour, unan anezhe a voe beziet en ''Dinard English Cemetery'', ul lodenn eus bered nevez kumun Dinarzh, ne voe ket adkavet ar c'horfoù all<ref name="Pertes RAF"/>. * D'ar [[7 a viz Even]] [[1944]] e voe taolet ur c'harr-nij ''[[Hawker Typhoon|Typhoon]] Ib'' marilhet MN515 eus ar ''263rd Squadron'' eus ar ''[[Royal Canadian Air Force]]'' (aerlu Kanada) d'an diaz gant ar ''[[Flak]]'' nepell diouzh enez [[Sezambr]]; implijet e voe e harz-lamm gant ar sturier ha gwelet e voe o neuial tro 500 m diouzh kêr-gozh [[Sant-Maloù]] a-raok ma'z eas diwar wel; ne voe ket adkavet e gorf<ref name="Pertes RAF"/>. * D'an [[29 a viz Gouere]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Lockheed P-38 Lightning|P-38J]]'' (marilhet 42-67304) eus aerlu ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') er ''Rue des Vergers'' e kêr Dinarzh; e sturier a voe tapet d'an [[Alamagn|Alamaned]], gallout a reas achap d'an [[3 a viz Eost]] [[1944]]<ref name="Pertes USAAF">[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF]</ref>. * E-doug un nebeud deizioù ([[9 a viz Eost]] [[1944]] - [[12 a viz Eost]] [[1944]]) e voe kollet pemp karr-nij anavezedenniñ ''[[Piper L4]]'' gant tirlu [[SUA]] e Dinarzh: ** daou d'an 9 (pevar milour lazhet, daou anezhe a zo douaret er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]); ** unan d'an 10 (daou vilour lazhet, douaret int er Brittany American Cemetery e Montjoie-Saint-Martin); ** daou all d'an 12<ref name="Pertes USAAF"/>. * Dieubet e voe Dinarzh d'ar [[15 a viz Eost]] [[1944]] gant ar ''83rd Infantry Division'' hag ar ''121st Infantry Regiment'' eus ar ''8th Infantry Division'' eus [[US Army|tirlu ar Stadoù-Unanet]]<ref>{{fr}}[http://fr.narkive.com/2005/8/15/1777438-39-45-jours-de-guerre-15-aout.html 39-45 Jours de guerre]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas c’hwec’h milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19064&dpt=35 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas seizh milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=19064&dpt=35 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 3,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 347</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 52 skoliad (10,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == Dinarzh en deus kenkizoù e-leizh, manerioù ha 6 monumant istorel. * Prioldi Dinarzh savet e [[1324]] * Ti ar [[Edward of Woodstock|Priñs Du]] savet er {{XIVvet kantved}} * kreñv [[enez Harbour]] * ar savlec'h bevoniezh-vor * Monumant ar re varv, bet dioueliet d’an [[11 a viz Du]] [[1927]], luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/14025/dinard-place/ Université de Lille]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=19064 Memorial Genweb]</ref>. === Bered ar C'hommonwealth: ''Dinard English Cemetery'' e bered nevez kumun Dinarzh === {| class = "wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |1 ([[Aerlu]]) |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |59 ([[Aerlu]]: 10; [[Morlu]]: 49) |- |Dianv |49 |- | '''Hollad''' | '''109''' |} Ul lodenn eus bered Dinarzh a oa bet gouestlet d'ar [[Breizh-Veur|Vreizhveuriz]] gant ar gumun a-raok an [[Eil brezel-bed]]. Implijet e voe e-pad ar brezel da zouarañ milourion eus ar C'hommonwealth. Re ar [[Morlu]] a varvas pa'z eas an ''H.M.S. Charybdis'' d'ar strad d'an [[23 a viz Here]] [[1943]]<ref>{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_reports.aspx?cemetery=2090371&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. === Traezhennoù === Peder zraezhenn bennañ zo er gumun gant ur post evezhiañ hag aveadurioù evit an hañv : * traezhenn Port-Gwenn (''Port-Blanc''), e kumun [[Sant-Luner]] war un dro, an dachenn-gampiñ kêr en he hed<ref>{{liamm web|url=http://www.camping-port-blanc.com/camping-bretagne/ille-et-vilaine.html|titl=Kinnig tachenn-gampiñ kêr Dinarzh|embanner=}}</ref> ; * traezhenn Sant-Enogad, e-kichen karter kozh [[Sant-Enogad]] ; * traezhenn ar Skluz, traezhenn bennañ ar gêr e-kichen ar c'hreiz-kêr. A-hed anezhi emañ ar c'hazino, ar poull-neuial ha palez ar C'hendalc'hioù ; * traezhenn ar Prioldi, e penn reter pormenadenn ar Sklaer Loar. <gallery> Dinard plage Saint-Énogat.jpg|Traezhenn [[Sant-Enogad]]. Les plages de Port Riou et de Saint-Enogat.JPG|Traezhenn Porzh-Riou en dalenn gentañ ha traezhenn Sant-Enogad en eil talenn. Dinard Plage de l'Ecluse-2007-08-08.jpg|Gwell a-vras eus traezhenn ar Skluz. La plage de l'Ecluse à marée basse.JPG|Traezhenn ar Skluz e Dinarzh da vare izel. Tentes-dinard.jpg|Teltennoù traezhenn ar Skluz. </gallery> == Sevenadur == === Obererezhioù, abadennoù ha darvoudoù === * marc'had teir gwech bep sizhun war reper ar C'hoc'hu * marc'had ar plant * foar ar c'hozighelloù * [[Festival ar Film breizhveuriat Dinarzh]] bep miz Here * [[Dinard Comedy Festival]], festival fent etre fin miz Ebrel ha penn-ketañ miz Mae, * sizhun ar sinema alaman etre fin miz Mae ha penn-kentañ miz Even * ar regata [[Cowes]]-Dinarzh aozet gant sikour Yacht Club Dinarzh === Sport === ==== Marc'hegerezh ==== Jumping etrebroadel 5 sterenn, bep miz Gouere. ==== Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn ==== * [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1948]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948|Tro Bro-C'hall]] etre [[Trouville-sur-Mer]] ([[Calvados]]) ha Dinarzh ; trec'h eo [[Vincenzo Rossello]] ([[Italia]]). * [[2 a viz Gouere]] [[1948]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Guy Lapébie]]. * [[17 a viz Gouere]] [[1950]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1950|Tro Bro-C'hall]] etre [[Rouan]] ([[Seine-Indérieure]]) ha Dinarzh ; trec'h eo [[Giovanni Corrieri]] ([[Italia]]). * [[19 a viz Gouere]] [[1950]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1950|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh ha [[Sant-Brieg]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Ferdi Kübler]] ([[Suis]]). * [[29 a viz Mezheven]] [[1962]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1962|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh ha [[Brest]] ; trec'h eo [[Robert Cazala]]. * [[2 a viz Gouere]] [[1968]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre [[Bagnoles-de-l'Orne]] ([[Orne (departamant)|Orne]]) ha Dinarzh ; trec'h eo [[Jean Dumont]]. * [[3 a viz Gouere]] [[1968]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh hag [[an Oriant]] ; trec'h eo [[Aurelio González Puente]] ([[Spagn]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1989]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1989|Tro Bro-C'hall]] etre Dinarzh ha [[Roazhon]] (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Greg LeMond]] ([[Stadoù Unanet]]). * [[6 a viz Gouere]] [[1993]] : 3^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1993|Tro Bro-C'hall]] etre [[Gwened]] ha Dinarzh ; trec'h eo [[Djamolidine Abdoujaparov]] ([[Ouzbekistan]]). * [[7 a viz Gouere]] [[1993]] : loc'hañ a ra 4^e tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1993|Tro Bro-C'hall]] eus Dinarzh war-du [[Avranches]] ([[Manche]]) (a-benn d'an eur dre skipailh). == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 === <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:11000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 bar:2017 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 820 bar:1800 from:0 till: 1791 bar:1806 from:0 till: 1988 bar:1821 from:0 till: 1650 bar:1831 from:0 till: 1818 bar:1836 from:0 till: 2193 bar:1841 from:0 till: 2054 bar:1846 from:0 till: 2086 bar:1851 from:0 till: 2266 bar:1856 from:0 till: 2415 bar:1861 from:0 till: 2770 bar:1866 from:0 till: 2784 bar:1872 from:0 till: 2513 bar:1876 from:0 till: 2972 bar:1881 from:0 till: 3849 bar:1886 from:0 till: 4253 bar:1891 from:0 till: 4435 bar:1896 from:0 till: 5095 bar:1901 from:0 till: 4787 bar:1906 from:0 till: 6114 bar:1911 from:0 till: 7003 bar:1921 from:0 till: 6961 bar:1926 from:0 till: 8835 bar:1931 from:0 till: 9090 bar:1936 from:0 till: 7721 bar:1946 from:0 till: 8428 bar:1954 from:0 till: 8540 bar:1962 from:0 till: 9270 bar:1968 from:0 till: 9052 bar:1975 from:0 till: 9234 bar:1982 from:0 till: 9170 bar:1990 from:0 till: 9590 bar:1999 from:0 till: 9918 bar:2006 from:0 till: 10644 bar:2012 from:0 till: 10241 bar:2013 from:0 till: 9839 bar:2017 from:0 till: 10027 </timeline> </div> <ref>[[EBSSA]]</ref> === Tud liammet ouzh kêr === * [[Yann IV Moñforzh|an Dug Yann IV]] a zouar eus Bro-Saoz e dibenn ar {{XIVvet kantved}}. Kontet eo bet an douarañ-se gant unan eus kanaouennoù brudetañ ar [[Barzaz Breiz]] anvet ''An Alarc'h''. Diskouez a ra deroù gounid Yann IV e Breizh. Ur blakenn e hent-bale an heol-loar a zalc'h soñj eus an darvoud-se. * al livour [[Jean Carzou]] ([[1907]]-[[2000]]). E Dinarzh emañ ar mirdi Jean Carzou. *al livour [[Ernest Guérin]] (1887-1952) en deus bevet e Dinarzh hag ur palier arz en doa eno. ==== Tud ganet e Dinarzh: ==== * [[Malo Colas de La Baronnais]] (1770-1795), ofiser chouan * [[Pierre Guillaume Gicquel des Touches]] (1770-1824), ofiser a vor er morlu gall ha goude holandat ==== Tud bet e Dinarzh: ==== * Judith Gautier, merc'h [[Théophile Gautier|Théophile]] ha mignonez [[Victor Hugo]] * [[Victor Hugo]], hag a oa o chom e ti Judith Gautier * [[Thomas Edward Lawrence|Laorañs Arabia]]. E Dinarzh e voe o chom e-pad e vugaleaj kentañ etre 1891 ha 1894 * [[Auguste Lumière|Auguste]] ha [[Louis Lumière]], e 1877. * Albert Lacroix, embanner * [[Kamil Ar Merser Erm]] (Camille Le Mercier d'Erm), barzh, istorour ha broadelour breton ha krouet en doe [[Strollad Broadelour Breiz]] e [[1911]]. Mervel a reas e Dinarzh e [[1978]]. * [[Roger Vercel]], [[Priz Goncourt]] 1934 * [[Agatha Christie]], skrivagnerez eus [[Breizh-Veur]] * [[Edouarzh VII]], priñs Bro-Gembre ha war-lec'h Roue [[bro-Saoz]] * [[Alberzh Iañ a Velgia]] * [[Pablo Picasso]], livour spagnol * [[Winston Churchill]], kentañ ministr ar [[Rouantelezh-Unanet]] * [[Pierre Blayau]], prezidant pennrener, bet prezidant ar PSG * Sir [[Robert Mond]], kimiour ha greantour hag e wreg [[Lady Mond]] * [[Denys de La Patellière]] (1921-2013), filmaozer ha senarioour breizhat, marvet eno * ar familh [[Hennessy]], perc'henn ar [[Cognac]] brudet * [[François Pinault]], den a afer breton * [[Dominique de Villepin]], kentañ ministr gall (2005-2007) * [[Hugh Grant]], aktour eus Breizh-Veur == Aveadurioù == * An Arzhez (''« L'Ourse »''), mediaoueg ar gêr. == Touristerezh == Ur c'houronklec'h brudet eo Dinarzh. Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi. == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Starnberg]] | 1977 |- |[[Restr:Flag of Cornwall.svg|border|25px]] [[Kernev-Veur]] | [[Tewynblustri]] | 1986 |} == Melestradurezh == *[[Kanton Dinarzh|Pennlec'h kanton]] e oa Dinarzh betek 2015. Perzh [[kanton Sant-Maloù-2]] a zo bremañ. ===Maered=== [[Skeudenn:Dinard mairie.JPG|thumb|An ti-kêr]] {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{Dilennad |Deroù=1790 |Penn=1794 |Anv=Jean-François Lechapt |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1794 |Penn=1795 |Anv=Jean Piet |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1800 |Penn=1801 |Anv=Robert Lotelier |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1801 |Penn=1804 |Anv=Victor Poulain |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1804 |Penn=1813 |Anv=Robert Lotelier |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1813 |Penn=1815 |Anv=Victor Poulain |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1815 |Penn=1815 |Anv=Jean-Baptiste Guibourg |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1815 |Penn=1815 |Anv=Robert Lotelier |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1815 |Penn=1828 |Anv=Victor Poulain |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1828 |Penn=1830 |Anv=Servan Couyon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1830 |Penn=1832 |Anv=Joseph Petit |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1832 |Penn=1837 |Anv=Jacques Cadet |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1837 |Penn=1839 |Anv=Servan Hervichon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1839 |Penn=1844 |Anv=Jean Lecourt |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1844 |Penn=1848 |Anv=Servan Hervichon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1848 |Penn=1850 |Anv=Jean Lecourt |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1850 |Penn=1852 |Anv=Julien Lelandais |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1852 |Penn=1857 |Anv=Servan Hervichon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1857 |Penn=1861 |Anv=Jean Bruzzo |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1861 |Penn=1866 |Anv=Auguste Aubert |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1866 |Penn=1870 |Anv=Joseph Boinard |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1870 |Penn=1871 |Anv=Élie Pompon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1871 |Penn=1871 |Anv=Henry Merlin |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1871 |Penn=1876 |Anv=Jean-Marie Simon |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1876 |Penn=1900 |Anv=Louis Lhotelier |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1900 |Penn=1908 |Anv=Jean-Marie Degas |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1908 |Penn=1919 |Anv=Paul Crolard |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1919 |Penn=1927 |Anv=Paul Thorel |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1927 |Penn=1930 |Anv=Paul Crolard |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1930 |Penn=1932 |Anv=[[René Kieffer (1880-1945)|René Kieffer]] |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1932 |Penn=1938 |Anv=Lucien Kester |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1938 |Penn=1941 |Anv=Émile Bara |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1941 |Penn=1944 |Anv= Arsène Jeanne |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1944 |Penn=1944 |Anv=Armand Doury |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1944 |Penn=1945 |Anv=Émile Bara |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1945 |Penn=1953 |Anv=Louis Léouffre |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1953 |Penn=1962 |Anv=Yves Verney |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1962 |Penn=1967 |Anv=[[Yvon Bourges]] |Strollad=UNR-UDT |Karg=Ministr (1965-1973 / 1973-1980)<br />Kannad europeat (1973-1975)<br />Senedour (1980-1998)<br />Kannad (1962-1978)<br />Prezidant [[Kuzul Rannvroel Breizh]] (1986-1998)<br />Kuzulier-departamant (1964-1988)}} {{Dilennad |Deroù=1967 |Penn=1971 |Anv=André Masson |Strollad=Dehoù-diseurt |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1971 |Penn=1989 |Anv=[[Yvon Bourges]] |Strollad=UDR, RPR |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1989 |Penn=23 Genver 2010 |Anv=Marius Mallet<ref>Roet en doa e zilez d'an 8 Genver 2010. Dave: [http://www.ouest-france.fr/ofdernmin_-Marius-Mallet-le-maire-de-Dinard-demissionne_-1218898_actu.Htm Ouest-France]</ref> |Strollad=Dehoù-diseurt |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=23 Genver 2010 |Penn=4 Ebrel 2014 |Anv=Sylvie Mallet<ref>Stéphanie Bazylak, « [http://www.ouest-france.fr/ofdernmin_-Le-conseil-municipal-de-Dinard-vote-pour-Sylvie-Mallet_42314-1237269-pere-bre_filDMA.Htm Dinard, les Mallet restent maîtres de la mairie] », ''[[Ouest-France]]'', 24 Genver 2010.</ref> |Strollad=Dehoù-diseurt |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=4 Ebrel 2014 |Penn=10 Ebrel 2017 |Anv=[[Martine Craveia-Schütz]]<ref>« [http://www.ouest-france.fr/une-maire-33-conseillers-municipaux-neuf-adjoints-2106224 Une maire, 33 conseillers municipaux, neuf adjoints] », ''[[Ouest-France]]'', 5 Ebrel 2014.</ref> |Strollad=Dehoù-diseurt |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=10 Ebrel 2017 |Penn=4 Gouere 2020 |Anv=Jean-Claude Mahé |Strollad=Kleiz-diseurt |Karg=}} {{Dilennad |Deroù=4 Ebrel 2014 ||Penn=2020 |Anv=Martine Craveia<ref>{{fr}} « [https://www.letelegramme.fr/ille-et-vilaine/dinard/arnaud-salmon-officiellement-maire-de-dinard-04-07-2020-12577132.php Arnaud Salmon officiellement maire de Dinard] », ''[[Le Télégramme]]'', 4 Gouere 2020.</ref> |Strollad=Dehoù-diseurt |Karg=}} {{DilennadBremañ |Deroù=2020 |Anv=Arnaud Salmon|Strollad= |Karg=}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} ==Pennadoù kar== *[[Sant-Enogad]] == Liammoù diavaez == {{commonscat|Dinard|Dinarzh}} * {{en}} {{fr}} [http://www.ville-dinard.fr/ Lec'hienn Kêr Dinarzh] * [http://www.dinard.com Al Lec'hienn hag a lâr istor Dinarzh] * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307074719/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35093 Geobreizh, Dinarzh] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070313124921/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&CommuneId=36024 Lec'hienn an Ensavadur Douaroniel Broadel] * {{fr}}[http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&codgeo=35093&theme=ALL&typeprod=ALL&lang=FR&quelcas=LISTE Lec'hienn Ensavadur Broadel ar Stadegoù hag ar Studioù Armerzhel (EBSSA)] * {{en}} [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=48.6333333333333&longitude=-2.06027777777778&zoom=8 Kartenn Dinarzh war Mapquest] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20190504111407/http://kougibo.blog.lemonde.fr/page/33/ Dinard…ce je ne sais quoi qui nous charme] (blog) == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Sant-Maloù]] [[Rummad:Repuidi Brezel Spagn e Breizh]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Dinarzh|*]] d43yxrdvc6v1g2t8ml1486z4ua3dui4 0 32615 2190099 2165016 2026-05-05T10:18:25Z OPAB44 57507 2190099 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pleurestud | anvYezh = ''Ploertut'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Pleurtuit'' | skeudenn = Pleurtuit (35) Mairie.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Pleurtuit (Ille-et-Vilaine).svg | bro = [[Bro-Sant-Maloù]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Maloù|Sant-Maloù]] | kanton = [[Kanton Dinarzh|Dinarzh]]<small> (betek 2015)</small><br />[[Kanton Sant-Maloù-2|Sant-Maloù-2]] <small>(abaoe 2015)</small> | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Aod an Emrodez|KK Aod an Emrodez]] <small>(sez)</small> | bro velestradurel = [[Bro Sant-Maloù (Voynet)|Bro Sant-Maloù]] | maer = Sophie Bézier | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 29.67 | hedred = -2.05694444444 | ledred = 48.5805555556 | uk = 83 | ubi = 0 | ubr = 92 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.pleurtuit.com/ www.pleurtuit.com] }} '''Pleurestud''' a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == <gallery> Pleurtuit_-_Cale_de_Jouvente_130609-02.JPG|Kal Jouvente war ar [[Renk (stêr)|Renk]]. </gallery> * War lez ar [[Renk (stêr)|Renk]] emañ Pleurestud. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: nac'het e voe al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant an tri c'hure<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, p.19</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 136 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,32 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=113010 Monumant ar re varv - Memorial GenWeb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 24 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=17639 Monumant ar re varv - Memorial GenWeb]</ref>. * Un nijva eus al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] ([[aerlu]] [[alaman]]) a voe er gumun<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/terrains%20bretagne/dinard_luwft.html ABSA]</ref>; bombezet e voe gant ar [[Royal Air Force]] en noz d'ar [[14 a viz Eost]] [[1940]]<ref>{{fr}}Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, 1997, pajenn 15</ref>. * D'ar [[4 Gwengolo|4 a viz Gwenholon]] [[1940]] e voe gwallaozet un nijerez ''[[Junkers Ju 88|Junkers Ju 88 A-1]]'' kodet ''L1+AK'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') en [[East Grinstead]] ([[Bro-Saoz]]) gant nijerezioù-chase eus ar [[Royal Canadian Air Force]]; dont a reas a-benn da zouarañ e Pleurestud; pevar nijour a oa en he bourzh{{fr}}<ref name="Pertes Luftwaffe">[http://www.absa3945.com/airfield/pertesluftwaffe.html Pertes Luftwaffe]</ref>; * D'ar [[26 Genver|26 a viz Genver]] [[1942]], un nijerez ''[[Junkers Ju 88|Junkers Ju 88 A-5]]'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') a stokas ouzh un nijerez p’edo o tibradañ eus an nijva. Lazhet e voe ar pevar nijour a oa en he bourzh; douaret int e [[Marigny (Manche)|Marigny]] ([[Bro-C'hall]])<ref name="Pertes Luftwaffe"/>. * En noz etre ar [[26 Ebrel|26 a viz Ebrel]] hag ar [[27 Ebrel|27 a viz Ebrel]] [[1942]] e rankas ur c'harr-nij ''[[Junkers Ju 88|Junkers Ju 88D-1]]'' eus al ''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'' douarañ gant mall en nijva goude bout bet taget ha gwallaozet gant un nijerez ''[[Bristol Beaufighter|Beaufighter]]'' eus ar [[Royal Air Force]]; lazhet e voe e vindrailhour, douaret eo e [[Marigny (Manche)|Marigny]]<ref name="Pertes Luftwaffe"/>. * D'ar [[4 Mae|4 a viz Mae]] [[1942]] e voe distrujet div nijerez ''[[Junkers Ju 88]]'' eus al ''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'' en nijva; c'hwec'h nijour a voe lazhet, douaret int e [[Huisnes-sur-Mer|Mont-de-Huisnes]], gloazet e voe un nijour all<ref name="Pertes Luftwaffe"/>. * D'an [[29 Mezheven|29 a viz Even]] [[1942]] e voe distrujet un nijerez ''[[Dornier Do 217]]'' eus al ''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'' en nijva gant Karel Miroslav Kuttelwascher, ur sturier [[tchekoslovakia]]t eus ar [[Royal Air Force]]<ref name="Pertes Luftwaffe"/>. * D'an [[29 Mae|29 a viz Mae]] [[1943]] e rankas ur c'harr-nij ''[[Focke-Wulf Fw 190|Focke-Wulf FW 190A-]]'' eus al ''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'' douarañ mallus en nijva goude un emgann-aer; lazhet e voe e sturier, douaret eo e bered alaman Marigny<ref name="Pertes Luftwaffe"/>. * [[8 Eost|8 a viz Eost]]-[[12 Eost|12 a viz Eost]] [[1944]]: dieubet e voe Pleurestud goude emgannoù start etre lu [[SUA]] hag an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}Jean-Claude Petit, ''La Bataille de Pleurtuit''</ref>. ==== [[TOE]] ==== * Mervel a reas c'hwec'h den eus ar gumun<ref name="memorialgenweb.org"/>. == Brezhoneg == * 5,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 381</ref>. === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 20 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (3,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{fr}}[ https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Eglise de Pleurtuit - Bretagne (2).jpg|An iliz katolik. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=113010 Memorial Genweb]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113010 Memorial Genweb]</ref>; dioueliet e voe d’ar [[15 a viz Genver]] [[1922]], luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/47285/pleurtuit-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=69067 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant an dud nann-soudard marvet abalamour d'an [[Eil Brezel-bed]], luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=69031 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar soudarded [[SUA]]at bet lazhet e miz [[Eost]] [[1944]], luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=132968 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6500 |passo1=500 |passo2= |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=3608 |p2=3776 |p3=3764 |p4=4165 |p5=4428 |p6=4547 |p7=5346 |p8=6256 |p9=6399 |mammenn=EBSSA }} == Tud == == Melestradurezh == == Gevelliñ == {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Ransbach-Baumbach]] | 1986 |} == Liammoù diavaez == {{commonscat|Pleurtuit}} *{{fr}}[http://www.pleurtuit.com/ Lec'hienn web ar gumun] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307074742/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35228 Pleurestud war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Sant-Maloù]] [[Rummad:Nijvaoù al Luftwaffe e Breizh]] [[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 7x5bcg77ulzxj2vsubqccjow08omxsb 0 33086 2190103 2187020 2026-05-05T10:22:49Z OPAB44 57507 2190103 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Jakez-al-Lann | anvYezh = ''Saent-Jaq'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Saint-Jacques-de-la-Lande'' | skeudenn = Saint-Jacques-de-la-Lande ancienne mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr kozh. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Roazhon-5|Roazhon-5]] | etrekumuniezh = [[Roazhon Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | cp = 35136 | maer = Sébastien Collet | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 11.83 | hedred = -1.7186 | ledred = 48.0656 | uk = 36 | ubi = 18 | ubr = 47 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.st-jacques.fr/ www.st-jacques.fr] }} '''Sant-Jakez-al-Lann''', pe '''Sant-Jakez-al-Lanneg'''<ref>Stumm implijet gant Embannadurioù [[Sav-Heol]] e-pad ar bloavezhioù ma oant diazezet eno. </ref>(''{{lang|fr|Saint-Jacques-de-la-Lande}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Roazhon-5]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Eno emañ [[aerborzh]] [[Roazhon]]. == Douaroniezh == <gallery> Canal_d'Ille-et-Rance,_south_of_Rennes_-_panoramio.jpg </gallery> * War lez [[Kanol an Il hag ar Renk]] emañ Sant-Jakez. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Sancti Jacobi de Foresta''', 1408 == Ardamezioù == == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 54 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,99% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11245] Monumant ar re varv - Memorial Genweb </ref> ; unan anezhe, soudard en [[62vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|62vet Rujumant Troadegiezh]], a yeas diwar wel e [[Maissin]] e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5935943 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== <gallery> Saint-Jacques-de-la-Lande Maltière.jpg|Monumant ar Maltière. St-Jacques-de-la-Lande-butte2.jpg|Roll ar re fuzuilhet. </gallery> * Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11245] Monumant ar re varv - Memorial Genweb </ref>. * Implijet e voe an nijva gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] ([[aerlu]] [[alaman]])<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/terrains%20bretagne/rennesluwft.html ABSA] </ref>. * D'an [[11 Ebrel|11 a viz Ebrel]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Focke-Wulf Fw 200 Condor|Focke Wulf Fw 200]]'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') e "La Calvenais" e Sant-Jakez p’edo o tibradañ eus an nijva. Gloazet e voe tri nijour, lazhet e voe ar pevar nijour arall, douaret int e [[Huisnes-sur-Mer]] ([[Bro-C'hall]])<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesluftwaffe.html Pertes Luftwaffe] </ref>; * En noz etre ar [[26 Ebrel|26 a viz Ebrel]] hag ar [[27 Ebrel|27 a viz Ebrel]] [[1942]] e rankas ur c'harr-nij ''[[Heinkel He-111]]'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') douarañ gant mall en nijva goude bout bet taget ha gwallaozet nepell eus [[Bristol]] gant ur c'harr-nij chaseal-noz eus ar ''125 Sqadron'' eus ar [[Royal Air Force]]; lazhet e voe e vindrailhour, douaret eo e [[Dagneux]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesluftwaffe.html Pertes Luftwaffe] </ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.rafcommands.com/forum/showthread.php?5127-J-Gavegan-RNZAF-125-Sqn-27-April-1942 RAF Commands] </ref>. * Tud fuzuilhet e "La Maltière" gant an Alamaned: Marcel Brossier, mekanikour anezhañ, evel tarver, d'ar [[17 Gwengolo|17 a viz Gwenholon]] [[1940]]; ar merzher kentañ en [[Il-ha-Gwilen]] an hini eo<ref>{{fr}}[[L'Ouest-Éclair]], 19 a viz Gwengolo 1940 </ref>; 25 ezel eus ar [[Rezistañs]] (komunourion an darn vrasañ anezhe) a voe fuzuilhet d'an [[30 Kerzu|30 a viz Kerzu]] [[1942]]<ref>{{fr}}[http://memoiredeguerre.pagesperso-orange.fr/malti/act-dec.htm#deb Mortuajoù] </ref>. * D'ar [[6 Ebrel|6 a viz Ebrel]] [[1944]] e voe taolet un nijerez ''[[Junkers Ju 88]] H-1/T'' eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') d'an diaz e "Mivoie" e Sant-Jakez-al-Lann gant ur c'harr-nij chase ''[[Hawker Typhoon]] Ib'' eus ar [[Royal Air Force]]; lazhet e voe he fevar nijour, douaret int e [[Huisnes-sur-Mer|Mont-de-Huisnes]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesluftwaffe.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * D'an [[10 Mezheven|10 a viz Even]] [[1944]] e voe taolet un nijerez ''[[Republic P-47 Thunderbolt|P-47]]D'' (marilhet 42-25771 ha kodet SX-I) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') d'an diaz e Sant-Jakez-al-Lann gant ur c'harr-nij [[alaman]]; lazhet e voe he sturier<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Saint-Jacques-de-la-Lande - Château du Haut-Bois 01.jpg|Ar c'hastell. Saint-Jacques-de-la-Lande église.jpg|An iliz katolik. Aéroport de Rennes - Saint-Jacques - tours de contrôle.JPG|An aerborzh. </gallery> * Kastell Haut-Bois. * Iliz katolik ''Sant Jakez''. * An [[aerborzh Roazhon - Sant-Jakez]]. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=11245 Memorial Genweb]</ref>, savet e 1920<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/33734/saint-jacques-de-la-lande-presdeleglise/ Université de Lille] </ref>. * Monumant ar Rezistanted bet fuzuilhet e ''La Maltière'', luc’hskeudennoù <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=11244 Memorial Genweb]</ref>. * Bezioù tri Rezistant bet fuzuilhet e ''La Maltière'' e bered ar gumun, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=11246 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=12000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |bl9=2013 |p1=4637 |p2=6587 |p3=6881 |p4=6324 |p5=6189 |p6=7582 |p7=9732 |p8=10712 |p9=11783 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == === '''Deskadurezh''' === * Ur skol divyezhek a zo eno abaoe [[1985|2022]]. * E distro-skol 2024 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 45 skoliad (3,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Public Ar Brezhoneg]</ref>. == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Brégel de la Vaerie.gif|80px]] |'''Brégel''', aotrounez la Vaerie, le Haubois |''En argant e dreustell en gul karget gant teir rozenn en argant, hag heuliet gant tri bav en gul'' |- | | | |} == Melestradurezh == <gallery> Emmanuel_Couet,_président_de_Rennes_Métropole,_septembre_2014.jpg|Emmanuel Couet. </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar maerioù}} {{Dilennad |Deroù= [[1832]] |Penn= [[1851]] |Anv= François Syndo|Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= [[1851]] |Penn= [[1868]] |Anv= M. de Gourden |Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= [[1868]] |Penn= [[1870]] |Anv= Julien Fraleu|Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= [[1870]] |Penn= [[1887]] |Anv= M. de La Motte du Portal |Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= [[1887]] |Penn= [[1888]] |Anv= Joseph Demeure |Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= [[1888]] |Penn= [[1893]] |Anv= M. de La Motte du Portal |Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= 1919<ref>''{{fr}}[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k646025d/f4 Les élections des maires : arrondissement de Rennes]'', [[L'Ouest-Éclair]], 11 Kerzu 1919, niv. 7269.</ref> |Penn= 1923 |Anv= Joseph Vatar |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= [[1923]] |Penn= [[1925]] |Anv= Joseph Pichard |Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= [[1925]] |Penn= [[1945]] |Anv= Francisque Daniel |Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= [[1945]] |Penn= [[1959]] |Anv= Jean Pont |Strollad= }} {{Dilennad |Deroù= [[1960]] |Penn= [[1971]] |Anv=René Vilboux |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù= [[1971]] |Penn= [[1989]] |Anv=Georges Cano |Strollad= [[Parti socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= Kuzulier-departamant <small>(1973-1994)</small>}} {{Dilennad |Deroù= [[1989]] |Penn= [[2007]] |Anv=[[Daniel Delaveau]] |Strollad= [[Parti socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= Kuzulier-departamant <small>(1994-2008)</small><br />Maer [[Roazhon]] <small>(2008-2014)</small>}} {{Dilennad |Deroù= [[2007]] |Penn= [[2020]] |Anv=Emmanuel Couet |Strollad= [[Parti socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= Prezidant [[Roazhon Meurgêr]] <small>(2014-2020)</small>}} {{DilennadBremañ |Deroù= [[2020]] |Penn=[[2026]] |Anv=Marie Ducamin |Strollad= [[Parti socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{commonscat|Saint-Jacques-de-la-Lande}} * {{fr}} [http://www.ville-st-jacques-de-la-lande.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35281 Sant-Jakez-al-Lann war Geobreizh] == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Nijvaoù al Luftwaffe e Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] eufeykwlg1lfv5hm3dvagtx3zgzv2it 0 33132 2190090 2120350 2026-05-05T10:10:54Z OPAB44 57507 2190090 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwern-ar-Sec'h | anvYezh = ''Vèrn'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Vern-sur-Seiche'' | skeudenn = Lavoir de Vern.jpg | alc'hwez = Ar poull-kannañ. | ardamezioù = | bro = {{Bro-Roazhon}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Gentieg|Gentieg]] | etrekumuniezh = [[Roazhon Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | cp = 35770 | maer = Stéphane Labbé | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 19.7 | hedred = -1.5989 | ledred = 48.0456 | uk = 56 | ubi = 21 | ubr = 72 | lec'hienn web = [http://www.ville-vern-sur-seiche.fr www.ville-vern-sur-seiche.fr] }} '''Gwern-ar-Sec'h''' (''{{lang|fr|Vern-sur-Seiche}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Gentieg]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == * Ar [[Sec'h]] a dreuz ar gumun. == Anv == == Ardamezioù == == Istor == === {{XIXvet kantved}} === * [[Brezel 1870-1871]]: daou soudard eus ar gumun a varvas<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=1083 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 71 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,30% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=1083 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; unan anezhe a varvas d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]] e [[Virton]] e [[Belgia]], soudard e oa er [[124vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|124vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5831424 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>; unan anezhe a varvas d’an 11 a viz Even 1940 e [[Boran-sur-Oise]] en [[Oise (departamant)|Oise]] ([[Bro-C’hall]]),soudard e oa er [[41vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|41vet Rujumant Troadegiezh]]<ref name="Fichenn hiniennel - Memorial Genweb">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=53830 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, egile a oa ezel eus an [[FTP]], fuzuilhet e voe d’an Alamaned d’an [[30 a Viz Kerzu]] [[1942]] e [[San-Jakez-al-Lann]],<ref name="Fichenn hiniennel - Memorial Genweb"/>; pevar ezel eus ar Rezistañs a voe lazhet er gumun en un emgann ouzh an Alamaned d’ar [[14 a viz Gouhere]] [[1944]]<ref name="Memorial Genweb roll">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=1084 Memorial Genweb (roll)]</ref>{{,}}<ref name="Memorial Genweb luc’hskeudenn">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=1084 Memorial Genweb (luc’hskeudenn)]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour e [[1958]], unan d’ar [[16 a viz C'hwevrer]] e [[Loverdo]] (departamant [[Medea]]), marichal-lojeiz e oa er [[7vet Rujumant Kanolierezh (lu gall)|7vet Rujumant Kanolierezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6361914 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, egile d’ar [[24 a viz Here]], kanolier e oa en [[12vet Rujumant Kanolierezh (lu gall)|12vet Rujumant Kanolierezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6327737 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa 31 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (3,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2022]</ref>. *D'an 21 a viz Gwengolo [[2020]] e oa bet votet emezelañ d'ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Vern-sur-Seiche gare.JPG|An ti gar. Place du Marché.jpg|Plasenn ar marc'had hag an iliz katolik ''Sant-Varzhin'' Eglise Saint-Martin en Vern.jpg|An iliz katolik ''Sant-Varzhin'' </gallery> * Ar porzh-houarn. * Iliz katolik ''Sant-Varzhin''. * Monumant foran ar re varv<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=1083 Memorial Genweb (roll)]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20210207202736/http://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/35/1083 Memorial Genweb (luc'hskeudennoù)]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=35352&dpt=35&comm=Vern-sur-Seiche Memorial Genweb (kartenn-bost)]</ref> ; savet e voe e 1920, dioueliet e voe d’ar [[26 a viz Gwengolo]] [[1920]] ha dilec’hiet e [[1995]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/33739/vern-sur-seiche-autre/ Université de Lille]</ref>. * Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.fr/diaporama.php?dpt=35&id_source=102442 Memorial Genweb (luc'hskeudennoù)]</ref>. * Maen-koun ar Rezistañs<ref name="Memorial Genweb roll"/>{{,}}<ref name="Memorial Genweb luc’hskeudenn"/>. == Emdroadur ar boblañs 1962-2012 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=10000 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1466 |p2=1675 |p3=2638 |p4=3116 |p5=5602 |p6=7454 |p7=7869 |p8=8002 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar maerioù}} {{Dilennad |Deroù= 1977 |Penn=1995 |Anv=Eugène Douard |Strollad= |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1995 |Penn=2012 |Anv=Jean-Claude Haigron |Strollad= [[Parti socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= }} {{DilennadBremañ |Deroù=2012 |Anv= Didier Moyon |Strollad= [[Parti socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == * Jean-Charles Viart de Mouillemuse, jeneral war an Arc'hant ouzh [[Kambr ar C'hontoù Breizh|Kambr ar C'hontoù Breizh]] e 1752 === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Viart de Jussé.png|80px]] |'''Viart''' Aotrounez Mouillemuse |''En glazur e zaou gwareg en aour lammellet, heuliet ouzh pep konk gant un houarn saezh en argant'' |- | | | |- | | | |} == Gevelliñ == == Levrlennadur == == Liammoù diavaez == {{commonscat|Vern-sur-Seiche|Gwern-ar-Sec'h}} * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20160111080250/http://ville-vern-sur-seiche.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35352 Gwern-ar-Sec'h war Geobreizh] == Dave ha notennoù == <references/> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] 1vh5w6d0axzr3khdjeddroijd7vlej3 0 33908 2190098 2188746 2026-05-05T10:17:40Z OPAB44 57507 2190098 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Morzhell | anvYezh = ''Mordèll'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Mordelles'' | skeudenn = Mordelles - hôtel de ville.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Ecu de gueules au croissant d'or.svg | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Reuz|Reuz]] | etrekumuniezh = [[Roazhon Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Thierry Le Bihan | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 29.76 | hedred = -1.84594002 | ledred = 48.07474106 | uk = 33 | ubi = 19 | ubr = 51 }} ''' Morzhell ''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[Kanton Morzhell]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == == Dezougen == <gallery> Gare hermitage 01.jpg|Ti-gar [[Ar Peniti]]-Morzhell. </gallery> * Tost eus al linenn [[Hent-houarn Brest Roazhon|hent-houarn Brest Roazhon]] emañ Morzhell. == Anv == * Erwan Vallerie : '''in Mauricellae parrochia''', 1031; '''Mozella''', 1080; '''Morzellae''', 1158; '''Morzelles''', 1300<ref>{{br}}[https://www.fr.brezhoneg.bzh/40-kerofis.htm OPAB]</ref>. == Ardamezioù == ''"En gul e greskenn en aour"'' == Istor == == {{XXvet kantved}} == ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 121 milour eus ar gumun, hervez monumant ar re varv, eleze 5,30% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name=":0"> Monumant ar re varv </ref>. ==== Trevadennoù ==== === [[Maroko]] === * Lazhet e voe ul letanant eus ar gumun d’ar [[25 a viz Gouhere]] [[1932]] e [[Bou Ma]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6453135 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Pevarzek milour ha daou zen nann-soudard eus ar gumun a gollas o buhez, ha seizh den all eus ar gumun a varvas er c'hampoù-bac'h<ref name=":0" />. == Brezhoneg == * 4,5 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 375</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Musée de Bretagne - Mordelles château d'Artois.jpg|Artois. Musée de Bretagne - Mordelles Haichois 02.jpg|La Haichois. Musée de Bretagne - Mordelles Ville-du-Bois 01.jpg|La ville-du-Bois. </gallery> * Kastelloù. <gallery> Mordelles - église Saint-Pierre.jpg|An iliz katolik. MorzhellMonumantarrevarv.jpg|Monumant ar re varv. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Monumant ar re varv e Plasenn an Iliz, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=11805 Memorial Genweb]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=11805 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=11806 Memorial Genweb]</ref>. * Monumant ar seizh rezistant, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=52533 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs 1962-2011 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7500 |passo1=2000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |p1=2268 |p2=2921 |p3=3869 |p4=5149 |p5=5362 |p6=5901 |p7=6628 |p8=7230 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar maerioù}} {{Dilennad |Deroù= 1865 |Penn= 1874 |Anv= François Veillard |Strollad= - |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1874 |Penn= 1919 |Anv= Paul de Farcy |Strollad= - |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1919<ref>{{fr}}''[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k646025d/f4 Les élections des maires : arrondissement de Rennes]'', [[L'Ouest-Éclair]], 11 Kerzu 1919, niv. 7269.</ref> |Penn= 1965 |Anv= Robert de Toulouse-Lautrec |Strollad= CNIP |Karg= Kuzulier-departamant <small>(1945-1966)</small><br />Prezidant Kuzul-departamant Il-ha-Gwilen <small>(1961-1966)</small>}} {{Dilennad |Deroù= 1965 |Penn= 1977 |Anv= Emile Jeantil |Strollad= - |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1977 |Penn= 1989 |Anv= Guy David |Strollad= - |Karg= - }} {{Dilennad |Deroù= 1989 |Penn= 1995 |Anv= Guy Aufrère |Strollad= - |Karg= -}} {{Dilennad |Deroù= 1995 |Penn= 2014 |Anv= Bernard Poirier |Strollad=[[Parti socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= Ijinour gounezoniour }} {{DilennadBremañ |Deroù= 1995 |Penn= |Anv= Thierry Le Bihan{{fr}}<ref>« [http://www.ouest-france.fr/thierry-le-bihan-installe-dans-ses-fonctions-de-maire-2072290 Thierry Le Bihan installé dans ses fonctions de maire] », ''[[Ouest-France]]'', 30 Meurzh 2014.</ref> |Strollad=Dehoù-diseurt |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == === Tud bet ganet eno === *[[1892]] : [[Jeanne Coroller-Danio]], broadelourez ha skrivagnerez c'hallek († [[13 a viz Gouere]] [[1944]] e [[Pengilli]]). *[[1909]] : [[Raffig Tullou]], kizeller ha broadelour. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:D'Artois.gif|80px]] |'''d'Artois''' Aotrounez al lec'h se Morzhell |''En sabel e c'hrizilher louanek en argant'' |- |[[Restr:Beaumont de la Guichardaye.gif|80px]] |'''de Beaumont''' Aotrounez al lec'h se ha la Guichardaye |Dougen a ra ''tri fod leinet gant un drailhenn'' (livioù disanvet) |- |[[Restr:De la Bintinaye.gif|80px]] |'''de la Bintinaye''' Aotrounez la Grignonnaye |''En argant e deir sourin en gwad, e dreustell ivez en gwad balirant'' |- |[[Restr:Chauvin de la Mulotaye.svg|80px]] |'''Chauvin''' Aotrounez la Mulotaye |''En argant e deir greskenn en gul, an hini ouzh beg war e eneb'' |- |[[Restr:Farcy de Pont-Farcy.gif|80px]] |'''Farcy''' Aotrounez la Ville-du-Bois; e Morzhell, ha lec'hioù all e Breizh |''En aour plezhek en glazur, e gab en gul'' |- |[[Restr:Machefer.gif|80px]] |'''Machefer''' Aotrounez la Macheferaye ha Verbois, e Morzhell |''En sabel, e zri houarn-marc'h en arc'hant'' |} == Brezhoneg == === Deskadurezh === * E distro-skol 2025 e oa 61 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (9,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Mordelles}} * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20110721024512/http://www.ville-mordelles.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35196 Morzhell war Geobreizh] == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 == Daveoù ha notennoù == <references/> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] mln3d1zxni9i3n350ll1jvby0tjl447 0 33923 2190097 2164169 2026-05-05T10:16:41Z OPAB44 57507 2190097 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Moñforzh | anvYezh = ''Monfort-Lacann'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Montfort-sur-Meu'' | skeudenn = Mairie de Montfort.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Montfort-sur-Meu (Ille-et-Vilaine).svg | bro = {{Bro-Sant-Maloù}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Moñforzh|Moñforzh]] <small>(pennlec'h)</small> | etrekumuniezh = [[Moñforzh Kumuniezh]] <small>(sez)</small> | bro velestradurel = [[Bro Breselien]] | cp = 35160 | maer = Fabrice Dalino | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 14.02 | hedred = -1.95472222222 | ledred = 48.1386111111 | uk = 42 | ubi = 28 | ubr = 131 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.montfort-sur-meu.fr/ www.montfort-sur-meu.fr] }} '''Moñforzh'''<ref>''Monforzh'' betek e-tro dibenn en {{XXvet kantved}}, hervez [[Geriadur brezhoneg-galleg Roparz Hemon‎]] ha betek embannadur 1993, ha ''Moñforzh'' adalek [[Geriadur Hemon-Huon]] 1997, p.1360; ''Moñforzh'' ivez e ''Geriadur brezhoneg gant skouerioù ha troiennoù'', An Here, 1995, p.1215.</ref> a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]], e kornôg Roazhon. Pennlec'h [[Kanton Moñforzh]] ha sez [[Moñforzh Kumuniezh]] eo. == Douaroniezh == <gallery> 35160 Montfort-sur-Meu, France - panoramio (1).jpg|Ar Mozon. Le Garun à Montfort-sur-Meu (35) - 02.jpg|Ar Garun. </gallery> * 13,4 km n'eus ken etre Monforzh/Montfort ha [[Menezalban]]. Treuzet eo ar gumun gant ar [[Mozon]] hag ar [[Garun]]. == Dezougen == <gallery> Gare de Montfort sur Meu - panoramio.jpg|An ti-gar. </gallery> ==Anv== * Marteville et Varin ː '''Montfort-sur-Meu''', adalek 1790 * Ogée ː '''Montfort-la-Canne''' ( " ''.... nom que porte aujourd'hui cette ville...''") kent 1790. * Erwan Vallerie ː '''Monforte''', 1091; '''de Monte Fort''', 1139 == Ardamezioù == {| class="wikitable" |[[Restr:Blason ville fr Montfort-sur-Meu (Ille-et-Vilaine).svg|100px]] |''"en argant, e groaz en gul divnaerek en aour"'' Tiegezh Gaël, deuet da vezañ Montfort-la-Canne en 1091<ref>Siell 1373</ref>. |} == Istor == * Dibabet e voe Moñforzh gant [[Ralf Iañ Gwazel]] en {{XIvet kantved}} evit sevel ur c'hastell hag ur [[moudenn-gastell|voudenn-gastell]]. === [[Dispac'h Gall]] === * [[1790]]: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Moñforzh da benn [[distrig Moñforzh]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106</ref>. * Dekred eus ar [[26 a viz Du]] [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant person dean Moñforzh, Guillonet e anv, gant Busnel, person parrez ''Sant Nikolaz'' ha gant Dousseau hag Hoto, kureed Koulon<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajennoù 13 ha 14</ref>. ==={{XXvet}} kantved === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 83 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,59% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=636 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 41 den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=636 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. * Dieubet e voe Moñforzh d'an [[3 a viz Eost]] [[1944]] gant ar "Combat Command A" eus ar {{4e}} Rannlu Hobregonet eus [[US Army|tirlu SUA]]<ref>{{fr}}[http://memoiredeguerre.pagesperso-orange.fr/convoi44/rennes-lib.htm Mémoire de guerre]</ref>. == Brezhoneg == * 11,3 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 374</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Tour du Papegault à Montfort-sur-Meu 08.JPG|Tour ar Papigod. Vieilles maisons à Montfort.jpg|Tiez kozh tro 1900, maendresadenn gant Albert Robida. Montfort-sur-Meu La prison.jpg|An toull-bac'h tro 1900, maendresadenn gant Albert Robida. L'abbaye Saint-Jacques de Montfort-sur-Meu (Ille-et-Vilaine) - Novembre 2015 - 01.jpg|An abati. Eglise-St-Louis-Marie-Grignion-de-Montfort 05.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Tour ar Papigod. * Tiez kozh. * An toull-bac'h. * Abati ''Sant Jakez''. * Iliz katolik ''[[Louis-Marie Grignion de Montfort]]''. <gallery> Monument aux morts de Montfort-sur-Meu (35) - 01.jpg|Ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=636 Memorial Genweb]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=636 Memorial Genweb]</ref>; dioueliet d'ar [[4 a viz Du]] [[1923]], luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/51756/montfort-sur-meu-place/ Université de Lille]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=71681 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 53 skoliad er c'hlasoù divyezhek (9,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=8000 |passo1=4000 |passo2=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |p1=2699 |p2=2965 |p3=3098 |p4=4301 |p5=4675 |p6=5412 |p7=6028 |p8=6461 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == === Gevelliñ === Gevellet eo Moñforzh gant : * {{gevelliñ|Marktheidenfeld|Alamagn|Germany}}, e [[Bavaria]], * {{gevelliñ|Pobiedziska|Polonia|Poland}}. == Tud == *[[Jean-Baptiste Matho]] (1663-1746) sonaozour barok. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |+ |[[Restr:Andigne-d.jpg|80px]] |'''d'Andigné''', aotrounez Beauregard | | | | |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Montfort-sur-Meu}} *{{fr}} [https://www.montfort-sur-meu.bzh/ Lec'hienn an ti-kêr] == Levrlennadur == * {{fr}}Marteville & Varin, warlec'hienn JB Ogée (1843). * {{fr}}JB Ogée ː ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne''. Adembannet gant Marteville & Varin e-ti Molliex. Rennes. 1843. Adembannet gant Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993 * {{br}}Erwan Vallerie ''ː Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] f4r17nqdcj0vbso1efxpg8knko1sw2h 0 33953 2190100 2164727 2026-05-05T10:19:32Z OPAB44 57507 2190100 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Pleveleg | anvYezh = ''Ploemenoec'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Pleumeleuc'' | skeudenn = Pleumeleuc (35) Église 02.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Sant-Maloù]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Moñforzh|Moñforzh]] | etrekumuniezh = [[Moñforzh Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Breselien]] | cp = 35137 | maer = Yannick Fouville | amzer-gefridi = C'hwevrer [[2025]]-[[2026]] | gorread = 19.51 | hedred = -1.9175 | ledred = 48.1852777778 | uk = 84 | ubi = 43 | ubr = 112 | lec'hienn web = [http://www.pleumeleuc.bzh/ www.pleumeleuc.bzh] }} '''Pleveleg''' (''{{lang|fr|Pleumeleuc}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Moñforzh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == == Anv == == Ardamezioù == == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Guillory e anv, hag ur c'hure, Demay<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, p.13</ref>. === {{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 65 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,67 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=37194 Monumant ar re varv - Memorial GenWeb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mont a reas ur prizoniad-brezel eus ar gumun diwar wel d'ar [[4 a viz C'hwevrer]] [[1945]] e [[Marteldorf]] en [[Alamagn]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1749563 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 381</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 49 skoliad (11,6 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Pleumeleuc (35) Église 07.jpg|Diabarzh an iliz. Pleumeleuc (35) Croix du placître de l'église 01.jpg|Ar groaz. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. * Kroaz e plasenn an iliz. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=37194 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3100 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |p1=937 |p2=946 |p3=1110 |p4=1548 |p5=1929 |p6=2128 |p7=2376 |p8=3058 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |+ |[[Restr:Brûlon.gif|80px]] |'''Brûlon''' Aotrounez la Bruslonnaye ha la Garrouays |''En argant e leonerez en sabel'' |- |[[Restr:Du Fail.gif|80px]] |'''du Fail''' Aotrounez la Hérissaye |''Palafarzhet etre argant ha sabel'' |- |} == Gevelliñ == * {{Gevelliñ|Llanfairfechan|Kembre|Wales|bloavezh=2011}}. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Pleumeleuc}} * [http://www.pleumeleuc.bzh/ Lec'hienn ar gumun] == Levrlennadur == == Notennoù ha daveoù == <references /> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] 8oidbyt7x92so4ob86u1uufrd98spqr 0 33968 2190089 2147951 2026-05-05T10:09:46Z OPAB44 57507 2190089 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anvYezh = La Gèrch | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = La Guerche-de-Bretagne | skeudenn = Le centre de la guerche de bretagne - panoramio.jpg | alc'hwez = Tiez kozh e kreiz-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr La Guerche-de-Bretagne (Ille-et-Vilaine).svg | bro = {{Bro-Roazhon}} | departamant = {{Il-ha-Gwilen}} | arondisamant = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]] | etrekumuniezh = [[Gwitreg Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwitreg]] | lec'hienn web = {{fr}} [https://www.laguerchedebretagne.fr/ laguerchedebretagne.fr] | kanton = [[Kanton Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h-Breizh]] <small>([[pennlec'h]])</small> | maer = Élisabeth Guiheneux | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 11.53 | hedred = -1.229722 | ledred = 47.941389 | uk = 76 | ubi = 51 | ubr = 91 }} '''Gwerc'h-Breizh'''<ref>''Gwerc'h'' hepmui e [[Geriadur Hemon-Huon]] e 1995.</ref> (''La Gèrch'' e [[gallaoueg]], ''La Guerche-de-Bretagne'' an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e [[Breizh]], e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[Kanton Gwerc'h-Breizh]] eo. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Gwerc'h-Breizh''|norzh=[[Domalan]], [[Mousterioù]]|biz=[[Avallod-ar-Sec'h]]|kornôg=[[Gwisec'h]]|reter=([[Kell-Gwerc'h]])|gevred=[[Radenez]]|su=[[Radenez]]|mervent=([[Ervrezhell]], [[Moc'heg]])}} == Anv == === Stummoù skrivet === * Erwan Vallerie (1995) : Capella Guirchiae, 1152; Ecclesia Guerchiae, 1206 === Gerdarzh === * Testeniekaet eo anv al lec'h dindan ar furmoù ''Wirchia'' en {{XIvet kantved}}<ref>{{fr}}Albert Dauzat et Charles Rostaing : Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France. 1963 / 1978.</ref>, ''Guircha'' ha ''Guirchia'' e 1096 <ref>[[Eugène Bossard (abad)|Abad Bossard]] ha Levraoueg vroadel c'hall.</ref><ref>{{fr}}[[Hervé Abalain]], ''[https://books.google.fr/books?id=IG0fUrAqvMAC&pg=PA53&dq=abalain&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiAj_3fuZfRAhVXdlAKHZ-jAEQQ6AEIRzAI#v=onepage&q=La%20Guerche-de-Bretagne&f=false Noms de lieux bretons]'', p. 71, embannadurioù Jean-Paul Gisserot ISBN:2877474828.</ref>, ''capella Guirchiœ'' e 1152, ''ecclesia Guerchiœ'' e 1206<ref>{{fr}}[http://www.infobretagne.com/guerche-de-bretagne.htm ''Etymologie et Histoire de La Guerche-de-Bretagne''], Infobretagne, 28/12/2016.</ref>. Dont a ra ''Guerche'' eus ''werk'' pe ''werk(i)a'' e [[germaneg]] (« savadur difenn »)<ref>{{fr}}[[Hervé Abalain]], ''[https://books.google.fr/books?id=IG0fUrAqvMAC&pg=PA53&dq=abalain&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwiAj_3fuZfRAhVXdlAKHZ-jAEQQ6AEIRzAI#v=onepage&q=La%20Guerche-de-Bretagne&f=false Noms de lieux bretons]'', p. 71, embannadurioù Jean-paul Gisserot ISBN:2877474828.</ref>. Ur c'hreñvlec'h e oa, e prenn peurliesañ, savet war ur duchenn naturel pe graet gant an dud. E Gwerc'h-Breizh, ne chom roud ebet anezhañ, nemet aspadennoù eus an [[Moudenn-gastell|duchenn c'hladdalc'hel]] e vefe, ur savenn zouar vras plaenaet hogos penn-a-benn hiziv, ma oa savet kestell Gwerc'h-Breizh an eil goude egile. Ar pep brasañ eus an anvioù-lec'h e ''Guerche'' a zeu eus an {{VIIIvet kantved}} hag an {{IXvet kantved}}. Hervez an istorour [[Noël-Yves Tonnerre]], Gwerc'h-Breizh ne oa ket ur c'hreñvlec'h savet a-enep ar C'hallaoued pe an Anjevined, met da dalañ ouzh preizhadennoù an [[Vikinged|Normaned]]. Hervez tud all e oa savet gant ar [[Franked]], en {{VIIIvet kantved}}, ur rouedad ec'hon a greñvlec'hioù war harzoù o rouantelezh d'en em zifenn a-enep ar Vretoned<ref>{{fr}}Jean-Claude Meuret, ''Peuplement, pouvoir et paysage sur la marche Anjou-Bretagne, Laval, Société d'Archéologie et d'Histoire de la Mayenne'', 1993, 656 p.</ref>. E-pad an [[Dispac'h Gall]], ar gumun a oa adanvet ''Montagne-de-la-Guerche''<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/fr/html/fiche.php?select_resultat=16351 "Des villages de Cassini aux communes d'aujourd'hui"] war lec'hienn an École des hautes études en sciences sociales.</ref>. Dre fazi neuze e oa bet soñjet e teu ''La Guerche'' eus ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]], pa zeu eus ar ger [[frankeg|frankek]] ''werk(a)'', a-c'houde aloubadegoù ar [[Franked]] en {{IXvet kantved}}<ref>{{fr}}[[Jean-Christophe Cassard|Cassard, Jean-Christophe]]. ''Les Bretons de Nominoë''. Brasparzh, Beltan, 1990, p. 16 {{ISBN|978-2-905939-17-3}} • Adembannet gant Presses Universitaires de Rennes, [[Roazhon]], 2003 {{ISBN|978-2-86847-776-7}}.</ref>. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr La Guerche-de-Bretagne (Ille-et-Vilaine).svg|60px]] | :''« En gul e zri leonparzh en argant an eil dreist egile »'' |} == Brezhoneg == * E distro-skol 202( e oa enskrivet 26 skoliad er c'hlasoù divyezhek (4,4 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar brezhoneg]</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Gwerc'h-Breizh da benn un distrig<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.106</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 134 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,31% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10310 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; unan anezhe a varvas e [[Virton]] e [[Belgia]] d’an 22 a viz Eost 1914, er [[124vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)|124{{vet}} Rejimant Troadegiezh]] e oa<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5860133 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Seitek den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur c'horporal d’ar [[17 a viz Meurzh]] [[1960]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5335852 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Darvoudoù-sport a bep seurt == * [[10 a viz Gouere]] [[1951]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1951|Tro Bro-C'hall 1951]] eus Gwerc'h-Breizh war-du [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]) (a-benn d'an eur). == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery perrow="3" widths="200" heights="200"> La Guerche-de-Bretagne (35) Vieilles maisons.jpg| La Guerche.jpg| Maisons La Guerche.jpg| Maisons Rue d'Anjou.jpg| Maisons à pans de bois.jpg| Maisons médiévales La Guerche.jpg| </gallery> * Tiez o bannoù koad. <gallery perrow="3" widths="200" heights="200"> Forêt de la Guerche de Bretagne.JPG| </gallery> * Koad Gwerc'h. <gallery perrow="3" widths="200" heights="200"> La Gueche de Bretagne (35) Basilique N.D..jpg|Penniliz katolik ''Intron Varia''. Basilique de La Guerche.jpg|Ar penniliz gwelet ag al liorzhoù. </gallery> * Penniliz katolik ''Intron Varia''. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=11241 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4500 |passo1=500 |passo2=250 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2007 |bl9=2011 |bl10=2017 |p1=3101 |p2=3422 |p3=3742 |p4=4055 |p5=4123 |p6=4095 |p7=4155 |p8=4163 |p9=4264 |p10=4243 |mammenn=EBSSA |bl11=2021|p11=4347}} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{Dilennad |Deroù= 1945|Penn= 1977|Anv=Henri Lassourd |Strollad=[[Union des démocrates pour la République|UDR]] |Karg= Mezeg-loened <br />Kannad <small>(1968-1973)</small><br />Kuzulier-departamant [[kanton Gwerc'h-Breizh]] <small>(1951-1976)</small>}} {{Dilennad |Deroù= 1977|Penn= 1989|Anv=Emmanuel Pontais |Strollad=DVD |Karg= Mezeg<br />Kuzulier-departamant [[kanton Gwerc'h-Breizh]] }} {{Dilennad |Deroù= 1989|Penn= Eost 2003|Anv=Patrick Lassourd |Strollad=[[Rassemblement pour la République|RPR]] |Karg= Mezeg-loened<br />Senedour <small>(1998-2003)</small>}} {{Dilennad |Deroù=Eost [[2003]] |Penn=Mae 2020 |Anv= Pierre Després |Strollad= [[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |Karg= Labourer-douar<br />Kuzulier-departamant [[kanton Gwerc'h-Breizh]]}} {{DilennadBremañ |Deroù=Mae 2020 |Anv= Élisabeth Guiheneux |Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == *[[Jelvestr Gwerc'h]] *[[Robert d'Arbrissel]] === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Gouin de la Brégerie.png|80px]] |style="padding-left:15px;"|'''Jean Gouin''' letanant ar c'habiten Gwerc'h (war dro 1427) ''En argant e gebrenn en gul, heuliet gant teir rozenn ivez en gul'' |- |[[Restr:Dessin en attente.jpg|80px]] |style="padding-left:15px;"|'''Olivier Barbette'''<br>Gwareger eus gward Gwerc'h-Breizh e [[1464]] ; bet noblet e [[1466]] |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|La Guerche-de-Bretagne}} * {{fr}} [https://www.laguerchedebretagne.fr/ laguerchedebretagne.fr], lec'hienn ofisiel ar gumun. {{Wikeriadur}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Roazhon]] s7hjey3lk5ev02twbh8a1gvjpunlt3b 0 34024 2190080 2186275 2026-05-05T10:00:54Z OPAB44 57507 2190080 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = An Heizeg | anvYezh = ''Orjerr'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Orgères'' | skeudenn = Orgeres35-mairie1.jpg | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Bruz|Bruz]] | etrekumuniezh = [[Roazhon Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | cp = 35230 | maer = Yannick Cochaud | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 16.33 | hedred = -1.66823375 | ledred = 47.99880920 | uk = 60 | ubi = 26 | ubr = 111 | lec'hienn web = [http://www.orgeres.fr/ www.orgeres.fr] }} '''An Heizeg''' (''{{lang|fr|Orgères}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Bruz]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Orgiariae''', 1148 == Ardamezioù == N'ez eus ket evit ar poent == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 49 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 4,69% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=26493] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas dek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’ar [[8 a viz Gouhere]] [[1951]] e [[Cantho]] e [[Kochinsina]] er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=1276348 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun d’an [[20 a viz Gwengolo]] [[1958]] e [[Tizi N’Sebt]] e [[Thiers (Aljeria)|Thiers]] (departamant [[Kabilia|Kabilia Veur]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5336337 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Orgeres35-eglise1.jpg Orgères bourg.jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Varzhin''. * Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=26493 Memorial Genweb]</ref>. * Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=100775 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |p1=911 |p2=1064 |p3=1708 |p4=2175 |p5=2537 |p6=2881 |p7=3573 |p8=3982 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == <gallery> Orgères mairie.jpg|An ti-kêr. </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar maerioù}} <!--{{Dilennad |Deroù= |Penn= |Anv= |Strollad= |Karg= }}--> {{DilennadBremañ|Deroù=2001|Anv= Daniel Dein|Strollad= Kleiz diseurt|Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 58 skoliad (7,8 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Argentre-db.jpg|80px]] | '''d'Argentré''' aotrounez al lec'h |''en argant e groaz pavek en glazur'' |- |[[Restr:Auvergne de Canteloup.jpg|80px]] |'''d'Auvergne''', aotrounez Châtenay |''en sabel e groaz en argant, ur penn bleiz diframmet ivez en argant ouzh pep konk'' |- |[[Restr:Le Bigot du Noyer.gif|80px]] |'''le Bigot du Noyer''' |''en argant, e leon kudennek en gul''<ref>Pol Potier de Courcy</ref> |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Orgères (Ille-et-Vilaine)}} * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20200320031453/https://www.orgeres.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35208 An Heizeg war Geobreizh] <br /> == Levrlennadur == * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == <references /> {{DEFAULTSORT:Heizeg, An}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] crz816bmm1rxa2o9paotjxpd62c22ss 0 34041 2190081 2120270 2026-05-05T10:01:40Z OPAB44 57507 2190081 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Argantred-ar-Genkiz | anvYezh = ''Arjantrae'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Argentré-du-Plessis'' | skeudenn = Argentré-du-Plessis (35) Église 01.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = Blason ville fr Argentré-du-Plessis (Ille-et-Vilaine).svg | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]] | etrekumuniezh = [[Gwitreg Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwitreg]] | kanton = [[Kanton Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h-Breizh]] | maer = Jean-Noël Bévière | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 41.46 | hedred = -1.153889 | ledred = 48.057222 | uk = 89 | ubi = 67 | ubr = 163 | lec'hienn web = [http://www.argentre-du-plessis.fr www.argentre-du-plessis.fr] }} '''Argantred-ar-Genkiz''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]], e [[Gwitreg Kumuniezh]]. Pennlec'h [[Kanton Argantred-ar-Genkiz]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == *Kumunioù amezek : [[Domalan]]; [[Stredell|Stredel]]<nowiki/>l; [[Gwitreg]]; [[Ervored]]; [[Mondeverzh]]; [[Ar Perzh]]; [[Brielloù]]; [[Gen]]; [[Sant-Jermen-ar-Bineg]] == Anv == * Dauzat & Rostaing (1978) : "''de '''Argentorato''' (rate'' ''='' kreñvlec'h''), cf'' ''Argentoratum,'' anv gallian ha roman ''Strasbourg''". * Jean-Yves Le Moing (1990) : "'''''Argentreio''','' 1100 (abad Bossard & Dom Maurice)" * Erwan Vallerie (1995) ː '''Argentrium''', XVt Talvoudegezh : sur-awalc'h diwar an argant ... mes evit petra ? == Ardamezioù == ''En argant e groaz pavek en glazur.'' Ardamezioù tiegezh Argantred, 1213 == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 112 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,17% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="MG">{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=75188 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel. * D'an [[13 Mezheven|13 a viz Even]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[P-47]]D'' (marilhet 44-23174 ha kodet LC-?) eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') en "Au Cassoir" e Breal-Moñforzh; lazhet e voe e sturier<ref>[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF]</ref>. ==== Trevadennoù ==== * [[Brezel Indez-Sina]]: ur soudard a varvas. * [[Brezel Aljeria]]: tri milour a varvas. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Argentré-du-Plessis - Château du Plessis - 20111026 (1).jpg|Ar c'hastell. Chapelle pinel.JPG|Chapel ar Bineg. Argentré-du-Plessis (35) Chapelle Saint-Pierre 01.JPG|Chapel ''Sant Pêr''. Chapelle fauconnerie vue.JPG|Chapel ''Sant Loeiz''. </gallery> * Kastell ar Genkiz, {{XVvet kantved}}-{{XIXvet kantved}}; savet da varkizelezh e 1819. * Iliz katolik ''Intron-Varia'', (1775-1779). * Chapel ''Sant Pêr'', {{XIvet kantved}}-{{XIIvet kantved}}-{{XVvet kantved}}. * Chapel ''Sant Loeiz'', {{XIXvet kantved}}. * Maner la Fauconnerie, {{XVIIIvet kantved}}-{{XIXvet kantved}}. * Moudenn, maner, {{XVvet kantved}}-{{XVIvet kantved}}, ha chapel {{XVvet kantved}} ar Bineg. * Maner Lomelay, {{XVvet kantved}}-{{XVIvet kantved}}-{{XVIIvet kantved}}. * Presbital, 1875. * Monumant ar Re Varv. == Emdroadur ar boblañs 1962-2007 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2007 |p1=2265 |p2=2422 |p3=2765 |p4=3045 |p5=3329 |p6=3614 |p7=4021 |p8=4080 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == [[Restr:Panell divyezhek.JPG|right|220px|border]] === Karta === * D'an 3 a viz Gwengolo [[2012]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 21 a viz Meurzh [[2015]] e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === E distro-skol 2025 e oa 35 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (7,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). == Gevelliñ == * [[Ahaus-Wüllen]] en [[Alamagn]] abaoe 1972 h a 1976 en ur mod ofisiel, * [[Reviga]] e [[Roumania]] e 2015, * [[Newbridge]] en [[Iwerzhon]] abaoe 2017. == Tud == * Tiegezh du Plessis d'Argentré ː '''André''', en eus sinet an "''Assise du comte Geoffroi''", er bloaz 1213. '''Pierre''', e 1226, senesal Roazhon ha barner hollek Breizh. '''Pierre''' (un all), a zo bet unan eus an dud huellañ eus e c'hantved. Savet eo bet gant Fañch Iñ, roue Bro-C'hall, hag e ouie diwar e varregezh, da senesal meur Roazhon, e-lec'h e varvas an 19 C'hwevrer 1548. E vab, '''Bertrand''', kuzulier ar Roue, prezidant ar Rekedoù ouzh [[Breujoù Breizh]], a zo bet ar brud uhellañ evit e c'hantved hag e familh. ... En eus skrivet "''commentaires sur la Coutume de Bretagne''" hag un istor ar Vro.... Aet eo da Anaon an 13 c'hwevrer 1590, e oa 71 bloaz. '''Charles''' du Plessis-d'Argentré, abad Sainte-Croix Gwengamp, er bloaz 1699, a zo bet laket e penn eskopti Tulle er bloaz 1725; aet eo da Anaon er bloaz 1740<ref>Tennet diwar Ogée. Argentré. 1780</ref> * Tiegezh Marcille. * Tiegezh Pinel. * Tiegezh Monbourcher. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |style="padding-right:1em;"|[[Restr:Ancenis-d.jpg|60px]] |'''d'Ancenis'''<br>Aotrounez La Rouvraye ha Lignières<br>''En gul e deir fempdeliaouenn en erminoù'' |- |style="padding-right:1em;"|[[Restr:Argentre-db.jpg|60px]] |'''d'Argentré'''<br>Aotrounez al lec'h<br>''En argant e groaz pavek en glazur'' |} == Levrlennadur == * Dauzat & Rostaing : ''Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France''. Levdi Guénégaud. 1978. * Jean-Yves Le Moing : ''Les noms de lieux bretons de Haute Bretagne''. Coop Breizh. 1990. *Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes d'Armor et Ille et Vilaine.'' 2008 *Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 == Liammoù diavaez == * {{fr}} [http://www.argentre-du-plessis.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] {{Commonscat|Argentré-du-Plessis}} == Notennoù ha daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] 3xzur6ekdkl38nu5eexpvurz3wdxcuu 0 34119 2190093 2166984 2026-05-05T10:13:29Z OPAB44 57507 2190093 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kastell-Bourc'h | anvYezh = Chastèu-Bórg | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Châteaubourg | skeudenn = Châteaubourg (35) Mairie.jpg | alc'hwez = ar maerdi. | ardamezioù = Blason ville fr Châteaubourg (Ille-et-Vilaine).svg | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]] | etrekumuniezh = [[Gwitreg Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwitreg]] | kanton = [[Kanton Kastell-Geron|Kastell-Geron]] | maer = Teddy Regnier | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 28.6 | hedred = -1.403333 | ledred = 48.111111 | uk = 45 | ubi = 35 | ubr = 117 }} '''Kastell-Bourc'h''' (''{{lang|fr|Châteaubourg}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[Kanton Kastell-Bourc'h]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Castelburg''', 1084 == Ardamezioù == ''En glazur e gebrenn en aour karget gant teir ruilhenn en gul; heuliet ouzh kab dehoù gant ur penn leon diframmet en aour teodet en gul, ouzh kab kleiz gant ur penn bleiz diframmet en aour, hag ouzh beg gant ur c'hastell en aour, mogeriet en sabel, goulouet ha digor en glazur'' == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 64 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,89% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11193] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'an [[11 Ebrel|11 a viz Ebrel]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[Republic P-47 Thunderbolt|P-47]]D'' (marilhet 42-76328 ha kodet CP-?) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e "La Goultière" e '''Kastell-Bourc'h'''; tapet e voe e sturier d'an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF]</ref>. * Mervel a reas unnek den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11193] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. == Brezhoneg == * 8,6 % eus anvioù-lecʼh kumun gozh Bronn ar Gwilen a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 334</ref>. * E [[2012]] ez eus bet krouet un hentad divyezhek er skol brevez<ref>{{fr}}[http://www.ouest-france.fr/actu/actuLocale_-a-Saint-Joseph-on-enseigne-le-breton-des-la-maternelle-_35068-avd-20120920-63630834_actuLocale.Htm Ouest-France]</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 56 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (6,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery style="text-align:center" mode="packed"> Chateaubourg Eglise Saint Pierre.jpg| Châteaubourg Église Saint-Pierre 01.tif| </gallery> * Iliz katolik ''Sant Pêr''. <gallery style="text-align:center" mode="packed"> Saint-Melaine calvary.jpg| Chateaubourg Eglise Saint Melaine.jpg| </gallery> * Kalvar hag iliz katolik ''Sant Melani''. <gallery style="text-align:center" mode="packed"> Ar Milin.jpg| </gallery> * Ar velin. <gallery style="text-align:center" mode="packed"> Châteaubourg ancienne mairie 01.TIF| </gallery> * Ar maerdi kozh. * Monumant ar re varv, etre ar maerdi hag an iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=11193 Memorial Genweb]</ref> ha kartenn-bost<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=35068&dpt=35&comm=Ch%E2teaubourg Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik ''Sant Pêr'', luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=80702 Memorial Genweb]</ref> == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:7000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 bar:1982 text:1982 bar:1990 bar:1999 bar:2006 bar:2007 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 1161 bar:1800 from:0 till: 1242 bar:1806 from:0 till: 1162 bar:1821 from:0 till: 1300 bar:1831 from:0 till: 1296 bar:1836 from:0 till: 1319 bar:1841 from:0 till: 1321 bar:1846 from:0 till: 1395 bar:1851 from:0 till: 1410 bar:1856 from:0 till: 1424 bar:1861 from:0 till: 1298 bar:1866 from:0 till: 1302 bar:1872 from:0 till: 1247 bar:1876 from:0 till: 1277 bar:1881 from:0 till: 1318 bar:1886 from:0 till: 1290 bar:1891 from:0 till: 1322 bar:1896 from:0 till: 1281 bar:1901 from:0 till: 1230 bar:1906 from:0 till: 1321 bar:1911 from:0 till: 1308 bar:1921 from:0 till: 1203 bar:1926 from:0 till: 1218 bar:1931 from:0 till: 1246 bar:1936 from:0 till: 1200 bar:1946 from:0 till: 1395 bar:1954 from:0 till: 1396 bar:1962 from:0 till: 1613 bar:1968 from:0 till: 1880 bar:1975 from:0 till: 2937 bar:1982 from:0 till: 3526 bar:1990 from:0 till: 4056 bar:1999 from:0 till: 4877 bar:2006 from:0 till: 5535 bar:2007 from:0 till: 5629 bar:2013 from:0 till: 6513 </timeline> </div> <ref>[[EBSSA]]</ref> == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Argentre-db.jpg|80px]] |'''d'Argentré''', aotrounez Montmorel |''en argant e groaz pavek en glazur'' |} == Gevelliñ == * {{Gevelliñ|Iffeldorf|Alamagn|Germany}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Châteaubourg (Ille-et-Vilaine)}} * {{fr}}[http://www.chateaubourg.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] == Levrlennadur == * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] ctlmousa7l1d3lydf9b8nm2zx9k4uod 0 34197 2190091 2163571 2026-05-05T10:11:50Z OPAB44 57507 2190091 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anvYezh = Gipèu | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Guipel | skeudenn = Guipel mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Meled|Meled]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Traoñ an Il]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Isabelle Joucan | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 25.11 | hedred = -1.72 | ledred = 48.2991666667 | uk = 86 | ubi = 58 | ubr = 113 }} '''Gwipedel''' (''{{lang|fr|Guipel}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Hazhoù]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == <gallery> Canal d'Ille-et-Rance, France-2.jpg|Ar ganol. </gallery> * War-lez [[Kanol an Il hag ar Renk]] emañ Gwipedel, ha richerioù Chenay-Piquelais, La Normandière, La Ménardière. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Guippetel''', 1040; '''Guypeel''', XV^vet; '''Guipello''', 1516 '''Gerdarzh''' ː Gui = ''vicus''; ''-ppetel'' = anv hep respont == Ardamezioù == * Ne vefe ket. == Istor == * Gwipedel a oa ur barrez eus [[Eskopti Roazhon]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 59 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 4,07% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=1103] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>; daou anezhe a varvas e miz Eost 1914 e [[Belgia]], unan d’ar 21 en [[Arsimont]], korporal e oa er [[71vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|71vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5995817 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, egile d’an 22 en [[Rossignol|Emgann Rossignol]], soudard e oa er [[1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5974039 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=11013] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. == Brezhoneg == * 2,8 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 356</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 30 skoliad enskrivet er skol [[Diwan]] (15,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Guipel (35) Église Saint-Martin - Extérieur - 01.jpg|An iliz katolik. Canal d'Ille-et-Rance, France-2.jpg|[[Kanol an Il hag ar Renk|Ar c'hanol Il ha Renk]]. </gallery> * Kastell Chesnay-Piguelais. * Maner la Crocherie (Croirie). * Maner Jaunay, pe Launay. * Iliz katolik ''Sant Varzhin'', bet savet war dro 1860. * Monumant foran ar re varv<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=11013 Memorial Genweb (roll)]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/35/11013 Memorial Genweb (luc'hskeudennoù)]</ref>. * Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11328 Memorial Genweb (roll)]</ref> <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.fr/diaporama.php?dpt=35&id_source=11328 Memorial Genweb (luc'hskeudennoù)]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1800 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2007 |bl9=2017 |p1=1122 |p2=1126 |p3=1071 |p4=1190 |p5=1283 |p6=1420 |p7=1545 |p8=1562 |p9=1696 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù=Mae 2020 |Anv= Isabelle Joucan |Strollad= |Karg= Labourerez-douar}} {{Dilennad |Deroù=Meurzh [[2008]] |Penn=Mae 2020 |Anv= Christian Roger |Strollad= |Karg= Artizan}} {{Dilennad |Deroù=Meurzh [[2001]] |Penn=Meurzh [[2008]] |Anv= Jean-Pierre Rehault |Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Gevelliñ == == Tud == * '''François de la Piquelais''', marc'heg, bet kannad [[Stadoù Breizh]], er bloaz 1593, e kichen ar rouanez Bro-Saoz Elezbed; kabiten e oa gant hanter-kant den armet. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Du Roscoët.gif|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''du Roscoët'''<br>Konted Chesnay<br>''En argant e deir rozenn en gul skoret en geot, 2, 1.'' |- |[[Restr:De Keraly.gif|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''de Keraly'''<br>Konted Chesnay<br>''En glazur e vlourdilizenn en aour, heuliet gant teir c'hregilhenn en arcgant'' |} == Liammoù diavaez == * {{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35128 Gwipedel war lec'hienn Geobreizh]. * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070929223149/http://www4.culture.fr/patrimoines/patrimoine_architectural_et_mobilier/sribzh/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35043433 Glad Gwipedel] . == Levrlennadur == * Daniel Delattre : ''L'Ille-et-Vilaine. Les 352 communes''. 2004 * Embannadurioù Flohic : ''Le Patrimoine des communes d'Ille-et-Vilaine''. 2000 * Jean-Yves Le Moing : ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne''. Coop Breizh. Spezed. 1990 * Jean-Yves Le Moing : ''Noms de lieux de Bretagne''. Christine Bonneton Éditeur. 2007 * A. Marteville & P. Varin, warlec'hien Ogée : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne.'' Molliex. Rennes. 1843. Editions Régionales de l'Ouest. Mayenne. 1993 * J.B. Ogée : ''Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne, dédié à la Nation bretonne''. 1780 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == <references /> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] tiv5n0vid9cpn63tpp1c4tv9vwj0cn1 0 34222 2190094 2120355 2026-05-05T10:14:13Z OPAB44 57507 2190094 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Liverieg | anvYezh = Lifrei | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Liffré | skeudenn = Liffré-rue-principale.jpg | alc'hwez = Ar c'hreiz-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Liffré (Ille-et-Vilaine).svg | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Liverieg|Liverieg]] <small>([[pennlec'h]])</small> | etrekumuniezh = [[Liverieg-Hiliber Kumuniezh]] <small>(sez)</small> | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Guillaume Bégué | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 66.86 | hedred = -1.506667 | ledred = 48.214167 | uk = 95 | ubi = 40 | ubr = 113 }} ''' Liverieg ''' (''{{lang|fr|Liffré}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. Pennlec'h [[Kanton Liverieg]] eo. == Douaroniezh == * War lez ar stêrioù Chèvre ha Sérigné emañ Liverieg. == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Liffreyo''', XV^vet ;Gerdarzh * Dauzat ha Rostaing (1963-1978) ː marteze diwar un anv den germanek ''Liutfred'' * Embannadurioù Flohic ː heuliañ Dauzat ha Rostaing == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Liffré (Ille-et-Vilaine).svg|80px]] |width="15px"| |''Skejet etre geot ha gul, karget gant peder steredenn en aour, lammellet, div war bep lodenn.'' |- |} == Istor == === {{XIXvet kantved}} === ==== [[Brezel Krimea]] ==== * Mervel a reas trizek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, tri anezhe en [[Istanbul]] ha pemp all e [[Sevastopol]]<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=35152&pays=France&dpt=35&idsource=537&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0] Monumant ar re varv - Memorial GenWeb</ref>. ==== [[Brezel 1870-1871]] ==== * Mervel a reas c'hwezek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv<ref name="memorialgenweb.org"/>; unan anezhe a varvas e [[Conlie]] ([[Bro-C'hall]]) d'an [[2 a viz Kerzu]] [[1870]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5936945 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. === Trevadennoù === ==== [[Indez-Sina]] ==== * Mervel a reas ur soudard e miz Ebrel 1890 e [[Phulang-Thuong]] er [[Vietnam]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=24967 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Aljeria]] ==== * Mervel a reas ur soudard e [[Mascara]] e miz Gouhere 1893<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=24934 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 173 gwaz o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 5,96% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="ReferenceA">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=35152&pays=France&dpt=35&idsource=537&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; unan anezhe a varvas en [[Arsimont]] ([[Belgia]]) d'an [[21 a viz Eost]] [[1914]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6282579 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha c'hwec'h soudard all a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en [[Emgann Rossignol]] e Belgia. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas daouzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="ReferenceA"/>. * Drouklazhet e voe tri yuzev eus an hevelep tiegezh eus Liverieg d'an [[9 a viz Du]] [[1942]] e [[Kamp-diouennañ|kamp-diouennañ]] [[Auschwitz-Birkenau]] gant an [[Trede Reich|nazied]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113611 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[2 Eost|2 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas ur c'harr-nij ''P-47D'' (marilhet 42-76460 ha kodet 8N-?) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') e "Breil Rond" e Liverieg; lazhet e voe e sturier, douaret eo er [[Brittany American Cemetery and Memorial|Brittany American Cemetery]] e [[Montjoie-Saint-Martin]] e departamant [[Manche]] e [[Bro-C'hall]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/airfield/pertesusaaf.html Pertes USAAF]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour ag ar gumun e [[Lodi]] (Draa Essamar) e departamant [[Medea]] d'an [[3 a viz Even]] [[1958]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5335856 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Fouilharzh]] ==== * Abaoe 1866 e c'houlenne annezidi kêriadenn Fouilharzh bout staget ouzh kumun Torigneg, pezh a c'hoarvezas e 1981. Torigneg a voe adanvet [[Torigneg-Fouilharzh|Thorigné-Fouillard]] e 1984<ref>{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=37543 Cassini- EHESS]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery perrow="3" widths="200" heights="200"> Liffré_daguinais_02.jpg|Taol-vaen. Liffré_meg-lune_01.jpg|Meurvein. Liffré_brosses_02.jpg|Ar peulvan. Liffré-église.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Taol-vaen ''La Daguinais''. * Meurvein ''Carrefour de la Grande Lune''. * Peulvan (n'eo ket sur) ''Les Brosses'', bet dizoloet e 2005. * Iliz katolik ''Sant Mikael'', 1871-1936. * Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=537 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/33637/liffre-cimetierecommunal/ Université de Lille]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=71907 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar yuzevion eus ar gumun drouklazhet e [[Kamp-diouennañ|kamp-diouennañ]] [[Auschwitz-Birkenau]] gant an [[Trede Reich|nazied]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113611 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=8000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |bl8=2013 |p1=2558 |p2=2817 |p3=4040 |p4=4205 |p5=5659 |p6=6454 |p7=6646 |p8=6816 |p9=7164 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == * Ur skol divyezhek publik zo bet digoret e [[2015]]. Er distro-skol 2016 e oa enskrivet 49 bugel eno (4,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 102 skoliad er c'hlasoù divyezhek (8,6 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn ''divyezhek''] </ref>. * D'ar 4 a viz Gouere [[2019]] e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun. Al live 1 oa bet roet d'ar gumun. == Melestradurezh == <gallery> Liffré-mairie.jpg|An ti-kêr Chesnais-Girard Maire Liffré Mars 2008.jpg|Loïg Chesnais-Girard, maer Liverieg </gallery> {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{Dilennad |Deroù= 1919<ref>{{fr}}« [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k646025d/f4 Les élections des maires : arrondissement de Rennes] », [[L'Ouest-Éclair]], 11 Kerzu 1919, niv. 7269.</ref> |Penn= ?? |Anv= Besneux |Strollad= }} {{Dilennad |Deroù=Meurzh [[1953]] |Penn=Meurzh [[1965]] |Anv=Jean Vincent|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=Meurzh [[1965]] |Penn=Meurzh [[1971]]|Anv=Jean Touffet|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=Meurzh [[1971]] |Penn=Meurzh [[1983]] |Anv=Louis Lorant|Strollad= |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=Meurzh [[1983]] |Penn=Meurzh [[2008]] |Anv=[[Clément Théaudin]]|Strollad=[[Parti socialiste (Frañs)|PS]]| |Karg= Kannad <small>(1981-1988)</small><br />Kuzulier-departamant <small>(1998-2015)</small>}} {{Dilennad|Deroù=Meurzh [[2008]] |Penn= Even 2017 |Anv=Loïg Chesnais-Girard|Strollad=[[Parti socialiste (Frañs)|PS]]| |Karg= Kuzulier rannvroel <small>(Abaoe 2010)</small><br>Prezidant [[kuzul-rannvro Breizh]] <small>(Abaoe 2017)</small>}} {{DilennadBremañ|Deroù=Gwengolo [[2017]] |Anv=Guillaume Bégué|Strollad=[[Parti socialiste (Frañs)|PS]]| |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} '''Liverieg''' a zo gevellet gant [[Wendover]], e [[Bro-Saoz]], [[Piéla]], e [[Burkina Faso|Burkina-Faso]], ha [[Beniel]], e [[Spagn|Bro-Spagn]] == Tud == == Pennadoù kar == * [[Torigneg]], * [[Torigneg-Fouilharzh]]. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Liffré}} * {{fr}}[http://ville-liffre.fr Lec'hienn Kumun Liverieg] == Levrlennadur == * {{fr}}Albert Dauzat & Charles Rostaing : ''Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France''. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978 * {{fr}}Daniel Delattre : ''L'Ille-et-Vilaine. Les 352 communes''. 2004 * {{fr}}Embannadurioù Flohic : ''Le Patrimoine des communes d'Ille-et-Vilaine''. 2000 * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] [[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] 4fv0wya7yqezd21fo7tqxoxryox8zcd 0 34237 2190105 2188880 2026-05-05T10:25:12Z OPAB44 57507 2190105 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Torigneg-Fouilharzh | anvYezh = ''Torinyaé-Fólhard'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Thorigné-Fouillard'' | skeudenn = Thorigné-Fouillard mairie.jpg|An ti-kêr. | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Liverieg|Liverieg]] | etrekumuniezh = [[Roazhon Meurgêr]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | cp = 35235 | maer = Jean-Jacques Bernard | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2020]] | gorread = 13.58 | hedred = -1.5786 | ledred = 48.1603 | ubi = 27 | ubr = 89 | lec'hienn web = [http://www.ville-thorigne-fouillard.fr www.ville-thorigne-fouillard.fr] }} '''Torigneg-Fouilharzh''' (''{{lang|fr|Thorigné-Fouillard}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Liverieg]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Anvioù ofisiel == * 1790, Thorigné, * 1920, Thorigné-sur-Vilaine, * 1982, Thorigné-Fouillard. == Douaroniezh == == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 40 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=61426] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. * [[Torigneg]]: mervel a reas c'hwezek gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, eleze 3,71% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=64821] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=61426] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref> ; unan anezhe a varvas e kamp-bac’h [[Mauthausen]] en [[Aostria]], ezel e oa eus an Is-rouedad ''Johnny'' er Rouedad Jade-Fitzroy<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5945454 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour eus [[Fouilharzh]] e [[Lodi]] (Draa Essamar) e departamant [[Medea]] d'ar [[15 a viz Mae]] [[1957]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5335856 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Stagadenn [[Fouilharzh]] ==== * E miz Kerzu 1981 eo bet staget Fouilharzh, ul lodenn eus kumun [[Liverieg]], ouzh kumun Torigneg gant un dekred. E 1982 eo bet anvet ar gumun nevez ''Thorigné-Fouillard'' er yezh ofisiel. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Thorigné-Fouillard église.JPG Thorigné-église2.jpg </gallery> * Iliz katolik ''Sant Melani'', bet savet e 1901 diwar tres an ti-savour [[Arthur Regnault]]<ref name="ville-thorigne-fouillard.fr">{{fr}}[https://www.ville-thorigne-fouillard.fr/]</ref>. === Monumantoù ar re varv === <gallery> Le monument aux morts de thorigné fouillard - panoramio.jpg|Monumant ar re varv nevez. </gallery> * Monumant ar re varv nevez e bourc'h Torigneg, bet savet e 1998 a-drek d'an iliz<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=61426 Memorial Genweb (luc'hskeudenn)]</ref>{{,}}<ref name="ville-thorigne-fouillard.fr"/>. * Monumant ar re varv e Fouilharzh<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=11829 Memorial Genweb (roll)]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=11829 Memorial Genweb (luc'hskeudenn)]</ref>. * Monumant ar re varv e Torigneg er vered<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=64821 Memorial Genweb (roll)]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=64821 Memorial Genweb (luc'hskeudenn)]</ref>. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=7500 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2007 |bl9=2011 |p1=781 |p2=892 |p3=2048 |p4=3591 |p5=5257 |p6=6625 |p7=6846 |p8=6937 |p9=7293 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar maerioù}} {{Dilennad |Deroù= 1919<ref>{{fr}}''[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k646025d/f4 Les élections des maires : arrondissement de Rennes]'', [[L'Ouest-Éclair]], 11 Kerzu 1919, niv. 7269.</ref> |Penn= ? |Anv= René Jean Mailleux |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad|Deroù= ... |Penn= ... |Anv= ... |Strollad=}} {{Dilennad |Deroù= ? |Penn= ? |Anv=Claude Raulet |Strollad=|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= ? |Penn= Meurzh 2001 |Anv=Maurice Lelièvre |Strollad=|Karg= }} {{DilennadBremañ |Deroù= Meurzh 2001 |Anv=Jean-Jacques Bernard |Strollad=[[Parti socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 30 skoliad (3,9 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis publik Ar Brezhoneg]</ref> == Tud == *''Valentina'', gounezet ganti an ''Eurovision junior'' e 2020<ref>{{fr}}[https://www.ouest-france.fr/medias/eurovision/eurovision-junior-2020-valentina-je-dedie-ma-victoire-aux-artistes-de-france-7066538 Ouest-France]</ref>. ====Tud bet marvet eno==== * [[Bertrand d'Argentré]], gwiraour hag istorour breizhat, [[13 a viz C'hwevrer]] [[1590]] (e kastell Tizé, lec'hiet war barrez Torigneg d'ar mare-se). == Gevelliñ == Gevellet eo ar gumun gant: * {{Gevelliñ|Lusca|Iwerzhon|Ireland|bloavezh=1993}}, * {{Gevelliñ|Sibiu - karter niv. 6|Roumania|Romania|bloavezh=1994}}, * {{Gevelliñ|Győrújbarát|Hungaria|Hungary|bloavezh=2000}}. == Pennadoù kar == * [[Fouilharzh]], * [[Liverieg]], * [[Torigneg]]. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Thorigné-Fouillard}} * {{fr}} [http://www.ville-thorigne-fouillard.fr Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=35334 Torigneg-Fouilharzh war Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == <references /> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] osv31dj3b1irr6tzunitfcttsylgkqy 0 34258 2190082 2132797 2026-05-05T10:02:35Z OPAB44 57507 2190082 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Beuzid-ar-C'hoadoù | anvYezh = ''La Boécierr'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''La Bouëxière'' | skeudenn = La Bouëxière-mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr La Bouëxière (Ille-et-Vilaine).svg | bro = [[Bro-Roazhon]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Roazhon|Roazhon]] | kanton = [[Kanton Liverieg|Liverieg]] | etrekumuniezh = [[Liverieg-Hiliber Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Roazhon (Voynet)|Bro Roazhon]] | maer = Stéphane Piquet | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 49.68 | hedred = -1.43666666667 | ledred = 48.1847222222 | uk = | ubi = 42 | ubr = 125 }} ''' Beuzid-ar-C'hoadoù''' (''{{lang|fr|La Bouëxière}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Liverieg]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == == Anv == A. Evit Beuzid / Bouexière * Dauzat & Rostaing ː '''Buxeria''', XV^vet B. Evit Chevré * en gortoz == Ardamezioù == ''En glazur e bont en argant loc'hant ouzh lezioù a seizh bolzenn krommvegek mogeriek en sabel, skoret gant ur dreustellan en argant hag ouzh beg gant un dredeenn c'hommek ivez en argant. Leinet eo ar pont gant ur skoed en argant e groaz en sabel, skoret ouzh dehoù gant ul levran en aour ouzh kleiz hag ouzh kleiz gant ul leon en aour en e ziazez.'' Displegadur ː Pont Chevré (XIIIvet); Ardamezioù familh La Bouexière (XIIvet) == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 121 skoliad (20,6 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Istor == == [[Henamzer]] == <gallery> MuséeBretagne_-_guerrier_gallo-romain.jpg </gallery> * Delwennig ur c'hadour bet kavet e 1935 e La Lande de Villeray<ref>{{fr}}« La découverte d’une statuette ancienne à la Bouëxière », L'Ouest-Éclair, embannadur Roazhon, d'ar 7 a viz C'hwevrer 1935.</ref> === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 123 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,47% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=3907] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>; tri anezhe a varvas en [[Emgann Rossignol]] e [[Belgia]] d'an 22 a viz Eost 1914<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5771844 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5772655 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5775007 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Sav-Heol (Reter-Nesañ)]] ==== * Lazhet e voe daou soudard eus ar gumun e [[Nedoha]] el [[Liban]] d'ar 16 a viz Meurzh 1926<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5225653 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5225656 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas trizek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. * D'ar 7 a viz Gouhere 1944 e voe lazhet daouzek rezistant ha tapet c'hwezek arall e Beuzid gant ar [[Milice française|milis gall]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, "Crimes nazis en Bretagne (septembre 1941-août 1944)", Embannadurioù Astoure, 2012, {{isbn|978-2-36428-032-8}}</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> La-bouexiere_mancelliere_03.jpg|Ur peulvan. La Bouëxière-église.jpg|An iliz katolik. </gallery> * Steudadoù peulvanoù e La Mancellière<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20211023070332/http://cerapar.free.fr/publication/fichiers/mancelliere.pdf Loïc Gaudin, Yvan Onnée et Florentin Paris, « Préhistoire du pays de La Bouëxière (35), mégalithes connus et inconnus au Bois de la Mancellière », Les Dossiers du Ce.R.A.A, no 28,‎ 2000, pajennoù 91-106]</ref> * Iliz katolik ''Sant Varzhin'', {{XVIvet kantved}}-{{XIXvet kantved}}<ref>{{Lien web|langue=fr|titre=http://inventaire-patrimoine.region-bretagne.fr/gertrude-diffusion/dossier/eglise-paroissiale-saint-martin-de-tours/b69a396c-108e-4b84-9af5-6c15a7634460|url=http://inventaire-patrimoine.region-bretagne.fr/gertrude-diffusion/dossier/eglise-paroissiale-saint-martin-de-tours/b69a396c-108e-4b84-9af5-6c15a7634460|site=|date=|}}</ref>{{,}}<ref>{{Base Mérimée|IA35010969}}</ref>. * Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=3907 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn ar re varv en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=71834 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs 1962-2007 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=1000 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2007 |p1=1870 |p2=1965 |p3=2142 |p4=2667 |p5=3027 |p6=3503 |p7=3916 |p8=3875 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:D'Avignon.jpg|80px]] |'''d'Avignon''' pe '''Davaignon''', Aotrounez la Pinçzonnière, e Chevré |''En gul e lammell heuliet ouzh kab gant ur vezantenn hag ouzh lezioù hag ouzh beg gant teir c'hregilhenn, an holl en argant'' |- |[[Restr:De la Belinaye.jpg|80px]] |'''de la Bélinaye''' Aotrounez Berty |''En argant e zri arbenn-tourzh en sabel'' |} == Liammoù diavaez == {{commonscat|La Bouëxière}} * {{fr}} [http://www.mairie-labouexiere.fr/ Lec'hienn ofisiel ar gumun] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070930143920/http://www4.culture.fr/patrimoines/patrimoine_architectural_et_mobilier/sribzh/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35011248 Glad Beuzid-ar-C'hoadoù] . == Levrlennadur == * {{fr}}Albert Dauzat & Charles Rostaing : ''Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France''. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == <references /> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] h72gh7cd8e228ej4g9jj3va6zc7khe4 0 34492 2190087 2163414 2026-05-05T10:06:55Z OPAB44 57507 2190087 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anvYezh = Govaen | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Goven | skeudenn = Goven - mairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = Blason ville fr Goven (Ille-et-Vilaine).svg | bro = [[Bro Sant-Maloù]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Redon|Redon]] | kanton = [[Kanton Gwizien|Gwizien]] | etrekumuniezh = [[Kampoullennoù Breizh-Uhel Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Traoñiennoù ar Gwilen]] | maer = Norbert Saulnier | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 39.73 | hedred = -1.8461 | ledred = 48.0067 | uk = 105 | ubi = 15 | ubr = 116 }} '''Goven''' a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Gwizien]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Gouen''', 1101; '''Guoven''', 1330; '''Govain''', XVI^vet; '''Gauvan''', 1630; '''Gauvain''', 1665 * disanv ː '''Goven''' e 1202, '''Gerdarzh''' Goven a vefe deuet a-ziwar anv Sant Goulven (eskob Leon e Penn-ar-Bed). ^{(''daveoù a vank'')} E gallaoueg e reer Govaen eus ar gêr. * Dauzat & Rostaing ː marteze eus brezhoneg gof = ''forgeron'' * Jean-Yves Le Moing ː an anv se a zo anvet ivez e Bro-Gembre. == Ardamezioù == ''Brizhet e dreustell en gul karget gant ur c'hucher en aour envezek en sabel'' Eus ardamezioù familh de Blossac, diforc'het gant ar c'hucher ouzhpenn, vit komz eus koadoù ha lanneier ar gumunn. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar [[26 a viz Du]] [[1790]] war al le ret: embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Huet e anv, daou gure, Morin hag Emery, ha daou veleg, Filly ha Poirier<ref>{{fr}}''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, pajennoù 16 ha 17</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * 96 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,75% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=10309] Monumant ar re varv - Memorial Genweb</ref>; c’hwec’h anezhe a varvas e miz Eost 1914 e [[Belgia]]: ** en [[Oret]], d’an 23, unan eus an [[241vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|241{{vet}} Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5860082 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, ** an holl re all d’an 22: *** e [[Virton]], daou eus ar [[130vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|130{{vet}} Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5858263 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5857608 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, *** e [[Tarciennes]], unan eus ar [[136vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|136{{vet}} Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5864118 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, *** e [[Maissin]], unan eus ar [[62vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|62{{vet}} Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5858270 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, *** ur soudard eus ar [[1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel|{{1añ}} Rujumant Troadegiezh Drevadennel]] en [[Emgann Rossignol]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5857621 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Nav den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Trevadennoù ==== * [[Brezel Indez-Sina]]: mervel a reas pevar milour. == Brezhoneg == * 10,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 353</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 37 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (9,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Butte gurmalon.png|Ar voudenn-gastell. Goven-chateau3.jpg|Ar c'hastell. Goven - Château de Blossac JEP2015-18.jpg|Orañjezdi ar c'hastell. Moulin de la roche goven.png|Ar velin-avel. </gallery> * [[Moudenn-gastell|Moudenn]] Gurmalon. * Kastell Blossac. * Melin-avel La Roche. * Monumant ar re varv er vered, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=10309 Memorial Genweb]</ref>. * Plakennoù ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=83623&dpt=35 Memorial Genweb]</ref>. <gallery> Eglise de goven.png|An iliz katolik. Goven-eglise3.jpg|Diabarzh an iliz katolik. Chapelle de l hermitage.png|Ar chapel. </gallery> * Iliz katolik ''Sant-Varzhin'', 1849-1854. * Chapel ar Peniti,1938. == Emdroadur ar boblañs == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4600 |passo1=1000 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2007 |bl9=2011 |bl10=2017 |p1=1690 |p2=1763 |p3=2149 |p4=2270 |p5=2638 |p6=2967 |p7=3687 |p8=3788 |p9=4220 |p10=4363 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù=Ebrel 2018 |Anv= Norbert Saulnier |Strollad= Tu-kleiz|Karg= }} {{Dilennad |Deroù=Meurzh [[2008]] |Penn=Ebrel 2018 |Anv= Philippe Gourronc |Strollad= Tu-kleiz|Karg= Kelenner}} {{Dilennad |Deroù=1995 |Penn=Meurzh [[2008]] |Anv= Marcel Petry |Strollad= |Karg= Labourer-douar}} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == * An asteroidenn [[(8371) Goven]] zo bet anvet en enor da gêr C'hoven gant ar [[steredoniour]] [[stadunanat]] [[Charles P. de Saint-Aignan]] hag a oa bet o chom eno e-pad bloaz er [[bloavezhioù 1980]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Aulnette.gif|80px]] |'''Aulnette''', Aotrounez la Feillée |''En glazur e deir greskenn en argant'' |- |[[Restr:Bastard de la Porte.gif|80px]] |'''le Bastard''', Aotrounez Beaulac |''En sabel e groaz en argant heuliet ouzh pep konk gant teir flourdilizenn ivez en aour'' |- |[[Restr:De Beaulac.png|80px]] |'''de Beaulac''' Aotrounez al lec'h se |''En argant e groaz pavek en sabel'' |- |[[Restr:Marc'hec de Kerbaul.gif|80px]] |'''Marc'hec, Marchec, Chevalier''' Aotrounez Beaulac |''En argant e leon en gul, krabanet, teodet, ha kurunet en aour, e dreustell balirant en sabel, karget gant teir rodig-kentr en argant'' |} == Liammoù diavaez == == Levrlennadur == * {{fr}}Albert Dauzat & Charles Rostaing : ''Dictionnaire étymologique des noms de lieux en France''. Larousse, 1963. Guénégaud, 1978 * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor & Ille-et-Vilaine''. 2008 * {{fr}}Jean-Yves Le Moing : ''Noms de lieux de Bretagne''. Christine Bonneton Editeur. 2007 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Notennoù ha daveoù == {{commonscat}} <references /> [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] dbkgyh32tvpni6bryn5ipttdcoc6dg6 0 34585 2190095 2166301 2026-05-05T10:14:53Z OPAB44 57507 2190095 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lokmaria-Redon | anvYezh = ''Saentt-Mariy'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Sainte-Marie'' | skeudenn = Bourg_Sainte-Marie_2014.jpg | alc'hwez = Ar maerdi hag an iliz katolik. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Redon|Redon]] | kanton = [[Kanton Redon|Redon]] | etrekumuniezh = [[Redon tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Redon]] | cp = 35600 | maer = Françoise Boussekey | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 25.89 | hedred = -2.00083333 | ledred = 47.695 | uk = | ubi = 0 | ubr = 68 | lec'hienn web = {{fr}}[https://saintemarie.bzh/ saintemarie.bzh] }} '''Lokmaria-Redon''' (''{{lang|fr|Sainte-Marie}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Redon]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == <gallery mode="packed" heights="200px"> Pont du grand pas.jpg|Pont ar Bazenn vras dreist d'ar Gwilen. </gallery> * War lez ar [[Gwilen]] emañ Lokmaria-Redon. == Brezhoneg == * 11,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 399</ref>. * Ur skol [[divyezhegezh|zivyezhek]] kentañ (skol brevez) zo bet digoret e [[2009]]. * E distro-skol 2054 e oa 28 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (15,9% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 87 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 4,63% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=44232Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; pevar anezhe a varvas d'an [[22 a viz Eost]] [[1914]] e [[Belgia]]: unan e [[Tintigny]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5593647 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>, unan e [[Emgann Rossignol|Rossignol]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5989628 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> ha daou e [[Virton]] e-pad [[Emgann Rossignol]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=2007341 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=5901706 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas eizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas un nijour e [[Cholon]] e [[Saigon]] e [[Kochinsina]] er [[Vietnam]] d'an [[28 a viz Even]] [[1946]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=2007330 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="200px"> Sainte-Marie (35) Église.jpg|An iliz katolik. Sainte-Marie (35) Chapelle Saint-Jean-d'Apileur 01.jpg|Ar chapel. </gallery> * Iliz katolik ''Intron-Varia''. * Chapel ''Sant Yann-Vadezour''. * Pont ar Bazenn vras. * Monumant ar re varv e-tal ar maerdi, luc’hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&id_source=44232 Memorial Genweb]</ref>; dioueliet e voe d’an [[10 a viz Gwengolo]] [[1922]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/55592/sainte-marie-autre/ Université de Lille]</ref>. * Plakenn ar re varv (1914-1918 ha 1939-1945) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=106807 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl='''Niver a annezidi''' |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2007 |bl8=2012 |bl9=2017 |p1=1181 |p2=1228 |p3=1224 |p4=1323 |p5=1322 |p6=1760 |p7=2230 |p8=2379 |p9=2313 }} • Mammenn : [[EBSSA]]<ref>{{fr}} [https://www.insee.fr/fr/statistiques/4269674?geo=COM-35294 Sifroù 2007, 2012 ha 2017]</ref> == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{commonscat|Sainte-Marie (Ille-et-Vilaine)}} * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20070929225748/http://www4.culture.fr/patrimoines/patrimoine_architectural_et_mobilier/sribzh/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35013757 Glad Lokmaria-Redon] . == Dave ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] k4ahr2f7f3qmvzlyk992d2lpr04crep 0 34972 2189915 2166843 2026-05-04T13:53:22Z OPAB44 57507 2189915 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Ilfinieg | anvYezh = ''Finyac'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Yffiniac'' | skeudenn = YffiniacMairie.jpg | alc'hwez = An ti-kêr | ardamezioù = CoA fr Yffiniac.svg | bro = {{Bro-Sant-Brieg}} | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | etrekumuniezh = [[Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Brieg]] | kanton = [[Kanton Langaeg|Langaeg]] <small>(betek 2015)</small><br />[[Kanton Tregaeg|Tregaeg]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22120 | maer = Denis Hamayon | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 17.44 | hedred = -2.67611111111 | ledred = 48.4858333333 | uk = 10 | ubi = 5 | ubr = 147 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.yffiniac.com Ti-kêr] }} '''Ilfinieg'''<ref>{{br}}''Roll skoueriekaet kumunioù Breizh. Liste normalisée des communes de Bretagne'', [[Ofis ar Brezhoneg]], Eil embannadur, 2003, p.21.</ref> (''Yffiniac'' e galleg) a zo ur gumun eus [[kanton Tregaeg]] e [[departamant gall|departamant]] [[Aodoù-an-Arvor]], e norzh [[Breizh]]. == Douaroniezh == * War lez genoù ar stêr [[Urn]] emañ Ilfinieg. == Dezougen == <gallery> Gare d'Yffiniac - signalétique.JPG|Panell. Gare d'Yffiniac - voies direction Rennes.JPG|Ar porzh-houarn. </gallery> * War al linennoù [[Hent-houarn Ilfinieg Matignon|hent-houarn Ilfinieg Matignon]], serret e 1948, [[Hent-houarn Brest Roazhon|hent-houarn Brest Roazhon]] emañ Iffinieg. == Anv == «Ilfiniac» eo ar stumm skrivet koshañ anavezet (1182)<ref>{{fr}}[[Bernard Tanguy]], ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor'', ArMen - Le Chasse-Marée, 1992, p.359.</ref>. * Bernard Tanguy (1992) : '''Ilfiniac''''', 1182;'' '''Iffiniac''''', 1207;'' '''par. d'Yffiniac''''', 1311, v. 1330;'' '''Affiniac''''', 1320;'' '''Yffyniac''''', 1418;'' '''Yfiniac''''', 1419;'' '''Affiniac''''', 1423;'' '''Eyffiniac''''', 1435;'' '''Yffiniac''''', 1435, 1490;'' ===Gerdarzh=== N'eus gerdarzh asur ebet evit an anv-mañ a ouzer hepken eo un anv a-orin galianek-ha-romanek. *Evit G. Taverdet (Prezidant ar Société française d'onomastique) e c'hallfe bezañ un emdroadur eus ar rummad anvioù evel "Épiniac", hag a verk lec'hioù a-hed un hent bras kozh<ref>{{fr}}Gérard Taverdet, "Un tabou étymologique: le f en gaulois." ''Hieronymus'' I, 2007, p.10.</ref>. *Evit [[Bernard Tanguy]] e c'hallfe dont diwar anv ar [[ivin (gwez)|gwez-ivin]], pe un anv-den galianek-ha-romanek dizave "Ivinius"<ref>{{fr}}''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor'', ArMen - Le Chasse-Marée, 1992, p.359.</ref>. *Ar gomz ''Ifinieg'' a vefe un anv-harz. Eus al latin ''fines'' : an harz, gant al lostger ''-iacus'' lakaet war e lec'h{{Daveoù a vank}}. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:CoA fr Yffiniac.svg|80px]] |style="padding-left:20px;"|''En aour e leon en gul krabanet ha teodet en glazur.''<br>Diwar ardamezioù tiegezh [[Pont-'n-Abad]] (siell [[1384]])<ref>{{fr}}Michel Froger et Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor et Ille-et-Vilaine'', Froger & Pressenssé, 2008 {{ISBN|978-2-908752-83-0}}</ref> |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * E [[1790]] e voe lakaet Ilfinieg da benn ur c'hanton. Dilamet e voe [[kanton Ifinieg]] e [[1801]]. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 119 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 5,97 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=22389&pays=France&dpt=22&idsource=9953&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. Tri soudard eus ar gumun a voe lazhet e [[Maissin]] e [[Belgia]] e miz [[Eost]] [[1914]], en [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] e oant<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=512382 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7005497 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=7005497 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. Daou soudard ag ar gumun a voe lazhet e [[Boezinge]] e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]], er [[74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] e oant<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6977949 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6978793 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas pemzek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel; ur soudard yaouank a varvas e 1947 en Alamagn p'edo e dalc'h Bro-C'hall ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou soudard er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=22389&pays=France&dpt=22&idsource=9953&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Tunizia]] ===== * Mervel a reas ur milour e [[Sousse]] d'an [[30 a viz Genver]] [[1956]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=3128901 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * 11,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 423</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> IlizkatolikIlfinieg.JPG|An iliz katolik. 2020-09-13 1930 france brittany yffiniac chapelle saint-laurent des sept-saints.jpg|Ar chapel. Yffiniac - Fontaine Saint-Laurent des Sept Saints - AD22 - 16FI6742.jpg|feunteun ar chapel. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Albin''. * Chapel ''Sant Laorañs ar Seizh Sant'' hag he feunteun. * Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=9953 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’ar [[24 a viz Mae]] [[1920]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/19183/yffiniac-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=500 |passo2=250 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1950 |p2=2252 |p3=2895 |p4=3185 |p5=3510 |p6=3842 |p7=4484 |p8=4832 |mammenn=EBSSA }} == Tud == === Tud bet ganet eno === * [[1954]] : [[Bernard Hinault]], marc'hhouarner. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Annor.jpg|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Annor'''<br>Aotrounez la Roche<br>''En gul e bempdeliaouenn en erminoù'' |- |[[Restr:Berthelot de Saint-Ilan.gif|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Berthelot'''<br>Aotrounez Bienluyvient ha Grandclos<br>''En glazur e zri fenn leonparzh en aour, pep hini leinet gant ur vlourdilizenn ivez en aour'' |- |[[Restr:Bigot de la Villerabel.gif|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''Le Bigot de la Villerabel'''<br>''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4 en argant e leon kudennek en sabel kurunet en gul ; ouzh 2 ha 3 en gul e greskenn en aour''<ref>{{fr}}Pol Potier de Courcy</ref> |- |[[Restr:De Plédran.gif|80px]] |style="padding-left:20px;"|'''de Plédran''' Aotrounez Beaurepaire ha la Villeguermel * ''En aour e seizh mailhenn en glazur, 3, 3, 1'' [PPC] |} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2020|Penn= |Anv= Denis Hamayon|Strollad= [[Strollad Sokialour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 2001|Penn= 2020|Anv= Michel Hinault|Strollad= [[Strollad Sokialour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1989|Penn= 2001|Anv= Marcel Chaplain|Strollad= [[Strollad Sokialour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1977|Penn= 1989|Anv= Louis Marteil|Strollad= [[RPR]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= 1965|Penn= 1977|Anv= Pierre Cléret|Strollad= [[Strollad Sokialour Gall]]|Karg= }} {{Dilennad |Deroù= |Penn= 1965|Anv= Mathurin Auffray|Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} ==Brezhoneg== * E distro-skol 2025 e oa 52 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (12 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm ==Liammoù etrebroadel== ===Gevelliñ=== {| class="wikitable" |- ! bro ! kêr ! abaoe |- | [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]] | [[Wackersberg]] | 2002 |} ===Kevelouri=== {| class="wikitable" |- ! bro ! kêr ! abaoe |- | [[Restr:Flag of Ivory Coast.svg|border|25px]] [[Aod an Olifant]] | [[Kolia]] | 1992 |} == Liammoù diavaez == {{Commons|Category:Yffiniac}} * {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075331/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22389 Ilfinieg war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] n5746kl56ji0vo64zie5hfe551afiev 0 34985 2189958 2182141 2026-05-04T14:47:27Z OPAB44 57507 2189958 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Treve | anvYezh = ''Trévaé'' | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = ''Trévé'' | skeudenn = Trévé_-_Mairie_(2021).jpg | alc'hwez = | ardamezioù = | bro = {{Bro-Sant-Brieg}} | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | etrekumuniezh = [[Loudieg Kumuniezh - Kreiz Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Kreiz Breizh]] | kanton = [[kanton Loudieg|Loudieg]] <small>(betek 2015)</small><br />[[Kanton Mur|Mur]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22600 | maer = Gérard Mathécade | amzer-gefridi = [[2023]]-[[2026]] | gorread = 26.63 | hedred = -2.79416666667 | ledred = 48.2138888889 | uk = 160 | ubi = 87 | ubr = 256 | lec'hienn web = }} ''' Treve ''' a zo ur gumun eus [[Breizh]], e [[kanton Mur]] e [[departamant gall|departamant]] [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == == Istor == ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 84 gwaz hervez monumant ar re varv er gumun hag hervez monumant [[Santez-Anna-Wened]] ivez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 5,06% eus ar boblañs e 1911<ref>{{fr}}''Le Pays de Loudéac et la Grande Guerre 1914-1918'', Mémoire du Pays de Loudéac, Eil c'hwec'hmiziad 1995, pajenn 49</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Tapet e voe 15 000 Lur en ti-post, gant tri ezel eus ar Rezistañs moarvat, d’ar 5 a viz Even 1944, hervez danevell sizhuniek [[Titouroù Hollek]] [[Sant-Brieg]]<ref>{{fr}}Éric Rondel, ''En attendant le Débarquement en Bretagne du 15 août 1943 au 6 juin 1944'', pajenn 280, Dastumadenn ''Guerre et Conflits'', Embannadurioù Astoure, Pleherel, 2011</ref>. * Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=7370&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>. * [[Eost]] [[1944]]: lazhet e voe ur rezistant eus ar gumun d'ar 4 e [[Loudieg]] ha daou all d'ar 5 e Treve. * Bac'het e voe 300 soudard afrikan eus al lu gall en ur c'hamp er gumun adalek an [[11 a viz Du]] [[1944]] betek an [[18 a viz Genver]] [[1945]], gwardet e voe ar c'hamp gant Rezistanted FFI a Vro-Dreger<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=135799&dpt=22 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}Jérôme LUCAS, ''Un canton breton en 1939-1945 Plouguenast (22)'', Embannadurioù Récits, 2013, pajennoù 316-317</ref>. == Brezhoneg == * 28,0 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 408</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 16 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (8,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez.) == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Trévé monument aux morts en 2021 - noms.jpg|Plakenn ar monumant. </gallery> * Monumant ar re varv, kizellet gant [[Francis Renaud]]; e Leurgêr ar Maerdi emañ, luc’hskeudenn ha kartennoù-post<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=7370 Memorial Genweb]</ref>. * Ouzh ar c'halvar, plakenn an tri rezistant eus ar gumun bet lazhet e penn-kentañ miz [[Eost 1944]], luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=7371 Memorial Genweb]</ref>. <gallery> Manoir de la Ville-Aux-Veneurs 08 2021.jpg|Ar maner. </gallery> * Maner "La Ville-Aux-Veneurs". <gallery> Trévé église saint-Just 2 en 2021.jpg|An iliz katolik. Clocher de trévé.JPG|Tour an iliz katolik. Trévé fontaine et lavoir Saint-Just en 2021.jpg|Ar feunteun. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Yust'' hag e feunteun. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1800 |passo1=200 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2013 |p1=1207 |p2=1217 |p3=1115 |p4=1276 |p5=1345 |p6=1312 |p7=1430 |p8=1628 |mammenn=EBSSA }} == Tud == == Melestradurezh == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Trévé}} == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]] [[Rummad:Argant tapet e tiez-post Aodoù-an-Hanternoz gant tud eus ar Rezistañs]] oau9it9m8x71sywj0h08ex7qypgi0nw 0 38436 2190112 2094590 2026-05-05T11:06:28Z Tanjee 563 2190112 wikitext text/x-wiki [[File:Stamp British East Africa 1890 3a.jpg|left|thumb|upright 0.75|Heol ha kurunenn (1890)]] [[File:Stamp British East Africa 1895 1a6p.jpg|thumb|upright 0.65|Ar rouanez Victoria (1895)]] Anvet e veze « Afrika ar Reter saoz » e fin an XIXvet kantved, trevadenn ar [[Rouantelezh Unanet]] bevennet gant [[Somalia]] (italian), [[Abisinia]] ([[Etiopia]]), [[Ouganda]] hag [[Afrika ar Reter alaman]]. Dindan anv [[Kenya]] e vo anavezet diwezhatoc’h. Ar visionerien gentañ diazezet er vro a gase lizhiri dre hanterouriezh treizhiderion staliet e [[Zanzibar]]. E [[1890]] e krogas burevioù-post [[Mombasa]] ha Lamu da vont en-dro. Goude taolioù-esae bet sevenet gant timbroù Breizh-Veur dreistmoullet ½, 1 ha 4 [[anna]] ez embannas ar velestradurezh timbroù evit bezañ implijet er vro, an heol hag ur gurunenn warno, a-zindan an alc'hwez <small>IMPERIAL BRITISH EAST AFRICA COMPANY</small>, an talvoudegezhioù-gwerzh o vezañ anna ha [[roupi]]. Ur gompagnunezh prevez neuze a oa mestr er vro, ha betek 1895 e padas, ar c'houlz ma teuas da vezañ ur vro warezet gant ar [[Rouantelezh Unanet]] ent-ofisiel. An diouer a dimbroù etre [[1891]] ha [[1895]] a gasas ar servijoù-post da werzhañ timbroù "reizhet" o friz gant ur meneg dornskrivet. Rouez-tre ha kêr-ruz int hiriv. Gant ar statud nevez boulc’het e 1895 e voe aotreet ar post da dreistmoullañ an timbroù kozh gant '''BRITISH EAST AFRICA''' ha '''British East Africa''' war timbroù [[Indez Breizh-Veur]]. D’ar mare-se ec’h emezelas ar warezvro saoz da [[Unvaniezh Postoù ar Bed]]. [[File:Stamp British East Africa 1896 2.5a.jpg|thumb|upright 0.8|2 1/2 anna - 1896]] E [[1896]] ez eus embannet ur rummad a ziskoueze ar Rouanez [[Victoria]], gant ar gerioù <small>BRITISH EAST AFRICA</small>. Pa rae diouer e [[1897]] e mouler an hevelep dreistmoulladur war timbroù [[Zanzibar]] evit erlec’hiañ timbroù Impalaeriezh an [[Indez]]. Burevioù-post nevez a voe digoret war vord ul linenn hent-houarn a oa krog da sevel e [[1896]] evit aesaat al liammoù etre [[Mombasa]] ha [[Kisoumou]] e-kichen al [[Lenn Victoria]], tizhet e [[1902]]. E [[1901]] e voe teuzet ar velestradurezh postel gant hini an [[Ouganda]], hag e [[1904]] e teuas er-maez timbroù gant an alc’hwez ''East Africa and Uganda Protectorates''' (''Gwarezvro [[Afrika ar Reter hag Ouganda]'']). == Pennadoù kar == *[[Timbroù Afrika ar Reter saoz hag Ouganda]] *[[Timbroù Afrika ar Reter alaman]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Afrika ar Reter saoz, Timbroù]] [[Rummad:Reterafrika|Afrika ar Rerer saoz, Timbroù]] [[Rummad:Ouganda|Afrika ar Reter saoz, Timbroù]] djmaryx0o95y4x5rtkvliet7sgzllk1 0 38475 2190088 2109536 2026-05-05T10:07:20Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190088 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen | Melc'hwed|Limax maximus MHNT.jpg| ''Limax maximus''|}} {{Taxobox Phylum | Mollusca}} {{Taxobox Classis | Gastropoda}} {{Taxobox Ordo | Pulmonata}} {{Taxobox Echu}} '''Melc'hwed''' eo an anv boutin a reer eus ur rummad [[gastropod]]ed gant [[krogenn]] ebet, pe neuze gant ur grogenn dister-kenañ evit reoù ’zo. ==Gwelet ivez== *[[Melc'hwed-krogennek]] ==Liammoù diavaez== * [http://www.arnobrosi.com/slugbio.html Biology of Slugs] * [https://web.archive.org/web/20050404222301/http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/2000/2010.html Ohio State University slug fact sheet] * [https://web.archive.org/web/20070902231443/http://www.fcps.k12.va.us/StratfordLandingES/Ecology/mpages/leopard_slug.htm Leopard Slug Info] * [https://web.archive.org/web/20090515210200/http://www.bbg.org/gar2/topics/wildlife/2006su_turtle.html Eastern Box Turtles eat slugs and snails] * [https://web.archive.org/web/20101227153344/http://www.petsnails.co.uk/species/veronicella_sloanei.html#start Pancake Slug (Veronicella sloanei) Info] * [http://digital.library.unt.edu/permalink/meta-dc-1506:1 Land Slugs and Snails and Their Control (pub. 1959)] hosted by the [https://web.archive.org/web/20071009202026/http://www.library.unt.edu/govinfo/digital-collections UNT Government Documents Department] *[https://web.archive.org/web/20081211105044/http://creatures.ifas.ufl.edu/misc/florida_slugs.htm slugs of Florida] on the [[University of Florida|UF]] / [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]] Featured Creatures Web site [[Rummad:Divellkeineged]] [[Rummad:Blotviled]] 10m61ap2rg95kyygm9lzgioqt79nd07 0 42868 2190086 2187584 2026-05-05T10:05:39Z Tanjee 563 /* Afrika */ 2190086 wikitext text/x-wiki Setu roll ar melestradurezhioù o deus embannet [[Timbr|timbroù]]. == [[Afrika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] *[[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C'heheder C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C'hornaoueg C'hall]] *[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] *[[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] *[[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] *[[Timbroù Afrika ar Reter italian|Afrika ar Reter italian]] *[[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|La Agüera]] *[[Timbroù Anjouan|Anjouan]] *[[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] *[[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] *[[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] *[[Timbroù Ascension|Ascension]] *[[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] *[[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] *[[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] *[[Timbroù Benin|Benin]] *[[Timbroù Biafra|Biafra]] *[[Timbroù Benin|Dahomey]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Cabo Juby]] *[[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] *[[Timbroù Diego-Suárez|Diego-Suárez]] *[[Timbroù Djibouti|Djibouti]] *[[Timbroù Egipt|Egipt]] *[[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt - Burevioù gall]] *[[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Elobey, Annobón ha Corrisco]] *[[Timbroù Enez ar Reünion|Enez ar Reünion]] *[[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] *[[Timbroù Eritrea|Eritrea]] *[[Timbroù Fernando Poo|Fernando Poo]] *[[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] *[[Timbroù Gambia|Gambia]] *[[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] *[[Timbroù Griqualand|Griqualand]] *[[Timbroù Ifni|Ifni]] *[[Timbroù Inhambane|Inhambane]] *[[Timbroù Itron Varia Madagaskar|Itron Varia Madagaskar]] *[[Timbroù Joubaland|Joubaland]] *[[Timbroù Kab ar Spi Mat|Kab ar Spi Mat]] *[[Timbroù Su Kasaï|Su Kasaï]] *[[Timbroù Katanga|Katanga]] *[[Timbroù Kenya hag Ouganda|Kenya hag Ouganda]] *[[Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika|Kenya Ouganda Tanganyika]] *[[Timbroù Kionga|Kionga]] *[[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika|Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]] *[[Timbroù Kongo Frañs|Kongo Frañs]] *[[Timbroù Kongo Grenn|Kongo Grenn]] *[[Timbroù Kongo Velgia|Kongo Velgia]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Republik Demokratel Kongo]] *[[Timbroù Kreizafrika saoz|Kreizafrika saoz]] *[[Timbroù Lagos|Lagos]] *[[Timbroù Lesotho|Lesotho]] *[[Timbroù Lourenço Marques|Lourenço Marques]] *[[Timbroù Maouritania|Maouritania]] *[[Timbroù Maroko spagnol|Maroko spagnol]] *[[Timbroù Mervent Afrika|Mervent Afrika]] *[[Timbroù Moheli|Moheli]] *[[Timbroù Mozambik|Mozambik]] *[[Timbroù Postoù prevez Mozambik|Postoù prevez Mozambik]] *[[Timbroù Namibia|Namibia]] *[[Timbroù Natal|Natal]] *[[Timbroù Niger|Niger]] *[[Timbroù Nosy Be|Nosy Be]] *[[Timbroù Nyasaland|Nyasaland]] *[[Timbroù Obock|Obock]] *[[Timbroù an Oubangi-Chari|Oubangi-Chari]] *[[Timbroù Bro-Orañje|Bro-Orañje]] *[[Timbroù Republik Nevez Suafrika|Republik Nevez Suafrika]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Rio de Oro]] *[[Timbroù Rodezia|Rodezia]] *[[Timbroù Rodezia an Norzh|Rodezia an Norzh]] *[[Timbroù Rodezia ar Su|Rodezia ar Su]] *[[Timbroù Rodezia ha Nyasaland|Rodezia ha Nyasaland]] *[[Timbroù Ruanda-Urundi|Ruanda-Urundi]] *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Sahara ar C'hornôg]] *[[Timbroù Sechelez|Sechelez]] *[[Timbroù Senegal|Senegal]] *[[Timbroù Senegal-Uhel ha Niger|Senegal-Uhel ha Niger]] *[[Timbroù Senegambia ha Niger|Senegambia ha Niger]] *[[Timbroù Somalia|Somalia]] *[[Timbroù Somalia italian|Somalia italian]] *[[Timbroù Somaliland saoz|Somaliland saoz]] *[[Timbroù Soudan c'hall|Soudan c'hall]] *[[Timbroù Stellaland|Stellaland]] *[[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Stadoù emren Suafrika]] *[[Timbroù Swaziland|Swaziland]] *[[Timbroù Tanganyika|Tanganyika]] *[[Timbroù Tchad|Tchad]] *[[Timbroù Tete|Tete]] *[[Timbroù Transvaal|Transvaal]] *[[Timbroù Tripolitania|Tripolitania]] *[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Zair]] *[[Timbroù Zambezia|Zambezia]] *[[Timbroù Zambia|Zambia]] *[[Timbroù Zanzibar - Burevioù gall|Zanzibar - Burevioù gall]] *[[Timbroù Zanzibar|Zanzibar]] *[[Timbroù Zoulouland|Zoulouland]] </div> == [[Amerika]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antigua|Antigua]] *[[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] *[[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] *[[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] *[[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] *[[Timbroù Aruba|Aruba]] *[[Timbroù Bahamas|Bahamas]] *[[Timbroù Barbuda|Barbuda]] *[[Timbroù Belize|Belize]] *[[Timbroù Bermuda|Bermuda]] *[[Timbroù Bolivia|Bolivia]] *[[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] *[[Timbroù Chile|Chile]] *[[Timbroù Corrientes|Corrientes]] *[[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] *[[Timbroù Curaçao|Curaçao]] *[[Timbroù Dominika|Dominika]] *[[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] *[[Timbroù Greunland|Greunland]] *[[Timbroù Guatemala|Guatemala]] *[[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] *[[Timbroù Gwiana c'hall|Gwiana c'hall]] *[[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] *[[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh Veur]] *[[Timbroù Inini|Inini]] *[[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] *[[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur|Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] *[[Timbroù Inizi Maloù|Inizi Maloù]] *[[Timbroù Jamaika|Jamaika]] *[[Timbroù Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver|Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver]] *[[Timbroù Martinik|Martinik]] *[[Timbroù Montserrat|Montserrat]] *[[Timbroù Nevis|Nevis]] *[[Timbroù Panama|Panama]] *[[Timbroù Paraguay|Paraguay]] *[[Timbroù Perou|Perou]] *[[Timbroù Enez ar Priñs-Edward|Enez ar Priñs-Edward]] *[[Timbroù Sant Kitts|Sant Kitts]] *[[Timbroù Sant Kitts ha Nevis|Sant Kitts ha Nevis]] *[[Timbroù Santez-Lusia|Santez-Lusia]] *[[Timbroù Sant-Martin|Sant-Martin]] *[[Timbroù Sant-Pêr-ha-Mikelon|Sant-Pêr-ha-Mikelon]] *[[Timbroù Skos Nevez|Skos Nevez]] *[[Timbroù Stadoù-Unanet Kolombia|Stadoù-Unanet Kolombia]] *[[Timbroù Surinam|Surinam]] *[[Timbroù Tobago|Tobago]] *[[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Inizi Turks ha Caicos]] </div> == [[Antarktika]] hag all == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] *[[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall|Antarktika - Tiriad Bro-C'hall]] *[[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika - Tiriad Zeland-Nevez]] *[[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] *[[Timbroù Saint Helena|Saint Helena]] *[[Timbroù Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]] </div> == [[Azia]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abc'hazia|Abc'hazia]] *[[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] *[[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] *[[Timbroù Armenia|Armenia]] *[[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] *[[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] *[[Timbroù Bangkok|Bangkok]] *[[Timbroù Bamra|Bamra]] *[[Timbroù Barwani|Barwani]] *[[Timbroù Batoum|Batoum]] *[[Timbroù Bhopal|Bhopal]] *[[Timbroù Bhor|Bhor]] *[[Timbroù Bijawar|Bijawar]] *[[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]] *[[Timbroù Bouchir|Bouchir]] *[[Timbroù Brunei|Brunei]] *[[Timbroù Bundi|Bundi]] *[[Timbroù Chamba|Chambâ]] *[[Timbroù Datia|Datia]] *[[Timbroù Dhâr|Dhâr]] *[[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] *[[Timbroù Faridkot|Faridkot]] *[[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)]] *[[Timbroù Gwalior|Gwalior]] *[[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Holkar|Holkar]] *[[Timbroù Hong Kong|Hong Kong]] *[[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] *[[Timbroù Idar|Idar]] *[[Timbroù Indez Breizh-Veur|Indez Breizh-Veur]] *[[Timbroù Indez-Sina c'hall|Indez-Sina c'hall]] *[[Timbroù Jaipour|Jaipour]] *[[Timbroù Jasdan|Jasdan]] *[[Timbroù Jhalawar|Jhalawar]] *[[Timbroù Jhind|Jhind]] *[[Timbroù Kazac'hstan|Kazac'hstan]] *[[Timbroù Kedah|Kedah]] *[[Timbroù Kiav-Tchou|Kiav-Tchou]] *[[Timbroù Kirgizstan|Kirgizstan]] *[[Timbroù Kochin-Sina|Kochin-Sina]] *[[Timbroù Labuan|Labuan]] *[[Timbroù Las Bela|Las Bela]] *[[Timbroù Inizi Maldivez|Inizi Maldivez]] *[[Timbroù Manchukuo|Manchukuo]] *[[Timbroù Morvi|Morvi]] *[[Timbroù Nabha|Nabha]] *[[Timbroù Nandgam|Nandgam]] *[[Timbroù Nowanuggur|Nowanuggur]] *[[Timbroù Orcha|Orcha]] *[[Timbroù Pakhoi|Pakhoi]] *[[Timbroù Pakistan|Pakistan]] *[[Timbroù Patiala|Patiala]] *[[Timbroù Penang|Penang]] *[[Timbroù Perak|Perak]] *[[Timbroù Perlis|Perlis]] *[[Timbroù Pounch|Pounch]] *[[Timbroù Rajpipla|Rajpipla]] *[[Timbroù RSKS Treuzkaokazek|RSKS Treuzkaokazek]] *[[Timbroù Inizi Ryūkyū|Inizi Ryūkyū]] *[[Timbroù Sabah|Sabah]] *[[Timbroù Sina – Burevioù alaman|Sina – Burevioù alaman]] *[[Timbroù Sina - Burevioù gall|Sina - Burevioù gall]] *[[Timbroù Sina - Burevioù italian|Sina - Burevioù italian]] *[[Timbroù Sina – Burevioù rusian|Sina – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Sina - Burevioù saoz|Sina - Burevioù saoz]] *[[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]] *[[Timbroù Soruth|Soruth]] *[[Timbroù Tadjikistan|Tadjikistan]] *[[Timbroù Tibet|Tibet]] *[[Timbroù Timor ar Reter|Timor ar Reter]] *[[Timbroù Touva|Touva]] *[[Timbroù Travancore|Travancore]] *[[Timbroù Turkmenistan|Turkmenistan]] *[[Timbroù Viet Nam ar Su|Viet Nam ar Su]] *[[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]] </div> == [[Europa (kevandir)|Europa]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn - Impalaeriezh]] *[[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar]] *[[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] *[[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Prantad 1945-1949]] *[[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg]] *[[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] *[[Timbroù Aldernez|Aldernez]] *[[Timbroù Allenstein|Allenstein]] *[[Timbroù Andorra|Andorra]] *[[Timbroù Arad|Arad]] *[[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] *[[Timbroù Aunus|Aunus]] *[[Timbroù Baden|Baden]] *[[Timbroù Barcelona|Barcelona]] *[[Timbroù Bavaria|Bavaria]] *[[Timbroù Belarus|Belarus]] *[[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] *[[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] *[[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] *[[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] *[[Timbroù Brunswick|Brunswick]] *[[Timbroù Campione|Campione]] *[[Timbroù Danzig|Danzig]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] *[[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] *[[Timbroù Epira|Epira]] *[[Timbroù Euskal Herria|Euskal Herria]] *[[Timbroù Fiume|Fiume]] *[[Timbroù Galitsia|Galitsia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Gres - Burevioù gall]] *[[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] *[[Timbroù Hamburg|Hamburg]] *[[Timbroù Hannover|Hannover]] *[[Timbroù Heligoland|Heligoland]] *[[Timbroù Ikaria|Ikaria]] *[[Timbroù Ingria|Ingria]] *[[Timbroù an Inizi Åland|Inizi Åland]] *[[Timbroù Inizi Mor Egea|Inizi Mor Egea]] *[[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] *[[Timbroù Inizi Mor Ionian|Inizi Mor Ionian]] *[[Timbroù Istria|Istria]] *[[Timbroù Republik Sokial Italia|Republik Sokial Italia]] *[[Timbroù Italia|Italia]] *[[Timbroù Iwerzhon|Iwerzhon]] *[[Timbroù Jerzenez|Jerzenez]] *[[Timbroù Jibraltar|Jibraltar]] *[[Timbroù Karelia|Karelia]] *[[Timbroù Karintia|Karintia]] *[[Timbroù Katalonia|Katalonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Kavala]] *[[Timbroù Kengevread Norzh Alamagn|Kengevread Norzh Alamagn]] *[[Timbroù Keoded Dieub Lubeck|Keoded Dieub Lubeck]] *[[Timbroù Kiprenez|Kiprenez]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù aostrian|Kreta - Burevioù aostrian]] *[[Timbroù Kreta - Burevioù gall|Kreta - Burevioù gall]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù italian|Kreta - Burevioù italian]] *[[Timbroù Kreta – Burevioù rusian|Kreta – Burevioù rusian]] *[[Timbroù Kroatia|Kroatia]] *[[Timbroù Lemnos|Lemnos]] *[[Timbroù Liechtenstein|Liechtenstein]] *[[Timbroù Lituania|Lituania]] *[[Timbroù Bro-Ljubljana|Bro-Ljubljana]] *[[Timbroù Rouantelezh Lombardia-Veneto|(Rouantelezh) Lombardia-Veneto]] *[[Timbroù Makedonia|Makedonia]] *[[Timbroù Manav|Manav]] *[[Timbroù Marienwerder|Marienwerder]] *[[Timbroù Mecklenbourg|Mecklenbourg]] *[[Timbroù Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg|Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Lituania|Memel]] *[[Timbroù Modena|Modena]] *[[Timbroù Moldova|Moldova]] *[[Timbroù Montenegro|Montenegro]] *[[Timbroù Oldenburg|Oldenburg]] *[[Timbroù Parma|Parma]] *[[Timbroù Polonia|Polonia]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Port Lagos]] *[[Timbroù Portugal|Portugal]] *[[Timbroù Prusia|Prusia]] *[[Timbroù Roenland-Pfalz|Roenland-Pfalz]] *[[Timbroù Romagna|Romagna]] *[[Timbroù Roumelia ar Reter|Roumelia ar Reter]] *[[Timbroù Saarland|Saarland]] *[[Timbroù Saksonia|Saksonia]] *[[Timbroù Samos|Samos]] *[[Timbroù Sardigna|Sardigna]] *[[Timbroù Enez Saseno|(Enez) Saseno]] *[[Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia|(Rouantelezh) an Div Sikilia]] *[[Timbroù Slovenia|Slovenia]] *[[Timbroù Slovakia|Slovakia]] *[[Timbroù Spagn|Spagn]] *[[Timbroù Stadoù ar Pab|Stadoù ar Pab]] *[[Timbroù Sveden|Sveden]] *[[Timbroù Tiriad Dieub Trieste|Tiriad Dieub Trieste]] *[[Timbroù Thessalia|Thessalia]] *[[Timbroù Thüringen|Thüringen]] *[[Timbroù Thurn ha Taksis|Thurn ha Taksis]] *[[Timbroù Toskana|Toskana]] *[[Timbroù Udine|Udine]] *[[Timbroù Ukraina ar C'hornaoueg|Ukraina ar C'hornaoueg]] *[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Vathy]] *[[Timbroù Venezia Giulia|Venezia Giulia]] *[[Timbroù Wenden|Wenden]] *[[Timbroù Württemberg|Württemberg]] *[[Timbroù Zadar|Zadar]] </div> == [[Okeania]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] *[[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] *[[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] *[[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] *[[Timbroù Gilbert hag Ellice|Gilbert hag Ellice]] *[[Timbroù Enez ar Gouraleg Vras|Enez ar Gouraleg Vras]] *[[Timbroù Guam|Guam]] *[[Timbroù Hawaii|Hawaii]] *[[Timbroù an Inizi Karolina|Inizi Karolina]] *[[Timbroù Kiribati|Kiribati]] *[[Timbroù Inizi Mariana|Inizi Mariana]] *[[Timbroù Inizi Marshall|Inizi Marshall]] *[[Timbroù Mikronezia|Mikronezia]] *[[Timbroù Nauru|Nauru]] *[[Timbroù Niue|Niue]] *[[Timbroù Palau|Palau]] *[[Timbroù Penrhyn|Penrhyn]] *[[Timbroù Inizi Pitcairn|Inizi Pitcairn]] *[[Timbroù Queensland|Queensland]] *[[Timbroù Rarotonga|Rarotonga]] *[[Timbroù Inizi Salomon|Inizi Salomon]] *[[Timbroù Tahiti|Tahiti]] *[[Timbroù Tasmania|Tasmania]] *[[Timbroù Tiriadoù gall Okeania|Tiriadoù gall Okeania]] *[[Timbroù Tuvalu|Tuvalu]] *[[Timbroù Victoria|Victoria]] *[[Timbroù Wallis-ha-Futuna|Wallis-ha-Futuna]] *[[Timbroù Zeland-Nevez|Zeland-Nevez]] </div> == [[Reter-Kreiz]] == <div style="column-count:5;"> *[[Timbroù Abou Dhabi|Abou Dhabi]] *[[Timbroù Aden|Aden]] *[[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] *[[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] *[[Timbroù Dubai|Dubai]] *[[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Emirelezhioù Arab Unanet]] *[[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] *[[Timbroù Kastellórizo|Kastellórizo]] *[[Timbroù Katar|Katar]] *[[Timbroù Kilikia|Kilikia]] *[[Timbroù Kurdistan|Kurdistan]] *[[Timbroù Manama|Manama]] *[[Timbroù Enez Rouad|Enez Rouad]] *[[Timbroù ar Sav-Heol|Sav-Heol - Burevioù estren]] *[[Timbroù Smyrna|Smyrna]] *[[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] *[[Timbroù Tiriad an Alawited|Tiriad an Alawited]] *[[Timbroù Treuzjordania|Treuzjordania]] *[[Timbroù Yemen|Yemen]] *[[Timbroù Yemen an Norzh|Yemen an Norzh]] *[[Timbroù Yemen ar Su|Yemen ar Su]] </div> == Pennad kar == *[[Istor an timbroù]] [[Rummad:Timbrouriezh]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro| ]] ax9ncybvwposmnaq7ghj4a5f64ri7kt 0 60701 2189926 2000864 2026-05-04T14:11:11Z Dishual 612 2189926 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Arturo Gatti 24 November 2002.jpg|thumb|right|Arturo Gatti.]] '''Arturo Gatti''' a oa bet ganet e [[1972]] en [[Italia]] ha marvet e [[2009]] e [[Brazil]]. Ur c'hoarier [[boks]] e oa, eus [[Kanada]]. Betek [[2007]] en deus bokset. Kavet e voe marv e kambr e leti e Brazil e 2009. En em lazhet e oa hervez enklask ar polis. {{DEFAULTSORT:Gatti, Arturo}} [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Tud Kanada]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:Marvioù 2009]] i9uuk2knqgt53681tj1n20uocaifb6k 2189927 2189926 2026-05-04T14:11:20Z Dishual 612 2189927 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Arturo Gatti''' a oa bet ganet e [[1972]] en [[Italia]] ha marvet e [[2009]] e [[Brazil]]. Ur c'hoarier [[boks]] e oa, eus [[Kanada]]. Betek [[2007]] en deus bokset. Kavet e voe marv e kambr e leti e Brazil e 2009. En em lazhet e oa hervez enklask ar polis. {{DEFAULTSORT:Gatti, Arturo}} [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Tud Kanada]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:Marvioù 2009]] 6w3aa48ohf2hbj37ffg1e9aq1agdyqp 2189931 2189927 2026-05-04T14:16:06Z Dishual 612 2189931 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Arturo Gatti''' a oa bet ganet e [[1972]] en [[Italia]] ha marvet e [[2009]] e [[Brazil]]. Ur c'hoarier [[boks]] e oa, eus [[Kanada]]. Betek [[2007]] en deus bokset. Marvet eo en un doare iskis e 2009. E wreg braziliat a oa bet harzet evit e vuntr, ha dieubet goude ur [[skej-korf]] e Brazil hag a embanne e oa marvet goude un [[emlazh]]. Kaset e oa bet da benn skejoù-korf [[stadunanat]] ha [[Kanada|kanadian]] met ne oant ket savet a-du gant ar penaos e oa marvet Gatti<ref name="cbc-coroner" /> ha kavet e oa bet prouennoù eus ur choant mervel dre emlazh.<ref name="cbc-fifth">{{cite news |title=Arturo Gatti's suicidal past revealed |url=https://www.cbc.ca/news/canada/arturo-gatti-s-suicidal-past-revealed-1.1110932 |date= September 23, 2011 |publisher=[[CBC News]]}}</ref> E miz Here 2025, e vab, Arturo Gatti Jr., a oa emlazhet dre en em [[kroug|grougañ]], oadet e oa a 17 vloaz. {{DEFAULTSORT:Gatti, Arturo}} [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Tud Kanada]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:Marvioù 2009]] 8gljkdqj51ts6c9rho4kpau3tu9cif1 2189932 2189931 2026-05-04T14:16:24Z Dishual 612 2189932 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Arturo Gatti''' a oa bet ganet e [[1972]] en [[Italia]] ha marvet e [[2009]] e [[Brazil]]. Ur c'hoarier [[boks]] e oa, eus [[Kanada]]. Betek [[2007]] en deus bokset. Marvet eo en un doare iskis e 2009. E wreg braziliat a oa bet harzet evit e vuntr, ha dieubet goude ur [[skej-korf]] e Brazil hag a embanne e oa marvet goude un [[emlazh]]. Kaset e oa bet da benn skejoù-korf [[stadunanat]] ha [[Kanada|kanadian]] met ne oant ket savet a-du gant ar penaos e oa marvet Gatti ha kavet e oa bet prouennoù eus ur choant mervel dre emlazh.<ref name="cbc-fifth">{{cite news |title=Arturo Gatti's suicidal past revealed |url=https://www.cbc.ca/news/canada/arturo-gatti-s-suicidal-past-revealed-1.1110932 |date= September 23, 2011 |publisher=[[CBC News]]}}</ref> E miz Here 2025, e vab, Arturo Gatti Jr., a oa emlazhet dre en em [[kroug|grougañ]], oadet e oa a 17 vloaz. {{DEFAULTSORT:Gatti, Arturo}} [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Tud Kanada]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:Marvioù 2009]] t3cfd3drqxy8k09xhbuol3s3xb2pi0s 2189933 2189932 2026-05-04T14:16:55Z Dishual 612 2189933 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Arturo Gatti''' a oa bet ganet e [[1972]] en [[Italia]] ha marvet e [[2009]] e [[Brazil]]. Ur c'hoarier [[boks]] e oa, eus [[Kanada]]. Betek [[2007]] en deus bokset. Marvet eo en un doare iskis e 2009. E wreg braziliat a oa bet harzet evit e vuntr, ha dieubet goude ur [[skej-korf]] e Brazil hag a embanne e oa marvet goude un [[emlazh]]. Kaset e oa bet da benn skejoù-korf [[stadunanat]] ha [[Kanada|kanadian]] met ne oant ket savet a-du gant ar penaos e oa marvet Gatti ha kavet e oa bet prouennoù eus ur choant mervel dre emlazh.<ref name="cbc-fifth">{{cite news |title=Arturo Gatti's suicidal past revealed |url=https://www.cbc.ca/news/canada/arturo-gatti-s-suicidal-past-revealed-1.1110932 |date= September 23, 2011 |publisher=[[CBC News]]}}</ref> E miz Here 2025, e vab, Arturo Gatti Jr., a oa emlazhet dre en em [[kroug|grougañ]], oadet e oa a 17 vloaz. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Gatti, Arturo}} [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Tud Kanada]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] [[Rummad:Marvioù 2009]] 75499f8a5a6qiidpzudg7ko89njhgt0 0 76801 2189902 2179126 2026-05-04T12:56:08Z Ziv 76088 ([[c:GR|GR]]) [[File:Donna velata.jpg]] → [[File:La velada, por Rafael.jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 2189902 wikitext text/x-wiki Ur '''poltred''' zo un oberenn hag a denn da livañ pe da zeskrivañ neuz pe personelezh un den. Gallout a ra bezañ un oberenn lennegel kenkoulz hag ul livadur pe un dremmwel. =={{XVvet kantved}}== *''Bukit war ar skeudenn evit lenn an alc'hwez'' <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Masaccio 032.jpg|''Paotr yaouank<br>gwelet a-gostez''<br>[[Masaccio]]<br>''c.'' [[1425]] Jan van Eyck 093.jpg|''Paotr e jenofl''<br>[[Jan van Eyck|Van Eyck]]<br>''c.'' [[1435]] Eyck Margaret.jpg|''Magarete van Eyck''<br>Van Eyck<br>''c.'' [[1439]] Petrus Christus 007.jpg|''Poltred<br>ur manac'h''<br>[[Petrus Christus]]<br>''c.'' [[1446]] </gallery> <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Petrus Christus, Portrait of a young girl.jpg|''Poltred ur<br>plac'h yaouank''<br>Petrus Christus<br>''c.'' [[1446]] Sandro Botticelli 066.jpg|''[[Simonetta Vespucci]]''<br>[[Sandro Botticelli|Botticelli]]<br>''c.'' [[1476]]-[[1480|80]] Leonardo da Vinci - Lady with an Ermine.jpg|''[[Cecilia Gallerani]],<br>[[Itron an Erminig]]''<br>[[Leonardo da Vinci]]<br>''c.'' [[1483]]-[[1490|90]] </gallery> =={{XVIvet kantved}}== <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Young Man Apple.jpg|''Paotr yaouank e aval''<br>[[Raffaello Sanzio|Raffaello]]<br>[[1505]] Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg|''[[Mona Lisa]]''<br>Da Vinci<br>[[1503]]-[[1506|6]] Tizian 080.jpg|''Poltred ur Venezian''<br>[[Tizian]]<br>[[1507]] Pope_Julius_II.jpg|''Ar [[pab]] [[Jul II]]''<br>Raffaello<br>[[1511]]-[[1512|12]] Hans Baldung 021.jpg|''Ar c'hont Loeiz Löwenstein''<br>[[Hans Baldung|Baldung]]<br>[[1513]] La velada, por Rafael.jpg|''Donna Velata''<br>Raffaello<br>''c.'' [[1514]]-[[1515|15]] </gallery> <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Baldassare_Castiglione,_by_Raffaello_Sanzio,_from_C2RMF_retouched.jpg|''[[Poltred Baldassare Castiglione|Baldassare Castiglione]]''<br>Raffaello<br>[[1514]]-[[1515|15]] Jean Clouet 001.jpg|''[[Frañsez Iañ (Bro-C'hall)|François Ier]]''<br>[[Jean Clouet|Clouet]]<br>[[1524]] Katharina-v-Bora-1526-1.jpg|''[[Katharina von Bora]]''<br>[[Lucas Cranach kozh|Cranach an Henañ]]<br>''c.'' [[1526]] Martin_Luther,_1529.jpg|''[[Martin Luther]]''<br>Cranach an Henañ<br>[[1529]] Albrecht-von-Brandenburg-2.jpg|''Albrecht von<br>Brandenburg''<br>Cranach an Henañ<br>''c.'' [[1529]] Tizian - Porträt der Isabella d'Este.jpg|''[[Isabella d'Este]]''<br>[[Tizian]]<br>[[1534]]-[[1536]] Guillaume Budé by Jean Clouet.jpg|''[[Guillaume Budé]]''<br>[[Clouet]]<br>[[1536]] </gallery> <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Christoph Amberger 004.jpg|''Poltred ur vaouez''<br>[[Christoph Amberger|Amberger]]<br>''c.'' [[1545]] Lucrezia Panciatichi by Angelo Bronzino.jpg|''[[Lucrezia Panciatichi]]''<br>[[Agnolo Bronzino|Bronzino]]<br>[[1540]] Angelo Bronzino 055.jpg|''Lodovico Capponi''<br>Bronzino<br>[[1550]]-[[1555|55]] Portrait of the Cosmographer Sebastien Munster WGA.jpg|''[[Sebastian Münster]]''<br>[[Amberger]]<br>''c.'' [[1552]] Juan Pantoja de la Cruz - Infanta Isabella Clara Eugenia of Spain.jpg|''La infanta<br>Isabel Clara Eugenia''<br>[[Juan Pantoja de la Cruz|Pantoja de la Cruz]]<br>[[1599]] </gallery> =={{XVIIvet kantved}}== <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Frans Hals - Portrait of a Man Holding a Skull.JPG|''Den o terc'hel<br>ur c'hlopenn''<br>[[Frans Hals|Hals]]<br>''c.'' [[1611]] Portrait of George Villiers, 1st Duke of Buckingham (by Peter Paul Rubens).jpg|''George Villiers,<br>1{{añ}} dug<br>Buckingham''<br>[[Pieter Pauwel Rubens|Rubens]]<br>c. [[1623]] </gallery> =={{XIXvet kantved}}== <gallery mode="packed-hover" perrow="4" heights="220px"> Anne-Louis Girodet-Trioson 006.jpg|''[[François-René de Chateaubriand|Chateaubriand]]''<br>[[Anne-Louis Girodet-Trioson|Girodet-Trioson]]<br>''c.'' [[1808]]-[[1810|10]] Friedrich Overbeck 010.jpg|''Al livour [[Franz Pforr]]''<br>[[Johann Friedrich Overbeck|Overbeck]]<br>[[1810]] Francesco Hayez 020.jpg|''Ephraïm''<br>[[Francesco Hayez|Hayez]]<br>[[1842]]-[[1844|44]] Thomas_Dilward_-_Brady-Handy.jpg|''[[Thomas Dilward]]''<br>[[Mathew Brady|Brady]]<br>Luc'hsk. ''c.'' [[1860]] </gallery> <gallery mode="packed-hover" heights="220px"> Auguste Renoir Monsieur Fournaise.jpg|''Monsieur Fournaise''<br>[[Pierre-Auguste Renoir|Renoir]]<br>[[1875]] Homme à la pipe, par Paul Cézanne, Musée de l'Ermitage.jpg|''Paotr e gorn-butun''<br>[[Paul Cézanne|Cézanne]]<br>''c.'' [[1890]]-[[1892|92]] Paul_Gauguin_102.jpg|''Suzanne<br>Bambridge''<br>[[Paul Gauguin|Gauguin]]<br>[[1891]] </gallery> =={{XXvet kantved}}== <gallery mode="packed-hover"heights="220px"> August Macke 038.jpg|''Poltred gant un aval''<br>[[August Macke|Macke]]<br>[[1909]] </gallery> [[Rummad:Liverezh]] ot60bphr0upr0gjhuay2rj8x1gdwdyz 0 81421 2190110 2139123 2026-05-05T10:34:27Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190110 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sonerezh (arzour) | karta = strollad | anv = Mercury Rev | alias = | skeudenn = [[Skeudenn:MercuryRev.jpg|280px]] | alc'hwez = Mercury Rev e Kopenhagen, Danmark, 2008 | logo = | bro orin = [[Buffalo]], [[New York]], [[SUA]] | bloavezhioù = 1989-bremañ | doare = [[Alternative rock]]<br>[[Art rock]]<br>[[Dream pop]] | label = [[Jungle Records]], [[Rough Trade Records]], [[Columbia Records]], [[Beggars Banquet Records]], [[V2 Records]], [[Yep Roc Records]] | izili = [[Jonathan Donahue]]<br/>[[Grasshopper (musician)|Grasshopper]]<br/>Jeff Mercel<br/>Carlos Anthony Molina<br/>[[Dave Fridmann]] | izili bet = [[David Baker (singer)|David Baker]]<br/>Suzanne Thorpe<br/>Jimy Chambers<br/>[[Justin Russo]]<br/>[[Jason Sebastian Russo|Jason Russo]]<br/>Adam Snyder<br/>Paul Dillon | endro = | lec'hienn = http://www.mercuryrev.com }} '''Mercury Rev''' a zo ur strollad sonerien [[SUA|stadunanat]], bet savet e [[1989]] e [[Buffalo, New York]].<ref name="Bio">[https://web.archive.org/web/20090225112533/http://www.mercuryrev.com/bio.html Official Band Bio], ''MercuryRev.com''</ref> Er penn-kentañ e oa ennañ David Baker (kan), Jonathan Donahue (kan, gitar), Sean Mackowiak lesanvet Grasshopper" (gitar, treujenn-gaol), [[Suzanne Thorpe]] ([[fleüt]]), [[Dave Fridmann]] ( gitar boud) ha [[Jimy Chambers]] (taboulinoù). ==Istor== E pladennoù kentañ Mercury Rev e klever dreist-holl sonerezh-arnodiñ ha psikedelek, ha tamm-ha-tamm e kemmjont hag e savjont tonioù klaseloc'h. Alies e vez keñveriet Mercury Rev gant [[The Flaming Lips]],<ref name="trouserpress.com">https://web.archive.org/web/20160304063354/http://www.trouserpress.com/entry.php?a=mercury_rev Trouser Press</ref> ha reizh eo pegwir ez eus liammoù etrezo : ur pennadig amzer goude sevel ar strollad ez eas Donahue da seniñ gant Flaming Lips evel eil gitarour war div bladenn enrollet ganto hag abaoe ar bladenn ''[[In a Priest Driven Ambulance]]'' (1990) en deus Dave Fridmann kebroduet holl bladennoù Flaming Lips war-bouez ''[[Transmissions from the Satellite Heart]]'' (1993). Daoust ma voent priziet mat gant ar vurutellerien<ref>http://archivedmusicpress.wordpress.com/2009/02/21/chris-roberts-reviews-mercury-revs-yerself-is-steam-16th-february-1991/ Melody Maker 1991</ref>{{,}}<ref>https://web.archive.org/web/20100923124310/http://www.fastnbulbous.com/mercury_boces.htm Boces Review</ref>{{,}}<ref>http://www.allmusic.com/album/r218547 |AllMusic</ref> ne reas pladennoù kentañ Mercury Rev tamm berzh ebet pe dost ,<ref name="trouserpress.com"/> daoust ma sonjont e-pad [[Lollapalooza]] e [[1993]]. Baker az eas kuit goude o eil pladenn ''[[Boces]]'' he zitl (1993), war zigarez kudennoù etre tud ha diemglev a-fet sonerezh. Da-heul e kemmas sonerezh ar strollad, hag e teuas da vezañ aesoc'h da selaou<ref>http://www.allmusic.com/artist/p13667 Allmusic</ref>. E [[1995]] e lakjont embann ''[[See You on the Other Side (Mercury Rev)|See You on the Other Side]]'' (1995) hag e [[1998]] e teuas er-maez o fladenn vrudetañ, ''[[Deserter's Songs]]'' he zitl, hag a voe meulet gant an holl<ref>[http://www.allmusic.com/album/r377120 Allmusic]</ref>{{,}}<ref>[http://www.fluffhouse.org.uk/musicreviews/album.php?albumid=615 Fluffhouse Music]</ref>{{,}}<ref>[http://www.nme.com/reviews/mercury-rev/203 NME]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20080803005431/http://www.pitchforkmedia.com/article/record_review/19842/Mercury_Rev_Deserters_Songs Pitchfork Media]</ref>{{,}}<ref>https://web.archive.org/web/20141216222207/http://www.ew.com/ew/article/0,,284989,00.html Entertainment Weekly Deserter's Songs Review Sep. 25, 1998</ref>. Er [[Rouantelezh-Unanet]] e voe lakaet da bladenn wellañ ar bloaz gant skipailh ar gelaouenn ''[[NME]]''<ref>https://web.archive.org/web/20100610113318/http://www.rocklistmusic.co.uk/nmeindex.html NME Album of The Year Index</ref> E [[2001]] e voe embannet ''[[All Is Dream]]''. Ar bladenn single "The Dark is Rising" a dizhas 16vet renk an ''Top 40'' e [[Breizh-Veur]]<ref>http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/music/newsid_1785000/1785755.stm The Official UK Top 40, BBC News, 27 a viz Genver 2002</ref>. ''[[The Secret Migration]]'' a voe embannet d'ar 24 a viz Genver 2005. E 2006 e voe embannet an dastumad ''[[The Essential Mercury Rev: Stillness Breathes 1991-2006]]'' ha sonerezh ar film ''Hello Blackbird''. More recently, the band released a pair of albums on September 29, 2008: ''[[Snowflake Midnight]]'', and a free MP3 album of instrumentals, ''[[Snowflake Midnight|Strange Attractor]]''. ==Oberenn== Renk tizhet en ''hit-parade'' e Breizh-Veur : # ===Pladennoù bras=== *''[[Yerself Is Steam]]'' (14 a viz Mae 1991) - #200 (adembannet e 1999) *''[[Boces]]'' (1añ a viz Even 1993) - #43 *''[[See You on the Other Side (Mercury Rev|See You on the Other Side]]'' (9 a viz Gwengolo 1995) - #108 *''[[Deserter's Songs]]'' (29 a viz Gwengolo 1998) - #27 *''[[All Is Dream]]'' (11 a viz Gwengolo 2001) - #11 *''[[The Secret Migration]]'' (24 a viz Genver 2005) - #16 *''[[Snowflake Midnight]]'' (29 a viz Gwengolo 2008) - #52 *''[[Snowflake Midnight|Strange Attractor]]'' (pladenn MP3 digoust da bellgargañ) (29 a viz Gwengolo 2008) * ''The Light in You'' (2015) * ''Bobbie Gentry's The Delta Sweete Revisited'' (2019) * ''Born Horses'' (2024) ===Dastumadegoù, sonerezh filmoù=== * 2006 - ''[[The Essential Mercury Rev: Stillness Breathes 1991-2006]]'' * 2006 - ''Hello Blackbird'' (sonerezh ar film ''Bye Bye Blackbird'') * 2006 - ''Back to Mine'' (dastumet gant Mercury Rev, gant an ton nevez "Cecilla's Lunar Expose") ===Pladennoù EP ha singles=== * 1992 - "Lego My Ego'" (adembannet gant adembannadur "Yerself Is Steam") * 1992 - "Car Wash Hair" * 1992 - "If You Want Me to Stay" * 1993 - "The Hum Is Coming From Her" * 1993 - "Chasing a Bee" * 1993 - "Bronx Cheer" * 1993 - "Something for Joey" * 1995 - "Everlasting Arm" * 1995 - "Young Man's Stride" * 1998 - "[[Goddess on a Hiway]]"#51 * 1998 - "[[Delta Sun Bottleneck Stomp]]" #26 * 1999 - "[[Opus 40 (song)|Opus 40]]" #31 * 1999 - "[[Holes (song)|Holes]]" (Aostralia nemetken) * 1999 - "Goddess on a Hiway" #26 (adembannadur 1999) * 2001 - "Nite and Fog" #47 * 2002 - "The Dark Is Rising" #16 * 2002 - "Little Rhymes" #51 * 2004 - "Secret for a Song" (da bellgargañ nemetken) * 2005 - "In a Funny Way" #28 * 2005 - "Across yer Ocean" #54 * 2008 - "Senses on Fire" * 2009 - "Butterfly's Wings" ===Hag ivez=== *''Acoustic 05'' (2005, [[The Echo Label|Echo]]) - "First Time Mothers Joy" *''[[Ciao My Shining Star: The Songs of Mark Mulcahy]]'' (2009, [[Mezzotint]]) - "Sailors and Animals" ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Liammoù diavaez== {{Commons|category:Mercury Rev}} * [http://www.allmusic.com/artist/p13667 Mercury Rev e lec'hienn Allmusic] * [http://www.worldmusicdatabase.org/profile.php?id=Mercury%20Rev&tag=4gMPa2nuG298gR1 Mercury Rev e lec'hienn WorldMusicDatabase] * [http://www.v2music.com/artists.php?artistID=7 V2Music: Mercury Rev] * [http://www.dailymusicguide.com/Reviews/mercury-rev-butterflys-wings-single-review-07112008-1239.aspx Pennad-barn war 'Butterfly's Wings'] * [https://web.archive.org/web/20111006061525/http://www.podst.ru/?area=posts&id=3055 Silvertone Series #2] Atersadenn e lec'hienn Podstantsiya.ru [[Rummad:Strolladoù sonerezh SUA]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh ar bloavezhioù 1990]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh ar bloavezhioù 2000]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh ar bloavezhioù 2010]] h18xgifddvoselnzjd3ft9ybmygdkf9 0 84814 2189890 2182448 2026-05-04T11:59:32Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2189890 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Poucet1.JPG|thumb|''« Gwelout a rez n'omp ket evit magañ hon bugale ken»''. Skeudenn gant [[Gustave Doré]] en embannadur gallek [[1867]]]] [[Skeudenn:Le Petit Poucet (136547739).jpg|thumb|''« ... pa oa o kerezhout en doa lezet da gouezhañ a-hed an hent ar vein wenn aoa en e c'hodelloù »'', skeudenn gant Gustave Doré.]] [[Skeudenn:Poucet10.jpg|thumb|''« En disant ces mots, il coupa sans balancer la gorge à ses sept filles »'', skeudenn gant Gustave Doré.]] [[Skeudenn:Clouzier - 1697 - Le Petit Poucet.png|thumb|''« Meudig a dostaas ouzh ar Roñfl hag a dennas e heuzoù dousik. »'', skeudenn gant Antoine Clouzier en embannadur gallek 1697.]] '''Istor Meudig''' zo anv ul levr embannet gant [[Al Liamm]] er rummad [[Levrioù ar vugale]] er bloavezhioù 1950, skrid adaozet ar gontadenn c'hallek ''[[Le Petit Poucet]]'', ur gontadenn, pe [[marvailh]], savet gant [[Charles Perrault]] hag a voe embannet el levr ''[[Les Contes de ma Mère l'Oye]]'' en 1697. '''[[Meudig]]''' eo anv brezhonek ar benntudenn. ==Ar marvailh== Emañ an naonegezh oc'h ober he reuz er vro. Ur c'hoadour hag e wreg n'o deus netra ken da zebriñ na da reiñ d'o seizh mab. Un noz, pa oa kousket ar vugale, setu graet o soñj gant an daou bried mont d'ar c'hoad da goll o bugale. Dre chañs e oa Meudig, ar bihanañ, o selaou. Hag eñ diouzh ar beure da gemer meinigoù gwenn da leuskel da gouezhañ war an hent, abalamour dezhañ ha d'e vreudeur da gavout o hent d'ar gêr. ==Orin hag istor== Hañval e seblant gwrizioù marvailh Perrault ouzh re [[Hänsel ha Gretel]] , meneg pe damveneg enne eus naonegezh a reas he reuz en amzer ar roue Loeiz XIV hag etre ar bloavezhioù yen-skorn a voe etre 1687 ha 1717 en Europa. E 1715, bloavezh marv ar roue, e skornas ar stêr Seine e-pad ar goañv hag an douar betek 70 cm donder. Er gontadenn ez euskaoz eus debrién pe bezañ debret. == Levrlennadur == * Calvin Claudel, ''A Study of Two French Tales from Louisiana''. In: ''Southern Folklore Quarterly'' 7, 1943, S. 223–231. * Charles Delain: ''[[s:fr:Les Contes de ma mère l’Oye avant Perrault|Les Contes de ma mère l’Oye avant Perrault]]''. Dentu, Paris 1878. * Paul Delarue, Marie-Louise Ténèze: ''Le conte populaire français, éd. en un seul volume et en fac-sim. des quatre tomes publiés entre 1976 et 1985''. Maisonneuve et Larose, Paris 2002, ISBN 2-7068-1572-8. * Christine Goldberg: ''„The Dwarf and the Giant“ (AT 327B) in Africa and the Middle East''. In: ''Journal of American Folklore'' 116:461, 2003, S. 339–350. * Lois Marin: ''L’ogre de Charles Perrault ou le portrait inversé du roi.''. In: ''L’Ogre. Mélanges pour [[Jacques Le Goff]]''. Gallimard, Paris 1992. * Gaston Paris: ''Le petit poucet et le grande ourse''. Franck, Paris 1875 ([http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1042934 Digitalisat]). * Yvette Saupé: ''Les'' Contes ''de Perrault et la mythologie''. Papers on French Seventeenth Century Literature, Seattle, Tübingen und Paris 1997. * Marc Soriano: ''Les Contes de Perrault. Culture savante et traditions populaires''. Gallimard, Paris 1968. ==Pennadoù kar== * [[Levrioù ar vugale]] ==Liammoù diavaez== * [https://web.archive.org/web/20081116020058/http://www.alalettre.com/perrault-poucet.htm "Le Petit Poucet" gant Charles Perrault (skrid gallek)] * [http://www.bibliboom.com/pages/titres/le-petit-poucet-charles-perrault-livre-audio-gratuit-a-telecharger.html Le Petit Poucet, da glevout e galleg] [[Image:Speaker Icon.svg|20px]] [[Rummad:Contes de ma mère l'Oye|*]] [[Rummad:Levrioù ar vugale]] [[Rummad:Levrioù 1957]] rypuyionxi3rv7syxvceuzm7dn2l9ay 0 85670 2189997 2187680 2026-05-04T23:34:37Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2189997 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''La Bretagne linguistique''}} [[Restr:La Bretagne Linguistique n°14.pdf|dehou|308x308px]] '''''La Bretagne linguistique''''' zo ur gelaouenn c'hallek a yezhoniezh embannet e [[Skol-veur Breizh-Izel]], ma kaver pennadoù savet gant kelennerien vrezhonek eus ar skol-veur-se, [[Nelly Blanchard]], [[Ronan Calvez]], [[Yves Le Berre]], Daniel Le Bris, [[Jean Le Dû]], [[Mannaig Thomas]], ha gant kelennerien eus skolioù-meur all ivez. Embannet eo gant ar [[CRBC]]. == Liammoù diavaez == * [https://www.univ-brest.fr/crbc-editions/fr/page/la-bretagne-linguistique La Bretagne Linguistique], e lec'hienn Skol-Veur Breizh-Izel. * {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20140413232803/http://arbres.iker.cnrs.fr/index.php/La_Bretagne_Linguistique Roll] ar pennadoù embannet e-barzh ''La Bretagne Linguistique'' war lec'hienn ARBRES ar CNRS. {{DEFAULTSORT:Bretagne Linguistique, La}} [[Rummad:Kelaouennoù yezhoniezh]] [[Rummad:Yezhoniezh ar brezhoneg]] jrv0t1jep0kxa8krb9ack2dj1knc2v3 0 100622 2189900 1956645 2026-05-04T12:47:18Z Kestenn 14086 2189900 wikitext text/x-wiki {{Disheñvelout}} '''Hamilton''' zo un anv-lec'h er broioù saoznek, hag un anv-tiegezh. ==Orin== Lavaret e vez e teu eus ar gêriadenn [[Hamilton (Leicestershire)|Hamilton]], e [[Leicestershire]], e [[Bro-Saoz]]. Tud en anv-se a ziazezas en {{XIIIvet kantved}} e [[Lanarkshire]], e [[Bro-Skos]]. Diwar o anv e voe anvet kêr Hamilton, e [[South Lanarkshire]] a-raok 1445. An dud anvet Hamilton hiziv a ziskennfe neuze pe eus an tiegezh a wad uhel, pe eus tud anvet diwar-lerc'h ar gêr. == Lec'hioù == === {{Aostralia}} === * [[Hamilton (New South Wales)]], e Newcastle * [[Hamilton (Queensland)]], e Brisbane * [[Hamilton (South Australia)]] * [[Hamilton (Tasmania)]] * [[Hamilton (Victoria)]] * [[Hamilton Island (Queensland)]] === {{Bermuda}}=== * [[Hamilton (Bermuda)]], kêr-benn ar vro * [[Hamilton Parish (Bermuda)]] === {{Kanada }}=== * [[Hamilton (Ontario)]] ** Hamilton Harbour, anv all [[Burlington Bay]], e [[Lenn Ontario]] * [[Hamilton Island (Nunavut)]] === {{Korea ar Su}}=== * ''Port Hamilton'' anv saoznek kozh [[Geomun-do]] === {{Zeland-Nevez}}=== * [[Hamilton (Zeland-Nevez)]] ==={{Bro-Saoz}}=== * [[Hamilton (Leicestershire)]] ==={{Skos}}=== * [[Hamilton (South Lanarkshire)]], Cadzow pe Cadyou hec'h anv kozh === {{SUA}} === * [[Hamilton (Alabama)]] * [[Hamilton (Kalifornia)]], anv meur a lec'h * Hamilton, hiziv [[Hamilton City (Kalifornia)]] * [[Hamilton (Colorado)]] * [[Hamilton (Georgia)]] * [[Hamilton (Illinois)]] * [[Hamilton (Indiana)]] * [[Hamilton (Clinton County, Indiana)]] * [[Hamilton (Madison County, Indiana)]] * [[Hamilton (Iowa)]] * [[Hamilton (Kansas)]] * [[Hamilton (Kentucky)]] * [[Hamilton (Maryland)]] * [[Hamilton (Massachusetts)]] * [[Hamilton (Michigan)]] * [[Hamilton (Mississippi)]] * [[Hamilton (Missouri)]] * [[Hamilton (Montana)]] * [[Hamilton (Nevada)]] * [[Hamilton Township (Atlantic County, New Jersey)]] * [[Hamilton Township, (Mercer County, New Jersey)]] * [[Hamilton (New York)]] * [[Hamilton (North Carolina)]] * [[Hamilton (North Dakota)]] * [[Hamilton (Ohio)]] * [[Hamilton (Pennsylvania)]] * [[Hamilton (Texas)]] * [[Hamilton (Virginia)]] * [[Hamilton (Washington)]] * [[Hamilton (Wisconsin)]] * [[Hamilton City (Kalifornia)]] == Pennadoù kar == * [[Hamilton's]] * [[Hamilton Township]] * [[Hamiltonian]] == Tud== * [[Hamilton (anv-tud)]] * [[Mary Hamilton]], anv meur a vaouez [[Rummad:lec'hanvadurezh saoznek]] 34thb6s7n0aiyxy7rle4c51eqobzj22 0 102377 2189967 2132691 2026-05-04T15:39:43Z ~2026-26913-61 91366 /* Buhez */ e vez e Gourin 2189967 wikitext text/x-wiki '''Marsel Blanchard''' (1924-2022), Marcel Blanchard e anv kefridiel, zo ur beleg breizhat. Kemer a ra perzh en Emsav katolik hag e koun [[Yann-Vari Perrot]]. ==Buhez== Ganet eo bet e [[Gourin]] e [[1924]] ha beleget e voe e [[1947]]. Da gentañ e voe kelenner e kelenndi [[Santez-Anna-Gwened]]. Dont a reas da vout kure e [[Pondi]] e [[1953]]<ref>Gw. ar pennad gallek er blog ''Ar Gedour mag'' : [http://argedourmag-leblog.hautetfort.com/archive/2011/11/10/abb-marcel-blanchard-quistinic.html Quistinic, l'abbé Blanchard fête ses 40 ans au service de la paroisse]</ref>. Bet eo person [[Kistinid]] e-pad daou-ugent vloaz<ref>Gw. Testennoù gallek a-zivout Marcel Blanchard : [http://paroissedequistinic.blogspot.fr/ Paroisse de Quistinic]</ref>, adalek ar bloavezh 1971. Marsel Blanchard a grouas ''Emglev Beleion Breizh'' e [[1971]], da vare taolioù an [[Front de libération de la Bretagne|FLB]] evit ma vefe dieubet ar veleion vreizhat o doa kemeret perzh enno. E labour en Emsav a voe mirout peadra personel an aotrou Perrot ha kemer perzh en embannadurioù stag ouzh ''[[Unvaniezh Koad Kev]]'' (UKK). Neuze e viras soutanenn Yann-Vari Perrot e-pad hir amzer ha reiñ a ra e destamant da anavezout da izili an UKK bep bloaz. Labouret en deus gant an Emsav katolik, dreist-holl, da lavarout eo gant [[Youenn Olier]], [[Marsel Klerg]], [[Maodez Glanndour]] pe [[Youenn Kraff]]. Lidañ a rae ingal an oferennoù graet da [[Pask|Lun Fask]] evit enoriñ ha kounañ Yann-Vari Perrot ha merzherion iwerzhonat 1916, e [[Skrigneg]]. Harpañ a reas [[Tiegezh Santez Anna]] evit he sevel. Aterset ha fiñvskeudennet eo bet e [[2001]] evit reiñ e desteni a-zivout ar brezhoneg en Iliz hag en Emsav<ref>''Brezhoneg, un siècle de breton, [[Frañs 3]], 2001.</ref>. Marvel a reas d’ar {{deiziad|1|Mae|2022}}<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://avis-de-deces.ouest-france.fr/20220503/marcel-blanchard-2048737/ |title=Marcel Blanchard : avis de décès du 1 mai 2022 |publisher=Ouest France |month=Mae |year=2022}}</ref>{{,}}<ref>{{cite web |url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/quistinic-56310/quistinic-l-abbe-marcel-blanchard-est-decede-3bab1222-cadb-11ec-b0be-cafcdb0203d0 |title=Quistinic. L’abbé Marcel Blanchard est décédé |publisher=Ouest France |month=Mae |year=2022}}</ref>. Emañ e vez e bered Gourin, niverenn E 10. ==Pennadoù== Skrivet en deus Marsel Blanchard un nebeud pennadoù er gelaouenn ''[[Imbourc'h]]'': *Niverenn 160 ''Imbourc'h'', Ebrel 1983, "Emziviz gant Marsel Blanchard" *Niverenn 214 ''Imbourc'h'', Here 1987, "Kenskriverezh gant [[Yann Mikael]] diwar lennadur Deizlevr 1945 Youenn Olier (Kraff, Blanchard, krizder ar Fified), a-berzh Ivon Morvan diwar-benn enkadenn an Iliz, gant Yann Talbot a-zivout Beleion Breizh." (...) ==Daveoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Blanchard, Marsel}} [[Rummad:Beleien Breizh]] [[Rummad:Doueoniourien Breizh]] [[Rummad:Doueoniourien gatolik]] [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1924]] [[Rummad:Marvioù 2022]] 00y5rd68js1emyg5wevps7l4s9wfruf 2189968 2189967 2026-05-04T15:58:23Z Kestenn 14086 VK + tennet danvez nann-holloueziadurel (lec'hiadur resis e vez er vered). A galon, 2189968 wikitext text/x-wiki '''Marsel Blanchard''' (1924-2022), Marcel Blanchard e anv kefridiel, zo ur beleg breizhat. Kemer a rae perzh en Emsav katolik hag e koun [[Yann-Vari Perrot]]. ==Buhez== Ganet eo bet e [[Gourin]] e [[1924]] ha beleget e voe e [[1947]]. Da gentañ e voe kelenner e kelenndi [[Santez-Anna-Gwened]]. Dont a reas da vout kure e [[Pondi]] e [[1953]]<ref>Gw. ar pennad gallek er blog ''Ar Gedour mag'' : [http://argedourmag-leblog.hautetfort.com/archive/2011/11/10/abb-marcel-blanchard-quistinic.html Quistinic, l'abbé Blanchard fête ses 40 ans au service de la paroisse]</ref>. Bet eo person [[Kistinid]] e-pad daou-ugent vloaz<ref>Gw. Testennoù gallek a-zivout Marcel Blanchard : [http://paroissedequistinic.blogspot.fr/ Paroisse de Quistinic]</ref>, adalek ar bloavezh 1971. Marsel Blanchard a grouas ''Emglev Beleion Breizh'' e [[1971]], da vare taolioù an [[Front de libération de la Bretagne|FLB]], evit ma vefe dieubet ar veleion vreizhat o doa kemeret perzh enni. E labour en Emsav a voe mirout peadra personel an aotrou Perrot ha kemer perzh en embannadurioù stag ouzh ''[[Unvaniezh Koad Kev]]'' (UKK). Neuze e viras soutanenn Yann-Vari Perrot e-pad hir amzer ha reiñ a rae e destamant da anavezout da izili an UKK bep bloaz. Labouret en deus gant an Emsav katolik, dreist-holl, da lavarout eo gant [[Youenn Olier]], [[Marsel Klerg]], [[Maodez Glanndour]] ha [[Youenn Kraff]]. Lidañ a rae ingal an oferennoù graet da [[Pask|Lun Fask]] evit enoriñ ha kounañ Yann-Vari Perrot ha merzherion iwerzhonat 1916, e [[Skrigneg]]. Harpañ a reas [[Tiegezh Santez Anna]] evit he sevel. Aterset ha fiñvskeudennet eo bet e [[2001]] evit reiñ e desteni a-zivout ar brezhoneg en Iliz hag en Emsav<ref>''Brezhoneg, un siècle de breton'', [[Frañs 3]], 2001.</ref>. Marvel a reas d’ar {{deiziad|1|Mae|2022}}<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://avis-de-deces.ouest-france.fr/20220503/marcel-blanchard-2048737/ |title=Marcel Blanchard : avis de décès du 1 mai 2022 |publisher=Ouest France |month=Mae |year=2022}}</ref>{{,}}<ref>{{Fr}} {{cite web |url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/quistinic-56310/quistinic-l-abbe-marcel-blanchard-est-decede-3bab1222-cadb-11ec-b0be-cafcdb0203d0 |title=Quistinic. L’abbé Marcel Blanchard est décédé |publisher=Ouest France |month=Mae |year=2022}}</ref>. Emañ e vez e bered Gourin. ==Pennadoù== Skrivet en deus Marsel Blanchard un nebeud pennadoù er gelaouenn ''[[Imbourc'h]]'' : *Niverenn 160 ''Imbourc'h'', Ebrel 1983, "Emziviz gant Marsel Blanchard" *Niverenn 214 ''Imbourc'h'', Here 1987, "Kenskriverezh gant [[Yann Mikael]] diwar lennadur Deizlevr 1945 Youenn Olier (Kraff, Blanchard, krizder ar Fified), a-berzh Ivon Morvan diwar-benn enkadenn an Iliz, gant Yann Talbot a-zivout Beleion Breizh." (...) ==Daveoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Blanchard, Marsel}} [[Rummad:Beleien Breizh]] [[Rummad:Doueoniourien Breizh]] [[Rummad:Doueoniourien gatolik]] [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1924]] [[Rummad:Marvioù 2022]] 3ulmp311aqug58k8lv7ye196sr1991c 2189975 2189968 2026-05-04T17:45:54Z Dishual 612 2189975 wikitext text/x-wiki '''Marsel Blanchard''' (1924-2022), Marcel Blanchard e anv kefridiel, zo ur beleg breizhat. Kemer a rae perzh en Emsav katolik hag e koun [[Yann-Vari Perrot]]. ==Buhez== Ganet eo bet e [[Gourin]] e [[1924]] ha beleget e voe e [[1947]]. Da gentañ e voe kelenner e kelenndi [[Santez-Anna-Gwened]]. Dont a reas da vout kure e [[Pondi]] e [[1953]]<ref>Gw. ar pennad gallek er blog ''Ar Gedour mag'' : [http://argedourmag-leblog.hautetfort.com/archive/2011/11/10/abb-marcel-blanchard-quistinic.html Quistinic, l'abbé Blanchard fête ses 40 ans au service de la paroisse]</ref>. Bet eo person [[Kistinid]] e-pad daou-ugent vloaz<ref>Gw. Testennoù gallek a-zivout Marcel Blanchard : [http://paroissedequistinic.blogspot.fr/ Paroisse de Quistinic]</ref>, adalek ar bloavezh 1971. Marsel Blanchard a grouas ''Emglev Beleion Breizh'' e [[1971]], da vare taolioù an [[Front de libération de la Bretagne|FLB]], evit ma vefe dieubet ar veleion vreizhat o doa kemeret perzh enni. E labour en Emsav a voe mirout peadra personel an aotrou Perrot ha kemer perzh en embannadurioù stag ouzh ''[[Unvaniezh Koad Kev]]'' (UKK). Neuze e viras soutanenn Yann-Vari Perrot e-pad hir amzer ha reiñ a rae e destamant da anavezout da izili an UKK bep bloaz. Labouret en deus gant an Emsav katolik, dreist-holl, da lavarout eo gant [[Youenn Olier]], [[Marsel Klerg]], [[Maodez Glanndour]] ha [[Youenn Kraff]]. Lidañ a rae ingal an oferennoù graet da [[Pask|Lun Fask]] evit enoriñ ha kounañ Yann-Vari Perrot ha merzherion iwerzhonat 1916, e [[Skrigneg]]. Harpañ a reas [[Tiegezh Santez Anna]] evit he sevel. Aterset ha fiñvskeudennet eo bet e [[2001]] evit reiñ e desteni a-zivout ar brezhoneg en Iliz hag en Emsav<ref>''Brezhoneg, un siècle de breton'', [[Frañs 3]], 2001.</ref>. Marvel a reas d’ar {{deiziad|1|Mae|2022}}<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://avis-de-deces.ouest-france.fr/20220503/marcel-blanchard-2048737/ |title=Marcel Blanchard : avis de décès du 1 mai 2022 |publisher=Ouest France |month=Mae |year=2022}}</ref>{{,}}<ref>{{Fr}} {{cite web |url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/quistinic-56310/quistinic-l-abbe-marcel-blanchard-est-decede-3bab1222-cadb-11ec-b0be-cafcdb0203d0 |title=Quistinic. L’abbé Marcel Blanchard est décédé |publisher=Ouest France |month=Mae |year=2022}}</ref>. Emañ e vez e bered Gourin. Ur straed a zo bet badezet Marsel Blanchard e Kistinid. Tabut a zo bet gant nebeut a dud a gave abeg d'e anv rak liammet e oa gant Yann-Vari Perrot <ref> {{fr}} https://www.ouest-france.fr/bretagne/quistinic-56310/quistinic-une-rue-porte-le-nom-de-marcel-blanchard-lelu-jean-pierre-fouille-sinterroge-0887860a-a3a4-11f0-88d6-c86b2eb1402b</ref>. ==Pennadoù== Skrivet en deus Marsel Blanchard un nebeud pennadoù er gelaouenn ''[[Imbourc'h]]'' : *Niverenn 160 ''Imbourc'h'', Ebrel 1983, "Emziviz gant Marsel Blanchard" *Niverenn 214 ''Imbourc'h'', Here 1987, "Kenskriverezh gant [[Yann Mikael]] diwar lennadur Deizlevr 1945 Youenn Olier (Kraff, Blanchard, krizder ar Fified), a-berzh Ivon Morvan diwar-benn enkadenn an Iliz, gant Yann Talbot a-zivout Beleion Breizh." (...) ==Daveoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Blanchard, Marsel}} [[Rummad:Beleien Breizh]] [[Rummad:Doueoniourien Breizh]] [[Rummad:Doueoniourien gatolik]] [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1924]] [[Rummad:Marvioù 2022]] 0ebdsruevw8m62saxprq866eterq7zj 0 102581 2189994 2176209 2026-05-04T22:26:21Z Zumalabe 22708 2189994 wikitext text/x-wiki Setu amañ ur roll eus oberennoù al [[Livouriezh|livour]] [[Spagnoleg|spagnol]] [[Francisco de Zurbarán]]. {|class="sortable wikitable" |- !Taolenn !! Anv !! Bloavezh !! Mentoù!! Mirdi !! Bro |- | [[File:Francisco de Zurbarán - Crucifixion - The Art Institute of Chicago.jpg|100px]] || ''[[Krist war ar Groaz|Cristo en la Cruz]]'' || [[1627]]|| 290 × 168&nbsp;cm || [[Art Institute of Chicago|Art Institute]] ([[Chicago]])<br />||{{USA}} |------- | [[File:San Serapio, por Francisco de Zurbarán.jpg |100px]] || ''[[San Serapio (Zurbarán )|San Serapio]]'' || [[1628]] || 120 × 103&nbsp;cm || Wadsworth Atheneum ([[Hartford (Connecticut)]])<br />||{{USA}} |------- | [[File:Francisco_de_Zurbarán_007.jpg|100px]] || ''[[Exposición del cuerpo de San Buenaventura]]'' (Diskouez korf Sant Buenaventura)|| [[1629]] || 250 × 225&nbsp;cm || [[Mirdi al Louvre]] ([[Pariz]])<br />||{{FRA}} |------- | [[File:Aparición del apóstol San Pedro a San Pedro Nolasco.jpg|100px]] || ''[[Aparición del apóstol san Pedro a san Pedro Nolasco]]'' || [[1629]] || 179 × 223&nbsp;cm || [[Museo del Prado]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------ | [[File:Visión de San Pedro Nolasco.jpg|100px]] || ''[[Visión de San Pedro Nolasco]]'' (Gweledigezh San Pedro Nolasco) || [[1629]] || 179 × 223&nbsp;cm || [[Museo del Prado]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán - Visión del Beato Alonso Rodríguez - Google Art Project.jpg|100px]] || ''[[Visión de San Alonso Rodríguez]]'' || [[1630]] || 266 × 167&nbsp;cm || [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:La Virgen niña en éxtasis, por Francisco de Zurbarán.jpg|100px]] || ''[[Virgen niña en éxtasis]]'' || [[1630]] || 117 × 94&nbsp;cm || [[Metropolitan Museum of Art]] ([[New York]])<br />||{{USA}} |------- | [[File:Francisco_de_Zurbarán_054.jpg|100px]] || ''[[Casa de Nazareth]]'' || [[1630]] || 165 × 230&nbsp;cm || [[Museo de arte de Cleveland|Museum of Art]] ([[Cleveland]])<br />||{{USA}} |------ | [[File:Francisco_de_Zurbarán_031.jpg|100px]] || ''[[Santa Águeda (Zurbarán)|Santa Águeda]]'' || [[1630]]-[[1633]] || 127 × 60&nbsp;cm || [[Museo Fabre]] ([[Montpellier]])<br />||{{Bro-C'hall}} |------ | [[File:Francisco_de_Zurbarán_047.jpg|100px]] || ''[[Santez Marc'harid (Zurbarán)|Santa Margarita]]'' || [[1631]] || 194 × 112&nbsp;cm || [[National Gallery de Londres|National Gallery]] ([[Londrez]])<br />||{{GBR}} |------ | [[File:Francisco de Zurbarán 001.jpg|100px]] || ''[[Apoteosis de Santo Tomás de Aquino]]'' || [[1631]] || 475 × 375&nbsp;cm || [[Museo de Bellas Artes de Sevilla|Museo de Bellas Artes]] ([[Sevilla]])<br />||{{ESP}} |------ | [[File:Francisco de Zurbarán 033.jpg|100px]] || ''[[San Andrés (Zurbarán)|San Andrés]]'' || [[1630]]-[[1632]] || 146 × 60&nbsp;cm || [[Museo de Bellas Artes de Budapest|Szépmüvészeti Múzeum]] ([[Budapest]])<br />||{{HUN}} |------- | [[File:San Hugo en el Refectorio.jpg|100px]] || ''[[San Hugo en el refectorio de los Cartujos]]'' || [[1630]]-[[1635]] || 262 × 307&nbsp;cm || [[Museo de Bellas Artes de Sevilla|Museo de Bellas Artes]] ([[Sevilla]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Francisco_de_Zurbarán_068.jpg|100px]] || ''[[La Inmaculada]]'' || [[1632]] || || [[Museo de Arte de Cataluña]] ([[Barcelona]])<br />|| {{ESP}} |------- | [[File:Bodegón de recipientes (Zurbarán).jpg|100px]] || ''[[Naturaleza muerta con jarra y tazas]]'' || [[1633]] || 46 x 84&nbsp;cm || [[Mirdi ar Prado]] ([[Madrid]])<br />|| {{ESP}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán - Still Life with Lemons, Oranges and a Rose.jpg|100px]] || ''[[Naturaleza muerta con limones, naranjas y taza]]'' || [[1633]] || 60 × 107&nbsp;cm || The Norton Simeon Fondation ([[Los Ángeles]])<br />||{{USA}} |------- | [[File:Muerte de Hércules, por Zurbarán.jpg|100px]] || ''[[Muerte de Hércules]]'' (''Marv [[Herakles]]'') || [[1634]] || 136 × 167&nbsp;cm || [[Mirdi ar Prado]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Hércules lucha con la hidra de Lerna, por Zurbarán.jpg|100px]] || ''[[Hércules lucha contra la hidra de Lerma]]'' || [[1634]] || 133 × 167&nbsp;cm || [[Mirdi ar Prado]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Hércules lucha con el león de Nemea, por Zurbarán.jpg|100px]] || ''[[Hércules lucha con el león de Nemea]]'' || [[1634]] || 151 × 166&nbsp;cm || [[Mirdi ar Prado]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 014.jpg|100px]] || ''[[Defensa de Cádiz contra los ingleses]]'' || [[1634]] || 302 × 323&nbsp;cm || [[Mirdi ar Prado]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 046.jpg|100px]] || ''[[San Lucas como pintor, ante Cristo en la Cruz]]'' || [[1630]] - [[1639]] || 105 × 84&nbsp;cm || [[Mirdi ar Prado]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 006.jpg|100px]] || ''[[Agnus Dei (Zurbarán)|Agnus Dei]]'' || [[1635]]-[[1640]]|| 38 × 62&nbsp;cm || [[Mirdi ar Prado]] ([[Madrid]])<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Cristo y la Virgen en Nazareth.jpg|100px]] || ''[[Cristo y la Virgen de Nazareth]]'' || [[1635]]-[[1640]] || || || |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 035.jpg|100px]] || ''[[Santa Apolonia (Zurbarán)|Santa Apolonia]]'' || [[1636]]|| 113 × 66&nbsp;cm || [[Mirdi al Louvre]] ([[París]])<br />|| {{Bro-C'hall}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 052.jpg|100px]] || '' An [[Degemenn]] '' || [[1638]] || 261 × 175&nbsp;cm || [[Mirdi Grenoble]]<br />|| {{Bro-C'hall}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 005.jpg|100px]] || ''[[Adoración de los pastores (Zurbarán)|Adoración de los pastores]]'' || [[1638]]|| 261 x 175&nbsp;cm || [[Mirdi Grenoble]]<br />||{{Bro-C'hall}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 004.jpg|100px]] || ''[[Adoración de los Magos (Zurbarán)|Adoración de los Magos]]'' || [[1639]] || 261 × 175&nbsp;cm || [[Mirdi Grenoble]]<br />||{{Bro-C'hall}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 050.jpg|100px]] || ''[[Circuncisión (Zurbarán)|Circuncisión]]'' || [[1639]] || 261 × 175&nbsp;cm || [[Mirdi Grenoble]]<br />|| {{Bro-C'hall}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 021.jpg|100px]] || ''[[San Jerónimo flagelado por los ángeles]]'' || [[1639]] || 235 × 290&nbsp;cm || Claustro de los Jerónimos ([[Guadalupe (Cáceres)|Guadalupe]])<br />||{{ESP}} |------ | [[File:Francisco de Zurbarán 023.jpg|100px]] || ''[[La tentación de San Jerónimo]]'' || [[1639]] || 235 x 290&nbsp;cm || Claustro de los Jerónimos ([[Guadalupe (Cáceres)|Guadalupe]])<br />||{{ESP}} |------ | [[File:Bellas Artes Sevilla.jpg|100px]] || ''[[La Virgen de las Cuevas]]'' || [[1655]] || 267 x 320&nbsp;cm || [[Museo de Bellas Artes de Sevilla|Museo de Bellas Artes]] (Sevilla)<br />||{{ESP}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 057.jpg|100px]] || ''[[San Francisco de rodillas con una calavera]]'' || [[1658]] || 64 × 53&nbsp;cm || [[Alte Pinakothek]] ([[München]])<br />||{{Alamagn}} |------- | [[File:Francisco de Zurbarán 056.jpg|100px]] || [[La Virgen niña en oración|María niña]] || [[1660]] || 73,5 × 53,5&nbsp;cm || [[Mirdi ar Peniti]] ([[Sant Petersburg]])<br />||{{bandera2|Rusia}} |------ | [[File:Francisco de Zurbarán 066.jpg|100px]] || ''[[La Inmaculada Concepción]]'' || [[1661]] || 136 x 102&nbsp;cm || [[Szépmüvészeti Múzeum]] ([[Budapest]])<br />||{{HUN}} |- |} En ilizoù pe dastumadoù publik: * ''[[Izabel Portugal|Santa Isabel de Portugal]]'' ([[Museo del Prado]], [[Madrid]]) * ''La Inmaculada Concepción'' (Iliz San Juan Bautista, [[Marchena]], [[proviñs Sevilla]]) * ''Santo Domingo en Soriano'' ([[Iliz Santa María Magdalena (Sevilla)]]) * ''El lienzo de la Verónica'' (Museo Nacional, [[Valladolid]]) * ''Santa Lucía'' (Mirdi an arzoù-kaer, [[Chartres]], Bro-C'hall ) * ''La Anunciación'' (Mirdi an arzoù-kaer, [[Grenoble]], Bro-C'hall ) * ''El descanso durante la huida a Egipto'' (Szépmüvészti Muzeum, [[Budapest]], Hungría) * ''Santa Margarita'' ([[National Gallery]], [[Londrez]], [[Bro-Saoz]]) * ''El lienzo de la Verónica'' (Nationalmuseum, [[Stockholm]], [[Sveden]] ) * ''Los discípulos de Emaús'' (Museo de Bellas Artes, [[México]]) ([https://web.archive.org/web/20050925192437/http://philo.ucdavis.edu/home/cmc/SPA141/ZURBARAN/supper2.html]) * ''Serie de cuadros de los 12 apóstoles'' (Torkad taolennoù diwar-benn an [[Daouzek abostol]]) (Kouent San Francisco, [[Lima]], [[Perou]]) * Peder zaolenn livet gantañ en parrez San Martín de Tours, [[Bollullos de la Mitación]] ([[proviñs Sevilla]]). * ''San Pedro'' (Sant Pêr), Museu Nacional de Arte Antiga, [[Lisboa]], [[Portugal]]. En dastumadoù prevez: * ''San Francisco de rodillas con una calavera'' ( Dastumad Plácido Domingo, [[Madrid]]) * ''El entierro de Santa Catalina'' ( Dastumad Kont Ibarra, [[Sevilla]]) * ''La Rendición de Sevilla'' ( Dastumad Dug Westminster, [[Londrez]], Bro-Saoz) [[Rummad:Livadurioù Zurbarán]] [[Rummad:Rolloù livadurioù|Zurbaran]] ckosbdjb7gpae5bgc8h14u9v4aq7w50 0 106370 2190011 2120209 2026-05-05T07:32:13Z OPAB44 57507 2190011 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} :[[Restr:Confusion colour.svg|20px|]]''Evit '''Kerien''', kumun en Aodoù-an-Arvor e-kichen Boulvriag, gwelet [[Kerien-Boulvriag]].'' <HR noShade> {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kerien | anvOfisiel = ''Querrien'' | skeudenn = TikêrKerien01.JPG | alc'hwez = An ti-kêr | ardamezioù = Blason ville fr Querrien (Finistere).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Skaer|Skaer]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Kemperle|Kemperle]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29230 | cp = 29310 | maer = Stéphane Cado | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 54.01 | hedred = -3.603333 | ledred = 47.858056 | uk = | ubi = 13 | ubr = 172 | lec'hienn web = [http://www.querrien.org/ Ti-kêr] }} '''Kerien''' (distaget {{IPA|[ˈkɛ.rjən]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Kemperle]] e departamant [[Penn-ar-Bed]]. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Ele]] emañ Kerien. == Brezhoneg== ===Ya d'ar brezhoneg=== *D’ar 7 a viz Meurzh 2007 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. <gallery widths="150px" heights="150px" perrow="3"> Skeudenn:Kerien (Skaer) Skol.jpg|Ar skol Skeudenn:Kerien Ti al Lennerien.jpg|Al levraoueg </gallery> *D'ar 17 a viz Here [[2013]] e oa bet kadarnaet gant Ofis Publik ar Brezhoneg e oa bet kaset da benn vat 15 ober gant kumun Kerien ha dre-se tizhet live 2 ar garta ganti hag e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2. *D'an 3 a viz C'Hwevrer 2017 e oa bet lidet ar label 2. ===Deskadurezh=== * E distro-skol 2025 e oa 38 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (43,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. ===Ti-embann=== *[[Ar Granenn]]. == Istor == === [[Henamzer]] === * An hent roman eus [[Vorgium]] (Karaez bremañ) d'ar [[Pouldu]] a dreuze Kerien<ref>[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, (e [[galleg]]), pajennoù 16 ha 17</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Ansquer, kure, Tanguy, Gouil ha Quéméner, beleion evit sikour kofez<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 52.</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * Ar [[bosenn|vosenn]] pe ur c'hleñved-red all a lazhas 330 a dud adalek miz Genver 1870 betek miz C'hwevrer 1871<ref>[http://www.querrien.org/ Lec'hienn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 158 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,58% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=787&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel Bed]] ==== * Mervel a reas 27 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=787&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an 10 a viz Mae 1944 e voe rastellet tud e kêriadenn ''Feunteun-Gaer'' gant an Alamaned; daou anezhe, Édouard Guilchet ha Lucie Cornic, a varvas er c'hampoù-bac'h<ref>"Le Télégramme", 29 a viz Ebrel 2013</ref>. * D'an 11 a viz Gouere 1944, c'hwec'h paotr ag ar [[Rezistañs]], ur milour chomet dianv en o mesk, a zo fuzuilhet nepell diouzh kêriadenn Kerstank-Komboud goude bout bet barnet da varv gant lez-varn al [[Wehrmacht|lu alaman]] er Skol Santez-Barban er [[Ar Faoued|Faoued]]<ref>[http://www.querrien.org/historique-patrimoine.html Lec'hienn ar gumun]</ref>. * D’an 29 a viz Gouere 1944 e kouezh ar [[Feldarcheriezh]] alaman war ur strollad Rezistanted ha milourion eus ur skipailh SAS-Jedburgh e kêriadenn Kerbozeg<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20131220235219/http://www.querrien.org/historique-patrimoine.html Lec’hienn ar gumun]</ref>. Ur major eus Lu ar [[Rouantelezh-Unanet]] eus ar [[Special Air Service]] , Colin Ogden-Smith, hag ar serjant [[Bro-C’hall|gall]], Maurice Miodon eus ar [[Special Air Service]] ha mestr an atant a zo lazhet d’an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>Association Mémoire du canton du Faouët, ''39-45 en Centre-Bretagne'', tome IV, p. 90 Embannadurioù Liv éditions, Le Faouët, ISBN 2844970966</ref>. Ur c’houblad kenlabourerion a zo lakaet d'ar marv un nebeud deizioù war-lerc’h evit bout flatret paotred ar strouezheg da [[Feldarcheriezh|Feldarcherion]] [[Kemperle]]<ref>Rentañ-kont ar serjant Dallow ([[US Army]]) meneget gant Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne 1944-1945'' (pajennoù 94, 96 ha 98), Embannadurioù Astoure, 2998ISBN 978-2-84593-194-0</ref>; [[Skeudenn:UndeneusKerienbetfuzuilhetePorz-Loeizh.JPG|left|thumb|Anv René Le Duigou, unan eus tud Kerien bet fuzuilhet, ouzh monumant [[Porzh-Loeiz]]]] {{clr|left}} * D'an [[23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv tri den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al [[Wehrmacht|lu alaman]]<ref>René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[3 a viz Gwengolo]] [[1954]] en [[Haiphong]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=4359091 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=787&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> KalvarBourc'hKerienSkaer.JPG|Ar c'halvar e-kreiz ar vourc'h IlizkatolikKerienSkaer01.JPG|An iliz katolik, kroget a oa bet d'he sevel e 1740 IlizkatolikKerienSkaer02.JPG|An iliz katolik MonumantdarrefuzuilhetKerienSkaerKerne.JPG|Monumant d'ar re fuzuilhet e Kerstank-Komboud Levraoueg Kerien.jpg|Levraoueg Kerien (bet Chapel Sant-Jozef) </gallery> <gallery> Skeudenn:Monumantd'arrevarvKerienSkaer01.JPG|Monumant ar re varv Skeudenn:Monumantd'arrevarvKerienSkaer02.JPG|Monumant ar re varv </gallery> * Monumant ar re varv e Kergoad, luc'hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113212 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[10 a viz Here]] [[1920]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30331/querrien-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=2372 |p2=2118 |p3=1858 |p4=1759 |p5=1650 |p6=1596 |p7=1659 |p8=1731 |mammenn=EBSSA }} ==Tud== * [[Remi Derrien]] a zo bet beziet eno. ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Dún Mór]] | 1983 |} ==Liammoù diavaez== {{Commonscat|Querrien}} * [http://www.querrien.org/ Lec'hienn ar gumun] *{{br}} [https://archive.ph/20150823123526/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29230 Kerien war lec'hienn Geobreizh] ==Notennoù ha daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] luhxicym603x92uih1f1ix3al5gp3r5 0 109046 2190024 1979668 2026-05-05T08:24:39Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2190024 wikitext text/x-wiki [[Restr:Marianna Madia daticamera 2013.jpg|right|thumb|280px|Marianna Madia]] '''Marianna Madia''' (ganet d'ar [[5 a viz Gwengolo]] [[1980]] e [[Roma]]) zo ur bolitikourez [[italia]]n<ref>[http://roma.corriere.it/roma/notizie/politica/12_dicembre_31/primarie-pd-sel-roma-fassina-in-testa-2113357062360.shtml ''Primarie del Pd, exploit delle donne. Sorpresa Madia: «Dicevano che ero da listino»'']</ref> eus ar [[Partito Democratico]] (Strollad Demokratel Italia). Ministr an Eeunaat hag ar Velestradurezh publik eo abaoe an [[21 a viz C'hwevrer]] [[2014]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-26298038 Italy's PM-designate Matteo Renzi names new cabinet]</ref>. [[Restr:Marianna Madia 2017.png|thumb|Marianna Madia e 2017]] == Buhez == embann a ra bezañ [[katolik]].<ref name="repub">repubblica.it: [https://web.archive.org/web/20181219002844/http://espresso.repubblica.it/plus/articoli/2014/08/21/news/mariana-madia-contro-tutti-1.177438 ''Sfida a sindacati e compagni di partito L'autunno caldo di Marianna Madia'']</ref> == Poltriji == <gallery> Image: Giuramento Marianna Madia.jpg| Marianna Madia, gant ar prezidant [[Giorgio Napolitano]] hag ar c'hentañ ministr [[Matteo Renzi]]. </gallery> == Skridoù == * ''Un welfare anziano. Invecchiamento della popolazione o ringiovanimento della società?'', (Ed. Il Mulino, 2007) * ''Precari. Storie di un "Italia che lavora"'', (Rubbettino, 2011, ISBN 884982940X) == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * [http://www.mariannamadia.com/ Lec'hienn Marianna Madia] {{it}} {{en}} {{DEFAULTSORT:Madia, Marianna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]] [[Rummad:Politikourien Italia]] ie1ag8de1t3hynhqgjhfk4q44yvexe1 0 110456 2189995 2189577 2026-05-04T22:30:31Z Ch. Rogel 46 Kerent ha saviad milourel diwar ar marilhoù. 2189995 wikitext text/x-wiki [[Restr:Photo d'Abalor (Léon Le Berre).jpg|thumb]] '''Leon ar Berr''', ''Léon Marie Le Berre'' er marilhoù-kêr, bet ganet d'an [[30 a viz Gwengolo]] [[1874]] en [[An Erge-Vihan|Erge-Vihan]] (staget ouzh [[Kemper]] e [[1960]]) ha marvet d'ar [[4 a viz Kerzu]] [[1946]] e [[Roazhon]], a oa ur [[kazetennerezh|c'helaouenner]] breizhat, hag ur skrivagner. Pa oa mignon bras da d-[[Taldir]] e skoazellas anezhañ a-zevri el [[luskad rannvroelour Breizh|luskad rannvroelour breizhat]] hag er [[Goursez Breizh]] ma voe un penn araok enni. Sevel a reas liammoù er broioù keltiek tramor en ur veajiñ enno. ''Abalor''<ref>''Ab Alor'' a implijas evel anv-pluenn da gentañ.</ref> a voe e [[anv-barzh]] hag e anv-pluenn pennañ. Implij a reas ''Armel d’Ergué'' ha ''Tête en l’air'' ivez. == Buhez== Ur c’henwerzher, staliet e-kichen [[porzh-houarn Kemper]], an Erge-Vihan e oa e dad, Alain, dimezet gant Marie-Armandine Mignan, e vamm.<ref>Akta ganedigezh, niv. 67, 30 Gwengolo 1874. Notenn enmarzhet : reizhet anv ar vamm eus Meignan da v-Mignan diwar ur varnedigezh_justis e 18887.</ref>, met ne voe ket desavet e brezhoneg gant e dud. Kaset e voe d’ober e studioù e skolaj Sant-Salver, e [[Redon]] hag ez eas da [[Skol-veur Roazhon]] evit studiañ ar Gwir hag al Lizhiri ivez.<br> Eno e kejas gant ur bochad studierien, entanet gant Breizh, Frañsez Jaffrennou, Olier Gwion ha Victor Nouël de Kerangué, en o zouez. Pa voe krouet [[Breuriez ar Studierien Vreton]], e 1901, e voe lakaet en he fenn. Pa voe studier e voe lakaet e maez an enluañ, war abeg e oa bet torret e ilin dehou, ar pezh a voe kadarnaet e mare ar [[kevodadeg|c’hevodadeg]] e 1914<ref>Fichenn-varilh, niv. 4, Burev Kemper, 1R1146.</ref>.<br> Er momed-se e voe krouet ar [[pemdezieg]] ''L’Ouest-Éclair'', ken ez eas da gendrec’hiñ e bennoù degemer pennadoù brezhonek ingal.<ref>''Bolonte Doue'', pennad kentañ e 1901.</ref>.<br> E 1898 e emezelas ouzh [[Kevredigezh Vroadel Breizh]], aozadur kentañ Emsav Breizh ha diouzhtu e voe klasket gant al luskad rannvroelour-se sevel liammoù gant an Iwerzhoniz o stourm ouzh ar galloud saoz hag ar Gembreiz a blede gant adsavidigezh o sevenadur.<br> En hañv 1901 ez eas gant Taldir hag tud all da v-[[Merthyr Tudful]] evit bezañ degemeret evel Barzh gant [[Goursez Kembre]] hag eno e tisklêrias ma kemere ''Abalor''<ref>Diwar anv ar sant paeron en Erge-Vihan, mab [[Alor]].</ref> da anv-barzh. E Gwengolo 1901 e kemeras perzh e krouidigezh ofisiel<ref>Anavezet e voe un nebeud barzhed vrezhon e 1899 e Bro-Gembre ken e weler ar bloaz-se roet da hini krouidigezh ar Goursez.</ref>. Goursez Breizh e [[Gwengamp]] ha lakaet e voe da zrouiz. E miz Eost 1902 e beajas da [[Dulenn|Zulenn]] evit kemer perzh en eil [[Kendalc’h keltiek|C'hendalc’h keltiek]] hag e kejas gant [[Douglas Hyde]] ha mignoned vras e chomont a-hed ar bloavezioù. Kinniget e voe ur post kelenner war ar galleg dezhañ e Skol ar mestrezed-skol Dulenn ha ne zistroas ket ac’hann a-raok 1905.<br> E-pad an daou bloaz goude e kenlabouras gant Taldir evit sevel pennadoù er c’hazetennoù krouet gant e vignon e [[Karaez-Plougêr|Karaez]] abaoe 1904. Mont a reas da rener ar c’helaouennoù ''L’Arvor'' ha ''Le Courrier morbihannais’', e [[Gwened]], hag e kenlabouras gant ar sizhunieg ''L’Union agricole du Finistère'', staliet e Kemperle, a-raok prenañ ar gazetenn-se adanvet ''L’Union agricole et maritime'' digant [[James Montjarret de Kerjégu]] e 1914. A-drugarez d’an arc’hant dastumet diwar atiz Anatol ar Braz ha [[Teodor Botrel]] e c’hellas kas skouerennoù evit netra d’ar soudarded vrezhon enluet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] hag a vourrent kaout keloù eus o broioù.<br> Oberiant-tre e voe e-barzh renerezh Goursez Breizh hag e vourre kanañ kanaouennoù brezhonek e-doug ar gouelioù pa oa ezel eus [[Ti kaniri Breiz]]. Kuitaas a reas, e 1911, Kevredigezh Vroadel Vreizh asamblez gant lod e genseurted e Skolaj ar Varzhed evit mont da grouiñ [[Unvaniez Arvor]]. Er bloaz-se e veajas da Iwerzhon adarre. Goude an ehan a zo ret d’ar Goursez, pa vez ar brezel o ren, ‘’Abalor'', asamblez gant [[Erwan Berthou]], Drouiz-meur Breizh anezhañ, ha Taldir, Drouiz Embanner, a c’halvas izili Skolaj ar Varzhed da labourat en-dro ha da nevesaat reolennoù diabarzh ar genvreuriezh.<br> E 1926 e respontas da [[Anatole de Monzie]] a embanne e tlefe bezañ lakaet ar brezhoneg da vervel evit kas unaniezh Bro-C’hall da-benn, da gentañ dre e gazetenn, met dre ur c’hampagn e kelaouennoù Breizh a-bezh ivez ken e lakaas da sevel ur gwir skriddael a-enep ar ministr.<br> E miz Eost 1927 ez eas gant [[Jean de Saisy de Kerampuil]] ha Taldir da seveniñ ur gefridienn e oa he bal skoulmañ kreñvoc’h al liammoù gant pennoù [[Skos]], Iwerzhon ha Kembre, war an dachenn sevenadurel ha war an tu armerzhel ivez. Sevel a reas rentañ-kont war an hir ar veaj e niverenn diskar-amzer 1927 ar gelaouenn, ''Le Consortium breton-Ar C’hevre Breiz''. Er bloaz-mañ e kemeras ur perzh bras e aozañ ar gouelioù keltiek savet gant Ar C’hevre Breiz e Rieg, fiziet « Servij ar Wask » dezhañ. E diwezh Miz Mae 1928 e tilezas e bost rener kazetenn an ''Union agricole et maritime'' hag ez eas da Roazhon evit mont da gelaouenner e ''L’Ouest-Éclair''. En destenn evit kimiadiñ e venegas ma oa bet rebechet dezhañ lakaat Breizh da gentañ hag e oa bet disprizey evel barzh. Ne dizhas ket al live ma oa en e soñj pignat, pa ne veze ket lezet skrivañ estreget kronikenn ar barnedigezhioù. Koulskoude e c'helle kinnig nevezintioù diwar-benn ar sevenadur breizhek, kendalc’hioù ha gouelioù, re Goursez Breizh en o zouez.<br> Skrivas a reas par ma c’hellas er c’helaouennoù holloueziadurel trimiziek a veze embannet gant Taldir etre 1927 ha 1940. Meur a bennad diwar-benn ar Gelted, Istor Breizh hag ar relijion a yeas d’ober e zegasadennoù. Mervel a reas pell eus e Gerne genidik, un tammig harluet eus ar brezhonegva. == Kelaouenner, skrivagner, ha stourmer == === Kelaouenner === Pa oa ur c’helaouenner e c’hoarias gant levezon ar wask e-barzh « emgann ar mennozhioù » a-feur ma kreske niver an dud desket e Breizh. Tapañ a reas e remzad e muioc’h a varregezhioù evit kehentiñ gant ar broioù estren, broioù Breizh-Veur hag Iwerzhon da gentañ. Sevel liammoù gant Kelted tramor a voe ur bal eztaolet dre an [[hollgeltiegezh]], met ur bal sevenadurel nemetken. Evel holl izili ar Goursez ec’h embanne e lealded d’ar Republik c’hall, ar « [[mammvro|vammvro]] vras » ha ne oa ket ur harz da ziwall gwir e vammvro vihan da gaout doujañs ouzh he doareoù perzhek, ar brezhoneg en o zouez.<br> A-raok ma voe tapet un tammig pouez gant ar vroadelouriezh vrezhon e 1932 e veze kreñvig a-walc’h al luskad rannvroelour e Breizh, pa lakae embann pennadoù er c’helaouennoù ha pa oa tomm dilennidi zo gant ar rannvroelouriezh.<br> === Skrivagner liesseurt === Donezonet e oa e meur a yezh, e galleg, brezhoneg ha saozneg, met e oa sod gant galleg ar Grennamzer ken e savas testennoù en ar yezh-se. Sevel kontadennoù brezhonek ha pennadoù istorel a blije dezhañ. Koulskoude e skrivas levrigoù ha pennadoù a bep seurt er gelaouenn ''Le Consortium breton-Ar C’hevre breizek'' (1927-1928) hag er gelaouenn a zeuas war-lec’h, ''An Oaled''.<br> Gantañ ha [[Taldir Jaffrennou]] e voe savet ar gelaouenn drimiziek [[An Oaled]] (istitlet''Le Foyer breton'') e galleg hag e brezhoneg, embannet etre 1928 ha 1939. === Stourmer === Ur stourmer politikel rannvroelour e voe, mat-tre evit displegañ e vennozhioù ken e oa aes sevel skridoù dezhañ. ==Oberennoù== ===E brezhoneg=== * [[1910]] : ''Istor Breiz hag ar C'helted'', sinet ''Trivarz'', kenskrivet gant [[Erwan Berthou]] ha [[Paul Diverrès]], Pariz, Le Dault. * [[1911]] : ''Sinatur an Eil Testamant'', Karaez, [[Ar Bobl]], 1911. Pezh-c'hoari. * [[1913]] : ''Ar verc'h he divreac'h mougn'', An Oriant, Le Pays breton. Pezh-c'hoari. ===E brezhoneg hag e galleg=== * [[1903 e Breizh|1903]] : ''La Victoire de Mgr sainct Ronan, suyvie de Goulennou, complaincte briève en langue armoricaine, sur le poids que supporte en l'aultre monde l'Anaon de MM. les sçavants’’, Gwened, Lafolye, 53 p. * [[1905]] : ''Ar Gwir Treac'h d'ar Gaou'', [[Pariz]], Le Dault. Pezh-c'hoari ===E [[galleg]]=== ;Levrioù * [[1901]] : ''Fleurs de Basse-Bretagne (Bleun a Vreiz-Izel)'', Roazhon, Simon. Kontadennoù. * [[1902]] : ''Nuptialia'', Gwened, Lafolye, 24 p. Danevell. * [[1904]] : ''Les épousailles de Brébiot'', Gwened, Lafolye. Pastoralenn e galleg-krenn. Pezh-c’hoari. * [[1913]] : ''Français de Quimper'', An Oriant, [[Le Pays breton]]. Komedi. * [[1923 e Breizh|1923]] : ''Autour de Plaz-ar-c'horn (Troménie de guerre 1917)'', Kemper, Le Goaziou, 55 p. * [[1924 e Breizh|1924]] : ''Almanach de l'Union agricole et maritime pour l'année 1926'', Kemperle, Union Agricole et Maritime. * [[1926]] : ''La circulaire de Monzie contre l'enseignement du breton''. * 1926 : ''Après Carentoir. Jeunes et anciens dans le mouvement breton. Documents du débat'', Kemperlé, impr. de L. Le Berre, 42 p. * [[1928]] : ''Guide illustré de Quimperlé et de la région des collerettes’'. * [[1934 e Breizh|1934]] : ''La Parure du vieux Rennes’’, Roazhon, L’Ouest-Éclair, 48 p. * [[1935]] : ''Le 145{{e}} anniversaire du [[traité de la Mabilais]]''. * 1935 : ''Un grand évêque gallo-romain, [[saint Melaine]]’'. * [[1936]] : ''Bretagne d'hier'', Roazhon, [[L'Ouest-Éclair]]. * 1938 : ''L'Omelette du baz-valan'', bluette bretonne, c’hoariet er Foyer du soldat e Roazhon, 17 novembre 1937, Roazhon, Ouest-Éclair, 15 p. * [[1945]] : ''Les Chevaliers de la Table Ronde. Épisodes de la légende celtique'', rakskrid gant [[Ronan Caerléon]], Landerne, Brittia. ;Pennadoù * « La mission du Consortium breton dans les Îles britanniques ». E-barzh ''Le Consortium breton-Ar C’hevre breizek'’, Eost 1927, p. p. 717-752.' == Levrlennadurezh == * [[Ronan Caouissin]], ''Bretons d’aujourd’hui'', 1935 * Lukian Raoul, ''Geriadur ar skrivagnerien hag ar yezhourien'', Embannadurioù Al Liamm, 1992. Pennad Le Berre, Léon. * [[Michel Nicolas]], ''Histoire de la revendication bretonne'', Coop Breizh, 2007.{{ISBN|9782843463129}} * Erwan Chartier, ''Histoire de l’Interceltisme en Bretagne'', Speied, Coop Breizh, 2013. {{ISBN|9782843465840}}. Diwar an tezenn soutenet dirak Skol-veur Roazhon 2 e 2010. == Pennadoù nes == * [[Frañsez Jaffrennou]] * [[Goursez Breizh]] == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} {{Wikimammenn|Oberour:Leon ar Berr}} {{DEFAULTSORT:Berr, Leon ar}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1874]] [[Rummad:Marvioù 1946]] [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Kazetennerien Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] [[Rummad:Izili ar Goursez]] [[Rummad:Kemper]] cohh1fn28y2ypjksf3ekykhh5rboyvf 0 114958 2189993 1893875 2026-05-04T20:39:24Z Ar choler 52661 freskaat 2189993 wikitext text/x-wiki [[Restr:Seal of the United States Senate.svg|200px|thumb|Siell ar Sened]] '''Sened ar Stadoù-Unanet''' (''United States Senate'') eo kambr uhel [[Kongres ar Stadoù-Unanet]], Parlamant [[Stadoù-Unanet Amerika]], gantañ ar galloud lezenniñ ha gwirioù all, kreñvoc'h eget re ar gambr izel, [[Ti Dileuridi ar Stadoù-Unanet]]. 100 dileuriad (anvet evit 6 vloaz) a zo ennañ, daou evit pep [[Stadoù ar Stadoù-Unanet|Stad]]. Bep eil bloaz e vez votadeg, ma vez cheñchet un drederenn eus ar senedidi bep tro. ==Ar 119^vet Sened (2025-2027)== {| |- |[[File:119th United States Senate.svg|400px|kleiz]] | *'''Muiañniver''' (53)<div><div> **{{legend|#e9141e}} [[Strollad Republikan (Stadoù-Unanet)|Republikaned]] (53) *'''Bihanniver''' (47)<div><div> **{{legend|#3131ff}} [[Strollad Demokratel (Stadoù-Unanet)|Demokrated]] (45) **{{legend|#9a9aff}} [[Dizalc'h]] (2) |} {{Commons|Category:United States Senate}} [[Rummad:Politikerezh SUA]] pmco8zixz5n56hs3prxavnq56hkcvnu 0 115898 2189996 2182387 2026-05-04T23:24:31Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2189996 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''L'Humanité''}} {{databox}} '''L'Humanité''' zo ur gazetenn [[Bro-C'hall|c'hall]] pemdeziek savet e 1904, gant [[Jean Jaurès]]. Da gentañ e oa tost ouzh ar [[sokialouriezh]], evel kazetenn an [[Section française de l'Internationale ouvrière|SFIO]], strollad e c'hrouer. Ar gazetenn a zo troet d'ar [[Komunouriezh|gomunouriezh]] goude [[Kendalc'h Teurgn]] e 1920. Deuet e oa da vezañ kazetenn ar [[Parti communiste français]] ha chomet betek 1994. Abaoe eo chomet tost ouzh ar strollad, memes ma vez digor an embann d'al luskadoù all eus an tu kleiz. Abaoe 1930 e aoz ar [[Fête de l'Humanité]]. Ar gazetenn a zo embannet gant ar ''Société nouvelle du journal l'Humanité'', renet gant [[Fabien Gay]]. Evel un toullad kazetennoù eus Bro-C'hall eo [[Skoazelloù d'ar c'hazetennoù e Bro-C'hall|arc'hantaouet]] gant ar [[Gouarnamant Bro-C'hall|Stad]]. == Istor ar gazetenn == === Ganedigezh ar gazetenn sokialour ''L'Humanité'' (1904) === {{multiple image <!-- Essential parameters --> | align = right | direction = vertical | footer = Lucien Herr (a-us) ha Lucien Lévy-Bruhl (en traoñ), daou eus krouerien ar gazetenn ''L'Humanité''. | width = <!-- Image 1 --> | image1 = Lucien Herr.jpg | width1 = | alt1 = | caption1 = <!-- Image 2 --> | image2 = Lucien Lévy-Bruhl - Philosoph.jpg | width2 = | alt2 = | caption2 = }} Diwar atiz [[Lucien Herr]] hat [[Léon Blum]], [[Aristide Briand]], [[René Viviani]] hat [[Francis de Pressensé]], Jean Jaurès en doa klasket adprenañ ''[[La Petite République]]'', lec'h ma oa paouezet da skrivañ e miz Kerzu 1903. Un taol bazh en dour e oa bet ha nac'het da vat e miz Genver 1904 gant ar rener [[Alfred Léon Gérault-Richard]], ha setu penaos e oa ganet ar mennozh krouiñ ur gazetenn nevez. Choazet e oa bet an anv ''L'Humanité'' diwar ur mennozh gant [[Lucien Herr]], kamalad bet normalian gant Jaurès, ur sokialour anezhañ ha skrivagner ar pajennoù etrebroadel. === Gwerzhioù === {|class="wikitable sortable |+Gwerzhioù a-vremañ ar gazetenn<ref>https://web.archive.org/web/20160314164258/http://www.acpm.fr/Support/l-humanite.</ref> |- !Bloavezh !Niver moullet !Kazetennoù gwerzhet<br/>Bro-C'hall hag estrenvro !Hollad ledanaet<br/>gant ar re digoust ivez |- |2011||{{formatnum:64264}}||{{formatnum:45938}}||{{formatnum:48878}} |- |2012||{{formatnum:63578}}||{{formatnum:43627}}||{{formatnum:46930}} |- |2013||{{formatnum:57712}}||{{formatnum:40669}}||{{formatnum:43744}} |- |2014||{{formatnum:55395}}||{{formatnum:38295}}||{{formatnum:40674}} |- |2015||{{formatnum:52789}}||{{formatnum:37037}}||{{formatnum:39384}} |- |2016||{{formatnum:49586}}||{{formatnum:35938}}||{{formatnum:38263}} |- |2017||{{formatnum:47152}}||{{formatnum:33974}}||{{formatnum:36132}} |- |2018||{{formatnum:45563}}||{{formatnum:32017}}||{{formatnum:34565}} |- |2019||{{formatnum:41010}}||{{formatnum:36347}}||{{formatnum:38941}} |- |2020||{{formatnum:38480}}||{{formatnum:37687}}||{{formatnum:39538}} |- |2021||{{formatnum:35592}}||{{formatnum:38518}}||{{formatnum:40245}} |- |2022||{{formatnum:36824}}||{{formatnum:37094}}||{{formatnum:38841}} |- |2023 |{{formatnum:35868}} |{{formatnum:35993}} |{{formatnum:38032}} |- |2024 |36 307 |38 006 |39 810 |} E 2024, ''L'Humanité'' a oa an {{8vet}} kazetenn bemdeziek a-fed niveroù gwerzhet e Bro-C'hall<ref>https://www.acpm.fr/Classement-personnalise/page/presse?section=1GP&family=1.</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{fr}} [https://www.humanite.fr/ Lec'hienn ofisiel] {{DEFAULTSORT:Humanité, L'}} [[Rummad:Kazetennoù pemdeziek gallek]] [[Rummad:Kazetennoù pemdeziek Bro-C'hall]] [[Rummad:Strollad Komunour Gall]] i1zd3kbekbr9v97xf67muye5yjkqbt2 0 124262 2190072 2184712 2026-05-05T09:55:00Z OPAB44 57507 2190072 wikitext text/x-wiki {{labour a chom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Sant-Tegoneg-Logeginer | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Saint-Thégonnec-Loc-Eguiner | skeudenn = Saint-Thégonnec - Église Notre-Dame - PA00090441 - 009.jpg | alc'hwez = Ar vourc'h. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | kanton = [[Kanton Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | maer = Stéphane Lozdwoski | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 49.78 | hedred = -3.95 | ledred = 48.52 | uk = | ubi = 7 | ubr = 216 }} '''Sant-Tegoneg-Logeginer'''<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/91-kerofis.htm Diaz-titouroù KerOfis] gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]].</ref> (''{{lang|fr|Saint-Thégonnec-Loc-Eguiner}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Montroulez]] e [[departamant gall|departamant]] [[Penn-ar-Bed]]. Krouet eo bet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù [[Sant-Tegoneg]] ha [[Logeginer-Sant-Tegoneg]]<ref>{{fr}} [http://www.finistere.gouv.fr/content/download/15986/129495/file/RAA%2033%20du%2030%20d%C3%A9cembre%202015.pdf Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Penn-ar-Bed, 23 Kerzu 2015]</ref>. == Istor == == Brezhoneg == * Klasoù divyezhek a oa eno abaoe 2012. * E distro-skol 2025 e oa 66 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (20,7 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2019]</ref> == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Enclos paroissial de Saint Thégonnec détail.JPG|Porzh-bered hag iliz Sant-Tegoneg. Loc-Eguiner-Saint-Thégonnec L'église et la borne miliaire.JPG|Iliz Logeginer-Sant-Tegoneg. </gallery> == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù=7 Genver [[2016]] |Anv= Solange Creignou<ref>{{fr}} « [http://www.ouest-france.fr/bretagne/morlaix-29600/saint-thegonnec-loc-eguiner-solange-creignou-devient-maire-3958653 Saint-Thégonnec-Loc-Éguiner. Solange Creignou devient maire] », ''[[Ouest-France]]'', 8 Genver 2016.</ref> |Strollad= [[Parti Socialiste (Frañs)|PS]] |Karg= Kuzulierez departamant <small>(abaoe 2011)</small>}} {{DilennadPenn}} == Tud == == Pennadoù kar == * [[Logeginer-Sant-Tegoneg]], * [[Sant-Tegoneg]]. == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] igz76ws5th3ckkykfchmozdw3dpzz9t 0 125520 2189908 2167470 2026-05-04T13:32:10Z OPAB44 57507 2189908 wikitext text/x-wiki {{labour a chom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Binig-Staol | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Binic-Étables-sur-Mer | skeudenn = Binic - Vue sur la Place du Port (nuit).jpg | alc'hwez = Porzh Binig da noz. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Sant-Brieg]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | kanton = [[Kanton Plouha|Plouha]] | etrekumuniezh = [[Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Brieg]] | maer = Paul Chauvin (digostezenn) | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | poblañs = 6847 | gorread = 15.34 | hedred = -2.83388888889 | ledred = 48.6272222222 | uk = | ubi = 0 | ubr = 86 }} '''Binig-Staol''' (''{{lang|fr|Binic-Étables-sur-Mer}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Plouha]] e [[departamant gall|departamant]] [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == == Istor == === {{XXIvet kantved}} === * Krouet eo bet d'ar 1{{añ}} a viz Meurzh 2016, o vodañ kumunioù [[Binig]] ha [[Staol]]<ref>{{fr}}[http://www.cotes-darmor.gouv.fr/content/download/19852/140463/file/Recueil%20sp%C3%A9cial%20n%C2%B012%20du%2018%20f%C3%A9vrier%202016.pdf Arrêté préfectoral du 18 février 2016 portant création de la commune nouvelle « Binic-Étables-sur-Mer »]</ref>. == Brezhoneg == * 8,1 % eus anvioù-lecʼh [[Binig]] ha 12,2 % eus re [[Staol]] a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 327 ha 349</ref>. * E distro-skol 2025 e oa 23 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Etables sur mer chapelle notre dame esperance.jpg|Chapel Itron-Varia an Esperañs e Staol. Église Notre-Dame-de-Bon-Voyage de Binic-3286.jpg|Plasenn an Iliz e Binig. </gallery> == Emdroadur ar boblañs == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù= 2020 |Anv= Paul Chauvin |Strollad= digostezenn |Karg= }} {{Dilennad |Deroù=1{{añ}} Meurzh [[2016]]|Penn= 2020 |Anv= Christian Urvoy<ref>{{fr}}« [http://www.ouest-france.fr/bretagne/binic-22520/binic-etables-sur-mer-christian-urvoy-elu-maire-sous-les-huees-4068231 Binic - Étables-sur-Mer. Christian Urvoy élu maire sous les huées] », ''[[Ouest-France]]'', 20 mars 2016.</ref> |Strollad= PS |Karg= }} {{DilennadPenn}} == Tud == == Pennadoù kar == * [[Binig]], * [[Staol]]. == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] gy5jhj3fbd8jb6m2dxxyrkp48r9rlxq 0 130763 2189914 2165610 2026-05-04T13:51:58Z OPAB44 57507 2189914 wikitext text/x-wiki {{labour a chom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Gwerledan | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Guerlédan | skeudenn = Zone d'escalade sur le lac de Guerlédan.jpg | alc'hwez = Ribl [[lenn Gwerledan]]. | ardamezioù = | bro = [[Kerne]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]]<ref>{{fr}} [http://cotes-darmor.pref.gouv.fr/content/download/24866/176903/file/Recueil%20sp%C3%A9cial%20n%C2%B094%20du%2015%20d%C3%A9cembre%202016.pdf Arrêté modificatif en date du 8 décembre 2016 du Préfet de la région Bretagne, Préfet d’Ille-et-Vilaine portant modification des limites territoriales des arrondissements des Côtes-d’Armor]</ref> | kanton = [[Kanton Mur|Mur]] <small>(pennlec'h)</small> | etrekumuniezh = [[Loudieg Kumuniezh - Kreiz Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Kreiz Breizh]] | maer = Éric Le Boudec | amzer-gefridi = [[2022]]-[[2023]] | gorread = 47.75 | hedred = -2.98472 | ledred = 48.20083 | uk = | ubi = 69 | ubr = 290 }} '''Gwerledan'''<ref>Anv savet gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]] [http://www.brezhoneg.bzh/91-kerofis.htm Diaz-titouroù KerOfis].</ref> (''{{lang|fr|Guerlédan}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Aodoù-an-Arvor]]. == Douaroniezh == == Istor == Krouet eo bet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017, pa oa bet bodet kumunioù [[Mur (kumun)|Mur]] ha [[Sant-Wenn]]<ref>{{fr}}[http://www.cotes-darmor.pref.gouv.fr/content/download/23035/164797/file/Recueil%20sp%C3%A9cial%20n%C2%B062%20du%209%20septembre%202016.pdf Arrêté préfectoral portant création de la commune nouvelle de Guerlédan]</ref>. == Brezhoneg == * 83,6 % eus anvioù-lecʼh [[Sant-Wenn]] a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 395</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Saint-Guen (22) Chapelle Saint-Pabu 01.JPG|Chapel ''Sant Pabu'' e Sant-Wenn. Mûr-de-Bretagne - église01.JPG|Iliz katolik ''Sant Pêr'' e Mur. </gallery> == Emdroadur ar boblañs == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ|Deroù= Gouhere [[2022]] |Anv= Éric Le Boudec |Strollad= |Karg= }} {{Dilennad|Deroù= Genver [[2017]]|Penn=Even [[2022]] |Anv= Hervé Le Lu<ref>{{fr}} « [http://www.letelegramme.fr/cotes-darmor/mur-de-bretagne/guerledan-herve-le-lu-maire-de-la-commune-nouvelle-12-01-2017-11360708.php Guerlédan. Hervé Le Lu, maire de la commune nouvelle] », ''[[Le Télégramme]]'', 12 Genver 2017.</ref>|Strollad= |Karg= }} {{DilennadPenn}} == Brezhoneg == * E distro-skol 2025 e oa 54 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (20 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek e 2022]</ref>. == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] c7xmkbshqz1842eypuwzb4pnwz0en1y 0 132684 2190037 2120226 2026-05-05T09:10:18Z OPAB44 57507 2190037 wikitext text/x-wiki {{labour a chom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Milizac-Guipronvel | skeudenn = Milizac (29) Église 02.JPG | alc'hwez = Iliz Milizag | ardamezioù = | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | kanton = [[Kanton Lokournan|Lokournan]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | maer = Bernard Quillévéré | amzer-gefridi = [[2017]]-[[2020]] | gorread = 41.62 | hedred = -4.573056 | ledred = 48.491111 | uk = | ubi = 26 | ubr = 102 }} '''Milizag-Gwiproñvel'''<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/91-kerofis.htm Diaz-titouroù KerOfis] gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]].</ref> (''{{lang|fr|Milizac-Guipronvel}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Penn-ar-Bed]]. == Istor == Krouet eo bet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù [[Gwiproñvel]] ha [[Milizag]]<ref>{{fr}} [http://www.finistere.gouv.fr/content/download/18736/150116/file/RAA%20n%C2%B0%2018%20-%2030%20juin%202016.pdf Arrêté relatif à la création de la commune nouvelle de Milizac-Guipronvel à compter du 1er janvier 2017]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> 01 Milizac Calvaire de Kergroas.JPG|Kalvar Kergroaz. Église Notre Dame de Bonne Nouvelle de Guipronvel 02.JPG|Iliz Itron-Varia. </gallery> == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù=3 Genver [[2017]] |Anv= Bernard Quillévéré |Strollad= Tu-gleiz diseurt|Karg= }} {{DilennadPenn}} == Brezhoneg == * E distro-skol 2024 e oa 115 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (18,3% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref> == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] 1l9s8b0uyz9erujxk9u4mvjhqf8af0e 0 133258 2189998 2158731 2026-05-05T06:44:18Z VIGNERON 775 2189998 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Ekomirdi Niou-Uhelañ''' zo ur mirdi en [[Eusa]]. Distrujet eo bet gant an tan e miz Gouhere 2017<ref>http://www.leparisien.fr/faits-divers/pris-d-un-coup-de-folie-un-homme-de-51-ans-seme-la-terreur-sur-l-ile-d-ouessant-16-07-2017-7137162.php</ref>. ==Notennoù== [[Rummad:Eusa]] [[Rummad:Ekomirdioù Breizh|Niou-Uhelañ]] sn81s5cmd2psmkvyvhwr1i5htrwu3s3 0 135368 2190106 2164003 2026-05-05T10:26:33Z OPAB44 57507 2190106 wikitext text/x-wiki {{labour a chom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Traoñ Anast | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Val d'Anast | skeudenn = Maure-de-Bretagne église.JPG | alc'hwez = Iliz Sant Pêr. | ardamezioù = | bro = [[Bro Sant-Maloù]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Redon|Redon]] | kanton = [[Kanton Gwizien|Gwizien]] | etrekumuniezh = [[Kampoullennoù Breizh-Uhel Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Traoñiennoù ar Gwilen]] | maer = Michel Chiron | amzer-gefridi = [[2017]]-[[2020]] | gorread = 77.86 | hedred = -1.99027777778 | ledred = 47.8916666667 | uk = 34 | ubi = 17 | ubr = 119 }} '''Traoñ Anast'''<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/91-kerofis.htm Diaz-titouroù KerOfis], anv savet gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]].</ref> (''{{lang|fr|Val d'Anast}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Istor == Krouet eo bet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017, en ur vodañ kumunioù [[Anast]] ha [[Kempel]]<ref>{{fr}} [http://raa.bretagne.sit.gouv.fr/sit_1_ALK/upload/raa_35_ALK/acte/20207/update_word20207.pdf Arrêté préfectoral n° 2016-19972 du 29 août 2016 relatif à la création de la commune nouvelle de Val d'Anast.]</ref>. == Brezhoneg == * 15,4 % eus anvioù-lecʼh [[Anast]] ha 5,2 % eus re [[Kempel]] a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 336, 371</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 50 skoliad er c'hlasoù divyezhek (11,7 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg] </ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Maure-de-Bretagne - Croix de cimetière face ouest.JPG|Kroaz ar vered eus ar 16{{vet}} kantved en Anast. Campel - église Sainte-Marie-Madeleine 01.JPG|Iliz Kempel. </gallery> == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù=9 Genver [[2017]] |Anv= Michel Chiron |Strollad= Tu-dehou diseurt|Karg= }} {{DilennadPenn}} == Tud == == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] kklfmvdu3dm0u9o21rhc7svf928yo2f 0 139423 2190096 2166819 2026-05-05T10:15:37Z OPAB44 57507 2190096 wikitext text/x-wiki {{labour a chom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Mesnil-Roc'h | skeudenn = | alc'hwez = An ti-kêr. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Zol]] | departamant = [[Il-ha-Gwilen]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Maloù|Sant-Maloù]] | kanton = [[Kanton Komborn|Komborn]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh-kumunioù Breizh ar Romantelourien]] | bro velestradurel = [[Bro Sant-Maloù (Voynet)|Bro Sant-Maloù]] | maer = Christelle Brosselier | amzer-gefridi = [[2019]]-[[2026]] | gorread = 41.16 | hedred = -1.91194444444 | ledred = 48.4477777778 | uk = | ubi = 34 | ubr = 99 }} '''Mesnil-Roc'h'''<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/91-kerofis.htm Diaz-titouroù KerOfis] gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]].</ref> (''{{lang|fr|Mesnil-Roc'h}}'' e galleg ivez) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]]. == Douaroniezh == == Istor == * Krouet eo bet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2019, en ur vodañ kumunioù [[Lanhelen]], [[Sant-Pêr-Plewenn]] ha [[Trese]]<ref>{{fr}} [http://raa.bretagne.sit.gouv.fr/sit_1_ALK/upload/raa_35_ALK/acte/24299/update_word24299.pdf Arrêté préfectoral n° 2018-24063 du 11 décembre 2018 portant création de la commune nouvelle de "Mesnil-Roc'h" à compter du 1er janvier 2019.]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Lanhélin (35) Église Saint-André - Intérieur - 01.jpg|Iliz Lanhelen. Eglise saint-Pierre-saint-Firmin.jpg|Iliz ''Sant Pêr'' Plewenn. Maison Fées (Tressé)-cd01.jpg|Ti ar Boudiged. </gallery> == Brezhoneg == * 12,5 % eus anvioù-lecʼh [[Lanhelen]], 4,2 % eus re [[Sant-Pêr-Plewenn]] ha 18,1 % eus re [[Trese]] a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 365, 398 ha 408</ref>. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 17 skoliad er c'hlasoù divyezhek. == Emdroadur ar boblañs == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù= 10 Genver [[2019]] |Anv= Christelle Brosselier<ref>{{fr}} « [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pierre-de-plesguen-35720/mesnil-roc-h-christelle-brosselier-la-tete-de-la-commune-nouvelle-6167999 Mesnil Roc’h. Christelle Brosselier à la tête de la commune nouvelle] », ''[[Ouest-France]]'', 12 Genver 2019.</ref>|Strollad= |Karg= }} {{DilennadPenn}} == Tud == == Pennadoù kar == * [[Lanhelen]], * [[Sant-Pêr-Plewenn]], * [[Trese]]. == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]] oy138j8z95msr1dczapzugoz74pb1tt 0 139424 2189918 2165023 2026-05-04T14:05:15Z OPAB44 57507 2189918 wikitext text/x-wiki {{labour a chom}} {{Infobox kumunioù Breizh | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = Châtelaudren-Plouagat | skeudenn = | alc'hwez = Maner Fournebello. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Gwengamp|Gwengamp]] | kanton = [[Kanton Pleuloc'h|Pleuloc'h]] | etrekumuniezh = [[Leñv Arvor Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gwengamp]] | maer = | amzer-gefridi = [[2019]]-[[2020]] | gorread = 32.44 | hedred = -2.9975 | ledred = 48.5375 | uk = | ubi = 68 | ubr = 262 }} '''Kastellaodren-Plagad'''<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/91-kerofis.htm Diaz-titouroù KerOfis] gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]].</ref> (''{{lang|fr|Châtelaudren-Plouagat}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[departamant gall|departamant]] [[Aodoù-an-Arvor]]. == Istor == === {{XXIvet kantved}} === Krouet eo bet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2019, en ur vodañ kumunioù [[Kastellaodren]] ha [[Plagad]]<ref>{{fr}} [http://www.cotes-darmor.gouv.fr/content/download/34951/246657/file/Recueil%20Sp%C3%A9cial%20N%C2%B0%2077%20du%202%20%20OCTOBRE%202018.pdf Recueil des actes administratifs de la préfecture des Côtes-d'Armor]</ref>. == Brezhoneg == * 68,0 % eus anvioù-lecʼh [[Plagad]] a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Coop Breizh, 1990, p. 381</ref>. * E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 51 skoliad (11 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Kelenn]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Château de la Ville-Chevalier.jpg|Kastell Ville-Chevalier. Église Notre-Dame du Tertre, Châtelaudren.jpg|Iliz Itron-Varia ar Run. </gallery> == Douaroniezh == == Emdroadur ar boblañs == == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}} {{DilennadBremañ |Deroù= Genver [[2019]] |Anv= |Strollad= |Karg= }} {{DilennadPenn}} == Tud == == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] 848592nf7r4sm2740er53wsj7yxbin0 0 170211 2190030 2189833 2026-05-05T09:03:50Z Kestenn 14086 2190030 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Benelli M4]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] ''•'' [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón (fuzuilh)|Mondragón]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[SVT-40|SVT 40]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù-pomp]] === [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] •• '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • '''SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Star M14]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|Kanol 88 mm]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Thompson/Center Contender]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Winchester]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Wheatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.416 Rigby]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S|8 × 64 mm]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm SR|12,7 × 81 mm]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Finland}} : [[.338 Lapua Magnum]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • {{Belgia}} : [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Nikolai Fiodorovitch Makarov|Nikolai Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Eugene M. Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[Jean Quiquampoix]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] kxwqwsstvre9hbylto8a743df37pdrc 0 171290 2190035 2148527 2026-05-05T09:09:28Z Kestenn 14086 2190035 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|8 × 22 mm Nambu|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:21204G.jpg|frameless|250x250px]]<br>Ur gartouchenn '''8 × 22 mm Nambu''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Impalaeriezh Japan (banniel)}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |8,13 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,71 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |10 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |10,23 mm |- ! scope="row" |Ø strad |10,50 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |0,92 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |21,43 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |31,56 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |6,6 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |315 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |{{formatnum:2350}} bar |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |328 J |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''8 × 22 mm Nambu''' zo ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] kartouchennoù implijet adalek 1904 gant an [[Lu Impalaeriezh Japan|arme japanat]] er [[Nambu 14|pistolennoù Nambu 14]]. Ar [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] a voe kambret evit ar munision-mañ ivez. Implijet e voe betek 1945, er [[Brezel Sina ha Japan (1937-1945)|brezel a-enep Sina]] hag e [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|Brezel ar Meurvor Habask]] dreist-holl. Izeloc'h e oa he galloud evit ar [[.45 ACP]] implijet en [[Arme ar Stadoù-Unanet|arme stadunanat]] er memes mare<ref>'''{{Fr}}''' DUBOIS Emmanuel, ''[https://www.secondeguerre.net/articles/armes/jp/pm/ar_arisakatype100.html Arisaka Type 100]'', Seconde-Guerre.net (lennet d'ar 25/09/2024)</ref>. Goude an [[Eil Brezel-bed]] e voe degaset kalz pistolennoù Nambu d'ar Stadoù-Unanet gant soudarded stadunanat : ne vez ket produet ar c'hartouchennoù-mañ ken, met dafar da [[Adkargañ (munisionoù)|adkargañ]] anezhe a gaver war ar marc'had eno c'hoazh<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 211</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:8 × 22 mm Nambu}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Japan]] 7hdpq24nov78pui47ow76isdbn8l1zr 0 172120 2190025 2148480 2026-05-05T08:54:53Z Kestenn 14086 2190025 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|7,63 × 25 mm Mauser|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:763 mauser.jpg|liamm=Restr:763 mauser.jpg|alt=Skeudenn ar pennad 7,63 × 25 mm Mauser|frameless|250x250px]]<br>Ur gartouchenn '''7,63 × 25 mm Mauser''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Bro orin |{{Impalaeriezh alaman}} |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Saver |[[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1896 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,86 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |7,62 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,46 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |9,60 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9,86 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,98 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |25,15 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |34,80 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |5,6 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |441 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |545 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} Ar '''7,63 × 25 mm Mauser''', anvet ivez '''.30 Mauser Automatic''', zo ur [[munision]] savet da gentañ evit ar [[Pistolenn|bistolenn]] [[Mauser C96]] gant an embregerezh alaman [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken]] e 1896. Deveret eo eus ar [[7,65 × 25 mm Borchardt]], bet krouet e 1893 gant [[Hugo Borchardt]] evit ar bistolenn [[Borchardt C93]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 204</ref>. Ar gartouchenn armoù-dorn kentañ eo bet oc'h ober berzh war ar marc'had<ref name=":0">{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/763%20mm%20mauser-1.html 7,63 mm]'' war Arme et Passion (lennet d'ar 05/05/2025)</ref>. Awenet he deus ar [[7,62 × 25 mm Tokarev]]. == Un nebeud armoù kambret e 7,63 Mauser == * Pistolenn [[Mauser C96]] hag hec'h adstummoù * Pistolennoù [[Astra 900]], [[Star (pistolenn)|Star]], Azur, Royal * Pistolennoù-mindrailher [[Maschinenpistole 28|MP 28/11]], Bergmann MP 34/I, Vollmer Erma, [[SIG 1920]], MKMO, MKPO * Karabinenn damaotomatek Mauser<ref name=":0" /> == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/7-63-mauser-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Patrom:WW2URSSTroad}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:7,63 × 25 mm Mauser}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù Alamagn]] 64o77utp2go9c076ncb23ww89eflmvw 0 173798 2190074 2187525 2026-05-05T09:55:57Z Tanjee 563 /* A */ 2190074 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:UN-Chagall window-1967.jpg|dehou|400px]] *Kavet e vo amañ ur '''roll eus an ensavadurioù o deus embannet timbroù-post''' e-pad ur mare bennak abaoe ma oa bet lakaet e gwerzh an timbroù kentañ e 1840. Er roll e kaver kement seurt ensavadurioù gouarnamant pe aozadurioù aotreet ent-ofisiel o deus embannet timbroù dibar evit ar postoù. En o zouez e kaver Stadoù dizalc’h, trevadennoù, proviñsoù, stadoù-kêr, burevioù-post er broioù estren, aozadurioù etrebroadel ha luskadoù dispac'hel. *Statud pep hini anezho zo bet merket, ha resisaet emdroadur pep tiriad hervez red an istor. *Ur pennger nevez zo kinniget evit doujañ ouzh an alc’hwez a gaver war an timbr, hag alies pa gemm statud ar vro (trevadenn deuet da Stad dizalc’h da skwer). *An darn vrasañ eus an ensavadurioù-se a zo istorel ha lod anezho n'o deus bet nemet ur prantad berr tre. An dimbrawourien a ra alies « broioù marv » eus ar broioù dezho ensavadurioù na embannont ket mui timbroù. *Ouzhpennet ez eus bet un * e fin anv ur vro pa c’hoarvezh dezhi bezañ hiziv er-maez reolennoù [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] o vezañ n’eo ket anavezet ez-ofisiel he melestradurezh gant darn vrasañ Stadoù all ar Bed. Broioù zo o deus embannet o frankiz hep asant ar Stad a zalc’hont outañ (Somaliland, Abc’hazia…) hag an timbroù dindan o anv a vez implijet er vro hepken, ket evit kas lizhiri d’an estrenvro. Pennoù-bras an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]] ha katalogoù timbrawouriezh a embann n’int nemet falstimbroù, daoust d’o implij. N’eus ket kaoz avat eus an timbroù embannet gant forbaned pe emsaverien en harlu, pell-pell eus ar broioù int sañset bezañ bet implijet (Nagaland, inizi Skos, Republik Saharaoui…). {| class="wikitable" style="margin:auto; margin-top:25px; font-size:1.2em; font-weight:bold;" |- | style="padding:10px;" | [[#A|A]] • [[#B|B]] • [[#C|C]] • [[#CH|CH]] • [[#C'H|C'H]] • [[#D|D]] • [[#E|E]] • [[#F|F]] • [[#G|G]] • [[#H|H]] |} == A == === [[Timbroù Abc'hazia|Abc’hazia*]] === *Statud : Tiriad disrannour Jorjia (abaoe 1992). Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Nann ezel an [[Unvaniezh Postoù ar Bed|U.P.B.]]. * Er-maez al lezennoù etrebroadel eo an timbroù. *Alc’hwez : ** Аԥсны Абхазия (abc’hazeg ha rusianeg) (1992-1994) ** Аԥсны (1994-2002) ** Аԥсны Republic of Abkhazia (abc’hazeg ha saozneg) (abaoe 2002) === [[Timbroù Abou Dhabi|Abu Dhabi]] === Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968. *Alc’hwez (e lizherennoù latin hag arabek) : ** Abu Dhabi (1964-1972) ** Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet dreistmoullet <small>UAE</small> (1972) *Pennad kar : [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]] [[File:Stamp of Aden - 1953 - Colnect 288544 - 1 - Map.jpeg|dehou|150px]] === [[Timbroù Aden|Aden]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1937-1963). *Alc’hwez : Aden (1937-1964). *Pennad kar : [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su]] === [[Timbroù Djibouti|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]] === * Statud : Trevadenn Bro-C’hall dindan anv « Aod c'hall ar Somalianed » (1896-1967). *Alc’hwez : Territoire français des Afars et des Issas (1967-1977) *Pennad kar : [[Timbroù Obock]] === [[Timbroù Afghanistan|Afghanistan]] === [[File:Stamp of Afghanistan - 1970 - Colnect 431986 - Road Map of Afghanistan with Location of Sites.jpeg|dehou|200px]] *Statud : Dizalc’h abaoe 1919, goude ur prantad-amzer dindan « levezon » Breizh-Veur. Rouantelezh (1870-1973). Republik (1973-1992). Brezel diabarzh (1992-1996). Republik islamek (1996-2001). Aloubadeg Stadoù-Unanet ha brezel diabarzh (2001-2021). Stad an dTalibaned (abaoe 2021) *Alc’hwez : ** e yezh [[dari]] “Penn un tigr” (1870-1927) ** Afghan postage pe Postage afghan (1927) ** Postes afghanes pe Postes Afghanistan (1928-1951) ** Afghanistan (1953-1955) ** Postes afghanes (1956-1989) ** Afghan post (1989 ha 1996-2001) === [[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]] === *Statud : Trevadennoù Portugal en Afrika. *Alc’hwez : ** Timbroù Portugal dreistmoullet <small>AFRICA</small> (1898) ** Timbr-taos dreistmoullet <small>TAXA DE GUERRA</small> === [[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C’heheder C’hall]] === * Statud : Framm velestradurel a vode trevadennoù Bro-C’hall ([[Kongo Frañs]], [[Gabon]], [[Oubangi-Chari]] ha [[Tchad]]) etre 1936 ha 1958. *Alc’hwez : ** Timbroù Kongo Frañs ha Gabon dreistmoullet « Afrique Equatoriale Française » (1936) ** AFRIQUE EQUale FRçaise (1937 ha 1941) ** Afrique Equatoriale Française (1937-1958) === [[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C’hornaoueg C’hall]] === [[File:AOFNigertimbre.jpg|dehou|150px]] * Statud : Framm velestradurel a vode trevadennoù Bro-C’hall ( [[Aod an Olifant]], [[Dahomey]], [[Ginea Frañs]], [[Volta-Uhel]], [[Maoritania]], [[Niger]], [[Senegal]] ha [[Soudan c’hall]]) etre 1934 ha 1958. *Alc’hwez : ** Timbroù Afrika c’hall ar C’heheder dreistmoullet gant “Afrique Occidentale Française” (1944-1945) ** Afrique Occidentale Française RF (1945-1959) === [[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]] === * Statud : ramm velestradurel savet e 1946 a vode trevadennoù Spagn : [[La Aguëra]], [[Seguia el-Hamra]], [[Rio de Oro]], [[Ifni]] ha Sahara spagnol (Cabo Juby). *Alc’hwez : Africa Occidental Española (1949-1951) === [[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]] === *Statud : Trevadenn Alamagn (1880-1918). Aloubadeg Breizh-Veur ha [[Belgia]] (1916). Tiriadoù fiziet e Belgia, ar Rouantelezh-Unanet ha Portugal e 1918. *Alc’hwez : ** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant un talvoud-gwerzh e pesa pe « Deutsch-Ostafrika » (1893) ** Deutsch-Ostafrika (1900-1919) ** Timbroù Afrika ar Reter saoz dreistmoullet G.E.A. (1917-1921) ** Timbroù Kongo Velgia dreistmoullet Est Africain Allemand /Occupation Belge / Duitsch Oost Afrika / Belgische Bezettung (1916) *Pennad kar : [[Timbroù Ruanda-Urundi]] === [[Timbroù Afrika ar Reter italian| Afrika ar Reter italian]] === [[File:ITA AOI MiNr0001 mt B002b.jpg|dehou|150px]] *Statud : Unvaniezh trevadennoù italian [[Eritrea]], [[Somalia italian]] hag [[Etiopia]]. *Alc’hwez : ** Africa Orientale Italiana (1938-1941) ** Timbroù-taos dreistmoullet A.O.I. (1941) *Pennad kar : [[Timbroù Somalia italian]] === [[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]] === *Statud : Kompagnunezh prevez (1888-1894). Tiriad gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (gant Ouganda) (1895-1920). Trevadennoù Ouganda ha Kenya adalek 1920. *Alc’hwez : ** Timbroù Breizh-Veur dreistmoullet <small>BRITISH EAST AFRICA COMPANY</small> (1890) ** Imperial British East Africa Company (1890-1894) ** Timbroù dreistmoullet <small>BRITISH EAST AFRICA</small> pe British East Africa (1895) ** British East Africa Protectorate (1897) ** Timbroù Zanzibar dreistmoullet gant « British East Africa » (1897) ** East Africa and Uganda Protectorates (1903-1922) *Pennadoù kar: [[Timbroù Kenya]] [[Timbroù Ouganda]] === [[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]] === [[File:Stamp of Aitutaki - 1920 - Colnect 430730 - Huts at Arorangi.jpeg|dehou|200px]] *Statud : Tiriad dindan dalc’h [[Zeland Nevez]]. *Alc’hwez : ** Timbroù Zeland Nevez dreistmoullet gant <small>AITUTAKI</small> (1902-1919) ** Aitutaki (1920-1927 ** Timbroù Inizi Cook dreistmoullet “Aitutaki” (1972) **Aitutaki Cook Islands (abaoe 1972) *Pennad kar : [[Timbroù Zeland Nevez]] === [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Ajman]] === *Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus Stad an Emirelezhioù Arab Unanet abaoe 1968. ** Alc’hwez (lizherenneg latin hag arabek) : ** Ajman عجمان (1964-1972) === [[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn – Impalaeriezh]] === [[File:DR 1900 58 Germania Reichspost.jpg|dehou|200px]] *Statud : Stad dizalc’h (Impalaeriezh) etre 1870 ha 1918 savet gant unvaniezh rouantelezhioù ha dugelezhioù an tiriad alaman. *Alc’hwez : ** Deutsche Reichs Post (1872-1900) ** Reichspost (1900) ** Deutsches Reich (1902-1919) ** Aloubadeg Frañs : ** Aloubadeg Belgia : Timbroù Belgia dreistmoullet <small>ALLEMAGNE DUITSCHLAND</small> (1919-1921) [[Rummad:Istor Alamagn]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro|Alamagn – Impalaeriezh, Timbroù]] === [[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar ]] === *Statud : Stad dizalc’h (1919-1933) savet goude an Impalaeriezh alaman (1870-1919). *Alc’hwez : ** Deutsche National Versammung (1919-1920) ** Deutsches Reich (1920-1933) [[File:Nazitagderbriefmarke6+24pf1942.jpg|dehou|200px]] === [[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]] === *Statud : Stad dindan dalc’h [[Hitler]] etre 1933 ha 1945. *Alc’hwez : ** Deutsches Reich (1933-1943) ** Grossdeutsches Reich (1943-1945) === [[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed]] === [[File:Allied occupation in Germany (1945-1949).png|dehou|200px]] *Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet, Stadoù-Unanet Amerika hag an Unvaniezh Soviedel (1946-1949) *Alc’hwez : Deutsche post (1946-1948) *Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet ha Stadoù-Unanet Amerika (1945-1949). *Alc’hwez : ** Deutschland (1945-1946) ** Deutsche post (1948-1949) ** 2 Berlin Steurmarke (1948-1949) *Pennadoù kar : [[Timbroù Berlin ar Reter]], [[Timbroù Berlin ar C’hornaoueg]], [[Timbroù Mecklembourg-Pomerania ar C'hornaoueg]], [[Timbroù Saksonia]] *Statud : Tiriadoù Alamagn dindan melestradurezh Bro-C’hall (1945-1946) *Alc’hwez : Zone Française Briefpost (1945-1946) *Pennadoù kar : [[Timbroù Baden]], [[Timbroù Wurttemberg]], [[Timbroù Roenland-Pfalz]] === [[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg ]] === *Statud : Stad dizalc’h (1949-1990) dindan anv [[Republik Kevreadel Alamagn]]. Kendeuzet e 1990 gant Alamagn ar Reter. *Alc’hwez : ** Bundesrepublik Deutschland (1949) ** Deutsche Bundespost (1949-1994) [[File:DDR 1959 Michel 726 Chemie.jpg|dehou|200px]] === [[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]] === *Statud : Stad dizalc’h (1950-1994). Kendeuzet e 1990 gant Alamagn ar C’hornaoueg. *Alc’hwez : ** Deutsche Demokratische Republik (1950-1960) ** DDR (1960-1990) ** Deutsche Post (1990) === [[Timbroù Alamagn|Alamagn]] === *Statud : Stad dizalc’h. Unvaniezh [[Republik Kevreadel Alamagn|Alamagn ar C’hornaoueg]] hag [[Alamagn ar Reter]] e 1991. *Alc’hwez : ** Deutsche Bundespost (1991-1995) ** Deutschland (abaoe 1995) [[File:Stamp of Finland - 1972 - Colnect 46638 - Map of Aland Coat of Arms.jpeg|dehou|200px]] === [[Timbroù an Inizi Åland|Åland]] === *Statud : Enezeg emren abaoe 1984, dindan dalc’h [[Finland]]. *Alc’hwez : Åland (abaoe 1984) *Pennad kar : [[Timbroù Finland]] === [[Timbroù Albania|Albania]] === *Statud : Bro dindan dalc’h an [[Impalaeriezh Otoman]] betek 1912. Emerenerezh (1912-1914). Priñselezh (1914-1922). Melestradurezh [[Aostria-Hungaria]] (1919). Republik dizalc’h (1922-1928). Rouantelezh (1928-1939). Aloubadeg [[Italia]] (1939-1943). Aloubadeg [[Gres]] (1940). Aloubadeg [[Alamagn]] (1943). Republik Demokratel (1944-1946) ha Republik Poblek (1946-1991). Republik abaoe 1992. [[File:Stamp of Albania - 2007 - Colnect 374166 - Albanian flag blowing in wind.jpeg|dehou|200px]] *Alc’hwez : ** Timbroù Turkia dreistmoullet gant Shqipënia hag un ere daoubennek (1913) ** Siell gant « Postat e Qeverries sé Perkoheshme te shqipenies » (1913) ** Erer gant Postat e Qeverries sé Perkoheshme te shqipenies » (1913) ** Shqipënia e lire (1913) ** Korca (1914) ** Timbroù Epira dreistmoullet gant al lizherenn C (1916) ** Korcë (1917) ha dreistmoullet « Republika Shqipetare » (1917) ** Timbroù dreismoullet « Qarku Korces » (1918) ** Timbroù Aostria-Hungaria dreistmoullet « Posta e Shkodres SHQYPNIS » (1919) ** Timbroù Aostria-Hungaria dreistmoullet « POSTAT SHQIPTARE » (1919) ** SHQIËNIË dreistmoullet <small>SHKODRA</small>(1920) ** Poste Shqiptare (1920) ** Posta Shqiptare (1922) ** Rep. Shqiptare (1925) ** Timbroù dreistmoullet Mbretnia Shqiprare Zog I 1 IX 1928 (1928) ** Postat Shqiptare(1930) ** SHQIPNI (1937-1938) ** Timbroù dreistmoullet Mbledhja Kushtetuëse 12-IV-1939 XVII (1939) ** Timbroù Gres dreistmoullet gant ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔIOIKHCIC (1940) ** Mbretnija Shqiptare Postat (1939-1943) ** Timbroù dreistmoullet «14 Shator » 1943 (1943) ** Timbroù dreistmoullet « Qeverija demokratike e shqiperise » (1944) ** Shqipnija (1944) ** Qeveria demokratike e shqipnis (1946) ** Republika Popullore e Shqiperise pe Shqiperija (1946-1957) ** R.P. E Shqiperise pe Shqiperia pe Shqipëria (1957-1977) ** Republika popullore socialiste e shqiperise pe R.P.S. e Shqiperise (1977-1991) ** Posta Shqiptare (1991-1995) ** SHQIPERIA (abaoe 1995) === [[Timbroù Aldernez|Aldernez]] === *Statud : Tiriad-suj Kurunenn Breizh-Veur. Melestradurezh Gwernenez. *Alc’hwez : Alderney Bailiwick of Guernesey (abaoe 1983) *Pennadoù kar : [[Timbroù Gwernenez]] [[Timbroù Jerzenez]] === [[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]] === * Statud : Tiriad e Siria dindan dalc’h Bro-C’hall (1919-1938). Staget ouzh [[Turkia]] e 1939 dindan anv [[Hatai]]. *Alc’hwez : ** Burev Bro-C’hall (1853-1914) ** Timbroù Siria dreistmoullet « Sandjak d’Alexandrette » pe <small>SANDJAK D’ALEXANDRETTE</small> (1938) ** Timbroù Turkia dreistmoullet <small>HATAY DÊVLETI</small> (1939) ** Hatai Devleti (1939) === [[Timbroù Aljeria|Aljeria]] === [[File:Stamp of Algeria - 1965 - Colnect 325136 - Algerian princess and antelope.jpeg|dehou|200px]] *Statud : Trevadenn Bro-C’hall (18301962). Stad dizalc’h abaoe 1962. *Alc’hwez : ** Timbroù Bro-Frañs kachedet gant ur siell ispisial (niverenn ha goude deiziad) (1849-1924) ** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet gant « Algérie » (1924-1925) ** Timbroù Bro-Frañs (1958-1962) ** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet EA (‘’Etat algérien’’) (1962) ** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet « République algérienne » (e galleg hag en arabeg) (1962) ** Timbroù Bro-Frañs dreistmoullet « Algérie » (1963) ** Algérie الجزائر e galleg hag en arabeg (abaoe 1963) === [[Timbroù Allenstein|Allenstein]] === *Statud : Kêr eus [[Prusia]] ar Reter. Goude ur boblvouezhiadeg e voe staget ouzh Alamagn e 1920. Staget ouzh [[Polonia]] e 1945 (adanvet [[Olsztyn]]). *Alc’hwez : ** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Plébiscite Olsztyn Allenstein » (1920) ** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Commission d’administration et de plébiscite Olsztyn Allenstein Traité de Versailles Art. 94-98 » (1920). === [[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950 (e Stad [[Rajasthan]]) *Alc’hwez : Goustilh (1877-1899) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Timbroù India]] === [[Timbroù Andorra|Andorra]] === *Statud : Stad dizalc’h. Melestradurezh Spagn ha melestradurezh Bro-C’hall * Alc’hwez (melestradurezh Frañs) : ** Timbroù Bro-C’hall dreistmoullet <small>ANDORRE</small> (1931) ** Vallées d’Andorre (1932-1943) ** Andorre (1943-1974) ** Andorre [[Andorra]] (1975-1977) ** Principat d’Andorra (abaoe 1978) *Alc’hwez (melestradurezh Spagn) : ** Timbroù Spagn dreistmoullet <small>CORREOS ANDORRA</small> (1928) ** Andorra (1929-1979) ** Principat d’Andorra (abaoe 1979) === [[Timbroù Enezeg an Azorez|Angra]] === *Statud : Kêr war enez Teircera (enezeg Azorez) dindan dalc’h [[Portugal]]. *Alc’hwez : Angra Portugal (1892-1905) *Pennad kar : [[Timbroù Portugal]] === [[Timbroù Anguilla|Anguilla]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet abaoe 1650. Staget ouzh inizi [[Saint Kitts ha Nevis]] betek 1967. Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet. *Alc’hwez : ** Timbroù Saint-Kitts dreistmoullet gant « Independent Anguilla » (1967) ** [[Anguilla]] (abaoe1967) === [[Timbroù Anjouan|Anjouan]] === [[File:Stamp of Anjouan - 1900 - Colnect 215580 - Trype Groupe.jpeg|dehou|150px]] *Statud : Enezenn warezet gant Bro-C’hall (1886-1912) evel inizi all Enez ar Gomorez. Staget e voe an enezeg ouzh trevadenn [[Madagascar]] (1912-1947). Tiriad tramor (1947-1974). Ul lodenn eus Stad Komorez abaoe 1974. *Alc’hwez : Sultanat d’Anjouan (1892-1912) *Pennadoù all : [[Timbroù Moheli]], [[Timbroù Mayotte]], [[Timbroù Komorez]] === [[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]] === * Statud : Trevadenn Bro-C’hall. Ul lodenn eus Indez-Sina c’hall. *Alc’hwez : Timbroù Trevadennoù gall dreistmoullet gant « A & T » (1888) *Pennad kar : [[Timbroù Indez-Sina c’hall]] === [[Timbroù Antarktika -Tiriad Aostralia|Antarktika -Tiriad Aostralia]] === [[File:MAP OF ANTARCTICA - Australian Antarctic Territory postage stamp.jpg|dehou|300px]] *Statud : Tiriad-suj Aostralia. *Alc’hwez : Australian Antarctic Territory (abaoe 1957) === [[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet abaoe 2002. *Alc’hwez : British Antarctic Territory (abaoe 1962) === [[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall| Antarktika - Tiriad Bro-C’hall]] === *Statud : Tiriad tramor Bro-C’hall . *Alc’hwez : ** Timbroù postoù dre-nij Madagaskar dreistmoullet gant <small>TERRE ADÉLIE DUMONT D’URVILLE 1840 </small>(1948) ** Timbroù Madagaskar dreistmoullet gant <small>TERRES AUSTRALES ET ANTARCTIQUES FRANCAISES</small> (1955) ** RF TERRES AUSTRALES ET ANTARCTIQUES FRANCAISES (abaoe 1956) === [[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika – Tiriad Ross]] === *Statud : Tiriad dindan dalc’h Zeland-Nevez. * Alc’hwez : Ross Dependency (abaoe 1957) === [[Timbroù Antigua|Antigua]] === [[File:Antigua 1867 1d vermillion imperf between ex Toeg.jpg|dehou|200px]] *Statud : trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1862-1967).Ezel eus [[Kevread Indez ar C’hornaoueg]] (1958-1962). Stad kenstaget ouzh ar Rouantelezh-Unanet (1967-1981). Stad dizalc’h (abaoe 1981) dindan anv [[Antigua-ha-Barbuda]]. *Alc’hwez : ** Antigua (1862-1981) ** Antigua & Barbuda (abaoe 1981) === [[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]] === [[File:Five shilling stamp of the Leeward Islands.jpg|dehou|150px]] *Statud : Unvaniezh inizi dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet : [[Anguilla]], [[Antigua]], [[Barbuda]], [[Montserrat]],[[ Saint-Kitts]], [[Nevis]] hag an [[Inizi Gwerc’h]]. *Alc’hwez : Leeward Islands (1890-1954) === [[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]] === *Statud : Trevadenn [[Danmark]] gwerzhet d’ar [[ Stadoù-Unanet]] e 1917. *Alc’hwez : ** KGL (1855-1867) ** Dansk Westindien (1873-1903) ** Dansk Vest Indien (1856-1917) [[File:Bijzondere Antilliaanse Postzegel "Dag van de Arbeid" - Special Antilian stamp for Labour Day (3490680943).jpg|180px|dehou]] === [[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]] === *Statud : Trevadennoù an Izelvroioù er Mor Karib : Inizi Bonaire, Curaçao, Sint Eustatius, Saba, lodenn greisteiz enez Sint-Maarten hag Aruba. Stad emren en Izelvroioù (1954-2010). *Alc’hwez : ** Nederlandse Antillen (1949-2004) ** Ned. Antillen (1949 ha 1952) *Pennadoù kar : [[Timbroù Aruba]] [[Timbroù Curaçao]] [[Timbroù Sint-Maarten]] === [[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]] === *Statud : Trevadennoù Spagn er Mor Karib : [[Cuba]], [[Republik Dominikana]] ha [[Porto Rico]]. *Alc’hwez : ** RL Plata F. (1855-1867) ** Ultramar (1868-1871) === [[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]] === [[File:Gold Coast Stamp Elizabeth 1953 ½ d.jpg|dehou|200px]] *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Aod an aour (1821-1957) a voe adanvet [[Ghana]] pa voe ur Stad dizalc’h. *Alc’hwez : Gold Coast (1875-1953) *Pennad kar : [[Timbroù Ghana]] === [[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]] === *Statud : Gwarezva ar Rouantelezh-Unanet dindan anv "Oil Rivers Protectorate" (1870-1893), adanvet e 1893. Dont a reas da vezañ ur rann eus Nigeria ar Su e 1900. *Alc'hwez : *British Protectorate Oil Rivers (1892) *Niger Coast Protectorate (1893-1899) *Pennadoù kar : [[Timbroù Nigeria an Norzh]] [[Timbroù Nigeria ar Su]] [[Timbroù Nigeria]] === [[Timbroù Aod an Olifant|Aod an Olifant]] === *Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1868-1958). Republik emren (1958-1960). Stad dizalc’h abaoe 1960. * Alc’hwez : ** Côte d'Ivoire (1892-1944) ** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1958) ** Republique de Côte d'Ivoire pe Republique de Côte-d’Ivoire (abaoe 1958) === [[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]] === [[File:RFSomaliTimbre.jpg|dehou|200px]] *Statud : Bro warezet gant Bro-C’hall (1894-1902). Trevadenn Bro-C’hall (1902-1967). *Alc’hwez : ** Timbroù Obock dreistmoullet DJ pe Djibouti (1894-1902) ** Protectorat de la Côte des Somalis (1894-1900) ** Côte Française des Somalis (1902-1967) ** Djibouti RF (1943) *Pennad kar : [[Timbroù Obock]] === [[Timbroù Aostralia|Aostralia]] === *Statud : Kengevredad savet gant unvaniezh stadoù aostralian bet dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet, d’ar 1añ a viz Genver 1901. *Alc’hwez : Australia (abaoe 1912) === [[Timbroù Aostralia ar C’hornaoueg|Aostralia ar C’hornaoueg]] === [[File:Western Australia 1 penny Revenue stamp.jpg|dehou|300px]] *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1826-1900). Ezel eus Kengevredad Aostralia abaoe 1901. *Alc’hwez : Western Australia (1854-1912) *Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]] === [[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1836-1900). Ezel eus Kengevredad Aostralia abaoe 1901. *Alc’hwez : South Australia (1855-1912) *Pennad kar : [[Timbroù Aostralia]] === [[Timbroù Aostria|Aostria]] === *Statud : Tiriad an Impaleriezh Aostria-Hungaria betek 1918. Republik [[Aostria]] (1918-1938). Lodenn eus Alamagn (1938-1945). Aloubadeg gant ar Rouantelezh-Unanet, ar Stadoù-Unanet ha Bro-C’hall (1945) Republik Aostria abaoe 1945. * Alc’hwez : ** KKpost-stempel (1850) ** Poltred an impalaer (1867-1880) ** Kais. Königl. Oesterr. Post (1883-1906) ** Kaiserliche königliche österreichische Post (1908-1917) ** Timbroù Aostria dreistmoullet gant “Deutsch österreich” (1918-1919) ** Deutsch österreich (1919-1921) ** Österreich (1921-1937 ha 1945) ** Timbroù Alamagn (IIIde Reich) (1938-1945) ** Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed (1945) ** Timbroù Alamagn dreistmoullet gant “Österreich” (1945) ** Republik Österreich (1945-2001) ** Österreich (abaoe 2002) === [[Timbroù Aostria-Hungaria|Aostria-Hungaria]] === *Statud : Unvaniezh [[Aostria]] ha [[Hungaria]] (1867-1918) dindan beli un impalaer. Melestradurezhioù postel disheñvel nemet melestradurezh an armeoù : ''Kaiserliche und Koenigliche Feldpost'' (= Postoù impalaerel ha roueel ar brezeliadennoù) *Alc’hwez : ** Timbroù [[Bosnia-Herzegovina]] dreistmoullet '''K.U.K. FELDPOST''' (1915) ** K.U.K. Feldpost (1915-1918) *Pennadoù kar : [[Timbroù Aostria]] [[Timbroù Hungaria]] === [[Timbroù Arad|Arad]] === *Statud : Kêr eus [[Transilvania]] aloubet gant arme Bro-C’hall e 1919. Staget ouzh [[Roumania]] e 1920. *Alc’hwez : Timbroù [[Hungaria]] dreistmoullet gant <small>Occupation française</small> (1919). === [[Timbroù Arabia Saoudat|Arabia Saoudat]] === [[File:50th Anniversary of First Saudi Commemmorative Stamp.jpg|dehou|200px]] *Statud : Stad dizalc’h bet anvet Rouantelezh Nedj ha Hedjaz (1926-1932). *Alc’hwez : ** Royaume de l'Arabie saoudite (1934-1957) ** S.A.K. (1960-1961) ** Royaume de l'Arabie saoudite (1960-1966) ** Arabie saoudite (1963-1964) ** Kingdom of Saudi Arabia (1965-1971) ** Saudi Arabia (1965-1975) ** Saudi Arabia kingdom (1965-1975) ** SA (1966) ** K.S.A. (1974-1982) ** Skoed-ardamez (gwezenn-palm ha klezeoù kroazet) (abaoe 1982) === [[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]] === *Statud : Rouantelezh gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet. Staget ouzh Yemen ar Su e 1967. *Alc’hwez : Federation of South Arabia (1963-1966) === [[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]] === *Statud : Inizi eus [[Dalmatia]] aloubet gant soudarded [[Gabriele D'Annunzio]] etre miz Du 1920 ha miz Genver 1921. Anvet [[Rab]] ha [[Krk]] hiriv, staget ouzh [[Kroatia]]. *Alc’hwez : Timbroù [[Fiume]] dreistmoullet gant <small>ARBE</small> pe <small>VEGLIA</small> (1920) === [[Timbroù Arc’hantina|Arc’hantina]] === [[File:1868 5C Argentina Rivadavia unused Mi20I.jpg|dehou|150px]] *Statud : Stad dizalc’h abaoe 1853. Kengrevead (1861-1861). Republik abaoe 1862. *Alc’hwez : ** Confecon Argentina (1858-1861) ** República Argentina (1862-1952 ha 1957 ha 1965-1994) ** Argentina (1952-1965) ** R. Argentina (1967-1968) ** Correo Argentino (1994) ** República Argentina (abaoe 1994) === [[Timbroù Armenia|Armenia]] === [[File:Stamp of Armenia m52.jpg|dehou|300px]] *Statud : Stad dizalc’h (1918-1921). Republik ezel eus an [[Unvaniezh Soviedel]] betek 1992. Republik dizalc’h abaoe 1992. *Alc’hwez : ** Timbroù Rusia dreistmoullet K 60 K (1919-1921) ** ՀԱՅԱՍՏԱՆՒ [[Armenia]] (1920) ** Հ ա չ ha ՌՈՒԲԼՒ (1921-1923) ** CCCP Timbroù Unvaniezh Soviedel (1923-1992) ** ՀԱՅԱՍՏԱՆ Armenia (abaoe 1992 === [[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]] === *Statud : Emirelezhioù [[Arabia ar Reter]] gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1971) a voe unvanet dindan anv [[Emirelezhioù Arab Unanet]] e 1971 *Alc’hwez : Trucial States (1961) *Pennad kar : [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet]]. === [[Timbroù Republik Artsac'h|Republik Artsac'h*]] === [[File:Flag of Artsakh 1993 stamp.jpg|dehou|200px]] *Statud : Tiriad disrannour Azerbaidjan (1991-2023). Anvet ivez Nagorno-Karabac’h. Nann anavezet gant Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Staget ouzh [[Azerbaidjan]] e 2023. *Alc’hwez (lizherenneg latin hag armeniek) : ** ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ Republic of Mountainous Karabakh (1993-1996 ha 2017-2023) ** ԼԵՌՆԱՅԻՆ ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ (1996-1998) ** Republic of Nagorno-Karabakh (1998-2017) ** ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ REPUBLIC OF ARTSAKH === [[Timbroù Aruba|Aruba]] === *Statud : Ul lodenn eus Antilhez Nederlandat (betek 1986). Stad emren e Rouantelezh an [[Izelvroioù]] abaoe 1986. *Alc’hwez : Aruba (abaoe 1986) === [[Timbroù Ascension|(Enez) Ascension]] === [[File:Ascension 1938 4p ultramarine Green Mountain.jpg|dehou|200px]] *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Tiriad tramor asambles gant [[Saint-Helena]] ha [[Tristan da Cunha]] abaoe 2002. *Alc’hwez : ** Timbroù Saint-Helena dreistmoullet gant ASCENSION (1922) ** Ascension pe Ascension Island (abaoe 1922) === [[Timbroù Asturias ha Leon|Asturiez ha Leon]] === *Statud : Rannvroioù emren ar Stad spagnol. *Alc’hwez : Consejo de Asturias y Leon pe Gobierno General pe Consejo Inter Provincial (1936-1937). === [[Timbroù Aunus|Aunus]] === *Statud : Kêr eus [[Karelia]] (Rusia) aloubet gant [[Finland]] e 1919. *Alc’hwez : Aunus (1919) [[File:Stamps of Azerbaijan, 1997-468.jpg|dehou|300px]] === [[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]] === * Statud : Stad dizalc’h ezel eus « Republik dizalc’h Kaokaz » (1917-1921). Aloubadeg Unvaniezh Soviedel (1921). Ezel eus [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel]] (1922-1992). Stad dizalc’h abaoe 1992. *Alc’hwez (e lizherennoù latin hag arabek : ** République d'Azerbaïdjan (1919) ** АЗЕРБАЙДЖАН pe АЗЕРБАЙДЖАНСКАЯ (1921-1923) ** CCCP (Timbroù Unvaniezh Soviedel betek 1992) ** Azärbaycan (1992) **Azərbaycan (abaoe 1992) === [[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]] === *Statud : Tiriad dindan dalc’h Portugal. Emren abaoe 1981. *Alc’hwez : ** Timbroù Portugal dreistmoullet AÇORES (1868-1895 ha 1911-1932) ** Açores (1898-1911) ** Portugal Açores (abaoe 1980) == B == === [[Timbroù Baden|Baden]] === *Statud : Dugelezh-veur (1803-1918) ezel eus Kengevread Norzh-Alamagn hag eus Impalaeriezh Alamagn. Republik (1918) ezel eus Republik Weimar. Aloubadeg Bro-Frañs e Su Baden (1947-1949). Ul lodenn eus Alamagn abaoe 1949 (Land [[Baden-Wurtemberg]]). *Alc’hwez : ** Baden Freimarke (1851-1868) ** Timbroù servij : Frei durch ablösung Deustsches Reich (1905) ** Baden (1947-1949) === [[Timbroù Bahamas|Bahamas]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1859-1973). Stad dizalc'h abaoe 1973. *Alc'hwez : Bahamas === [[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]] === [[File:Stamp of Bahawalpur - 1948 - Colnect 299932 - Nur Mahal Palace.jpeg|dehou|200 px]] *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[Pakistan]] abaoe 1947. *Alc’hwez : Bahawalpur (1947-1949) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù Pakistan]] === [[Timbroù Bahrein|Bahrein]] === *Statud : Stad gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1914-1968). Ezel eus Kevread an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] (1968-1971). Stad dizalc’h (abaoe 1971). Rouantelezh (abaoe 2002). *Alc’hwez : ** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant « [[Bahrain]] » (1933-1945) ** Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet gant « Bahrain » (1948-1960) ** Barhain (1953-1970) ** State of Bahrain (1971-2003) ** Kingdom of Bahrain (abaoe 2003) *Pennad kar: [[Timbroù an Emirelezhioù Arab Unanet]] === [[Timbroù Bamra|Bâmra]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** Bamra (1889) ** Bamra State (1890-1891) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Timbroù India]] === [[Timbroù Bangladesh|Bangladesh]] === *Statud : Ul lodenn eus trevadenn Indez Breizh-Veur betek 1947. Ul lodenn eus Stad [[Pakistan]] etre 1947 ha 1971 dindan anv “Pakistan ar Reter”. Ur Stad dizalc’h abaoe 1971. *Alc’hwez : ** Bangla desh (1971) ** Bangladesh (abaoe 1972) [[File:Stamp Barbados 1899 2p.jpg|dehou|150px]] === [[Timbroù Bangkok|Bangkok]] === *Statud : Keoded [[Thailand]]. Burev-post ar Rouantelezh-Unanet. *Alc’hwez : Timbroù [[Malaka]] dreistmoullet gant al lizherenn « B » (1885) === [[Timbroù Barbados|Barbados]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (betek 1961). Emrenezereh (1961-1966). Stad dizalc’h abaoe 1966. Republik abaoe 2021. *Alc’hwez : Barbados (abaoe 1852) === [[Timbroù Barbuda|Barbuda]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1859-1959), tiriad-suj [[Antigua]]. Ezel eus [[Kevread Indez ar C’hornaoueg]] (1958-1962). Tiriad kenstaget ouzh ar Rouantelezh-Unanet (1967-1981) gant Antigua. Emrenerezh (1976-1981) Stad dizalc’h gant enez Antigua (abaoe 1981) dindan anv [[Antigua-ha-Barbuda]]. *Alc’hwez : ** Timbroù Antilhez Bihanañ saoz (‘’’Leeward Islands’’’ e saozneg) dreistmoullet <small>BARBUDA </small>(1922) ** Timbroù Antigua hep meneg (1924-1968) ** Barbuda (1968-1981) pe timbroù Antigua dreistmoullet « Barbuda » (1973-2000). === [[Timbroù Barcelona|Barcelona]] === *Statud : Kêrbenn [[Katalonia]]. Timbroù lec’hel a ranke bezañ peget e-kichen re Spagn. *Alc’hwez : Ayuntamiento de Barcelona (1929-1945) === [[Timbroù Barwani|Barwani]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : Barwani State (1921-1938) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] === [[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]] === [[File:1959 Basutoland National Council stamps.jpg|dehou|500px]] *Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1868-1965). Emrenerezh (1965-1966). Stad dizalc’h dindan anv [[Lesotho]] e 1966. *Alc’hwez : ** Basutoland (1933-1966) ** Basutoland Lesotho (1965) === [[Timbroù Batoum|Batoum]] === *Statud : Kêr eus [[Jorjia]] aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet (1919-1920) *Alc’hwez : **Батумckаа почта (1919) ** Timbr 1919 dreistmoullet gant <small>BRITISH OCCUPATION</small> (1919) ** Timbroù Rusia dreistmoullet gant <small>БАТУМЪ BRITISH OCCUPATION OБЛ</small> (1920) === [[Timbroù Bavaria|Bavaria]] === *Statud : Rouantelezh (1806-1918) ezel eus [[Kengevredad ar Roen]] (1806-1813), hag eus Impalaeriezh Alamagn (1870-1918). Republik (1918) ezel eus [[Republik Weimar]]. Aloubet gant armeoù ar [[Stadoù-Unanet]] e 1945. Ul lodenn eus Alamagn abaoe 1949 (Land Bavaria). *Alc’hwez : ** Bayern (1849-1916 ha 1920) ** Timbroù Bavaria dreistmoullet Volkstaat Bayern pe Freistaat Bayern (1919). ** Timbroù Bavaria dresitmoullet Deutsches Reich ** Timbroù-servij dreistmoullet gant al lizherenn E (1908) pe toullouigoù e stumm E (1912). *Pennad kar : [[Timbroù Alamagn]] === [[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]] === [[File:1960 6d Bechuanaland Protectorate stamp.jpg|dehou|200px]] *Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1888-1964). Bro emren (1965). Stad dizalc’h e 1966 dindan anv [[Botswana]]. *Alc’hwez : ** Timbroù Bechuanaland dreistmoullet Protectorate (1888) ** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1889) ** Timbroù Transavaal dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1889) ** Timbroù ar Rouantelezh-Unanet dreistmoullet gant “Bechuanaland Protectorate” (1898-1926) ** Bechuanaland Protectorate (1932-1964) ** [[Bechuanaland]] (1965) *Pennad kar [[Timbroù Botsawana]] === [[Timbroù Bechuanaland saoz|Bechuanaland saoz]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Staget e voe ar rann su ouzh trevadenn [[Kab ar Spi Mat]] e miz Du 1895. *Alc’hwez : ** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant ‘’’British Bechuanaland’’’ (1886-1897) ** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant “British Bechuanaland Postage and Revenue” (1886-1897) *Pennad kar : [[Timbroù Kab ar Spi Mat]] === [[Timbroù Belarus|Belarus (Bielorusia)]] === [[File:Stamp of Belarus - 2003 - Colnect 281025 - The poster.jpeg|dehou|200px]] *Statud : Republik dizalc’h (1918-1922) dindan anv “Rusia Gwenn” pe [[Rutenia]]. Ezel eus [[Unvaniezh Soviedel]] (1922-1992). Stad dizalc’h (abaoe 1992). *Alc’hwez : ** ACOБHbI ATPAД БHP (1920) (БHP = pennlizherennoù Belarossia Narodnaia Respoublika). ** CCCP Timbroù an Unvaniezh Soviedel (1922-1992) ** Беларусь Belarus (abaoe 1992) === [[Timbroù Belize|Belize]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv [[Honduras Breizh-Veur]] (1866-1964). Bro emren (1964-1981) ha dizalc’h abaoe 1981. *Alc’hwez : ** Timbroù Honduras Breizh-Veur dreistmoullet gant « [[Belize]] » (1973-1974) ** Belize (abaoe 1974) *Pennad kar :[[Timbroù Honduras Breizh-Veur]] === [[Timbroù Belize|Inizi (Cayes) Belize]] === *Statud : Tiriad-suj Belize. *Alc’hwez : Cayes of Belize (1984-1985) [[File:Timbre du Grand Orient de Belgique, datant de 1982..png|dehou|200px]] === [[Timbroù Belgia|Belgia]] === *Statud : Stad dizalc’h (rouantelezh) abaoe 1831. *Alc’hwez (e flandrezeg ha galleg) : ** Poltred ar roue (1849-1866) ** Skoed-ardamez (1866-1867) ** Belgique (1869-1891) ** Belgique Belgie (1893-1943) ** [[Belgique]] België (abaoe 1943) === [[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]] === *Statud : Porzh eus [[Libia]] ([[Cyrenaica]]) dindan dalc’h Italia. *Alc’hwez : Timbroù Italia dreistmoullet gant <small>BENGASI</small> (1901 ha 1911) *Pennad kar : [[Timbroù Cyrenaica]] === [[Timbroù Benin|Benin]] === *Statud : Trevadenn Bro-Frañs (18502-1958) ezel eus Afrika ar C’hornaoueg c’hall dindan anv [[Dahomey]]. Stad emren (1958-1960) ha dizalc’h abaoe 1960. *Alc’hwez : ** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet <small>BENIN</small> (1892-1894) ** Golfe de Bénin (1893) ** Benin pe Bénin (1892-1894) ** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1960) ** Timbroù Dahomey (1960-1975) ** République populaire du Bénin (1976-1990) ** République du Bénin (abaoe 1990) *Pennad kar [[Timbroù Dahomey]] === [[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]] === *Statud : Kêr-dieub, ezel Kengevread alaman (1815-1866) ha Kengevread Norzh Alamagn (1867-1871). Staget ouzh Kêr Hambourg e miz Ebrel 1938. *Alc’hwez : Bergedorf (1861) === [[Timbroù Berlin ar C’hornôg|Berlin ar C’hornôg]] === [[File:Stamps of Germany (Berlin) 1987, MiNr 775.jpg|dehou|200 px]] *Statud : Lodenn eus kerbenn Alamagn aloubet gant armeoù ar Rouantelezh-Unanet, ar Stadoù Unanet ha Bro-C’hall goude an Eil Brezel-Bed. Ez-ofisiel, rannvro (Land) eus Alamagn ar C’hornaoueg (1949-1991). Kenteuzet gant Berlin ar Reter e 1990. *Alc’hwez : ** Timbroù tachennoù an Tritiriad dreistmoullet gant BERLIN (1948 ha 1949) ** Deutsche post (1946-1954) ** Deutsche Post Berlin (1952-1954) ** Deutsche Bundespost [[Berlin]] (1955-1990) === [[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]] === *Statud : Lodenn eus kerbenn Alamagn aloubet gant an Arme soviedel goude an Eil Brezel-Bed. Kerbenn Alamagn ar Reter (1949-1990). Kenteuzet gant Berlin ar C’hornaoueg e 1990. *Alc’hwez : Stadt Berlin (1945) *Pennad kar : [[Timbroù Alamagn ar Reter]] === [[Timbroù Bermuda|Bermuda]] === [[File:Stamp Bermuda 1936 2.5p.jpg|dehou|200px]] *Statud : Trevadenn (1612-1968) ar Rouantelezh-Unanet. Emrenerezh (1968-2004). Tiriad tramor abaoe 2004. *Alc’hwez : Bermuda (abaoe 1860) === [[Timbroù Bhopal|Bhopal]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** HH Nawab Shah Jahan (1876-1903) ** HH Nawab Sultan Jahan (1876-1903) ** Bhopal State (1908) === [[Timbroù Bhor|Bhor]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** Lizherennoù hindiek (1879) ** Bhor State (1901) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] === [[Timbroù Bhoutan|Bhoutan]] === *Statud : Rouantelezh. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1910-1949) ha gant India (1949-1971). Dizalc’h abaoe 1971. *Alc’hwez : Bhutan (abaoe 1954) === [[Timbroù Biafra|Biafra]] === *Statud : Tiriad disrannour eus [[Nijeria]] (1967-1970). Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. *Alc’hwez : ** Biafra (1968) ** Republic of [[Biafra]] (1968-1969) **Timbroù Nijeria dreistmoullet gant <small>SOVEREIGN BIAFRA</small> (1968) *Pennad kar : [[Timbroù Nijeria]] === [[Timbroù Bijawar|Bijawar]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : Bijwawar State (1935-1937) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] === [[Timbroù Birmania (Myanmar)|Birmania (Myanmar)]] === *Statud : Ul lodenn eus Indez Breizh-Veur (1855-1937). Dominion ar Rouantelezh-Unanet (1937-1948). Aloubadeg Japan (1942-1944). Melestradurezh Lu Breizh-Veur (1945). Stad dizalc’h abaoe 1948, adanvet Unvaniezh [[Myanmar]] e 1990. *Alc’hwez : ** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet “Burma” (1937) ** Burma ** Timbroù Birmania dresitmoullet gant MILY ADM (1945) ** Timbroù Birmania dresitmoullet gant skeudennet ur paun (Lu dieubidigezh BIrmania) (1942) ** ビルマ州 (Stad Birmania e japaneg) (1942-1944) ** Union of Burma (lizherennoù latin ha birmanek) (1948-1974 ha 1989) ** Socialist republic of the union of Burma (1974-1989) ** Union of Myanmar (abaoe 1990) === [[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]] === *Statud : “Bro-warezet” gant Alamagn (1939-1945). Ul lodenn eus [[Tchekoslovakia]] a-raok ha goude an [[Eil Brezel-bed]]. * Alc’hwez : ** Timbroù Tchekoslovakia dreistmoullet BÖHMEN u. MÄHREN (1939) ** Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1939-1942) ** Deutsches Reich Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1942-1943) ** Grossdeutsches Reich Böhmen und Mähren Cechy a Morava (1943-1944) === [[Timbroù Bolivia|Bolivia]] === [[File:Stamp of Bolivia - 1930 - Colnect 223085 - Map of Bolivia.jpeg|dehou|200px]] *Statud : Stad dizalc’h abaoe 1867. *Alc’hwez : ** Transacciones sociales Bolivia (1870) ** Correos Bolivia contrados (1867-1868) ** Republica boliviana (1912-1930) ** [[Bolivia]] (1957-1971) ** Correos de Bolivia (1867-1957) hag abaoe 1971 === [[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Bophuthatswana]] === *Statud : Tiriad (lesanvet Bantoustan) a voe dizalc’h hervez Gouarnamant Suafrika, nann-anavezet gant an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|A.B.U.]]. Kendeuzet e SuAfrika e miz Ebrel 1994. *Alc’hwez : Bophutatswana (1977-1994) *Pennadoù kar : [[Timbroù Suafrika]] [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]] === [[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]] === [[File:Stamp Bosnia 1912 3h.jpg|dehou|200px]] * Statud : Ul lodenn eus an impalaeriezh ottoman (1863-1878). Ul lodenn eus an impalaeriezh Aostria-Hungaria (1878-1918). Ul lodenn eus Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened (1918-1929) ha Rouantelezh Yougoslavia (1929-1941). Aloubadeg Alamagn e 1941. Dindan dalc’h Stad Kroatia (1941-1945). Ul lodenn eus [[Republik Kevreadel Sokialour Yougoslavia]] (1945-1992). Brezel diabarzh (1992-1995). Stad dizalc’h ha kevreadel (abaoe 2005) dindan anv Republik Bosnia ha Herzegovina gant teir framm : [[Kevread Bosnia ha Herzegovina]], [[tiriad Brčko]] ha [[Republik Srpska]]. *Alc’hwez : **Skoed-ardamez an Impalaeriezh Aostria-Hungaria (1879-1900) ** Bosnien-Herzgowina (1906-1912) ** K.u.K. Militärpost Bosnien Herzegowina (1912-1918) ** Timbroù Rouantelezh Serbed, Kroated ha Slovened (1918-1929) ** Timbroù Rouantelezh Yougoslavia (1929-1941) ** Timbroù Kroatia (1941-1945) ** Timbroù Republik Yougoslavia (1945-1992) ** Republika Bosna i Hercegovina (abaoe 1993) *Pennad kar : [[Timbroù Yougoslavia]] === [[Timbroù Bosnia - Herceg Bosna|Bosnia - Herceg Bosna]] === *Statud : Tiriad emren savet gant ar Groated e [[Bosnia ha Herzegovina]] etre 1992 ha 1996. Kenteuzet e Kevread Bosnia-ha-Herzegovina e 1996. *Alc’hwez : ** Republika Bosna I Hercegovina Herceg Bosna (1993) ** Hrvatska Republika Herceg Bosna - Bosna I Hercegovina (1993-1994) ** H.R. Herceg Bosna - Bosna I Hercegovina (1994-1997) ** Bosna i Hercegovina (abaoe 1997) === [[Timbroù Bosnia - Republik Srpska|Bosnia - Republik Srpska]] === *Statud : Tiriad emren savet gant ar Serbed e [[Bosnia ha Herzegovina]] e 1992, anvet “Republik Serbed eus Bosnia ha Herzegovina”(1992 ) ha “Republik Srpska“ (abaoe 1992). Ul lodenn eus Stad Bosnia-ha-Herzegovina. *Alc’hwez : ** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant « Република Српска » (1992) ** Република Српска (1993) ** Република Српска hag skoed-ardamez (1994-2005) ** Босна и Херцеговина - Република Српска (abaoe 2005) === [[Timbroù Botswana|Botswana]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Bechuanaland (1885-1965). Stad dizalc’h abaoe 1966. * Alc’hwez : ** Timbroù Bechuanaland dreistmoullet gant <small>REPUBLIC OF BOTSWANA</small> (1966) ** Botswana *Pennad kar : [[Timbroù Bechuanaland]] === [[Timbroù Bouchir|Bouchir]] === *Statud : Porzh eus [[Persia]] (Iran), aloubet gant ar Rouantelezh-Unanet e 1915. *Alc'hwez : Timbroù Persia dreistmoullet gant "BUSHIRE Under British Occupation". *Pennad kar : [[Timbroù Iran (Persia)]] === [[Timbroù Brazil|Brazil]] === [[File:Flags of Brazil on stamps (1968).jpg|dehou|200px]] *Statud : Impalaeriezh (1822-1889). Republik (abaoe 1889). *Alc’hwez : ** Sifroù bras hep meneg ar vro (1843-1861) ** Brazil (1866-1888 ha 1906-1917) ** E.U. do Brazil (1889-1906) ** Estados Unidos Brazil (1894-1904) ** Brasil (abaoe 1917) *Postoù dre-nij : *Kompagnunezh Condor ** Syndicato condor (1927-1930) ** Timbroù dreistmoullet gant « Graf Zeppelin » (1930) *Kompagnunezh E.T.A. (« Empreza de Transportes Aereos ») ** EAT Brasil (1929) *Kompagnunezh Varig (“Viacaos Aereos Rio Grande do Sul”) ** Timbroù dreistmoullet gant <small>VARIG</small> (1927-1931) ** Varig (1931-1934) ** Burevioù estren e Brazil : Bahia, Pernambouc ha Rio de Janeiro ** Burevioù ar Rouantelezh-Unanet : timbroù Bro-Saoz gant kachedoù « C81 », « C82 » ha « C83 » (1866-1874) ** Burevioù Bro-C’hall : timbroù Bro-C’hall gant ur c’hached e stumm ul lankell (1860) === [[Timbroù Brunei|Brunei]] === [[File:Brunei Coronation (1).jpg|dehou|200px]] *Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1906-1959). Aloubadeg Japan (1942-1944). Bro emren (1959-1984). Sultanelezh dizalc’h (abaoe 1984). *Alc’hwez : ** Timbroù Labuan dreistmoullet Brunei (1906) ** Brunei (1906-1984) ** Timbroù dreistmoullet gant letrennoù japaneg (1942-1944) ** Brunei Darussalam (abaoe 1984). === [[Timbroù Brunswick|Brunswick]] === *Statud : Dugelezh (1818-1870). Ezel eus Kengevread Norzh-Alamagn (1867-1870). Staget ouzh Alamagn e 1870. *Alc’hwez : Braunschweig (1852-1866) === [[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1784-1867). Ur proviñs eus Kanada baoe 1867. *Alc’hwez : New Brunswick (1851-1861) === [[Timbroù Buenos Aires|Buenos Aires]] === *Statud : Stad Arc’hantina chomet er-maez Kenkevread Arc’hantina etre 1855 ha 1860. Proviñs Arc’hantina (aboe 1860). *Alc’hwez : Correos Buenos Aires (1858-1862) === [[Timbroù Bulgaria|Bulgaria]] === [[File:Stamps of Bulgaria,1935-Balkan Cup.jpg|dehou|200px]] *Statud : Lodenn eus an impalaeriezh otoman (betek 1879). Priñselezh (1879-1909). Rouantelezh (1909-1944). Republik Poblel (1944-1989). Republik (abaoe 1989). *Alc’hwez : ** БЪЛГАРСКА ПОЩА (1879-1910) **БЪЛГАРИЯ (1911-1937 ha 1946) ** BULGARIE БЪЛГАРИЯ (1938) ** ЦАРСТВО БЪЛГАРИЯ (1937-1944) ** Bulgaria (1944-1946) **НАРОДНА РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ (1946) ** РЕПУБЛИКА БЪЛГАРИЯ pe « Republika Bulgaria » (1948) ** H.P. БЪЛГАРИЯ (1949-1962 ha 1971-1988) ** H.P. БЪЛГАРИЯ pe N.R. BULGARIA (1962-1967) ** БЪЛГАРИЯ pe Bulgaria (1967) ** БЪЛГАРИЯ Bulgaria (abaoe 1989) === [[Timbroù Bundi|Bundi]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** Lizherennoù hindiek (1894-1930) ** Bundi State (1941-1947) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Timbroù India]] === [[Timbroù Burkina Faso|Burkina Faso]] === *Statud : Trevadenn Bro-Chall dindan anv « Volta Uhel » (1921-1946), tiriad tramor Bro-C’hall (1946-1958) hag Republik emren (1958-1960). Dont a ra da vezañ dizalc’h e 1960. Adanvet e voe [[Burkina Faso]] e 1984. *Alc’hwez : ** République de Haute-Volta (1959-1984) ** Burkina Faso (abaoe 1984) *Pennad kar : [[Timbroù Volta-Uhel]] === [[Timbroù Burundi|Burundi]] === [[File:1970 Stamp Burundi Waldecker 1937.png|dehou|200px]] *Statud : Trevadenn Bro-Alamagn dindan anv [[Afrika ar reter alaman]] (1903-1916). Aloubadeg Bro-Veljia (1916-1922). Bro e fiziadur Beljia dindan anv Ruanda-Urundi (1922-1961). Stad dizalc’h : rouantelezh (1962-1966) ha republik (abaoe 1966). *Alc’hwez : ** Timbroù Ruanda-Urundi dreistmoullet gant « Royaume du Burundi » (1962) ** Royaume du Burundi (1962-1966) ** Timbroù dreistmoullet gant « République du Burundi » (1967) ** République du Burundi (abaoe 1967) *Pennad kar : [[Timbroù Ruanda-Urundi]] === [[Timbroù Busahir|Busahir]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : Bussahir State (1895-1906) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Timbroù India]] == C == === [[Timbroù Campione|Campione]] === *Statud : Ur gumun eus Italia enklozet e [[Suis]] eo [[Campione d’Italia|Campione]]. *Alc’hwez : R.R. Poste Italiane Comune di Campione (1944) === [[Timbroù Sina - Burevioù gall|Canton]] === *Statud : Burevioù-post Indez-Sina (trevadenn c’hall) e [[Sina]] (1901-1922). Anvet eo Guangzhou Canton hiriv. *Alc’hwez : Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant <small>CANTON</small> 州 廣 (1903-1919) *Pennad kar : [[Timbroù Indez-Sina c'hall]] === [[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]] === [[File:1950 one farthing Cayman Island postage stamp.jpg|dehou|250px]] *Statud : Trevadenn Breizh-Veur ha tiriad-suj Jamaïka betek 1962. Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1962- Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet (''British Overseas Territory'') abaoe 2002. *Alc’hwez : Cayman Islands (abaoe 1901) === [[Timbroù Sri Lanka (Ceylan|Ceylan (Sri Lanka)]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1802-1947). Dominion (1947-1972). Stad dizalc’h dindan anv [[Sri Lanka]] abaoe 1972. *Alc’hwez : Ceylon (1855-1972) === [[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Ciskei]] === *Statud : Tiriad (lesanvet Bantoustan) a voe dizalc’h (e 1981) hervez Gouarnamant Suafrika, nann-anavezet gant an [[A.B.U.]]. Kendeuzet e SuAfrika e miz Ebrel 1994. *Alc’hwez : Ciskei (1981-1994) *Pennadoù kar : [[Timbroù Suafrika]] [[Timbroù Stadoù emren Suafrika]] === [[Inizi Cocos|Inizi Cocos (Keeling)]] === *Statud : Tiriad-suj Aostralia abaoe 1955. *Alc’hwez : Cocos (Keeling) Islands (abaoe 1963) === [[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]] === [[File:York hercegnője 1926.jpg|dehou|200px]] *Statud : Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1888-1900). Dindan dalc’h Zeland Nevez (1900-1960). Emrenerezh (1960-1965). Stad dizalc’h abaoe 1965. *Alc’hwez : Cook islands (abaoe 1892) === [[Timbroù Cordoba|Cordoba]] === *Statud : Rannvro Arc’hantina. *Alc’hwez : ** Córdoba (1858) ** Telégrafos provinciales (1891) === [[Timbroù Corrientes|Corrientes]] === *Statud : Rannvro Arc’hantina. *Alc’hwez : Corrientes (1856-1877) === [[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]] === *Statud : Stad dizalc’h abaoe 1821. *Alc’hwez : ** Costa Rica (abaoe 1862) ** Postoù lec’hel : timbroù dreistmoullet gant [[Guanacaste]] (1885-1892) === [[Timbroù Curaçao|Curaçao]] === *Statud : Stad emren e Rouantelezh an Izelvroioù abaoe 1986. Ul lodenn eus an [[Antilhez Nederlandat]] betek 2010. *Alc’hwez : [[Kòrsou|Curaçao]] (abaoe 2010) === [[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]] === *Statud : Trevadenn Italia (1923-1950). Aloubadeg ar Rouantelezh-Unanet (1949-1951). Ul lodenn eus Stad [[Libia]] (abaoe 1951). * Alc’hwez : ** Timbroù Italia dreistmoullet <small>CIRENAICA</small> (1923-1926 ha 1930) ** Timbroù Italia dreistmoullet « Cirenaica » (1926 ha 1926 ha 1930) ** Cirenaica (1928 1930 ha 1934) ** Cyrenaica pe Posts of Cyrenaica (1949) *Pennadoù kar : [[Timbroù Libia]] == CH == === [[Timbroù Chambâ|Chambâ]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** Timbroù India Breizh-Veur dreistmoullet gant <small>CHAMBA STATE</small> (1886-1939) ** Timbroù India Breizh-Veur dreistmoullet gant <small>CHAMBA</small> (1939-1948) === [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Charjah]] === [[File:Sharjah-expo70 stamp.jpg|dehou|300px]] *Statud : Emirelezh gwarezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968. *Alc’hwez : ** Sharjah and dependencies gant al lizherenneg latin hag arabek (1963) ** Sharjah and dependencies (Trucial states) (1964) ** Government of Sharjah and its dependencies (1965) ** Sharjah (1965-1972) === [[Timbroù Charkhârî|Charkhâri]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : Charkhari State (1896-1946) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Timbroù India]] === [[Timbroù Chile|Chile]] === [[File:Centenario chile 5 centavos.jpg|dehou|300px]] *Statud : Stad dizalc’h abaoe 1810. *Alc’hwez : ** Chile Correos (1853-1927) ** Chile (1927-1930) ** Correos de Chile (1930-1975) ** CHILE pe Chile Correos (abaoe 1975) === [[Timbroù Enez Christmas|Enez Christmas]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1888-1958). Aloubadeg Bro-Japan (1942-1945). Tiriad Aostralia (abaoe 1958) *Alc’hwez : ** Christmas island Australia (1958) ** Christmas island (1963-1968) ** Christmas island Indian Ocean (1968-1993) ** Christmas island Australia (abaoe 1993) == C'H == == D == === [[Timbroù Benin|Dahomey (Benin)]] === *Statud : Statud : Trevadenn Bro-Frañs (1852-1958) ezel eus Afrika ar C’hornaoueg. Stad emren (1958-1960) ha dizalc’h abaoe 1960 dindan anv Benin. *Alc’hwez : ** Dahomey et dépendances (1899-1905) ** Dahomey (1906-1944) ** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1960) ** République du Dahomey (1960-1975) *Pennad kar : [[Timbroù Benin]] === [[Timbroù Danemark|Danmark]] === [[File:Stamp Denmark 1907 50o.jpg|dehou|200px]] * Statud : Stad dizalc’h (rouantelezh). *Alc’hwez : ** KGL FRM (ha kurunenn) (1854-1864) ** Danmark (abaoe 1870) === [[Timbroù Danzig|Danzig]] === *Statud : Kêr-stad e Prusia ar C’hornog dindan dalc’h [[Kevredigezh ar Broadoù]] e 1920. Aloubet gant Alamagn e 1939 ha staget ouzh an IIIde Reich (1939-1945). Staget ouzh Polonia e 1945 dindan anv Gdańsk. *Alc’hwez : ** Timbroù Alamagn dreistmoulet Danzig (1920) ** Freie Stadt Danzig (1920-1939) *Burevioù Polonia : ** Timbroù Polonia dreistmoullet gant <small>PORT GDANSK</small> (1925-1936) ** Poczta Polska Port Gdansk (1938) === [[Timbroù Datia|Datia]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : Duttia State (1893-1919) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Timbroù India]] === [[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]] === * Statud : Porzh an Impalaeriezh Otoman. Staget ouzh Bro-C’hres e 1914, anvet [[Aleksandroupolis]] bremañ. *Alc’hwez : ** Timbroù gall dreistmoullet gant “Dédéagh” (1893-1900) ** Dédéagh (1902-1911) ** Timbroù Bulgaria dreistmoullet gant ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔIOIKHΣIΣ ΔEΔEAΓATΣ ΔEKA ΔEΠTA (1913) [[File:1900ca 1a Dhar Yv7b Mi7b violett.jpg|dehou|150px]] === [[Timbroù Dhâr|Dhâr]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. * Alc’hwez : Lizherennoù hindieg (1898-1900) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]] [[Timbroù India]] === [[Timbroù Diego-Suárez |Diego-Suárez]] === *Statud : Porzh e hanternoz Madagakar, trevadenn Bro-C’hall (1885-1960). *Alc’hwez : ** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet “15” (1890) ** Diego-Suarez Republique Française” (1890) ** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet <small> 1891 DIEGO-SUAREZ</small> (1891) ** Diégo-Suarez & Dépendances (1892) === [[Timbroù Djibouti|Djibouti]] === *Statud : Trevadenn Bro-C’hall dindan anv «Aod c'hall ar Somalianed » (1896-1967), ha « Tiriad gall pobloù Afar hag Issa » (1967-1977). Republik dizalc’h abaoe 1977. *Alc’hwez : ** Timbroù « Territoire des Afars et des Issas » dreistmoullet gant <small>REPUBLIQUE DE DJIBOUTI </small> (1977) ** Republique de Djibouti (abaoe 1977) gant al lizherenneg latin hag arabeg. ** Pennadoù kar : [[Timbroù Aod c’hall ar Somalianed]] [[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]]. === [[Timbroù Dominika|Dominika]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1763-1968). Stad gevredet (1968-1978). Stad dizalc’h (abaoe 1978). *Alc’hwez : ** [[Dominika (bro)|Dominica]] (1874-1978) ** Commonwealth of Dominica (abaoe 1979) [[File:1900 stamp of Dominican Republic.jpg|dehou|250px]] === [[Timbroù Republik Dominikan|Republik Dominikan]] === *Statud : Stad dizalc’h abaoe 1844. *Alc’hwez : ** Skoed-ardamez (1865-1874) ** Republica Dominicana (abaoe 1879) === [[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]] === *Statud : Dominion ar Rouanteleh-Unanet (1917-1949). Ezel eus [[Stad kevreadel Kanada]] abaoe 1949. *Alc’hwez : ** St. John's Newfoundland ha Newfoundland (1857-1862) ** Newfoundland (1862-1949) === [[Timbroù Dubai|Dubai]] === *Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus Stad an [[Emirelezhioù Arab Unanet]] abaoe 1968. *Alc’hwez : Dubaï (1964-1972) === [[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet Ul lodenn eus Republik [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** Dungrapur State (1923-1943) ** Dungarpur (1943-1946) == E == === [[Timbroù Egipt|Egipt]] === *Statud : Ul lodenn eus an Impalaerieh ottoman betek 1922. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1915-1936). Stad dizalc’h abaoe 1936. Republik abaoe 1953. Unvanet gant [[Siria]] e savas ar Republik Arab Unvan (1958-1961) [[File:Egypt stamp Tomb of aggressors (1957), Saladin.jpg|dehou|300px]] *Alc’hwez (lizherennoù latin hag arabek) : ** Skeudenn ar Sfins ha testenn en arabeg (1866) ** Poste Khedevie e Giziane (1872-1875) ** Postes égyptiennes (1879-1906) ** Egypt Postage (1914-1922) ** Poltred ar roue (1923-1924) ** Royaume d'Égypte pe Egypte pe Postes d’Egypte (1925-1956) ** République d’Égypte (1954) ** Egypt (1957-1958) ** United Arab Republic pe UAR pe UAR Egypt (1958-1971) ** A.R. Egypt (1971-1975) ** Egypt (abaoe 1976) === [[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt – Burevioù gall]] === *Statud : Burevioù-post Bro-C’hall digor abaoe 1930 e kêrioù [[Aleksandria]], [[Porzh Saïd]] *Alc’hwez : ** Timbroù gall dreistmoullet <small>ALEXANDRIE</small> (1899-1930) ** Timbroù gall dreistmoullet <small>PORT-SAÏD</small> (1889-1930) === [[Timbroù Ekuador|Ekuador]] === *Statud : Stad dizalc’h (Republik) abaoe 1822. *Alc’hwez : Ecuador pe Correos del Ecuador (abaoe 1822) === [[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Inizi Elobey, Annobón ha Corisco]] === *Statud : Trevadenn Spagn staget ouzh [[Ginea Spagn]] (1909-1959) ha [[Rio Muni]] (1960-1968). Ul lodenn eus [[Ginea ar C’heheder]] abaoe 1968. *Alc’hwez : ** Annobón, Corisco y Elobey (1903-1908) ** Territorios Españoles del Africa Occidentale (1909) *Pennadoù kar : [[Timbroù Rio Muni]] [[Timbroù Ginea spagnol]] [[Timbroù Ginea ar C’heheder]] === [[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]] === *Statud : Rannvroioù Bro-C’hall betek 1871. Aloubadeg Alamagn. Staget ouzh Impalaeriezh alaman (1871-1918). Adstaget ouzh Bro-C’hall (1918-1940). Aloubadeg Alamagn. Staget ouzh IIIde Reich alaman (1940-1944). Adstaget ouzh Bro-C’hall e 1944. *Alc’hwez : ** Postes ha talvoud-gwerzh (1870) ** Timbroù Alamagn dreistmoullet Elsass (1940) ** Timbroù Alamagn dreistmoullet Lothringen (1940) [[File:Stamp of United Arab Emirates - 1973 - Colnect 336364 - Southern part of the Arabian Gulf region of the UAE drawn.jpeg|300px|dehou]] === [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet| Emirelezhioù Arab Unanet]] === *Statud : Unvaniezh sultanelezhioù arab (Ajman (ha Manama), Abou Dhabi, Dubaï, Fujeira, Ras al C’haima, Charjah hag Umm al-Qaywayn). Stad dizalc’h abaoe 1973. *Alc’hwez : United Arab Emirates الإمارات العربية المتحدة (abaoe 1973) === [[Timbroù Epira|Epira]] === [[File:Stamp of Epirus - 1914 - Colnect 440457 - Chimarra.jpeg|dehou|200px]] *Statud : Lodenn an Impalaeriezh Otoman betek 1913, pa voe staget div drederenn eus ar rannvro (er Su) ouzh Bro-C'hres ha Norzh [[Epira]] ouzh Albania. Embannet eo « [[Republik emren Norzh Epira]] » e miz C’hwevrer 1914. Staget e voe Epira an Norzh ouzh Gres e dibenn 1914. *Alc’hwez : ** EΛΛ. AYTON. ΗΠΕΙΡΟΣ (1914) ** ΗΠΕΙΡΟΣ (1914) (« Epira ») ** ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ (1914) ** Timbroù Bro-C’hres dreistmoullet gant B ΗΠΕΙΡΟΣ (1915) (B = ΒΟΡΕΙΟΣ = « Norzh »). ** Aloubadeg Argyrocastro gant Bro-C’hres : Timbroù Turkia dreistmoullet gant <small>ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ</small> (1914) === [[Timbroù Eritrea|Eritrea]] === *Statud : Trevadenn Italia (1889-1941). Melestradurezh ar Rouantelezh-Unanet (1941-1952). Stad emren e-barzh [[Etiopia]] ha staget ouzh Etioipia (1962-1991). Stad dizalc’h abaoe 1991. *Alc’hwez : ** Timbroù Italia dreistmoullet gant “Colonia Eritrea” pe <small> COLONIA ERITREA</small> (1893-1908) ** Regno d’Italia Colonia Eritrea (1910) ** Timbroù Italia dreistmoullet gant <small> ERITREA</small> (1916-1926 ha 1930) ** Timbroù Somalia Italian dreistmoullet gant <small> ERITREA</small> (1922) ** Eritrea (1926) ** Colonia Eritrea Posta Italiane (1930-1931) ** Colonie Italiane Eritrea (1933-1934) ** Eritrea ኤርትሪያ (abaoe 1993) === [[Timbroù Estonia|Estonia]] === [[File:StampEstonia1924Michel56.jpg|dehou|200px]] *Statud : Ul lodenn eus Rusia betek 1918. Aloubadeg Alamagn (1916-1918). Republik dizalc’h (1918-1940). Aloubadeg Alamagn (1941-1945). Republik ezel eus an Unvaniezh Soviedel (1940-1990). Republik dizalc’h abaoe 1990. *Alc’hwez : ** Timbroù Alamagn dreistmoullet « Postgebiet Ob.Ost » (1918) ** Timbroù Rusia dreistmoullet gant talvoud-gwerzh Pfennig « Pfg. » (Dorpat 1918) ** Estland Eesti (1941) ** Eesti (1918-1940 hag abaoe 1991) ** Timbroù Rusia dreistmoullet « Eesti Post » (1919) === [[Timbroù Eswatini|Estwatini]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Swaziland (1933-1968). Stad dizalc’h dindan anv Swaziland (1968-2018). Stad dizalc’h (abaoe 2018). *Alc’hwez : Eswaniti (abaoe 2018) *Pennad kar : [[Timbroù Swaziland]] === [[Timbroù Etiopia|Etiopia]] === [[File:Sarsa Dengel stamp.webp|dehou|300px]] * Statud : Stad dizalc’h. Aloubadeg Italia (1936-1941). Unvanet e voe Etiopia, Eritrea ha Somalia italian dindan anv [[Afrika ar Reter italian]]. Impalaeriezh (1894-1975). Republik abaoe 1975. *Alc’hwez : ** Poltred ar roue Menelik II (1894) ** Poltred ar roue Menelik II dreismoullet gant Ethiopie (1894-1908) ** Postes Ethiopiennes (1909) ** Ethiopie ኢትዮጵያ (lizherenneg latin hag amharek) (1919-1936) ** Empire Ethiopie (1931) ** Etiopia (1936) ** Timbroù Afrika ar Reter italian (1936-1941) ** Ethiopie ኢትዮጵያ (1942-1949) ** Ethiopia ኢትዮጵያ (abaoe 1949) === [[Timbroù Euska Herria|Euskal Herria]] === *Statud : Proviñs emren er Stad Spagn. E-pad [[Brezel ar garlouriezh]] e voe embannet timbroù gant skoazellerien Carlos. *Alc’hwez : Poltred Don Carlos ha « FRANQUEO ESPAÑA » (1873-1874) == F == === [[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]] === [[File:Faroe stamp 394 Fossaverkid.jpg|dehou|200 px]] *Statud : Tiriad emren dindan dalc’h Danmark. *Alc’hwez : ** Timbroù Danmark (1851-1975), dreistmoullet e 1919 ha 1940. ** Føroyar (abaoe 1975) *Pennad kar : [[Timbroù Danmark]] === [[Timbroù Faridkot|Faridkot]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Bro warezet gant ar Rouantelezh-Unanet Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** Lizherennoù hindiek (1879-1880) ** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet <small>FARIDKOT STATE</small> (1886-1900) === [[Timbroù Fernando Poo|Fernando Póo]] === *Statud : Trevadenn Bro-Spagn (1867-1960). Proviñs Spagn (1960-1968). Asambles gant Rio Muni e sav Stad Ginea ar C’heheder e 1968. Anvet eo Bioko bremañ. *Alc’hwez : ** Fernando Poo (1867-1960). ** Fernando Poo España (1960-1968). *Pennad kar : [[Timbroù Ginea ar C’heheder]] === [[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]] === *Statud : Tiriad dindand dalc’h Bro-C’hall (1943-1951). Gant unvaniezh tiriadoù [[Fezzan-Ghadames]], [[Cyrenaica]] ha [[Tripolitania]] e voe savet Stad dizalc’h [[Libia]] e 1951. *Alc’hwez : ** Timbroù Italia dreistmoullet « FEZZAN Occupation Française » (1943). ** Fezzan Ghadamès Territoire militaire (1946) ** Territoire Militaire du Fezzan (1949-1951) ** Ghadamès Territoire Militaire (1949) *Pennadoù kar : [[Timbroù Cyrenaica]], [[Timbroù Tripolitania]], [[Timbroù Libia]] === [[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]] === [[File:Fiji 1954 health stamp.jpg|dehou|250px]] *Statud : Bro warezet (betek 1874) ha trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1874-1970). Stad dizalc’h abaoe 1970. *Alc’hwez : Fiji (abaoe 1870). === [[Timbroù Filipinez|Filipinez]] === *Statud : Trevadenn Bro-Spagn (betek 1896). Dindan melestradurezh Stadoù-Unanet Amerika (1896-1935). Emrenerezh (1935-1942). Aloubadeg Japan (1942-1945). Republik dizalc’h (abaoe 1946). * Alc’hwez : ** Poltred ar Rouanez (1854-1874) ** Filipinas (1872-1897) ** FILIPinas (1898) ** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika dreistmoullet gant <small>PHILIPPINES</small> (1894-1904) ** United States of America - Philippine Islands (1906-1935) ** Commonwealth of the Philippines (1935-1941) ** Timbroù gant al lizherenneg japanek (1942-1945) ** Kalayaan (1943) ** Republika de Philipinas (1944) ** Philippines (1946-1962) ** Republic of the Philippines (1947) ** Pilipinas (abaoe 1962) ** Gouarnamant dispac’hel Aguinaldo : Govno Revolucionario Filipina (1899) === [[Timbroù Finland|Finland]] === [[File:Stamp of Finland - 1976 - Colnect 46774 - Map of Finland with Dialect Areas.jpeg|dehou|200px]] *Statud : Tiriad Impalaeriezh [[Rusia]] (1809-1917). Republik dizalc’h abaoe 1919. *Alc’hwez : ** Skoed-ardamez (1860-1911) ** Suomi [[Finland]] (abaoe 1918). === [[Timbroù Fiume|Fiume]] === *Statud : Kêr-Stad dizalc’h etre 1920 ha 1924. Staget ouzh Italia e 1924 hag ouzh Yougoslavian (Kroatia) e 1947. Anvet [[Rijeka]] hiriv. *Alc’hwez : ** Timbroù [[Hungaria]] dreistmoullet gant FIUME (1919) ** FIUME 1919 ** Posta di Fiume (1919) ** Poste di Fiume (1920-1924) *Aloubadeg Yougoslavia (Fiume ha Kupa) : ** Timbroù Yougoslavia dreistmoullet gant <small>ZONA OCCUPATA FIUMANO KUPA ZOFK</small> (1941) === [[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)*]] === *Statud : Proviñs Sina. Aloubadeg Japan (1945). Tiriad disrannour Sina (abaoe 1949) anvet ez-ofisiel “Republik Sina”. Nann anavezet gant darn-vrasañ Stadoù an [[A.B.U.]]. Nann ezel an [[U.P.B.]] . *Alc’hwez : ** China Formosa (1888) **Arouez Japan ** Timbroù Japan dreistmoullet ** Republik Sina harluet e Formoza (1949-1966) ** Republic of China - 中華民國 (1966-2007) ** Taïwan - 臺灣 (abaoe 2007) *Pennad kar : [[Timbroù Sina]] === [[Timbroù Frañs|Frañs]] === [[File:Napoléon III timbre 5 francs 1869.jpg|dehou|200px]] *Statud : Stad dizalc’h. Republik (1849-1852). Impalaeriezh (1853-1870). Republik (1870-1940). “Etat français” (1940-1944). Republik abaoe 1945. *Alc’hwez : ** Repub. franç. (1849-1852) **Empire franç. hag Empire français (1853-1870) ** Repub. franç. (1870-1875) ** République française (1876-1941) ** RF (1930-1941) ** Postes françaises (1941-1943) ** France (1943-1944) ** France sur « Arc de Triomphe » (1944) ** RF ha République française (1944-1975) **France (1975-1981) ** République française (1981-1999) ** RF (1999-2004) ** France (abaoe 2004) *Aloubadeg Alamagn : timbroù Frañs dreistmoullet gant « Besetzes Gebiet Nordfrankreich » (1940) === [[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Fujairah]] === [[File:Stamp 1972 UAE FU MiNr1006A pm B002.jpg|dehou|200px]] *Statud : Bro warezet gant Breizh Veur (1920-1968), e-barzh « Stadoù an Arsav-brezel ». Ezel eus Stad an Emirelezhioù Arab Unanet abaoe 1968. *Alc’hwez : ** Fujeira (1964-1972) === [[Timbroù Funchal|Funchal]] === *Statud : Kêrbenn enezeg Madeira. Tiriad-suj Portugal. *Alc’hwez : Funchal Portugal (1892-1905) == G == === [[Timbroù Gabon|Gabon]] === *Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1886-1946). Kenteuzet gant Kongo Frañs (« Gabon-Kongo » e 1888 ha « Kongo C’hall » e 1898). Ezel eus Afrika c’hall ar C’heheder e 1910. Tiriad tramor (1946-1958). Stad dizalc’h (abaoe 1960). *Alc’hwez : ** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet GAB ** Gabon RF (1904-1936) ** Timbroù Afrika c’hall ar C’heheder (1936-1958) ** République gabonaise (abaoe 1959) === [[Timbroù Gagaouzia|Gagaouzia*]] === *Statud : Tiriad disrannour Moldova (1990-1994) nann anavezet gant an darn-vrasañ eus Stadoù an [[A.B.U.]]. Tiriad emren e Moldova abaoe 1994. *Alc’hwez : ** Timbroù Unvaniezh Soviedel ha Moldova dreistmoullet gant « Gagausian Republic » ** Timbroù Unvaniezh Soviedel dreistmoullet gant Гагаузская Республика pe Республика Гагаузская ** Timbroù Moldova dreistmoullet gant “Komrat » pe Chadir Lunga ** Timbroù Moldova dreistmoullet gant “Gagausia Пошта Гагаузская » ** Republic Gagauzia ** Gagauzia Moldova (abaoe 1994) === [[Timbroù Galitsia |Galitsia]] === *Statud : Tiriad eus [[Ukraina]] aloubet gant [[Roumania]] e 1919. *Alc’hwez : Timbroù [[Aostria]] dreistmoullet gant C.M.T. (1919) [[File:Gambia 1953 stamps crop 4.jpg|dehou|200px]] === [[Timbroù Gambia|Gambia]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1869-1963). Bro emren (1963-1965). Stad dizalc’h (abaoe 1965). *Alc’hwez : ** Gambia (1869-1965) ** The Gambia (abaoe 1965) [[File:South Georgia 1963-1d.jpg|dehou|200 px]] === [[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]] === *Statud : Tiriadoù dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet. Tiriadoù-suj an Inizi Maloù. *Alc’hwez : ** Timbroù an Inizi Maloù dreistmoullet gant <small>SOUTH GEORGIA DEPENDENCY OF </small>(1944) ** South Georgia (1963-1979) ** Falkland Islands Depencencies (1980-1985) ** South Georgia and the South Sandwich Islands (abaoe 1986) === [[Timbroù Ghana|Ghana]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan anv Aod an aour (1821-1957). Dominion ar Rouantelezh-Unanet (1957-1960) Republik dizalc’h abaoe 1960. *Alc’hwez : ** Timbroù Aod an Aour dreistmoullet gant « Ghana Independence 6th March 1957 » ** Ghana (abaoe 1957) *Pennad kar : [[Timbroù Aod an Aour]] === [[Timbroù Inizi Gilbert|Inizi Gilbert]] === *Statud : Inizi gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1915) asambles gant an Inizi Ellice. Trevadenn (1912-1975). Emrenerezh (1976-1979). Stad dizalc’h e 1975 dindan anv Tuvalu. *Alc’hwez : ** The Gilbert Islands (1976) ** Timbroù Inizi Gilbert hag Ellice dreistmoullet The Gilbert Islands (1976) ** Gilbert Islands (1976-1979) === [[Timbroù Inizi Gilbert hag Ellice|Inizi Gilbert hag Ellice]] === *Statud : Inizi gwarezet gant ar Rouantelezh-Unanet (1892-1915). Trevadenn (1912-1975). Emrenerezh an inizi Gilbert (1976-1979). Fiziet e voe Enez Tokelau e Zeland-Nevez hag dizalc’h e voe an Inizi Ellice e 1975 dindan anv Tuvalu. Dizalc’h e 1979 dindan anv [[Kiribati]]. *Alc’hwez : ** Timbroù Fidji dreistmoullet gant « Gilbert & Ellice Protectorate » (1911) ** Gilbert & Ellice Islands (1912-1975) === [[Timbroù Ginea-Bissau|Ginea-Bissau]] === *Statud : Trevadenn ar Portugal dindan anv Ginea Portugalek betek 1973. Stad dizalc’h abaoe 1973. *Alc’hwez : ** Estado da Guiné-Bissau (1974-1976) ** Republica da Guiné-Bissau (1976-1985) ** Guiné-Bissau (abaoe 1985) === [[Timbroù Ginea ar C’hededer|Ginea ar C’hededer]] === [[File:Guinea Ecuatorial Exposicion de Coches de Epoca - 27433225352.jpg|dehou|300px]] *Statud : trevadenn Spagn dindan anv [[Ginea spagnol]] (1885-1964). Emrenerezh (1964-1968). Stad dizalc’h abaoe 1968. *Alc’hwez : Republica de Guinea ecuatorial (abaoe 1968) === [[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]] === *Statud : Trevadenn Bro-C’hall (1891-1958). Ul lodenn eus Afrika ar C’hornaoueg C’hall (1944-1958). Stad dizalc’h abaoe 1958. *Alc’hwez : ** Timbroù trevadenn ar Senegal (betek 1892) ** Guinée française (1892-1904) ** Guinée (1906-1939) ** Guinée Française pe « Guinée - Afrique occidentale française » (1939-1944) ** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg (1945-1958) ** Timbroù Afrika ar C’hornaoueg dreistmoullet gant <small>REPUBLIQUE DE GUINÉE</small> (1958) ** République de Guinée (1958-1981 hag abaoe 1984) ** République populaire révolutionnaire de Guinée (1981-1984) === [[Timbroù Ginea spagnol|Ginea spagnol]] === *Statud : Trevadenn Spagn a voe tiriadoù [[Rio Muni]], inizi [[Annobón, Corisco hag Elobey]], ha [[Fernando Póo]] (1885-1968) *Alc’hwez : ** Guinea española (1902) ** GUINEA CONTIal ESPAÑOLA (1903 ha 1907) ** Timbroù Elobey dreistmoullet gant <small>GUINEA CONTINENTAL</small> (1906) ** Territorios Españoles del Golfo de Guinea (1909-1924 ha 1931-1951) ** Timbroù Spagn dreistmoullet <small>GUINEA ESPAÑOLA </small> (1926) pe gant <small>GUINEA</small> (1929) ** Guinea Española (1951-1959) === [[Timbroù Ginea portugalek|Ginea portugalek]] === *Statud : Trevadenn ar Portugal betek 1955. Proviñs Portugal (1955-1973). Dizalc’h e 1973 dindan anv [[Ginea Bissau]]. *Alc’hwez : ** Timbroù Kab Glas dreistmoullet gant <small>GUINÉ</small> (1880-1884) ** Guiné Portugueza (1886) ** Guiné Portugal pe Guiné Republica Portuguesa (1893-1948) ** Guiné Portuguesa (1948-1954) ** Guiné Republica Portuguesa (1955-1973) *Pennad kar : [[Timbroù Ginea Portugalek]] === [[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C’hornaoueg]] === *Statud : Tiriad dindan dalc’h an Izelvroioù e-barzh trevadenn [[Indez Nederlandat ar Reter]] (1898-1962). Melestradurezh an [[A.B.U.]] (1962). Staget e voe [[Papoua ar C’hornaoueg|Ginea Nevez ar C’hornaoueg]] ouzh [[Indonezia]] e 1963. *Alc’hwez : ** NIEUW GUINEA (1950-52) ** Nederlands Nieuw-Guinea (1954-1962) ** Ned. Nieuw Guinea (1957) *Pennad kar : [[Timbroù Indez Nederlandat ar Reter]] === [[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Douar Graham]] === *Statud : Tiriad-suj an Inizi Maloù dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (betek 1962). Ul lodenn eus Tiriad Antarktika Breizh-Veur (abaoe 1962). * Alc’hwez : Timbroù Inizi Malou dreistmoullet GRAHAM LAND DEPENDENCY OF (1944) === [[Timbroù Grenada|Grenada]] === [[File:Мисс мира Дженнифер Хостен. Почтовая марка Гренады. 1971.jpg|dehou|300px]] *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1763-1961). Emrenerezh (1961-1974). Stad dizalc’h abaoe 1974 *Alc’hwez : Grenada (abaoe 1861) === [[Timbroù Inizi Grenadinez| Inizi Grenadinez (norzh)]] === *Statud : Inizi e hanternoz an enezeg Tiriadoù-suj [[Sant Visant]]. *Alc’hwez : ** Grenadines of St Vincent (abaoe 1974) ** Timbroù Sant Visant dreistmoullet gant <small>GRENADINES OF</small> (1974) *Timbroù lec’hel : ** Bequia (1984) ** Union Island (1984-1985) ** Canouan (1998) ** Mustique (1998) === [[Timbroù Inizi Grenadinez|Inizi Grenadinez (su)]] === *Statud : Inizi e su an enezeg. Tiriadoù-suj Grenada. *Alc’hwez : ** Timbroù Grenada dreistmoullet <small>GRENADINES</small> (1974) ** Grenadines (1974-1975) ** Grenada Grenadines (1975-1999) ** Grenada Carriacou & Petite Martinique (abaoe1999) === [[Timbroù Gres|Gres]] === *Statud :Stad dizalc’h abaoe 1830. Rouantelezh (1830-1973). Diktatouriezh (1936-1941). Aloubadeg Alamagn, Bulgaria hag Italia (1941-1945). Brezel diabarzh (1946-1949). Diktatouriezh (1967-1974). Republik abaoe 1974. *Alc’hwez : ** Penn [[Hermes]] (1861-1882) ** ΕΛΛΑΣ (1886-1966) ** ΕΛΛΑΣ HELLAS (1966-1982) ** HELLAS ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ (abaoe 1982) === [[Timbroù Greunland|Greunland]] === [[File:1945gronland5kr.jpg|dehou|200px]] *Statud : Tiriad emren dindan dalc’h Danmark. *Alc’hwez : ** Timbroù Danmark (1851-1938) ** Grønland KGL Post (1938-1969) ** Kalâtdlit Nunât Grønland (1969-1978) ** Kalaallit Nunaat Grønland (abaoe 1978) *Pennad kar : [[Timbroù Danmark]] === [[Timbroù Griqualand|Griqualand]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet. Staget e voe ouzh trevadenn [[Kab ar Spi Mat]] e 1880. *Alc’hwez : ** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant « G.W. » (1877) ** Timbroù Kab ar Spi mat dreistmoullet gant « G » (1877-1878) *Pennad kar : [[Timbroù Kab ar Spi Mat]] === [[Timbroù Guam|Guam]] === *Statud : Tiriad dindan dalc’h ar Stadoù-Unanet. *Alc’hwez : ** Timbroù ar Stadoù-Unanet dreistmoullet gant <small>GUAM</small> (1898) *Postoù lec’hel : ** Timbroù ar Filipinnez dreistmoullet gant «Guam Guard Mail» (1930) ** Guam Guard Mail (1930) [[File:Guatemala 1878 Sc13.jpg|dehou|150px]] === [[Timbroù Guatemala|Guatemala]] === *Statud : Stad dizalc’h abaoe 1821 *Alc’hwez : Guatemala pe Republica Guatemala (abaoe 1871) === [[Timbroù Guyana|Guyana]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1851-1966). Stad dizalc’h dindan abaoe 1966. *Alc’hwez : ** Guyana South America (1966-1975) ** Guyana (abaoe 1975) *Pennad kar : [[Timbroù Gwiana saoz]] === [[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]] === [[File:Timbre Guadeloupe 20 Fr Mauve-Brun 1924.jpg|dehou|200px]] * Statud : Trevadenn Bro-C’hall betek 1946. Departamant tramor (1946-2015. Emrenerezh abaoe 2015 (“Collectivité territoriale unique de Guadeloupe »). *Alc’hwez : ** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet gant G.P.E. (1884) ** Timbroù trevadennoù Bro-C’hall dreistmoullet gant <small>GUADELOUPE</small>. (1889-1891) ** Guadeloupe et dépendances (1892-1901) ** « G & D » pe « G et D » (1903) ** Guadeloupe République Française (1905-1927) ** Guadeloupe RF (1924-1940 ha (1945-1947) ** Guadeloupe Postes Françaises (1940-1944) ** Timbroù Frañs abaoe 1947. === [[Timbroù Gwalior|Gwâlior]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez (lizherennoù latin ha hindiek) : ** Timbroù Indez Breizh-Veur dreistmoullet gant <small>GWALIOR</small> ग्वालियर (1885-1949) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] === [[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur| Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]] === [[File:Stanley W Nibbs B.E.M Stamp.jpg|dehou|200px]] *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet betek Tiriad tramor ar Rouantelezh-Unanet abaoe 2002. *Alc’hwez : British Virgin Islands (abaoe 1866) === [[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]] === *Statud : Tiriad-suj Roue Breizh-Veur hag emren. Ul lodenn eus [[Inizi Angl-ha-Normand]] *Alc’hwez : ** Guernsey Bailiwick pe Bailiwick of Guernsey (1969-1981) ** Guernsey (abaoe 1982) *Pennadoù kar : [[Timbroù Jerzenez]], [[Timbroù Aldernez]] === [[Timbroù Gwiana c'hall| Gwiana c’hall]] === * Statud : Trevadenn Bro-C’hall betek 1946. Departamant tramor (1946-2015. Emrenerezh abaoe 2015 (“Collectivité territoriale unique de Guyane »). *Alc’hwez : ** Timbroù trevadennoù gall dreistmoullet Guy Franç. (1886-1888) ** Timbroù trevadennoù gall dreistmoullet Guyane (1892) ** Guyane République Française Colonies (1892) ** Guyane Française (1904-1947) ** Timbroù-taos Bro-C’hall dreistmoullet Guyane Française (1925-1927) ** T.A.G. (Postoù dre-nij) (1921) *Pennad kar : [[Timbroù Inini]] === [[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]] === [[File:1934 6c BrGuiana Yv146.jpg|dehou|200px]] *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1851-1966). Stad dizalc’h dindan anv [[Guyana]] (abaoe 1966). *Alc’hwez : British Guiana (1851-1966) *Pennad kar : [[Timbroù Guyana]] == H == === [[Timbroù Haiti|Haiti]] === [[File:Dessalines Stamp.jpg|thumb|right|200px]] *Statud : Republik dizalc’h abaoe 1881. *Alc’hwez : [[Haiti]] (abaoe 1881) === [[Timbroù Hamburg|Hamburg]] === *Statud : Keoded dieub (1815-1868). Ezel eus Kengevread Norzh Alamagn (1868-1871). Ul lodenn eus Impalaeriezh Alamagn goude 1871. *Alc’hwez : Hamburg (1859-1866) === [[Timbroù Hannover|Hannover]] === *Statud : Rouantelezh (1814-1866). Staget ouzh Prusia e 1866. Ul lodenn eus Impalaeriezh Alamagn goude 1871. *Alc’hwez : Hannover (1850-1864) === [[Timbroù Hawaii|Hawaii]] === [[File:Stamp Hawaii 1883 Kaleleonalani Sc49.jpg|dehou|200px]] *Statud : Rouantelezh dizalc’h betek 1893. Republik (1893-1898). Tiriad Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1899. *Alc’hwez : ** Hawaiian Postage (1851-1852) ** Honolulu Hawaiian Postage (1853-1867) ** [[Hawaii]] (1862-1891) ** Timbroù dreistmoullet “Provisional Govt. 1893 (1893) ** “HawaII Islands Postage” pe “Hawaii” pe “Republic of Hawaii” (1894-1899) ** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1900 ** Timbroù Stadoù-Unanet Amerika dreistmoullet <small>HAWAII</small> (1928 ha 1937) === [[Timbroù Hebridez-Nevez|Hebridez-Nevez]] === *Statud : Bro warezet gant Bro-C’hall hag ar Rouantelezh-Unanet (1887-1906). Condominium (1906-1980).Stad dizalc’h dindan anv [[Vanuatu]] abaoe 1980. *Alc’hwez : ** Timbroù Kaledonia-Nevez dreistmoullet gant <small>NOUVELLES HÉBRIDES</small>(1908) ** Timbroù [[Fidji]] dreistmoullet gant <small>NEW HEBRIDES. CONDOMINIUM</small> (1908-1909) ** Timbroù Kaledonia-Nevez dreistmoullet gant <small>NOUVELLES HÉBRIDES condominium</small>(1910) ** Timbroù [[Fidji]] dreistmoullet gant <small>NEWHEBRIDES CONDOMINIUM</small> (1911) ** Nouvelles-Hébrides RF pe New Hebrides ER (1911-1950) ** Nouvelles-Hébrides Condominium RF pe New Hebrides ER Condominium (1950-1966) ** Condominium des Nouvelles-Hébrides Condominium RF pe New Hebrides ER Condominium (1966-1980) *Pennad kar : [[Timbroù Vanuatu]] === [[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]] === *Statud : Rouantelezh dizalc’h (1916-1925). Aloubadeg sultanelezh Nedj (1925-1926). Ul lodenn eus Rouantelezh Nedj ha Hedjaz (1926-1932) a voe Rouantelezh [[Arabia Saoudat]] adalek 1932. * Alc’hwez : ** Alc’hwez en arabeg (1916-1925) ** Hedjaz & Nedjd pe Hejaz & Nejd (1929-1932) *Pennad kar : [[Timbroù Arabia Saoudat]] === [[Timbroù Heligoland|Heligoland]] === *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1867-1890). Roet da Alamagn (1890-1944). Dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet (1944-1952). Staget ouzh Alamagn ar C’hornaoueg (abaoe 1952). *Alc’hwez : Heligoland (1867-1879) === [[Timbroù Holkar|Holkar]] === [[File:1927ca 1anna Indore Mi16 SG18.jpg|dehou|200px]] *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** Holkar State Postage (1886-1948) === [[Timbroù Hoi Hao|Hoi Hao]] === *Statud : Burev-post [[Indez-Sina]] e [[Hoi-Hao]], war enezenn [[Hainan]] (Sina) etre 1876 ha 1922. *Alc’hwez : Timbroù Indez-Sina c’hall dreistmoullet gant <small>HOI HAO</small> (1903-1904) pe <small>HOI-HAO</small> (1906-1919) === [[Timbroù Honduras|Honduras]] === *Statud : Republik dizalc’h abaoe 1821. *Alc’hwez : ** Correos de Honduras ** Republica Honduras ** [[Honduras]] (abaoe 1866) === [[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh-Veur (Belize)]] === [[File:1962 4 cent stamp British Honduras.jpg|dehou|200 px]] *Statud : Trevadenn ar Rouantelezh-Unanet (1866-1964). Anvet [[Belize]] e 1973 *Alc’hwez : British Honduras (1866-1973) *Pennad kar : [[Timbroù Belize]] === [[Timbroù Hong Kong|Hong-Kong]] === *Statud : Tiriad dindan dalc’h Breizh-Veur (1862-1997). Melestradurezh [[Japan]] (1945). Staget ouzh [[Republik Pobl Sina]] e 1997 gant ur statud emrenerezh. *Alc’hwez : ** [[Hong Kong]] (1862-1938) ** 香港 Hong Kong (1938-1999) ** 香港 中国 Hong Kong China (abaoe 1999) *Pennad kar : [[Timbroù Sina]] === [[Timbroù Enezeg an Azorez|Horta]] === *Statud : Kêr war enez Fayal (enezeg [[Azorez]]) dindan dalc’h Portugal. *Alc’hwez : Horta Portugal (1892-1899) *Pennadoù kar : [[Timbroù Portugal]] === [[Timbroù Hungaria|Hungaria]] === [[File:Hungary 5874.jpg|dehou|200px]] *Statud : Unvaniezh Aostria hag Hungaria (1867-1918) dindan beli un impalaer hag a zo roue [[Hungaria]] ivez. Melestradurezhioù postel disheñvel en div vro. Stad dizalc’h e 1918 war-bouez an tiriadoù staget ouzh [[Tchekoslovakia]], ouzh Roumania ([[Treuzsilvania]]), ouzh [[Kroatia]], ouzh [[Italia]] ([[Fiume]]). Republik demokratel etre 1918 ha 1919, [[Republik Soviedel Hungaria]] etre 1919 ha 1920. Rouantelezh (1920-1945). Republik (1945-1949). Republik poblek etre 1949 ha 1989. Republik abaoe 1989. *Alc’hwez : ** Timbroù Aostria (1850-1867). Talvoud-gwerzh e “Kreuzer” ** Poltred ar Roue (1867-1871). Talvoud-gwerzh e “Krajcar » ** Magyar Kir. Posta (= Postoù roue Hungaria) (1874-1918) ** Timbroù dreistmoullet gant <small>KOZTARSASAG</small> (=Republik) (1918) ** Magyar Posta (1919) ** Magyar tanácsköztársaság pe dreistmoullet gant « Magyar tanács köztársaság » (1919) ** Magyar Kir. Posta (1920-1921 ha 1923-1945) ** Magyarország (1923-1937) ** Magyar Posta (1945-1990) ** Magyarország (abaoe 1990) *Aloubadeg Serbia : ** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant « Banát-Bácska » (1919) ** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant « 1919 Baranya » (1919) *Aloubadeg Roumania (Cluj/Kolosvar ha Oradea/Nagyvarad) : ** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant «Zona de Ocupatie - Romaniá» (1919) *Aloubadeg Roumania ha Serbia e Temesvar/Timisiorra) : ** Timbroù Hungaria dreistmoullet (1919) *Timbroù ar gouarnamant enep-komunour (e Szeged) : ** Timbroù Hungaria dreistmoullet gant “<small>MAGYAR NEMZETI KORMANY</small> (= Gouarnamant Broadel Hungaria – Szeged) (1919) === [[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]] === *Statud : Stad-priñselezh Indez Breizh-Veur. Ul lodenn eus [[India]] abaoe 1950. *Alc’hwez : ** Lizherennoù ourdoueg (?) (1869-1912 ha 1931) ** H.E.H. the Nizam’s Government (1927 ha 1937) ** [[Hyderbad]] (1946) ** H.E.H. the Nizam’s Government Postage (1947-1950) *Pennadoù kar : [[Timbroù Indez Breizh-Veur]], [[Timbroù India]] ==Gwelet ivez== *[[Timbroù hervez ar vro I...P]] *[[Timbroù hervez ar vro Q...Z]] [[Rummad:Timbrouriezh]] 2yuqkjqjsh8c0du0c5iyet2tzywt5px 0 173964 2190031 2182466 2026-05-05T09:05:29Z Kestenn 14086 2190031 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32-20 Winchester|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:32-20--32ACP.JPG|frameless|323x323px]] <br /><br />Kartouchennoù '''.32-20 Winchester''' (a-gleiz) ha [[.32 ACP]] (a-zehou) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Mare implij |Abaoe 1882 |- ! scope="row" |Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,94 mm |- ! scope="row" |Ø trogleuziñ |7,75 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,3 mm |- ! scope="row" |Ø skoaz |8,7 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |9 mm |- ! scope="row" |Ø strad |10,4 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,7 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |33,4 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |40,4 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |Etre 6 ha 7 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |Etre 270 ha 370 m/s |- ! scope="row" |Energiezh ar vannadell |Etre 281 ha 441 J |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |SR |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |C |} An '''.32-20 Winchester''', anvet ivez '''.32 WCF''' (evit '''''Winchester Center Fire'''''), '''.32-20 Marlin''' pe '''.32-20 Colt''', zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] produet da gentañ e 1882 gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] evit e fuzuilh [[Winchester Model 1873]]<ref>{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/32%2020%20win-1.html 32-20 Winchester]'', Arme et Passion (lennet d'an 28/02/2025)</ref>. "20" en e anv a dalvez e oa karget gant 20 greunenn [[poultr du]] da gentañ. Azasaet e voe evit ar [[poultr divoged]] gant donedigezh ar garabinenn [[Winchester Model 1892]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 153</ref>. == Implij == Hervez an embregerezh stadunanat e c’halle servijout evit chaseal loened bihan koulz ha reoù vrasoc’h evel ar c’hirvi<ref>{{En}} HAWKS Chuck, ''[https://www.chuckhawks.com/32-20.htm The .32-20 Winchester]'' (lennet d'an 28/02/2025)</ref>. Abalamour d’he galloud izel a-walc’h e oa implijet kentoc’h e [[Norzhamerika]] evit en em zifenn a-enep da loened dañjerus pe evit ar jiboez bihan. Produet eo bet betek 1995 e Brazil, met dilezet eo bet gant an dennerien hag ar chaseourien dre vras dibaoe. Gellet a raer kargañ anezhi gant [[poultr divoged]] hiziv an deiz, gant ur gargad skañvoc’h<ref>{{Es}} ''[https://municion.org/producto/32-20-115-winchester-cf/ .32-20-115 Winchester CF]'', Municion.org (lennet d'an 28/02/2025)</ref>. [[Revolver|Revolverioù]] zo bet kambret eviti ivez, gant [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] dreist-holl, evel ar [[Colt Official Police]] evit ar siviled a o chom e lec’hioù distro<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 210</ref>. == Kartouchennoù deveret == * [[.25-20 Winchester]], stumm berraet e golier * [[.218 Bee]], deveret e-unan eus ar .25-20 Winchester * [[.310 Cadet]], [[Kartouchenn Wildcat|kartouchenn wildcat]] produet gant tennerien o-unan diwar an .32-20 Winchester == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-ii/tabiical-fr-page81.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:32-20 Winchester}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] bky20h82tp19gjh5c8rw12l3af9mbvp 0 174729 2190027 2148671 2026-05-05T08:59:00Z Kestenn 14086 2190027 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|.32 S&W}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 S&W Long|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:76238comparison.jpg|liamm=Restr:76238comparison.jpg|alt=Skeudenn ar pennad .32 S&W Long|313x313px|]]<br>A gleiz da zehou : kartouchennoù '''.32 S&W Long''', [[.32 H&R Magnum]] ha [[7,62 × 38 mm R]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare douilhez |bourled, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Krouer |[[Smith & Wesson]] |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1896 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,9 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,6 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |8,6 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,5 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,4 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |23,4 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |32,5 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000" |Pouez ha perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |5,5 - 6,3 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |219 - 233 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |1.000 bar |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''.32 Smith & Wesson Long''', anvet peurliesañ '''.32 S&W Long''', bet anvet ivez '''.32 Colt New Police''' gant an embregerezh [[Colt's Manufacturing Company|Colt]], zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] armoù-dorn skoet en he c'hreiz, dezhi ur bourled, ijinet e 1896 gant an embregerezh stadunanat [[Smith & Wesson]]<ref>{{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 309</ref>. Ur munision deveret eus an [[.32 S&W]] eo, savet evit bezañ galloudusoc'h abalamour d'e gargad [[Poultr divoged|poultr]] uheloc'h. An arm kentañ kambret eviti e voe ar revolver [[Smith & Wesson Model 10|Smith & Wesson Hand Ejector]] e 1903<ref name=":0">{{Es}} ''[https://municion.org/producto/32-smith-wesson-long/ .32 Smith & Wesson Long]'', Municion.org (lennet d'an 02/05/2025)</ref>. An .32 S&W Long zo bet dilezet gant an nebeud servijoù polis a rae ganti, pa oa un tamm izel he galloud evit en em zifenn<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 206</ref>, met abalamour d'he ferzhioù [[bannouriezh]] mat e vez implijet c'hoazh er c'henstrivadegoù [[Sportoù tennañ|tennañ]], gant boledoù [[Geriaoueg an armoù-tan#Wadcutter|wad cutter]] dreist-holl<ref name=":0" />. Produet e vez gant un dornad embregerezhioù evel [[Sellier & Bellot]], [[Magtech]], [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] pe [[Geco (munisionoù)|Geco]]. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/32s-w-long-190829-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:32 S&W Long}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] nd9swdmk7hqavhd1wju5al7sdyjlbsz 0 175050 2190026 2149998 2026-05-05T08:56:24Z Kestenn 14086 2190026 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|.32 S&W Long}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.32 S&W|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Cartridge32sw.JPG|313x313px|]]<br>Ur gartouchenn '''.32 S&W''' (e-kreiz) hag he douilhez (a-gleiz) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare douilhez |bourled, eeun |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Krouer |[[Smith & Wesson]] |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1878 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000" |Muzulioù |- ! scope="row" |Ø bannadell |7,9 mm |- ! scope="row" |Ø kolier |8,5 mm |- ! scope="row" |Ø korf an douilhez |8,5 mm |- ! scope="row" |Ø strad |9,5 mm |- ! scope="row" |Tevder ar strad |1,1 mm |- ! scope="row" |Hirder an douilhez |15 mm |- ! scope="row" |Hirder ar gartouchenn |23 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000" |Pouez ha perzhioù all |- ! scope="row" |Pouez ar vannadell |5,5 - 6,3 g |- ! scope="row" |Tizh ar boled V₀ |210 - 215 m/s |- ! scope="row" |Gwask ar gazoù d'ar muiañ |830 bar |- ! scope="row" |[[Emors (munisionoù)|Emors]] |SP |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! scope="row" width="50%" |Rummad e Bro-C'hall |B |} An '''.32 Smith & Wesson''', anvet a-wechoù '''.32 S&W Short''' ("''berr''") evit disheñvelaat anezhi diouzh an .32 S&W deveret anezhi, zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] armoù-dorn, dezhi ur [[Douilhez (elfenn munision)#Lodennoù|bourled]], ijinet gant an embregerezh stadunanat [[Smith & Wesson]] e 1878, evit e rummad revolverioù godell [[Smith & Wesson Safety Hammerless]]<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 205</ref>. Berzh a reas ar munision abalamour da vent vihan an armoù kambret evitañ da gentañ, ha d'e c'halloud un tammig uheloc'h evit hini an [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] war-lerc'h<ref name=":0">{{Es}} ''[https://municion.org/producto/32-smith-wesson-short-case/ .32 Smith & Wesson Short case]'', Municion.org (lennet d'ar 25/05/2025)</ref>. Munisionoù .32 S&W enne [[poultr du]], er stumm orin, a voe produet betek ar bloavezhioù 1940<ref name=":0" />. Kalz [[Revolver|revolverioù]] disheñvel kambret e .32 S&W a voe ijinet, en o zouez reoù gant [[H&R Firearms|Harrington & Richardson]], [[Iver Johnson]] ha [[Webley & Scott]]. E atalieroù [[Liège]] pe [[Euskadi]] e voe produet armoù bihan kambret evit ar c'halibr-mañ ivez, izeloc'h o c'halite peurliesañ<ref>{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/32%20smith%20et%20wesson%20court-1.html .32 S & W court]'', Arme et Passion (lennet d'ar 25/05/2025) </ref>. An .32 S&W a gaver c'hoazh e katalogoù embregerezhioù evel [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] pe [[Sellier & Bellot]], gant [[poultr divoged]] bremañ. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/tabivcal-fr-page44.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:32 S&W}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] hzspd3us9nfytsddlbmw9j59zhk5vov 0 175850 2189950 2189684 2026-05-04T14:38:41Z Dakbzh 58931 2189950 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Kampionad jorjiat an echedoù''' eo kampionad broadel an echedoù e [[Jorjia]]. Aozet e vez abaoe1928. Betek 1990 e oa [[Republik Sokialour Soviedel Jorjia]] unan eus republikoù an [[Unaniezh Soviedel]]. == Kampioned == {| | valign="top" | :{| class="sortable wikitable" ! Nn !! Bloaz !! Kampioned (kemmesk) |- |1||1928||[[Victor Goglidze]] |- |2||1938||[[Archil Ebralidze]] |- |3||1939||Archil Ebralidze |- |4||1941||Archil Ebralidze |- |5||1944||[[Vladas Mikėnas]] |- |6||1946||[[Paul Keres]] (off contest)<br>Archil Ebralidze |- |7||1947||[[Nikolay Sorokin]] |- |8||1948||[[Mikhail Shishov]] |- |9||1949||[[Akaki Pirtskhalava]] |- |10||1950||[[Alexandre Blagidze]] |- |11||1951||Nikolay Sorokin |- |12||1952||Mikhail Shishov |- |13||1953||Alexandre Blagidze |- |14||1954||[[Alexandr Buslaev]] |- |15||1955||[[Bukhuti Gurgenidze]] |- |16||1956||Mikhail Shishov |- |17||1957||Alexandre Blagidze |- |18||1958||[[Bukhuti Gurgenidze]] |- |19||1959||Bukhuti Gurgenidze |- |20||1960||Bukhuti Gurgenidze |- |21||1961||Bukhuti Gurgenidze |- |22||1962||Bukhuti Gurgenidze |- |23||1963||Bukhuti Gurgenidze |- |24||1964||Bukhuti Gurgenidze |- |25||1965||Bukhuti Gurgenidze |- |26||1966||[[Roman Dzindzichashvili]] |- |27||1967||Roman Dzindzichashvili |- |28||1968||Bukhuti Gurgenidze |- |29||1969||Roman Dzindzichashvili |- |30||1970||Bukhuti Gurgenidze |- |31||1971||[[Zurab Mikadze]] <br/> [[Alexandre Bokuchava]] |- |32||1972||[[Tamaz Giorgadze]] |- |33||1973||Bukhuti Gurgenidze |- |34||1974||[[Elizbar Ubilava]] |- |35||1975||[[Zurab Sturua]] |- |36||1976||[[Iuri Chikovani]] |- |37||1977||[[Zurab Sturua]] |- |38||1978||[[Gennadi Zaichik]] |- |39||1979||Gennadi Zaichik |- |40||1980||[[Zurab Azmaiparashvili]] |- |41||1981||Zurab Sturua |- |42||1982||[[Giorgi Giorgadze]] |- |43||1984||Zurab Sturua |- |44||1985||Zurab Sturua |- |45||1986||[[Elizbar Ubilava]] |- |46||1987||Mikhail Krasenkov |- |47||1988||Giorgi Giorgadze |- |48||1989||[[Giorgi Bagaturov]] |- |49||1990||[[Aleksandr Dgebouadze]] |- |50||1991||[[Tamaz Tabatadze]] |- |51||1992||[[Khvicha Supatashvili]] |- |52||1993||[[Akaki Shalamberidze]] |- |53||1994||[[Lasha Janjgava]] |- |54||1995||[[Giorgi Bagaturov]] |- |55||1996||[[Lasha Janjgava]] <ref>[https://theweekinchess.com/html/twic89.html Kampionad jorjiat 1996]</ref> |- |56||1997||[[Giorgi Kacheishvili]] |- |57||1998||[[Nino Khurtsidze]] |- |58||1999|| Giorgi Bagaturov |- |59||2000||[[Tamaz Gelashvili]] |- |60||2001||[[Mikheil Mchedlishvili]] |- |61||2002||Mikheil Mchedlishvili |- |62||2003||[[Baadur Jobava]] |- |63||2004||[[Merab Gagunashvili]] |- |64||2005||[[Valeriane Gaprindashvili]] |- |65||2006||Giorgi Kacheishvili |- |66||2007||[[Baadur Jobava]] |- |67||2008||[[Levan Pantsulaia]] |- |68||2009||[[Tornike Sanikidze]] |- |69||2010||Merab Gagunashvili |- |70||2011||[[Davit Zarkua]] |- |71||2012||Baadur Jobava |- |72||2013||[[Gaioz Nigalidze]] |- | 73||2014||Gaioz Nigalidze |- |74|| 2015||Levan Pantsulaia<ref>{{en}}[http://www.worldsport.ge/en/page/111047_levan-pantsulaia-champion-of-georgia?ShowAllAdvSpaces|title=Levan Pantsulaia Champion of Georgia]]</ref>. |- |75||2016||[[Davit Jojua]] |- |76||2017||[[Luka Paichadze]] |- |77||2018||Mikheil Mchedlishvili |- | 78||2019||[[Giga Quparadze]] |- | 79||2020||Luka Paichadze |- |80 |2021 |Levan Pantsulaia |- |81 |2022 |Levan Pantsulaia |- |- |82 |2023 |Mikheil Mchedlishvili |- |- |83 |2024 |Baadur Jobava |- |- |84 |2025 |Levan Pantsulaia<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr1111228.aspx?lan=1&art=1 GEO 84th Ch]</ref>. |- |} | valign="top" | :{| class="sortable wikitable" ! Nn!! Bloaz !! Kampionez |- |1||1935||[[Fani Kats]] |- |2||1936||[[Fani Kats]] |- |3||1937||[[Berta Krezberg]] |- |4||1938||[[Varvara Zargarian]] |- |5||1941||Varvara Zargarian |- |6||1941||[[Ksenia Gogiava]] |- |7||1945||Varvara Zargarian |- |8||1947||[[Ksenia Gogiava]] |- |9||1948||[[Lili Gelovani]] |- |10||1950||Ksenia Gogiava |- |11||1952||Ksenia Gogiava |- |12||1953||[[Eliso Kakabadze]] |- |13||1954||Eliso Kakabadze |- |14||1955||Eliso Kakabadze |- |15||1956||[[Nona Gaprindachvili]] |- |16||1957||Eliso Kakabadze |- |17||1958||[[Manana Togonidze]] |- |18||1959||[[Nona Gaprindachvili]] |- |19||1960||[[Nona Gaprindachvili]] |- |20||1961||[[Nona Gaprindachvili]] |- |21||1963||[[Alla Chaikovskaya]] |- |22||1964||[[Nana Alexandria]] |- |23||1965||Nana Alexandria |- |24||1966||[[Tsitsino Kakhabrishvili]] |- |25||1968||Nana Alexandria |- |26||1969||[[Tsiuri Kobaidze]] |- |27||1970||Tsitsino Kakhabrishvili |- |28||1971||[[Svetlana Kalandarishvili]] |- |29||1972||[[Tamar Khmiadashvili]] |- |30||1973||Tsitsino Kakhabrishvili |- |31||1974||Tsiuri Kobaidze |- |32||1975||Tamar Khmiadashvili |- |33||1976||[[Nino Gurieli]] |- |34||1977||[[Nino Melashvili]] |- |35||1978||[[Tamar Khmiadashvili]] |- |36||1979|||[[Tamila Meskhi]] |- |37||1980||[[Tsiala Kasoshvili]] |- |38||1981||Tsiala Kasoshvili |- |39||1982||Tsitsino Kakhabrishvili |- |40||1983||[[Ketevan Arakhamia]] |- |41||1984||Ketevan Arakhamia |- |42||1985||[[Genrieta Lagvilava]] |- |43||1986||[[Sopiko Tereladze]]<br>[[Ketevan Melashvili]] |- |44||1987||[[Ketino Kachiani]] |- |45||1988||[[Tsiala Kasoshvili]] |- |46||1989||[[Nino Khurtsidze]] |- |47||1990||[[Ketevan Arakhamia]] |- |48||1991||[[Inga Khurtsilava]] |- |49||1992||[[Nino Gurieli]] |- |50||1993||Nino Khurtsidze |- |51||1994||[[Natia Janjgava]] |- |52||1995||[[Miranda Khorava]] |- |53||1996||[[Maia Lomineishvili]] <ref>[https://theweekinchess.com/html/twic89.html National women chess championship 1996]</ref> |- |54||1997||[[Inga Khurtsilava]] |- |55||1998||Maia Lomineishvili |- |56||1999||Inga Charkhalashvili |- |57||2000||Sopiko Tereladze<br>Inga Khurtsilava |- |58||2001||[[Lela Javakhishvili]] |- |59||2002||Maia Lomineishvili, [[Ana Matnadze]] |- |60||2003||[[Nana Dzagnidze]] |- |61||2004||[[Nana Dzagnidze]] |- |62||2005||[[Nino Khurtsidze]] |- |63||2006||Nino Khurtsidze |- |64||2007||[[Lela Javakhishvili]], [[Sopiko Khukhashvili]] |- |65||2008||[[Nana Dzagnidze]], [[Salome Melia]] |- |66||2009||Maia Lomineishvili |- |67||2010||Salome Melia |- |68||2011||Maia Lomineishvili |- |69|| 2012||[[Bella Khotenashvili]] |- |70||2013||Nino Khurtsidze |- |71||2014||[[Lela Javakhishvili]] |- | 72||2015||[[Nino Batsiashvili]] |- |73||2016||[[Lela Javakhishvili]] |- |74||2017||[[Bella Khotenashvili]] |- |75||2018||[[Nino Batsiashvili]] |- |76||2019||[[Meri Arabidze]] |- |77||2020||[[Nino Batsiashvili]] |- |78||2021||[[Bella Khotenashvili]] |- |79||2022||[[Nino Batsiashvili]] |- |80||2023||[[Bella Khotenashvili]] |- |81||2024||[[Lela Javakhishvili]] |- |82||2025||[[Nana Dzagnidze]]<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4 GEO Women 82nd Ch]</ref>. |- |83||2026||[[Nino Batsiashvili]] |} |} == Liammoù diavaez == *{{es}}[http://www.ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/Europa/Georgia.htm List of winners 1928-2008] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20080517022544/http://www.geocities.com/al2055km/index.html RUSBASE (part V) 1919-1937,1991-1994] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20050903115258/http://www.geocities.com/al2055perv/index.html RUSBASE (part IV) 1938-1960] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20091027071522/http://www.geocities.com/al2055mag/index.html RUSBASE (part III), 1961-1969,1985-1990] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20020205005128/http://www.geocities.com/al2055urs/index.html RUSBASE (part II) 1970-1984] *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=23 May 2005 | title=THE WEEK IN CHESS 550: 62nd Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic550.html#13 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=23 January 2006 | title=THE WEEK IN CHESS 585: 63rd Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic585.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=6 February 2006 | title=THE WEEK IN CHESS 587: 65th Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic587.html#5 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=26 March 2007 | title=THE WEEK IN CHESS 646: 66th Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic646.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=17 March 2008 | title=THE WEEK IN CHESS 695: 65th Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic697.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=31 March 2008 | title=THE WEEK IN CHESS 699: 67th Men's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic699.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=2 February 2009 | title=THE WEEK IN CHESS 743: 68th Men's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic743.html#9 | publisher=London Chess Center }} == Notennoù ha dave == {{daveoù}} [[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Jorjia]] 0ic9thydh0z3wa4732jq8vofp16krl1 2190113 2189950 2026-05-05T11:19:38Z Dakbzh 58931 2190113 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Kampionad jorjiat an echedoù''' eo kampionad broadel an echedoù e [[Jorjia]]. Aozet e vez abaoe1928. Betek 1990 e oa [[Republik Sokialour Soviedel Jorjia]] unan eus republikoù an [[Unaniezh Soviedel]]. == Kampioned == {| | valign="top" | :{| class="sortable wikitable" ! Nn !! Bloaz !! Kampioned (kemmesk) |- |1||1928||[[Victor Goglidze]] |- |2||1938||[[Archil Ebralidze]] |- |3||1939||Archil Ebralidze |- |4||1941||Archil Ebralidze |- |5||1944||[[Vladas Mikėnas]] |- |6||1946||[[Paul Keres]] (off contest)<br>Archil Ebralidze |- |7||1947||[[Nikolay Sorokin]] |- |8||1948||[[Mikhail Shishov]] |- |9||1949||[[Akaki Pirtskhalava]] |- |10||1950||[[Alexandre Blagidze]] |- |11||1951||Nikolay Sorokin |- |12||1952||Mikhail Shishov |- |13||1953||Alexandre Blagidze |- |14||1954||[[Alexandr Buslaev]] |- |15||1955||[[Bukhuti Gurgenidze]] |- |16||1956||Mikhail Shishov |- |17||1957||Alexandre Blagidze |- |18||1958||[[Bukhuti Gurgenidze]] |- |19||1959||Bukhuti Gurgenidze |- |20||1960||Bukhuti Gurgenidze |- |21||1961||Bukhuti Gurgenidze |- |22||1962||Bukhuti Gurgenidze |- |23||1963||Bukhuti Gurgenidze |- |24||1964||Bukhuti Gurgenidze |- |25||1965||Bukhuti Gurgenidze |- |26||1966||[[Roman Dzindzichashvili]] |- |27||1967||Roman Dzindzichashvili |- |28||1968||Bukhuti Gurgenidze |- |29||1969||Roman Dzindzichashvili |- |30||1970||Bukhuti Gurgenidze |- |31||1971||[[Zurab Mikadze]] <br/> [[Alexandre Bokuchava]] |- |32||1972||[[Tamaz Giorgadze]] |- |33||1973||Bukhuti Gurgenidze |- |34||1974||[[Elizbar Ubilava]] |- |35||1975||[[Zurab Sturua]] |- |36||1976||[[Iuri Chikovani]] |- |37||1977||[[Zurab Sturua]] |- |38||1978||[[Gennadi Zaichik]] |- |39||1979||Gennadi Zaichik |- |40||1980||[[Zurab Azmaiparashvili]] |- |41||1981||Zurab Sturua |- |42||1982||[[Giorgi Giorgadze]] |- |43||1984||Zurab Sturua |- |44||1985||Zurab Sturua |- |45||1986||[[Elizbar Ubilava]] |- |46||1987||Mikhail Krasenkov |- |47||1988||Giorgi Giorgadze |- |48||1989||[[Giorgi Bagaturov]] |- |49||1990||[[Aleksandr Dgebouadze]] |- |50||1991||[[Tamaz Tabatadze]] |- |51||1992||[[Khvicha Supatashvili]] |- |52||1993||[[Akaki Shalamberidze]] |- |53||1994||[[Lasha Janjgava]] |- |54||1995||[[Giorgi Bagaturov]] |- |55||1996||[[Lasha Janjgava]] <ref>[https://theweekinchess.com/html/twic89.html Kampionad jorjiat 1996]</ref> |- |56||1997||[[Giorgi Kacheishvili]] |- |57||1998||[[Nino Khurtsidze]] |- |58||1999|| Giorgi Bagaturov |- |59||2000||[[Tamaz Gelashvili]] |- |60||2001||[[Mikheil Mchedlishvili]] |- |61||2002||Mikheil Mchedlishvili |- |62||2003||[[Baadur Jobava]] |- |63||2004||[[Merab Gagunashvili]] |- |64||2005||[[Valeriane Gaprindashvili]] |- |65||2006||Giorgi Kacheishvili |- |66||2007||[[Baadur Jobava]] |- |67||2008||[[Levan Pantsulaia]] |- |68||2009||[[Tornike Sanikidze]] |- |69||2010||Merab Gagunashvili |- |70||2011||[[Davit Zarkua]] |- |71||2012||Baadur Jobava |- |72||2013||[[Gaioz Nigalidze]] |- | 73||2014||Gaioz Nigalidze |- |74|| 2015||Levan Pantsulaia<ref>{{en}}[http://www.worldsport.ge/en/page/111047_levan-pantsulaia-champion-of-georgia?ShowAllAdvSpaces|title=Levan Pantsulaia Champion of Georgia]]</ref>. |- |75||2016||[[Davit Jojua]] |- |76||2017||[[Luka Paichadze]] |- |77||2018||Mikheil Mchedlishvili |- | 78||2019||[[Giga Quparadze]] |- | 79||2020||Luka Paichadze |- |80 |2021 |Levan Pantsulaia |- |81 |2022 |Levan Pantsulaia |- |- |82 |2023 |Mikheil Mchedlishvili |- |- |83 |2024 |Baadur Jobava |- |- |84 |2025 |Levan Pantsulaia<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr1111228.aspx?lan=1&art=1 GEO 84th Ch]</ref>. |- |} | valign="top" | :{| class="sortable wikitable" ! Nn!! Bloaz !! Kampionez |- |1||1935||[[Fani Kats]] |- |2||1936||[[Fani Kats]] |- |3||1937||[[Berta Krezberg]] |- |4||1938||[[Varvara Zargarian]] |- |5||1940||[[Varvara Zargarian]] |- |6||1940||[[Ksenia Gogiava]] |- |7||1945||[[Varvara Zargarian]] |- |8||1947||[[Ksenia Gogiava]] |- |9||1948||[[Lili Gelovani]] |- |10||1950||Ksenia Gogiava |- |11||1952||Ksenia Gogiava |- |12||1953||[[Eliso Kakabadze]] |- |13||1954||Eliso Kakabadze |- |14||1955||Eliso Kakabadze |- |15||1956||[[Nona Gaprindachvili]] |- |16||1957||Eliso Kakabadze |- |17||1958||[[Manana Togonidze]] |- |18||1959||[[Nona Gaprindachvili]] |- |19||1960||[[Nona Gaprindachvili]] |- |20||1961||[[Nona Gaprindachvili]] |- |21||1963||[[Alla Chaikovskaya]] |- |22||1964||[[Nana Alexandria]] |- |23||1965||Nana Alexandria |- |24||1966||[[Tsitsino Kakhabrishvili]] |- |25||1968||Nana Alexandria |- |26||1969||[[Tsiuri Kobaidze]] |- |27||1970||Tsitsino Kakhabrishvili |- |28||1971||[[Svetlana Kalandarishvili]] |- |29||1972||[[Tamar Khmiadashvili]] |- |30||1973||Tsitsino Kakhabrishvili |- |31||1974||Tsiuri Kobaidze |- |32||1975||Tamar Khmiadashvili |- |33||1976||[[Nino Gurieli]] |- |34||1977||[[Nino Melashvili]] |- |35||1978||[[Tamar Khmiadashvili]] |- |36||1979|||[[Tamila Meskhi]] |- |37||1980||[[Tsiala Kasoshvili]] |- |38||1981||Tsiala Kasoshvili |- |39||1982||Tsitsino Kakhabrishvili |- |40||1983||[[Ketevan Arakhamia]] |- |41||1984||Ketevan Arakhamia |- |42||1985||[[Genrieta Lagvilava]] |- |43||1986||[[Sopiko Tereladze]]<br>[[Ketevan Melashvili]] |- |44||1987||[[Ketino Kachiani]] |- |45||1988||[[Tsiala Kasoshvili]] |- |46||1989||[[Nino Khurtsidze]] |- |47||1990||[[Ketevan Arakhamia]] |- |48||1991||[[Inga Khurtsilava]] |- |49||1992||[[Nino Gurieli]] |- |50||1993||Nino Khurtsidze |- |51||1994||[[Natia Janjgava]] |- |52||1995||[[Miranda Khorava]] |- |53||1996||[[Maia Lomineishvili]] <ref>[https://theweekinchess.com/html/twic89.html National women chess championship 1996]</ref> |- |54||1997||[[Inga Khurtsilava]] |- |55||1998||Maia Lomineishvili |- |56||1999||Inga Charkhalashvili |- |57||2000||Sopiko Tereladze<br>Inga Khurtsilava |- |58||2001||[[Lela Javakhishvili]] |- |59||2002||Maia Lomineishvili, [[Ana Matnadze]] |- |60||2003||[[Nana Dzagnidze]] |- |61||2004||[[Nana Dzagnidze]] |- |62||2005||[[Nino Khurtsidze]] |- |63||2006||Nino Khurtsidze |- |64||2007||[[Lela Javakhishvili]], [[Sopiko Khukhashvili]] |- |65||2008||[[Nana Dzagnidze]], [[Salome Melia]] |- |66||2009||Maia Lomineishvili |- |67||2010||Salome Melia |- |68||2011||Maia Lomineishvili |- |69|| 2012||[[Bella Khotenashvili]] |- |70||2013||Nino Khurtsidze |- |71||2014||[[Lela Javakhishvili]] |- | 72||2015||[[Nino Batsiashvili]] |- |73||2016||[[Lela Javakhishvili]] |- |74||2017||[[Bella Khotenashvili]] |- |75||2018||[[Nino Batsiashvili]] |- |76||2019||[[Meri Arabidze]] |- |77||2020||[[Nino Batsiashvili]] |- |78||2021||[[Bella Khotenashvili]] |- |79||2022||[[Nino Batsiashvili]] |- |80||2023||[[Bella Khotenashvili]] |- |81||2024||[[Lela Javakhishvili]] |- |82||2025||[[Nana Dzagnidze]]<ref>{{en}}[https://chess-results.com/tnr1111229.aspx?lan=1&art=4 GEO Women 82nd Ch]</ref>. |- |83||2026||[[Nino Batsiashvili]] |} |} == Liammoù diavaez == *{{es}}[http://www.ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/Europa/Georgia.htm List of winners 1928-2008] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20080517022544/http://www.geocities.com/al2055km/index.html RUSBASE (part V) 1919-1937,1991-1994] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20050903115258/http://www.geocities.com/al2055perv/index.html RUSBASE (part IV) 1938-1960] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20091027071522/http://www.geocities.com/al2055mag/index.html RUSBASE (part III), 1961-1969,1985-1990] *{{en}}[https://web.archive.org/web/20020205005128/http://www.geocities.com/al2055urs/index.html RUSBASE (part II) 1970-1984] *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=23 May 2005 | title=THE WEEK IN CHESS 550: 62nd Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic550.html#13 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=23 January 2006 | title=THE WEEK IN CHESS 585: 63rd Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic585.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=6 February 2006 | title=THE WEEK IN CHESS 587: 65th Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic587.html#5 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=26 March 2007 | title=THE WEEK IN CHESS 646: 66th Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic646.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=17 March 2008 | title=THE WEEK IN CHESS 695: 65th Women's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic697.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=31 March 2008 | title=THE WEEK IN CHESS 699: 67th Men's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic699.html#6 | publisher=London Chess Center }} *{{citation | last=Crowther | first=Mark | date=2 February 2009 | title=THE WEEK IN CHESS 743: 68th Men's Georgian Championship | url=https://theweekinchess.com/html/twic743.html#9 | publisher=London Chess Center }} == Notennoù ha dave == {{daveoù}} [[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Jorjia]] 3kxe8nusmlto5wrbfkz8u6b6lcjvjz1 0 176183 2189974 2188207 2026-05-04T17:45:49Z Dakbzh 58931 2189974 wikitext text/x-wiki '''Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)''' a oa ur gevezadeg evit ar c'hoarierezed echedoù soviedel. C'hoariet e voe adalek 1927 betek 1991. Aozet e veze gant Kevre Echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel, bet krouet e 1924, e Moskov edo e sez. Adalek 1950 e voe graet bep bloaz. == Kampionezed == <ref>{{ru}} [[Anatoliy Karpov]], ''Шахматы. Энциклопедический Словарь'' (''Geriadur Holloueziadurel Echedoù'', pajennoù 458–459, 613–614, 1990 [[Sovetskaya Entsiklopediya]] isbn=5-85270-005-3</ref>{{,}}<ref>{{en}}Wojciech Bartelski, '' Women's Soviet Chess Championship summary'' [https://www.olimpbase.org/ind-urs/ursw.html OlimpBase</ref> :{|class="wikitable" |- !Nn!!Bloaz!!Kêr!!Kampionez!!Poentoù |- |1 || 1927 || Moskov || [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;"> 8½ / 10 &nbsp;&nbsp; </div> |- |2 || 1931 || Moskov|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;"> 7½ / 9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |3 || 1934 ||[[Leningrad]]|| [[Olga Semenova Tyan-Shanskaya]]|| <div style="text-align:right;"> 7 / 9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |4 || 1936 ||Leningrad || Olga Semenova Tyan-Shanskaya || <div style="text-align:right;"> 9½ / 11 &nbsp;&nbsp; </div> |- |5 || 1937 ||[[Rostov-an-Don]]|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;">12½ / 15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |6 || 1945 || Moskov|| [[Valentina Borisenko]] || <div style="text-align:right;">7½ / 9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |7 || 1946|| Moskov|| [[Yelizaveta Bykova]] || <div style="text-align:right;">14 / 16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |8 || 1947 || Moskov|| [[Yelizaveta Bykova]] || <div style="text-align:right;">12 / 15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |9 || 1948 || Moskov|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;">13 / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |10 || 1950 || [[Riga]]||[[Yelizaveta Bykova]]|| <div style="text-align:right;">12½ / 15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |11 || 1951|| [[Kiev]]||[[Kira Zvorykina]] || <div style="text-align:right;">11½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |12 || 1952 || [[Tbilisi]]||[[Lyoudmila Roudenko]] || <div style="text-align:right;">13 / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |13 || 1953 || Rostov-an-Don || Kira Zvorykina || <div style="text-align:right;">13 / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |14 || 1954 || [[Krasnodar]] || [[Larissa Volpert]] || <div style="text-align:right;">14 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |15 || 1955 ||[[Soc'houmi]] ||[[Valentina Borisenko]]|| <div style="text-align:right;">13½ / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |16 ||1956||[[Dnipro (kêr)|Dnipro]]||Kira Zvorykina || <div style="text-align:right;">13½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |17 || 1957 || [[Vilnius]] ||[[Valentina Borisenko]]<ref>Valentina Borisenko a voe trec'h en dirampoiñ war Kira Zvorykina (2½ – ½ )</ref> || <div style="text-align:right;">12 / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |18 || 1958 || [[C'harkiv]]||Larissa Volpert<ref>Larissa Volpert a voe trec'h en dirampoiñ war Kira Zvorykina (2½ – 1½ )</ref> || <div style="text-align:right;">14 / 21 &nbsp;&nbsp; </div> |- |19 || 1959 || [[Lipetsk]]||Larissa Volpert || <div style="text-align:right;">12 / 18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |20 || 1960||Riga||[[Valentina Borisenko]]<ref>Valentina Borisenko a voe trec'h en dirampoiñ war Tatiana Zatulovskaya (4½ – 3½ )</ref> || <div style="text-align:right;">13 / 18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |21 || 1961 || [[Bakou]]||[[Valentina Borisenko]]|| <div style="text-align:right;">13½ / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |22 || 1962|| Riga||[[Tatiana Zatulovskaya]]|| <div style="text-align:right;">13 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |23 || 1963 || Bakou||[[Maaja Ranniku]]<ref>Maia Ranniku a voe trec'h en dirampoiñ war Tatiana Zatulovskaya (4–2)</ref>|| <div style="text-align:right;">14 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |24 || 1964 || Tbilisi||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">15 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |25 || 1965 || [[Bălți]] || [[Valentina Kozlovskaya]] || <div style="text-align:right;">13½ / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |26 || 1966 || Kiev||[[Nana Alexandria]]|| <div style="text-align:right;">14 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |27 || 1967 || [[Sotchi]]|| Maaja Ranniku|| <div style="text-align:right;">11 / 13 &nbsp;&nbsp; </div> |- |28 || 1968 ||[[Aşgabat]]|| Nana Alexandria<ref>Nana Alexandria a voe trec'h en dirampoiñ war Alla Chaikovskaya (3½ – ½)</ref> || <div style="text-align:right;">13½ / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |29 || 1969 || [[Gori (Jorgia)|Gori]]||Nana Alexandria || <div style="text-align:right;">15 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |30 || 1970 || Bălți||[[Alla Kushnir]]|| <div style="text-align:right;">14 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |31 || 1971 ||Sotchi ||[[Irina Levitina]]|| <div style="text-align:right;">14 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |32 || 1972 || [[Tolyatti]]||[[Marta Litinskaya]]|| <div style="text-align:right;">12 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |33 || 1973 || Tbilisi ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">14 / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |34 || 1974 || Tbilisi || [[Elena Fatalibekova]] || <div style="text-align:right;">14 / 18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |35 || 1975 || [[Biškek|Frounze]] ||[[Liudmila Belavenets]] || <div style="text-align:right;">10 / 16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |36 || 1976 || Tbilisi ||[[Anna Akhsharumova]] || <div style="text-align:right;">12½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |37 || 1977 || [[Lviv]] ||[[Maia Tchibourdanidze]] ||<div style="text-align:right;">13 / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |38 || 1978 || [[Nikolayevsk]] ||[[Lidia Semenova]] || <div style="text-align:right;">12½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |39 || 1979 || Tbilisi ||Irina Levitina ||<div style="text-align:right;">12½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |40 || 1980 || [[Almaty|Alma-Ata]] ||Irina Levitina || <div style="text-align:right;">12 / 15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |41 || 1981 || [[Ivano-Frankivsk]] ||[[Nona Gaprindachvili]]<br> [[Nana Ioseliani]]<ref> Ne voet c'hoariet ar partiennoù dirampoiñ </ref> || <div style="text-align:right;">12 / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |42 || 1982 || [[Tallinn]] ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">12 / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |43 || 1983 || Vilnius ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">12½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |44 || 1984 || Kiev ||[[Svetlana Matveeva]] <br> Anna Akhsharumova<ref> Ne voe ket c'hoariet ar partiennoù dirampoiñ </ref> || <div style="text-align:right;">9½ / 15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |45 || 1985 || [[Yerevan]] ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">12½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |46 || 1986 || Frounze ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">11½ / 16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |47 || 1987 || Tbilisi ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">14½ / 19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |48 || 1988 || Alma-Ata ||[[Julia Demina]] || <div style="text-align:right;">12 / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |49 || 1989 || [[Volzhsky (Oblast Volgograd)|Volzhsky]] ||[[Irina Chelushkina]] || <div style="text-align:right;">12½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |50 || 1990 || [[Podolsk]] ||[[Ketevan Arakhamia-Grant]] || <div style="text-align:right;">13 / 16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |51 || 1991 || Lviv ||Svetlana Matveeva || <div style="text-align:right;">13½ / 17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |} == Lieskampionezedd == * Pemp gwezh: [[Valentina Borisenko]], [[Nona Gaprindashvili]] * Peder gwezh : [[Olga Roubtsova]], [[Nana Ioseliani]] * Teir gwezh : [[Nana Alexandria]], [[Yelizaveta Bykova]], [[Irina Levitina]], [[Larissa Volpert]], [[Kira Zvorykina]] * Div wezh : [[Anna Akhsharumova]], [[Svetlana Matveeva]], [[Maaja Ranniku]], [[Olga Semenova Tyan-Shanskaya]] == Levrlennadurezh == {{ru}} [[Anatoliy Karpov]], ''Шахматы. Энциклопедический Словарь'' (''Geriadur Holloueziadurel Echedoù'', pajennoù 458–459, 613–614, 1990, [[Sovetskaya Entsiklopediya]] isbn=5-85270-005-3 == Notennoù ha dave == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == [[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Unaniezh Soviedel]] qkooi17a5v0dhlc8asna5pltpisyr8q 2189986 2189974 2026-05-04T19:02:21Z Dakbzh 58931 + Kempenn. 2189986 wikitext text/x-wiki '''Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)''' a oa ur gevezadeg evit ar c'hoarierezed echedoù soviedel. C'hoariet e voe adalek 1927 betek 1991. Aozet e veze gant Kevre Echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel, bet krouet e 1924, e Moskov edo e sez. Adalek 1950 e voe graet bep bloaz. == Kampionezed == <ref>{{ru}} [[Anatoliy Karpov]], ''Шахматы. Энциклопедический Словарь'' (''Geriadur Holloueziadurel Echedoù'', pajennoù 458–459, 613–614, 1990 [[Sovetskaya Entsiklopediya]] isbn=5-85270-005-3</ref>{{,}}<ref>{{en}}Wojciech Bartelski, '' Women's Soviet Chess Championship summary'' [https://www.olimpbase.org/ind-urs/ursw.html OlimpBase</ref> :{|class="wikitable" |- !Nn!!Bloaz!!Kêr!!Kampionez!!Poentoù |- |1 || 1927 || Moskov || [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;"> 8,5/10 &nbsp;&nbsp; </div> |- |2 || 1931 || Moskov|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;"> 7,5/9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |3 || 1934 ||[[Leningrad]]|| [[Olga Semenova Tyan-Shanskaya]]|| <div style="text-align:right;"> 7/9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |4 || 1936 ||Leningrad|| Olga Semenova Tyan-Shanskaya || <div style="text-align:right;"> 9,5 /11 &nbsp;&nbsp; </div> |- |5 || 1937 ||[[Rostov-an-Don]]|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;">12,5 /15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |6 || 1945 || Moskov|| [[Valentina Borisenko]] || <div style="text-align:right;">7,5/9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |7 || 1946|| Moskov|| [[Yelizaveta Bykova]] || <div style="text-align:right;">14/16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |8 || 1947 || Moskov|| [[Yelizaveta Bykova]] || <div style="text-align:right;">12/15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |9 || 1948 || Moskov|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;">13/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |10 || 1950 || [[Riga]]||[[Yelizaveta Bykova]]|| <div style="text-align:right;">12,5/15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |11 || 1951|| [[Kiev]]||[[Kira Zvorykina]] || <div style="text-align:right;">11,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |12 || 1952 || [[Tbilisi]]||[[Lyoudmila Roudenko]] || <div style="text-align:right;">13/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |13 || 1953 || Rostov-an-Don || Kira Zvorykina || <div style="text-align:right;">13/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |14 || 1954 || [[Krasnodar]] || [[Larissa Volpert]] || <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |15 || 1955 ||[[Soc'houmi]] ||[[Valentina Borisenko]]|| <div style="text-align:right;">13,5 /19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |16 ||1956||[[Dnipro (kêr)|Dnipro]]||Kira Zvorykina || <div style="text-align:right;">13,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |17 || 1957 || [[Vilnius]] ||[[Valentina Borisenko]]<ref>Valentina Borisenko a voe trec'h en dirampoiñ war Kira Zvorykina (2½ – ½ )</ref> || <div style="text-align:right;">12/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |18 || 1958 || [[C'harkiv]]||Larissa Volpert<ref>Larissa Volpert a voe trec'h en dirampoiñ war Kira Zvorykina (2½ – 1½ )</ref> || <div style="text-align:right;">14/21 &nbsp;&nbsp; </div> |- |19 || 1959 || [[Lipetsk]]||Larissa Volpert || <div style="text-align:right;">12/18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |20 || 1960||Riga||[[Valentina Borisenko]]<ref>Valentina Borisenko a voe trec'h en dirampoiñ war Tatiana Zatulovskaya (4½ – 3½ )</ref> || <div style="text-align:right;">13/18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |21 || 1961 || [[Bakou]]||[[Valentina Borisenko]]|| <div style="text-align:right;">13,5/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |22 || 1962|| Riga||[[Tatiana Zatulovskaya]]|| <div style="text-align:right;">13/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |23 || 1963 || Bakou||[[Maaja Ranniku]]<ref>Maia Ranniku a voe trec'h en dirampoiñ war Tatiana Zatulovskaya (4–2)</ref>|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |24 || 1964 || Tbilisi||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">15/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |25 || 1965 || [[Bălți]] || [[Valentina Kozlovskaya]] || <div style="text-align:right;">13,5 /19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |26 || 1966 || Kiev||[[Nana Alexandria]]|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |27 || 1967 || [[Sotchi]]|| Maaja Ranniku|| <div style="text-align:right;">11/13 &nbsp;&nbsp; </div> |- |28 || 1968 ||[[Aşgabat]]|| Nana Alexandria<ref>Nana Alexandria a voe trec'h en dirampoiñ war Alla Chaikovskaya (3,5 – 0,5)</ref> || <div style="text-align:right;">13,5/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |29 || 1969 || [[Gori (Jorgia)|Gori]]||Nana Alexandria || <div style="text-align:right;">15/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |30 || 1970 || Bălți||[[Alla Kushnir]]|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |31 || 1971 ||Sotchi ||[[Irina Levitina]]|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |32 || 1972 || [[Tolyatti]]||[[Marta Litinskaya]]|| <div style="text-align:right;">12/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |33 || 1973 || Tbilisi ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |34 || 1974 || Tbilisi || [[Elena Fatalibekova]] || <div style="text-align:right;">14/18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |35 || 1975 || [[Biškek|Frounze]] ||[[Liudmila Belavenets]] || <div style="text-align:right;">10/16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |36 || 1976 || Tbilisi ||[[Anna Akhsharumova]] || <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |37 || 1977 || [[Lviv]] ||[[Maia Tchibourdanidze]] ||<div style="text-align:right;">13/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |38 || 1978 || [[Nikolayevsk]] ||[[Lidia Semenova]] || <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |39 || 1979 || Tbilisi ||Irina Levitina ||<div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |40 || 1980 || [[Almaty|Alma-Ata]] ||Irina Levitina || <div style="text-align:right;">12/15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |41 || 1981 || [[Ivano-Frankivsk]] ||[[Nona Gaprindachvili]]<br> [[Nana Ioseliani]]<ref> Ne voet c'hoariet ar partiennoù dirampoiñ </ref> || <div style="text-align:right;">12/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |42 || 1982 || [[Tallinn]] ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">12/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |43 || 1983 || Vilnius ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |44 || 1984 || Kiev ||[[Svetlana Matveeva]] <br> Anna Akhsharumova<ref> Ne voe ket c'hoariet ar partiennoù dirampoiñ </ref> || <div style="text-align:right;">9,5/15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |45 || 1985 || [[Yerevan]] ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |46 || 1986 || Frounze ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">11,5/16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |47 || 1987 || Tbilisi ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">14,5/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |48 || 1988 || Alma-Ata ||[[Julia Demina]] || <div style="text-align:right;">12/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |49 || 1989 || [[Volzhsky (Oblast Volgograd)|Volzhsky]] ||[[Irina Chelushkina]] || <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |50 || 1990 || [[Podolsk]] ||[[Ketevan Arakhamia-Grant]] || <div style="text-align:right;">13/16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |51 || 1991 || Lviv ||Svetlana Matveeva || <div style="text-align:right;">13,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |} == Lieskampionezedd == * Pemp gwezh: [[Valentina Borisenko]], [[Nona Gaprindashvili]] * Peder gwezh : [[Olga Roubtsova]], [[Nana Ioseliani]] * Teir gwezh : [[Nana Alexandria]], [[Yelizaveta Bykova]], [[Irina Levitina]], [[Larissa Volpert]], [[Kira Zvorykina]] * Div wezh : [[Anna Akhsharumova]], [[Svetlana Matveeva]], [[Maaja Ranniku]], [[Olga Semenova Tyan-Shanskaya]] == Levrlennadurezh == {{ru}} [[Anatoliy Karpov]], ''Шахматы. Энциклопедический Словарь'' (''Geriadur Holloueziadurel Echedoù'', pajennoù 458–459, 613–614, 1990, [[Sovetskaya Entsiklopediya]] isbn=5-85270-005-3 == Notennoù ha dave == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == [[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Unaniezh Soviedel]] 5032ug7jcqf6togos8jgyca22ry4rus 2189987 2189986 2026-05-04T19:04:09Z Dakbzh 58931 /* Lieskampionezedd */ 2189987 wikitext text/x-wiki '''Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)''' a oa ur gevezadeg evit ar c'hoarierezed echedoù soviedel. C'hoariet e voe adalek 1927 betek 1991. Aozet e veze gant Kevre Echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel, bet krouet e 1924, e Moskov edo e sez. Adalek 1950 e voe graet bep bloaz. == Kampionezed == <ref>{{ru}} [[Anatoliy Karpov]], ''Шахматы. Энциклопедический Словарь'' (''Geriadur Holloueziadurel Echedoù'', pajennoù 458–459, 613–614, 1990 [[Sovetskaya Entsiklopediya]] isbn=5-85270-005-3</ref>{{,}}<ref>{{en}}Wojciech Bartelski, '' Women's Soviet Chess Championship summary'' [https://www.olimpbase.org/ind-urs/ursw.html OlimpBase</ref> :{|class="wikitable" |- !Nn!!Bloaz!!Kêr!!Kampionez!!Poentoù |- |1 || 1927 || Moskov || [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;"> 8,5/10 &nbsp;&nbsp; </div> |- |2 || 1931 || Moskov|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;"> 7,5/9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |3 || 1934 ||[[Leningrad]]|| [[Olga Semenova Tyan-Shanskaya]]|| <div style="text-align:right;"> 7/9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |4 || 1936 ||Leningrad|| Olga Semenova Tyan-Shanskaya || <div style="text-align:right;"> 9,5 /11 &nbsp;&nbsp; </div> |- |5 || 1937 ||[[Rostov-an-Don]]|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;">12,5 /15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |6 || 1945 || Moskov|| [[Valentina Borisenko]] || <div style="text-align:right;">7,5/9 &nbsp;&nbsp; </div> |- |7 || 1946|| Moskov|| [[Yelizaveta Bykova]] || <div style="text-align:right;">14/16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |8 || 1947 || Moskov|| [[Yelizaveta Bykova]] || <div style="text-align:right;">12/15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |9 || 1948 || Moskov|| [[Olga Roubtsova]] || <div style="text-align:right;">13/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |10 || 1950 || [[Riga]]||[[Yelizaveta Bykova]]|| <div style="text-align:right;">12,5/15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |11 || 1951|| [[Kiev]]||[[Kira Zvorykina]] || <div style="text-align:right;">11,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |12 || 1952 || [[Tbilisi]]||[[Lyoudmila Roudenko]] || <div style="text-align:right;">13/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |13 || 1953 || Rostov-an-Don || Kira Zvorykina || <div style="text-align:right;">13/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |14 || 1954 || [[Krasnodar]] || [[Larissa Volpert]] || <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |15 || 1955 ||[[Soc'houmi]] ||[[Valentina Borisenko]]|| <div style="text-align:right;">13,5 /19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |16 ||1956||[[Dnipro (kêr)|Dnipro]]||Kira Zvorykina || <div style="text-align:right;">13,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |17 || 1957 || [[Vilnius]] ||[[Valentina Borisenko]]<ref>Valentina Borisenko a voe trec'h en dirampoiñ war Kira Zvorykina (2½ – ½ )</ref> || <div style="text-align:right;">12/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |18 || 1958 || [[C'harkiv]]||Larissa Volpert<ref>Larissa Volpert a voe trec'h en dirampoiñ war Kira Zvorykina (2½ – 1½ )</ref> || <div style="text-align:right;">14/21 &nbsp;&nbsp; </div> |- |19 || 1959 || [[Lipetsk]]||Larissa Volpert || <div style="text-align:right;">12/18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |20 || 1960||Riga||[[Valentina Borisenko]]<ref>Valentina Borisenko a voe trec'h en dirampoiñ war Tatiana Zatulovskaya (4½ – 3½ )</ref> || <div style="text-align:right;">13/18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |21 || 1961 || [[Bakou]]||[[Valentina Borisenko]]|| <div style="text-align:right;">13,5/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |22 || 1962|| Riga||[[Tatiana Zatulovskaya]]|| <div style="text-align:right;">13/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |23 || 1963 || Bakou||[[Maaja Ranniku]]<ref>Maia Ranniku a voe trec'h en dirampoiñ war Tatiana Zatulovskaya (4–2)</ref>|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |24 || 1964 || Tbilisi||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">15/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |25 || 1965 || [[Bălți]] || [[Valentina Kozlovskaya]] || <div style="text-align:right;">13,5 /19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |26 || 1966 || Kiev||[[Nana Alexandria]]|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |27 || 1967 || [[Sotchi]]|| Maaja Ranniku|| <div style="text-align:right;">11/13 &nbsp;&nbsp; </div> |- |28 || 1968 ||[[Aşgabat]]|| Nana Alexandria<ref>Nana Alexandria a voe trec'h en dirampoiñ war Alla Chaikovskaya (3,5 – 0,5)</ref> || <div style="text-align:right;">13,5/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |29 || 1969 || [[Gori (Jorgia)|Gori]]||Nana Alexandria || <div style="text-align:right;">15/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |30 || 1970 || Bălți||[[Alla Kushnir]]|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |31 || 1971 ||Sotchi ||[[Irina Levitina]]|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |32 || 1972 || [[Tolyatti]]||[[Marta Litinskaya]]|| <div style="text-align:right;">12/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |33 || 1973 || Tbilisi ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">14/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |34 || 1974 || Tbilisi || [[Elena Fatalibekova]] || <div style="text-align:right;">14/18 &nbsp;&nbsp; </div> |- |35 || 1975 || [[Biškek|Frounze]] ||[[Liudmila Belavenets]] || <div style="text-align:right;">10/16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |36 || 1976 || Tbilisi ||[[Anna Akhsharumova]] || <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |37 || 1977 || [[Lviv]] ||[[Maia Tchibourdanidze]] ||<div style="text-align:right;">13/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |38 || 1978 || [[Nikolayevsk]] ||[[Lidia Semenova]] || <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |39 || 1979 || Tbilisi ||Irina Levitina ||<div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |40 || 1980 || [[Almaty|Alma-Ata]] ||Irina Levitina || <div style="text-align:right;">12/15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |41 || 1981 || [[Ivano-Frankivsk]] ||[[Nona Gaprindachvili]]<br> [[Nana Ioseliani]]<ref> Ne voet c'hoariet ar partiennoù dirampoiñ </ref> || <div style="text-align:right;">12/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |42 || 1982 || [[Tallinn]] ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">12/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |43 || 1983 || Vilnius ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |44 || 1984 || Kiev ||[[Svetlana Matveeva]] <br> Anna Akhsharumova<ref> Ne voe ket c'hoariet ar partiennoù dirampoiñ </ref> || <div style="text-align:right;">9,5/15 &nbsp;&nbsp; </div> |- |45 || 1985 || [[Yerevan]] ||[[Nona Gaprindachvili]]|| <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |46 || 1986 || Frounze ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">11,5/16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |47 || 1987 || Tbilisi ||Nana Ioseliani || <div style="text-align:right;">14,5/19 &nbsp;&nbsp; </div> |- |48 || 1988 || Alma-Ata ||[[Julia Demina]] || <div style="text-align:right;">12/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |49 || 1989 || [[Volzhsky (Oblast Volgograd)|Volzhsky]] ||[[Irina Chelushkina]] || <div style="text-align:right;">12,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |50 || 1990 || [[Podolsk]] ||[[Ketevan Arakhamia-Grant]] || <div style="text-align:right;">13/16 &nbsp;&nbsp; </div> |- |51 || 1991 || Lviv ||Svetlana Matveeva || <div style="text-align:right;">13,5/17 &nbsp;&nbsp; </div> |- |} == Lieskampionezedd == * Pemp gwezh: [[Valentina Borisenko]], [[Nona Gaprindachvili]] * Peder gwezh : [[Olga Roubtsova]], [[Nana Ioseliani]] * Teir gwezh : [[Nana Alexandria]], [[Yelizaveta Bykova]], [[Irina Levitina]], [[Larissa Volpert]], [[Kira Zvorykina]] * Div wezh : [[Anna Akhsharumova]], [[Svetlana Matveeva]], [[Maaja Ranniku]], [[Olga Semenova Tyan-Shanskaya]] == Levrlennadurezh == {{ru}} [[Anatoliy Karpov]], ''Шахматы. Энциклопедический Словарь'' (''Geriadur Holloueziadurel Echedoù'', pajennoù 458–459, 613–614, 1990, [[Sovetskaya Entsiklopediya]] isbn=5-85270-005-3 == Notennoù ha dave == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == [[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Unaniezh Soviedel]] 479n29psznrfsh8rcqhk6me4drlxdms 0 177059 2189906 2165734 2026-05-04T13:30:12Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2189906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Skiantour | karta = kimiour | anv = Jean Rouxel | image = | légende = | deiziad ganet = {{Deiziad|24|C'hwevrer|1935}} | lec'h ganet = [[Malastred]] | bro ganet = [[Breizh]] | deiziad marv = {{Deiziad|19|Meurzh|1998}} | lec'h marv = [[Naoned]] | bro marv = [[Breizh]] | bro = {{Breizh}} | tachenn = [[kimiezh]] | ensavadurioù = [[Skol-veur Naoned]]<br />[[Skolaj Bro-C'hall]] | diplom = | directeur thèse = | étudiants thèse = | brudet evit = [[kimiezh kuñv]] }} '''Jean Rouxel''', ganet d'ar {{deiziad|24|C'hwevrer|1935}} e [[Malastred]] ha marvet d'an {{deiziad|19|Meurzh|1998}} e [[Naoned]]<ref>[https://deces.matchid.io/id/kJtyQ5Cd5jyk Relevé des fichiers de l'Insee]</ref>{{,}}<ref>[[Patrick Mahéo]], ''Les rues de Malestroit, leur nom, leur histoire'', Stéphane Batigne Éditeur, 2018 {{ISBN|9791090887640}}</ref>{{,}}<ref>« [https://web.archive.org/web/20111123230040/http://www.college-de-france.fr/default/EN/all/ins_dis/jean_rouxel.htm Professeurs disparus : Jean Rouxel] », war lec'hienn Skolaj Bro-C'hall.</ref>{{,}}<ref name="CNRS">« [http://www.cnrs.fr/cw/fr/pres/compress/rouxel120399.html Journée d'hommage scientifique et civil à la mémoire de Jean Rouxel le vendredi 19 mars 1999 à Nantes] », kemennadenn d'ar gazetennerien ar C'HBIS, 12 a viz Meurzh 1999.</ref>, a oa ur [[kimiour|c'himiour]] breizhat. Arbennikaet e oa war ar [[kimiezh anorganek|gimiezh anorganek]] en Ensavadur an Danvezioù e Naoned hag entidled e kador-gelenn kimiezh ar c'haledoù e [[Skolaj Bro-C'hall]]. Anvet e voe ezel senior en [[Ensavadur skol-veur Bro-C'hall]] e 1991 evit 5 bloaz<ref>[http://legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000538896 Arrêté du 2 décembre 1991 portant nomination à l'Institut universitaire de France], [[kazetenn ofisiel Republik Frañs|KORF]] {{n°}}286 an 8 a viz Kerzu 1991, {{p.}}16074, Sistem NOR MENH9102797A, war [[Légifrance]].</ref> ha juri an izili senior e 1992<ref>[http://legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000356137 Arrêté du 14 février 1992 portant nomination des membres des jurys seniors et juniors de l'Institut universitaire de France], [[kazetenn ofisiel Republik Frañs|KORF]] {{n°}}44 an 21 a viz C'hwevrer 1992, {{p.}}2720–2721, Sistem NOR MENH9200396A, war [[Légifrance]].</ref>. Roet e voe dezhañ [[priz an enklask Humboldt]] e 1992 ha [[medalenn aour ar C'HBIS]] e 1997<ref>{{Liamm web|langue= |url=http://www.cnrs.fr/fr/recherche/prix/medaillesor.htm |titl= Liste des médaillés d'or du CNRS |lec'hienn= cnrs.fr|aozer=[[Kreizenn vroadel an imbourc'h skiantel|KBIS]] |date= |consulté le=11 février 2014|brisé le = 2023-11-19}}.</ref>. Anvet e voe da varc'heg [[Lejion a enor (Bro-C'hall)|Lejion a enor Bro-C'hall]] e 1988 ha pignat a reas d'ar renk ofiser e 1997<ref>[http://legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000567775 Décret du 11 juillet 1997 portant promotion et nomination], [[kazetenn ofisiel Republik Frañs|KORF]] {{n°}}162 an 13 a viz Gouere 1997, {{p.}}10633–10644 (10636), Sistem NOR PREX9701193D, war [[Légifrance]].</ref>. == Daveoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Rouxel, Jean}} [[Rummad:Kimiourien Breizh]] [[Rummad:Kelennerien e Skol-veur Naoned]] [[Rummad:Ofiserien al Lejion a enor]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1935]] [[Rummad:Marvioù 1998]] [[Rummad:Tud douaret e Naoned]] k4m5qhoa1o11bgr3ax45uwbdmz828fs 0 177119 2190029 2176119 2026-05-05T09:01:50Z Kestenn 14086 /* Bannadelloù evit an armoù-dorn */ 2190029 wikitext text/x-wiki [[Restr:GP11 coupe.JPG|thumb|Boledoù a bep seurt implijet er munision [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 mm Swiss]]. An tri a-zehou zo gwelet a-droc'h.]] Ur '''boled''', pe '''bolod''' a-wechoù<ref>Geriadur F. Favereau</ref>, zo ur vannadell tennet gant un [[arm-tan]] hiniennel evel ur [[Pistolenn|bistolenn]], ur [[revolver]] pe ur [[Karabinenn|garabinenn]]. Unan eus elfennoù ar [[munision]] eo en armoù-tan a-vremañ. ==Istor== [[Restr:Naseby musket balls.jpg|kleiz|thumb|220x220px|Boledoù [[mousked]] kavet war dachenn [[emgann Naseby]] ([[Bro-Saoz]], 1645).]] Bannadelloù sferek hepken e oa ar boledoù implijet en armoù-tan hiniennel en [[Europa (kevandir)|Europa]] adalek ar XV{{vet}} kantved. E [[plom]] e oant peurliesañ. Dre ma oa izel a-walc'h galloud ar [[poultr du]] implijet da dennañ ar bannadelloù-mañ e oa bras o [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] (17,5 mm evit ar mousked stumm 1777 gall da skouer). E deroù an XIX{{vet}} kantved e krogas armeurerien da labourat war boledoù disheñvel o stumm, evel ar Gall [[Claude Étienne Minié]], a ginnigas ur [[Boled Minié|vannadell kranennek-krommvegek dezhi rizennoù]] er bloavezhioù 1840<ref name=":0">{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de rechargement n°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, pp. 17-22</ref>. Adalek ar bloavezhioù 1880, donedigezh ar [[poultr divoged]] a zegasas kemmoù war ar bannadelloù. Kalz uheloc'h e oa o zizh gant ar c'hargadoù-poulzañ nevez evit gant poultr du kozh (betek 800 m/s e-lec'h 450 m/s d'ar muiañ a-raok). Riskloù a veze e vije distummet ar boledoù plom gant an tizh. Kroget e voe neuze da wiskañ ar boledoù plom gant danvezioù kaletoc'h. Ar c'hendeuz implijetañ eo ar meskaj [[kouevr]] ha [[zink]]. [[Staen]] a vez ouzhpennet a-wechoù evit na vefe ket goloet diabarzh ar c'hanol gant re a gouevr goude an tennoù<ref name=":0" />. ==Doareoù boledoù a-vremañ== === Mas === Mas ur boled a vez eztaolet e grammoù pe e [[Greunenn (unanenn)|greun]] (1 c'hreunenn = 0,0648 gramm hag 1 gramm = 15,4324 greunenn). Boledoù dezhe masoù disheñvel a c'haller sterniañ war pep kalibr munisionoù. {| class="wikitable" |+ !Skouer munision !Mas ar boled (gramoù) !Evezhiadenn |- |[[5,45 × 39 mm M74]] |Etre 3,43 ha 5,2 g |Kartouchenn implijet en [[AK-74]] |- |[[.308 Winchester]] |Etre 10 hag 11 g |Kartouchenn sivil ha milourel, standart an [[AFNA]] |- |[[12,7 × 99 mm NATO|12,7 × 99 mm]] |Etre 42 ha 52 g |Kartouchenn vilourel, standart en AFNA |- |[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] |Etre 3,9 ha 8,4 g |Kartouchenn armoù-dorn implijetañ er bed. |- |[[.22 Long Rifle]] |Etre 1,9 ha 2,6 g |Kartouchenn sivil, implijet er [[sportoù tennañ]] dreist-holl. |} [[Restr:Bullet types on .270 ammunition.jpg|thumb|Boledoù [[.270 Winchester]] disheñvel (a gleiz da zehou) : 6,5 gram ; HP 7,5 gram ; FMJ 9,7 gram ; RN.]] === Stumm ha danvez === Doareoù boledoù disheñvel a gaver hervez o stumm hag o implij. O stumm, o danvez hag o douester a gemm o [[Kenefeder bannouriezh|c'henefeder bannouriezh]]. ====Bannadelloù evit an armoù-skoaz==== * FMJ (''Full Metal Jacket'') : boled gwisket. Ne zistumm ket pa sko ouzh an traoù. Implijet e vez gant an armeoù, hag e bed ar [[Chaseal|chase]] a-enep loened bras-tre ([[Olifant|olifanted]] pe [[Frikorneg|frikorneged]] da skouer). * SP pe JSP (''Soft Point'' pe ''Jacketed Soft Point'') : gwak eo beg ar boled, a ra ur skabell-touseg pa sko ouzh ar sibl. * HP (''Hollow Point'') : kleuz eo beg ar boled. Implijet e vez evit ar c'halibroù bihan. * Boledoù H : ur speurenn metal kaletoc'h a zo e kreiz kalonenn blom ar boled. Gant se e c'hall ar boled en em ledañ ouzh e sibl ha treuziñ anezhañ mat ivez. ====Bannadelloù evit an armoù-dorn==== * boledoù krommvegek e plom penn-da-benn. *RN (''Round Nose'') : boled simpl ha marc'hadmat, nann-gwisket, ront e benn. *''Wadcutter'' pe ''Semi-wadcutter'' : boledoù plaen o beg, implijet evit ar sportoù tennañ betek 25 metr. Krouet int bet goude 1945, ha gwerzhet en Europa dreist-holl adalek ar bloavezhioù 1960<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 207</ref>. ==== Bannadelloù evit an armoù flour o c'hanol ==== Boledoù [[slug]] a c'hall bezañ implijet en armoù flour o c'hanol, evit ar chase peurliesañ. Meur a seurt slug a zo : ar ''brenneke'', ijinet gant an alaman [[Wilhelm Brenneke]] e 1898, eo unan eus ar vrudetañ<ref>{{En}} ''[https://www.brenneke-ammunition.de/en/company/brenneke/company-history Company history]'' war lec'hienn Brenneke (lennet d'an 10/01/2026)</ref>. ==Levrlennadur== *{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de rechargement n°6'', Crépin-Leblond, 2004, 384 p., ISBN 2-7030-0235-1 *{{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, ISBN 979-104156214-5, p. 26</ref> ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù]] [[Rummad:Hoplologiezh]] [[Rummad:Bannouriezh]] 7ygqk6w2kj5dtfdugtvefp2j8x3bfdu 0 179759 2189891 2187127 2026-05-04T12:02:59Z Llydawr 145 2189891 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Patrick Bertron''' a zo ur mestr-keginer breizhat ganet e [[Roazhon]] e 1962. Div steredenn e zo bet roet dezhañ gant ar sturlevr Michelin. Ganet e voe d'an 22 a viz Genver 1962 e Roazhon<ref>{{Liamm web |langue=fr |anv-bihan=Vincent |anv=Noce |titl=Le purisme de Loiseau toujours au menu |url=https://www.liberation.fr/culture/2004/02/27/le-purisme-de-loiseau-toujours-au-menu_470403/ |lec'hienn=Libération |deiziad=27 a viz C'hwevrer 2004 |consulté le=2025-02-20}}</ref>. Heuliañ a reas ur stummadur letierezh-pretierezh e lise ar micherioù Sainte-Anne e [[Sant-Nazer]] ha goude e reas e zeskerezh e preti ar Palais e Roazhon. E [[1982]] e yeas da labourat gant [[Bernard Loiseau]] hag a oa o paouez prenañ ar preti ''La Côte d'Or'' e [[Saulieu]] e [[Bourgogn]]. E 1991 e voe kurunet ar preti gant teir steredenn Michelin<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=Patrick Bertron - People de la gastronomie |url=https://fr.gaultmillau.com/people/patrick-bertron |accès url=libre |lec'hienn=[[Gault et Millau]] |consulté le=2024}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web |langue=fr-FR |anv-bihan=Nicolas de |anv=Rabaudy |titl=À Saulieu, le clan Loiseau, les yeux tournés vers les étoiles |url=https://www.slate.fr/story/122319/rabaudy-saulieu-etoile |lec'hienn=Slate.fr |deiziad=2016-08-21 |consulté le=2024}}</ref>. E [[2003]], goude 21 bloaz e penn keginoù ar preti ''La Côte d'Or'', e kemeras plas e vestr hag a oa en em zistrujet e miz C'hwevrer<ref>[https://www.lemonde.fr/vous/article/2011/06/03/l-esprit-de-bernard-loiseau_1531519_3238.html ''L'esprit de Bernard Loiseau''] gant Jean-Claude Ribaut, Le Monde, 2011-06-03, gwelet d'an 2025-02-20.</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=A Saulieu, l'élève a rattrapé le maître |url=https://www.lefigaro.fr/lefigaromagazine/2010/02/20/01006-20100220ARTMAG00108--a-saulieu-l-eleve-a-rattrape-le-maitre-.php |lec'hienn=Le Figaro |deiziad=2010-02-20 |consulté le=2025-02-20}}</ref>. Gouiet en doa Patrick Bertron mirout teir steredenn ar sturlevr Michelin betek 2016, ar bloaz ma kollas ar preti ur steredenn<ref>{{Liamm web |langue=fr-FR |prénom= |nom= |titl=Guide Michelin : le Relais Bernard Loiseau perd une étoile |url=https://www.leparisien.fr/laparisienne/actualites/guide-michelin-le-relais-bernard-loiseau-perd-sa-3e-etoile-01-02-2016-5504761.php |lec'hienn=[[Le Parisien]] |deiziad=2016-02-01 |consulté le=2024}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=L'ancien restaurant de Bernard Loiseau perd sa 3e étoile, treize ans après son suicide |url=https://www.lepoint.fr/culture/guide-michelin-le-relais-bernard-loiseau-perd-sa-troisieme-etoile-01-02-2016-2014426_3.php |lec'hienn=[[Le Point]] |deiziad=2016-02-01 |consulté le=2024}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web |langue=fr |titl=L'ancien restaurant de Bernard Loiseau perd sa troisième étoile. |url=https://www.lapresse.ca/vivre/gourmand/201602/01/01-4945959-lancien-restaurant-de-bernard-loiseau-perd-sa-3e-etoile.php |accès url=libre |lec'ihenn=La Presse (Montréal) |deiziad=2016-02-01 |consulté le=2024}}</ref>. E 2023 e roas ar vazh-test d'e eiler goude 41 bloaz e ti ''La Côte d'Or''<ref>{{Liamm web |langue=fr |aozer=Alice Bosio |titl=Passage de témoin au Relais Bernard Loiseau |url=https://www.lefigaro.fr/gastronomie/passage-de-relais-chez-loiseau-20220401 |lec'hienn=Le Figaro |deiziad=2022-04-01 |consulté le=2025-02-20}}</ref>, Louis-Philippe Vigilant e anv, en e gichen abaoe 2022<ref>{{Liamm web |langue=fr-FR |titl=Après 41 ans de services, le chef étoilé Patrick Bertron passe la main au restaurant Bernard Loiseau à Saulieu |url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bourgogne-franche-comte/cote-d-or/apres-41-ans-de-services-le-chef-etoile-patrick-bertron-passe-la-main-au-restaurant-bernard-loiseau-a-saulieu-2837906.html |accès url=libre |lec'hienn=France 3 Bourgogne-Franche-Comté |deiziad=2023-12-09 |consulté le=2024}}</ref>{{,}}<ref>{{Liamm web |langue=FR-fr |titl=Relais Bernard Loiseau à Saulieu. Le chef Patrick Bertron rend son tablier : « J’espère être avec les miens, plus que ce que j’ai pu l’être jusqu’à présent » |url=https://www.bienpublic.com/culture-loisirs/2023/09/28/depart-du-chef-bertron-au-relais-loiseau-j-espere-etre-avec-les-miens-plus-que-ce-que-j-ai-pu-l-etre-jusqu-a-present |lec'hienn=Le Bien Public |consulté le=2024-10-17}}</ref>. == Enorioù == * Ofiser urzh dellid al labour-douar (2011)<ref>{{Liamm web |titl=Bulletin officiel des décorations, médailles et récompenses n°01 du 07 février 2012 - Légifrance |url=https://www.legifrance.gouv.fr/liste/bodmr?sortValue=PUBLICATION_DATE_DESC&pageSize=100&page=1&tab_selection=all#bodmr |lec'hienn=www.legifrance.gouv.fr |consulté le=2024-02-13}}</ref> ** Marc'heg e 2005<ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/liste/bodmr?sortValue=PUBLICATION_DATE_DESC&pageSize=100&page=1&tab_selection=all#bodmr BODMR n°4 eus an 8 a viz Here 2005 - pajenn 143]</ref> == Liamm diavaez == * [http://www.bernard-loiseau.com Lec'hienn ofisiel preti Ostaleri Bernard Loiseau] == Daveoù == {{daveoù}} {{ALC'HWEZDIBAB:Bertron, Patrick}} [[Rummad:Keginerien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1962]] cd3t2y05ho5hytvya3zu4wj8cm3i4d3 0 179762 2189892 2187157 2026-05-04T12:04:01Z Llydawr 145 2189892 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Gary Michael Goetzman''', ganet d'ar [[6 a viz Du]] [[1952]], zo ur produer [[Film skinwel|filmoù skinwel]] ha [[filmoù hir]] koulz hag un aktour [[stadunanat]]<ref>{{cite web|url=https://movies.nytimes.com/person/91837/Gary-Goetzman|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018135059/http://movies.nytimes.com/person/91837/Gary-Goetzman|url-status=dead|archive-date=2007-10-18|department=Movies & TV Dept.|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Baseline (database)|Baseline]] & [[All Movie Guide]]|date=2007|title=Gary Goetzman}}</ref>. Kengrouer an embregerezh produiñ [[Playtone]] eo ivez, gant an aktour [[Tom Hanks]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Goetzman, Gary}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1952]] [[Rummad:Aktourien SUA]] [[Rummad:Produerien filmoù SUA]] [[Rummad:Tud eus Los Angeles]] aim70nrm2yr5r17w1o9dqif88xp6gbc 0 179763 2189893 2187159 2026-05-04T12:12:23Z Llydawr 145 2189893 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all|BSA (Disheñvelout)}} [[Restr:BSA piled rifles.png|dehou|179x179px]] Ar '''Birmingham Small Arms Company''', berraet a-wechoù e '''BSA''', a oa un embregerezh prevez bet krouet e 1861 e karter [[Gun Quarter]], e [[Birmingham]] ([[Bro-Saoz]]). Ouzhpenn bezañ unan eus ar broduerien [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel pennañ er [[Rouantelezh-Unanet]] en deus graet ivez marc'hoù-houarn, marc'hoù-tan, otoioù, mekanikoù ha produioù metalek a bep seurt betek 1973, pa voe divodet. Ar rann a brodue marc'hoù-tan, [[BSA Motorcycles]], zo bet serret ivez, met implijet e vez c'hoazh an anv BSA gant un embregerezh eus [[India]], [[BSA Company]]. == Istor == === Endro istorel === Birmingham a oa oa ur gêr ma veze produet houarnwiskoù ha klezeoù er [[Krennamzer|Grennamzer]] dija. E 1689, ar [[House of Commons of England|gouarnamant saoz]] a urzhias 200 [[mousked]] ar miz digant [[Armerezh|armeurerien]] ar gêr. An doare kevratoù a-stroll-mañ a badas ur c'hantved hanter. E 1815, e dibenn [[brezelioù Napoleon]], istimañ a raer e veze produet {{formatnum:525000}} arm-tan gant ur {{formatnum:7000}} micherour bennak e Birmingham<ref name=":0">{{en}} ''[https://www.americanrifleman.org/content/the-birmingham-small-arms-story/ The Birmingham Small Arms Story]'', American Rifleman (lennet d'ar 05/04/2026)</ref>. === Ganedigezh hag emled an oberioù === Er bloavezhioù 1850, [[Royal Small Arms Factory|arsanailh-Stad Enfield]] a greskas, a-drugarez da [[Brezel Krimea|vrezel Krimea]] (1853-1856) peurgetket. Evit talañ ouzh ar c'hevezerezh e rankas armeurerien Birmingham en em vodañ ha prenañ mekanikoù brasoc'h, da vont da heul an [[Dispac'h Greantel|Dispac'h industriel]]. Peurechuet e voe an argerzh-mañ gant krouidigezh ar British Small Arms Company e miz Even 1861<ref>{{En}} ''[https://mrc-catalogue.warwick.ac.uk/names/99eea70a-3afe-1b90-66aa-f1adc600a0bc Birmingham Small Arms Company; 1861-1973]'', University of Warwick (lennet d'ar 05/04/2026)</ref>. An urzhiadenn gentañ a bouez evit an embregerezh nevez a zeuas a-berzh an [[Impalaeriezh otoman]], a c'houlennas {{formatnum:50000}} fuzuilh-vousked Enfield digantañ. Produiñ a reas ivez fuzuilhoù [[Martini-Henry]] dindan aotre evit ar gouarnamant saoz, hag armoù hiniennel a bep seurt evit ar [[Chaseal|chase]]. Munisionoù a voe graet adalek 1873<ref name=":1">{{En}} Mitch WILLIAMSON, ''[https://warhistory.org/@msw/article/birmingham-small-arms-bsa Birmingham Small Arms – BSA]'', 19/08/2019 (lennet d'ar 05/04/2026)</ref>. E 1880 e krogjont d'ober marc'hoù-houarn evit ledanaat o c'hinnig. E 1904 e stagjont da sevel [[Arm dre aer gwasket|armoù dre aer gwasket]]<ref name=":0" />, ha sevel marc'hoù-tan adalek 1910<ref>{{En}} [https://www.bsacompany.co.uk/history/ ''History''] war lec'hienn BSA Company (lennet d'ar 05/04/2026)</ref>. [[Restr:BSA G14 with sidecar and machine gun pic2.JPG|kleiz|thumb|Ur marc'h-tan BSA G14, dezhañ ur side-car hag ur fuzuilh-vindrailher Lewis.]] === XX{{Vet}} kantved === E deroù ar [[Brezel-bed Kentañ]], BSA en doa ur gevrat evit pourveziañ fuzuilhoù [[Lee-Enfield]] d'ar [[British Army]]. 650 skouerenn a brodue bep sizhun ; goude daou vloaz brezel e oa gouest d'ober {{formatnum:10000}} fuzuilh bep sizhun. E dibenn ar brezel e oa bet savet gant BSA {{formatnum:1601608}} Lee-Enfield en holl. An embregerezh a reas ivez [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|fuzuilhoù-mindrailher Lewis]], p'en doa prenet gwirioù an arm digant an ofiser stadunanat [[Isaac Newton Lewis]] e 1912<ref name=":0" />. Mindrailherez standart ar British Army e teuas da vezañ er memes brezel, ha {{formatnum:145397}} skouerenn anezhi a voe graet gant BSA betek 1918<ref name=":1" />. Goude ar Brezel-bed Kentañ e tigreskas a galz ar goulenn war an armoù er bed a-bezh. BSA a zreuvevas a-drugarez d'ar marc'hoù-tan. Mirout a reas e vekanikoù d'ober armoù-tan memestra. Abalamour d'an diviz-mañ e voe gouest da bourveziañ ar [[Royal Air Force]] gant mindrailherezioù Browning kambret e [[.303 British]]. Savet e voent war an nijerezed-chase breizhveuriat da vare [[emgann Bro-Saoz]]. Kenderc'hel a reas al labouradeg da broduiñ armoù all evel ar bistolenn-vindrailher [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]]<ref name=":1" /> daoust da zistrujoù degaset gant ar [[Blitz]]<ref name=":0" />. Kentpatromoù armoù a ginnigas, evel ar [[BSA Welgun|Welgun]], met ne voe ket produet kalz anezhe<ref name=":1" />. === Diskar ha disrann === Goude dibenn an [[Eil Brezel-bed]] e tiskennas ar goulenn war an armoù-tan adarre. BSA a vevas ur wech ouzhpenn diwar genwerzh ar marc'hoù-tan, en ur genderc'hel da ginnig armoù-tan hiniennel e kalibroù bihan evit ar [[sportoù tennañ]] hag ar chaseal. Gwanaet e voe gant donedigezh an embregerezhioù marc'hoù-tan japanat evel [[Honda]] war ar marc'had. Mont a reas BSA da get e 1973, ha disrannet e voe etre meur a strollad. An embregerezh spagnol [[Gamo (embregerezh)|Gamo]] a brenas gwirioù an anv BSA e 1985. Produet e vez armoù dre aer gwasket dindan an anv-mañ gante dibaoe<ref name=":0" />. == Produioù == [[Restr:Lee-Enfield Rifle.jpg|thumb|Ur fuzuilh eus ar rummad Lee-Enfield, bet [[Arm ordrenañs|reolius]] er British Army eus 1895 betek 1957.]] === Armoù === * fuzuilhoù [[Martini-Henry]] * fuzuilhoù [[Lee-Enfield]] * fuzuilhoù-mindrailher [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] * pistolennoù-mindrailher [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] * mindrailherezioù [[Besa (mindrailherez)|Besa]] === Marc'hoù-houarn === * [[Marc'h-houarn plegus BSA|marc'h-houarn plegus]] evit an harzlammerien vreizhveuriat (1943-1945) === Marc'hoù-tan<ref>{{En}} ''[https://www.bennetts.co.uk/bikesocial/reviews/bikes/classic/top-10-bsas Top 10 Classic BSA Motorcycles]'', Bike Social (lennet d'ar 05/04/2026)</ref> === * [[BSA Gold Star|Gold Star]] * [[BSA Bantam|Bantam]] * [[BSA A10|A10]] * [[BSA A65|A65]] * [[BSA Rocket III|Rocket III]] * [[BSA Fury|Fury]] * [[BSA Gold SR|Gold SR]] == Levrlennadur == * {{En}} [https://www.rifleman.org.uk/BSA-History.html 13 pennad diwar-benn istor BSA], embannet etre 1984 ha 1989 gant John Walther er gelaouenn ''Guns Review'' (da lenn enlinenn war rifleman.org.uk) == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://bsaguns.co.uk/ Lec'hienn an embregerezh modern BSA Guns] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1861]] [[Rummad:Embregerezhioù aet da get]] [[Rummad:Embregerezhioù Bro-Saoz]] [[Rummad:Embregerezhioù marc'hoù-houarn]] [[Rummad:Embregerezhioù marc'hoù-tan]] cj59mcu7szzfc5i12jfxtq065287xpr 0 179765 2189894 2187167 2026-05-04T12:18:40Z Llydawr 145 2189894 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''House of Commons of England''' e oa kambr izelañ [[Parlamant Bro-Saoz]] (ha talvezout a rae ivez [[Laws in Wales Acts 1535 and 1542|evit]] [[Bro Gembre]]) adalek he c'hrouidigezh er {{XIVvet}} kantved betek unvaniezh [[Bro-Saoz]] ha [[Bro Skos]] e 1707, hag erlec'hiet e oa bet a-benn neuze gant an [[House of Commons of Great Britain]] goude ma vije tremenet [[Akta unvaniezh 1707]] e parlamant Bro-Saoz ha parlamant Bro-Skos.<ref>{{Cite web |title=Act of Union 1707 |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/act-of-union-1707/ |url-status=live |access-date=23 September 2022 |website=UK Parliament|archive-date=23 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923180635/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/act-of-union-1707/}}</ref> E 1801, gant unvaniezh [[Rouantelezh Breizh-Veur|Breizh-Veur]] hag [[Rouantelezh Iwerzhon|Iwerzhon]], ar gambr-se a oa bet lamet ha kemeret he flas gant an [[Ti ar C'humunioù (Rouantelezh-Unanet)|House of Commons of the United Kingdom]]<ref>{{Cite web |title=Parliament and Ireland |url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliamentandireland/ |url-status=live |access-date=23 September 2022 |website=UK Parliament|archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923175151/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/parliamentandireland/}}</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Politikerezh Breizh-Veur]] [[Rummad:Istor Bro-Saoz]] snqrqg5utscnx6n7dg78baqe47nr967 0 179766 2189895 2187168 2026-05-04T12:26:46Z Llydawr 145 2189895 wikitext text/x-wiki [[File:UNICEF stamp-5c.jpg|thumb|left|upright 0.8|Timbr an UNICEF(1951)]] [[File:UN-International Court of Justice-4c.jpg|thumb|right|upright 0.8|Timbr brudañ al Lez-varn etrebroadel (1961)]] '''Timbroù-servij''' a vez graet eus an timbroù-post a vez moullet evit bezañ implijet gant kargidi/kargadezed an ensavadurioù etrebroadel evit kas lizheroù. Savet int gant melestradurezh ar postoù er broioù emañ sez an ensavadur enno. An aozadurioù a glask mod-se diskouez n’int ket liammet e nep doare ouzh emzalc’h politikel gouarnamant ar vro a zegemer anezho war he ziriad hag e talc’hont d’an dizalc’hiezh-se. Un diviz splann rak gwelet eo an timbroù-post evel arouez an aotrouniezh, evel ar gwir da embann moneiz. Timbroù Bro-Suis dreistmoullet gant ‘’Société des Nations’’ (Kevread ar Broadoù) a voe ar re gentañ e 1922. Melestradurezh ar vro an hini eo a ra war-dro an treuzkas lizheroù avat, pe e vefe [[La Poste]] e Bro-C’hall evit a sell an [[UNESCO]] pe an [[United States Postal Service]] e Stadoù-Unanet Amerika pa vez kaoz eus Burev [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] e [[New York]]. Klasket ha dastumet e vez an timbroù-se gant an dimbrawourion, rak reoù nevez a vez embannet bep bloaz, kaer int alies, ha diskouez a reont lec’hioù, savadurioù, heverk ha nebeut anavezet a-wechoù. == Roll an ensavadurioù == === [[Kevredigezh ar Broadoù]] hag isrannoù === * Kevread ar Broadoù (1922-1947) : timbroù Bro-Suis dreistmoullet gant <small>'''SOCIÉTÉ des NATIONS'''</small>. * Burev Etrebroadel al Labour (1923-1951, isrann an ABU) : timbroù Bro-Suis dreistmoullet <small>'''S. d. N. Bureau International du Travail'''</small> pe <small>'''COURRIER DU BUREAU INTERNATIONAL DU TRAVAIL'''</small>. * Lez-varn Etrebroadel (abaoe 1934, liammet ouzh an ABU) : timbroù an [[Izelvroioù]] dreistmoullet gant <small>'''COUR PERMANENTE DE JUSTICE INTERNATIONALE'''</small>. * Burev Etrebroadel an Deskadurezh (1944-1960, isrann an Unesco) : timbroù Bro-Suis dreistmoullet <small>'''COURRIER DU BUREAU INTERNATIONAL D’EDUCATION'''</small>. === [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] hag aozadurioù etrebroadel === [[File:UNESCO stamp-3c.jpg|thumb|left|upright 0.9|Timbr an UNESCO (1955)]] * Aozadur ar Broadoù Unanet ** Burev [[New York]], abaoe 1951 (timbroù e [[dollar]] ar Stadoù-Unanet). ** Burev [[Geneva]], abaoe 1969 (timbroù e [[lur suis]]). ** Burev [[Vienna]] (Aostria), abaoe 1979 (timbroù e [[shilling]] aostrian hag en [[euro]]). * [[Lez-varn Etrebroadel]] : sez e [[Den Haag]], timbroù an ([[Izelvroioù]]) abaoe 1934. * [[Unesco]] : sez e Paris abaoe 1960, timbroù gant La Poste française. * [[Unvaniezh Etrebroadel ar Pellgehentiñ]] : sez e Geneva, timbroù gant Postoù Bro-Suis. * [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] : sez e Bern (Suis), timbroù gant Postoù Bro-Suis. [[File:Stamp of India - 1866 - Colnect 376640 - 1 - Queen Victoria - Overprint - SERVICE POSTAGE - on fiscal.jpeg|thumb|right|upright 0.5|Timbr saoz (1866)]] === Ensavadurioù all === * [[Poellgor Olimpek Etrebroadel]] : sez e [[Lausanne]], timbroù gant Postoù Bro-Suis. * [[Kuzul Europa]] : sez e [[Strossburi]], timbroù gant La Poste française. == Ensavadurioù broadel == Timbroù-servij a vez moullet evit bezañ implijet gant ar velestradurezh pe ar soudarded. Dreistmoullet e vez alies an timbroù-boutin gant '''SERVICE''', pe e Bro-C'hall '''F.M.''' (''Franchise Militaire''). 5l7vl3gerluj5v691eg7ir55yd3pzfs 0 179767 2189896 2187175 2026-05-04T12:29:50Z Llydawr 145 2189896 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Pat O'Keeffe''', ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1883 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Eost 1960, a oa ur [[Boks|bokser]] a-vicher breizhveuriat hag a oa bet trec'h div wech evit titl ar pouezioù etre eus Breizh-Veur.<ref>E anv a oa skrivet ivez '''O'Keefe''' e kazetennoù ar mare.</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0001055/19060523/203/0008|title=Boxing|date=23 May 1906|work=The Sportsman|page=8|access-date=30 December 2025|url-access=subscription|via=British Newspaper Archive}}</ref> E-pad 16 vloaz e oa bet bokser, eus 1902 betek 1918, ha bet e oa bet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] hag [[Aostralia]] etre 1907 ha 1910. E 1914, e oa bet o stourm a-enep [[Georges Carpentier]] en ur stourmadenn anvet Kampionad Europat ar pouezioù uhel, met badaouet e oa bet goude daou round. E-kerzh ar [[Brezel-bed Kentañ]], e oa bet er [[British Army]] o servij er [[1st Surrey Rifles]], ouzhpenn ma oa tutaer evit al lu ha gourdoner danvez soudarded. E 1918, e oa bet gounezet gantañ ar [[gouriz Lonsdale]] en ur vezañ trec'h war [[Bandsman Jack Blake|Bandsman Blake]] en [[National Sporting Club]] (NSC) e-kerzh ur vombezadeg gant an aerlu alaman war [[Londrez]], deuet e oa da vezañ kampion pouez kreiz Breizh-Veur, hag ar c'hentañ bokser o kaout ar Gouriz Lonsdale pouez kreiz war ar memes tro. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:OKeeffe, Pat}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1883]] [[Rummad:Marvioù 1960]] [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Sportourien Bro-Saoz]] 8cqmunweshgp33cfowhoojos6vxvoad 0 179768 2189897 2187195 2026-05-04T12:32:45Z Llydawr 145 2189897 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Masazumi Inada''', ganet d'ar [[27 a viz Eost]] [[1896]] hag aet da Anaon d'ar [[24 a viz Genver]] [[1986]] a oa ul [[letanant jeneral]] eus [[Lu Impalaeriezh Japan]] e-kerzh an [[Eil Brezel-bed|Eil brezel-bed]]. ==Goude ar brezel ha marv== Goude an Eil Brezel-bed, Inada a voe harzet gant [[PEnn uhelañ an nerzhioù kevredet|pennadurezhioù an dalc'herezh stadunanat]] ha barnet gant ul [[lez-varn vilourel]] dalc'het e [[Yokohama]] en abeg da [[Torfed brezel|dorfedoù brezel]]. Lakaet e oa bet da gablus eus sikour da guzhat [[Bevskejañ|bevskejadennoù denel]] ha taolioù-anodiñ all war tud sevenet e [[Skol-veur impalaerel Kyushu]]. Ar c'houzañverien a oa nijerien [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|kevredet]] pilet d'an douar. Kondaonet e voe da 7 vloaz toull-bac'h, ha dieubet e 1951. Marvet e oa e 1986. {{DEFAULTSORT:Inada, Masazumi}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1896]] [[Rummad:Marvioù 1986]] [[Rummad:Jeneraled Japan]] [[Rummad:Torfedourien vrezel]] [[Rummad:Tud kondaonet e Prosezioù Yokohama]] b8sv7h0gduotnfyfp4hu99ddm8nft8k 0 179769 2190028 2187568 2026-05-05T09:00:43Z Llydawr 145 2190028 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''torfed brezel''' <ref>https://www.fr.brezhoneg.bzh/include/ajax/ajax.rechercheTermofis.php?logSearch=true&TERME=torfed&NOM=1&TER_DOMAINE=&LANGUE=_BR&TPLCODE=TPL_TERMOFIS&isSearch=true&numPage=1</ref> zo un torr c'hrevus eus al lezennoù pe boazioù a vez e-kerzh ar brezelioù hag a reer [[Gwir etrebroadel dengar]] (GED) ha [[Gwir ar brezel]] anezho. Un hevelep torr a zegas d'e heul ur giriegezh torfedel hervez al lezennoù etrebroadel. Skouerioù eus oberoù sevenet gant soudarded pe gant stourmerien all hag a c'hall degas kiriegezh lezennel hiniennel zo, e-touez traoù all, lazhañ [[trevour|trevourien]] a-ratozh, [[jahinerezh|jahinañ tud]], pakañ [[Gouestlad|gouestlidi]], distrujañ en un doare diezhomm madoù perc'hennet gant trevourien, touellañ dre [[yudazerezh]], [[gwallerezh|gwallañ]], [[preizhañ]], chom hep espern o buhez d'an enebourien o deus [[Kodianañ|kodianet]], enrollañ bugale evel soudarded, urzhiañ lazhadegoù a-yoc'h (evel en ur [[gouennlazh]] pe [[naetadur etnek]]), ha chom hep doujañ meizadoù an [[Diforc'hañ (Gwir)|diforc'hidigezh]], ar [[Kenfeurelezh (Gwir)|genfeurelezh]] hag ar [[redi milourel]]<ref name="Cassese">{{Cite book |last=Cassese |first=Antonio |author-link=Antonio Cassese |title=Cassese's International Criminal Law |url=https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |publisher=Oxford University Press |date=2013 |edition=3rd |pages=63–66 |isbn=978-0-19-969492-1 |access-date=October 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429140110/https://books.google.com/books?id=4LSPtqicFUcC |archive-date=April 29, 2016 |url-status=live}}</ref>. Meizad furmel an torfedoù brezel a oa deuet war-wel gant broioù a c'hoantae reoliata ar [[Gwir etrebroadel boas]] hag a oa da dalvezout pa vez ur brezel etre [[Stad emveliek|stadoù emveliek]], evel gant [[Kenemglevioù Den Haag eus 1899 ha 1907]] evit ar pezh a sell ouzh ar brezelioù etrebroadel.<ref name="Cassese" /> Goude an [[Eil Brezel-bed]] e oa bet savet lezioù-barn brezel evit barnañ pennoù uhel galloudoù an [[Ahel Roma-Berlin-Tokyo|Ahel]] ha diazezet e oa bet [[Pennaennoù Nürnberg]], evel ar [[Gwir etrebroadel kastizel]] ha petra e oa pe get un torfed brezel. E 1899, [[Kenemglevioù Geneva]] a oa bet o krouiñ dielfennadurioù lezennel evit an torfedoù brezel nevez hag embannet e oa bet e c'helle ar stadoù sevel ur [[barnerezh hollvedel]] evit an dorfedourien vrezel<ref name="Cassese" />. E fin an XXvet kantved ha penn-kentañ an XXIvet kantved, [[Lez-varn etrebroadel|lezioù-barn etrebroadel]] o devoa ledanaet ha dielfennet rummadoù torfedoù brezel all e kenarroud ar [[brezel diabarzh|brezelioù diabarzh]]<ref name="Cassese" />. == Gwir etrebroadel dengar == === Termenadur === [[Restr:Polish hostages preparing by Nazi Germans for mass execution 1940.jpg|thumb|upright=1.2|Poltred gant ar [[Gouarnamant Kuzh Polonat]] eus ar [[Reichssicherheitshauptamt|polis kuzh nazi]] o kelc'hiañ an [[intelligentsia]] polonat e [[Lazhadeg Palmiry |Palmiry]] nepell diouzh [[Varsovia]] e 1940 evit seveniñ ul lazhadeg a-yoc'h (''[[AB-Aktion]]'')]] Graet e vez torfedoù brezel eus torroù grevus eus ar reolennoù boas hag an emglevioù etrebroadel a zo da dalvezout hervez ar [[Gwir etrebroadel dengar]], hag an torfedoù-se a c'hall degas kiriegezh hinennel<ref name="Shaw">{{cite book |last=Shaw |first=M.N |url=http://www.cambridge.org/978052189929 |title=International Law |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-89929-1 |pages=433–434}}{{Dead link|date=July 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref>. Ouzhpenn an termenadur rik e kaver ivez ouzhpennadurioù eus petra eo an torroù eus ar gwarezoù roet gant ''[[Gwir ar brezel]]'', evel nac'hañ an doareoù ha reolennoù e-kerzh un emgann, da skouer tagañ tud peoc'hus o hejañ ur [[banniel gwenn]], pe ar [[yudazerezh]] en ur implij ar memes banniel evit kaout un degouezh aesoc'h da dagañ unvezioù enebour. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:Gwir ar brezel]] [[Rummad:Torfedoù]] [[Rummad:Brezel]] nyy1xck17w4mbjpsx4s88g8ouhkxro6 0 179770 2190032 2187232 2026-05-05T09:06:14Z Llydawr 145 2190032 wikitext text/x-wiki {{Databox}} E kenarroud ar [[brezel]]ioù, '''yudazerezh''' a vez graet eus un doare taktik [[touellerezh]] lec'h ma vez unan eus an tuioù engouestlet oc'h ober van da vezañ a [[Bona fides|feiz vat]], evel pa vez kinniget un harz d'ar stourm (da skouer, hejañ ur [[banniel gwenn]]), met e gwirionez ez eo awenet gant ar c'hoant da derriñ an harz-se evit tennañ ur gounid. Ar pal zo neuze lakaat an enebour da grediñ e c'hell en em ziskouez, diskenn an armoù evit degemer an dud sañset d'en em rentañ, padal en em lak e dañjer. Ar yudazerezh a vez gwelet evel un torr eus [[gwir ar brezel]] dre ma vez breskaet ar gwarezioù a zo da vezañ etre an tuioù engouestlet, [[soudard]]ed kement ha [[trevour]]ien. [[Rummad:Gwir ar brezel]] [[Rummad:Torfedoù brezel]] ead4vrfvnmx6cluxccp2bu533qen9jx 0 180060 2189976 2189888 2026-05-04T17:48:45Z Dakbzh 58931 2189976 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Meri Arabidze 2013 (cropped).jpg|200px|right|Meri Arabidze e 2013.]] ''' Meri Arabidze''' (e [[jorjieg]]: მერი არაბიძე) a zo bet ganet d'ar [[25 C'hwevrer|25 a viz C'hwevrer]] [[1994]] e [[Samtredi]] ([[Jorjia]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia (bro)|jorjian]] eo.<br/>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2014, Mestrez-veur (WGM) eo abaoe 2012, Mestrez Etrebroadel (WIM) abaoe 2009 ha Mestrez FIDE (WFM) abaoe 2004<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>2 409 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Mae 2026, 2 351 he renk ''Fonnapl'' ha 2 355 he renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichennFIDE]</ref>.<br/>2 466 eo bet e [[Renk Elo]] ''Standard'' kreñvañ, bet tizhet e miz [[Genver]] 2024.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 2019. ==== Kampionad europat ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== Trec'h e voe: * er rummad e-dan dek vloaz e 2004, * er rummad e-dan daouzek vloaz e 2006, * er rummad e-dan pevarzek vloaz e 2008. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== ===== 2004 - 2011 ===== Trec'h e voe: * er rummad e-dan dek vloaz e 2004, * er rummad e-dan daouzek vloaz e 2005, * er rummad e-dan triwec'h vloaz e 2011. ===== Rummad e-dan ugent vloaz<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-wu20g.html World Girls' Junior Chess Championship – Olimp Base]</ref> ===== {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn ar c'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk |- |Eost 2012||30||{{Gres}} [[Aten]]||9/13 (+ 6, = 6 , - 1)||5/66 |- |Gwengolo 2013||31||{{Turkia}} [[Kocaeli]]||8/13 (+ 5, = 6, - 2)||11/77 |- |Here 2014||13||{{India}} [[Pune]]||8,5/13 (+ 7, = 7, - 3)||8/78 |- |} ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== E [[Sotchi]] ([[Rusia]]) e 2015 e kemeras perzh er c'hardgourfenn goude bout bet trec'h war [[Elisabeth Pähtz]] en dro gentañ, [[Yaniet Marrero López]] en eil tro ha [[Viktorija Čmilytė]] en trede tro. Poentoù: 8,5/14 (+ 4, = 9, -1). ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== Kemer a reas perzh trizek gwezh. Trec'h e voe e 2023<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk |- |Meurzh 2009||10 ||{{Rusia}} [[Sant-Petersbourg]]||6/11 (+ 5, = 2, - 4)||59/168 |- |Meurzh 2010||11|||{{Kroatia}} [[Rijeka]]||6/11 (+ 4, = 4, - 3)||54/158 |- |Mae 2011||12||{{Jorjia}} [[Tbilisi]]||6,5/11 (+ 4, = 5, - 2)||33/130 |- |Meurzh 2012||13||{{Turkia}} [[Gaziantep]]||6,5/11 (+ 5, = 3, - 3)||32/103 |- |Gouhere 2013||14||{{Serbia}} [[Beograd]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||9/169 |- |Gouhere 2014||15||{{Bulgaria}} [[Plovdiv]]||7/11 (+ 5, = 4, - 2)||18/116 |- |Mae 2015||16||{{Jorjia}} [[Chakvi]]||6/11 (+ 4, = 4, - 3)||30/98 |- |Mae 2016||17||{{Roumania}} [[Mamaia]]||5,5/11 (+ 2, = 7, - 2)||52/112 |- |Ebrel 2017||18||{{Latvia}} [[Riga]]||6,5/11 (+ 3, = 7, - 1)||29/144 |- |Ebrel 2018||19||{{Slovakia}} [[Vysoké Tatry]]||7/11 (+ 5, = 4, - 2)||22/144 |- |Ebrel 2019||20||{{Turkia}} [[Antalya]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||72/130 |- |Eost 2021||21||{{Roumania}} [[Iasi]]||7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)||9/117 |- |Meurzh 2023||23||{{Montenegro}} [[Petrovac]]||8,5/11 (+ 6, = 5, - 0)||1/136 |} ==== Kampionad europat (Kemmesk) ==== Kemer a reas perzh teir gwezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/players-ind/f/frfrt9te-eurw.html European Women's Individual Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Renk |- |Meurzh 2014||15||{{Armenia}} [[Yerevan]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||121/259 |- |Mae 2017||18|||{{Belarus}} [[Minsk]]||5,5/11 (+ 4, = 4, - 3)||196/397 |- |Meurzh 2018||19||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||5,5/11 (+ 3, = 5, - 3)||156/302 |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad jorjiat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoariet he deus div wezh<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersge/frfrt9te.html Georgian Women's Chess Club Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" |Bloaz||Tablezenn||Kleub||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh |- |2014||4||Chess Club Kutaisi||3/7 (+ 1, = 4, - 2)||42,9||4||- |- |2015||4||Chess Club Kutaisi||5/7 (+ 4, = 2, - 1)||71,4||3||arem |- |} ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/frfrt9te.html European Women Team Chess Championship - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar mpionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |2013||2||10||{{Polonia}} [[Varsovia]]||4/8 (+ 3, = 2 , - 3)||50||9||-||2||argant |- |2015||erlec'hierez||11||{{Island}} [[Reykjavik]]||2/6 (+ 1, = 2, - 3)||33,3||10||-||3||arem |- |2019||4||13||{{Jorjia}} [[Batoumi]]||6,5/8 (+ 2, = 1 , - 2)||81,3||2||argant||4||- |- |} ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh Jorjia<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersu/frfrt9te.html Word Women’s Team Chess Championship - Olimp Base]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[http://www.chessdom.com/georgia-takes-gold-in-womens-world-team-chess-championship/ Georgia takes gold in Women's World Team Chess Championship Chessdom, 28 a viz Ebrel 2015]</ref>. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |- |Ebrel 2015||3||{{Sina}} [[Chengdu]]||6/7 (+ 5, = 2, - 0)||85,7||1||aour||1||aour |- |} {{EloChart|Q13604040}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13604040 He fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=118082 He fartiennoù e Chessgames] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Meri_Arabidze He fartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Arabidze, Meri}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1994]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] k2b0t81rfi1nicxknuzsky43a8qaa61 0 180088 2189898 2026-05-04T12:36:56Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "[[Restr:Charles Dadant.jpg|dehou|271x271px]] '''Charles Dadant'''<ref>''Louis Charles Dadant'' er marilhoù.</ref>, bet ganet d'an 23 a viz Mae 1817 e [[Vaux-sous-Aubigny]] ([[Haute-Marne]], [[Bro-C'hall]])<ref>{{fr}} ''[https://recherche.archives.haute-marne.fr/viewer/series/E/Edepot/AD52_Edepot16318_01/ Tables décennales de l'état civil > Vaux-sous-Aubigny]'', war lec'hienn dielloù departamant Haute-Marne (lennet d'ar 04/05/2026 - p. 22)</ref> ha marvet d'ar 16 p..." 2189898 wikitext text/x-wiki [[Restr:Charles Dadant.jpg|dehou|271x271px]] '''Charles Dadant'''<ref>''Louis Charles Dadant'' er marilhoù.</ref>, bet ganet d'an 23 a viz Mae 1817 e [[Vaux-sous-Aubigny]] ([[Haute-Marne]], [[Bro-C'hall]])<ref>{{fr}} ''[https://recherche.archives.haute-marne.fr/viewer/series/E/Edepot/AD52_Edepot16318_01/ Tables décennales de l'état civil > Vaux-sous-Aubigny]'', war lec'hienn dielloù departamant Haute-Marne (lennet d'ar 04/05/2026 - p. 22)</ref> ha marvet d'ar 16 pe d'ar 26<ref>Hervez ar mammennoù.</ref> a viz Gouere 1902 e [[Hamilton (Illinois)|Hamilton]] ([[Illinois]], [[Stadoù-Unanet Amerika]]), a oa ur [[gwenaner]] gall-ha-stadunanat, gwelet evel unan eus tadoù ar [[gwenanerezh]] a-vremañ. == Buhez == E 1863 e tivroas d'ar Stadoù-Unanet. Klask a reas sevel ur [[Gwinieg (gwini)|winieg]] e Hamilton, met ne zeuas ket a-benn abalamour d'ar vank a arc'hant. Divizout a reas dont da vezañ gwenaner. Goude dibenn ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel diabarzh]] e kantreas a-hed ribl ar [[Mississippi (stêr)|Mississippi]] evit gwerzhañ mel ha koar asambles gant e vab. Sevel a reas un embregerezh - a zo c'hoazh anezhañ hiziv an deiz - evit produiñ dafar gwenanerezh. Al labouradeg kentañ a seurt-se e oa er bed. Eno e ijinas ar [[Dadant (ruskenn)|ruskennoù Dadant]], a vez implijet gant kalz gwenanerien hiziv an deiz, en Europa da skouer<ref>{{fr}} A-stroll, ''La bible de l'apiculteur'', Delachaux et Niestlé, 2013, ISBN 978-2-603-01893-4, p. 61</ref>. Eus miz Du 1867 betek e varv e 1902 e embannas pennadoù er gelaouenn wenanerezh ''[[American Bee Journal]]''<ref>{{en}} ''[https://americanbeejournal.com/history/ History]'', American Bee Journal (lennet d'ar 04/05/2026)</ref>. == Soñjoù == Er Stadoù-Unanet en doa dilezet ar feiz [[Katoligiezh|katolik]] evit da vezañ [[Sokialouriezh|sokialour]]. == Liamm diavaez == * {{En}} [https://www.dadant.com/ Lec'hienn an embregerezh Dadant] hiziv an deiz == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched gwenanerezh}}{{ALC'HWEZDIBAB:Dadant, Charles}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1817]] [[Rummad:Marvioù 1902]] [[Rummad:Gwenanerien]] b8vhbky4sv3l8er742a1vy6zmgr1oi1 0 180089 2189899 2026-05-04T12:45:35Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "[[Restr:Vaux-sous-Aubigny FR (march 2008).jpg|thumb|Vaus-sous-Aubigny (2008).]] '''Vaux-sous-Aubigny''' a oa ur gumun eus departamant [[Haute-Marne]], e reter [[Bro-C'hall]]. E 2016 e oa bet kendeuzet e kumun nevez [[Le Montsaugeonnais]], asambles gant kumunioù kozh [[Montsaugeon]] ha [[Prauthoy]]. 690 annezad a oa e 2013. == Tud == * [[Charles Dadant]] (1817-1902), gwenaner, krouer ar [[Dadant (ruskenn)|ruskennoù Dadant]], ganet er gumun. Rummad:Kumunioù kozh..." 2189899 wikitext text/x-wiki [[Restr:Vaux-sous-Aubigny FR (march 2008).jpg|thumb|Vaus-sous-Aubigny (2008).]] '''Vaux-sous-Aubigny''' a oa ur gumun eus departamant [[Haute-Marne]], e reter [[Bro-C'hall]]. E 2016 e oa bet kendeuzet e kumun nevez [[Le Montsaugeonnais]], asambles gant kumunioù kozh [[Montsaugeon]] ha [[Prauthoy]]. 690 annezad a oa e 2013. == Tud == * [[Charles Dadant]] (1817-1902), gwenaner, krouer ar [[Dadant (ruskenn)|ruskennoù Dadant]], ganet er gumun. [[Rummad:Kumunioù kozh Haute-Marne]] 9xeqlt0bdl0qvc9sj36t8l5pk257rj3 0 180090 2189904 2026-05-04T13:01:20Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{{Pennad zo|Hamilton}} [[Restr:Broadway Street in Hamilton, Illinois.jpg|thumb|Broadway Street, e Hamilton (2017).]] '''Hamilton''' zo ur gêr e [[Kontelezh Hamilton (Illinois)|kontelezh Hamilton]], e kornôg [[Illinois]] ([[Stadoù-Unanet Amerika]]). {{formatnum:2753}} annezad a oa e 2020<ref>{{en}} ''[https://www.census.gov/programs-surveys/decennial-census/decade/2020/2020-census-results.html 2020 Census Results]'', United States Census Bureau (lennet d'ar 04/05/20..." 2189904 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|Hamilton}} [[Restr:Broadway Street in Hamilton, Illinois.jpg|thumb|Broadway Street, e Hamilton (2017).]] '''Hamilton''' zo ur gêr e [[Kontelezh Hamilton (Illinois)|kontelezh Hamilton]], e kornôg [[Illinois]] ([[Stadoù-Unanet Amerika]]). {{formatnum:2753}} annezad a oa e 2020<ref>{{en}} ''[https://www.census.gov/programs-surveys/decennial-census/decade/2020/2020-census-results.html 2020 Census Results]'', United States Census Bureau (lennet d'ar 04/05/2026)</ref>. == Tud == * [[Charles Dadant]] (1817-1902), [[gwenaner]], ijiner ar [[Dadant (ruskenn)|ruskennoù Dadant]], marvet eno. * [[Alden W. Clausen]] (1923-1913), bet e penn [[Bank of America]] e 1970 hag e 1986, hag e penn ar [[Bank-bed|Bank bed]] etre 1981 ha 1986, ganet eno. == Liamm diavaez == * {{en}} [https://hamiltonillinois.org/ Lec'hienn ofisiel] == Daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kêrioù Illinois]] 5bf1r9pd42opoox1ujtz3e4jfqft3s2 0 180091 2189919 2026-05-04T14:06:07Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''John Blake''', ganet e 1890 hag aet da Anaon d'an [[2 a viz Gwengolo]] [[1960]], brudet evel '''Bandsman Jack Blake''', a oa ur [[boks|bokser]] [[Bro-Saoz|soaz]] deuet da vezañ kampion [[pouez kreiz]] e [[1916]]. ==Red micher== Ganet e Tower Street, [[Great Yarmouth]], e 1890, John Blake a oa mab d'ur pesketaer.<ref name="GYM">"[http://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625 Swimming instructor who packed a p..." 2189919 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''John Blake''', ganet e 1890 hag aet da Anaon d'an [[2 a viz Gwengolo]] [[1960]], brudet evel '''Bandsman Jack Blake''', a oa ur [[boks|bokser]] [[Bro-Saoz|soaz]] deuet da vezañ kampion [[pouez kreiz]] e [[1916]]. ==Red micher== Ganet e Tower Street, [[Great Yarmouth]], e 1890, John Blake a oa mab d'ur pesketaer.<ref name="GYM">"[http://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625 Swimming instructor who packed a punch]", ''[[Great Yarmouth Mercury]]'', 2 September 2010. Retrieved 28 November 2014. ([https://web.archive.org/web/20150924023653/https://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625/ Archived version]. Archived 24 September 2015. Retrieved 5 April 2026.)</ref> Skoliataet e oa bet e Skol Nelson School e Yarmouth hag emezelet e oa en [[British Army|tirlu saoz]] en [[Royal Norfolk Regiment|2l batalhion, rejimant Norfolk]] pa oa eñ 14 vloaz, ha servijet en doa e meur a vro en estrenvro. Setu perak e oa bet lezanvet 'Bandsman' ar pezh a oa chomet a-hed e vuhez evel bokser.<ref name="GYM" /> Kroget e oa gant ar boks pa oa eñ el lu; enskrivet e oa bet hep gouzout dezhañ en ur genstrivadeg boks pa oa e [[Jibraltar]].<ref name="GYM" /> Dre ma oa en em dennet mat en doa kendalc'het hag e 1912 e oa bet kampion an arme en [[India]].<ref name="GYM" /> {{DEFAULTSORT:Blake, Bandsman Jack}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1890]] [[Rummad:Marvioù 1960]] [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Royal Norfolk Regiment]] eiwjnin6mi87flz9diwi7f9vng9hz80 2189920 2189919 2026-05-04T14:06:29Z Dishual 612 2189920 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''John Blake''', ganet e 1890 hag aet da Anaon d'an [[2 a viz Gwengolo]] [[1960]], brudet evel '''Bandsman Jack Blake''', a oa ur [[boks|bokser]] [[Bro-Saoz|soaz]] deuet da vezañ kampion [[pouez kreiz]] e [[1916]]. ==Red micher== Ganet e Tower Street, [[Great Yarmouth]], e 1890, John Blake a oa mab d'ur pesketaer.<ref name="GYM">"[http://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625 Swimming instructor who packed a punch]", ''[[Great Yarmouth Mercury]]'', 2 September 2010. Retrieved 28 November 2014. ([https://web.archive.org/web/20150924023653/https://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625/ Archived version]. Archived 24 September 2015. Retrieved 5 April 2026.)</ref> Skoliataet e oa bet e Skol Nelson School e Yarmouth hag emezelet e oa en [[British Army|tirlu saoz]] en [[Royal Norfolk Regiment|2l batalhion, rejimant Norfolk]] pa oa eñ 14 vloaz, ha servijet en doa e meur a vro en estrenvro. Setu perak e oa bet lezanvet 'Bandsman' ar pezh a oa chomet a-hed e vuhez evel bokser.<ref name="GYM" /> Kroget e oa gant ar boks pa oa eñ el lu; enskrivet e oa bet hep gouzout dezhañ en ur genstrivadeg boks pa oa e [[Jibraltar]].<ref name="GYM" /> Dre ma oa en em dennet mat en doa kendalc'het hag e 1912 e oa bet kampion an arme en [[India]].<ref name="GYM" /> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Blake, Bandsman Jack}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1890]] [[Rummad:Marvioù 1960]] [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Royal Norfolk Regiment]] obvg4jkynii2zqgyczhtkacsa32m843 2189922 2189920 2026-05-04T14:07:05Z Dishual 612 2189922 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''John Blake''', ganet e 1890 hag aet da Anaon d'an [[2 a viz Gwengolo]] [[1960]], brudet evel '''Bandsman Jack Blake''', a oa ur [[boks|bokser]] [[Bro-Saoz|soaz]] deuet da vezañ kampion [[pouez etre]] e [[1916]]. ==Red micher== Ganet e Tower Street, [[Great Yarmouth]], e 1890, John Blake a oa mab d'ur pesketaer.<ref name="GYM">"[http://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625 Swimming instructor who packed a punch]", ''[[Great Yarmouth Mercury]]'', 2 September 2010. Retrieved 28 November 2014. ([https://web.archive.org/web/20150924023653/https://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625/ Archived version]. Archived 24 September 2015. Retrieved 5 April 2026.)</ref> Skoliataet e oa bet e Skol Nelson School e Yarmouth hag emezelet e oa en [[British Army|tirlu saoz]] en [[Royal Norfolk Regiment|2l batailhon, rejimant Norfolk]] pa oa eñ 14 vloaz, ha servijet en doa e meur a vro en estrenvro. Setu perak e oa bet lezanvet 'Bandsman' ar pezh a oa chomet a-hed e vuhez evel bokser.<ref name="GYM" /> Kroget e oa gant ar boks pa oa eñ el lu; enskrivet e oa bet hep gouzout dezhañ en ur genstrivadeg boks pa oa e [[Jibraltar]].<ref name="GYM" /> Dre ma oa en em dennet mat en doa kendalc'het hag e 1912 e oa bet kampion an arme en [[India]].<ref name="GYM" /> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Blake, Bandsman Jack}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1890]] [[Rummad:Marvioù 1960]] [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Royal Norfolk Regiment]] l2odc8au5eiabv36usie6sdp4r5cc06 2189971 2189922 2026-05-04T17:37:10Z Kestenn 14086 2189971 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''John Blake''', ganet e 1890 hag aet da Anaon d'an [[2 a viz Gwengolo]] [[1960]], brudet evel '''Bandsman Jack Blake''', a oa ur [[boks|bokser]] [[Bro-Saoz|saoz]] deuet da vezañ kampion [[pouez etre]] e [[1916]]. ==Red micher== Ganet e Tower Street, [[Great Yarmouth]], e 1890, John Blake a oa mab d'ur pesketaer.<ref name="GYM">{{En}} ''Swimming instructor who packed a punch'', [[Great Yarmouth Mercury]], 2 a viz Gwengolo 2010 ([https://web.archive.org/web/20150924023653/https://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625/ stumm diellet] d'ar 24/09/2015, lennet d'ar 05/04/ 2026)</ref> Skoliataet e oa bet e Skol Nelson School e Yarmouth hag emezelet e oa en [[British Army|tirlu saoz]] en [[Royal Norfolk Regiment|2l batailhon, rejimant Norfolk]] pa oa eñ 14 vloaz, ha servijet en doa e meur a vro en estrenvro. Setu perak e oa bet lesanvet "Bandsman", ar pezh a oa chomet a-hed e vuhez evel bokser.<ref name="GYM" /> Kroget e oa gant ar boks pa oa eñ el lu ; enskrivet e oa bet hep gouzout dezhañ en ur genstrivadeg boks pa oa e [[Jibraltar]].<ref name="GYM" /> Dre ma oa en em dennet mat en doa kendalc'het hag e 1912 e oa bet kampion an arme en [[India]].<ref name="GYM" /> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Blake, Bandsman Jack}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1890]] [[Rummad:Marvioù 1960]] [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Royal Norfolk Regiment]] 101jorommy8q38j2bph2clzkxopvzie 2189972 2189971 2026-05-04T17:38:26Z Dishual 612 2189972 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''John Blake''', ganet e 1890 hag aet da Anaon d'an [[2 a viz Gwengolo]] [[1960]], brudet evel '''Bandsman Jack Blake''', a oa ur [[boks|bokser]] [[Bro-Saoz|saoz]] deuet da vezañ kampion [[pouez etre]] e [[1916]]. ==Red micher== Ganet e Tower Street, [[Great Yarmouth]], e 1890, John Blake a oa mab d'ur pesketaer.<ref name="GYM">{{En}} ''Swimming instructor who packed a punch'', [[Great Yarmouth Mercury]], 2 a viz Gwengolo 2010 ([https://web.archive.org/web/20150924023653/https://www.greatyarmouthmercury.co.uk/news/swimming_instructor_who_packed_a_punch_1_651625/ stumm diellet] d'ar 24/09/2015, lennet d'ar 05/04/ 2026)</ref> Skoliataet e oa bet e Skol Nelson e Yarmouth hag emezelet e oa en [[British Army|tirlu saoz]] en [[Royal Norfolk Regiment|2l batailhon, rejimant Norfolk]] pa oa eñ 14 vloaz, ha servijet en doa e meur a vro en estrenvro. Setu perak e oa bet lesanvet "Bandsman", ar pezh a oa chomet a-hed e vuhez evel bokser.<ref name="GYM" /> Kroget e oa gant ar boks pa oa eñ el lu ; enskrivet e oa bet hep gouzout dezhañ en ur genstrivadeg boks pa oa e [[Jibraltar]].<ref name="GYM" /> Dre ma oa en em dennet mat en doa kendalc'het hag e 1912 e oa bet kampion an arme en [[India]].<ref name="GYM" /> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Blake, Bandsman Jack}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1890]] [[Rummad:Marvioù 1960]] [[Rummad:Bokserien]] [[Rummad:Royal Norfolk Regiment]] afeq52qj5tcun76qcma9q79bun95mfp 0 180092 2189951 2026-05-04T14:39:14Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2189951 wikitext text/x-wiki '''Fani Lvovna Katz''' (e rusianeg:'''Фани Львовна Кац''') a zo bet ganet e 1895 ha marvet e 1964 e [[Batoumi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1935 hag e 1936 (rampo gant [[Berta Krezberg]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Katz, Lvovna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:Marvioù 1964]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] dvyx7h298kbu6l6pgnz39s7q30skzbe 2189953 2189951 2026-05-04T14:39:27Z Dakbzh 58931 2189953 wikitext text/x-wiki '''Fani Lvovna Katz''' (e rusianeg:'''Фани Львовна Кац''') a zo bet ganet e 1895 ha marvet e 1964 e [[Batoumi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1935 hag e 1936 (rampo gant [[Berta Krezberg]]). == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Katz, Lvovna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:Marvioù 1964]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] bqopt6tepq5j9ygmrr2va4htdxqf1zz 2189969 2189953 2026-05-04T17:06:01Z Dakbzh 58931 + Resisadennoù. 2189969 wikitext text/x-wiki '''Fani Lvovna Katz''' (e rusianeg:'''Фани Львовна Кац''') a zo bet ganet e 1895 ha marvet e 1964 e [[Batoumi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1935, 4/4 (+ 4, = 0, = 0), hag e 1936, 5,5/8, (rampo gant [[Berta Krezberg]]). == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Katz, Lvovna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:Marvioù 1964]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] rfhtuggrefadvagus2o8s2zb9f7hyzg 2189970 2189969 2026-05-04T17:10:28Z Dakbzh 58931 + 1937, 1938 ha 1947. 2189970 wikitext text/x-wiki '''Fani Lvovna Katz''' (e rusianeg:'''Фани Львовна Кац''') a zo bet ganet e 1895 ha marvet e 1964 e [[Batoumi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== * Trec'h e voe e 1935, 4/4 (+ 4, = 0, = 0), hag e 1936, 5,5/8, (rampo gant [[Berta Krezberg]]). * E 1937 e tapas an deirvet-pempvet plas rampo. * E 1938 e tapas an deirvet plas. * E 1947 e tapas an deirvet plas. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Katz, Lvovna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:Marvioù 1964]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] licsz68109w6yai95bjnxsnqpr4rhoj 2189973 2189970 2026-05-04T17:41:01Z Dakbzh 58931 + Kampionad URSS (maouezi). 2189973 wikitext text/x-wiki '''Fani Lvovna Katz''' (e rusianeg:'''Фани Львовна Кац''') a zo bet ganet e 1895 ha marvet e 1964 e [[Batoumi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== * Trec'h e voe e 1935, 4/4 (+ 4, = 0, = 0), hag e 1936, 5,5/8, (rampo gant [[Berta Krezberg]]). * E 1937 e tapas an deirvet-pempvet plas rampo. * E 1938 e tapas an deirvet plas. * E 1947 e tapas an deirvet plas. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)]] ==== C'hoari a reas en hantergourfenn e 1935. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Katz, Lvovna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:Marvioù 1964]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] t0bwh2oouty4w3yaulsij2v25q4692q 2189978 2189973 2026-05-04T17:57:01Z Dakbzh 58931 2189978 wikitext text/x-wiki '''Fani Lvovna Katz''' (e rusianeg:'''Фани Львовна Кац''') a zo bet ganet e 1895 ha marvet e 1964 e [[Batoumi]] ([[RSS Jorjia]], [[URSS]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== * Trec'h e voe e 1935, 4/4 (+ 4, = 0, = 0), hag e 1936, 5,5/8, (rampo gant [[Berta Krezberg]]). * E 1937 e tapas an deirvet-pempvet plas rampo. * E 1938 e tapas an deirvet plas. * E 1947 e tapas an deirvet plas. ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)]] ==== C'hoari a reas en hantergourfenn e 1935. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Katz, Lvovna}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1895]] [[Rummad:Marvioù 1964]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] ry9ku42zdsecl7l95i0lntbk4hgwocz 0 180093 2189977 2026-05-04T17:53:11Z Dakbzh 58931 + Boulc'het. 2189977 wikitext text/x-wiki '''Berta Davydovna Krezberg''' (e rusianeg:'''Берта Давыдовна Крезберг''') a zo bet ganet d ar 17 a viz Gwengolo 1911 e [[Vologda]] ([[Rusia]]) ha marvet d an 22 a viz Eost 1992 e [[Moskov]] ([[Rusia]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa.<br/ ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1936 (rampo gant [[Fani Katz| Fani Lvovna Katz]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Krezberg, Berta}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1911]] [[Rummad:Marvioù 1992]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 4l5x8quda0nc1ks650m4yxtqpnrrl7w 2189985 2189977 2026-05-04T18:53:12Z Dakbzh 58931 2189985 wikitext text/x-wiki '''Berta Davydovna Krezberg''' (e rusianeg:'''Берта Давыдовна Крезберг''') a zo bet ganet d ar 17 a viz Gwengolo 1911 e [[Vologda]] ([[Rusia]]) ha marvet d an 22 a viz Eost 1992 e [[Moskov]] ([[Rusia]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa.<br/ ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1936 (rampo gant [[Fani Katz|Fani Lvovna Katz]]). == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Krezberg, Berta}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1911]] [[Rummad:Marvioù 1992]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 8j7jbqymm5pc57xor9cdkykd2agl518 2189988 2189985 2026-05-04T19:11:06Z Dakbzh 58931 2189988 wikitext text/x-wiki '''Berta Davydovna Krezberg''' (e rusianeg:'''Берта Давыдовна Крезберг''') a zo bet ganet d ar 17 a viz Gwengolo 1911 e [[Vologda]] ([[Rusia]]) ha marvet d an 22 a viz Eost 1992 e [[Moskov]] ([[Rusia]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1936 (rampo gant [[Fani Katz|Fani Lvovna Katz]]). == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Krezberg, Berta}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1911]] [[Rummad:Marvioù 1992]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] k2divyq64shn9lvc5jpla41tmnb5vgn 2189989 2189988 2026-05-04T19:12:04Z Dakbzh 58931 2189989 wikitext text/x-wiki '''Berta Davydovna Krezberg''' (e rusianeg:'''Берта Давыдовна Крезберг''') a zo bet ganet d ar 17 a viz Gwengolo 1911 e [[Vologda]] ([[Rusia]]) ha marvet d an 22 a viz Eost 1992 e [[Moskov]] ([[Rusia]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1936 (rampo gant [[Fani Katz|Fani Lvovna Katz]]). == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Krezberg, Berta}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1911]] [[Rummad:Marvioù 1992]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] gm4gw5wmrei6elas4eaxyqwtf69ko6m 2189990 2189989 2026-05-04T19:14:18Z Dakbzh 58931 2189990 wikitext text/x-wiki '''Berta Davydovna Krezberg''' (e rusianeg:'''Берта Давыдовна Крезберг''') a zo bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1911 e [[Vologda]] ([[Rusia]]) ha marvet d'an 22 a viz Eost 1992 e [[Moskov]] ([[Rusia]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1936 (rampo gant [[Fani Katz|Fani Lvovna Katz]]). == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Krezberg, Berta}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1911]] [[Rummad:Marvioù 1992]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] c7wc0np1tnvws1y3roqc3fndwetiojo 2189992 2189990 2026-05-04T19:52:53Z Dakbzh 58931 + Kampionad soviedat ar Maouezi. 2189992 wikitext text/x-wiki '''Berta Davydovna Krezberg''' (e rusianeg:'''Берта Давыдовна Крезберг''') a zo bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1911 e [[Vologda]] ([[Rusia]]) ha marvet d'an 22 a viz Eost 1992 e [[Moskov]] ([[Rusia]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] e oa. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad jorjiat an echedoù|Kampionad jorjiat an echedoù (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe e 1936 (rampo gant [[Fani Katz|Fani Lvovna Katz]]). ==== [[Kampionad echedoù Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (maouezi)|Kampionad soviedat ar Maouezi]] ==== * 1937, 14vet-15vet plas rampo. * 1946/1947, 13vet-14vet plas rampo. * 1947/1948, 12vet-13vet plas rampo. * 1948/1949, 16vet plas rampo. * 1951, 5vet-7vet plas rampo. * 1952, 13vet-16vet plas rampo. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Krezberg, Berta}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1911]] [[Rummad:Marvioù 1992]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] p72m9i4aunqj5j7r79jcib2825umiks 0 180094 2189979 2026-05-04T18:00:06Z Dishual 612 Adkas war-du [[Star Wars Day]] 2189979 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Star Wars Day]] h54lg4e8ui2f8wnugnvdh6q4dnysse1 0 180095 2189980 2026-05-04T18:00:59Z Dakbzh 58931 Adkas war-du [[Fani Kats]] 2189980 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Fani Kats]] s7tyq0yt9r7t3b8di7dl1k6yxjnimc4 0 180096 2189981 2026-05-04T18:01:39Z Dakbzh 58931 Adkas war-du [[Fani Kats]] 2189981 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Fani Kats]] s7tyq0yt9r7t3b8di7dl1k6yxjnimc4 0 180097 2189982 2026-05-04T18:30:17Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''Half-pay''' (berreat en '''h.p.''', [[brezhoneg]]: hanter gopr) ) a oa un droienn implijet en [[British Army|tirlu]] ha [[Royal Navy|morlu saoz]] eus an XVIIIvet kantved, XIXvet hag XXvet kantved evit ober anv eus ar gopr pe digoll a oa gant un ofiser da gaout pa oa war e leve pe pa ne oa ket er servij oberiant.<ref>{{Cite web|url=http://www.oed.com/view/Entry/83498?redirectedFrom=+half+pay#eid|title=Home : Oxford English Dictionary|website=www.oed.com|..." 2189982 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Half-pay''' (berreat en '''h.p.''', [[brezhoneg]]: hanter gopr) ) a oa un droienn implijet en [[British Army|tirlu]] ha [[Royal Navy|morlu saoz]] eus an XVIIIvet kantved, XIXvet hag XXvet kantved evit ober anv eus ar gopr pe digoll a oa gant un ofiser da gaout pa oa war e leve pe pa ne oa ket er servij oberiant.<ref>{{Cite web|url=http://www.oed.com/view/Entry/83498?redirectedFrom=+half+pay#eid|title=Home : Oxford English Dictionary|website=www.oed.com|language=en|access-date=2017-04-13}}</ref> == Implij kozh == === Rouantelezh-Unanet === El [[Lu saoz]] (1661 betek 1707) e oa bet diorroet ur gwir da vezañ hanter paeet e fin ar XVIIvet kantved ha penn-kentañ an XVIIIvet kantved, er memes mare ma oa eus ar reizhiad [[Pourchas enraogoù ha kefridioù er British Army|pourchas enraogoù ha kefridioù]] evit an ofiserien. Servij an ofiserien a c'halle bezañ unan half-pay dre c'hoant, pe rediet ma ne oant ket oberiant e-kerzh ul lajad amzer hir. Ne ra forzh an doare, gellout a raetn da vezañ adgalvet d'o rejimantoù ma oa eus un ezhomm trumm eus outo. Da skouer, e-pad [[Emsavadeg jakobit 1715]], an holl ofiserien a oa hanter paeet e voe adgalvet el lu.<ref name=CWS>{{cite book|first=Cecil|last=Woodham-Smith|author-link=Cecil Woodham-Smith|page=[https://archive.org/details/reasonwhybehinds00wood/page/31 31]|title=The Reason Why|isbn=0-14-001278-8|year=1958|publisher=Penguin Publishing |url=https://archive.org/details/reasonwhybehinds00wood/page/31}}</ref> E-kerzh ar mareadoù a beoc'h o welet an niver a soudarded o tigreskiñ er [[British Army]] evel goude [[brezelioù Napoleon]], ar reizhiad half-pay a oa ivez un doare da dremen e-bioù ouzh ar servij en estrenvro hag a oa unan diaes. An ofiserien binvidik hag a oa bet enraoget dre reizhiad ar prenañ a c'halle tremen d'ar statud half-pay ha bezañ war al listenn ma oa o rejimant en India pe lec'hioù en estrenvro. An tu a oa dezho da brenañ enraogoù pe kefridioù ouzhpenn e rejimantoù hag a oa o servij e Breizh-Veur. Ar gwir da d'ober mont ha dont etre ar statud half-pay hag an hini oberiant a oa aotreet hervez c'hoant ar [[Secretary at War]].<ref name=CWS/> [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Brezelioù Napoleon]] iajp8te029yx7xo9r6mllmi7xrvds1e 2189983 2189982 2026-05-04T18:30:38Z Dishual 612 2189983 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Half-pay''' (berreat en '''h.p.''', [[brezhoneg]]: hanter gopr) ) a oa un droienn implijet en [[British Army|tirlu]] ha [[Royal Navy|morlu saoz]] eus an XVIIIvet kantved, XIXvet hag XXvet kantved evit ober anv eus ar gopr pe digoll a oa gant un ofiser da gaout pa oa war e leve pe pa ne oa ket er servij oberiant.<ref>{{Cite web|url=http://www.oed.com/view/Entry/83498?redirectedFrom=+half+pay#eid|title=Home : Oxford English Dictionary|website=www.oed.com|language=en|access-date=2017-04-13}}</ref> == Implij kozh == === Rouantelezh-Unanet === El [[Lu saoz]] (1661 betek 1707) e oa bet diorroet ur gwir da vezañ hanter paeet e fin ar XVIIvet kantved ha penn-kentañ an XVIIIvet kantved, er memes mare ma oa eus ar reizhiad [[Pourchas enraogoù ha kefridioù er British Army|pourchas enraogoù ha kefridioù]] evit an ofiserien. Servij an ofiserien a c'halle bezañ unan half-pay dre c'hoant, pe rediet ma ne oant ket oberiant e-kerzh ul lajad amzer hir. Ne ra forzh an doare, gellout a raetn da vezañ adgalvet d'o rejimantoù ma oa eus un ezhomm trumm eus outo. Da skouer, e-pad [[Emsavadeg jakobit 1715]], an holl ofiserien a oa hanter paeet e voe adgalvet el lu.<ref name=CWS>{{cite book|first=Cecil|last=Woodham-Smith|author-link=Cecil Woodham-Smith|page=[https://archive.org/details/reasonwhybehinds00wood/page/31 31]|title=The Reason Why|isbn=0-14-001278-8|year=1958|publisher=Penguin Publishing |url=https://archive.org/details/reasonwhybehinds00wood/page/31}}</ref> E-kerzh ar mareadoù a beoc'h o welet an niver a soudarded o tigreskiñ er [[British Army]] evel goude [[brezelioù Napoleon]], ar reizhiad half-pay a oa ivez un doare da dremen e-bioù ouzh ar servij en estrenvro hag a oa unan diaes. An ofiserien binvidik hag a oa bet enraoget dre reizhiad ar prenañ a c'halle tremen d'ar statud half-pay ha bezañ war al listenn ma oa o rejimant en India pe lec'hioù en estrenvro. An tu a oa dezho da brenañ enraogoù pe kefridioù ouzhpenn e rejimantoù hag a oa o servij e Breizh-Veur. Ar gwir da d'ober mont ha dont etre ar statud half-pay hag an hini oberiant a oa aotreet hervez c'hoant ar [[Secretary at War]].<ref name=CWS/> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Brezelioù Napoleon]] exi18ws7w3599kyy8ub0rq1lmbhyjcw 2189984 2189983 2026-05-04T18:32:38Z Dishual 612 2189984 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Half-pay''' (berreat en '''h.p.''', [[brezhoneg]]: hanter gopr) ) a oa un droienn implijet en [[British Army|tirlu]] ha [[Royal Navy|morlu saoz]] eus an XVIIIvet kantved, XIXvet hag XXvet kantved evit ober anv eus ar gopr pe digoll a oa gant un ofiser da gaout pa oa war e leve pe pa ne oa ket er servij oberiant.<ref>{{Cite web|url=http://www.oed.com/view/Entry/83498?redirectedFrom=+half+pay#eid|title=Home : Oxford English Dictionary|website=www.oed.com|language=en|access-date=2017-04-13}}</ref> == Implij kozh == === Rouantelezh-Unanet === El [[Lu saoz]] (1661 betek 1707) e oa bet diorroet ur gwir da vezañ hanter paeet e fin ar XVIIvet kantved ha penn-kentañ an XVIIIvet kantved, er memes mare ma oa eus ar reizhiad [[Pourchas enraogoù ha kefridioù er British Army|pourchas enraogoù ha kefridioù]] evit an ofiserien. Servij an ofiserien a c'halle bezañ unan half-pay dre c'hoant, pe rediet ma ne oant ket oberiant e-kerzh ul lajad amzer hir. Ne ra forzh an doare, gellout a raetn da vezañ adgalvet d'o rejimantoù ma oa eus un ezhomm trumm eus outo. Da skouer, e-pad [[Emsavadeg jakobit 1715]], an holl ofiserien a oa hanter paeet e voe adgalvet el lu.<ref name=CWS>{{cite book|first=Cecil|last=Woodham-Smith|author-link=Cecil Woodham-Smith|page=[https://archive.org/details/reasonwhybehinds00wood/page/31 31]|title=The Reason Why|isbn=0-14-001278-8|year=1958|publisher=Penguin Publishing |url=https://archive.org/details/reasonwhybehinds00wood/page/31}}</ref> E-kerzh ar mareadoù a beoc'h o welet an niver a soudarded o tigreskiñ er [[British Army]] evel goude [[brezelioù Napoleon]], ar reizhiad half-pay a oa ivez un doare da dremen e-bioù ouzh ar servij en estrenvro hag a oa unan diaes. An ofiserien binvidik hag a oa bet enraoget dre reizhiad ar prenañ a c'halle tremen d'ar statud half-pay ha bezañ war al listenn ma oa o rejimant en India pe lec'hioù en estrenvro. An tu a oa dezho da brenañ enraogoù pe kefridioù ouzhpenn e rejimantoù hag a oa o servij e Breizh-Veur. Ar gwir da d'ober mont ha dont etre ar statud half-pay hag an hini oberiant a oa aotreet hervez c'hoant ar [[Secretary at War]].<ref name=CWS/> == Pennadoù kar == * [[The Half-Pay Officers]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Geriaoueg ar brezel]] [[Rummad:Brezelioù Napoleon]] 4wlazqhl66s2esvmm8vp5bnf1mz7cz3 0 180098 2190078 2026-05-05T09:59:37Z Tanjee 563 Pajenn krouet gant : "[[File:Spanish West Africa 1949 Mi 1 stamp (75th anniversary of the UPU. Native).jpg|thumb|left|upright 0.7|75vet deiz-ha-bloaz U.P.B. (1949)]] Goude an Eil Brezel-bed e tivizas Spagn adreizhañ an tiriadoù trevadennet e Kornôg Afrika evit enebiñ ouzh kresk ar vroadelouriezh marokan ha lakaat an dud da grediñ e oa ken ledan impaleriezh trevadennel Madrid ouzh Afrika ar C’hornaoueg C’hall. Strobet e voe dindan beli ur gouarnour jeneral tiriadoù [[La Aguëra]..." 2190078 wikitext text/x-wiki [[File:Spanish West Africa 1949 Mi 1 stamp (75th anniversary of the UPU. Native).jpg|thumb|left|upright 0.7|75vet deiz-ha-bloaz U.P.B. (1949)]] Goude an Eil Brezel-bed e tivizas Spagn adreizhañ an tiriadoù trevadennet e Kornôg Afrika evit enebiñ ouzh kresk ar vroadelouriezh marokan ha lakaat an dud da grediñ e oa ken ledan impaleriezh trevadennel Madrid ouzh Afrika ar C’hornaoueg C’hall. Strobet e voe dindan beli ur gouarnour jeneral tiriadoù [[La Aguëra]], [[Seguia el-Hamra]], [[Rio de Oro]] , [[Ifni]] ha Sahara spagnol (Cabo Juby). Eus 1949 da 1951 e voe embannet gant melestradurezh Spagn un toullad timbroù dindan an alc’hwez '''Africa Occidental Española''' ([[''Afrika ar C’hornaoueg Spagnol'']]). Estreget daou dimbr a voe savet da vare 75vet deiz-ha-bloaz [[Unvaniezh Postoù ar Bed]] e 1949 hag evit brudañ [[Devezh an Timbroù]], tout an timbroù a oa damheñvel an eil ouzh egile : skeudennoù eus ar vuhez bemdeziek ha gweledvaoù Afrika (teltennoù gant tud ar vro, un oaziz, dremedaled), mui poltred [[Francisco Franco]] e-barzh un ovalenn er c’horn dehou. 18 timbr boutin hag 8 timbr evit ar postoù dre-nij a voe embannet. Lakaet e voe timbroù “Sahara spagnol” en o lec’h da c’houde. == Pennad kar == *[[Timbroù Sahara ar C'hornôg]] [[Rummad:Timbroù hervez ar vro| Afrika ar C’hornaoueg Spagnol, Timbroù]] [[Rummad:Sahara Spagnol]] 0o7hjc5pvdcjnlyl2f4hnrgogz3ankp