Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 2823 2193443 2106672 2026-06-19T21:56:30Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193443 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Council of Europe Palais de l'Europe.JPG|thumb|Palez Europa]] '''Kuzul Europa''' eo anv [[Aozadurioù Etrebroadel|aozadur etrebroadel]] « [[Europa]] Veur », 47 Stad ezel ennañ e-skoaz 29 en [[Unaniezh Europa]]). E bal eo kas war-raok an [[demokratelezh]], [[gwirioù mab-den]], identelezh sevenadurel [[Europa]] ha klask diskoulmoù da gudennoù ar gevredigezh en Europa.<br> Savet eo bet d'ar [[5 Mae|5 a viz Mae]] [[1949]] dre [[Feur-emglev Londrez (1949)|Feur-emglev Londrez]]. E kêr [[Strasbourg]] emañ e sez. Arabat eo droukveskañ Kuzul Europa gant [[Kuzul Unaniezh Europa]], anezhañ ar framm politikel m'emañ dileuriet gouarnamantoù pep Stad ezel eus an [[Unaniezh Europa|UE]], ha gant [[Kuzul Europat|Ar C'huzul Europat]] a vez roet da anv an emvodoù ma vez merket [[politikerezh]] hollek an Unaniezh. == Ensavadurioù == * [[Breujoù Kuzul Europa]] * [[Farmokoperezh Europa]] * [[Lez-varn Gwirioù Mab-Den Europa]] * [[Poellgor Europa war ar Gwirioù Sokial]] * [[Poellgor ar Vinistred]] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20080501203523/http://www.venice.coe.int/site/dynamics/N_calendar_EF.asp?L=F Bodad Venezia] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20050528071728/http://www.coe.int/T/F/commissaire_d.h/unit%C3%A9_de_communication/ Komiser e-karg eus gwirioù Mab-den] == Kendivizadoù == * [[Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver]] * [[Kendivizad Europa war Gwirioù Mab-den]] * [[Karta Sokial Europa]] (degemeret e [[1961]]) == Stadoù diazezer == {| |- | * {{Belgia}} * {{Danmark}} | * {{Frañs}} * {{Italia}} | * {{Iwerzhon}} * {{Izelvroioù}} | * {{Luksembourg}} * {{Norvegia}} | * {{Rouantelezh-Unanet}} * {{Sveden}} |} == Stadoù ezel hiziv er-maez eus ar Stadoù diazezer == {| |- valign="top" | * {{Alamagn}} * {{Albania}} * {{Andorra}} * {{Armenia}} * {{Aostria}} * {{Azerbaidjan}} * {{Bosnia-ha-Herzegovina}} * {{Bulgaria}} | * {{Estonia}} * {{Finland}} * {{Gres}} * {{Hungaria}} * {{Island}} * {{Jorjia}} * {{Kiprenez}} * {{Kroatia}} | * {{Latvia}} * {{Liechtenstein}} * {{Lituania}} * {{Malta}} * {{Moldova}} * {{Monako}} *{{Montenegro}} * {{Polonia}} | * {{Portugal}} * {{Makedonia}} * {{Roumania}} * {{Rusia}} * {{San Marino}} * {{Serbia}} * {{Slovakia}} * {{Slovenia}} | * {{Spagn}} * {{Suis}} * {{Republik Tchek}} * {{Turkia}} * {{Ukraina}} |} {{Stadoù Europa}} [[Rummad:Europa]] [[Rummad:Gwir Europa]] go7vkhplj0lzv3zqjbs7bk2oc9dccbn 0 11581 2193390 2184709 2026-06-19T13:09:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193390 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Karanteg | anvOfisiel = ''Carantec'' | skeudenn = Bretagne - Finistère - Carantec plage du Kélenn 002.JPG | alc'hwez = Aod Karanteg. | ardamezioù = Blason de la ville de Carantec (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Montroulez Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Taole|Taole]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Montroulez|Montroulez]]<small> (abaoe 2015)</small> | insee = 29023 | cp = 29660 | maer = Alban Le Roux | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 9.02 | hedred = -3.9125 | ledred = 48.668611 | uk = | ubi = | ubr = | lec'hienn web = [http://www.ville-carantec.com Ti-kêr] }} '''Karanteg''' ({{LFE|[ka.ˈrãn.tɛk]}}) zo ur gumun e [[Breizh]] e [[Bro-Leon]], e [[Penn-ar-Bed]], hag ur porzh bihan e penn aber stêr [[Montroulez]]. == Douaroniezh == == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Karantec'', 1434 ; ''Carantec'', 1446. * Erwan Vallerie ː ''Karantec'', 1434 ; ''Quarente'', 1630 ;Gerdarzh Anv ar [[sant]] Karanteg, "ar muiañ karet". == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == ''En glazur e deir c'harreg en sabel, difoupant diouzh ur mor kommek en argant ; e gab en sabel hadet gant ginerminigoù en argant.'' *Degemeret gant ar prefeti d'an 28 Eost 1981. == Ar Brezhoneg er Skol == * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Lez, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 47</ref>. === {{XXvet kantved}} === ====== [[Brezel-bed kentañ]] ====== * Mervel a reas 77 gwaz eus ar gumun, eleze 4,20% eus ar boblañs e 1911,<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13294&dpt=29 Memorial Genweb]</ref> abalamour d'ar brezel. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 32 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13294&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour eus ar gumun er [[Viêtnam]]<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13294&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Lazhet e voe ur fuzuilher-mor eus ar gumun d’an [[3 a viz Even]] e [[1960]] e [[Cap-Matifou]] (departamant [[Aljer]])<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6385884 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv, luc'hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=13294 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=3500 |passo1=500 |passo2=100 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=2603 |p2=2651 |p3=2527 |p4=2522 |p5=2609 |p6=2724 |p7=3088 |p8=3150 |p9=3151 |p10=3236 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== [[1949]] : [[Bernez Tangi]], barzh, kaner ha livour. == Gevelliñ == *[[Le Grand Saconnex]], {{Suis}} (1976) == Lervlennadur== * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Carantec|Karanteg}} *{{fr}} [http://www.ville-carantec.com Lec'hienn ar gumun] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20211223094629/https://www.carantec-tourisme.com/ Lec'hienn ti an douristed] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075502/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29023 Karanteg war lec'hienn Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Karanteg|*]] m6kux09cczu9ttzmldzks04iedfhi7m 0 11591 2193413 2190012 2026-06-19T19:54:08Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193413 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kleder | anvOfisiel = ''Cléder'' | skeudenn = Corps de garde des Amiets.JPG | alc'hwez = Ti-gard an Amied. | ardamezioù = Blason ville fr Cléder (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Gorre-Leon Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Ploueskad|Ploueskad]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Kastell-Paol|Kastell-Paol]]<small> (abaoe 2015)</small> | insee = 29030 | cp = 29233 | maer = Frank Cocaign | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2032]] | gorread = 37.44 | hedred = -4.100833 | ledred = 48.664167 | uk = | ubi = 0 | ubr = 79 | lec'hienn web = [http://www.cleder.fr Ti-kêr] }} '''Kleder''' ({{LFE|[ˈkleː.dɛr]}}) zo ur gumun e [[Bro-Leon]] hag eus departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Anv == * Bernard Tanguy ː ''parrochia de Cleder,'' 1282, e-tro 1330<ref>Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990</ref>. * Erwan Vallerie ː ''Cleder'', 1282, 1516, 1709<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> ;Gerdarzh Hervez ur vojenn e teufe eus anv [[Ke (sant)|sant Ke]], ur manac'h eus [[Iwerzhon]] deuet da Vreizh er {{Vvet kantved}}, savet gantañ ur manati e Kleder. Sant-paeron ar barrez eo bet. Bernard Tanguy ː emañ gant parrez Kleder anv ur [[sant]] brezhon eus [[Kernev-Veur]] (ma tremen evit unan eus mibien ar roue [[Brychan]] eus [[Kembre]]), anv-diazez St. Clether (''Seyncleder'' e 1429, ''ecclesia Sancti Clederi'' e 1261). Ne vez ket lidet ken e Kleder. [[Sant Pêr]] en eus kemeret e blas, ha gantañ [[Ke (sant)|Sant Ke-Colledoc]]..." == [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] == ''En gul e gastell e zaou dour hag e ziv siminal en aour, digoret ha goulaouet en gul, un aerouant en sabel difoupant diouzh an nor, heuliet ouzh kab gant teir artichaodenn en argant treustellet hag ouzh beg gant ur ginerminig en argant.'' *Disklêriet er prefeti d'an 28 Mezheven 1978. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === Tud eus ar gumun a gemeras perzh en [[Emgann Kergidu]] d'ar [[24 a viz Meurzh]] [[1793]] e-kichen [[Plougouloum]] ; un dell-gastiz a 13 450 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, [[Karaez]], 1915, pajennoù 157 ha 158</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 237 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,55% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=23061&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Hervez monumant ar re varv, 41 soudard eus ar gumun a varvas war an talbenn. 17 Klederiad a varvas evit abegoù all (bombezadegoù...). * Daou vugel, Jeanne hag Yves Béchu, 13 ha 9 vloaz, a voe lazhet d'an 30 a viz Du 1942 e Kreac'hwaleg gant ur soudard troet da sot<ref name="ddata.over-blog.com">http://ddata.over-blog.com/xxxyyy/1/86/48/73/ARCHIVES-CLEDER-INFOS/17-CLEDER-INFOS-07.2004.pdf</ref>. ===== Lazhadeg an 8 a viz Eost 1944<ref name="ddata.over-blog.com"/> ===== * E-kerzh an noz e voe dihunet annezidi ar bourk gant trouz ur golonenn kirri-tan. Un nebeud tud a yeas e-maez eus o zi, o soñjal e oa Amerikaned: soudarded alaman e oa e gwirionez, o tont eus [[Kastell-Paol]] ha [[Trelaouenan]] hag o vont da [[Ploueskad|Bloueskad]]. Evit abegoù dianav e krogjont da dennañ war an tiez tro-dro. Un den a voe gloazet gant ur boled. Mont a rejont kuit war-dro 7e vintin. * Da 8e30 vintin en em stalias er bourk soudarded alaman all. Strolladoù soudarded all a blantas o reuz er maezioù tro-dro, en ur lakaat tan en atantoù hag en eostoù. Pemp gwaz a voe fuzuilhet ouzh ur c'hleuz e-kichen antre ar bourk, war hent Ploueskad. Unan all a voe lazhet e Penn al Lann Kerizur. Soudarded alaman a yeas goude da Skol ar Baotred evit tapout c'hwec'h den: unan a voe lazhet diouzhtu, ar pemp all a voe kaset betek Ploueskad el lec'h ma voent lezet da vont. E Kroazabandu e voe gwallet ur vaouez ha lazhet anezhi asambles gant he mab 15 vloaz. War-dro kreisteiz e voe tapet daou waz all a oa gloazet ha fuzuilhet anezho er bourk. Tennet e voe gant an Alamaned war atantoù Kreac'h-Avel: lazhet e voe gant ur boled ur gwaz a oa deuet da lazhañ an tan a oa krog en tiez. Ur gwaz all eus Ploueskad a voe lazhet e-kichen bourk Kleder, goude ma vije bet tennet warnañ pa glaske lammat a-us d'ur c'hleuz evit kuzhat. * 13 den a voe lazhet en deiz-se, 12 eus Kleder en o zouez. Chom a ra amsklaer abegoù al lazhadeg: hervez medisin ar gumun, an aotrou Le Méhauté, a ouie alamaneg, o dije lavaret ar soudarded alaman e vije bet tennet warno nepell diouzh Kleder. O vont war-zu Brest e oant, o kilañ dirak araokadennoù an arme amerikan. Dieubet e voe Kleder gant ar re-se un devezh goude, d'an 9 a viz Eost 1944, war-dro 3e goude kreisteiz. ==== Goude an Eil Brezel-bed ==== * E Kleder e oa bet savet kentañ staj [[Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion]] adalek an [[3 a viz Eost]] [[1948]]. == Monumantoù ha traoù heverk == [[File:Cleder-panorama.jpg|center|600px|Un draezhenn anvet an Amied]] * Traezhenn an Amied, hini hirañ ar gumun. * Traezhenn Tevenn Meur. * Traezhenn Kerfichen. * Tumulus [[Oadvezh an arem|Oadvezh an Arem]] en Hellen (2000 - 1500 k.J.K.)<ref>http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/abpo_0003-391X_1966_num_73_1_2312</ref>. * Bezioù Oadvezh an Arem e Lezomi-Uhelañ<ref>http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/abpo_0003-391x_1964_num_71_1_2204</ref>. * Maen-bonn Kerider, [[Oadvezh an Houarn]]. * Maner Troñjoli, {{XVvet kantved}}, rummet Monumant Istorel<ref>http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089876</ref>. * Maner Kervengi, {{XIIIvet kantved}}, enskrivet evel Monumant Istorel<ref>http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089875</ref>. * Kastell Kergornadeac'h ([[1620]]), enskrivet evel Monumant Istorel<ref>http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&FIELD_1=REF&VALUE_1=PA00089873</ref>. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=23061 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/23061 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=5000 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2021 |p1=4544 |p2=4275 |p3=3923 |p4=3928 |p5=3801 |p6=3641 |p7=3781 |p8=3866 |p9=3873 |p10=3594 |mammenn=EBSSA }} == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[1830]] : [[Yann-Vari Gwilhoù]], beleg, bet savet meur a gantik brezhoneg (''Patronez dous ar Folgoad'' en o zouez) gantañ * [[1884]] : [[Yann-Loeiz Emili]], kazetenner, skrivagner ha troour brezhonek. * [[1902]] : [[Visant Fave]], bet eileskob [[Eskopti Kemper ha Leon|Kemper ha Leon]], skrivagner brezhonek * [[1908]] : [[Visant Seite]], ganet en Ogelloù, frer, skrivet gantañ hentennoù brezhoneg, ur geriadur ha levrioù * [[1946]] : [[Louis Le Duff]], krouer ar strollad Le Duff (Brioche Dorée, Del Arte, Bridor, Le Fournil de Pierre, La Madeleine...) ==== Tud stag o anv ouzh ar c'humun ==== * Ar c'hont Émile de Kermenguy ([[Kastell-Paol]] 1810 - [[Pariz]] 1893), perc'henn war maner Kervengi, kannad unpennelour [[Penn-ar-Bed]] eus 1871 betek 1893, bet maer [[Kastell-Paol]] adalek 1848, anavezet evit bezañ dilezet e garg kuzulier-meur d'an 2 a viz Kerzu 1851 evit sevel a-enep taol-Stad [[Napoléon III]]. === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Auffroy-de-Kerbic-1.jpg|60px|]] | :;Auffroy :Aotrounez ar Roz ha Kornangazel :''Talbennanek etre argant ha sabel.'' |- |[[Restr:Auffroy de Kerbic 2.gif|60px]] | :;Auffroy :Aotrounez ar Roz ha Kornangazel :Neuz all ː ''Talbennanek etre argant ha sabel, e dreustell en gul karget gant ur ruilhenn en argant.'' |- |[[Restr:Baptiste-d.jpg|60px]] | :;Baptiste :Aotrounez Kermabian :''En aour e zri zour toet ha kranellek en glazur.'' |} == Brezhoneg == ;Ar Brezoneg er Skol * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 264, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. ;Deskadurezh * Klasoù divyezhek prevez abaoe [[1991]] (Skol Sant-Jozef). * Klasoù divyezhek publik (Skol publik Per-Jakez Helias). * En distro-skol 2025 e oa skoliataet 71 bugel en hentennoù divyezhek (29,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez). https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm == Gevelliñ == *[[Ashburton]], {{Devon}}, {{Bro-Saoz}} (1975) *[[Herleshausen]], {{Alamagn}} (1964) *[[Lauchröden]], {{Alamagn}} (1991) *[[Taninges]], {{Savoia}} (1991) == Sport == ==== Mell-droad ==== * Union Sportive Clédéroise<ref>[http://us-cleder.footeo.com Union Sportive Clédéroise]</ref> == Levrlennadur == * {{br}} Visant SEITE, ''Ar marh reiz, E Bro-Leon gwechall'', Ar Skol Dre Lizer, 1985, 342 p. * {{fr}} René CARDALIAGUET, ''Cléder : prêtres et paysans sous la Révolution'', Du Courrier,‎ 1939, 137 <abbr>p.</abbr> * {{fr}} Annick FLEITOUR, ''Le petit train Rosporden-Plouescat'' , Editions Ressac,‎ 2001 * {{fr}} François MOAL, ''Cléder une terre en Léon'', Plomée,‎ 1999, 381 <abbr>p.</abbr> * {{fr}} René MONFORT, ''Cléder, gens de mer et de terre'', 2001 * Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Cléder}} *{{fr}} [http://www.cleder.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] *{{fr}} [http://www.cleder-tourisme.com/ Ofis an douristelezh] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080533/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29030 Kleder war Geobreizh] == Daveoù ha notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Emgann Kergidu]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] 7gth7b4p4t2a2mheaeda51349tg1rn8 0 12037 2193454 2190970 2026-06-19T23:14:09Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193454 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Landeda | anvOfisiel = ''Landéda'' | skeudenn = Vue aerienne Landéda01.jpg | alc'hwez = Landeda gwelet eus un nijerez. | ardamezioù = COA fr Landeda.svg | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Plabenneg hag an Aberioù|Kumuniezh-k. Plabenneg hag an Aberioù]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lanniliz|Lanniliz]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Plabenneg|Plabenneg]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29101 | cp = 29870 | maer = David Kerlan | amzer-gefridi = [[2023]]-[[2026]] | hedred = -4.57 | ledred = 48.588611 | uk = | ubi = 0 | ubr = 57 | gorread = 10.98 | lec'hienn web = [http://www.landeda.fr/index.php?vrs=landeda Ti-kêr] }} '''Landeda''' (distaget {{IPA|[lãnˈdeːda]}}) zo ur gumun eus [[arvor]] [[Bro-Leon]], etre an [[Aber Benniged]] hag an [[Aber-Ac'h]]. Ur rann eo eus [[Kumuniezh kumunioù Bro an Aberioù|Bro an Aberioù]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e [[Breizh]]. ''Laniz-Teda'' pe ''Laniz-Deda'' a reer eus tud Landeda<ref>Mikael Madeg, Renabl anoiou parreziou Bro-Leon, Emgleo Breiz</ref><!--Lanniz-Teda pe Landiz-Teda hervez L. Bihannig-->. == Douaroniezh == <gallery> L'Aber_Wrac'h_-_Beach.jpg|[[Aber-Ac'h]] ha traezhenn. Paradisiac beach in Bretagne.JPG|An Aod Wenn. </gallery> * Etre an [[Aber-Ac'h]] hag an [[Aber Benniged]] ha war ribl [[Mor Breizh]], emañ Landeda. == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Landeda'', c. 1330<ref>Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990</ref> * Erwan Vallerie ː ''Landeda'', c. 1330, 1516<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> *Gerdarzh ː ''Teda'', anv den diasur == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:COA fr Landeda.svg|100px]] | :''Troc'het : ouzh 1 en glazur e vag greet en argant he gouel karget gant ur groaz keltiek en sabel, heuliet gant div denegezenn en aour ; ouzh 2 en aour e zaou beul en glazur ouzh lezioù.'' :*Sturienn ː ''Douar aour, mor en e dro''. :*Aozer : Jacques Michel :*Diviz ar c'huzul-kêr : 27 a viz Mezheven 1985<ref>Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001</ref> |} == Istor == * Parrez Landeda a oa ul lodenn eus arc'hdiagon [[Kemened-Ili]], en eskopti Leon, dindan anv sant [[Kongar]]. === [[Dispac'h Gall]] === * [[1790]]: savet ar gumun. * Dekred ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Pierre Kerboul e anv, hag ar c'hure Dalabardon<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * 1822 : unvanet ouzh kumun [[Broenou]]. * 1829 : enbarzhet Broenou. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 84 gwaz ag ar gumun, da lavaret eo 3,77% eus he foblañs e 1911,abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16666&dpt=29 Memorial Genweb] </ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 39 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16666&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas tri milour eus ar gumun er [[Viêtnam]]<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16666&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Bezioù [[ragistor]]el war enez [[Gegnog]] (eus fin ar [[Paleolitik]] betek [[Krennamzer|ar Grennamzer]]). * Kreñvlec'h [[Enez Sezon|Sezon]] ([[1694]]), savet war ur c'hreñvlec'h roman. <gallery> Eglise_de_Landéda,_clocher.jpg|Tour an iliz. </gallery> * Iliz katolik ''Sant Kongar'' ({{XVIIIvet kantved}}). * Chapel ''Santez Varc'harid''' ([[1852]]). * Chapel Tromeneg. * Chapel Broennou ({{XIXvet kantved}}). * Un abati kozh, abati Itron-Varia an Aelez pe kouent Bae an Aelez ([[1507]]). * Feunteun ''Sant Anton'' ({{XVIvet kantved}}). * Kroazioù niverus eus ar [[Krennamzer|grennamzer]]<ref>[https://web.archive.org/web/20150927153230/http://www.croixdesabers.fr/ croixdesabers]</ref>. * an Arouezva ([[1861]]). * Kal an Amerikaned, kal savet e-kerzh ar [[Brezel bed kentañ|c'hentañ brezel bed]] evit ar c'hirri-nij amerikan. * Kreñvlec'hioù alaman niverus eus an [[eil brezel bed]] (evit difenn ouzh ar bagoù hag ouzh ar c'hirri-nij da dagañ Brest). <gallery> Mairie de Landéda.jpg </gallery> * An ti-kêr kozh (ar vediaoueg bremañ). * Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Restr:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]] |1 ([[Morlu]]) |- |'''Hollad''' |'''1''' |} Ur martolod e oa. Marvet eo e 1944, e-kerzhan [[Eil Brezel-bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086418&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref> pa voe kaset e vag, an ''destroyer'' ''HMCS Athabaskan'', d'ar strad gant an tarzher [[Alamagn|alaman]] ''Elbing T-24''<ref>[http://www.seconde-guerre.com/chronologie/chronologie-avril-1944.html ''Chronologie d'avril 1944'']</ref>. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=16666 Memorial Genweb] </ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |bl10=2020 |p1=2231 |p2=2136 |p3=2134 |p4=2281 |p5=2666 |p6=2949 |p7=3519 |p8=3606 |p9=3603 |p10=3613 |mammenn=EBSSA }} == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>{{fr}} [[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', p. 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936</ref>. === Ya d'ar Brezhoneg === * D'ar 15 a viz Du 2010 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. === Ti-embann === *[[Aber (kelaouenn)|Aber]]. == Tud == ===Tud ganet eno=== *Ar moraer [[Louis Bernicot]]<ref>{{Cite web|language=fr |title=En solitaire autour du monde... |url=https://www.franceinter.fr/emissions/la-chronique-de-xavier-mauduit/la-chronique-de-xavier-mauduit-06-novembre-2016 |site=www.franceinter.fr |accessdate=03 Mezheven 2024}}</ref> zo bet ganet en [[Aber-Ac'h]] (porzh-mor parrez Landeda) d'an 13 a viz Kerzu [[1883]]. Tro ar bed a reas e-unan-penn er bloavezhioù [[1936]]-[[1938]] war e vag 12 metr hed. Ar pempvet merdead e oa oc'h ober tro ar bed en-digenvez. *[[1924]] : [[Loeiz Bihanig]], skrivagner brezhonek. === Ardamezeg ar familhoù === {| |[[Restr:Le Barbu du Quilliou.gif|60px]] | :'''Le Barbu / Barvet''' :Aotrounez Tromenec :'En aour e gizenn en glazur'' |- |[[Restr:Mathézou de Kerganan.png|60px]] | :'''Mathezou''' :Aotrounez Kerganan :''En argant e sourin en sabel karget gant teir steredenn en argant''<ref>Pol Potier de Courcy : [https://fr.wikisource.org/wiki/Page%3APotier_de_Courcy_-_Nobiliaire_et_armorial_de_Bretagne%2C_1890%2C_tome_2.djvu/253 ''Nobiliaire et armorial de Bretagne'', levrenn 2, 1890, p. 248]</ref> |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Landéda}} * [http://www.landeda.fr/ Lec'hienn internet kêr Landeda] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080134/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29101 Landeda war lec'hienn Geobreizh] * [https://web.archive.org/web/20080514112801/http://www.abers-tourisme.com/ Ti an Douristed] == Levrlennadur == *''Landéda, mon village'', Amicale culturelle de Landéda, dindan renerezh Jacques Michel, 1999 == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Landeda]] stmy4lkqu4xsjyz9yfdu9uf2x3hyurt 0 12039 2193455 2190018 2026-06-19T23:16:16Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193455 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Landerne | anvOfisiel = ''Landerneau'' | skeudenn = 022.Landerneau.Maison ancienne sur le pont habité.JPG | alc'hwez = Tier kozh war Pont Roc'han. | ardamezioù = Blason ville fr Landerneau (Finistère).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = {{Penn-ar-Bed}} | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz|KK Bro Landerne-Daoulaz]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Landerne|Landerne]] ([[pennlec'h]]) | cp = 29800 | maer = Patrick Leclerc | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2032]] | gorread = 13.19 | hedred = -4.248056 | ledred = 48.451667 | uk = 21 | ubi = 1 | ubr = 175 | lec'hienn web = [https://www.landerneau.bzh/ Ti-kêr] }} '''Landerne''' ({{LFE|[lãn.ˈdɛr.ne]}}) zo ur gumun e [[Bro-Leon]] ha [[Bro-Gerne]] e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. Penngêr [[kanton Landerne]] eo. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Elorn]] emañ Landerne. == Anv == * Bernard Tanguy ː ''Landergneau'', 1206 ; ''Landerneu'', 1218 ; ''Landerneau'', 1233 ; ''Landergnau'', 1296 ; ''Landerniau'', ''c.'' 1330 ; ''Landerneau'', 1467. * Erwan Vallerie ː ''Landergneau'', 1206 ; ''Landerneu'', 1218 ; ''Landernau'', 1233 ; ''Landerinau'', 1265 ; ''Landergnau'', 1296 ; ''Landerniau'', ''c''. 1330 ; ''Landerneau'', 1336, 1467 ; ''Lanternoc'', 1536 ; ''Lenderneau'', 1630. ;Gerdarzh ''Lan'' - ''Theernoch'', anv un eskob. == [[Ardamezouriezh]] == {| |- |style="padding-right:20px;"|[[Restr:Blason ville fr Landerneau (Finistère).svg|80px]] | ''En glazur e deirgwern greet en aour, sparrarouez e wern-volosk gant ardamezioù Roc'han en gul e nav mailhenn en aour 3-3-3, sparrarouez e wern-greiz gant ardamezioù Breizh en erminig, sparrarouez e wern-vizan gant ardamezioù Leon en aour e leon kudennek en sabel.'' |} *Ger-ardamez : ''Dalc'h soñj, dalc'h mat'' *Katalog d'Hozier, 1696 *Treser : Bernard Le Brun == Istor == ===Orin=== A-gozh e sav diazezadur ur gêr e traoñ aber ar stêr [[Elorn]]. Seblantout a ra an anv Landerne dont pe eus Lann + [[Ternog]] pe eus Lann + [[Tenenan]], a oa o-daou ermited eus ar {{VIIvet kantved}}. Anv a zo eus Landerne er paperoù ofisiel er boaz 1206. Gouzout a reer avat e oa annezet al lec'h gant [[Galianed-ha-Romaned]] dre ma oa ur c'hroashent a-bouez-bras en em gave aze a-drugarez d'ar roudour da vont eus an daou du eus ar stêr. Pemp hent kozh a zo: *Hent [[Montroulez]], a dremene dre an ospital gozh hag [[ar Roc'h-Morvan]]; *Hent [[Karaez]], dre an ospital gozh ha krec'hienn gozh [[Penn-ar-C'hrann]] (hent ospital [[Ferdinand Grall]] bremañ); *Hent [[Kemper]], dre straed [[Daoulaz]] ha [[Lannurvan]]; *Hent [[Brest]] dre Gêrlaran ; *Hent [[Lesneven]] dre Beler. ===[[Henamzer]]=== * Adalek ar {{Vvet kantved}}, ec'h en em gav ar Vrezhoned en Arvorig hag e annezjont en draoñienn. E-pad meur a gantved e voe gwarezet ar stêr Elorn gant kestell [[ar Roc'h-Morvan]] hag, izeloc'h, [[Kastell Goueled ar Forest]]. ===[[Krennamzer]]=== * Adalek penn-kentañ ar Grennamzer e oa Landerne perc'hentiezh tiegezh galloudus Leon hag e 1363 e voe hini tiegezh ar Roc'haned, dre un dimeziñ. An dimeziñ-se a verzer dre sellout ouzh ardamez kêr Landerne : al leon evit tiegezh Leon ha kroazvein evit tiegezh Roc'han. ===Amzerioù modern=== * Dindan ren ar rouaned e oa ur gêr a-bouez rak kêr-benn [[Priñselezh Leon]] e oa. Meur a wech e voe gwallaozet ar gêr en abeg d'ar brezelioù : gant an [[Normaned]], gant ar Saozon ([[Brezel Kant Vloaz]]), gant [[Brezel an Ere]] ivez. Da vare an [[Dispac'h Gall]] e oa endeo ur geoded vihan a veve diwar Kenwerzh ar Mor, gant ur c'huzul-kêr, a veze kadoriet gant ur [[prokulor-sindik]] da gentañ ha goude-se gant ur maer, adalek 1692. ==== {{XVIIvet kantved}} ==== ===== [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] ===== * Trubuilhoù a voe e Landerne en noz etre an [[3 Gouere|3]] hag ar [[4 a viz Gouere]]; preizhet razh e voe tiez Bigeaud, fermer an dleoù, ha Blaizot, skignour ar paper-timbr; e ti ar sindig e voe tapet kig-bevin ha kig-sall<ref>{{fr}}[[Yvon Garlan]] ha [[Claude Nières]], ''Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges'', Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e [[galleg]]), pajennoù 113 ha 119</ref>. * Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus Landerne, Paul Menac, François Leffait ha Mathieu Sizon, goude [[Emsavadeg ar Bonedoù ruz]]<ref>{{fr}}[[Arthur Le Moyne de La Borderie]] , ''La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675'', adembannet e ''Les Bonnets Rouges'', Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e [[galleg]])</ref>. ===[[Dispac'h Gall]]=== * [[1790]]: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Landerne da benn [[distrig Landerne]]<ref>{{fr}}J. B. Duverger, ''Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat'', Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105</ref>. * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Pillet, kure e Sant-Julian, Corre, aluzenner an ospital, Thomas ha Leier, beleion, an Tad Alexis, superior ar venec'h eus urzh Sant-Benead, da daou vanac'h eus ar memes kouent, an Tadoù Fidèle ha Pascal; nac'het e voe gant La Rue, person Sant-Houardon ha Jocguet, kure en hevelep parrez, Bodenez, person Sant-Tomaz ha Marc, kure er memes parrez, Roussel, person Beuzid, ha Mouden, kure en hevelep parrez<ref>{{br}}[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45</ref>; * an Dispac'h ne voe ket fall evit Landerne rak frankizour e oa ar boblañs dre vras. [[Ar Gonvañsion]] a zivizas zoken ober eus Landerne kêrbenn departamant nevez-krouet "[[Penn-ar-Bed]]" (dezvad an 19 a viz Gouere 1793). Kement-se a badas 16 miziad hepken avat. ===Reverzhioù greantel=== * A bep seurt atalieroù a voe digoret e Landerne da vare ar reverzhioù greantel. Labouradegoù boujiennoù, soavon, bier, bangounelloù-burezh, ha dreist-holl ar Wiaderezh, "Société Linière du Léon", war hent [[Landivizio]], he devoe betek 2500 micherour. An hent-houarn a zegasas diorrodur kêr dre he liammañ ouzh [[Pariz]] e 1865 hag ouzh [[Kemper]] e 1865. ==={{XXvet kantved}}=== * A-raok ar [[Brezel-bed kentañ|ar brezel 14]] e oa ur batailhon ag ar [[118vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|118vet Rujumant Troadegiezh]] kazarniet e Landerne, hag e c'her-stur e oa ''Peg Barz''. * Da heul [[Brezel-bed kentañ|ar brezel 14]] e tigreskas ar boblañs e kêr e-pad ur pennad. Goude 1944 e kresk ar boblañs a-nevez. ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 297 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 3,60% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29689&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 82 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29103&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[19 a viz Even]] [[1940]] e tegouezh al lu [[Alamagn|alaman]] e Landerne; difennet eo kêr gant 150 [[Morlu|martolod]] [[gall]] ha 40 soudard eus an Droadegiezh Drevadennel. Goude teir euriad emgann e teu an [[Alamagn|Alamaned]] tre e kêr. Tri milour gall a zo lazhet, gant al Letanant-Lestr Jean Moreau, penn an difenn, en o mesk<ref>{{fr}}[http://www.letelegramme.com/ig/dossiers/commemoration_18_juin/juin-1940-la-population-de-landerneau-evacuee-16-06-2010-957100.php ''Le Télégramme''], 16 a viz Even 2010</ref>. * D'an [[23 a viz Gouere]] [[1942]] e kouezhas un nijerez [[Westland Whirlwind (nijerez)|Whirlwind]] marilhet P7060 ha kodet HE-? eus ar ''263th Squadron'' eus ar [[Royal Air Force|Royal Air Force Volunteer Reserve]] e Landerne; lazhet e voe he levier<ref>{{en}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas nav milour<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29103&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== * Mervel a reas eizh milour eus ar gumun<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=29103&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===Un nebeud darvoudoù o deus merket istor Landerne=== *[[1336]] : Diazezadur an ospital, a voe dilec'hiet da straed an harluidi e 1660 *[[1510]] : [[Pont Roc'han]] adsavet *[[1604]] : Savidigezh porched [[iliz Sant-Houarzhon]] *[[1607]] : Savidigezh tour [[iliz Sant-Tomaz]] *[[1664]] : Savidigezh ti Leurgêr ar Marc'had lesanvet bremañ "Ti an Dugez Anna", gwechall [[ti ar Sechenaliezh]] *[[1701]] : Savidigezh [[kouent an Ursuladezed]], a voe implijet goude-se evel ospital, toull-bac'h, [[kazarn]], ha bremañ lise (Lise an Elorn bremañ) *[[1728]] : [[1788]] Adsavidigezh ar c'haeoù *[[1828]] : Ar Ganol *[[1860]] : Dibenn adsavidigezh iliz sant-Houarzhon, a oa a-raok e plas ar C'hredit Labour-Douar e-kichen ar Family. Dalc'het e voe ar porched (eus an [[Azginivelezh]]) hag an tour. == Monumantoù ha traoù heverk == {| |- valign="top" | *An Ospital, diazezet e 1336 *Maner la Petite-Palud, XV{{vet}}, XIXvet}} *Kouent ar Gordennerien, XVII{{vet}} *Kouent hag iliz an Ursulinezed, 1715, XVII{{vet}} *Chapel an Ursulinezed *Chapel Sant-Sebastian *Iliz Sant-Houardon, XVI{{vet}}, XVII{{vet}} | *Prioldi Sant-Tomaz, XVI{{vet}} *Iliz Sant-Tomaz a Gantorberi, XVI{{vet}}, XVII{{vet}} *Chapel ar Gapusined, XVII{{vet}} *Iliz Beuzit-Konogan , 1591, XVII{{vet}} *Kastell Kerlezerien *Garnell Sant-Tomaz, XVII{{vet}} *Ti Gillard, 1639 | *Ti an Dugez Anna, 1664 *Ti Dutoya, 1667 *Ti Itron-Varia Rumengol, 1668 *Maner Keranden, XVII{{vet}}, 1823, 1904 *Maner Kerlaran, XIX{{vet}} |} [[Pont]] Landerne, savet war an [[Elorn]], a reer anv anezhañ en ur skrid eus [[1336]]. E [[1510]] e oa bet adsavet gant mein gant [[Yann II a Roc'han]]. Abaoe e reer '''pont Roc'han''' anezhañ. Da gentañ e oa war ar pont ur vilin, ur gored, ur chapel, un ti-gward hag ur prizon. En {{XVIIvet kantved}} e voe savet tiez-annez warnañ. {| |[[Skeudenn:Pont de rohan 20060523-002.jpg|250px|thumb|''Pont Roc'han'' e Landerne]] |} * Monumant ar re varv, luc'hskeudennoù<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=29689 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://web.archive.org/web/20210425080327/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/29689 Memorial Genweb]</ref>. D’an [[29 a viz Du]] [[1918]] e voe divizet a-unvouezh d'e sevel gant ar c’huzul-kêr. Dioueliet e voe d’an [[13 a viz Du]] [[1921]]. Nevesaet e voe e golonennoù e [[2008]]<ref>{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/17171/landerneau-cimetierecommunal Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 == <div class="center"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:700 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:16000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:1793 bar:1800 bar:1806 bar:1821 bar:1831 bar:1836 text:1836 bar:1841 bar:1846 bar:1851 bar:1856 bar:1861 text:1861 bar:1866 bar:1872 bar:1876 bar:1881 bar:1886 text:1886 bar:1891 bar:1896 bar:1901 bar:1906 bar:1911 text:1911 bar:1921 bar:1926 bar:1931 bar:1936 bar:1946 text:1946 bar:1954 bar:1962 bar:1968 bar:1975 text:1975 bar:1982 bar:1990 bar:1999 text:1999 bar:2006 bar:2012 bar:2013 text:2013 PlotData= color:barra width:14 align:left bar:1793 from:0 till: 4012 bar:1800 from:0 till: 3669 bar:1806 from:0 till: 3896 bar:1821 from:0 till: 4317 bar:1831 from:0 till: 4933 bar:1836 from:0 till: 4963 bar:1841 from:0 till: 4906 bar:1846 from:0 till: 4934 bar:1851 from:0 till: 5113 bar:1856 from:0 till: 6518 bar:1861 from:0 till: 6959 bar:1866 from:0 till: 7853 bar:1872 from:0 till: 7717 bar:1876 from:0 till: 8195 bar:1881 from:0 till: 9078 bar:1886 from:0 till: 8927 bar:1891 from:0 till: 8497 bar:1896 from:0 till: 8038 bar:1901 from:0 till: 7080 bar:1906 from:0 till: 7737 bar:1911 from:0 till: 8252 bar:1921 from:0 till: 7735 bar:1926 from:0 till: 7424 bar:1931 from:0 till: 8004 bar:1936 from:0 till: 8855 bar:1946 from:0 till: 10975 bar:1954 from:0 till: 10950 bar:1962 from:0 till: 11834 bar:1968 from:0 till: 12781 bar:1975 from:0 till: 14541 bar:1982 from:0 till: 14482 bar:1990 from:0 till: 14269 bar:1999 from:0 till: 14274 bar:2006 from:0 till: 14927 bar:2012 from:0 till: 15265 bar:2013 from:0 till: 15443 </timeline> </div> <ref>{{fr}}Cassini hag [[EBSSA]]</ref> == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'an 22 a viz Kerzu 2004 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 28 a viz Genver 2005 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 2. ===Deskadurezh=== * Daou hentad divyezhek [[Div Yezh]] (168 skoliad e 2010), un hentad divyezhek zo er skolaj hag el lise publik (226 en holl e 2011) * Staliet eo [[Diwan|Diwan Breizh]] e Landerne. * Ur skol [[Diwan]] (47 skoliad e 2011). * Ur skol brevez divyezhek [[Dihun]] a zo (80 skoliad e 2011). * E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 284 skoliad (18,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm ''Kelenn'']</ref>. ===Buhez foran=== * An ti stummañ dibaouez [[Stumdi]] zo lec'hiet e Landerne. * Radio [[Arvorig FM]] a skign adalek Landerne. * Divyezhek eo an holl banelloù e kreiz-kêr. * Divyezhek eo ti-gar Landerne. * Bep bloaz e vez Gouel [[Kann al Loar]] e Landerne gant ur plas a-bouez roet d'ar brezhoneg: kenstrivadegoù lazoù-kanañ [[Kanomp Breizh]], pezhioù c'hoari, kenstrivadegoù istorioù berr a vez kinniget bep bloaz. == Tud == ===Tud ganet eno=== * 1712 ː Guillaume Mazeas; lennegour (Landerne, 1712 - Gwened, 1776) * 1713 ː Jean Mazeas; matematikour (Landerne, 1713 - Paris, 1801) * 1726 ː Yves Querboeuf; Istorour ha lennegour (Landerne ,1726 - Brunswick, 1799) * 1753 ː Louis-Julien Roujoux; baron Landerne; prefed ha barzh (Landerne, 1753 - Brest, 1919) * 1756 ː Yves Le Coat, baron Sant-Haouen; eil-amiral; ijiner arouezioù ar pellskiver (Landerne, 1756 - calais, 1826); * 1779 ː Prudence-Guillaume Roujoux; baron Landerne; refed, istorour (Landerne, 1779 - Paris, 1836) *[[1902]] : [[Remont Jestin]], skrivagner brezhonek *[[1926]] : [[Édouard Leclerc]], kenwerzhour *[[1981]] : [[Kristof ar Menn]] (Krismenn), kaner *[[1988]] : [[Romain Thomas]], melldroader ===Tud marvet eno=== * [[1791]] : [[Glaoda Mari al Lae]], skrivagner brezhonek *1816 ː Augustin Coeuret de Secqueville; eil-amiral enep an dispac'h gall (Oison, 1749- Landerne, 1816) *1825 ː Jean-Marie Jumel; jeneral an impalaeriezh kentañ (Lyon, 1772 - Landerne, 1825) * [[1931]] : [[Louis Harel de la Noë]], ijinour, saver hentoù-houarn * [[1946]] : [[Joseph Ollivier]], keltiegour ha gouizieg * [[2000]] : [[Jean Malléjac]], marc'hhouarner ===Gweladennerien brudet=== * [[1373]] : [[Beltram Gwesklin|ar Gwesklin]] * [[1505]] : [[Anna Vreizh]] * [[1681]] : [[Vauban]] * [[1777]] : [[Jozef II]] impalaer Aostria, breur [[Marie-Antoinette Bro-C'hall|Marie-Antoinette]] * [[1796]] : [[Lazare Hoche]] * [[1834]] : [[Victor Hugo]] * [[1858]] : [[Napoleon III]] hag e wreg === Ardamezeg ar familhoù === {| |- |[[Restr:Le Barzic.gif|60px]] | :;Le Barzic :Aotrounez Kerbiat e Sant Houardon :''En glazur e gebrenn en argant heuliet gant teir brizhenn ginerminig ivez en argant.'' |- |[[Restr:Olivier-.gif|60px]] | :;Olivier <ref>''Julien'', noter ar roue e 1668.</ref> :Aotrouniezhoù dianav :''En glazur e wezenn en argant heuliet gant teir c'hreskenn en aour.'' |} == Buhez Etrebroadel == ;Gevelliñ *{{Alamagn}} : [[Hünfeld]] (1968) *{{Kembre}} : [[Caernarfon]] (1992) ;Emglev mignoniezh *{{Japan}} : [[Imadate]] (1992) ;Kevelerezh *{{Burkina Faso}} : [[Bam (Kougoussi)|Bam]] (1977) *{{Roumania}} : [[Mioveni]] (1989) *Landerne he deus resevet Plakenn Enor Europa [[Kuzul Europa]] e 2001. ==Monumant== *''Hêrezh'' , ar monumant savet gant Tomaz Godin d'an ''[[ñ]]'' : <ref>{{fr}}[https://www.letelegramme.fr/finistere/landerneau-29800/herez-la-sculpture-qui-fait-parler-dans-landerneau-6466206.php ''Le Télégramme'']</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.ouest-france.fr/bretagne/landerneau-29800/henezh-representant-le-n-a-ete-installe-au-bord-de-lelorn-a-landerneau-2cc9e096-734d-11ee-a00f-d55111ba52f2 ''Ouest-France'']</ref>. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Landerneau}} * [https://www.landerneau.bzh/ Lec'hienn ofisiel kêr] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075657/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29103 Landerne war lec'hienn Geobreizh] == Levrlennadur == * {{fr}}Hervé Abalain : ''Les noms de lieux bretons''. Les Universels Gisserot. 2000 * {{fr}}Daniel Delattre : ''Le Finistère. Les 283 communes''. 2004 * {{fr}}Embannadurioù Flohic : ''Le Patrimoine des communes du Finistère''. 1998 * {{fr}}Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Finistère''. 2001 * {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. Chasse-Marée. ArMen. 1990 * {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Daveoù ha notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Landerne]] [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Emsavadeg ar Bonedoù ruz]] [[Rummad:Pennlec'hioù distrigoù Breizh]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] o6a462suzsz3byl0cn8lusx7l7lnqfg 0 12056 2193456 2192452 2026-06-19T23:33:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193456 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lanniliz | anvOfisiel = ''Lannilis'' | skeudenn = Chateau de Kerouartz.jpg | alc'hwez = Kastell Kerouarz. | ardamezioù = Blason ville fr Lannilis.svg | bro = [[Bro-Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Plabenneg hag an Aberioù|KK Plabenneg hag an Aberioù]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lanniliz|Lanniliz]] <small>(betek 2015)</small> </br> [[Kanton Plabenneg|Plabenneg]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29117 | cp = 29870 | maer = Jean-François Tréguer | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -4.52151 | ledred = 48.5693709 | uk = | ubi = 0 | ubr = 58 | gorread = 23.52 | lec'hienn web = [https://lannilis.bzh/ Ti-kêr] }} '''Lanniliz''' (distaget {{IPA|[lãˈniː.lis]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. [[kanton Lanniliz|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == War aod [[Mor Breizh]] emañ Lanniliz, etre daou [[aber]]: an [[Aber Benniged]] er mervent hag an [[Aber-Ac'h]] er biz. == Anv == * Bernard Tanguy (1990) :  '''Lanna ecclesie''', v. 1330; '''Lanna''', 1335; '''eccl. de Plebedenarii alias de Lanna ecclesie''', 1344; '''Ploudiner Lannilis''', 1371; '''Plebedyner hodie Lannilis''', 1374; '''Lannylis''', 1467<ref>Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses du Finistère''. ArMen-Chasse-Marée. 1991.</ref> * Erwan Vallerie (1995) : '''Lanna ecclesie''', c. 1330; '''Ploudiner Lannilis''', 1371; '''Plebedyner hodie Lannilis''', 1374; '''Lanylis''', 1516; '''Len-ilis''', 1630<ref>Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> == Ardamezioù == ''En glazur, e deir vailhenn en aour'' == Istor == ===[[Dispac'h Gall]]=== * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Joseph Le Duc e anv, ha daou gure, Jacques-Marie Floc'h hag Yves Bergot<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 41</ref>. ==={{XXvet kantved}}=== ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 132 waz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 3,66% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16749&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ====[[Eil brezel-bed]]==== * Mervel a reas 42 zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16749&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * Un nijerez alaman [[Junkers Ju 88]] A-1 (Marilhet WNr 7140) a gouezhas e Kerouarz d'an [[11 Du|11 a viz Du]] [[1940]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe Finistère]</ref>. * Un nijerez [[Messerschmitt Bf 109|Me 109]] E-7 (marilhet WNr 6507 ) « 1 gwenn » eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') a gouezhas er gumun d'ar [[24 Gouhere|24 a viz Gouhere]] [[1941]], mervel ar reas an nijour, douaret eo e [[Plouzeniel]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_luftwaffe_finistere.html Pertes Luftwaffe Finistère]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas eizh milour eus ar gumun er [[Viêtnam]]<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=16749&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[29 a viz Here]] [[1960]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6354740 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * [[Maner Kerouarz]] * Maner Kerbabu * Maner Kerdrel * Maner ar Roual * Maner Kerozven * Maner ar Bergod === Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ ! Bro ! Niver a soudarded |- |[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]] |7 ([[Royal Air Force|Aerlu]]) |- |'''Hollad''' |'''7''' |} Karrnijourion e oant holl. Marvet int e 1941, e-pad an [[Eil Brezel-bed]]<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_reports.aspx?cemetery=2086420&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. Pevar anezhe a varvas d'ar [[15 a viz C'hwevrer]] [[1941]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Bristol Beaufort|Beaufort]]'' marilhet ''W6493'' ha kodet ''MW-G'') e kumun [[Sant-Pabu]], an tri all a voe lazhet d'ar [[1añ a viz Ebrel]] [[1941]] pa gouezhas o c'harr-nij (''[[Handley Page Hampden|Hampden]]'' marilhet '' X3129'' ha kodet ''KX-?'') e kumun [[ar Vourc'h-Wenn]]<ref>[http://www.absa3945.asso.fr/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.htm Pertes R.A.F Finistère]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=6000 |passo1=1000 |passo2=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=3612 |p2=3556 |p3=3686 |p4=3939 |p5=4272 |p6=4473 |p7=4948 |p8=5349 |p9=5378 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Brezhoneg == === Ar Brezoneg er Skol === * 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol]] (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol<ref>[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936 </ref>. === Ya d'ar brezhoneg === * D’ar 27 a viz Mezheven [[2008 e Breizh|2008]] e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun da dizhout al live 1. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1995]], er skolioù publik ha prevez. * E distro-skol 2025 e oa enskrivet 178 skoliad er c'hlasoù divyezhek (29,1 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).<ref>https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm</ref> == Tud == ===Tud bet ganet eno=== *[[Glaoda Mari al Lae]] (1745-1791). *[[Augustin Morvan]] (1819-1897), medisin ha politiker. *[[Goulven Mazéas]], stourmer kevredelour [[breizh]]at (d'ar [[15 a viz Meurzh]] [[1895]]). ===Tud hag o deus bevet eno=== *[[Mona Ozouf]] (ganet [[Yann Sohier|Sohier]]), a dremenas un darn eus he bugaleaj eno. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Audren-Kerdrel.jpg|80px]] |'''Audren''', Aotrounez Kerdrel ha Kervelegan |''En gul, e dri tour goloet en aour, mogeriet en sabel'' |- |[[Restr:De Bellingant de Kerpabu.gif|80px]] |'''de Bellingant''' Aotrounez Kerbabu |''En argant e deir fempdiliaouenn en gul'' |- |[[Restr:Keraldanet-d.jpg|80px]] |'''de Keraldanet''' Aotrounez Keraldaned ha Raskol |''En gul e gab dentek en aour a femp pezh'' |- |[[Restr:Nail de Mescaradec.gif|80px]] |'''Nail''' Aotrounez Mezkaradeg |''En aour e gebrenn en sabel karget gant teir rozenn en argant'' |}<ref>Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> == Gevelliñ == *[[Lapoutroie]] ([[Roen-Uhel]]) == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Lannilis}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160308075802/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29117 Lanniliz war lec'hienn Geobreizh] * [https://web.archive.org/web/20080514112801/http://www.abers-tourisme.com/ Ti an Douristed] == Levrlennadur == == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] [[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]] gtlgvi1jbz3atiycw9aebvl9z345csr 0 12093 2193464 2111373 2026-06-20T03:30:12Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193464 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lokmelar | anvOfisiel = ''Locmélar'' | skeudenn = Locmélar_(29)_Mairie.JPG | alc'hwez = Ar mardi. | ardamezioù = Blason ville fr Locmélar (29).svg | bro = {{Bro-Leon}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Montroulez|Montroulez]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio|KK Bro Landivizio]] | bro velestradurel = [[Bro Montroulez]] | kanton = [[Kanton Sizun|Sizun]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Landivizio|Landivizio]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29131 | cp = 29400 | maer = Bruno Cadiou | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 15.55 | hedred = -4.07 | ledred = 48.45 | uk = | ubi = 47 | ubr = 191 | lec'hienn web = [http://mairie-locmelar.fr/ Ti-kêr] }} '''Lokmelar''' (distaget {{IPA|[loɡˈmeː.lar]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Landivizio]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. == Douaroniezh == == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Locmélar (29).svg|110px]] |width="15px"| |''Rannet etre gul e droad en aour hag aour e bav en gul ; e gab en erminig karget gant un dluzhenn en glazur.''<ref>Aozet gant [[Fons de Kort]] ; Kuzul ar Gumun : [[27 a viz Du]] [[1985]].</ref> |- |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar c'hure, Pouliquen e anv<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45.</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 53 gwaz ag ar gumun, eleze 5,42% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20070&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas daou zen ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20070&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Lazhet e voe daou vilour eus ar gumun<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=20070&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Locmélar.jpg </gallery> * An iliz katolik, {{XVIvet kantved}}. * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=20070 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210522082648/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/20070 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=500 |passo1=100 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=470 |p2=445 |p3=356 |p4=349 |p5=455 |p6=469 |p7=426 |p8=444 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Locmélar}} * [https://locmelar.bzh/ Lec'hienn ofisiel] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080453/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29131 Lokmelar war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] 72envetzyr6m3esh3r5v78smh9phvt0 0 16643 2193416 2192440 2026-06-19T20:09:12Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193416 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Koadaskorn | anvOfisiel = ''Coatascorn'' | skeudenn = Eglise Saint-Maudez de Coatascorn1.jpg | alc'hwez = An iliz katolik. | ardamezioù = | bro = [[Bro-Dreger]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Lannuon|Lannuon]] | etrekumuniezh = [[Lannuon-Treger Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Treger-Goueloù]] | kanton = [[Kanton ar Roc'h-Derrien|ar Roc'h-Derrien]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Bear|Bear]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22140 | maer = Éric Le Creurer | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 8.05 | hedred = -3.24916666667 | ledred = 48.6747222222 | uk = 90 | ubi = 28 | ubr = 101 | lec'hienn web = }} {{Commonscat|Coatascorn}} '''Koadaskorn''' (distaget {{IPA|[kwaˈdaskɔrn]}}) a zo ur gumun eus [[Bro-Dreger]] e [[kanton Bear]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]], e hanternoz [[Breizh]]. == Douaroniezh == Koadaskorn en em gav etre ar [[Yeodi]], er reter ([[Runan]], [[Brelidi]]), hag gwazh Poulloger, er c'huzh-heol ([[Prad]]). *Kumunioù stok ouzh Koadaskorn : [[Prad]], [[Runan]], [[Brelidi]] ha [[Bear]] (Trezelan). == Anv == * Bernard Tanguy ː '''Coetascorn''''', war dro 1330;'' '''Coatascorn''''', fin XIV^vet kvt;'' '''Quoitascorn''''', 1429;'' '''Coetscorn''''', 1439;'' '''Quatascorn''''', 1486;'' '''Coatascorn''''', 1505; e brezhoneg :'' Koadaskorn. * Erwan Vallerie ː '''Coetscorn''', 1439; '''Coetenstourin''', 1457; '''Coetanscorn''' ?, 1459; '''Quoetfascon''', 1516 '''Gerdarzh''' ː An displegadenn, war varteze, n'eo ket aet da benn betek-henn. == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 35 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,19 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=41125 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe daou anezhe e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: ur soudard eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]] e [[Maissin]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6983645 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag e [[Emgann Rossignol|Rossignol]], ur soudard eus ar [[1añ Rujumant Troadegiezh Trevadennel]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6310869 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] ez eas ur c’hanolier eus an [[50vet Rujumant Kanolierezh (lu gall)|50vet Rujumant Kanolierezh]] diwar wel e [[Boezinge|Pilkem]] e [[Flandrez]] [[Belgia]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6256886 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * D'ar [[5 a viz Genver]] [[1944]] e kouezhas un nijerez [[Focke-Wulf Fw 190]] A-6 eus an [[aerlu]] [[alaman]] (''[[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]]'') e Koadaskorn; he nijour a varvas, douaret e voe e [[Plouzeniel]]<ref>{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_luftwaffe_cotes_arm.html Pertes Luftwaffe]</ref>. * Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Sant-Vaodez''. * Monumant ar re varv e kloz an iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=41125 Memorial Genweb]</ref>. * Taolenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113385 Memorial Genweb]</ref>. == Brezhoneg == * D’ar 7 a viz Gouere 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * E 2009 e oa bet roet al live 1 d'ar gumun. Sinet e oa bet ar garta Ya d'ar brezhoneg da dizhout al live 2. * Brezhoneg a vez komzet en ostaleri ar bourk, hag a vo keit ma vo dalc'het gant ur vrezhonegerez^{''(N'eo ket gwall holloueziadurel kement-mañ)''}. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografiezh |-style="background: #ddffdd" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2012]] !! [[2013]] |- | align=center| 231 || align=center| 281 || align=center| 244 || align=center| 211 || align=center| 209|| align=center| 226|| align=center| 249||align=center| 249||align=center| 245 |- | colspan=8 align=center| <small>Abaoe [[1962]] : [[Poblañs hep kontoù doubl]] |} {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=300 |passo1=50 |passo2=10 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=231 |p2=281 |p3=244 |p4=211 |p5=209 |p6=226 |p7=249 |p8=249 |p9=245 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Levrlennadur == * {{fr}}Regis de Saint-Jouan : ''Dictionnaire des communes du département des Côtes d'Armor. Éléments d'histoire et d'archéologie''. Conseil Général des Côtes d'Armor. 1990 * {{fr}}Bernard Tanguy : ''Dictionnaire des noms de communes, trèves et paroisses des Côtes d'Armor. Origine et signification''. ArMen - Le Chasse-Marée. 1992 * {{fr}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995 == Liammoù diavaez == *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080549/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22041 Koadaskorn war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Treger]] [[Rummad:Nijerezioù alaman aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] fxe7aicgero5jdyustneheffi96z4sy 0 16667 2193426 2134256 2026-06-19T20:45:01Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193426 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Korle | anvOfisiel = ''Corlay'' | skeudenn = Corlay (22) Mairie.JPG | alc'hwez = Ar maerdi. | ardamezioù = COA fr Corlay.svg | bro = [[Bro-Gernev]] | departamant = [[Aodoù-an-Arvor]] | arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]] | etrekumuniezh = [[Loudieg Kumuniezh - Kreiz Breizh]] | bro velestradurel = [[Bro Kreiz-Breizh]] | kanton = [[Kanton Korle|Korle]] <small>(betek 2015)</small><br />[[Kanton Mur|Mur]] <small>(abaoe 2015)</small> | cp = 22320 | maer = Olivier Allain | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | hedred = -2.935277778 | ledred = 48.218055556 | gorread = 13.8 | uk = 220 | ubi = 157 | ubr = 257 | lec'hienn web = }} '''Korle''' (distaget {{IPA|[ˈkɔr.lə]}}) a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] eus kreiz [[Breizh]], e reter [[Bro-Gernev]], e departamant [[Aodoù-an-Arvor]]. [[Kanton Korle|Penn kanton]] e oa betek 2015. == Douaroniezh == == Anv == == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:COA fr Corlay.svg|110px]] | width="15px" | |''En gul e leon en aour e benn ouzh kleiz, heuliet ouzh kab a-gleiz gant ur steredenn en argant.''<ref>Tiegezh Korle, [[1293]].</ref> |- |} == Istor == === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 47 gwaz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 6,18 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref name="memorialgenweb.org">{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=22047&dpt=22&idsource=4547&table=bp&maxligne=112 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]</ref>; lazhet e voe tri soudard eus ar gumun e [[Belgia]] d’an [[22 a viz Eost]] [[1914]], e penn- kentañ ar brezel: e [[Maissin]], unan eus an [[19vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|19vet Rujumant Troadegiezh]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6132886 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref> hag e [[Falisolle]], daou eus ar [[47vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|47vet Rujumant Troadegiezh]] <ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6999194 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6999468 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>; d’an [[22 a viz Ebrel]] [[1915]] ez eas ur soudard eus ar [[74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel (lu gall)|74vet Rujumant Troadegiezh Tiriadel]] diwar wel e [[Boezinge]] e [[Flandrez]] [[Belgia]]<ref>{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6696602 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas nav den eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref name="memorialgenweb.org"/>. * Harzet e voe ar Rezistant Alfred Millet er gumun gant an [[Sicherheitsdienst|SD]] d’ar [[7 a viz Gouhere]] [[1944]] ha lazhet e voe gante d’ar [[24 a viz Gouhere]] e [[Lanhervoed]]<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5482755 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Corlay (22) Château 04.JPG|Ar c'hastell. Église Saint-Sauveur de Corlay 01.JPG|An iliz katolik. </gallery> * Kastell Korle. * Iliz katolik ''ar Salver''. * Monumant ar re varv, luc’hskeudenn ha kartennoù-post<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=4547 Memorial Genweb]</ref>. * Plakenn e koun ar Rezistant Alfred Millet, harzet er gumun, luc’hskeudenn<ref>{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=80398 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom:2px solid #999; background: #f3fff3" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Demografiezh |-style="background: #ddffdd" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] !! [[2012]] |- | align=center| 1026 || align=center| 1088 || align=center| 1133 || align=center| 1071 || align=center| 1044|| align=center| 978|| align=center| 1048||align=center| 994 |- | colspan=8 align=center| <small>Abaoe [[1962]] : [[Poblañs hep kontoù doubl]] |} {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1500 |passo1=500 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=1026 |p2=1088 |p3=1133 |p4=1071 |p5=1044 |p6=978 |p7=1048 |p8=994 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Daniel de Kergomar.gif|80px]] |'''Daniel''' <ref>'''Yves Daniel''', allouez Korle e 1705</ref> Aotrounez Kergomar ha Beaupré |''En gul e lammell en aour, heuliet ouzh kab hag ouzh beg gant ur bezantenn ivez en aour'' |- | | | |} == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Corlay}} * {{br}}[https://web.archive.org/web/20160306074512/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=22047 Korle war lec'hienn Geobreizh] * {{fr}}[http://www.cideral.com/index.adml?r=626 Pajenn Korle war lec'hienn an etrekumuniezh] * {{fr}}[http://www.paysdecorlay.com/corlay Lec'hienn ofisiel gozh Bro Gorle (ne vez ket nevesaet ken)] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20090130063049/http://www.centrebretagne.info/galerie/Corlay/ fotoioù eus Korle] * {{fr}}[https://web.archive.org/web/20091017034037/http://www.centrebretagne.info/corlay Videoioù eus Korle] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] hmi27hb94fb20sg517os1cga1sdzuuj 0 17254 2193472 2187078 2026-06-20T07:45:09Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193472 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Patrom:Infobox bro |anv ofisiel = Estados Unidos Mexicanos |anv klok bzg = Stadoù-Unanet Mec'hiko |anv boutin bzg = Mec'hiko |skeudenn banniel = Flag_of_Mexico.svg |skeudenn skoed-ardamez = Coat_of_arms_of_Mexico.svg |doare arouez = Skoed-ardamez |skeudenn_kartenn = Mexico location.svg |ger-stur broadel = |kan broadel = ''[[Himno Nacional Mexicano]]'' |yezhoù ofisiel = Spagnoleg (''[[de facto]]'')¹ |strolladoù etnek = |kêr-benn = [[Kêr-Vec'hiko]] |Led-d=19 |Led-m=03 |Led-NS=N |Hed-d=99 |Hed-m=22 |Hed-RK=W |kêr vrasañ = [[Kêr-Vec'hiko]] |doare gouarnamant = [[Republik kevredadel]] [[Sistem prezidantel|prezidantel]] |titl penn ar vro1 = [[Prezidanted Mec'hiko|Prezidant]] |anv penn ar vro1 = [[Claudia Sheinbaum]] |gorread = 1 964 375 |renk_gorread = 15{{vet}} |dregantad doureier = 2,5 |istimadur_poblañs = 125 959 205 |istimadur_poblañs_renk = 11{{vet}} |istimadur_poblañs_bloaz = 2018 |niveradeg_poblañs = 112 336 538 |niveradeg_poblañs_bloaz = 2010 |stankter_ar_boblañs = 64,12 |renk_stankter_ar_boblañs = 142{{vet}} |PDK_PGP = $2 498 202 milion |PDK_PGP_renk = 12{{vet}} |PDK_PGP_bloaz = 2018 |PDK_PGP_keidenn = $20 028 |PDK_PGP_renk_keidenn = 63{{-de}} |doare_riegezh = [[Brezel dizalc'hded Mec'hiko|Dizalc'hded]] |elfenn_war_ar_riegezh = diwar [[Spagn]] |darvoud_heverk1 = Disklêriet |deiziad_heverk1 = [[16 Gwengolo]] [[1810]] |darvoud_heverk2 = Anavezet |deiziad_heverk2 = [[27 Gwengolo]] [[1821]] |FDD = {{profit}}0,774 |FDD_renk = 74{{vet}} |FDD_bloaz = 2018 |FDD_rummad = <span style="color:#009900;">uhel</span> |moneiz = [[Peso mec'hikan|Peso]] |kod moneiz = MXN |gwerzhid-eur = |utc_offset = -8 da -6 |gwerzhid-eur_eur_hañv = |eur_hañv_notenn = |utc_offset_eur_hañv = |Kod pellgomz = 52 |Kod kenrouedad = .mx |notennoù = ¹ Gwelet notenn e traoñ ar bajenn:<ref name="ofc_lang">N'eus yezh ofisiel ebet meneget er vonreizh. Gant Lezenn Veur ar Gwirioù Yezh evit an henbobloù eo degemeret an holl yezhoù amerindian e-lec'h ma vezont kaozeet, koulz hag ar spagnoleg. Lakaet int da "yezh vroadel" gant "kendalvoudegezh" gant ar spagnoleg en tachennoù ma reer ganto. </ref> }} '''Mec'hiko'''<ref>''Meksik'' e [[Geriadur Hemon-Huon]] e 1974 ha 1978, ''Mec'hiko'' e 2005.</ref> (e [[spagnoleg]] ''Estados Unidos Mexicanos'', « Stadoù-Unanet Mec'hikan », pe ''México'') a zo ur [[riez]] eus [[Norzhamerika]], er su da [[Stadoù-Unanet Amerika]] (dispartiet eo diouto gant ar [[Rio Grande (Norzhamerika)|Río Grande]], ''Río Bravo'' evit ar Vec'hikaned) ha bevennet er su gant [[Guatemala]] ha [[Belize]]. '''Stadoù-Unanet Mec'hikan''' eo anv ofisiel ar vro. Gant ouzhpenn 100 milion a annezidi, hag 20 milion anezho er [[kêrbenn|gêrbenn]] [[Kêr-Vec'hiko|Mec'hiko]], eo Mec'hiko an hini bobletañ eus an holl vroioù spagnoleger. An trede bro eus Amerika latin eo e-keñver ar vent, war-lerc'h [[Brazil]] hag [[Arc'hantina]], hag an eil e-keñver ar [[poblañs|boblañs]]. Abaoe [[2002]] emañ gant kentañ [[Produadur diabarzh gros|PDG]] Amerika latin dirak Brazil. == Anvadur == [[Restr:CodexMendoza01.jpg|thumb|Ur bajenn eus [[Codex Mendoza]], warni arouez Mec'hiko e-kreiz an '''Anáhuac'']] Un unvez politikel eo Mec'hiko, ganet e penn-kentañ an {{XIXvet}} kantved. A-raok an dizalc'hded e veze graet ''America mexicana'' (Amerika vec'hikan) eus ar vro da zont. Da goulz [[Kendalc'h]] [[Chilpancingo]] ([[1813]]) e voe kinniget gant deputeed zo ober gant ''Anahuac'' evit henvel ar vro, Anahuac o vezañ ar ger a veze implijet gant ar Vec'hikaned evit ober anv eus an tachennadoù a oant mestr warno (''Cem Anahuac Tenochca Tlalpan'' = ar Bed, douar Tenochca). A-benn ar fin e voe bet divizet e vefe ''México'', Mec'hiko, anv ar vroad nevez. === Orin an anv Mec'hiko === Martezeadennoù a bep seurt a zo diwar-benn ster ar ger ''México''. Un dra a zo sur : ur ger a orin [[nahouatleg|nahouatlek]] eo, hag an Hen-Vec'hikaned a rae gantañ evit ober anv eus kêrbenn o Stad. Ar vartezeadenn a zegemerer peurliesañ a zispleg emañ orin anv ar vro er gerioù ''metztli'' = loar, ''xictli'' = [[begel]] pe [[kreiz]], ha ''-co'' = lostger a verk al lec’h. Hervezi e talvezfe ''México'' kement ha ''lec’h kreiz al loar'', pe ent resisoc’h, lenn al loar, unan eus an [[anv]]ioù a vez implijet gant ar Vec'hikaned evit merkañ [[lenn Texcoco]]. Al [[lec'hanvadurezh]] nahouatlek a yae pelloc'h eget deskrivañ. Karget e oa a sterioù kevrinek, anavezet gant un nebeud diskibled hepken, evel ma skriv [[Bernardino de Sahagún]] en e ''Historia de las cosas de la Nueva España''. Er ster rinek-se, e talvez an anv roet da Vec'hiko kement ha ''Kreiz ar Bed'', hag e meur a [[dornskrid|zornskrid]] eo taolennet kêr Vec'hiko evel al lec’h ma grog an holl [[dourredenn]]où a dreuz an ''Anáhuac'' (ar bed, an [[douar]] gronnet gant an [[dour]]eier). eg), un anv roet d’o doue gwarezer ''[[Huitzilopochtli]]'', an evn-kelienenn kleiz. E se e vefe Mec'hiko al ''lec'h m'emañ Huitzilopochtli o chom''. Huitzilopochtli, hervez mojennoù ar Vec'hikaned, en defe tennet ar meuriad-se eus [[Aztlán]] (ul lec’h mojennel anezhañ, lec'hiet gant darn e [[Nayarit]] pe e [[Mec'hiko-Nevez]]) evit e gas d'un douar grataet. Evit mont di en deus ranket ar meuriad beajiñ e-pad daou-c'hant vloaz. Ur wech degouezhet gant [[enez]]ennig Mexihco war lenn Texcoco, e oa bet roet ur sin gant o doue hag o [[beleg]] meur, e anv Ténoch. Pa gejas ar [[Spagn]]oled gant ar bobl-se ha pa ziskrivjont o [[yezh]], o doa graet evel-just en ur heuliañ reolennoù spagnoleg ar mare-hont. Gant ar yezh nahouatlek ez eus ur [[soniad]] /'''∫'''/ (evel '' '''ch'''as '') ha taolennet e oa bet ar soniad-se gant al [[lizherenn]] ''x'' e spagnoleg. Daoust d’an distagadur bezañ kemmet e oa bet miret an x e Mexico evit abegoù etimologel hag istorel, evel ma oa bet graet evit anvioù all, lec'hiennoù pe traezoù, a orin mezoamerikan. Aozerien zo (e Spagn dreist-holl) a skriv anv ar vro hag ar gêrbenn evel-henn : ''Méjico''. Ha pa vefe lakaet an daou stumm da reizh gant [[Real Academia Española|Akademiezh roueel ar spagnoleg]], ez ali an ensavadur-se ober gant ar stumm ''México'' hag implijout an ''x'' en holl c'herioù deveret. A-hed an istor eo bet implijet ar skrivad gant ''x'' gant an darn vrasañ eus ar spagnolegerien. == Istor == *''Pennad dre ar munud : [[Istor Mec'hiko]]''. <!--*Sellet ivez ouzh [[Teoriennoù diwar-benn pobladur kentañ Amerika]].--Pennad ebet--> == Politikerezh == <!--''Pennad dre ar munud : [[Politikerezh Mec’hiko]]''--Pennad ebet--> Ur republik kevreadel eo Mec’hiko, enni 31 Stad hag un Distrig Kevreadel. Gwarantet eo disrannadur an tri galloud ([[erounit]], [[lezennel]] ha [[lezvarnel]]) gant [[Bonreizh Mec’hiko|bonreizh 1917]]. === Ar galloud erounit === E penn ar galloud erounit emañ prezidant ar Republik. Dilennet e vez evit ur prantad 6 vloaz diouzh ar mouezhiañ hollek eeun gant un dro hepken hervez ar muiañ-niver keñverel. Ne c’hall ket bezañ dilennet en-dro. N’eus Kentañ ministr ebet. Envel ha dizornañ a ra ar vinistred, ar pennprokulor (ministr ar Justis), ar gannadourien hag ar bennkonsuled. Ma tilez e garg pe ma varv, e vez anvet ur prezidant da c’hortoz gant ar C’huntell. Gallout a ra ar prezidant kemer dekredoù war dachenn an armerzh hag an arc’hant gant ar galloudoù a vez dileuriet dezhañ gant ar C’huntell. Abaoe ar 1{{añ}} a viz Kerzu [[2006]] ez eo [[Felipe Calderón]] ([[Partido Acción Nacional|PAN]]) zo prezidant Mec’hiko goude bezañ bet 35,88 % eus ar mouezhioù en dilennadegoù d’an [[2 a viz Gouere]] [[2006]], pa oa 35,31 % evit [[Andrés Manuel López Obrador]] ([[Partido de la Revolución Democrática|PRD]]) ha 22,27 % evit [[Roberto Madrazo]] ([[Partido Revolucionario Institucional|PRI]]). D’an [[13 a viz Gouere]] e oa bet savet 359 amoug evit direizhderioù dirak LDGLK (Lez-varn Dilennel Galloud Lezvarnel ar C’hevread), 227 kinniget gant ar c'henemsav Evit Mad an Holl, 131 gant ar [[PAN]] hag 1 gant ar C’hevredad evit Mec’hiko. <br /> D’ar 6 a viz Gwengolo e oa bet douget he barnedigezh gant LDGLK, ha kadarnaet trec’h Felipe Calderón zo aet en e garg ent ofisiel d’ar 1añ a viz Kerzu 2006. Peogwir e kav skoazell e-barzh ar c’horf lezennel e vez muioc’h a c’halloudoù gant ar gouarnamant kevreadel eget gant e gevatal er Stadoù-Unanet. Gallout a ra dizornañ gouarnerien ar Stadoù dilennet diouzh ar mouezhiañ hollek en abeg d’ur fazi bras, d’ar goubrenerezh, h.a. A-hend-all e teu arc’hant an tailhoù d’ar gouarnamant kevreadel dreist-holl, hag ul lodenn vihan hepken a ro en-dro d’ar Stadoù. === Ar galloud lezennel === Rannet eo ar C’huntell e div gambr : ur [[parlamant]] hag ur [[sened]]. Abaoe 1997 e c’hoari ar C’huntell ur roll brasoc’h peogwir e oa bet tapet muioc’h a sezoù gant an eneberezh goude ma oa bet dilennet 200 depute dre ar mouezhiañ kenfeuriek. * Ar Sened : Bep 6 vloaz e vez dilennet ar senedourien. 128 senedour zo er Sened, da lavaret eo 4 senedour dre unvez kevreadel. E 2000 e oa ar Sened e dalc’h an [[Partido Revolucionario Institucional|PRI]] gant 60 sez. War e lerc’h e teue an [[Partido Acción Nacional|PAN]] gant 46 sez, hag erfin 15 sez evit [[Partido de la Revolución Democrática|PRD]]. Ar peurrest eus ar senedourien a oa dizalc’h pe a oa da gostezennoù bihanoc’h. Goude dilennadegoù miz Gouere 2006 eo bet kresket er Sened pouez ar PAN hag PRD diwar goust an PRI. Setu eo deuet PAN da vezañ kentañ nerzh politikel ar vro gant 53 senedour, war e lerc’h PRD gant 37 senedour, rampo gant an PRI. Koulskoude n’emañ ket ar muiañ-niver dreistel gant PAN er Sened. * Kambr an deputeed : Bep 3 bloaz e vez dilennet an deputeed diouzh ar mouezhiañ hollek eeun. Er Gambr ez eus 500 dileuriad. 300 pastell dilennel a anv pep a zepute ha 200 depute all a vez dilennet diouzh ar mouezhiañ kenfeuriek er vro a-bezh. Krouet e oa bet an 200 sez-se evit reiñ tu d’ar c’hostezennoù bihan da vont aesoc’h d’ar Gambr. E 2003 e oa aozet ar Gambr evel-henn : 223 sez evit an PRI, 148 evit ar PAN, 97 evit PRD. O vezañ ma n’emañ ket ar muiañ-niver er gambr gant ar PAN, ne c’hall ket lakaat lezennoù da dremen hep skoazell kostezennoù all. War-lerc’h dilennadegoù miz Gouere 2006 en deus kollet an PRI un niver bras a zeputeed e-kerz an PAN hag PRD. Deuet eo an PAN da vezañ ar c’hentañ nerzh politikel e Kambr an deputeed gant 207 sez, war e lerc’h PRD gant 160 sez ha da drede an PRI gant 119 sez hepken. Kouslkoude n’emañ ket ar muiañ-niver dreistel gant an PAN e Kambr an deputeed ha ret e vo dezhañ kaout skoazell an eneberezh evit lakaat e lezennoù da dremen. === Stadoù kevreadel === *''Sellit ouzh ar pennad : [[Stadoù Mec’hiko]]'' [[Restr:800px-Mexico map of regionsfr.png|thumb|left|upright=1.4|Stadoù Mec’hiko]] [[Restr:Flag of the EZLN.jpg|thumb|Banniel an EZLN]] [[Restr:Subcomandante Marcos.jpg|thumb|An iskomandant Marcos e [[Chiapas]]]]Mec’hiko zo enni 31 stad hag un [[distrig kevreadel]] === Chiapas hag an EZLN === <!-- ''Pennad dre ar munud : [[Emsavadeg Chiapas]]''--Pennad ebet--> E fin an XXvet kantved e tiskulias tud dibourvez [[Chiapas]] an diouer a interest gant ar galloudoù foran evit o Stad, unan eus re baourañ Mec’hiko. Klemm a raent dre ma oa ret d’un niver bras a henvroidi paeañ taosoù da berc’henned douar na oant ket eno, daoust ma oa bet prometet abaoe ar [[bloavezhioù 1920]] gant ar gouarnamant mec’hikan reiñ d’ar beizanted perc’henniezh an douaroù bet gounezet ganto abaoe meur a remziad. Mellad 27 ar vonreizh a warant d’an henvroidi ar gwir d’un ''[[ejido]]'' pe perc’henniezh stroll. Echuet e oa bet adreizh an douaroù en darn vrasañ eus ar vro, nemet e [[Chiapas]]. Gant enkadenn [[1982]] e voe lakaet un termen da gontroll an armerzh gant ar Stad hag ar prevesadurioù a voe da-heul a roas ar plas brasañ d’an embregerezhioù prevez. A-benn neuze e paouezas adreizh an douaroù da vezañ er renk a-raok. E-pad respet ar prezidant [[Carlos Salinas de Gortari]] e voe lakaet digoradur ar vro d’ar c’henwerzh etrebroadel dreist an traoù all. Da-heul al lanvad adreizhoù frankizour e oa bet modernaet an armerzh a oa serret warnañ e-unan ha gwarezour, ha lakaet e-barzh kenwerzh ar bed. Astalet e voe gant ar gouarnamant ar gwir bonreizhel evit ar c’humuniezhioù war ar maez da vezañ perc’henn war ejidoioù. Emglev frankeskemm Norzh Amerika ([[EFNA]]) lakaet da dalvezout d’ar 1{{añ}} a viz Genver [[1994]] a voe sellet outañ gant henvroidi Chiapas evel ur brouenn ouzhpenn e vezent lezet a-gostez gant ar gouarnamant kevreadel : kreiz ha norzh ar vro a ziorroe buan gant an tost ma oant da amezeg bras an norzh, tra ma chome ar su er baourentez hag en isdiorroadur. En endro-se e oa bet ganet an [[Ejercito Zapatista de Libéracion Nacional]] (EZLN, = Arme zapatour a zieubidigezh vroadel). Ul luskad peoc'hgar eo ar zapatourien ha "broudet" e voent da implijout an armoù evit gwarantiñ ar gwir d’an ejidoioù d’an henvroidi. An [[Iskomandant Marcos]], anezhañ levier al luskad zapatour, a zeuas a-benn da sachañ evezh ar gumuniezh etrebroadel war stourm pobloù Chiapas war-bouez teknologiezhioù nevez ar c’helaouiñ (internet peurgetket). E miz Eost [[2003]] e tisklêrias an EZLN e oa emren an holl dachennad zapatour e-keñver Mec'hiko. Abaoe he deus labouret an EZLN gant ar gouarnamant evit diorren ar yec’hed hag an deskadurezh e kumuniezhoù tud dibourvez Chiapas. == Douaroniezh == *''Pennad dre ar munud : [[Douaroniezh Mec'hiko]]'' == Armerzh == *''Pennad dre ar munud : [[Armerzh Mec'hiko]]'' == Poblañs ha kêrioù == === Tremen poblañsouriezhel === <!-- ''Pennad dre ar munud : [[Poblañs Mec’hiko]]''--Pennad ebet --> {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- | [[Restr:México - Tasa de crecimiento natural.png|150px]]<br>Feur kresk naturel<hr>[[Restr:Mexico(coutry) population age distribution.jpg|150px]]<br>Dasparzh dre oad<hr>[[Restr:México-Población total.png|150px]]<br>Poblañs Mec’hiko]] |} E-pad an {{XIXvet kantved}} a-bezh n’he deus graet poblañs Mec’hiko nemet doublañ. Kenderc’hel a ray an tuadur-se e-pad 20 vloaz kentañ an XXvet kantved. E 1920 e weler ur c’holl 2 vilion a annezidi zoken. Se a c’haller displegañ gant an [[Dispac’h mec’hikan]] etre 1910 ha 1920. Buanaet eo kresk ar boblañs etre 1930 ha 1980, gant sifroù en tu-hont da 3%. Doublañ a rae poblañs Mec’hiko bep 20 vloaz ha diouzh al lusk-se ez istimed e vefe 120 milion a annezidi e Mec’hiko a-benn ar bloavezh 2000. Neuze e oa bet krouet Kuzul Broadel ar Boblañs gant ar gouarnamant kevreadel, ha lakaet da gefridi dezhañ sevel politikerezhioù da gontrollañ ar genel ha kas da benn studiadennoù war boblañs ar vro. Efedus e oa bet an darbaroù-se ha koazhañ en doa graet feur kreskiñ ar boblañs betek 1,6% etre 1995 ha 2000. E 2005 e oa 103 milion a annezidi e Mec’hiko. Tremen a reas an hoali eus 36 vloaz e 1895 da 75 vloaz e 2005. Setu ez istimer emañ Mec’hiko o paouez kregiñ gant prantad diwezhañ an [[tremen poblañsouriezhel]]. Evit gwir, ar feur gouennañ n’eo ken nemet 2,45 bugel dre vaouez, ha feur mervel ar vugale zo 20,91 marv evit 1000 ganedigezh. ;Feur kreskiñ ar boblañs (sifroù 2005) * Feur kreskiñ naturel ar boblañs = [[feur genel]] - [[feur mervel]] = 16,28‱ * Feur kreskiñ hollel ar boblañs = Kresk naturel + mentel enbroañ-divroañ = 11,71‱ (gant [[mentel enbroañ-divroañ]]= - 4,57‱. Rak evit ar wech e vez negativel ar ventel enbroañ-divroañ, ha sevel a ra da ouzhpenn {{formatnum:450000}} Mec’hikan ar bloaz. Ar Stadoù-Unanet a chom an termen kentañ. Ha pa vefe yaouank poblañs Mec’hiko hiziv an deiz (n’eus nemet 5,6% eus ar boblañs en tu-hont da 65 bloaz) ez eo krog ar boblañs da goshaat ha buanaat a ray an dra-se er bloavezhioù a zeu. === Divaeziañ ha kêriekaat === <!--''Pennad dre ar munud : [[Kêrioù Mec’hiko]]''--Pennad ebet--> [[Restr:Mexico.DF.Chapultepec.02.jpg|thumb|left|upright=0.9|Gwel eus kêr Vec’hiko]] {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- |colspan=2 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor="black"|'''An dek kêr pennañ''' |- ! style="background:#e8e8e8;" | Kêr ! style="background:#e8e8e8;" | Pob. (2000) |- | style="background:#efefef;" | [[Kêr-Vec'hiko]] ([[Distrig kevreadel|DF]]-[[Stad Mec'hiko|Mec'h]]-[[Hidalgo|Hgo]]) | style="background:#efefef;" align=right | 19.231.829 |- | [[Guadalajara (Mec’hiko)|Guadalajara]] ([[Jalisco|Jal]]) | align=right | 4.095.853 |- | style="background:#efefef;" | [[Monterrey]] ([[Nuevo León|NL]]) | style="background:#efefef;" align=right | 3.664.331 |- | [[Puebla de los Ángeles|Puebla-Tlaxcala]] ([[Puebla|Pue]]-[[Tlaxcala|Tlax]]) | align=right | 2.109.049 |- | style="background:#efefef;" | [[Toluca|Toluca de Lerdo]] ([[Stad Mec'hiko|Mec'h]]) | style="background:#efefef;" align=right | 1.610.786 |- | [[Tijuana]] ([[Baja California|BC]]) | align=right | 1.484.005 |- | style="background:#efefef;" | [[León (Mec'hiko)|León]] ([[Guanajuato|Gto]]) | style="background:#efefef;" align=right | 1.425.210 |- | [[Ciudad Juárez]] ([[Chihuahua (stad)|Chih]]) | align=right | 1.313.338 |- | style="background:#efefef;" | [[Torreón]] ([[Coahuila|Coah]]-[[Durango|Dgo]]) | style="background:#efefef;" align=right | 1.110.890 |- |[[San Luis Potosí]] ([[San Luis Potosí|SLP]]) | align=right | 957.753 |} E penn kentañ ar c’hantved e veve 90% eus an dud war ar maez. E niveradeg 1960 e teuas poblañs ar c’hêrioù da vezañ ar muiañ-niver evit ar wech kentañ gant 50,6% eus poblañs Mec’hiko o vevañ e kêrioù bras pe vrasoc’h. An dregantad a dud a oa o chom en o stad c’henidik e 1895 a oa 96,6%, goude ma oa 80% eus ar Vec’hikaned o chom en ur Stad estreget an hini ma oant bet ganet e 1950.Dre ar sifroù-se e c’haller meizañ anadenn an diorren greantel e kêrioù Mec’hiko hag an divaeziañ zo liammet outañ. Hiziv an deiz e kendalc’h ar Vec’hikaned da vezañ prest da zilojañ e diabarzh ar vro, dreist-holl eus an eil kêr d’eben. Koulskoude e c’haller lavaret eo echu da vat an divaeziañ a-vern a oa bet en dekvloaziadoù kent. Ar Stadoù zo ennañ al lodenn vrasañ eus poblañs Mec’hiko eo an distrig kevreadel ha [[Stadoù Mec’hiko]], [[Jalisco]], [[Nuevo León]], [[Puebla]] ha [[Veracruz]]. Er c’hontrol, ar re enno an nebeutañ a dud eo [[Campeche]], [[Baja California Sur]] ha [[Quintana Roo]]. En div Stad diwezhañ-mañ avat emañ ar feurioù kreskiñ e-touez re uhelañ ar vro abalamour da ziorroadur an touristerezh e kêrioù evel [[Cancún]], zo enni 50% eus poblañs Quintana Roo, pe [[Los Cabos]] ha [[La Paz]], zo deuet da vezañ un [[eldorado]] evit an Amerikaned. E kêr Vec’hiko ez eus tolpet {{formatnum:18396677}} a dud (sifroù 2000), ar pezh a ra anezhi brasañ kêr ar bed. [[Guadalajara (Mec'hiko)|Guadalajara]] ha [[Monterrey]] eo 2l ha 3e brasañ kêr ar vro a-getep, dezho ouzhpenn 3 milion a annezidi. <gallery mode="packed" heights="150px"> Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|[[Mec'hiko|Mexico]] Palacio de Gobierno y Plaza de Armas.JPG|[[Guadalajara (Mec’hiko)|Guadalajara]] Macroplaza The big square.jpg|[[Monterrey]] Centro Puebla.jpg|[[Puebla]] </gallery> === Torfedoù, dramm ha paourentez === Hervez ar Bank Bed eo pignet Mec’hiko en 12{{vet}} plas war skeul galloudoù armerzhel ar bed. E 2005 e oa bet roet un FDD a 0,814 da Vec’hiko gant Programm ar Broadoù Unanet evit an Diorren (PBUD). Gant se emañ en 53e renk er bed, hag e rummad ar broioù ma’z eo uhel an diorren denel (FDD > 0,8). Padal ez eus diforc’hioù gounidoù bras etre ar re binvidik hag ar re baour. Kalz e ra ar blegenn-mañ evit feur uhel an torfedoù{{dave|torfed}} e kêr Vec’hiko. Gant ar goubrenerezh e meur a live er polis hag er melestradur n’en deus ket gallet ar stourm enep an torfedoù ober berzh. Disheñvel-bras eo ar jeu er peurrest eus ar vro avat. Brudet eo ar Vec’hikaned evit bezañ tud onest ha servijus. Goubrenerezh ar polis hag ar soudarded zo unan eus kudennoù pennañ Mec’hiko. Arc’hantet e vez ar c’harteloù mec’hikan gant marc’had gounidus an dramm hag an divroañ e-maez lezenn war-du ar Stadoù-Unanet. Ganto e vez pourchaset ouzhpenn an hanter eus ar metamfetamin a vez prenet er Stadoù-Unanet. Roet ez eus bet lañs d’ur stourmad bras gant ar gouarnamant kevreadel evit gwellaat ar surentez ha stourm ouzh an torfedoù frammet dre ober gant an teknologiezhioù nevez. Enfredet eo bet maer kozh New-York zoken, [[Rudolph Giuliani]], brudet an tamm anezhañ evit e daolioù-kaer enep an torfedoù e kêr-benn armerzhel ar Stadoù-Unanet, evit adober e gur e kêr Vec’hiko. Dre vras e c’haller lavaret n’eo ket gwall c’houbrenet ar polis kevreadel (kevatal d’an archeriezh). Kresket kalz eo bet goproù ar bolised hag uheloc’h eo o live deskadurezh eget er polisoù all. Ur gêr zibar e chom kêr Vec’hiko. Eno e vez etre 2000 ha 3000 torfed ar bloaz. 600 eus an torfedoù-se hepken a vez diskuliet d’ar polis. Daoust da se n’eo ket ken uhel niver ar muntroù hag a vije lezet da grediñ gant sifroù an torfedoù. Well-wazh e vez e kêr Vec’hiko 2,5 muntr bemdez, ar pezh n’eo ket kalz e-skoaz an niver a annezidi (war-dro 20 milion). E Washington, da skouer, eo 5 gwech uheloc’h ar feur torfedoù dre annezad. === Henvroidi ha divroerezh === [[Restr:Mexique répartition éthnique.jpg|thumb|left|Dasparzh kenelel]] {| class="infobox" style="font-size:90%;" ! colspan="2" |Henvroidi<br>e Mec’hiko |- ! Strollad ! Poblañs |- |Náhuatl |align=right|2.445.969 |- |Maya |align=right|1.475.575 |- |Zapoteco |align=right|777.253 |- |Mixteco |align=right|726.601 |- |Otomí |align=right|646.875 |- |Totonaca |align=right|411.266 |- |Tzotzil |align=right|406.962 |- |Tzeltal |align=right|384.074 |- |Mazahua |align=right|326.660 |- |Mazateco |align=right|305.836 |- |colspan=2 style="background:#e9e9e9;" align=center|<small>Mammenn : [https://web.archive.org/web/20190915035252/http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=660 CDI (2000)]</small> |} Mec’hiko he deus un tammig muioc’h eget 106 milion a annezidi. Ar vro spagnoleger pobletañ eo dirak [[Spagn]], hag an 3e bro pobletañ e kevandir Amerika war-lerc’h ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] ha [[Brazil]]. Unnekvet bro pobletañ ar bed eo war-lerc’h [[Sina]], [[India]], ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], [[Indonezia]], [[Brazil]], [[Pakistan]], [[Bangladesh]], [[Rusia]], [[Nigeria]] ha [[Japan]]. Tremenet e oa dregantad an dud a gomz yezhoù hengounel (an dezverk nemetañ gant INEGI evit merkañ an henvroidi) eus 17% e 1895 da 7% hepken e 2000. E-keñver an niver anezho avat, e oa bet ur c’hresk eus 1 milion e 1895 da 7 milion e 2000. A-unan emañ an arbennigourien{{dave|arbennigourien}} evit lavaret ez eus kentoc’h 12,7 milion a henvroidi e Mec’hiko, ganto ur yezh hengounel pe get. Betek 1980 e tivroe an henvroidi war-du ar c’hêrioù bras tost d’al lec’h ma oant bet ganet, met adalek ar bloavezhioù 1990 ez aent a-zruilh war-du ar Stadoù-Unanet. Ar Stadoù-Unanet eo ar vro ma vev ar muiañ a Vec’hikaned war-lerc’h Mec’hiko. Lavaret a reer eo [[Los Angeles]], brasañ kêr [[Kalifornia]] anezhi, an eil kêr vec’hikan e-keñver ar boblañs rak an niver a enbroidi hag a ziskennidi eus Mec’hikaned eno zo en tu-hont d’ar 4 milion a dud zo o chom e [[Guadalajara (Mec’hiko)|Guadalajara]], eil kêr Mec’hiko. Mec’hikaned zo bet en tu all d’ar [[Rio Grande (Norzhamerika)|Río Grande]] kerkent ha destaget tachennadoù mec’hikan bras-divent gant ar Stadoù-Unanet. Evel-se e oa en em gavet un toullad Mec’hikaned war an tiriad amerikan, ha dalc’het o doa d’o boazioù ha d’o yezh. Stad [[Mec'hiko Nevez]] a ziskouez mat an dra-se. D’an dud-se e ranker ouzhpennañ niver bras ar ''braceros'' aet da vevañ d’ar Stadoù-Unanet, evit ur mare hepken a-wechoù, da-heul un emglev labour etre gouarnamantoù [[Washington, DC|Washington]] ha Mec'hiko. Aet eo enkadennoù armerzhel diwezhañ Mec’hiko a-du gant an divroañ war-du an norzh hag istimañ a reer e oa tost 38 milion a Vec’hikaned pe a ziskennidi eus Mec’hikaned o vevañ er Stadoù-Unanet e penn kentañ an XXvet kantved. E Kalifornia, e [[Texas]] pe e Mec’hiko-Nevez emañ an darn vrasañ eus ar re-se. En [[Europa]] ez eus ivez kumuniezhoù bras a Vec’hikaned, e [[Spagn]], en [[Alamagn]], e [[Frañs]] hag er [[Rouantelezh Unanet]] peurgetket. === Deskadurezh === <!--''Pennad dre ar munud : [[Roll skolioù-meur Mec’hiko]]''--Pennad ebet--> Araokadennoù bras zo bet graet gant Mec’hiko war dachenn an deskadurezh e-pad an ugent bloavezhioù diwezhañ. E 2004 e ouie 92,2% eus an dud lenn ha skrivañ, ha 96% e oa ar feur evit ar re yaouank 15-24 bloaz. Digoust ha ret eo an deskadurezh kentañ hag eil derez (9 bloaz). Abaoe ar bloavezhioù 1960 ez eus meur a brogramm deskadurezh divyezhek evit ar c’humuniezhoù henvroidi met lañs zo bet roet dezho dreist-holl abaoe an adreizh bonreizhel e fin ar bloavezhioù 1990 gant levrioù skol skrivet en un daouzek yezh henvroat bennak. Hiziv an deiz eo divyezhek an darn vrasañ eus an henvroidi. E 1970 e oa bet Mec’hiko ar vro gentañ o tiazezañ ur reizhiad pellgelennerezh. Graet e vez ''telesecundarias'' eus ar skolioù a implij ar reizhiad-se. Skignet eo bet ar reizhiad-se e lod broioù eus kreiz Amerika, e Kolombia hag e stadoù zo e su ar Stadoù-Unanet zoken. An div skol-veur bublik mec’hikan anavezetañ eo [[Skol-veur Vroadel Emren Mec’hiko]] (UNAM){{dave|unam}}, bet fontet e 1551, hag an [[Instituto Politecnico Nacional|Ensavadur Liesteknik Broadel]] (IPN). Brudet-kaer int o-div en Amerika latin a-bezh. Hiziv an deiz, lod skolioù-meur prevez zo ken brudet hag ar skolioù-meur publik, ha muioc’h c’hoazh a-wechoù. An teir skol-meur brevez pennañ brudet er bed a-bezh eo [[Instituto Tecnológico y de Estudios Superiores de Monterrey|Ensavadur Teknologel Studioù Uhel Monterrey]]{{dave|itesm}} (ITESM), [[Ensavadur Teknologel Emren Mec’hiko]]{{dave|itam}} (ITAM) hag ar [[Skol-veur Iberamerikan]]{{dave|uia}}. Ar skolioù-meur-se o deus kresket kalz ha skoulmet o deus darempredoù gant ar skolioù-meur estren brudetañ. == Sevenadur == <!--''Pennad dre ar munud : [[Sevenadur Mec'hiko]]''--Pennad ebet--> === Yezhoù broadel === <!--''Pennad dre ar munud : [[ar yezhoù maya]]''--Pennad ebet--> [[Restr:Museo del Sitio, Palenque 01.jpg|thumb|left|upright=0.9|Skritur Maya]] {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- | colspan=2 align=center style="background: rgb (80%,80%,80%)" | '''''Yezhoù henvroat pennañ'''''{{dave|yezhoù}} |- ! colspan=2 style="background:white; color:black;" align=center bgcolor="black" | [[Restr:Mapa de lenguas de México + 100 000fr.png|center|220px]] |- ! style="background:#efefef;" align=center | Yezh ! style="background:#efefef;" align=center | Niver a dud |- |[[Náhuatl]] |align=right|1.659.029 |- |[[Maya yukatek|Maya (yukatek)]] |align=right|892.723 |- |[[Miksteg]] (Tu’<u>u</u>n sávi) |align=right|510.801 |- |[[Zapoteg]] (Binizaa) |align=right|505.992 |- |[[Tzotzil]] (Batsil k’op) |align=right|356.349 |- |[[Tzeltal]] (K’op o winik atel) |align=right|336.448 |- |[[Otomí]] (Hñä hñü) |align=right|327.319 |- |[[Totonaco]] (Tachihuiin) |align=right|271.847 |- |[[Mazateg]] (Ha shuta enima) |align=right|246.198 |- |[[Huaksteg]] (Téenek) |align=right|173.233 |} Lezenn ar Gwirioù Yezhel e 2001 he doa roet ar statud a yezhoù broadel d’ar spagnoleg ha da dremen 60 yezh henvroat komzet gant 7% eus ar boblañs. Daoust ma n’eus diklêriadur ebet er vonreizh a gement a rafe eus ar spagnoleg ar yezh ofisiel ez eo honnezh a vez implijet en holl deulioù ofisiel ha komzet gant an holl Vec’hikaned pe dost. Komzet e vez ar yezhoù henvroat gant tremen 6 milion a dud a vev e gevred Mec’hiko betek Honduras. Sevel a ra an orin anezho da ouzhpenn pemp milved. Eus ar marevezh klasel (300-800 goude JK) d’an aloubadeg spagnol e oa bet skrivet darn eus ar yezhoù-se ([[maya klasel ar reter]] hag an [[nahuatl]] peurgetket) war savadurioù, podoù ha dornskridoù gant ur reizhiad skrivadur hieroglifek. An div yezh henvroat komzetañ eo : * An [[nahuatl]] gant ouzhpenn 1,5 milion a dud. E kreiz Mec’hiko e vez komzet ar yezh-se dreist-holl. Implijet e veze en impalaeriezh aztek. * Ar [[maya yukatek]] gant war-dro {{formatnum:800000}} a dud. Komzet e vez e [[ledenez Yucatán]]. [[Yezhoù maya]] all a vez komzet ivez : an [[tzotzil]], an [[tzeltal]] hag ar [[chol]], gant un nebeud kant miliadoù a gomzerien pep hini, e [[Chiapas]] dreist-holl. Kar eo ar yezhoù-se da rannyezhoù [[maya klasel ar c’hornôg]] a weler war monumantoù ha dornskridoù ar [[sevenadurezh vaya]]. Pouezus e oa bet ar yezhoù henvroat a-hed istor ha sevenadurezh Mec’hiko. Da skouer, emañ orin anv ar vro er yezh nahuatl gant ''metztli'' (loar) ha ''xictli'' (begel). O-daou e talvezont kement ha « begel al loar ». An henvroidi a zistage mechiko (gant ur c’hwezhenn staon-kildent) ha skrivet e voe México gant ar Spagnoled, son al lizherenn x o vezañ emdroet war-lerc’h e spagnoleg. Gerioù spagnolek e-leizh zo a orin amerindian, da skouer : * [[cénote]], ur puñs naturel en torosadoù razek (diwar ar maya ''dz'onot'', tremenet e galleg) ; * [[tlapalería]], stal rikoù bitellat (diwar an nahuatl ''tlapalli'' hag an dibenn-ger -''ería''}}) ; * [[tianguis]], marc’had digor (diwar an nahuatl ''tianquiztli'') ; Hep kontañ produioù niverus an [[eskemm kolombian]]. === Relijion === [[Restr:Virgen de Guadalupe.jpg|thumb|left|upright=0.5|Gwerc’hez Guadalupe]] [[Restr:Catedral de México.jpg|thumb|upright=0.9|Iliz-veur kêr Vec’hiko]] * '''Dasparzh ar boblañs dre gredennoù''' Ar muiañ-niver eus ar Vec’hikaned (89%) zo katolik ha 6% zo protestanted, e kêr Vec’hiko dreist-holl. Abaoe kantvedoù emañ ar yuzevegezh e Mec’hiko. Hiziv an deiz e konter etre {{formatnum:45000}} ha {{formatnum:60000}} a yuzevien e Mec’hiko. Bihan eo an niver a vuzulmaned ha kavet e vezont dreist-holl e kumuniezhoù an enbroidi eus broioù muzulman. Un niver bihan a henvroidi eus Chiapas zo troet ouzh an islam. E 1991 e paouezas hengoun enepkloer ar vro pa voe daskemmet ar vonreizh a-benn reiñ ur statud lezennel d’an ensavadurioù relijiel, hag aotren ar skolioù-parrez peurgetket. * '''Gwerc’hez Guadalupe''' [[Gwerc’hez Guadalupe]] eo patromez Mec’hiko. Ur gwir gehelerezh zo eviti e Mec’hiko evel e kalz broioù eus Amerika latin. Hervez an denoniour Eric R. Wolf eo Gwerc’hez Guadalupe un arouez hag a liamm ar familh, ar politikerezh hag ar relijion, amzer dremenet an trevadenniñ hag an amzer vremañ, gant perzhioù henvroat, spagnol ha mec’hikan.{{dave|gwerc’hez}} Ur benniliz vodern zo bet savet gant ar Vec’hikaned da enoriñ anezhi tost d’al lec’h ma oa en em ziskouezet. 14 milion a weladennerien a vez degemeret er monumant katolik-se bep bloaz. En em astenn a ra ar virvidigezh relijius-se e broioù all eus Amerika latin, er S-U hag e Frañs zoken. D’an 12 a viz Kerzu (deiz he gouel) e kan ar mariachioù en iliz-veur Pariz ma’z eus bet profet un eiladur eus delwenn ar Werc’hez. === Sport === [[Restr:EstadioUnam.jpg|thumb|Stad olimpek Ciudad Universitaria, er su da gêr Vec’hiko]] Degemeret e oa bet ar [[C’hoarioù olimpek]] gant Mec’hiko dija, e [[1968]], ha div wech kib vell-droad ar bed, e [[1970]] hag e [[1986]]. Ar sport broadel hengounel zo ur sport war varc’h e anv ''[[charrería]]'', met an hini poblekañ eo ar [[mell-droad|vell-droad]], diaraoget gant ar [[baseball]] en aod atlantel. Ar skipailhoù mell-droad pennañ eo ''Las águilas del América'', ''Las Chivas rayadas de Guadalajara'', ''Los Cementeros del Cruz Azul'' ha ''Los Pumas de la UNAM ''. === Gastronomiezh === <!--''Pennad dre ar munud : [[keginerezh Mec’hiko]]''--Pennad ebet--> [[Restr:Authentic Tacos.jpg|thumb|left|upright=0.9|''Tacos'']] [[Restr:Mexico.Salsa.02.jpg|thumb|upright=0.9|Ar chaousoù ruz ha gwer, a-liv gant ar banniel, a gaver e pep lec’h er pretioù mec’hikan]] Pinvidik ha liesseurt-kaer eo ar c’heginerezh mec’hikan, hag ur bern spisoù a gaver ennañ. En amzer an alouberezh spagnol emañ e orin, daoust m’eo bet levezonet gant an henvroidi. Diouzh un tu e kaver ar [[maiz]], ar [[pimant]], ar fav ruz, ar c’houlourdrennoù, an [[avoukez]], ar [[patatez dous]], an [[tomatez]], ar [[kakao|c’hakao]], ar [[vanilha]], ar yer-Indez hag ur bern frouezh ha spisoù eus ar bed nevez a vefe re hir renabliñ amañ. Heñvel dra, lod tunioù keginañ implijet c’hoazh hiziv an deiz a gav o orin gant ar pobloù rakspagnek, evel [[nikstamalañ ar miz]] pe ar malañ war ''molcajete'' (ur mortez hengounel). Diouzh an tu all, ar Spagnoled a zegasas kig al loened doñvaet er bed kozh evel ar moc’h, ar bevin hag ar c’hig-yar, met ivez ar pebr, ar sukr, al laezh hag e zeveradoù, an ed, hag ar riz, an aouravaloù ha lies aozenn a ya d’ober hiziv an deiz ul lodenn vat eus boued ar Vec’hikaned. Diwar teuzidigezh daou hengoun koshoc’h eget mil bloaz e teuas war wel ar [[pozole]], ar [[mole]] hag an [[tamal]]où evel m’emaint bremañ, ar [[chokolad]], lies seurt bara, an ''tacos'' hag un dibab bras a voued-polikan mec’hikan (''antojitos'').Hag ivez evajoù evel an atole, ar champurrado, ar chokolad dre laezh hag an evajoù distan saouret gant frouezh. Dibennoù-pred ivez evel an asitron hag un dibab klok a vadigoù strinkennet, ar rompope, ar c’hajeta, ar jericaya hag un toullad traoù lipous fardet er c’houentoù e pep lec’h er vro. {{clr|left}} === Arzoù === [[Restr:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|thumb|upright=0.7|Frida Kahlo ha Diego Rivera]] * [[Frida Kahlo]] e voe unan eus brasañ livourezed Mec’hiko. En he livadurioù e kaver daveoù niverus da sevenadurioù henvroat Mec’hiko. Ur meskad [[realouriezh]], [[arouezouriezh]] ha [[dreistrealouriezh]] eo he stil. Pried un arzour mec’hikan bras all e voe : [[Diego Rivera]]. Ur gomunourez kendrec’het e oa, ha reiñ a reas bod da d[[Trotsky]] e-pad e harlu e Mec’hiko. * [[Diego Rivera]]: unan eus levierien al luskad kubour e Mec’hiko. Ur c’homunour kendrec’het e oa, ha gwelet a rae er freskennoù-moger bras un doare da lakaat an arz tost d’ar bobl. * [[Luis Barragán]]: un tisavour anavezet er bed a-bezh zo anezhañ, peurgetket dre ar priz Pritzker tapet gantañ e 1980. Reiñ a ra danvez d’al luskad modern en disavouriezh vec’hikan. * [[José Clemente Orozco]]: livour war vur a c’haller gwelet e oberennoù war un toullad savadurioù mec’hikan eus ar re vrudetañ. Da istor Mec’hiko e tenn peurliesañ e livadurioù. === Sonerezh === Ar ger [[mariachi]] a verk war un dro ur seurt strollad seniñ a orin eus Mec’hiko, ar stil sonerezh c’hoariet gantañ, hag ur sevenadur muzikel. Ur strollad mariachi a ya d’e ober div [[biolin|violin]] da nebeutañ, div [[trompilh|drompilh]], ur [[gitar]], ur [[vihuela]] hag ur [[gitarron]]. E strolladoù zo ez eus meur a zek soner. Eus Stad [[Jalisco]] e teu ar mariachioù. Strolladoù pe sonerien amerikan e-leizh zo bet levezonet gant ar sonerezh mec’hikan : [[Flaco Jimenez]], [[Los Lobos]]… E-touez ar stiloù sonerezh hag an dañsoù poblek e c’haller menegiñ ar ''banda'' (en norzh) hag ar ''salsa'' (er peurrest eus ar vro). *''Gwelout ivez : [[:Rummad:Sonerien Mec'hiko|Sonerien Mec'hiko]] ha [[:Rummad:Kanerien Mec'hiko|Kanerien Mec'hiko]]''. === Deizioù gouel === ''Pennad dre ar munud : [[Gouelioù Mec’hiko]]'' [[Restr:Catrina-sculpture.jpg|thumb|upright=0.7|Delwenn folklorel (Catrina)]] ;Deizioù gouel ofisiel * 1{{añ}} a viz Genver : Deiz kentañ ar bloaz * 5 a viz C’hwevrer : Deiz ar Vonreizh * 21 a viz Meurzh : ''Natalicio'' Benito Juárez * 1{{añ}} a viz Mae : Gouel al labour * 16 a viz Gwengolo : Deiz-ha-bloaz dizalc’hiezh Mec’hiko * 20 a viz Du : Deiz-ha-bloaz an dispac’h mec’hikan * 1{{añ}} a viz Kerzu : Deiz ar Prezidant (bep c’hwec’h vloaz) * 25 a viz Kerzu : Nedeleg ;Gouelioù all * 24 a viz C’hwevrer : Deiz ar banniel mec’hikan * 5 a viz Mae : Deiz trec’h Puebla (Lidañ a ra ar Vec’hikaned an trec’h enep an armeoù gall e Puebla de los Angeles hag a viras ouzh ar Frañsizien da vont pelloc’h gant o hent war-du Mec’hiko d’ar 5 a viz Mae [[1862]]) * 12 a viz Here : Deiz ar ouenn (lidadur dizoloidigezh Amerika ha mesk ar pobloù) * 2 a viz Du : Gouel ar re varv (gouel mec’hikan dibar ; da-geñver ar gouel-se ez a ar Vec’hikaned d’ar beredoù da lidañ o re varv. Kinklañ a reont ar bezioù, kas boued ganto ha c’hoari sonerezh. Mec’hiko eo ar vro nemeti er bed he devez un darempred festus gant ar marv ha na vez ket gwelet war an tu fall evel e kevredigezhioù ar c’hornôg. Ur bern traezoù artizanel a daolenn ar marv) * 12 a viz Kerzu : Gouel Gwerc’hez Guadalupe == Touristerezh == Lec’hiennoù rummet e glad bedel [[UNESCO]] <gallery mode="packed" heigths="150px"> Restr:El Castillo Chitzen Itza.jpg|[[Chichen Itza|Chichen Itza, kêr rakspagnek]] Restr:El Tajín 1.jpg|[[El Tajin|El Tajin, keoded Totonak]] Restr:Hospicio Cabañas.JPG|[[Guadalajara (Mec’hiko)|Guadalajara, Hospicio Cabañas]] Restr:Monte Albán archeological site, Oaxaca.jpg|[[Monte Alban|Monte Alban, kêr rakspagnek]] Restr:Palenque 8.jpg|[[Palenque|Palenque, kêr rakspagnek ha park broadel]] Restr:Centro Puebla.jpg|[[Puebla|Puebla, kreizenn istorel]] Restr:Teotihuacán.jpg|[[Teotihuacan|Teotihucan, kêr rakspagnek]] Restr:Panoramica Uxmal.jpg|Uxmal, kêr rakspagnek Restr:Zacatecas 045.jpg|[[Zacatecas|Zacatecas, kreizenn istorel]] Restr:Guanajuato, Mexico.jpg|[[Guanajuato|Guanajuato, kreizenn istorel ha mengleuzioù]] </gallery> * [[Calakmul]], kêr vaya kozh * [[Casa-taller]] gant an tisavour Luis Barragan * [[Casas Grandes]], takad arkeologel Paquime * [[Campeche]], kêr vogeriek * [[El Vizcaino]], gwarezva balumed * [[Pleg-mor Kalifornia]], inizi ha takad gwarezet * [[Mexico]] y [[Xochimilco]], kreizenn istorel * [[Morelia (ville)|Morelia]], kreizenn istorel * [[Oaxaca]], kreizenn istorel ha Monte Alban, takad arkeologel * [[Popocatepetl]], manatioù kentañ eus ar XVIvet kantved war dorioù ar Popocatepetl * [[Querétaro de Arteaga]], takad monumantoù istorel * [[Sian Ka'an|Sian Ka’an]] * [[Sierra de San Francisco]], livadurioù war roc’h * [[Sierra Gorda]] de Queretaro, misionoù frañsezidi * [[Tlacotalpan]], takad monumantoù istorel * [[Xochicalco]], takad monumantoù arkeologel == Daveoù == {{Daveoù}} == Levrlennadur, liammoù diavaez ha kazetennoù == === Levrlennadur erbedet === {| | valign="top" width="50%" | ;Holloueziadurioù <div style="font-size:90%;"> * ''Enciclopedia de México''. Enciclopedia de México, 1977. * ''Historia de México''. México D.F.: Salvat, 1978. * ''México a través de los siglos''. Coyoacán: Cumbre, 1985. XXIII edición. * ''Todo México''. Enciclopedia de México, 1985. </div> ;Douaroniezh <div style="font-size:90%;"> * Ayllón Torres, Teresa. ''México: sus recursos naturales y su población''. México: Limusa, 1990. * Beltrami, Giacomo Costantino. ''México''. Querétaro: Francisco Frías. * Cosío Villegas, Daniel (coordinador). ''Historia General de México''. El Colegio de México, 1981. * Cosío Villegas, Daniel. ''Historia Moderna de México''. México, D.F.: Hermes, 1973-1984. * D’arpi, Mario. ''México''. Bergamo: Instituto Italiano d’arti grafiche, 1924. * Pérez Montfort, Ricardo. ''Estampas de Nacionalismo Popular Mexicano''. México: Centro de Investigaciones en Estudios Superiores en Antropología Social (CIESAS), 1994. * Rezedowski, Jerzy. ''Vegetación de México''. México: Limusa, 1978. * St. Louis, Mo. ''México''. Secondand Arsenal: Aeronautical Chart and Information Center, 1965. </div> ;Istor <div style="font-size:90%;"> * Bernal, Ignacio. ''Kuize Geschichte Mexikos''. Editorial Koln, 1974. * Hale, Susan. ''México''. Nueva York: Putnam’s, 1906. * Quirarte, Martín. ''Visión panorámica de la historia de México''. Editorial Porrúa, 1976. * Solana, Fernando y otros. ''Historia de la Educación Pública en México''. México, D.F.: Fondo de Cultura Económica, 1981. </div> ;Besrouantelezh Spagn-Nevez <div style="font-size:90%;"> * Arcila Farias, Eduardo. ''El siglo ilustrado en América. Reformas económicas del siglo XVIII en Nueva España.'' México, D. F., 1974. * Calderón Quijano, José Antonio. ''Los Virreyes de Nueva España durante el reinado de Carlos III''. Sevilla, 1967-1968. * Céspedes del Castillo, Guillermo. ''América Hispánica (1492-1898)''. Barcelona: Labor, 1985. * Hernández Sánchez-Barba, Mario. ''Historia de América''. Madrid: Alhambra, 1981. * Konetzke, Richard. ''América Latina. La época colonial.'' Madrid: Siglo XXI de España, 1976. * Navarro García, Luis. ''Hispanoamérica en el siglo XVIII''. Sevilla: Universidad de Sevilla, 1975. * Pérez-Mallaína, Pablo Emilio y otros. ''Historia Moderna''. Madrid: Cátedra, 1992. * Ramos Pérez, Demetrio y otros. ''América en el siglo XVII''. Madrid: Rialp, 1982-1989. * Ramos Pérez, Demetrio y otros. ''América en el siglo XVIII''. Madrid: Rialp, 1982-1989. * Rubio Mañé, Ignacio. ''Introducción al estudio de los virreyes de Nueva España, 1535-1746''. México, D. F., 2ª ed., 1983. </div> | valign="top" width="50%" | ;Dispac’h mec’hikan <div style="font-size:90%;"> * Cockcroft, James D. ''Precursores intelectuales de la Revolución Mexicana''. México, D. F.: Siglo XXI Editores, 6ª ed., 1980. * Córdoba, Arnaldo. ''La ideología de la revolución mexicana''. México, D. F., 1974. * Cumberland, Charles. ''Madero y la revolución mexicana''. México, D. F.: Siglo XXI, 1977. * Mayer, Jean. ''La Revolución Mexicana. 1910-1940.'' Barcelona: Dopesa, 1972. * Roeder, Ralph. ''Hacia el México moderno. Porfirio Díaz.'' México, D. F.: Fondo de Cultura Económica, 1973. * Vives, Pedro A. ''Pancho Villa''. Madrid: Historia 16 y Quorum, 1987. * Womack, John. ''Zapata y la revolución mexicana''. México, D. F.: Siglo XXI Editores, 14ª ed., 1985. </div> ;Armerzh <div style="font-size:90%;"> * Ángeles, Luis. ''La reforma del Estado''. México, D.F.: PRI; IEPES, 1990. * Bosch García, Carlos. ''Historia de las relaciones entre México y los Estados Unidos 1819-1848''. México: Secretaría de Relaciones Exteriores, 1985. * Georges Fauriol. ''México''. Washington D.C.: Center for Strategic & International Studes George town University, 1983. * Green, Rosario. ''La deuda externa de México''. México: Secretaría de Relaciones Exteriores; Nueva Imagen, 1988. * Green, Rosario. ''Nuevo entorno internacional''. México, D.F.: PRI; IEPES, 1990. * Ibarra, Carlos M. ''Economía política mexicana''. Puebla: Linotipográfica Económica, 1940. * ''Interpretaciones sobre el sistema político mexicano''. México: PRI; IEPES, 1990. * ''La apertura de México al pacífico.'' México: Secretaría de Relaciones Exteriores, 1990. * ''La constitución mexicana, rectoría del Estado y economía mixta''. Editorial Porrúa 1985. * López Gallo, Manuel. ''Economía y política en la historia de México''. México D.F.: Grijalbo, 1967. * ''México en la década de los 90''. Banco Nacional de México, Estudios Económicos y Sociales, 1993. * ''Política exterior de México''. México: Secretaría de Relaciones Exteriores, 1989. * Tello, Carlos. ''La política económica en México''. Siglo XXI Editores, 1979. * Tena Ramírez, Felipe. ''Leyes fundamentales de México, 1808-1964.'' Editorial Porrúa, 1964. * Toribio, Lucio. ''Economía actuarial en las empresas industriales''. Editorial CEMEX, 2005-2006. </div> ; Danvezioù all <div style="font-size:90%;"> * '''Agricultura en Tabasco'''. Higuera Bonfil, Antonio; Campos Solano y María del Rayo A. ''Antropología social de la economía en el sureste de México''. Tlalpan: C.I.E.S.A.S. del Sureste, 1985. * '''México en la literatura'''. Michener, James Albert. ''México''. Madrid: Espasa Calpe, 1994. </div> |} ==== Liammoù diavaez ==== {| | valign="top" width="50%" | ;Beajoù (lec’hiennoù ofisiel) <div style="font-size:90%;"> * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20130513091753/http://www.sre.gob.mx/francia/bienve.htm Kannati Mec’hiko e Frañs] * {{fr}} [http://www.diplomatie.gouv.fr/voyageurs/etrangers/avis/conseils/fiches/fiche.asp?onglet=1&pays=MEXIQUE diplomatie.gouv.fr – Mec’hiko] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20040312202801/http://www.precisa.gob.mx/splash.php/ Kavlec’h liammoù war-du lec’hiennoù ofisiel mec’hikan] </div> ;Beajoù (lec’hiennoù all) <div style="font-size:90%;"> * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070323132434/http://www.mexique-voyage.com/ Al Levr Beajiñ diwar-benn Mec’hiko] * {{fr}} [http://www.monmexique.com Mec’hiko kuit a orogelloù] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070320140838/http://www.mexique-fr.com/ Dizoleiñ Mec’hiko] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20201127221742/http://photos-mexique.com/ Luc’hskeudennoù eus Mec’hiko] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070707021736/http://www.infomexique.com/ Titouroù ha kartennoù tematek diwar-benn Mec’hiko] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070316055826/http://www.calle.com/world/MX/ Kartennoù ha titouroù douaroniel] * {{fr}} [http://www.americas-fr.com/geographie/mexique.html Mexique] Douaroniezh ha touristerezh e Mec’hiko * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20061128094349/http://www.carnets-de-voyages.fr/mexique.php/ Karnedoù-beaj e Mec’hiko] </div> ;Traoù all <div style="font-size:90%;"> * {{ODP|/World/Français/Régional/Amérique/Mexique/}} * {{wikivoyage|Mexico|Mec'hiko}} </div> | valign="top" width="50%" | ;Politikerezh <div style="font-size:90%;"> * {{en}} {{es}} {{fr}} [http://www.presidencia.gob.mx Lec’hienn ofisiel prezidant republik Mec’hiko] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20070321025155/http://www.directorio.gob.mx/ Lec’hienn ofisiel gouarnamant Republik Mec’hiko] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070606233335/http://www.philosophiepolitique.net/representationdossier/electionsmexique2003.htm Kendiviz diwar-benn dilennadeg ar gannidi e 2003] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20061117071808/http://www.legrandsoir.info/article.php3?id_article=2428 Mec’hiko : un hir a emellerezh, gant Comaguer] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071229114709/http://www.geographie-sociale.org/mexique-usa-frontiere.htm harzoù Mec’hiko – Stadoù-Unanet] </div> ;Armerzh <div style="font-size:90%;"> * {{es}} [https://web.archive.org/web/20051201092200/http://www.consejomexicano.org.mx/ Kuzul mec’hikan evit an diorren armerzhel ha sokial] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071108074435/http://www.missioneco.org/mexique/ Kefridiezh armerzhel e Mec’hiko] * {{fr}} {{es}} [https://web.archive.org/web/20080123151707/http://www.webfrancia.com/fr/ webfrabcia.com Postañ arc’hant ha labourat e Mec’hiko] * {{es}} [https://web.archive.org/web/20051027104710/http://www.portaldeldesarrollo.org/ Diorren Mec’hiko] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071229114709/http://www.geographie-sociale.org/mexique-usa-frontiere.htm#inegaliteseconomie armerzh en tu all d’an harzoù] </div> ;Trafik drammoù <div style="font-size:90%;"> * {{fr}} [http://laniel.free.fr/INDEXES/PapersIndex/MEXICO2000/MEXICO2000WEB.htm Politikerezh enep an drammoù e Mec’hiko] </div> |} ==== Kazetennoù ==== {| | valign="top" width="70%" | ;Kazetennoù pennañ <div style="font-size:90%;"> * [http://www.reforma.com Reforma], Mec’hiko * [http://www.mural.com.mx/ Mural], Guadalajara * [http://www.elnorte.com.mx/ El Norte], Monterrey </div> ;Kazetennoù pouezus all <div style="font-size:90%;"> * [http://www.el-universal.com.mx El Universal], Mec’hiko * [http://www.excelsior.com.mx Excélsior], Mec’hiko * [http://www.jornada.unam.mx/ La Jornada], Mec’hiko * [http://www.proceso.com.mx Proceso], Mec’hiko * [http://www.ochocolumnas.com.mx/ Ocho Columnas], Guadalajara * [http://www.informador.com.mx El Informador], Guadalajara </div> ;Kazetennoù lec’hel <div style="font-size:90%;"> * [http://www.noroeste.com.mx Noroeste], Culiacán * [http://www.suracapulco.com.mx SurAcapulco], Acapulco </div> |} {{Amerika NKK}}{{Broioù spagnolek}}{{Stadoù Mec'hiko}} {{KinnigPAD|oldid=266148|deiziad=16 Kerzu 2007}} [[Rummad:Stadoù Amerika]] [[Rummad:Mec'hiko]] 5ue30plv2iuzla44d2507xy7sxwrkb7 0 17392 2193459 1726139 2026-06-20T00:50:25Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193459 wikitext text/x-wiki '''Lembit Oll''' a zo bet ganet d'an [[23 Ebrel|23 a viz Ebrel]] [[1966]] ha marvet d'ar [[17 Mae|17 a viz Mae]] [[1999]]. Meurc'hoarier [[echedoù]] [[estonia]]n ha soviedat e oa. Kampion [[Estonia]] e 1982. == Liammoù diavaez == * [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=41945 E c'hoari e Chessgames] * [https://web.archive.org/web/20130430180307/http://wtharvey.com/oll.html Lec'hiadennoù a-bouez ag e bartiennoù] * [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1258270 Ur bartienn a-enep da Mikhail Ulibin]. {{DEFAULTSORT:Oll, Lembit}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1966]] [[Rummad:Marvioù 1999]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù estonian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] 0xyw5ad32zu3e3dgbxe2vogt3tjl1hn 0 18013 2193396 2018748 2026-06-19T13:58:39Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193396 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen | Kazh bay |Bay_cat_1_Jim_Sanderson-cropped.jpg| C. badia|statud=EN}} {{Taxobox Phylum | Chordata}} {{Taxobox Classis | Mammalia}} {{Taxobox Ordo | Carnivora}} {{Taxobox Familia | Felidae }} {{Taxobox Genus | Catopuma}} {{Taxobox Anv skiantel |Catopuma badia| [[John Edward Gray|Gray]], [[1874]]}} {{Taxobox CITES | II |1990}} {{Taxobox Echu}} Ar '''c'hazh bay''' (''Catopuma badia''), anvet ivez "kazh Borneo", pe "kazh ruz Borneo" pe c'hoazh "kazh bay Borneo", a zo ur c'hazh gouez na gaver nemet e [[Borneo]]. Unan eus ar c'hizhier anavezet an nebeutañ eo. Pa voe tapet ur barez e 1994 ne oa bet ket gwelet hini ebet abaoe 1928. An darn vrasañ eus ar glaskourien a renk anezhañ er genad ''Felis'' met reoù arall en laka er genadoù ''Catopuma'' pe ''Profelis''. == Perzhioù == Ur blevad gell-ruz en deus ar c'hazh bay ar peurliesañ. Gris e c'hell bezañ gwechoù 'zo, avat. Roudennoù gwenn en deus war e zremm ha ront ha gell-du ez eo e zivskouarn. Du eo lein e benn ha div linenn wenn a red a-dreuz e zivjod. Gwenn eo e c'hroñj ha, hervez Sunquist, ez eus ur merk heñvel ouzh ur M war gil e benn. Muzuliañ a ra 50 cm gant ul lost 30 cm. Kar eo da [[kazh alaouret Azia|gazh alaouret Azia]] hervez dielfennadurioù genetik nevez. == Annez hag emzalc'h == Er [[koadeg c'haviek|c'hoadegoù glavek]] e vev ar c'hazh bay hag e roc'hellegoù. Hemolc'hiñ a ra evned ha krignerien dreist-holl. Chaseal marmouzed a c'hell ober ivez avat. == Mirerezh == N'anavezer ket pet kazh bay a zo en natur met en arvar bras emañ ar c'hoadegi ma vevont enno. En abeg d'a dra-se e voe bet lakaet ar c'hazh bay e stagadenn II ar [[CITES]]. Hervez an [[IUCN]] emañ en arvar. Ar boblañs a c'hellfe bezañ war-dro 2 000 penn. == Liammoù diavaez == [https://web.archive.org/web/20011225064012/http://members.aol.com/cattrust/bay.htm ar c'hazh bay] [https://web.archive.org/web/20061219160609/http://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/61now.shtml Ar c'hazh bay war ar BBC] [[Rummad:Felidae]] [[Rummad:Loened Indonezia]] nzvjrth0p134vwooded8dm9p9ppbjye 0 31944 2193435 1983587 2026-06-19T21:43:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193435 wikitext text/x-wiki [[Restr:Localisation EPCI du Porhoët dans le Morbihan, France.svg|300px|thumb|dehou|Lec'hiadur en etrekumuniezh er Mor-Bihan.]] '''Kumuniezh-kumunioù ar Porc'hoed'''<ref>[http://www.opab-oplb.org/91-kerofis.htmTOPONYME=Communaut+de+communes+du+Porhoët&NOM=0&COMMUNE=&CATEGORIE=&idtf=91&opKER=com_lang++asc+%2Cl.LEC_HANV++asc&cpKER=df845c1fcfc7aa7fa5c2&mpKER=30&TPL_CODE=TPL_KEROFIS&FpKER=Klask#formKerofis KerOfis (Ofis Publik ar Brezhoneg)]</ref> a oa ur [[etrekumuniezh|gumuniezh kumunioù]] lec'hiet e departamant ar [[Mor-Bihan]]. D'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017 e oa kendeuzet e [[Ploermael Kumuniezh]]. == Kumunioù == Enni ez e oa c'hwec'h kumun: * [[Evriged]] * [[Gwiler-Porc'hoed]] * [[Menieg]] * [[Mozhon]] * [[Sant-Maloù-an-Teir-Feunteun]] * [[an Drinded-Porc'hoed]] ==Liammoù diavaez== * [https://web.archive.org/web/20070728195724/http://www.porhoet.fr/ Lec'hienn ofisiel] ==Notennoù ha daveennoù== <references/> [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù kozh ar Mor-Bihan|Porc'hoed]] htq5ozmezy0rxytcr67ypfqskee89qk 0 40518 2193403 1600888 2026-06-19T17:37:24Z Bistrakollboued 92255 Adkas war-du [[St Albans (Hertfordshire)]] dilamet 2193403 wikitext text/x-wiki '''Verlamion''' pe '''Verlamio''', pe '''Verulamium''' (furm latinekaet) a oa kêrbenn pobl vrezhon ar g-[[Catuvellauni]] en [[Oadvezh an Houarn]], etre ar bloavezh [[-20|20 goude JK]] hag an aloubadeg roman e [[43]]. fou un assentament que s'ha datat en l'Edat de Ferro de la Gran Bretanya. Fou el centre de poder del rei britó Tasciovanus i la capital dels poble que relaciona amb els catalauni de la Gàl·lia, entre el 20 aC, aproximadament, fins a poc després de la invasió Romana del 43 dC. La seva situació geogràfica era al Turó de Prae, dos km a l'oest de l'actual St Albans.[1] ==Pennad kar== * [[St Albans (Hertfordshire)]] s227euknr707u12pnlu5ra0izbl3swz 2193404 2193403 2026-06-19T17:37:49Z Bistrakollboued 92255 2193404 wikitext text/x-wiki '''Verlamion''' pe '''Verlamio''', pe '''Verulamium''' (furm latinekaet) a oa kêrbenn pobl vrezhon ar g-[[Catuvellauni]] en [[Oadvezh an Houarn]], etre ar bloavezh [[-20|20 goude JK]] hag an aloubadeg roman e [[43]]. ==Pennad kar== * [[St Albans (Hertfordshire)]] e05i28ubetqpd97kxktqahsrm7znjt3 0 42851 2193467 2178080 2026-06-20T05:58:52Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193467 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Manuel María na Praza Maior de Lugo.jpg|thumb|]] '''Manuel María Fernández Teixeiro''' ([[Outeiro de Rei]], [[6 a viz Here]] [[1929]] - [[A Coruña]], [[8 a viz Gwengolo]] [[2004]]) zo ur barzh [[Galiza|galizek]] brudet evel barzh engouestlet. En e varzhonegoù e vez kaoz, dreist-holl, eus karantez, arz, engouestl politikel, istor, fizik, loened, mojennoù, an amzer, relijion, ar [[galizeg|yezh]], an douar hag al labour-douar, ar c'hêrioù. ==E vuhez== Mab e oa '''Manuel María''' da Antonio Fernández Núñez, a voe maer Outeiro de Rei, ha da b-Pastora Teixeiro Casanova, ha da gentañ e voe skoliet er gêriadenn ha goude e [[Rábade]]. E [[1942]] ez eas da [[Lugo]] da glask e [[bachelouriezh|vachelouriezh]]... <!--nos maristas e nesta cidade comezou a súa precoz carreira literaria participando por mediación de [[Celestino Fernández de la Vega]], á idade de 20 anos, no ciclo de conferencias "Jóvenes valores lucenses", co que entrou en contacto cos integrantes da tertulia do café Méndez Nüñez ([[Luis Pimentel]], [[Ánxel Fole]], [[Juan Rof Codina]], [[Aquilino Iglesia Alvariño]] ...) que o puxeron en contacto co mundo literario galego, desa época data tamén a súa amizade con [[Uxío Novoneyra]]. En [[1950]] publicou o seu primeiro poemario ''Muiñeiro de brétemas'', co que se inaugura a denominada "[[Escola da Tebra]]". Froito da decepción recibida por suspender os exames de ingreso á Universidade de Santiago foi o seu segundo poemario ''Morrendo a cada intre''. Realizou o servizo militar en [[Compostela]] e alí acudía á tertulia do Café Español onde fixo grande amizade con [[Carlos Maside]]. Ao rematar o servizo militar volveu a [[Lugo]], prepárase como procurador, en 1954 gañou os Xogos Florais de Ourense En [[1958]] instalouse en [[Monforte]] como Procurador dos Tribunais, ao tempo que daba clases nunha academia e colaboraba nunha emisora de radio e ao ano seguinte casou con [[Saleta Goi]]. Nos axitados anos sesenta e setenta, Manuel María participou na reorganización política, na clandestinidade, dos partidos nacionalistas, ao tempo que colaboraba con numerosas organizacións dedicadas á recuperación cultural impartindo conferencias e recitando poemas; organizou a editorial Xistral e coa súa dona montou a Librería de igual nome, presentou tamén no Teatro Capitol de Santiago a [[Nova Canción Galega]] o [[1 de decembro]] de [[1968]]. Sendo a poesía o seu xénero preferido, tentou a man tamén co ensaio, a narrativa e o teatro. Pasou dunha postura [[existencialismo|existencialista]] pesimista cara ao [[compromiso]] social e político. Elixido membro correspondente da [[Real Academia Galega]] en 1970, finalmente renunciou nunha carta pública que apareceu nos xornais galegos en 1975. Unha das últimas campañas coas que colaborou foi coa de [[Burla Negra]] e a [[Plataforma Nunca Máis]] a raíz do desastre do [[Prestige]]. --> Ezel e oa da [[UPG]] ha d'ar Frente Cultural en AN-PG. Kuzulier eo bet e [[1979]] e [[Monforte]], met en [[1985]] e tilezas ar stourm politikel evit kenderc'hel gant e labour skrivañ hag ez eas da chom da g-[[Coruña]]. Er gelaouenn ''[[A Nosa Terra, 1977|A Nosa Terra]]'' e skrive ar golonennad ''Andando a Terra''. Manuel María zo unan eus barzhed e vro a zo bet kanet e oberennoù hag enrollet gant tud evel [[María Manuela]], [[Suso Vaamonde]], [[Fuxan os Ventos]], [[A Quenlla]], [[Chorimas]] hag [[O Carro]]. ==Oberennoù== ===Barzhoniezh=== [[Skeudenn:Manuel María.jpg|thumb|Delwenn da Manuel María, en [[Monforte de Lemos]]. A-dreñv dezhi, skolaj ''Nosa Señora da Antiga''.]] * [[1950]], ''Muiñeiro de brétemas'' * [[1952]], ''Morrendo a cada intre'' * [[1954]], ''Terra Cha'' * [[1954]], ''Advento'' * [[1957]], ''Auto do taberneiro. 4 ventos'' * [[1958]], ''Documentos personaes'' * [[1960]], ''Sermón para decir en cualquier tiempo'' (en castelán) * [[1961]], ''Auto do labrego. Céltiga, 4'' * [[1962]], ''Libro de pregos'' * [[1962]], ''Contos en cuarto crecente e outras prosas'' * [[1963]], ''Mar Maior'' * [[1964]], "A poesía galega de Celso Emilio Ferreiro", ''Grial'', 6 * [[1965]], "As augas van caudales" ''Grial'', 9 * [[1966]], "Os alugados" ''Grial'' 14 * [[1967]], "Raimon, poeta de noso tempo", ''Grial'', 18 * [[1968]], ''Proba documental'' * [[1968]], ''Os soños na gaiola'' * [[1968]], ''Barriga Verde'' * [[1968]], ''Noticia da vida e da poesía de Xosé Crecente Vega'' * [[1969]], ''Versos pra un país de minifundios'' * [[1969]], ''Versos pra cantar en feiras e romaxes'' * [[1970]], ''Remol'' * [[1970]], ''Canciós do lusco ao fusco'' * [[1971]], ''A Rosalía'' * [[1971]], ''99 poemas de Manuel María'' * [[1971]], ''O Xornaleiro a sete testimuñas máis'' * [[1972]], ''Odas nun tempo de paz e de ledicia'' * [[1973]], ''Aldraxe contra a xistra'' * [[1973]], ''Informe pra axudar a alcender unha cerilla'' * [[1973]], ''Laio e clamor pola Bretaña' * [[1973]], ''Cantos rodados para alleados e colonizados'' * [[1976]], ''Poemas para construír unha patria'' * [[1977]], ''O libro das badaladas'' * [[1977]], ''Poemas ó outono'' * [[1978]], ''Catavento de neutrós domesticados'' * [[1979]], ''As rúas do vento ceibe'' * [[1982]], ''Escolma de poetas de Outeiro de Rei'' * [[1982]], ''Versos do lume e do vagalume'' * [[1985]], ''O camiño é unha nostalxia'' * [[1984]], ''Cantigueiro do Orcellón'' * [[1984]], ''A luz resuscitada'' * [[1986]], ''Oráculos para cavalinhos-do-demo'' * [[1986]], ''Ritual para unha tribu capital do concello'' * [[1988]], ''As lúcidas lúas do outono'' * [[1988]], ''Sonetos ao Val de Quiroga'' * [[1989]], ''Saturno'' * [[1990]], ''Cancioneiro de Monforte de Lemos'' * [[1991]], ''Compendio de orballos e incertezas'' * [[1991]], ''Hinos pra celebrar ao século futuro'' * [[1992]], ''Panxoliñas'' * [[1993]], ''Os lonxes do solpor'' * [[1993]], ''Antoloxía poética'' * [[1993]], ''A primavera de Venus'' * [[1993]], ''Poemas a Compostela'' * [[1994]], ''Cantigas e cantos de Pantón'' * [[1994]], ''Poemas para dicirlle a dúas lagoas'' * [[1996]], ''O Miño, canle de luz e néboa'' * [[1997]], ''Sonetos á casa de Hortas'' * [[2000]], ''Brétemas de muiñeiro'' * [[2000]], ''Camiños de luz e sombra'' === Danevellerezh === * [[1952]], Contos en cuarto crecente e outras prosas * [[1971]], O xornaleiro e sete testemuñas máis * [[1971]], Kricoi, Fanoi e D. Lobanís * [[1990]], Os ontes do silencio * [[1992]], Cando o mar foi polo río * [[2003]], O bigote de Mimí ===C'hoariva === *[[1957]], Auto do taberneiro *[[1961]], Auto do mariñerio *[[1970]], Barriga verde *[[1976]], Unha vez foi o trebón *[[1979]], Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela *[[1979]], Auto trascendental do ensino tradicional *[[1979]], Farsa de Bululú ===E brezhoneg=== *''Kanaouennoù adal Tarzh-an-deiz betek Kuzh-heol'', barzhonegoù troet gant [[Yann Jaouen]] (Hor Yezh, 1996). * Barzhonegoù all zo bet embannet e-barzh [[Al Liamm]], troet gant [[Mark Kerrain]] ha [[Herve Bihan]] (Al Liamm niv. 160 ha 316). == Liammoù diavaez== *En galizeg: **[http://www.casamuseomanuelmaria.gal/ Manuel María, Poeta Nacional] **[http://arquivo.pt/wayback/20091007235734/http://bvg.udc.es/ficha_autor.jsp?id=ManFern%E1&alias=Manuel+Mar%EDa&solapa=obras Textos, audio e vídeos. Biblioteca Virtual Galega] **[https://web.archive.org/web/20150911120037/http://barcelona.indymedia.org/newswire/display/140229/index.php Vida e obra. Independent Media Center de Barcelona] **[http://www.vieiros.com/nova.php?Ed=1&id=38289 Pasamento de Manuel María. Vieiros] **[https://web.archive.org/web/20070927065610/http://www.limiarlibros.com/autoresgalegoscontem.htm Biografía e listaxe de obras.Limiar Libros] **[http://www.culturagalega.org/lg3/novidade.php?Cod_prdccn=313 Recensións de obras. Consello da Cultura Galega] **[https://web.archive.org/web/20080501075454/http://www.galespa.com.ar/manuel_maria_ponte.htm Biografía e escolma poética. Galicia espallada] **[https://web.archive.org/web/20080509033344/http://www.galespa.com.ar/manuel_maria_discurso.htm Discurso de ingreso á RAG] **[https://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/quince-anos-manuel-maria/20190828140450083463.html?fbclid=IwAR0Lxx-quD80LeL-N33sbvWyH2lIlvcNuOAg6AZNzNMuyAgyUkIO-G4--ao Quince anos sen Manuel María - Nos] *En kastilhaneg: **[http://elmundolibro.elmundo.es/elmundolibro/2004/09/09/poesia/1094724356.html Nota biográfica] **[https://web.archive.org/web/20070929104920/http://www.telepolis.com/cgi-bin/web/DISTRITODOCVIEW?url=/1618/doc/galegosilustres/manuelmaria.htm Nota biográfica] **[http://antoncastro.blogia.com/2004/091201-elegia-por-el-poeta-manuel-maria.php Semblanza persoal no blog de Antón Castro] **[http://www.eizie.org/Argitalpenak/Senez/20051219/montorio Tradutor de Manuel María para o vasco] {{Commonscat|Manuel María}} {{Devezh al Lizhiri Galizek}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1929]] [[Rummad:Marvioù 2004]] [[Rummad:Skrivagnerien c'halizek]] [[Rummad:Barzhed Galiza]] 7y0jyi1r265ga440hpepj8spaas9m13 0 47851 2193400 2020863 2026-06-19T15:59:09Z EUPBR 86727 2193400 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Stary_Rynek_w_Poznaniu,_widok_z_drona.jpg|thumb|200px|right|Ti-kêr Poznań]] '''Poznań''' (distaget [ˈpɔznaɲ] e [[poloneg]], ''Posen'' en [[alamaneg]]) zo ur gêr eus kornôg [[Polonia]], war lez ar stêr [[Warta]], ha pempvet kêr vrasañ Polonia eo hiziv. Ouzhpenn 546 500 annezad zo o chom enni (niveradeg [[2014]]). Unan eus kêrioù koshañ Polonia eo, hag ur greizenn a bouez evit ar velestradurezh, ar c’henwerzh hag an deskadurezh. Kêr-benn istorel proviñs [[Polonia Vras]] eo bet. Goude bezañ bet e rouantelezh Polonia, eo bet Poznań e [[Prusia]], en {{XIXvet kantved}}, hag en [[Alamagn]] da c’houde, betek [[1918]] (war-bouez un nebeud bloavezhioù etre [[1806]] ha [[1815]] pa oa e [[dugelezh Polonia]]). Unan eus koshañ ilizoù-meur Polonia eo hini Poznań hag enni e voe beziet un toullad rouaned ha duged eus Polonia ([[Mieszko Iañ Polonia|Mieszko Iañ]], [[Bolesław I Polonia|Bolesław Iañ]], [[Kazimir Iañ Polonia|Kazimir Iañ]], [[Przemysł Iañ Polonia|Przemysł Iañ]], [[Przemysł II Polonia|Przemysł II]]). D’an [[28 Mezheven|28 a viz Mezheven]] [[1956]] e voe un emsavadeg taer eno a-enep yev an [[Unvaniezh Soviedel]]. == Kêrioù gevellet == Gevellet eo Poznań gant ar c'hêrioù-mañ : * [[Skeudenn:Flag of the Netherlands.svg|20px]] [[Assen]] ([[Izelvroioù]]). * [[Skeudenn:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Brno]] ([[Tchekia]]). * [[Skeudenn:Flag of Hungary.svg|20px]] [[Győr]] ([[Hungaria]]). * [[Skeudenn:Flag of Germany.svg|20px]] [[Hannover]] ([[Alamagn]]) * [[Skeudenn:Flag of Finland.svg|20px]] [[Jyväskylä]] ([[Finland]]) * [[Skeudenn:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Khouribga]] ([[Maroko]]) * [[Skeudenn:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Kharkiv]] ([[Ukraina]]) * [[Skeudenn:Flag of Palestine.svg|20px]] [[Naplus]] ([[Palestina]]) * [[Skeudenn:Flag of England.svg|20px]] [[Nottinghamshire]] ([[Bro-Saoz]]) * [[Skeudenn:Flag of Spain.svg|20px]] [[Pozuelo de Alarcón]] ([[Spagn]]) * [[Skeudenn:Flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Razgrad]] ([[Bulgaria]]) * [[Skeudenn:Flag of Brittany.svg|20px]] [[Roazhon]] ([[Breizh]]) * [[Skeudenn:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Shenzhen]] ([[Republik Pobl Sina]]) * [[Skeudenn:Flag of the United States.svg|20px]] [[Toledo (Ohio)]] ([[Stadoù-Unanet]]) === Liammoù diavaez === {{commons|Poznań|Poznań}} * {{pl}}{{de}}{{en}} [https://web.archive.org/web/20060819220508/http://www.city.poznan.pl/mim/strony/main/index_new.html Lec'hienn ofisiel] * {{pl}}{{fr}} [http://www.dombretanii.org.pl Dom Bretanii, Ti Breizh e Poznań] [[Rummad:Kêrioù Polonia]] ioxcjehodvefn0x7xurjttiyvyzm4tt 0 48556 2193457 2191985 2026-06-19T23:37:09Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193457 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Lanriware | anvOfisiel = ''Lanrivoaré'' | skeudenn = 36 Mairie Lanrivoaré.jpg | alc'hwez = An ti-kêr<hr> | ardamezioù = Blason ville fr Lanrivoaré (Finistère).svg | bro = [[Bro Leon]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]] | etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh|KK Bro an Hirwazh]] | bro velestradurel = [[Bro Brest]] | kanton = [[Kanton Lokournan|Lokournan]] | insee = 29119 | cp = 29290 | maer = Pascale André | amzer-gefridi = [[2014]]-[[2026]] | gorread = 14.89 | hedred = -4.637717 | ledred = 48.472964 | uk = | ubi = 27 | ubr = 105 | lec'hienn web = [http://www.lanrivoare.fr/ Ti-kêr] }} '''Lañriware'''<ref>[https://www.fr.brezhoneg.bzh/40-kerofis.htm Kerofis] 05/2022</ref>, pe '''Lanriware''' a zo ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Lokournan]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]]. ==Lec'hanvadur== {{XIvet}} kantved : Lanriuuole<br> {{XIvet}} kantved : Lanriuuoroe<br> War-dro 1330 : Lanrivoare<br> 1427 : Lanrivaray<br> 1516 : Lanriguazre<br> 1779 : Lanriouaré<ref>[https://www.fr.brezhoneg.bzh/40-kerofis.htm Kerofis] 05/2022</ref> == Douaroniezh == * War lez an [[Aber Ildud]] emañ Lanriware. == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Lanrivoaré (Finistère).svg|80px]] |width="15px"| |''Geotet e gebrig leinet gant ur groaz en aour, e seizh bezantenn en aour, karget pep hini gant ur vrizhenn erminig en sabel.''<br />• Sturiad : ''<q> Eeun ha kalonek </q>''<ref>Kuzul ar Gumun : [[3 a viz Gouere]] [[1997]].</ref> |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, François Balc'h e anv, hag Yves-René Lilès, kure<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42 -</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 33 gwaz ag ar gumun, da lâret eo 3,99% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13344&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas unnek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=13344&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an [[22 a viz Ebrel]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Vickers Wellington|Wellington IC]] marilhet L7798 ha kodet HA-S eus ''218th Squadron'' ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) e Lanriware; lazhet e voe he femp nijour, douaret e voent e bered kumun [[Milizag]]. * D'an [[30 a viz Kerzu]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Supermarine Spitfire|Spitfire Vb]] marilhet AD306 ha kodet JH-? eus ar ''317th Squadron'' [[polonia]]t eus ar Royal Air Force e Lanriware; tapet e voe e levier gant an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html Pertes RAF Finistère]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=13344 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20210429061759/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/13344 Memorial Genweb]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=1500 |passo1=200 |passo2=50 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2013 |p1=715 |p2=695 |p3=723 |p4=955 |p5=1271 |p6=1290 |p7=1333 |p8=1449 |p9=1444 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Lanrivoaré}} *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080152/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29119 Lanriware war lec'hienn Geobreizh] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]] [[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]] k6jh269erjcml7rzxf80ntpwq8z8lsr 0 51471 2193483 2140341 2026-06-20T11:37:40Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193483 wikitext text/x-wiki [[Restr:Harris Scotland.PNG|thumb|right|290px|Na Hearadh, stag ouzh [[Leòdhas]].]] [[Restr:Scotland Harris 1.jpg|thumb|Aod ar c'hreisteiz.]] [[Restr:An Cliseam - Harris.jpg|thumb|''An Cliseam'' adalek ''Abhainn Mharaig''.]] '''Na Hearadh''' (distaget {{IPA|[nə ˈhɛɾəɣ]}} e [[gouezeleg Skos|gouezeleg]]; ''Harris'' e [[saozneg]]) zo un [[enezenn]] e gwalarn [[Bro-Skos]], unan eus [[Inizi Gall]] er [[Meurvor Atlantel]]. E gwirionez eo stag ouzh [[Leòdhas]], a zo en hanternoz dezhi, met lavaret e vez [[Leòdhas agus na Hearadh]] (Leòdhas ha na Hearadh) evel pa vijent div. War-dro 2 000 a dud zo o chom enni.<br /> [[An Tairbeart]] eo porzh ha kêr-benn Na Hearadh. ==Gerdarzh== Na Hearadh e vije an enezenn meneget evel ''Adru'' (a dalv tev, tolzennek) e kartenn [[Klaudios Ptolemaios]] eus [[Enez Vreizh]] hag an inizi amezek. E [[norseg]], ''Hérað'' a oa ur seurt distrig. An darn vrasañ eus anvioù-lec'h Na Hearadh a zo anvioù norsek [[gouezelek]]aet. ==Douaroniezh== Rannet eo Na Hearadh etre div lodenn, hini an hanternoz ha hini ar c'hreisteiz, gant [[Loch A Siar]] (''West Loch Tarbert'') ha [[Loch an Tairbeairt]] (''East Loch Tarbert''). Etre an div [[loc'h]] ez eus ur strizh-douar m'emañ [[An Tairbeart]] (''(An) Tairbeart'' pe ''Tairbeart na Hearadh'' e gouezeleg, ''Tarbert'' e saozneg). [[Restr:Clisham.jpg|thumb|right|[[Clisham|An Cliseam]], Na Hearadh]] Hervez niveradeg 2011 e oa 1 916 a dud o chom<ref>[https://web.archive.org/web/20160304100209/http://www.cne-siar.gov.uk/factfile/population/islandpopulations.asp] Comhairle nan Eilean Siar. Gwelet d'ar [[27 a viz Ebrel]] [[2015]].</ref> en enez, ha 60% anezho a oa gouezelegerien. ===Hanternoz Na Hearadh=== [[Restr:Old lazybeds on North Harris.jpg|right|thumb|''[[lazy bed|Feannagan]]'', pe "lazy beds" e hanternoz Na Hearadh.]] E hanternoz Na Hearadh, tostik ouzh [[Leòdhas]], emañ ''[[An Cliseam]]'', uhelañ menez an [[Inizi Gall]] pellañ gant 799 metr. ===Er c'hreisteiz=== [[Image:Scotland Harris 1.jpg|thumb|Na Hearadh ar c'hreisteiz]] N'eo ket ken meneziek kreisteiz an enezenn. Traezhegi gwenn zo en arvor kornôk. == Filmoù== Pennadoù filmet eus an enezenn a zo bet lakaet gant [[Stanley Kubrick]] da c'horre ar blanedenn [[Yaou (planedenn)|Yaou]] en e film ''[[2001, A Space Odyssey]]''<ref>[https://web.archive.org/web/20061021014849/http://www.filmhebrides.com/ "Welcome to Film Hebrides"] filmhebrides.com. Gwelet d'ar [[26 a viz Gwengolo]] [[2007]].</ref>. ==Liammoù diavaez== {{commonscat|Harris|Na Hearadh}} *{{en}} [https://web.archive.org/web/20120724030248/http://www.leverburgh.co.uk/] *{{en}} [http://www.explore-harris.com/] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20070511000857/http://www.absolutelynothing.co.uk/isleofharris/?cid=823&lang=en-gb skeudennoù eus an enez] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20060617024647/http://robinwilson.net/harris.html Gwelvadoù eus an enez] (Ret eo kaout QuickTime) *{{en}} [http://www.southharris.com/ Gwelout muioc'h ha gouzout hiroc'h diwar-benn Na Hearadh] *{{en}} [http://www.north-harris.org/ Glad Na Hearadh an Norzh] *{{en}} [https://web.archive.org/web/20070528080717/http://www.virtualhebrides.com/harris/location/scarista/ Scarista Beach] == Notennoù == {{Daveoù}} {{Inizi Gall}} [[Rummad:Na Hearadh| ]] 56r30eiag8de9h1a1y2e5bennlzcknl 0 52059 2193471 2175283 2026-06-20T07:30:25Z Surajr7 89979 2193471 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:Mata Hari 6.jpg|thumb|200px|Ar [[spier]]ez [[Mata Hari]], un doare ''femme fatale'']] [[Skeudenn:Lilith (John Collier painting).jpg|thumb|''[[Lilith]]'' (1892), livet gant [[John Collier]]]] [[File:Franz von Stuck 010.jpg|thumb|left|[[Salome]] poltredet gant [[Franz von Stuck]]]] [[Skeudenn:Sharon Stone KV.jpg|thumb|[[Sharon Stone]] he deus roet taol ar marv da veur a [[paotr|baotr]] er film [[Basic Instinct]].]] Ar '''femme fatale''' zo un anv [[gallek]], adkemeret e kalz yezhoù all, a vez graet eus un dudenn el [[lennegezh]] (adkemeret goude er [[fiñvskeudennerezh]]), hag a zo ur [[maouez|vaouez]] a zegas ar [[marv]] d'an dud, hag a c'hallfe bezañ ''matezh an [[Ankou]]'' e [[brezhoneg]] neuze, pe da vihanañ droukchañs d'ar [[gwaz|wazed]] hoalet ganti. Kavet e vez e mojennoù an holl vroioù hag a-hed istor al [[lennegezh]], gwech evel [[morganez]], pe [[sunerez-gwad]], [[diaoul]]ez pe [[sorser]]ez, gwech evel soudardez, [[spierez]], ha micherioù all c'hoazh. Sachañ a ra [[gwaz]]ed dinerzh daveti, paket e rouedoù o c'hoant. Unan eus penntudennoù al lennegezh hag an arz eo eta, abaoe ''hor mamm [[Eva]]''. Galloudoù hud he deus, teogiñ a ra he freizh, ur gwaz (peurliesañ) eta, evel pa vije un [[diaoul]]ez tec'het eus puñs an [[ifern]], o c'hoari gant he c'hened, gant he hoal, ha gant ar c'hoant c'hwezhet er wazed, da gas he mennozh kuzh da benn-vat. Met ouzhpenn gant he c'horf e oar c'hoari ha mont a ra betek livañ gevier ha mont dre nerzh. Gant kontell pe kontamm e oar ober ivez. A-wechoù avat ne vez nemet ur paourkaezh plac'h paket e rouedoù an tonkadur, evel er [[film du]] ''[[The Lady from Shanghai]]'' e 1948 . === Mojennoù hag istor === En amzerioù kozh ec'h anavezed: * an doueez [[Ishtar]], e [[Sumer]], * [[Eva]], [[Lilith]], [[Delilah]], [[Judit]], [[Salome]] er [[Bibl]] * [[Afrodite]], e mojennoù Hellaz, ha [[Kirke]], [[Kalypso]], [[Medea]], [[Lamia (euzhvil)|Lamia]] ; [[Elena Troia]] hag he c'hoar [[Klitemnestra]]; ouzhpenn ar maouezed ez eus ivez boudoù hanter loen, hanter maouez; * [[Kleopatra]], en istor [[Roma]], a lubanas daou bolitikour roman, [[Julius Caesar]], ha [[Marcus Antonius]]; abalamour da se e voe gwall vrudet gant ar Romaned, ha neuze e teuas da vezañ pimpatrom ar ''femme fatale'' eus broioù ar reter, kevrinus, galloudus, ha dañjerus . * [[Hürrem Sultan]] e [[Turki]], * [[Marc'harid Bourgogn]] * [[Carmen]], en oberenn [[Prosper Mérimée]], hag er [[c'hoarigan]]. * [[Milady de Winter]], e romant [[Alexandre Dumas (tad)]], ''[[Les Trois Mousquetaires]]'', a denn un tamm da [[Mata Hari]]. *Justine, e [[The Alexandria Quartet]], gant [[Lawrence Durrell]]. ==== E Breizh ==== E [[Breizh]] e kaver [[Dahud]], [[Izold]], [[Morgana]], [[Mari Vorgan]], ha [[korrigan]]ezed ha [[kannerez-noz|kannerezed-noz]]. Anavezet eo ivez en Azia, hag e [[Sina]] ez eus bet tamallet priedoù-kleiz da vezañ bet kiriek da wanded pe mont da get tierniezh pe dierniezh. === Eus ar Grennamzer d'an XIXvet kantved=== [[Eva]] an hini a enkorfe dañjerioù revelezh ar merc'hed hervez kredennoù ar Grennamzer. [[Fata Morgana]] a ranno an enor-se ganti adal ar mare-se. <br /> En XIXvet kantved, e-kerzh ar Romantelezh, e vleunio ar ''femme fatale'', e barzhonegoù evel re [[John Keats]], [[La Belle Dame sans Merci]] dreist-holl, ha [[Lamia (barzhoneg)|Lamia]]. ===Oberennoù an XXvet kantved=== [[Image:Thedarose.jpg|thumb|Gant an aktourez [[Theda Bara]] e voe displeget ster ar ger "Vamp" er film ''A Fool There Was'']] Ar ''femme fatale'' zo bet poltredet evel ur [[sunerez-gwad]] ; gant he hoal e tenn o nerzh hag o frankiz digant he serc'heged. [[Rudyard Kipling]] zo bet awenet e 1897, gant ur sunerez-gwad livet gant [[Philip Burne-Jones]], ur skeudenn aroueziek eus ar marevezh, da sevel e varzhoneg "The Vampire". Brudet e voe ar skrid ken e voe, hag an diskan "A fool there was...," a ra anv eus un den hoalet gant ar sunerez-gwad, a deuas da vezañ ur film hag a reas berzh e 1915, hag anvet ''[[A Fool There Was (1915 film)|A Fool There Was]]'' gant [[Theda Bara]] evel sunerez gwad an den kaezh. Ar vaouez-se eo an dudenn greiz e filmoù evel ''[[Body Heat]]'', gant [[Kathleen Turner]], ''[[The Last Seduction]]'', gant [[Linda Fiorentino]], ''[[Fatal Attraction]]'', gant [[Glenn Close]], ha ''[[Basic Instinct]]'', gant [[Sharon Stone]]. == Ar wazed, ''mevelien ar marv'' == E-touez ar wazed se e lakaor [[Don Juan]], [[Heathcliff (Wuthering Heights)|Heathcliff]] er ''[[Wuthering Heights]]'', an darn vrasañ eus harozed ar barzh saoz [[Lord Byron]] (ar "[[Byronic hero]]"), [[Drakula]], <!--as well as such diverse characters as [[Billy Budd (novella)|Billy Budd]], [[Count Dracula]], <!-- Tadzio in ''[[Death in Venice]]'', --> Harthouse en [[Hard Times]] gant [[Charles Dickens]]', [[Georges Querelle]] ''[[Querelle de Brest]]'' gant [[Jean Genet]], [[James Bond]] en oberenn [[Ian Fleming]] ha [[Tom Ripley]] e romantoù [[Patricia Highsmith]]<ref>Mario Praz (1951) ''The Romantic Agony'': 53-95</ref>. ==Liverezh== Oberennoù *[[Edvard Munch]] *[[Gustav Klimt]] == Filmoù == *[[Der blaue Engel]], gant [[Marlene Dietrich]] en ur film gant [[Joseph Sternberg]] e 1930 * [[Gilda]] e 1946, gant [[Rita Hayworth]] * [[Femme fatale (film)]] gant [[Rebecca Rominj]], en ur [[film]] aozet gant [[Brian de Palma]] e 2002. * [[Basic Instinct]], gant [[Sharon Stone]] ==Skeudennoù== <gallery> File:Ishtar goddess.jpg|[[Ishtar]] File:Calypso receiving Telemachus and Mentor in the Grotto.jpg|[[Kalypso]] o tegemer [[Telemak]] File:J. W. Waterhouse - Circe Invidiosa - Google Art Project.jpg|[[Kirke]] <br>hervez [[John William Waterhouse]] File:Morgan le Fay by Edward Burne-Jones.jpg|[[Morgana]] <br> gant [[Edward Burne-Jones]] e 1862 File:Medea-PaulPeterich-1905.jpg|[[Medea]] <br>gant [[Paul Peterich]], e 1905 File:JudithKlimt.jpg|[[Judit]] <br>gant [[Gustav Klimt]] </gallery> == Notennoù == {{Daveoù}} == Levrlennadur == * Toni Bentley (2002) ''Sisters of Salome''. * [[Bram Dijkstra]] (1986) ''Idols of Perversity: Fantasies of Feminine Evil in Fin-De-Siecle Culture'', (1986) ISBN 0-19-505652-3. * Bram Dijkstra (1996) ''Evil Sisters: The Threat of Female Sexuality in Twentieth-Century Culture'', (1996) ISBN 0-8050-5549-5 * Elizabeth K. Mix ''Evil By Design: The Creation and Marketing of the Femme Fatale'', ISBN 978-0-252-07323-6. * [[Mario Praz]] (1951) ''The Romantic Agony''. See chapters four, 'La Belle Dame Sans Merci', and five, 'Byzantium'. == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20090122124424/http://lib.berkeley.edu/MRC/noir/np05ff.html No Place for a Woman: The Family in Film Noir] * [http://www.moderntimes.com/palace/film_noir/index.html High Heels on Wet Pavement: ''film noir'' ha ''femme fatale''] * [https://web.archive.org/web/20110726204432/http://www.detnovel.com/FemmeFatale.html Marling, William: ''Characteristics of Hard-Boiled Fiction:The Femme Fatale''] * [https://web.archive.org/web/20090319230305/http://www.albany.edu/scj/jcjpc/vol8is3/snyder.pdf PERSONALITY DISORDER AND THE FILM NOIR FEMME FATALE by Scott Snyder] * [http://www.filmsite.org/femmesfatales.html ''The Greatest Femmes Fatales'' American Movie Classics Filmsite] [[Rummad:Tudennoù el lennegezh]] [[Rummad:Troiennoù gallek]] [[Rummad:Merc'hed]] ekzg2ull8nhlm4rrmr8sduyzz8klt8f 2193481 2193471 2026-06-20T09:54:30Z Ar choler 52661 2193481 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Femme fatale''}} [[File:Mata Hari 6.jpg|thumb|upright 0.9|Ar spierez [[Mata Hari]]]] '''''Femme fatale''''' ("maouez varvus") zo un droeienn [[gallek|c'hallek]] adkemeret e kalz yezhoù all evit envel un dudenn el [[lennegezh]] da gentañ hag er [[fiñvskeudennerezh]] diwezhatoc'h, hag a zo ur [[maouez|vaouez]] a zegas ar [[marv]] d'an dud, hag a c'hallfe bezañ ''matezh an [[Ankou]]'' e [[brezhoneg]] neuze, pe da vihanañ droukchañs d'ar [[gwaz|wazed]] a vez hoalet ganti. Kavet e vez e mojennoù an holl vroioù hag a-hed istor al lennegezh, gwech evel [[morganez]], pe [[sunerez-gwad]], [[diaoul]]ez pe [[sorser]]ez, gwech evel [[soudard]]ez, [[spierezh|spierez]], ha micherioù all c'hoazh. Sachañ a ra [[gwaz]]ed dinerzh daveti, paket e rouedoù o c'hoant. Unan eus penntudennoù al lennegezh hag an arz eo er ''femme fatale'' eta, abaoe [[Eva (Bibl)|Eva]] ar [[Bibl]]. Galloudoù hud he deus, teogiñ a ra he freizh, ur gwaz (peurliesañ), evel pa vije un diaoulez tec'het eus puñs an [[Ifern]], o c'hoari gant he c'hened, gant he hoal, ha gant ar c'hoant c'hwezhet er wazed, da gas he mennozh kuzh da benn-vat. Met ouzhpenn gant he c'horf e oar c'hoari ha mont a ra betek livañ gevier ha mont dre nerzh. Gant kontell pe kontamm e oar ober ivez. A-wechoù avat ne vez nemet ur paourkaezh plac'h paket e rouedoù an tonkadur, evel er film du ''The Lady from Shanghai'' sevenet gant [[Orson Welles]] e [[1947]] ha c'hoariet gant [[Rita Hayworth]]. Anavezet eo ivez en [[Azia]] : e [[Sina]] ez eus bet tamallet priedoù-kleiz da vezañ bet kiriek da wanded pe mont da get [[tierniezh]] pe dierniezh. ==Istorel== * [[Ishtar|Inanna]], un [[doue]]ez e [[Sumer]], {{Formatnum:4000}} bloaz kent hon amzer. * [[Afrodite]], [[Elena Troia]], [[Kalypso]], [[Kirke]], [[Klitemnestra]], [[Lamia (euzhvil)|Lamia]], [[Medea]] en [[Henc'hres]] ; ouzhpenn ar maouezed ez eus ivez boudoù hanter loen, hanter maouez. * [[Kleopatra]] en [[Henroma]], a lubanas daou bolitikour roman, [[Julius Caesar]] ha [[Marcus Antonius]] ; abalamour da se e voe gwall vrudet gant ar Romaned, ha neuze e teuas da vezañ pimpatrom ar ''femme fatale'' eus broioù ar Reter, kevrinus, galloudus, ha dañjerus. * [[Delilah]], Eva, [[Judit]], [[Lilith]] ha [[Salome]], an holl er Bibl. * [[Marc'harid Bourgogn (1290-1315)|Marc'harid Bourgogn]] (~[[1290]] – [[1315]]) e [[Bro-C'hall]]. * [[Hürrem Sultan]] (~[[1505]]-[[1558]]) e [[Turkia]]. Eva an hini a enkorfe dañjerioù revelezh ar merc'hed hervez kredennoù ar Grennamzer. [[Fata Morgana]] a rannas an enor-se ganti adal ar mare-se. <gallery mode="packed" heights="220px"> Ishtar goddess.jpg|Ishtar Calypso receiving Telemachus and Mentor in the Grotto.jpg|Kalypso o tegemer [[Telemak]] J. W. Waterhouse - Circe Invidiosa - Google Art Project.jpg|Kirke Medea-PaulPeterich-1905.jpg|Medea JudithKlimt.jpg|Judit Morgan le Fay by Edward Burne-Jones.jpg|[[Morgana]] </gallery> === E Breizh === E [[Breizh]] e kaver [[Dahud]], [[Izold]], [[Mari Vorgan]], [[Morgana]], [[korrigan]]ezed ha [[kannerez-noz|kannerezed-noz]]. <gallery mode="packed" heights="220px"> Lilith (John Collier painting).jpg|''Lilith'', gant [[John Collier]] ((1892) Franz von Stuck 010.jpg|''Salome'', gant [[Franz von Stuck]] (1906) </gallery> ==Lennegezh== * ''Milady de Winter'', e romant [[Alexandre Dumas (tad)]], ''[[Les Trois Mousquetaires]]'' ([[1844]]). * ''Carmen'', en oberenn heñvelanvet [[Prosper Mérimée]] ([[1847]]), hag er [[c'hoarigan]] gant [[Georges Bizet]] ([[1875]]). * ''Justine'', e ''The Alexandria Quartet'', gant [[Lawrence Durrell]] e [[1947]]. En {{XIXvet kantved}}, e-kerzh ar [[romantelouriezh]], e vleunias ar ''femme fatale'', e barzhonegoù evel re [[John Keats]] (, ''[[La Belle Dame sans Merci]]'' dreist-holl ([[1819]]), ha ''[[Lamia (barzhoneg)|Lamia]]'' ([[1820]]). Ar ''femme fatale'' zo bet poltredet evel ur [[sunerez-gwad]] ; gant he hoal e tenn o nerzh hag o frankiz digant he serc'heged. [[Rudyard Kipling]] zo bet awenet e [[1897]] gant ur sunerez-gwad livet gant [[Philip Burne-Jones]], ur skeudenn aroueziek eus ar marevezh, da sevel e varzhoneg ''The Vampire''. Brudet e voe ar skrid ken e voe, hag an diskan ''A fool there was...'' a ra anv eus un den hoalet gant ar sunerez-gwad, a zeuas da vezañ ur film hag a reas berzh e 1915. == Sinema == * Gant an [[aktour]]ez [[Theda Bara]] e voe displeget ster ar ger ''vamp'' er film ''A Fool There Was'' sevenet gant Frank Powell e [[1915]] diwar oberenn R. Kipling. Ar vaouez-se eo an dudenn greiz c'hoariet gant [[Kathleen Turner]] er film ''Body Heat'' (Lawrence Kasdan, [[1981]]), gant [[Glenn Close]] e ''Fatal Attraction'' (Adrian Lyne, [[1987]]), gant [[Sharon Stone]] e ''Basic Instinct'' (Paul Verhoeven, [[1992]]) ha gant [[Linda Fiorentino]] e ''The Last Seduction'' (John Dahl, [[1994]]). Ar ''femme fatale'' a weler e filmoù all ivez. * [[Marlene Dietrich]] e ''Der blaue Engel'' (Joseph Sternberg, [[1930]]). * Rita Hayworth e ''Gilda'' (Charles Vidor, [[1946]]). * Rebecca Rominj e ''Femme fatale'' ([[Brian de Palma]], [[2002]]). <gallery mode="packed" heights="220px"> Thedarose.jpg|Theda Bara e ''A Fool There Was'' Sharon Stone KV.jpg|Sharon Stone e ''Basic Instinct'' </gallery> <!-- == Notennoù == {{Daveoù}} --> == Levrlennadur == * Toni Bentley (2002) ''Sisters of Salome''. * [[Bram Dijkstra]] (1986) ''Idols of Perversity: Fantasies of Feminine Evil in Fin-De-Siecle Culture'', (1986) ISBN 0-19-505652-3. * Bram Dijkstra (1996) ''Evil Sisters: The Threat of Female Sexuality in Twentieth-Century Culture'', (1996) ISBN 0-8050-5549-5 * Elizabeth K. Mix ''Evil By Design: The Creation and Marketing of the Femme Fatale'', ISBN 978-0-252-07323-6. * [[Mario Praz]] (1951) ''The Romantic Agony''. See chapters four, 'La Belle Dame Sans Merci', and five, 'Byzantium'. == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20090122124424/http://lib.berkeley.edu/MRC/noir/np05ff.html No Place for a Woman: The Family in Film Noir] * [http://www.moderntimes.com/palace/film_noir/index.html High Heels on Wet Pavement: ''film noir'' ha ''femme fatale''] * [https://web.archive.org/web/20110726204432/http://www.detnovel.com/FemmeFatale.html Marling, William: ''Characteristics of Hard-Boiled Fiction:The Femme Fatale''] * [https://web.archive.org/web/20090319230305/http://www.albany.edu/scj/jcjpc/vol8is3/snyder.pdf PERSONALITY DISORDER AND THE FILM NOIR FEMME FATALE by Scott Snyder] * [http://www.filmsite.org/femmesfatales.html ''The Greatest Femmes Fatales'' American Movie Classics Filmsite] [[Rummad:Tudennoù el lennegezh]] [[Rummad:Troiennoù gallek]] [[Rummad:Merc'hed]] cbf2n7i2rg20md1oigrutrucy4juvbg 0 56877 2193461 2179557 2026-06-20T01:22:27Z CommonsDelinker 424 Lakaet eo bet ar restr [[c:File:Evelyn_De_Morgan_-_The_Love_Potion_(1903)_-_Google_Cultural_Institute.jpg]] e-lec’h The_Love_Potion.jpg gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningles 2193461 wikitext text/x-wiki [[Restr:Evelyndemorgan.jpg|thumb|Evelyn de Morgan]] [[Restr:Demorgans.jpg|thumb|Evelyn ha William de Morgan]] '''Evelyn De Morgan''' (bet ganet Evelyn Pickering, [[30 a viz Eost]] [[1855]] – [[2 a viz Mae]] [[1919]] e [[Londrez]]) a oa ul livourez [[rakrafaelour]] [[Bro-Saoz|saoz]]. Evelyn de Morgan a voe ganet en ur familh eus ar renkad etre uhel : he zad, Percival Pickering e anv, a oa grefier e [[Pontefract]] ([[West Yorkshire]]), hag he mamm, Anna Maria Wilhelmina Spencer Stanhope, a oa c'hoar d'an arzour [[John Roddam Spencer Stanhope]] hag a oa eus familh [[Thomas Coke]], kont [[Leicester]]. Evelyn a heulias kentelioù tresañ adalek an oad a 15 vloaz. Dont a reas da gendrec'hiñ he zud da enskrivañ anezhi en ur skol-arzoù, hag adalek [[1873]] edo o studiañ er [[Slade School of Art]]. Levezonet e voe kalz gant hec'h eontr, [[John Roddam Spencer Stanhope]] e anv, hag e zaremprediñ a reas kalz p'edo-eñ o chom e [[Firenze]]. Dre forzh mont da Italia e voe dennet gant labour livourien an Azginivelezh evel [[Sandro Botticelli|Botticelli]]. Dimeziñ a reas gant ar priour [[William De Morgan]] e [[1887]]. E Londrez e vevjont betek marv William e [[1917]]. Daou vloaz goude e varvas-hi. Douaret e voe e [[Brookwood Cemetery]], e-kichen [[Woking]], er [[Surrey]]. == Oberennoù == [[Restr:Helen of Troy.jpg|thumb|''[[Elena]]'']] {{commons|category:Evelyn de Morgan}} {| width="80%" |- valign="top" | *''Tobias and the Angel'' - [[Tobias]] hag an Ael (1875) *''Ariadne in Naxos'' (1877) - [[Ariadne]] e Naksos - [[Media:Ariadne in Naxos, by Evelyn De Morgan, 1877.jpg|Gwelout]] *''Cadmus and Harmonia'' (1877) *''[[Deianeira|Deianera ]]'' (e-tro 1878)<ref>Un daolenn damheñvel ha heñvelanvet zo bet sinet gant E. De Morgan ha deiziadet e 1878, hervez Christopher Newall @ {{cite web|url=https://victorianweb.org/painting/demorgan/wc/1.html ''The Wictorian Web''|accessdate=30 Meurzh 2022}}.</ref> [[Media:Deianera.jpg|Gwelout]] *''Night & Sleep'' (1878) [[Media:Night & Sleep.jpg|Gwelout]] *''The Kingdom of Heaven Suffereth Violence'' (1878) *''Goddess of Blossoms & Flowers'' (1880) [[Media:EvelyndeMorgan.jpg|Gwelout]] *''The Cristian Martyr'' -Ar Merzher kristen (1880) *''The Grey Sisters'' (1880–81) *''The Angel of Death'' (1881) *''Phosphorus and Hesperus'' (1882) *''By the Waters of Babylon'' (1882–83) *''Salutation or The Visitation'' (1883) *''Sleep and Death, the Children of the Night'' (1883) *''Love's Passing'' (1883-84) [[Media:Love's Passing.jpg|Gwelout]] *''Dryad'' (1884-85) [[Media:Evelyn De Morgan - The Dryad.jpg|Gwelout]] *''Luna'' (1885) *''The Sea Maidens'' (1885–86) | *''Aurora Triumphans '' (1886) *''[[Klitia]]'' (1887) *''Hope in a Prison of Despair'' (1887) [[Media:Hope in a Prison of Despair.jpg|Gwelout]] *''The Soul's Prison House'' (1888) *''Love, the Misleader'' (1889) *''[[Medea]]'' (1889) *''The Garden of Opportunity'' (1892) *''Life and Thought Emerging from the Tomb'' (1893) *''Flora'' (1894) *''The Undiscovered Country / City of Light'' (1894) *''[[Eos]]'' (1895) *''Lux in Tenebris'' (1895) *''Boreas and Oreithyia'' (1896) *''Earthbound'' (1897) [[Media:Earthbound.jpg|Gwelout]] *''[[Cassandra]]'' (1898) *''[[ Elena Troia| Helen of Troy]]'' (1898) [[Media:Helen of Troy.jpg|Gwelout]] *''The Valley of Shadows'' (1899) *''The Storm Spirits'' (1900) [[Media:The Storm Spirits.jpg|Gwelout]] *''The Poor Man who Saved the City (1901)'' | *''The Love Potion'' (1903) [[Media:Evelyn De Morgan - The Love Potion (1903) - Google Cultural Institute.jpg|Gwelout]] *''Queen Eleanor & Fair Rosamund'' (1905) [[Media:Queen Eleanor & Fair Rosamund.jpg|Gwelout]] *''The Cadence of Autumn'' (1905) *''The Hour-Glass'' (1905) [[Media:The Hour-Glass.jpg|Gwelout]] *''Death of a Butterfly'' - Marv ur Valafenn (''c''. 1905–10) *''Sleeping Earth and Walking Moon'' (1905-10) *''Demeter Mourning for Persephone'' (1906) -[[Demeter]] o ouelañ da Bersefona *''Our Lady of Peace'' -Itron Varia ar Peoc'h (1907) *''Port after Stormy Seas'' (1907) [[Media:Port after Stormy Seas.jpg|Gwelout]] *''The Prisoner'' (1907) [[Media:The Prisoner.jpg|Gwelout]] *''The Worship of Mammon'' (1909) [[Media:The worship of Mammon.jpg|Gwelout]] *''Daughters of the Mist'' (''c''.1910) *''Death of the Dragon'' - Marv an Aerouant (1914) *''The Vision'' (1914) *''S.O.S'' (1914-16) *''The Mourners'' (''c''. 1915) *''The Red Cross'' (1918) [[Media:The Red Cross.jpg|Gwelout]] *''The Gilded Cage'' (1919) [[Media:The Gilded Cage.jpg|Gwelout]] |} ==Skeudennoù== <div style="width:80%;> <gallery mode="packed" heights="180px"> Demeter_mourning_Persephone_1906.jpg|''Demeter mourning Persephone''<br>"Demeter o ouelañ da [[Persefone|Bersefone]]" Morgan, Evelyn de - Aurora Triumphans - c. 1886.jpg|''[[Aurora]] Triumphans'' Hope in a Prison of Despair.jpg|''Hope in a Prison of Despair''<br>"Spi en ur vac'h a zic'hoanag " Morgan Evelyn de - Clytie - 1887.jpg|''Clytie''<br>"[[Klitia]]" Evelyn de Morgan - The Crown of Glory, 1896.jpg|''The Crown of Glory'' - "Kurunenn ar Gloar" EvelyndeMorgan.jpg|''[[Flora]]'' </gallery> </div> == Liammoù diavaez == *[http://www.demorgan.org.uk/ De Morgan Foundation] *[https://web.archive.org/web/20160422233307/http://www.tbcs.org.uk/de_morgan.htm Bez Evelyn & William De Morgan] ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:De Morgan, Evelyn}} [[Rummad:Rakrafaelouriezh]] [[Rummad:Livourezed Bro-Saoz]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1855]] [[Rummad:Marvioù 1919]] 4mpzk1385v8h6jjagcw1kj46wejj87e 0 57170 2193470 2188276 2026-06-20T07:30:25Z Surajr7 89979 2193470 wikitext text/x-wiki Dastumet ez eus amañ livadurioù [[John William Waterhouse]]. ===Bloavezhioù 1870=== <gallery> Image:John William Waterhouse - Undine.JPG|''[[Ondina (boudig)|Ondina]]'' (1872) Image:Gone_But_Not_Forgotten_-_John_William_Waterhouse.jpg|''Gone, But Not Forgotten'' (''Aet, ha n'eo ket ankouaet'') <br>1873 Image:John William Waterhouse- The Unwelcome Companion - a Street Scene in Cairo.JPG|''The Unwelcome Companion - a Street Scene in Cairo''<br /> (Kompagnun dic'hoantet - Arvest war ar straed e Cairo) <br>1873 Image:La_Fileuse_-_John_William_Waterhouse.jpg|''An nezerez''<br>1874 Image:Peristyle.jpg|<br>1874 Image:Miranda - John William Waterhouse.jpg|''[[Miranda]]''<br>1875. Awenet gant pezh-c'hoari [[Shakespeare]], [[The Tempest]]. Image:John William Waterhouse - A Sick Child brought into the Temple of Aesculapius (1877).jpg|''Ur Bugel klañv degaset da Dempl [[Asklepios]] ''<br>1877 Image:John William Waterhouse - The Remorse of the Emperor Nero after the Murder of his Mother.JPG|''Morc'hed an Impalaer Neron goude Muntr e vamm''<br>1878 </gallery> ===Bloavezhioù 1880=== <gallery> Image:John William Waterhouse - Dolce Far Niente (1880).jpg|''Dolce far Niente''<br>1880 Image:Waterhouse-Diogenes.jpg|''Diogenes''<br>1882 Image:John William Waterhouse - The Favorites of the Emperor Honorius - 1883.jpg|''The Favorites of the Emperor Honorius''<br />(''Re garetañ an Impalaer Honorius'')<br>1883 Image:John William Waterhouse oracle 1884.png|''Orakl''<br>1884 Image:John William Waterhouse - Saint Eulalia - 1885.jpg|''Santez Eulalia''<br>1885 Image:John William Waterhouse - Magic Circle.JPG|<br>1886 Image:Cleopatra - John William Waterhouse.jpg|''[[Kleopatra]]''<br/>1888 Image:JWW Ophelia 1889.jpg|''[[Ophelia]]''<br>1889<br /> Awenet gant [[Hamlet]], pezh-c'hoari [[Shakespeare]] </gallery> ===Bloavezhioù 1890=== <gallery> Image:A Roman Offering - JWW.jpg|<br>1890 Image:Circe Offering the Cup to Odysseus.jpg|''Circe Offering the Cup to Odysseus'' <br />([[Kirke]] o kinnig ur banne da [[Ulises]]) (1891) Image:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|''Ulysses and the Sirens'' <br />(''[[Ulises]] hag ar [[Siren]]ed'') <br>1891 Image:JohnWilliamWaterhouse-Danaë(1892).jpg|''[[Danae]]''<br>1892 Image:J. W. Waterhouse - Circe Invidiosa - Google Art Project.jpg|''Circe Invidiosa''<br>1892 Image:John William Waterhouse - A Naiad or Hylas with a Nymph, 1893.jpg|'' [[Naiadenn]] '' <br>1893 Image:John William Waterhouse - La Belle Dame sans Merci (1893).jpg|''La Belle Dame sans Merci'' (''An Itron gaer didruez'') (1893) Image:A Female Study - John William Waterhouse.jpg|<br>1894 Image:The Lady of Shalott Looking at Lancelot.jpg|'' [[The Lady of Shallot]] Looking at Lancelot''.<br> (''Itron Kêr Skalot o sellout ouzh [[Lansalot]]''<br />1894<br /> Awenet gant [[The Lady Of Shallot]], barzhoneg [[Alfred Tennyson]] . Image:John William Waterhouse - Ophelia (1894).jpg|''Ophelia''<br>1894<br />Awenet gant [[Hamlet]], pezh-c'hoari [[Shakespeare]] Image:John William Waterhouse - The Shrine.JPG|<br>1895 Image:Waterhouse,_John_William_-_Saint_Cecilia_-_1895.jpg|<br>1895 Image:Pandora - John William Waterhouse.jpg|''[[Pandora]]''<br>1896 Image:John William Waterhouse - Juliet.jpg|''[[Juliet]]''<br>1898<br />Awenet gant [[Romeo and Juliet]], pezh-c'hoari [[Shakespeare]] </gallery> ===Bloavezhioù 1900=== <gallery> Image:The Siren.jpg|<br> ''The Siren''<br />(Ar [[Siren]]). <br />E-tro 1900 Image:Destiny - John William Waterhouse.jpg|''Destiny'' <br /> ''(Tonkadur)''<br>1900 Image:The Lady Clare.jpg| <br>1900 Image:Nymphs finding the Head of Orpheus.jpg| <br>1900 Image:John William Waterhouse - Mermaid.JPG|''Ar [[morganez|vorganez]] ''<br>1901 Image:John William Waterhouse - The Crystal Ball.JPG|<br>1902 Image:John William Waterhouse - The Missal.JPG|<br>1902 Image:Windswept.jpg<br>1902 Image:John William Waterhouse - Boreas (1903).jpg|''[[Boreas]]''<br>1903 Image:Psyche-Waterhouse.jpg|''Psyche o tigeriñ ar voest alaouret''<br>1903 Image:John William Waterhouse - Psyche Opening the Door into Cupid's Garden, 1903.jpg|<br>1903 Image:Lamia and the Soldier.jpg|''Lamia and the Soldier''<br />''[[Lamia]] hag ar soudard''<br> 1905 Image:Jason and Medea - John William Waterhouse.jpg|''Jason ha Medea''<br>1907 Image:The Bouquet (study).jpg|<br>(ur studiadenn)<br>1908 Image:Gather Ye Rosebuds - Ophelia.jpg| (ur studiadenn)<br>e-tro 1908 Image:Gather Ye Rosebuds While Ye May.jpg|''[[Gather Ye Rosebuds While Ye May (1908)]]''<br>1908. Image:John William Waterhouse - The Soul of the Rose, aka My Sweet Rose.JPG|<br>1908 Image:Waterhouse-gather ye rosebuds-1909.jpg|''[[Gather Ye Rosebuds While Ye May (1909)]]''<br> Awenet gant ar varzhoneg ''To the Virgins, to Make Much of Time'', gant [[Robert Herrick]]. <br>1909 Image:Lamia Waterhouse.jpg|''Lamia''<br>(doare 2)<br>1909 Image:Thisbe - John William Waterhouse.jpg|''Thisbe''<br>1909 </gallery> ===Bloavezhioù 1910=== <gallery> Image:John William Waterhouse - Ophelia (1910).jpg|''[[Ophelia]]''<br>1910 Image:John William Waterhouse - Spring Spreads One Green Lap of Flowers.JPG|<br>1910 Image:John William Waterhouse - The Charmer.JPG|<br>1911 Image:JohnWilliamWaterhouse-PenelopeandtheSuitors(1912).jpg|''[[Penelope]] hag he danvez priedoù'' (1912) Image:John William Waterhouse - The Annunciation.JPG|''Gouel Maria Veurzh'' (1914) Image:Matilda (formerly called "Beatrice") - John William Waterhouse.jpg|''[[Beatrice]]''<br> e-tro 1915 Image:John William Waterhouse - Dante and Matilda.jpg|''Dante ha Beatrice''<br>1915 Image:John William Waterhouse - I am half-sick of shadows, said the lady of shalott.JPG|''I am half-sick of shadows, said the Lady of Shalott''<br>1916<br /> Awenet gant [[The Lady Of Shallot]], barzhoneg [[Alfred Tennyson]] . Image:1916-a-tale-from-the-decameron-.jpg|''Ur gontadenn eus an [[Decamerone]]''<br>1916 Image:Miranda - The Tempest JWW.jpg|''[[Miranda]] -- [[The Tempest]]''<br>1916 </gallery> [[Rummad:Rolloù livadurioù|Waterhouse]] i70tu2fza8s0w4cr2lrgytjh9n86vnv 0 59596 2193458 2139060 2026-06-19T23:53:49Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193458 wikitext text/x-wiki [[Image:Bol-aeneas.jpg|thumb|right|300px|[[Aeneas]] e lez ar roue [[Latinus]], gant [[Ferdinand Bol]], 1661-1663 ca, [[Amsterdam]], [[Rijksmuseum]].]] '''Latinus''' pe '''Latinos''' zo anv un den pe doue e mojennoù [[Roma]] ha [[Hellaz]]. ==Mojennoù Hellaz== Hervez [[Teogonia]] ar barzh [[Hesiodos]] e oa mab da [[Odysseüs]] ha [[Kirke]] hag e renas war ar [[Tyrrhenians|Tyrsenoi]], da lavarout eo an [[Etrusked]], gant e vreudeur [[Ardeas]] ha [[Telegonus]]. Kalz diwezhatoc'h e voe graet anv anezhañ evel mab da [[Pandora|Bandora]] ha breur da [[Graecus|C'hraecus]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120505001247/http://homepage.mac.com/cparada/GML/Zeus.html Parada, Carlos. ''Greek Mythology Link''. "Zeus" (1997).]</ref> Koulskoude, hervez Hesiodos, eo tri breur en doa Graecus: [[Hellen]], [[Magnesia|Magnitas]] ha [[Makedon]], ha Makedon a oa tad da [[Doros]], [[Xouthos]] hag [[Aeolos]]. Evit o mamm Pandora a oa merc'h da [[Deukalion]] ha [[Pyrrha]]. ==Mojennoù Roma== Roue al [[Latium]] hag al [[Latined]] e oa Latinus, pe Lavinius, hervez mojennoù Roma hag [[Aeneis]] [[Vergilius]]. A-wechoù e vez graet mab [[Faunus]] ha [[Marica (nimfenn)|Marica]] anezhañ, pried da [[Amata]] ha tad da [[Lavinia]]. Eñ an hini a zegemeras [[Aeneas]] hag e arme harluidi goude [[Brezel Troia]] hag a ginnigas dezho diazezañ e [[Latium]]. E verc'h [[Lavinia]] a oa bet prometet d'ar roue [[Turnus]], roue ar [[Rutuli]]. <!-- ==Tud all== meur a zoue pe a zen. ** '''[[Latinus mab Zeus]]''', hendad al [[Latined]], ** e vab-bihan '''[[Latinus mab Silvius]]''', roue Latium evel e dad ; * '''[[Latinus Club]]''' ur c'hleub mell-droad en [[Inizi Kaiman]]. --> ==Notennoù== {{Daveoù}} == Levrlennadur == *[[Virgilius]], ''[[Aeneid]]'', VII, 45, 52, 69, 96. *[[Titus Livius]], ''[[Ab urbe condita]]'', 1:1-2 == Gwelout ivez == * [[Latino]] * [[Latin]] * [[Latium]] [[Rummad:Gwengelouriezh roman]] 5jz3qwjsk2g4ch7osenf3fb44qdz7le 0 61945 2193397 2065680 2026-06-19T13:59:17Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193397 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen|Kazh pavioù du|BlackFootedCat56.jpg|statud=VU}} {{Taxobox Phylum|Chordata}} {{Taxobox Classis|Mammalia}} {{Taxobox Ordo|Carnivora}} {{Taxobox Familia|Felidae }} {{Taxobox Genus|Felis }} {{Taxobox Anv skiantel |Felis nigripes|[[William John Burchell|Burchell]], [[1824]]}} {{Taxobox Echu}} Ar '''c'hazh pavioù du''' (''Felis nigripes'') zo ur [[bronneg]] bihan a vev e [[Suafrika]], [[Namibia]], [[Angola]], [[Botswana]] ha [[Zimbabwe]]. Bevañ a ra er [[savanenn]]où hag en [[damzezerzh]]ioù. Ral eo e [[dezerzh Kahalari]] avat. Gant ur pouez keidat 1,6 kg eo ar spesad kazh bihanañ er bed. War-dro 1,3 kg e pouez ar parezed tra ma vez ar pared un tamm brasoc'h gant 1,9 kg. Etre 36 ha 52 cm eo e hirder gant ul lost 13-20 cm. Bras-tre eo e benn e-keñver ar peurrest eus e gorf. A-liv gant ar [[kanell|c'hanell]] eo e vlevenn gant ur roudenn zu a-dreñv e zivskoaz ha kelc'hiennoù war e bavioù hag e lost. Du eo penn e bavioù. Digenvez e vev hag oberiant eo diouzh an noz. Abalamour da se ne vez ket gwelet alies. Diouzh an deiz e kuzh e douarennoù, e krugelloù merien-gwenn kleuz pe dindan ar struzh. En em vagañ a ra diwar [[krignerien]] bihan hag [[evned]] dreist-holl, a-wechoù diwar [[amprevaned]] ha [[kevnid]] (1% eus o bevañs)<ref>Sliwa, A. (1994). "Black-footed cat studies in South Africa". Cat News 20: 15-19.</ref>{{,}}<ref>Sliwa, A. (2006)</ref>. Ambac'h <!-- ?-->eo ha kuzhat a ra pa vez direnket. En em zifenn a ra gant kalon pa vez enket. Graet e vez ''Miershooptier'' anezhañ (Tigr Anthill) abalamour d'e galonegezh. Hervez mojennoù ar [[San]]ed int loened kalonek-kenañ a c'hell lazhañ [[jirafenn|jirafenned]] zoken dre droc'hañ o [[gwazhienn-c'houzoug]]. Etre unan ha pevar c'holen a vez ganet (daou hepken ar peurliesañ) bewech. Pemp mizvezh e chomont gant o mamm. Daou dorad a c'hell bezañ ganet gant ur barez bep bloaz. Tachenn chase ar parezed zo bihanoc'h (war-dro 10 km²) eget hini ar pared (war-dro 29 km²). Daou isspesad a anavezer : ''Felis nigripes nigripes'' ha ''Felis nigripes thomasi''. == Levrlennadur == * Wozencraft, W. C. (2005). In : Wilson, D. E., & Reeder, D. M. : ''Mammal Species of the World'', Johns Hopkins University Press, 2006 {{ISBN|978-0-8018-8221-0}}. ==Liammoù diavaez== *{{en}} [https://www.iucnredlist.org/species/8542/177944648 ''Felis nigripes'' @ IUCN Red List of Threatened Species] *[https://web.archive.org/web/20011112001727/http://members.aol.com/cattrust/blakfoot.htm Ar c'hazh pavioù du] *[https://web.archive.org/web/20120819022634/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/25.shtml Ar c'hazh pavioù du] *[https://web.archive.org/web/20090227054752/http://thebigcats.com/smallcat/blackfootcat.htm bigcats.com] ==Daveoù== {{daveoù}} {{wikispecies|Felis nigripes}} {{commons|Felis nigripes}} [[Rummad:Felidae]] [[Rummad:Loened Afrika ar Su]] qlpdvqkgl03j99hmlugt0sgq07aili4 0 62598 2193381 2145857 2026-06-19T12:19:26Z Bistrakollboued 92255 2193381 wikitext text/x-wiki {{disheñvelout}} '''Alban''' zo un [[anv-badez brezhonek]] a orin latin hag a gaver e meur a yezh all (galleg, saozneg, okitaneg), hag el lec'hanvadurezh. Deuet eo diwar an anv latin [[Albanus]]. == Yezhoù == * [[Albán]] e spagnoleg. * [[Albano]], en italianeg == Tud == === Sent === * [[Alban Verulamium]], [[merzher]] en [[Enez Vreizh]], * [[Alban Mainz]], merzher e [[Germania]], * [[Alban Roe]], [[beleg]] saoz ha merzher. === Tud all === * [[Alban Berg]], sonaouzour aostrian, * ''Henri Alban-Fournier'', anavezetoc'h evel [[Alain-Fournier]], skrivagner gallek, * [[Dr. Alban]], soner svedat ha nigerian, * [[Alban Lafont]], melldroader gall ha burkinabe. == Lec'hioù == An anv Alban a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro. ==={{Kanada}}=== * [[Alban (Ontario)|Alban]], en [[Ontario]] ==={{Okitania}}=== * [[Alban (Tarn)|Alban]], e [[Tarn (departamant)|Tarn]], ''Albanh'' en okitaneg; * ''Alban'', anv okitanek [[Alba-la-Romaine]]. ==={{SUA}}=== * [[Alban (Wisconsin)|Alban]], e [[Wisconsin]] === En anvioù kenaozet === * [[Montalban]] * [[Saint-Alban]] * [[St Albans]], e meur a vro == Pennadoù kar == * [[Alba]] * [[Albán]] * [[Albany]] * [[Albania]] * [[Albanian]] * [[Albion]] * [[Montauban]] ghu74vjxz1n4df91b86wf1qas8udyzf 2193382 2193381 2026-06-19T12:26:37Z Bistrakollboued 92255 2193382 wikitext text/x-wiki {{disheñvelout}} '''Alban''' zo un [[anv-badez brezhonek]] a orin latin hag a gaver e meur a yezh all (galleg, saozneg, okitaneg), hag el lec'hanvadurezh. Deuet eo diwar an anv latin [[Albanus]]. == Yezhoù == * [[Albán]] e spagnoleg. * [[Albane]] * [[Albano]], en italianeg == Tud == === Sent === * [[Alban Verulamium]], [[merzher]] en [[Enez Vreizh]], * [[Alban Mainz]], merzher e [[Germania]], * [[Alban Roe]], [[beleg]] saoz ha merzher. === Tud all === * [[Alban Berg]], sonaouzour aostrian, * ''Henri Alban-Fournier'', anavezetoc'h evel [[Alain-Fournier]], skrivagner gallek, * [[Dr. Alban]], soner svedat ha nigerian, * [[Alban Lafont]], melldroader gall ha burkinabe. == Lec'hioù == An anv Alban a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro. ==={{Kanada}}=== * [[Alban (Ontario)|Alban]], en [[Ontario]] ==={{Okitania}}=== * [[Alban (Tarn)|Alban]], e [[Tarn (departamant)|Tarn]], ''Albanh'' en okitaneg; * ''Alban'', anv okitanek [[Alba-la-Romaine]]. ==={{SUA}}=== * [[Alban (Wisconsin)|Alban]], e [[Wisconsin]] === En anvioù kenaozet === * [[Montalban]] * [[Saint-Alban]] * [[St Albans]], kêr e meur a vro == Pennadoù kar == * [[Alba]] * [[Albán]] * [[Albania]] * [[Albanian]] * [[Albani-Psalter]] * [[Albanskirche]] * [[Albany]] * [[Albion]] * [[Montauban]] * Saint-Alban * Sankt Alban * St Albans * [[Aubin]] ikflpxl5g13o79wztvyel9dysufaj5o 2193383 2193382 2026-06-19T12:29:19Z Bistrakollboued 92255 /* Lec'hioù */ 2193383 wikitext text/x-wiki {{disheñvelout}} '''Alban''' zo un [[anv-badez brezhonek]] a orin latin hag a gaver e meur a yezh all (galleg, saozneg, okitaneg), hag el lec'hanvadurezh. Deuet eo diwar an anv latin [[Albanus]]. == Yezhoù == * [[Albán]] e spagnoleg. * [[Albane]] * [[Albano]], en italianeg == Tud == === Sent === * [[Alban Verulamium]], [[merzher]] en [[Enez Vreizh]], * [[Alban Mainz]], merzher e [[Germania]], * [[Alban Roe]], [[beleg]] saoz ha merzher. === Tud all === * [[Alban Berg]], sonaouzour aostrian, * ''Henri Alban-Fournier'', anavezetoc'h evel [[Alain-Fournier]], skrivagner gallek, * [[Dr. Alban]], soner svedat ha nigerian, * [[Alban Lafont]], melldroader gall ha burkinabe. == Lec'hioù == An anv Alban a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro. ==={{Alamagn}}=== * [[Sankt-Alban]], en [[Rheinland-Pfalz]] ==={{Kanada}}=== * [[Alban (Ontario)|Alban]], en [[Ontario]] ==={{Okitania}}=== * [[Alban (Tarn)|Alban]], e [[Tarn (departamant)|Tarn]], ''Albanh'' en okitaneg; * ''Alban'', anv okitanek [[Alba-la-Romaine]]. ==={{SUA}}=== * [[Alban (Wisconsin)|Alban]], e [[Wisconsin]] === En anvioù kenaozet === * [[Montalban]] * [[Saint-Alban]] * [[St Albans]], kêr e meur a vro == Pennadoù kar == * [[Alba]] * [[Albán]] * [[Albania]] * [[Albanian]] * [[Albani-Psalter]] * [[Albanskirche]] * [[Albany]] * [[Albion]] * [[Montauban]] * Saint-Alban * Sankt Alban * St Albans * [[Aubin]] nw6jatsh4g2r1g5zhoidtd2pkumy6sz 0 65797 2193466 2158282 2026-06-20T04:17:27Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193466 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Lucky Luke''' zo un heuliad [[bannoù-treset]] [[gallek]] savet gant ar [[Belgia]]t [[Morris]] er gelaouenn ''[[Journal de Spirou]]'' e [[1946]].<br /> Anvet eo diouzh e dudenn pennañ Lucky Luke, ar ''[[cow-boy|c'how-boy]]'' digenvez eus ar [[Far-West]], brudet evit bezañ « an den a denn buanoc'h eget e skeud ». ==Embannadurioù== An istorioù kentañ a voe embannet er gelaouenn ''Journal de Spirou'' etre ar [[bloavezhioù 1940]] ha [[bloavezhioù 1960|1960]], ha war lerc'h er gelaouenn ''[[Pilote]]'' a-raok dont er-maez e stumm albomoù. Kenlabourat a reas Morris gant ar [[senario|senarioour]] [[René Goscinny]] etre [[1955]] ha [[1977]]. An albomoù 1 da 31 zo bet embannet e ti [[Dupuis]], an albomoù 32 da 72 zo bet embannet e ti Lucky Productions ha Lucky Comics. E [[1968]], diwar ali Goscinny, ec'h asantas Morris Dupuis ha mont da di [[Dargaud]]. Goude marv Goscinny e 1977 e labouras Morris gant oberourien all, [[Xavier Fauche]], [[Jean Léturgie]] ha [[Lo Hartog Van Banda]] en o zouez. Goude marv Morris e 2001 e reas [[Achdé]] (tresadennoù) ha [[Laurent Gerra]] (senario) war-dro an heuliad, gant un nivereladur nevez. En holl, 75 albom ''Lucky Luke'' zo bet embannet betek hiziv. E 23 yezh eo bet troet an heuliad. ==An heuliad== ''I'm a poor lonesome cowboy…'' ("Ur paourkaezh cow-boy digenvez zo ac'hanon") : adalek an albom ''Des rails sur la prairie'' e kan Lucky Luke an ton-mañ e fin e droioù-kaer, en ur bellaat war-du an heol o vont da guzh. <blockquote> ''I'm a poor lonesome cow-boy''<br> ''and a long long way from home.'' « Ur paourkaezh cow-boy digenvez zo ac'hanon<br> ha hir eo an hent betek ar gêr. » </blockquote> ===''Guest stars''=== Tresoù tud vrudet zo bet lakaet da lod tudennoù er stirad ''Lucky Luke''. *[[Louis de Funès]] ha [[Patrick Préjean]] a anavezer e ''Le Bandit manchot''. *[[Jack Palance]] zo ''Phil Defer'' ha [[Lee Van Cleef]] zo Eliot Belt e ''Chasseur de primes''. *[[René Goscinny]] e-unan zo ''Pete an Etremar'' ha [[Jean Gabin]] zo ur ''c'how-boy'' e ''Lucky Luke contre Joss Jamon''. * Dopey, unan eus tudennoù ''Ruée sur l'[[Oklahoma]]'', a denn da [[Michel Simon|Vichel Simon]] yaouank. *[[David Niven]] eo ar c'helenner sevended e ''[[Calamity Jane]]''. *[[Gary Cooper]] zo e ''En remontant le [[Mississippi]]''. *[[W.C. Fields]] zo e penn ur [[sirk]] e ''Western Circus''. *[[John Barrymore]] eo ''Le cavalier blanc''. *En ''Arizona'' e weler ur [[gitar]]our yaouank hag a zo breur gevell [[André Franquin]] yaouank. *[[Billy the Kid]], e "L'escorte", zo sikouret gant [[Fernandel]] ''alias'' Bert Malloy. *[[Brian Donlevy]], un aktour hag en doa c'hoariet Grat Dalton e ''[[When the Dalton rode]]'', a weler e "Le fil qui chante". *E ''Le Ranch Maudit'' e kaver [[Christopher Lee]], [[Groucho Marx]] evel chaseour [[bizon]]ed, [[Serge Gainsbourg]] evel ul lonker, Lucky Luke a ya da sikour ur vaouez kozh d'en em staliañ en un ti anvet "ranch Bates", evel an dudenn Norman Bates e-barzh ar film ''[[Psychose]]'' gant [[Alfred Hitchcock]]. Hemañ just a-walc'h a gaver ivez en istor e penn ur [[saloon]]. *[[Stevie Wonder]] eo ar [[piano]]our e ''Un papa pour les Dalton''. *[[Charlie Chaplin]] zo ivez el levrenn 65. ===Tudennoù=== * [[Lucky Luke (tudenn)|Lucky Luke]] : an haroz, daou vignon feal gantañ : e ''[[Colt Single Action Army|Golt]]'' hag e varc'h Jolly Jumper. * [[Startijenn (tudenn)|Startijenn]], ''Rantanplan'' e anv gallek, sotañ ki ar c'hornôg. * [[Ar vreudeur Dalton (Lucky Luke)|Ar vreudeur Dalton]] : Joe, Jack, William hag Averell. ==An albomoù== ===An heuliad klasel=== ====E ti Dupuis==== *[[La Mine d'or de Dick Digger]] [[Morris]] [[1949]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|280011441X}} *[[Rodéo (Lucky Luke)|Rodéo]] [[Morris]]| |[[1951]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114428}} *[[Arizona (Lucky Luke)|Arizona]] [[Morris]] [[1951]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] *[[Sous le ciel de l'Ouest]] [[Morris]] [[1952]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114444}} *[[Lucky Luke contre Pat Poker]] [[Morris]] [[1953]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] *[[Hors-la-loi (Lucky Luke)|Hors-la-loi]] [[Morris]] [[1954]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] *[[L'Élixir du Docteur Doxey]] [[Morris]] [[1955]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] *[[Phil Defer]] [[Morris]] [[1956]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[Des Rails sur la prairie]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1957]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114495}} * [[Alerte aux Pieds-Bleus]] [[Morris]] [[1958]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[Lucky Luke contre Joss Jamon]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1958]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114517}} * [[Les Cousins Dalton]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1958]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114525}} * [[Le Juge (Lucky Luke)|Le Juge]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1959]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114533}} * [[Ruée sur l'Oklahoma]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1960]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[L'Évasion des Dalton]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1960]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|280011455X}} * [[En remontant le Mississippi]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1961]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114568}} * [[Sur la piste des Dalton]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1962]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[À l'ombre des derricks]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1962]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[Les Rivaux de Painful Gulch]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1962]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114592}} * [[Billy the Kid (Lucky Luke)|Billy the Kid]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1962]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114606}} * [[Les Collines noires]] |[[René Goscinny]] [[Morris]] [[1963]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114614}} * [[Les Dalton dans le blizzard]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1963]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114622}} * [[Les Dalton courent toujours]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1964]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[La Caravane]] |[[René Goscinny]] [[Morris]] [[1964]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114649}} * [[La Ville fantôme (Lucky Luke)|La Ville fantôme]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1965]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[Les Dalton se rachètent]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1965]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[Le 20ème de cavalerie]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1965]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114673}} * [[L'Escorte]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1966]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[Des Barbelés sur la prairie]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1967]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[Calamity Jane (Lucky Luke)|Calamity Jane]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1967]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] * [[Tortillas pour les Dalton]] |[[René Goscinny]] [[Morris]] [[1967]] [[Dupuis]] [[Marcinelle]] {{ISBN|2800114711}} ====E ti Dargaud==== * [[La Diligence]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1968]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Le Pied-tendre]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1968]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Dalton City]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1969]] [[Dargaud]] [[Brusel]]{{ISBN|2205003402}} * [[Jesse James (Lucky Luke)|Jesse James]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1969]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Western Circus]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1970]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Canyon Apache]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1971]] [[Dargaud]] [[Bruxelles]] {{ISBN|2884711147}} * [[Ma Dalton]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1971]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2205005855}} * [[Chasseur de primes (Lucky Luke)|Chasseur de primes]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1972]] [[Dargaud]] [[Bruxelles]] {{ISBN|2884710000}} * [[Le Grand Duc (Lucky Luke)|Le Grand Duc]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1973]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2884710281}} * [[L'Héritage de Rantanplan]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1973]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2205007475}} * [[Le Cavalier blanc]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1975]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2205008676}} * [[La Guérison des Dalton]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1975]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2205048260}} * [[L'Empereur Smith]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1976]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Le Fil qui chante]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1977]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2205011448}} * [[7 histoires de Lucky Luke]] [[René Goscinny]] [[Morris]] [[1974]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Le Magot des Dalton]] [[Vicq (auteur)|Vicq]] [[Morris]] [[1980]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2884711813}} * [[La Ballade des Dalton et autres histoires]] [[René Goscinny]], [[Greg]], [[Morris]] [[Pascal Dabère]] [[1981]] [[Dargaud]] [[Bruxelles]] * [[Le Bandit manchot]] [[Bob de Groot]] [[Morris]] [[1981]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Sarah Bernhardt (Lucky Luke)|Sarah Bernhardt]] [[Xavier Fauche]], [[Jean Léturgie]] [[Morris]] [[1982]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2884710345}} * [[La Corde du pendu et autres histoires]] [[Bob de Groot]], [[Dom Domi]], [[René Goscinny]], [[Lodewijk]], [[Vicq (auteur)|Vicq]] [[Morris]] [[1982]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Daisy Town]] [[René Goscinny]], [[Pascal Dabère]], [[Morris]] [[1983]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Fingers]] [[Lo Hartog Van Banda]] [[Morris]] [[1983]] [[Dargaud]] [[Bruxelles]] * [[Le Daily Star]] [[Xavier Fauche]], [[Jean Léturgie]] [[Morris]] [[1984]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2205026925}} * [[La Fiancée de Lucky Luke]] [[Guy Vidal]] [[Morris]] [[1985]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Le Ranch maudit]] [[Xavier Fauche]], [[Claude Guylouis]], [[Jean Léturgie]] [[Morris]] [[1986]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[Nitroglycérine (Lucky Luke)|Nitroglycérine]] [[Lo Hartog Van Banda]] [[Morris]] [[1987]] [[Dargaud]] [[Brusel]] * [[L'Alibi (Lucky Luke)|L'Alibi]] [[Claude Guylouïs]] [[Morris]] [[1987]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|2882570023}} * [[Le Pony Express]] [[Xavier Fauche]] [[Jean Léturgie]] [[Morris]] [[1988]] [[Dargaud]] [[Brusel]] {{ISBN|288257004X}} * [[L'Amnésie des Dalton]] [[Xavier Fauche]], [[Jean Léturgie]] [[Morris]] [[1991]] [[Lucky Productions]] {{ISBN|2940012008}} * [[Chasse aux fantômes]] [[Lo Hartog Van Banda]] [[Morris]] [[1992]] [[Lucky Productions]] {{ISBN|2940012138}} * [[Les Dalton à la noce]] [[Xavier Fauche]], [[Jean Léturgie]] [[Morris]] [[1993]] [[Lucky Productions]] {{ISBN|2940012350}} * [[Le Pont sur le Mississipi]] [[Xavier Fauche]], [[Jean Léturgie]] [[Morris]] [[1994]] [[Lucky Productions]] {{ISBN|2940012504}} * [[Belle Starr (Lucky Luke)|Belle Starr]] [[Xavier Fauche]] [[Morris]] [[1995]] [[Lucky Productions]] {{ISBN|2940012776}} * [[Le Klondike]] [[Jean Léturgie]], [[Yann le Pennetier|Yann]] [[Morris]] [[1996]] [[Lucky Productions]] {{ISBN|2940012776}} * [[O.K. Corral]] [[Éric Adam]], [[Xavier Fauche]] [[Morris]] [[1997]] [[Lucky Productions]] {{ISBN|2940144235}} * [[Marcel Dalton]] [[Bob de Groot]] [[Morris]] [[1998]] [[Lucky Productions]] {{ISBN|2940144435}} * [[Le Prophète (Lucky Luke)|Le Prophète]] [[Patrick Nordmann]] [[Morris]] [[2000]] [[Lucky Comics]] {{ISBN|2884710116}} * [[L'Artiste peintre]] [[Bob de Groot]] [[Morris]] [[2001]] [[Lucky Comics]] {{ISBN|2884710965}} * [[La Légende de l'Ouest]] |[[Patrick Nordmann]] [[Morris]] [[2002]] [[Lucky Comics]] {{ISBN|2884711163}} ==== Troioù-kaer Lucky Luke diouzh Morris ==== <small>Anv nevez an heuliad goude marv Morris.</small> * [[La Belle Province (Lucky Luke)|La Belle Province]] [[Laurent Gerra]] [[Achdé]] [[2004]] [[Lucky Comics]] {{ISBN|288471135X}} * [[La Corde au cou (Lucky Luke)|La Corde au cou]] [[Laurent Gerra]] [[Achdé]] [[2006]] [[Lucky Comics]] {{ISBN|2884711775}} * [[L'Homme de Washington]] [[Laurent Gerra]] [[Achdé]] [[2008]] [[Lucky Comics]] {{ISBN|2884712399}} === Albomoù troet e brezhoneg === Daou albom zo bet embannet e brezhoneg er [[bloavezhioù 1970]] : [[Pare Paotred Dalton]] ha [[Ma Dalton]].<br /> E 2007 e voe embannet [[Ar Pevar Sant Dalton]] gant [[BZH5]], troet gant [[Brieg ar Menn]] ha lizherennet gant Malo ar Menn. [[Ar pevar gringo Dalton]] a voe embannet ganto e 2015. === Heuliadennoù all === * Rantanplan : ki sotañ ar reter hag ar c'hornog. *''[[Kid Lucky]]'' ([[Jean Léturgie]] et [[Didier Conrad|Pearce]]) : un heuliad a gont bugaleaj Lucky Luke. === E-maez rummad === * ''La Bataille du riz'', embannet gant [[Total]] e 1972 * ''La Ballade des Dalton'' (07/[[1978]]) ''Morris & Goscinny'' * ''Mac chez les Indiens'' (embannet gant [[Esso]] e 1995) ''Testenn ha tresadenn diouzh Morris'' * ''Un Cheik au Far West'' (embannet gant [[Esso]] e 1995) ''Testenn ha tresadenn diouzh Morris'' * ''Lucky Luke se marie !?'' (embannet gant [[Esso]] e 1995) ''Testenn ha tresadenn diouzh Morris'' * ''Lucky Luke et le Piano'' (embannet gant [[Chevron Corporation|Chevron]] e 1976) * ''Le Cuisinier français'', [[Lucky Comics]] (02/[[2003]]), gant Claude Guylouis (profet pa oa prenet un albom) ==A bep seurt == === Lucky Luke er sinema hag er skinwel === ;Filmoù *[[Terence Hill]] en doa savet ar film sinema ''[[Lucky Luke (film)|Lucky Luke]]'' e [[1991]], met ur c'hwitadenn e voe. *Ar fentigellourien [[Eric ha Ramzy]] o doa skrivet ha c'hoariet e-barzh ar film ''[[Les Dalton]]''. *Ur film all zo bet savet e [[2009]], ''[[Lucky Luke (film, 2009)|Lucky Luke]]'' gant [[James Huth]]. [[Jean Dujardin]], [[Alexandra Lamy]], [[Sylvie Testud]], [[Michaël Youn]] ha [[Daniel Prévost]] eo an aktourien a c'hoari ennañ. ;[[Tresadennoù-bev]] hir *''Lucky Luke (Daisy Town)'' (savet gant [[René Goscinny]], [[Morris (dessinateur)|Morris]] et [[Pierre Tchernia]] en [[1971]]) *''La Ballade des Dalton'' (savet gant [[René Goscinny]] et [[Morris (dessinateur)|Morris]] en [[1978]]) *''Les Dalton en cavale'' (savet gant [[Morris (dessinateur)|Morris]] et Bill Hannah en [[1983]]) *''Tous à l'Ouest'' (savet gant [[Olivier Jean-Marie]] en [[2007 au cinéma|2007]]) === Deveradurioù === * ''Lucky Luke'' a oa ur gelaouenn viziek eus C'hwevrer [[1974]] da C'hwevrer [[1975]]. * Ar ganaouenn ''Les Dalton'' kanet gant [[Joe Dassin]] e seblant bezañ awenet gant ar stirad. * ''Lucky Luke'' : un arvest ruzikat arzel gant [[Philippe Candeloro]]. * Ur [[c'hoari stroll]] zo anezhañ : ''Lucky Luke Wanted'' ([[2002]]), embannet gant [[Milton Bradley Company|MB]] evit 2 da 6 c'hoarier. * Ur [[c'hoari video]] zo ivez. * E [[Charleroi]] ez eus bet savet un delwenn eus Lucky Luke war Jolly Jumper. == Liammoù diavaez == *[http://www.lucky-luke.com/ Lec'hienn ofisiel Lucky Luke] {{fr}} * Ur [https://web.archive.org/web/20071018114100/http://ebru.be/Other/Strips/stripsluckyluke.html voger] zo dediet da Lucky Luke e Brusel {{fr}} {{fl}} *[https://web.archive.org/web/20120210210846/http://www.librairiegoscinny.com/spip.php?article49 Lec'hienn Goscinny diwar-benn Lucky Luke] {{fr}} {{DEFAULTSORT:Luke, Lucky}} [[Rummad:Heuliadoù bannoù-treset]] [[Rummad:Tudennoù bannoù-treset]] [[Rummad:Bannoù-treset Belgia]] [[Rummad:Tennerien]] [[Rummad:Bannoù-treset western]] mbvj6hkse4bimo59sv5zgdqyeah74rj 0 67049 2193469 1990126 2026-06-20T07:13:49Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193469 wikitext text/x-wiki '''Mary Vaughan Jones''', ganet d'an [[28 a viz Mae]] 1918 ha marvet e 1983, a oa ur skolaerez kembraek hag ur skrivagnerez evit ar vugale. Ganet e oa e 1918, e 'Firs Cottage', [[Maenan]]<ref>[https://web.archive.org/web/20121113182319/http://www.bbc.co.uk/wales/northwest/sites/llanrwst/pages/firscottage.shtml ''Firs Cottage: Mary and Jack Marrow of Firs Cottage, Maenan, delve into the history of their home'', bbc.co.uk/wales/northwest]</ref>, e-kichen [[Llanrwst]], e [[Sir Conwy]], e hanternoz [[Kembre]], ha mervel a reas e [[Rhuddlan]], [[Clwyd]], e 1983<ref>England & Wales BDM Index<br />Aprril/May/June 1918; Mary V Jones; Mothers Maiden Name: Vaughan; Registration district: Llanrwst; Volume: 11b; Page: 0839</ref>{{,}}<ref>Mynegai Marwolaethau Lloegr a Chymru.<br />April/May/June 1983; Mary Vaughan Jones; D.O.B.: 28 May 1918; Registration district: Rhuddlan, Clwyd; Volume: 24; Page: 529</ref>. == Hec'h oberenn == Skrivet he deus ouzhpenn 40 levr evit ar vugale, ha kenlabouret da sevel kelaouennoù [[Urdd Gobaith Cymru]]. An darn vrasañ zo bet skeudennaouet gant [[Jac Jones]]. Kalz anezho zo bet adembannet gant [[Cymdeithas Lyfrau Ceredigion]]. Darn ivez zo bet troet e poloneg, hag e brezhoneg, embannet gant [[An Here]]. Kalzik a levrioù nevez zo diazezet war an tudennoù krouet ganti evel : ''Sali Mali a'r Ceffyl Gwyllt'', [[Dylan Williams]], [[2006]]. Adkemeret ez eus bet lod eus an tudennoù-se da sevel abadennoù skinwel gant [[S4C]], diwar skeudennoù an tresour [[Jac Jones]]. == Priz == Ur priz zo bet savet en enor dezhi, anvet [[Gwobr Mary Vaughan Jones]]. == Levrlennadur == Un toullad eus al levrioù-mañ zo bet embannet e brezhoneg gant [[An Here]] : * ''Cyfres Darllen Stori: # Sali Mali'' ( 1969) # Y Pry Bach Tew'' (1969) - Ar wenanenn vihan # Annwyd y Pry Bach Tew'' ( 1972) # Jaci Soch'' (1969) # Tomos Caradog'', 1969 # Pastai Tomos Caradog'' (Ebrel 1997) # Morgan a Magi Ann'' (1975, 2002) # Siencyn ( 1975) *Bobi Jo ( 1976) * ''Llyfrau Dau Dau: ** Rhigymau Jac y Jwc'' ** Llyfr Bach Jac y Jwc'' ** Llyfr Mawr Jac y Jwc'' ** Llyfr Bach Nicw Nacw'' - Levr bihan Gwenole. ** Llyfr Mawr Nicw Nacw'' - Levr bras Gwenole. ** Llyfr Bach Dwmplen Malwoden'' - Levr bihan Ruzig Maligorn. ** Llyfr Mawr Dwmplen Malwoden'' - Levr bras Ruzig Maligorn. ** Llyfr Bach Guto'' ** Llyfr Mawr Guto'' ** Llyfr Mawr Culhwch'' ** Storïau Llafar 1'' ** Canllaw Athrawon'' * ''Cynllun y Porth: Ni ein Hunain - Y Goeden'' * ''Y Dynion Bach Od'' * ''Ben y Garddwr a Storïau Eraill'' ([[Gwobr Tir na n-Og]] e [[1989]]) * ''Sami Seimon a Storïau Eraill'' * ''Begw'r Iâr yn Mynd am Dro'' ( 1980) == Notennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Jones, Mary Vaughan}} [[Rummad:Skrivagnerezed kembraek]] r17fiynsf89wneh0jjx5fac334npt1v 0 80062 2193463 2182927 2026-06-20T02:46:46Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193463 wikitext text/x-wiki '''Llan''' zo ur ger [[kembraek]] kozh, kar da '''[[Lan]]''' e brezhoneg, hag a gaver e penn-kentañ ur bern lec'hanvioù kembraek, ouzhpenn 630 a-hervez. Ar ster kentañ a vije bet ''lec'h kloz'', evel ur [[park]] hiziv, pa vez ur c'hleuz tro-dro. Goude-se eo deuet da vezañ ar barrez en-dro d'an iliz. Peurvuiañ e vez liammet al ''llan'' hag anv ur [[sant]], brezhon pe kelt. Koulskoude e kaver hiziv anvioù a grog gant ''llan'' hag a zeu eus gerioù all: '[[Glan]]' (glann) pe '[[Nant]]' (gwazh ), evel gant [[Llanbradach]] (a oa ''Nant Bradach'', diwar ar stêr [[Bradach]]). Kemend-all zo c'hoarvezet e Kerne-Veur gant [[Lanteglos-by-Fowey|Lanteglos]], deuet eus Nanseglos . <!-- It is believed that the term "llan" originated not just for an enclosure, but more importantly the 'tribal enclosure' and possibly just 'tribe'; when the original peoples arriving after the last Ice Age, were nomadic. With the coming of the first Celtic Christian missionaries, these early Christians sought to place their centres of worship in an area of some security. With the conversions of the tribes, this obviously fell within the tribal compound, the llan. With the disintegration of the tribal boundaries, all that remained of most of these enclosures was the church, or at best a walled village or town. The original meaning of 'llan' with its tribal connotations disappeared.{{Citation needed|date=October 2009}} --> ==Lec'hanvioù kembraek gant Llan== ===Hep ger ebet war-lerc'h=== *[[Llan (Powys)]] ===Gant un anv-sant=== *[[Llanarmon]], diwar an anv [[Garmon]], anv kembraek [[Jermen Auxerre]] *[[Llanbadarn]], diwar an anv [[Padarn]], pe [[Padern]] *[[Llanbadrig]], [[Padrig]] *[[Llanbedr]], [[Pedr]] *[[Llanberis]], [[Peris]] *[[Llanbryn-mair]], diwar [[bryn]] ha [[Mair]] ([[Mari]]) *[[Llandegfan]], [[Tegfan]], ha [[Hen Bentref Llandegfan‎]] *[[Llandegla]], [[Tegla]] *[[Llanddarog]], [[Twrog]] *[[Llanddeusant]], diwar ''deu sant'' (daou sant), *[[Llandeilo]], [[Teilo]] *[[Llanddewi]], diwar [[Dewi]] *[[Llandudno]], [[Tudno]] *[[Llandybie]], [[Tybie]] *[[Llanedi]], [[Edith]] *[[Llanegwad]], [[Egwad]] *[[Llanelli]], [[Elli]] *[[Llanfachraeth]] *[[Llanfair]], [[Mair]] *[[Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch]], diwar an anvioù-bihan '''[[Mair]]''' ([[Mari]]) ha [[Tysilio]] *[[Llanfihangel]], anv meur a lec'h *[[Llan-ffwyst Fawr]], Ffwyst *[[Llangadog]], [[Cadoc]] *[[Llangain]], [[Cain]] *[[Llangathen]], Cathan *[[Llangeler]], [[Celert]] *[[Llangelynnin]], [[Celynin]] *[[Llangennech]], Cennych *[[Llangynydd]], Cenydd pe Cynydd *[[Llangollen]], Collen *[[Llangolman]], Colman ([[Koulman]]) *[[Llangynnwr]], Cynnwr *[[Llangyfelach]], Cyfelach *[[Llangyndeyrn]], [[Cyndeyrn]] *[[Llangynllo]], [[Cynllo]] *[[Llangynog]], Cynog, pe [[Koneg]] *[[Llanharan]], sant [[Aaron]] *[[Llanidloes]], [[Idloes]] *[[Llanilar]], Ilar ( Hilary, pe Eler) *[[Llanllawddog]], [[Llawddog]] *[[Llanmadoc]], [[Madoc]] *[[Llanisien]] ''(Llanishen)'', Isan *[[Llannon]], [[Non]] *[[Llanpumsaint]], eus ar pemp sant: ''Gwyn, Gwynno, Gwynoro, Ceithio'' ha ''Celynin'' *[[Llanrhidian]], [[Rhidian]] *[[Llansadwrn]], [[Sadwrn]] *[[Llansamlet]], Samlet *[[Llansawel]], Sawel *[[Llansteffan]], Stefan *[[Llantrisant]], an tri sant [[Illtud]], [[Gwynno]] ha [[Dyfodwg]] *[[Llanwenog]], [[Gwenog]] *[[Llanwrda]], Cwrda *[[Llanwnda]], Gwyndaf pe Gwnda *[[Llandrillo]], Trillo *[[Llanfwrog]], Mwrog *[[Llansantffraid]], santez Ffraid (Berc'hed) === Gant un anv-kadarn === Gant un anv stêr *[[Llandaf]], diwar anv ar stêr [[Taf]]<ref>https://web.archive.org/web/20100201052610/http://britannia.com/celtic/wales/sacred/llandaff.html</ref> *[[Llangefni]], diwar anv ar stêr [[Cefni]] *[[Hen Bentref Llandegfan‎]] Gant un anv all: *[[Llandre]], diwar [[tref]], anv meur a lec'h *[[Llangoedmor]] e Ceredigion, diwar ''coed'' ("koad") ha ''mor'', ''mawr'' ("meur"). *[[Llangwm]], diwar ''[[cwm]]'' ([[saonenn]]) *[[Llanrhaeadr]], diwar ''rhaeadr'' ([[lamm-dour]]) *[[Llanrhos]] === Glan pe nant aet da llan hep abeg relijiel === *[[Llanboidy]], eus ''Nantbeudy'' *[[Llanbradach]], eus ''Nant Bradach'' *[[Llancarfan]], ''Nantcarfan'' *[[Llandarcy]], eus [[William Knox D'Arcy]] *[[Llanmorlais]], eus ''Glan Morlais'' ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Liammoù diavaez== *[https://archive.is/20120731111121/www.bbc.co.uk/wales/whatsinaname/sites/elements/pages/llan.shtml BBC Wales: What's in a name: Llan] *[https://web.archive.org/web/20041214172639/http://mysite.wanadoo-members.co.uk/someplacenames/page5.html Cynon Valley] *[https://web.archive.org/web/20120426110855/http://www.bbc.co.uk/wales/whatsinaname/sites/themes/pages/religion.shtml BBC Wales - What's in a Name: Religion and creed in place names] *[http://www.cornish-language.org/English/PlaceNames.asp?view=L Warlinenn: List of Cornish place names] [[Rummad:Lec'hanvadurezh kembraek]] 2g2dfkk2cvd0fqwfpxc6rrsavmlmodc 0 80726 2193420 2018898 2026-06-19T20:22:20Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193420 wikitext text/x-wiki '''Kokopelli''' a zo ur [[Kevredigezh lezenn 1901|gevredigezh]] [[gall|c'hall]] hag a zasparzh [[had]]où a zeu eus al [[labour-douar biologel]] ha [[biodinamiezh|biodinamikel]], krouet e [[1999]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160303195735/http://www.journal-officiel.gouv.fr/association/index.php?ACTION=Rechercher&HI_PAGE=1&HI_COMPTEUR=0&original_method=get&WHAT=Association+Kokopelli+pour+la+lib%E9ration+de+la+semence+et+de+l%27humus&JTH_ID=&JAN_BD_CP=&JRE_ID=&JAN_LIEU_DECL=&JTY_ID=&JTY_WALDEC=&JPA_D_D=&JPA_D_F=&rechercher.x=0&rechercher.y=0&rechercher=Rechercher Association Kokopelli pour la libération de la semence et de l'humus], ''[[Journal officiel Associations]]'' Niv. 22 eus an 29 a viz Mae 1999, kemennadenn Niv. 38 (disklêriadur e [[Roll des prefeded an Ardèche|prefeti an Ardèche]] d'an 28 a viz Ebrel 1999).</ref>. Er mare-mañ e tasparzh (sifroù 2007) 550 seurtad [[tomatez]], 300 seurtad [[pimant]], 130 seurtad [[letuz]], 150 seurtad [[koulourdr]], 50 seurtad [[berjinez]]... Da-heul reoliadurioù lezennadurel nevez he deus kemeret plas ''Terre de Semences'' hag a oa oberiant abaoe [[1994]] evit gwareziñ [[bevliesseurted]] an hadoù hag al liorzhoù legumaj (''Terre de Semence'' en deus serret e [[1998]] da-heul gourdrouzoù ar [[Groupement national interprofessionnel des semences et plants|GNIS]] hag an FNPSP). == Embannadurioù == * ''Semences de Kokopelli, manuel de production de semences et collection planétaire de variétés potagères'', 9{{vet}} stumm, [https://web.archive.org/web/20100701003908/http://www.kokopelli.asso.fr/ouvrage-semences-de-kokopelli/index.html] * Kelaouenn ''Kokopelli, un Joueur de Flûte Enchantée dans le Rêve de Gaïa n°2 automne 2009'', da lenn [https://web.archive.org/web/20100923180937/http://kokopelli.asso.fr/tel/revue2.pdf amañ] == Notennoù ha daveoù == <references/> == Gwelet ivez == === Pennadoù liammet === * [[Bevliesseurted]], * [[Labour-douar padus]] * [[Luskad a-enep-OKG]] === Liammoù ha restroù diavaez === * [https://web.archive.org/web/20081112104102/http://www.semencespaysannes.org/images/imagesFCK/file/actualites/courrier54anvar.pdf Une étude sur les indicateurs de biodiversité agricole] (Courrier de l'Environnement, INRA) * [http://www.kokopelli-be.com/ Kokopelli Belgia] * [https://web.archive.org/web/20100615032936/http://www.kokopelli.asso.fr/ Kokopelli Bro-C'hall] * [https://web.archive.org/web/20081114005713/http://www.agriculture-environnement.fr/spip.php?article296 Drekstal kokopelli] [[Rummad:Gounezerezh]] [[Rummad:Kevredigezhioù gall]] ngrlqap81lcxefjzhj7o7rtw71uim0o 0 94015 2193465 1996119 2026-06-20T04:04:48Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193465 wikitext text/x-wiki {{pennad zo| Louvières}} {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;" |+<span style="font-size:large;"> </span><br /> ! colspan="2" style="background-color: #adafda" |'''Kumunioù Bro-C'hall''' |- |- align="center" |Anv |'''Louvières''' |- align="center" |Skoed | |- align="center" |Lec'hiadur Louvières en [[Arondisamant Bayeux]] | |- align="center" |[[Riez]] |{{Bro-C'hall}} |- align="center" |[[Rannvro]] |[[Normandi (rannvro)|Normandi]] |- align="center" |[[Departamant]] |[[Calvados (departamant)|Calvados]] |- align="center" |[[Bro hengounel]] |[[Bessin]] |- align="center" |[[Arondisamant]] |[[Arondisamant Bayeux|Bayeux]] |- align="center" |[[Etrekumuniezh]] |Communauté de communes de Trévières |- align="center" |[[Kanton]] |[[Kanton Trévières|Trévières]] |- align="center" |[[Kod INSEE]] |14382 |- align="center" |[[Kod post]] |14710 |- align="center" |Maer |Marguerite-Marie Bindault (digostezenn) |- align="center" |Amzer-gefridi |[[2008]]-[[2014]] |- align="center" |Gorread |4,19&nbsp;km² |- align="center" |Led |49° 21' 52" Norzh |- align="center" |Hed |00° 55' 04" Kornôg |- align="center" |Uhelder kreiz |.. m |- align="center" |Uhelder bihanañ |0 m |- align="center" |Uhelder brasañ |49 m |- align="center" |Poblañs hep kontoù doubl |67 <small>(2008)</small> |- align="center" |Stankter |16 a./km² |- align="center" |Lec'hienn ar gumun | |- |} '''Louvières''' a oa ur gumun eus [[departamant gall|departamant]] [[Calvados (departamant)|Calvados]] e [[Bro-C'hall]]. Bodet e oa gant teir c'humun all d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: [[Formigny-la-Bataille]]. == Istor == === {{XIXvet}} kantved === === {{XXvet}} kantved === * [[Eil brezel-bed]], [[Aloubadeg Normandi]], 1944: dalc'het e oa ar geriadenn gant an 3{{vet}} Batailhon eus ar 726{{vet}} Rejimant eus ar 716{{vet}} Rannlu Troadegiezh [[alaman]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090416064307/http://louvieresbessin.free.fr/042-DefensesAllemandes.htm Les défenses allemandes dans la région de Louvières]</ref>{{,}}<ref>[http://archive.is/20120712110235/louvieresbessin.free.fr/PhotosDebarqt/1944mai24StLaurentL.JPG Luc'hskeudenn, Mae 1944, Louvières en tu-kleiz en nec'h]</ref>; lazhet e voe c'hwec'h den nann-soudard e Louvières gant ar brezel e mizioù [[Mezheven|Even]] hag [[Eost]]<ref>[http://www.crhq.cnrs.fr/1944/liste-reponses.php Mémorial des victimes civiles en Normandie]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == * Iliz katolik ''Gorroidigezh an Intron-Varia''<ref>[http://clochers.org/Fichiers_HTML/Accueil/Accueil_clochers/14/accueil_14381.htm Skeudennoù - Clochers de France]</ref>. * Kastell Gruchy, {{XVIIIvet}}-{{XIXvet}} kantved. == Armerzh == == Douaroniezh == * War aod [[Mor Breizh]] emañ Louvières. == Emdroadur ar boblañs 1962-2008 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=113 |passo1=10 |passo2=5 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2008 |p1=103 |p2=111 |p3=113 |p4=92 |p5=64 |p6=73 |p7=67 |mammenn=EBSSA }} == Melestradurezh == {{DilennadDeroù |Titl= Roll maered ar gumun}} {{DilennadBremañ |Deroù= Meurzh 2008 |Anv= Marguerite-Marie Bindault |Strollad= digostezenn|Karg= Kouerez}} {{Dilennad |Deroù= Meurzh 2001 |Penn= Meurzh 2008 |Anv= Monique Curé |Strollad= digostezenn |Karg= War he leve }} {{Dilennad |Deroù= ? |Penn= Meurzh 2001 |Anv= Marcelle Olard |Strollad= |Karg= }} {{DilennadFedoù}} {{DilennadPenn}} == Tud == == Gevelliñ == == Liammoù diavaez == == Notennoù ha daveoù == <references /> [[Rummad:Kumunioù kozh Calvados]] q46vei30y8vicggndt46ilfeebao2de 0 99275 2193468 2130399 2026-06-20T06:08:00Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193468 wikitext text/x-wiki [[File:Salidaselmaratonciudaddesevilla2009.JPG| thumb| Maraton [[Sevilla]] e 2009]] [[File:Berlin marathon.jpg|thumb|300px|Maraton Berlin e 2007]] [[File:London 1990.jpg|thumb|Marathon Londrez e 1990]] Ar '''maraton''' a zo ur redadeg war-droad, 42,195&nbsp;km an hirder anezhi. Lod eo an diskiblezh-mañ eus ar [[redadeg hir|redadegoù hir]] en [[atleterezh]]. Krouet e oa bet ar maraton da geñver ar [[C'hoarioù olimpek hañv 1896]] a oa bet dalc'het en [[Aten]] ([[Gres]]), diwar mennozh ar prederour [[Bro-C'hall|gall]] [[Michel Bréal]]. Anv a oa da gounaat mojenn ar c'hannader henc'hresian [[Pheidippídes]] en divije redet eus [[Emgann Marathon|Marathon]] betek Aten evit degas keloù eus an trec’h ouzh ar [[Persia|Bersed]] e [[-490]] (kentañ [[Brezelioù medek|brezel medek]]). Berr warnañ oc'h erruout en [[Areopagos]] e vije aet da Anaon goude bezañ dibunet e gemennadenn. Redet e veze ar gevezadeg war-dro 40&nbsp;km a-raok na voe reolennet he hirder da vat e [[1921]]. Mil vrudet eo maraton ar [[C'hoarioù olimpek hañv]] (bep pevar bloaz), hini [[Kampionadoù atleterezh ar bed]] (bep eil bloaz) ha reoù ar ''World Marathon Major'' (bep bloaz) : [[Maraton Boston]], [[Maraton Londrez]], [[Maraton Berlin]], [[Maraton Chicago]] ha [[Maraton New York]]. == Istor == Dislavaret e oa bet mojenn Pheidippídes gant an istorour [[Herodotos]] : war-lerc’h dilestradeg ar Bersed e Marathon e vije bet kaset Pheidippídes da glask sikour da [[Sparta (kêr)|Sparta]], ouzhpenn 220&nbsp;km alese. Chomet mut Spartaiz e voe ret da soudarded Aten kannañ gant tud eus [[Plátaia]] nemetken<ref>[http://books.google.ca/books?id=MKXqNiptTM4C&printsec=frontcover&dq=Histoire+d'H%C3%A9rodote&hl=fr&cd=1#v=onepage&q&f=false Histoire d'Hérodote], p46</ref>. Kantvedoù diwezhatoc'h en devoa [[Ploutarc'hos]] danevellet e oa, hervez [[Héraclide du Pont]], Thersippos an Eroeus ar gwir gannader met evit an darn vrasañ e oa un Euclès bennak<ref>[url=http://books.google.fr/books?id=lWJEAAAAMAAJ&pg=PA213 ''Œuvres morales'' gant Ploutarc'hos troet diouzh an henc'hresianeg gant Ricard], p. 213</ref> en divije redet, en ur reiñ e vuhez, etre Marathon hag Aten evit kas keloù d'an trec'h<ref>{{pdf}} [http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/RevueOlympique/1989/orf261/orf261p.pdf ''Le coureur de marathon : la preuve par l'histoire''] gant Kléanthis Paléologos, dean-enor an Akademiezh Etrebroadel Olimpek</ref>. == Ar maraton a-vremañ == Kentañ tro ma oa bet redet ur maraton olimpek, e [[1896]] eta, e oa aet ar maout gant ar mesaer gresian [[Spyrídon Loúis]], 2e58’50” e amzer. Da geñver ar [[C'hoarioù olimpek 1908]], bet dalc’het e [[Londrez]] ([[Bro-Saoz]]), e oa bet divizet lakaat hirder ar redadeg da 26 mile (douar), da lâret eo 41 608,944 m. Padal, evit ober plijadur da vugale ar familh roueel breizhveuriat a felle dezho arvestiñ ouzh ar genstriverien (un daouzek bennak anezho !) e oa bet graet d’ar maraton loc’hañ eus leton [[Kastell Windsor]]. Fentusat tra ! En ur par berr e oa bet dilec’hiet degouezh ar redadeg da [[White City Stadium]], e-tal kichen al logell roueel m’edo [[Edouarzh VII]] staliet enni. N’eus forzh ne vefe ket reizh an hirder ken : da viken e vo 26,385 mile, pe 42,195&nbsp;km. {[https://web.archive.org/web/20110109093803/http://www.cmcf.ma/histoire-du-marathon.html Histoire du Marathon]} E [[1960]], an atleter [[Etiopia]]n [[Abebe Bikila]] en devoa gounezet goude redek diarc’hen. Botoù-sport ouzh e dreid ar wech-mañ e oa aet ar maout gantañ e [[1964]] adarre, tapet rekord ar maraton war un dro e 2e12’11”. Da geñver ar [[C’hoarioù olimpek hañv 1984]], bet dalc’het e [[Los Angeles]] ([[Stadoù Unanet]]), e oa savet kentañ maraton evit an atleterezed. Redet e vez ar maraton e dibenn ar C’hoarioù olimpek, d’an deiz diwezhañ diouzh boaz, ar pezh a ro tro d’an teir medalenn diwezhañ da vezañ deroet e-kerzh al lid-klozañ, dirak an holl atleterien bodet a-benn an degouezh. == Rekordoù == Dalc'het eo rekord ar bed – 2e03'38 – gant ar reder [[kenya]]n [[Patrick Makau]] abaoe ma voe pilet gantañ e [[Maraton Berlin]] d'ar [[25 a viz Gwengolo]] [[2011]]<ref>{{Cite web|url=http://www.leparisien.fr/sports/le-kenyan-patrick-makau-s-empare-du-record-du-monde-du-marathon-25-09-2011-1624574.php|title=Paket eo rekord ar bed ar maraton gant ar C'henyan Patrick Makau|site=leparisien.fr|accessdate=25 Gwengolo 2011}}</ref>. Gwellañ taol-kaer [[Europa]] (2e6'36), bet graet gant ar [[Portugal]]ad [[António Pinto]] d'ar [[16 a viz Ebrel]] [[2000]] e [[Londrez]], a oa bet graet ivez gant an atleter [[Bro-C'hall|gall]] [[Benoît Zwierzchiewski]] (''Benoît Z'' e lesanv dezhañ) d'ar [[6 a viz Ebrel]] [[2003]] e [[Pariz]]. Dalc'het eo rekord ar bed ar merc'hed – 2e15'25 – gant ar [[Breizh-Veur|Vreizhveuriad]] [[Paula Radcliffe]] abaoe he redadeg e [[Londrez]] d'an [[13 a viz Ebrel]] [[2003]]. Souezhusat tra ! Gant ar rederez [[norvegia]]n [[Grete Waitz]] e oa bet pilet rekord ar bed tri bloaz diouzh renk (eus [[1978]] betek [[1980]]) da geñver [[Maraton New York]] a oa bet gounezet ganti nav gwech goude bezañ kemeret perzh unnek gwech ennañ etre [[1978]] ha [[1988]]. Gant an [[Italia]]n [[Andrea Cionna]] eo dalc'het rekord ar bed – 2e31'59 – evit ur reder dall ([[Roma]] e [[2007]])<ref>[https://web.archive.org/web/20120302035405/http://ipc-athletics.paralympic.org/records/records.html?AT_RECORDS_TYPE=WR&AT_RECORDS_SPECIFICATION=OUTDOOR&AT_RECORDS_GENDER=M&AT_RECORDS_EVENT=TRMMAR Records du marathon], Comité international paralympique</ref>{{,}}<ref>{{it}} [https://web.archive.org/web/20110722040020/http://www.iccalcinate.it/giornale.php?oper=documento&id=693 ''Campione del mondo! Record di Andrea Cionna alla maratona''], ''Noi Giornalista'', [[21 a viz Meurzh]] [[2007]]</ref>. [[Ernst Van Dyk]], [[Suafrika]]n anezhañ, a zalc'h rekord ar bed e kador-ruilh (1e18'27 e [[Maraton Boston]] e [[2004]])<ref>{{en}} [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0DE3DE1F30F93BA25753C1A9609C8B63 "Wheelchair record holder joins field"], ''New York Times'', [[18 a viz Here]] [[2006]]</ref>. Gant ar [[Breizh-Veur|Breizhveuriad]] [[Fauja Singh]] eo dalc'het rekord ar bed evit un den ouzhpenn 90 vloaz. D'e 92 vloaz, e [[2003]], e oa aet betek penn ur maraton e [[Toronto]] e 5e40'1<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20180814132344/https://www.theglobeandmail.com/sports/more-sports/the-turbaned-tornado-keeps-the-marathon-pace/article2200616/ "The ‘Turbaned Tornado’ keeps the marathon pace"], ''The Globe and Mail'', [[13 a viz Here]] [[2011]]</ref>. D'ar [[16 a viz Here]] [[2011]], e [[Toronto]] ivez, e teuas da vezañ kentañ kantvloaziad oc'h echuiñ ur maraton en 8e25'16<ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-15330421 ''Fauja Singh becomes oldest marathon runner''], BBC, [[17 a viz Here]] [[2011]]</ref>. E [[1997]], ar rederez [[SUA|amerikan]] [[Mavis Lindgren]] a ziazezas ar rekord evit ar merc'hed ouzhpenn 90 vloaz en 8e53'8, e [[Portland (Oregon)]]<ref>{{en}} [http://the.honoluluadvertiser.com/article/2008/Dec/12/ln/hawaii812120374.html ''Burrill racing for a record at 90''], ''Honolulu Advertiser'', [[12 a viz Kerzu]] [[2008]]</ref>. === Emdroadur rekord ar bed === Sed amañ dindan emdroadur rekord maraton ar bed<ref name="runThePlanet">{{en}} [http://www.runtheplanet.com/trainingracing/marathon/stats.asp Marathon World Records], klasket ennañ d'an [[28 a viz Mae]] [[2009]]</ref>. A-raok [[1925]] e veze disheñvel an hirder diouzh an hini a-vremañ, 42,195&nbsp;km. Gwall alies e oa bet pilet rekord ar bed da geñver ar [[World Marathon Majors]] : seizh gwech e [[Maraton Berlin]], teir gwech e [[Maraton Boston]], ha peder gwech e [[Maraton Chicago]], [[Maraton Londrez]] ha [[Maraton New York]] pep hini anezhe. == Paotred == {| class="wikitable sortable" |- ! Amzer !! Atleter !! Bro !! Lec'h !! Deiziad |- | 2e58'50<ref name=IOC1896>{{en}} [https://web.archive.org/web/20120815223911/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1896/1896part2.pdf The Olympic Games, B.C. 776 - A.D. 1896, Second Part, The Olympic Games in 1896], skrivet gant [[Pierre de Coubertin]], Timoleon J. Philemon, N. G. Politis, Charalambos Anninos, embannet gant Charles Beck (Aten), H. Grevel and Co. (Londres) e [[1987]], klasket ennañ d'an [[28 a viz Mae]] [[2009]] {{pdf}}</ref>{{,}}<ref>Hirder maraton ar C'hoarioù olimpek e [[1896]] a oa 40 000 metrad {{en}} [http://www.olympic.org/en/content/Olympic-Athletes/All-Athletes/Athletes-LN-to-LZ/-SPIRIDON-LOUIS-/ Spyridon Louis]</ref> ||[[Spyrídon Loúis]]||{{Gres}}||[[Aten]], [[Gres]]||10-04-1896 |- |2e55'18 2/5<ref name=IOC1908>{{en}} [https://web.archive.org/web/20070927222443/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1908/1908.pdf The Fourth Olympiad being The Official Report The Olympic Games of 1908] skrivet gant Theodore Andrea Cook, embannet e 1909(?) gant The British Olympic Association e Londrez, d'an [[28 a viz Mae]] [[2009]] {{pdf}}</ref>||[[Johnny Hayes]]||{{flag|United States|1908}}||[[Shepherd's Bush]], [[Bro-Saoz]]||24-07-1908 |- |2e52'45 4||[[Robert Fowler]]||{{flag|United States|1908}}||[[Yonkers]], [[Stadoù Unanet]]||01-01-1909 |- |2e46'52 6||[[James Clark]]||{{flag|United States|1908}}||[[New York]], [[Stadoù Unanet]]||12-02-1909 |- |2e46'04 6||[[Albert Raines]]||{{flag|United States|1908}}||[[New York]], [[Stadoù Unanet]]||08-05-1909 |- |2e42'30||[[Frederick Barrett]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]||08-05-1909 |- |2e40'35||[[Thure Johansson]]||{{Sveden}}||[[Stockholm]], [[Sveden]]||31-08-1909 |- |2e38'16 2||[[Harry Green]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]||12-05-1913 |- |2e36'06 6||[[Alexis Ahlgren]]||{{Sveden}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]||31-05-1913 |- |2e32'35 8||[[Hannes Kolehmainen]]||{{Finland}}||[[Antwerpen]], [[Belgia]]||20-08-1920 |- |2e29'01 8||[[Albert Michelsen]] ||{{flag|United States|1912}}||[[Port Chester]], [[Stadoù Unanet]]||13-10-1925 |- |2e27'49||[[Fusashige Suzuki]]||{{Japan}}||[[Tokyo]], [[Japan]]||31-03-1935 |- |2e26'44||[[Yasuo Ikenaka]]||{{Japan}}||[[Tokyo]], [[Japan]]||03-04-1935 |- |2e26'42||[[Son Ki-chong]]||{{Japan}}<ref name=Sohn>sellet ouzh Istor Korea dindan beli Japan</ref><br />{{Republik Korea}}||[[Tokyo]], [[Japan]]||03-11-1935<ref name=Sohn/><br />15-08-1945 |- |2e25'39||[[Suh Yun-Bok]]||{{Republik Korea}}||[[Maraton Boston]], [[Stadoù Unanet]]||19-04-1947 |- |2e20'43<ref name=TrackAndFieldNews>{{en}} « Marathon WR Progression », ''Track & Field News'', niv. 11, {{p.}} 37, Here 2003</ref>||[[James Peters]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]||14-06-1952 |- |2e18'41<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[James Peters]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]||13-07-1953 |- |2e18'35<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[James Peters]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Turku]], [[Finland]]||04-10-1953 |- |2e17'40<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[James Peters]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]||26-07-1954 |- |2e15'17<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Sergei Popov]]||{{flag|Soviet Union}}||[[Stockholm]], [[Sveden]]||24-08-1958 |- |2e15'17<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Abebe Bikila]]||{{Etiopia}}||[[Roma]], [[Italia]]||10-09-1960 |- |2e15'16<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Tōru Terasawa]]||{{Japan}}||[[Beppu]], [[Japan]]||17-02-1963 |- |2e14'28<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Leonard Edelen]]||{{SUA}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]|| 15-07-1963 |- |2e13'55<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Basil Heatley]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]||13-07-1964 |- |2e12'12<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Abebe Bikila]]||{{Etiopia}}||[[Tokyo]], [[Japan]]||21-10-1964 |- |2e12'00<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Morio Shigematsu]]||{{Japan}}||[[Polytechnic Marathon]], [[Bro-Saoz]]||12-06-1965 |- |2e09'37<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Derek Clayton]]||{{Aostralia}}||[[Maraton Fukuoka]], [[Japan]]||03-12-1967 |- |2e08'34<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Derek Clayton]]||{{Aostralia}}||[[Antwerpen]], [[Belgia]]||03-05-1969 |- |2e08'18<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Robert de Castella]]||{{Aostralia}}||[[Maraton Fukuoka]], [[Japan]]||06-12-1981 |- |2e08'05<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Steve Jones]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Maraton Chicago]], [[Stadoù Unanet]]||21-10-1984 |- |2e07'12<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Carlos Lopes]]||{{Portugal}}||[[Maraton Rotterdam]], [[Izelvroioù]]||20-04-1985 |- |2e06'50<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Belayneh Dinsamo]]||{{Etiopia}}||[[Maraton Rotterdam]], [[Izelvroioù]]||17-04-1988 |- |2e06'05<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Ronaldo da Costa]]||{{Brazil}}||[[Maraton Berlin]], [[Alamagn]]||20-09-1998 |- |2e05'42<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Khalid Khannouchi]]||{{Maroko}}||[[Maraton Chicago]], [[Stadoù Unanet]]||24-10-1999 |- |2e05'38<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Khalid Khannouchi]]||{{SUA}}||[[Maraton Londrez]], [[Bro-Saoz]]||14-04-2002<ref>Kentañ amzer bet anavezet gant an [[IAAF]]. Stat Corner: First World Road Records, ''Track and Field News'', Levrenn 56, Niverenn 2, miz [[C'hwevrer]] [[2003]], Pajenn 50</ref> |- |2e04'55<ref name=TrackAndFieldNews/>||[[Paul Tergat]]||{{Kenya}}||[[Maraton Berlin]], [[Alamagn]]||28-09-2003 |- |2e04'26||[[Haile Gebreselassie]]||{{Etiopia}}||[[Maraton Berlin]], [[Alamagn]]||30-09-2007 |- |2e03'59||[[Haile Gebreselassie]]||{{Etiopia}}||[[Maraton Berlin]], [[Alamagn]]||28-09-2008 |- |2e03'38||[[Patrick Makau]]||{{Kenya}}||[[Maraton Berlin]], [[Alamagn]]||25-09-2011 |} == Merc'hed == {| class="wikitable sortable" |- ! Amzer !! Atleter !! Bro !! Lec'h !! Deiziad |- |- |3e27'45||[[Dale Greig]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Ryde]], [[Bro-Saoz]]||23-05-1964 |- |3e19'33||[[Mildred Sampson]]||{{Zeland-Nevez}}||[[Maraton Auckland]], [[Zeland-Nevez]]||21-07-1964 |- |3e15'22||[[Maureen Wilton]]||{{Kanada}}||[[Toronto]], [[Kanada]]||06-05-1967 |- |3e07'26||[[Anni Pede-Erdkamp]]||{{RDA}}||[[Waidneil]], [[Alamagn]]||16-09-1967 |- |3e02'53||[[Caroline Walker]]||{{SUA}}||[[Stadoù Unanet]]||28-02-1970 |- |3e01'42||[[Elizabeth Bonner]]||{{SUA}}||[[Maraton Philadelphia]], [[Stadoù Unanet]]||09-05-1971 |- |2e55'22||[[Elizabeth Bonner]]||{{SUA}}||[[Maraton New York]], [[Stadoù Unanet]]||19-09-1971 |- |2e49'40||[[Cheryl Bridges]]||{{SUA}}||[[Culver City]], [[Stadoù Unanet]]||05-12-1971 |- |2e46'36||[[Michiko Gorman]]||{{SUA}}||[[Culver City]], [[Stadoù Unanet]]||02-12-1973 |- |2e46'24||[[Chantal Langlace]]||{{Bro-C'hall}}||[[Neuf-Brisach]], [[Bro-C'hall]]||27-10-1974 |- |2e43'54 5||[[Jacqueline Hansen]]||{{SUA}}||[[Culver City]], [[Stadoù Unanet]]||01-12-1974 |- |2e42'24||[[Liane Winter]]||{{RDA}}||[[Maraton Boston]], [[Stadoù Unanet]]||21-04-1975 |- |2e40'15 8||[[Christa Vahlensieck]]||{{Alamagn}}||[[Dülmen]], [[Alamagn]]||03-05-1975 |- |2e38'19||[[Jacqueline Hansen]]||{{SUA}}||[[Eugene (Oregon)|Eugene]], [[Stadoù Unanet]]||12-10-1975 |- |2e35'15 4||[[Chantal Langlace]]||{{Bro-C'hall}}||[[Oiartzun]], [[Euskal Herria]]||01-05-1977 |- |2e34'47 5||[[Christa Vahlensieck]]||{{Alamagn}}||[[Maraton Berlin]], [[Alamagn]]||10-09-1977 |- |2e32'29 9||[[Grete Waitz]]||{{Norvegia}}||[[Maraton New York]], [[Stadoù Unanet]]||22-10-1978 |- |2e27'32 6||[[Grete Waitz]]||{{Norvegia}}||[[Maraton New York]], [[Stadoù Unanet]]||21-10-1979 |- |2e25'41 3||[[Grete Waitz]]||{{Norvegia}}||[[Maraton New York]], [[Stadoù Unanet]]||26-10-1980 |- |2e25'28 7||[[Grete Waitz]]||{{Norvegia}}||[[Maraton Londrez]], [[Bro-Saoz]]||17-04-1983 |- |2e22'43||[[Joan Benoit]]||{{SUA}}||[[Maraton Boston]], [[Stadoù Unanet]]||18-04-1983 |- |2e21'06||[[Ingrid Kristiansen]]||{{Norvegia}}||[[Maraton Londrez]], [[Bro-Saoz]]|| 21-04-1985 |- |2e20'47||[[Tegla Loroupe]]||{{Kenya}}||[[Maraton Rotterdam]], [[Izelvroioù]]||19-04-1998 |- |2e20'43||[[Tegla Loroupe]]||{{Kenya}}||[[Maraton Berlin]], [[Alamagn]]||26-09-1999 |- |2e19'46||[[Naoko Takahashi]]||{{Japan}}||[[Maraton Berlin]], [[Alamagn]]||30-09-2001 |- |2e18'47||[[Catherine Ndereba]]||{{Kenya}}||[[Maraton Chicago]], [[Stadoù Unanet]]||07-10-2001 |- |2e17'18||[[Paula Radcliffe]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Chicago]], [[Stadoù Unanet]]||13-10-2002<ref>Kentañ amzer bet anavezet gant an [[IAAF]]. Stat Corner: First World Road Records, Track and Field News, Levrenn 56, Niverenn 2, miz [[C'hwevrer]] [[2003]], Pajenn 50</ref> |- |2e15'25||[[Paula Radcliffe]]||{{Rouantelezh Unanet}}||[[Maraton Londrez]], [[Bro-Saoz]]||13-04-2003 |} == Notennoù == <references /> [[Rummad:Atleterezh]] q5pv0bqu325igl652us046pi7uqmsbd 0 101054 2193394 2191091 2026-06-19T13:43:38Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193394 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[File:Beccaria - Dei delitti e delle pene - 6043967 A.jpg|thumb|[[Cesare Beccaria]], ''Dei delitti e delle pene'']] '''Kastiz ar marv''' a reer eus ur c'hastiz lezennel a aotren ur [[Stad]] da lazhañ un den a zo bet anzavet da gablus hag unan da nebeutañ eus an torfedoù a zo anvet "mervel" gant [[Gwir (lezenn)|gwir]] ar Stad da vare ar barn. Gant ul lez-varn stadel e vez embannet ar varnedigezh, goude ur prosez ma vez difennet an den tamallet gant un alvokad(ez) pe veur a hini ; gant kargidi e vez kaset al lazh hervez un argerzh bet termenet dre lezenn.<br /> E ken degouezh ma vije lazhet an den hep doujañ d'al lezennoù e teu al lazh da vezañ un torfed all, dre zial, dre justis prevez pe dre abeg pe abeg, hag al lazher(ez) a rank bezañ barnet ivez gant ar Stad. Lies abegoù zo evit kastiz ar marv er Stadoù o deus e viret en o gwir : muntr, spierezh (da geñver ar Stad), trubarderezh (da geñver ar Stad), [[heñvelreviadezh]], [[avoultriezh]], [[renavierezh]], nevid tud, goubrenadur politikel. A-wezhioù e vez kastiz ar marv implijet da venveg politikel a-benn reiñ ur skouer d'ar boblañs : e [[2007]], e [[Korea an Norzh]], e voe lazhet un den dirak 15 000 a dud abalamour m'en devoa pellgomzet d'an estrenvro<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,313226,00.html ''Fox News''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. Koulz en egor hag en amzer e kemm ar sell a bar an dud, ar [[Kevredigezh|c'hevredigezhioù]] hag ar [[sevenadur]]ioù war kastiz ar marv. Paot e oa er bed a-bezh gwezhall<ref>War-bouez [[Rus' Kyiv]] ([[IXvet kantved|IXvet]] - [[XIIIvet kantved]]) :* Gwelit : MAGOCSI Paul Robert, ''A History of Ukraine'', University of Toronto Press, Toronto, Kanada, 1996 ISBN 978-0-8020-0830-5 {{en}} </ref>, stourmet e voe outañ e-kerzh [[Kantved ar Sklêrijenn]], raloc'h-ralañ eo abaoe eil darn an [[XXvet kantved]]. Koulz muntrerien hag enebidi [[Politikerezh|politikel]] o deus e c'houzañvet. D'an 18 a viz Gwengolo [[2012]] e oa 100 bro ma oa torr kastiz ar marv dre lezenn ; 7 bro o devoa e dorret dre lezenn evit an torfedoù boutin ; 42 vro o devoa miret kastiz ar marv hep bezañ e lakaet e pleustr e-pad dek vloaz da nebeutañ ; 5 bro o devoa goursezet al lazhoù ; 44 o devoa miret kastiz ar marv hag e lakaet e pleustr e-kerzh an dek bloavezh tremenet. Tremen 5 000 den a c'houzañvas kastiz ar marv e [[2011]] e 19 bro<ref>[https://web.archive.org/web/20121126070338/http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=16000641 ''Hands off Cain''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. Anzavet eo kastiz ar marv gant an ensavadurioù etrebroadel, daoust ma sav eneptañ an darn vuiañ anezho. Berzet eo kastiz ar marv er pep niverusañ eus ar Stadoù, met ur bihanniver int e-keñver poblañs ar bed, p'emañ 60% eus an dud o vevañ e broioù ma vez lazhet tud a-berzh ar Stad. Holl izili [[Unvaniezh Europa]] o deus he dilezet abaoe krouidigezh Karta Unvaniezh Europa ar Gwirioù-diazez, d'an 2 a viz Here [[2000]] ; ne vez mui sevenet en [[Europa]] dre vras, war-bouez e [[Bielorusia]].<br /> D'an 18 a viz Kerzu [[2007]] e voe embannet gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] (ABU) an disentez 62/149 evit goulenn ma vije goursezet al lazhoù ; eizh ezel eus an ABU a-douez an dek Stad poblekañ o devoa mouezhiet a-enep, [[India]], [[Indonezia]], [[Republik Pobl Sina]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]] en o zouez<ref>[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/472/72/PDF/N0747272.pdf?OpenElement ''ABU''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. == Istor == [[Restr:Code of Hammurabi IMG 1932.JPG|thumb|200px|Maen-sonn<br />'''Lezennaoueg Hammourabi'''<br />''[[Mirdi al Louvre]], [[Pariz]]'']] E skridoù koshañ Istor ar bed e kaver meneg eus kastiz ar marv, evel e '''شريعة حمورابي''', ''chariya Hammourabi'', "lezennaoueg Hammourabi" (roue [[Babilon]], 1793-1750 KJK), a voe engravet ''circa'' 1772 KJK. Skridoù o tont eus [[Mesopotamia]], [[Henc'hres]], an [[Impalaeriezh roman]], Europa ar [[Krennamzer|Grennamzer]] a ra meneg anezhañ. Adal an [[XIXvet kantved]] e krogjod da stourm outañ, hag etre daou soñj e chom an dud hiziv c'hoazh. === Henamzer === Hervez [[Lezenn an Talion]] — ''lagad ouzh lagad ha dant ouzh dant'' — e voe kastiz ar marv sevenet dindan ren Hammourabi : neb a lazhe a zlee bezañ lazhet, mar lazhe un den mab e amezeg e voe lazhet e vab dezhañ. ::Daoust ma seblant kriz e voe ''Lezenn an Talion'' un araokadenn war-du muioc'h a justis er gevredigezh, a oa war-nes mont e pilhoù rak techet e veze an dud da gondaoniñ ha kastizañ dre o barn dezho hepken, ar pezh a dalveze re alies kement ha "da vuhez ouzh ma dant". Mard oa unan eus [[Sklaverezh|sklaved]] un den a oa lazhet, ret e oa d'al lazher prenañ ur sklav(ez) nevez, ar pezh a ziskouez e oa ar gevredigezh rannet a-strolladoù, ha diouzh dere an den e oa talvoudegezh ar vuhez : ne oa ar sklaved nemet marc'hadourezhioù, a c'halled erlec'hiañ. Diouzh savboent lod [[Prederouriezh|prederourien]], digoll ar c'houzañvidi ha gwareziñ ar gevredigezh e oa perzh kastiz ar marv. === Henc'hres === Fall eo an dial hervez ar prederour [[Protagoras]] (''c.''485-''c.''411 KJK), rak n'eus doare ebet da gempouezañ un torfed ; gwarez ar gevredigezh diouzh an dorfedourien eo kastiz ar marv, gant ma vo sevenet er gevredigezh en anv ar gwir denel, da lavaret eo gant ar gwir nemetañ a c'hall ren ur geoded<ref>NESCHKE-HENTSCHKE Ada, ''Platonisme politique et théorie du droit naturel - Contributions à une archéologie de la culture politique européenne / Volume 1 : Le platonisme politique dans l'antiquité'', Peeters France, Paris, F, 1995 ISBN 978-2-87723-286-9 {{fr}}</ref>. Disheñvel e oa sell [[Platon]], pa wele kastiz ar marv evel un doare da c'hlanaat mab-den, rak ur saotradur eo pep torfed hervezañ. El ''[[Al Lezennoù (Platon)|Lezennoù]]''<ref>[http://fr.wikisource.org/wiki/Les_Lois ''Wikisource''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref> ez embannas e vije rekis distrujañ an traezoù pe al loened a zo bet pennabeg marv un den. Dinatur eo ar muntr hervezañ, klañvidi ar vuntrerien, a zo ret pareañ dre an deskadurezh pe lazhañ mard eo dic'hallus o reizhañ. Atebek war e oberoù eo pep den dirak ar gevredigezh, eme [[Aristoteles]]. Pep torfedour a rank bezañ kaset dirak ur barner a dermeno ar c'hastiz a gempouezo an torfed.<br /> Diwar ar soñj-se e teuas ar boaz da zigoll ar c'houzañvidi dre ur sammad moneiz pa oa tu da reizhañ an torfedour. Kastiz ar marv zo rekis avat pa ne c'haller ket en ober, eme ar prederour<ref>CARBASSE Jean-Marie, ''La peine de mort'', Presses Universitaires de France, Paris, F, 2002 ISBN 978-2-13-051660-6 {{fr}}</ref>. === Impalaeriezh roman === Dibaot a wezh e veze kastiz ar marv lakaet da dalvezout evit keodediz en Impalaeriezh roman. Gourdrouzet e veze an dorfedourien, pe jahinet, bac'het, harluet, ar marv o vezañ ar c'hastiz diwezhañ pa ne reizhent ket o emzalc'h.<br /> An estrenien avat a c'houzañve kastiz ar marv, pa veze sellet outo evel disteroc'h eget keodediz an Impalaeriezh. Marc'hadourezhioù e oa ar sklaved, a c'halled distrujañ evel traezoù.<br /> Pal kastiz ar marv e oa gwareziñ ar gevredigezh, digoll ar c'houzañvidi, ha dibennadiñ an danvezioù-torfedourien. Kadarnaet e voe ar palioù-se a-hed daou gantvedad diwezhañ ar [[Republik roman]]. === Impalaeriezh Buzantion === Petra bennak ma voe dister levezon ar [[relijion gristen]] war kastiz ar marv en Impalaeriezh roman e c'hoarias ar gristeniezh ur perzh en [[Impalaeriezh Bizantion|Impalaeriezh Buzantion]], ma voe dalc'het d'ar reolenn gristen ''"Ne lazhi ket"'' : techet e voed da na seveniñ kastiz ar marv da geñver an darn vuiañ eus an torfedoù. Mac'hagnet e voe an dorfedourien kentoc'h, a-benn izelaat o dere er gevredigezh hag o zeuler d'ar baourentez. === Krennamzer === [[Restr:Willisau 1447.JPG|thumb|250px|'''O teviñ ur [[sorser]]ez e Willisau ([[Suis]] e [[1477]]'''<br />Hanezioù Shilling a Luzern ([[1513]])]] Brasoc'h-brasañ e voe levezon ar relijion gristen er [[Krennamzer|Grennamzer]], betek ma renje ar rouaned hervez kuzulioù an [[Iliz katolik roman]].<br /> Liesdoare e voe soñj honnezh hervez al lec'h, ar mare hag an torfedoù, hogen dre vras e savas enep kastiz ar marv peogwir e virje ouzh an [[daspren]]. En enep da soñjoù Protagoras ez embanne an Iliz ne oa nemet [[gwir Zoue]] a dalveze a-fed [[justis]], pa oa Doue hepken evit adkemer ar vuhez en devoa roet ; n'o devoa ket an dud ar gwir da seveniñ kastiz ar marv eta, ha biskoazh n'eo bet skrivet ar c'hastiz-se e lezennaoueg an Iliz katolik roman. El [[lezenn salek]] bet embannet gant [[Hlodwig Iañ]], roue ar [[Franked]] eus [[481]] betek [[511]], e voe renablet ur rummad torfedoù, lod anezho e vezañ kempouezet dre voneiz. Evit a sell ouzh ar muntroù ha torfedoù grevus all, ret e vije paeañ "priz ar [[gwad]]" evit mirout ouzh an dialoù prevez a baotaat hag evit kadarnaaat ar [[peoc'h]], ha ret e vije d'ar gouzañvidi pe d'o ziegezh asantiñ d'ar varn.<br /> Kastiz ar marv a vije sevenet avat mar bije taget ar roue, rak dibriz e oa ar roue peogwir e oa kannad Doue war an Douar.<br /> Evit an dud en o frankiz hepken e talveze al lezenn, krisoc'h e oa evit ar [[Gladdalc'helezh|served]], a oa damsklaved. Kaletoc'h pe skañvoc'h e voe al lezenn tro-ha-tro a-hed ar Grennamzer.<br /> Torret e voe kastiz ar marv e [[Sina]] etre [[747]] ha [[759]], e-kerzh ren an [[Tierniezh Tang|dierniezh Tang]] (an impalaer hepken a c'halle barn da gastiz ar marv kent an disentez-se). Heuliet e voe gant an impalaer Saga e [[Japan]] e [[818]] dindan levezon ar [[Shintoegezh]] — er bloavezh [[1156]] e voe alakaet kastiz ar marv e lezennaoueg Japan.<br /> Kadarnaet e voe kastiz ar marv gant ar [[Karolingidi|Garolingidi]] ([[751]]-[[987]]) en Europa ar C'hornôg evit abegoù politikel : dav e oa adlakaat urzh en impalaeriezh a oa o vont war ziskar, ur perzh dibennadus a oa da gastiz ar marv neuze.<br /> E [[1468]] e voe lazhet an den diwezhañ bet kondaonet d'ar marv e Stad [[San Marino]], met el lezennaoueg e chomas ar c'hastiz.<br /> E [[1516]] ez embannas ar prederour [[Bro-Saoz|saoz]] [[Thomas More]] ne oa kastiz ar marv nemet drouziviañ buhezioù, gwelloc'h e vije treiñ an dorfedourien da sklaved.<ref>MORE Thomas, ''Utopia'', Dover Publications Inc., Mineola, USA, 1998 ISBN 978-0-486-29583-1 {{en}} : ''L'utopie'', Librio, Paris, 2003 ISBN 978-2-290-33768-4 {{fr}}</ref> === Kantved ar Sklêrijenn === [[Restr:Radern (Variante mit Eisenstange).png|thumb|left|250px|'''Bourevieriezh dre ar rod<br />hag ar varenn-houarn'''<br />''Les Misères et les malheurs de la guerre'',<br />Jacques Callot, Paris, [[1633]]]] Ur c'hemm bras a c'hoarvezas e kornôg Europa e-kerzh [[Kantved ar Sklêrijenn]], pa voe lamet an daspren relijiel diouzh meizad kastiz ar marv : ne voe mui an den o vevañ er gevredigezh hervez reolenn un doue, hogen hervez ur ''gevrat kevredigezhel'' a vije bet sinet gantañ ha gant ar gevredigezh adalek e c'hanedigezh.<br /> Digemm e chomas palioù kastiz ar marv evelato : dibennadiñ an danvezioù-torfedourien ha gwareziñ ar gevredigezh. ==== Rendaeloù kentañ ==== Ar [[Bro-C'hall|Gall]] Robert François Damiens e voe an den diwezhañ o vezañ diempret kent bezañ lazhet, e Bro-C'hall e [[1757]], goude bezañ bet kondaonet d'ar marv en abeg m'en devoa klasket lazhañ ar roue [[Loeiz XV (Bro-C'hall)|Loeiz XV]]. Spontet e voe an dud gant krizder al lazh a-berzh Stad, a pezh a loc'has ul luskad war-du torridigezh kastiz ar marv. Rendael a voe etre ar brederourien adalek [[1763]], a-c'houde embannadur ul levr anvet ''Dei delitti e delle pene'' ("A-zivout an torfedoù hag ar c'hastizoù") gant ar prederour [[italia]]n Cesare Beccaria Bonesana ([[1738]]-[[1794]]).<ref>[http://it.wikisource.org/wiki/Dei_delitti_e_delle_pene/Capitolo_XXVIII ''Wikisource''] {{it}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small> :[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k722682 ''Gallica''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref> ma savas a-enep kastiz ar marv : {{Quotation|''Diskiant eo da 'm meno e vije al lezennoù, a zo eztaol ar youl foran, a argazh hag a gastiz an drouklazhoù,<br />o seveniñ unan o-unan, hag e c'hourc'hemennjent ur muntr foran evit pellaat ar geodidi diouzh ar muntroù.'' [. . . ]<br /> ''N'eo ket arvest spontus met berrbad marv ur fallakr, hogen skouer hirbad ha poanius un den lamet e frankiz digantañ ha troet da [[loen-samm]] a labour a-benn digoll ar gevredigezh a zo bet anoazet gantañ, eo an harz kreñvañ ouzh an torfedoù.'' &ndash; Cesare Beccaria Bonesana, ''Dei delitti e delle pene'', §28}} En hevelep levr e skrivas Cesare Beccaria Bonesana kement-mañ ivez : {{Quotation|''En diwezh, surañ doare da herzel ouzh an torfedoù, hogen an hini diaesañ, eo gwellaat an deskadurezh [...].'' &ndash; Cesare Beccaria Bonesana, ''Dei delitti e delle pene'', §45}} Diwar alioù ar prederour e tivizas Pietro Leopoldo, dug-meur [[Toskana]], terriñ kastiz ar marv er Stad d'an 30 a viz Du [[1786]].<br /> A-du gant Beccaria e savas ar prederour gall [[Voltaire]] ([[1694]]-[[1718]]), pa zisklêrias ar Gall [[Denis Diderot]] ([[1713]]-[[1784]]) e rankjed gwareziñ ar gevredigezh dre lazhañ ar vuntrerien : didalvez eo o c'hastizañ, pa n'eus den a gement a zo atebek d'e oberoù (ouzh e gorf, e drivliadoù hag e en-dro e sent pep den a-hed e vuhez, hervez ar prederour).<br /> Lod prederourien all a chomas feal da vennozh ar Saoz [[Thomas Hobbes]] ([[1588]]-[[1679]]), a grouas ar ''gevrat kevredigezhel'' : torret eo bet ar gevrat gant an drouklazher, neuze e rank ar gevredigezh em wareziñ dre e lazhañ. === "Lazhidigezh dengar" === E-pad pell e voe sevenadurioù ar bed techet da zousaat kastiz ar marv, alese ijinadenn ar ''guillotine'' (an dibennerez) gant ar [[Mezegiezh|mezeg]] gall [[Joseph-Ignace Guillotin]] da vare an [[Dispac'h gall]], ha berz an ''[[Hanged, drawn and quartered]]'' (krouget, stlejet ha palevarzhet) e [[Bro-Saoz]] e deroù an [[XIXvet kantved]] — e-lec'h lakaat ar grougidi war ur skeul pa ur sailh a vije lammet a-zindano, ar pezh o lakae da vervel dre vougañ, e vijent bannet war-bouez ur gordenn hir evit terriñ o gouzoug diouzhtu.<br /> E [[Persia]], e dibenn an XIXvet kantved, e tivizas ar roue e vije lazhet ar gondaonidi dre droc'hañ o gouzoug pe dre o stagañ ouzh genoù ur c'hanol kent an tenn.<br /> E Stadoù-Unanet Amerika e voe ar groug erlerc'hiet ouzh ar gador-[[tredan|dredan]] pe ouzh kambr ar [[gaz]] ; dre un ensinkladenn lazhus e reer hiziv, ar pezh a zo re boanius c'hoazh gant lod ''dalc'hidi'' kastiz ar marv.<br /> E broioù a zo avat e kendalc'her da ober gant ar groug hengounel, gant an dibennañ a-daolioù kleze pe gant lazhañ a-daolioù mein. === Luskoù a-enep === [[Restr:04CFREU-Article2-Crop.jpg|thumb|250px|'''[[Karta Europat ar Gwirioù Diazez]]''' ([[2000]])<br />Ar mellad 2 a laka berz war kastiz ar marv en [[Unaniezh Europa|UE]]]] Er bloavezh [[1846]] e voe torret kastiz ar marv e Stad [[Michigan]] ar Stadoù-Unanet, e [[1849]] er [[Republik roman]], e [[1854]] e [[Venezuela]], e [[1865]] e San Marino, e [[1867]] e [[Portugal]]. * Brudet eo ar skrivagner gall [[Victor Hugo]] ([[1802]]-[[1885]]) evit bezañ savet a-enep-krenn kastiz ar marv. <blockquote style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table; background-color: #F5F5F5;"> ''"Evelato, mar bije lazhet ho taou a vugale-vihan a garit kement, ha mar bijec'h ezel eus al lez-varn,<br />petra a rajec'h ?"<br /> Serriñ e zaoulagad a reas Victor Hugo, em soñjal e-pad ur pennad ha, uhelek an tamm anezhañ :<br /> "Mervel a rajen !"'' <p style="text-align: right;"> &ndash; Meneget er gazetenn ''L'écho de la mode'', niv. 41, 9 a viz Here 1955, p. 10</p> </blockquote> En [[XXvet kantved]] e voe Stadoù all o terriñ kastiz ar marv ivez : ar [[Rouantelezh-Unanet]] e [[1969]] (goude ur predad a bemp bloaz adalek [[1965]], ma voe ar c'hastiz torret evit an drouklazhoù met miret evit an torfedoù a drubarderezh, a vorbreizherezh dre feulster hag a dangwallerezh en arsanailhoù roueel), [[Aostralia]] e [[1973]] (war-bouez ar Stad [[Aostralia ar C'hornôg]], e viras betek [[1984]]), [[Kanada]] e [[1976]], Bro-C'hall e [[1981]], [[Spagn]] e [[1986]]. E Stadoù-Unanet Amerika, e [[2012]] : 17 stad ha [[Washington D.C.|''District of Columbia'']] o deus torret kastiz ar marv. [[Gabon]] eo ar Stad diwezhañ he deus torret kastiz ar marv, e [[2010]]. == Sevenidigezh == Dav eo diforc'hañ kastiz ar marv diouzh ar pevar doare ''lezennel'' all da lazhañ un den, a zo anzavet dre ar bed. * '''An hedremen''' (pe "ar marv mat", diwar ar [[gresianeg]] ευθανασία ''euthanasía'' "marv mat"), a zo lazhañ un den ''gant e asant'', pa vez klañv-bras hep na vije doare pe zoare d'e bareañ ha pa c'houzañv poanioù dreistmuzul. Ur mezeg pe ur vezegez a ziviz, gant asant an tiegezh, pegoulz buanaat termen an den dre un ensinkladenn varvus, dre baouez ag e voueta, pe c'hoazh dre zilugañ an ardivink a ro aer dezhañ. Mar n'eus bet aotre splann ebet digant an den e teu e varv da vezañ un torfed en darn vrasañ eus Stadoù ar bed, gant ur prosez da heul. * '''An emzifenn reizhel''', a zo lazhañ un den pa 'z eur taget gantañ hag en arvar da vezañ lazhet. * '''Ar marv keodedel''', a zo forc'hiñ un den diouzh pep gwir keodedel ; brudet eo an den evel marv, daoust ma kendalc'h da vevañ. * '''An hebaradur''', a zo lazhañ tud mac'hagnet o c'horf pe o empenn, gant ar pal gwellaat spesad mab-den ; n'eo ket kastiz ar marv peogwir n'eus ket eus an hebaradur ur c'hastiz bet barnet da heul un torfed. Tabut zo c'hoazh hiziv an deiz a-zivout an hebaradur, a zo un torfed evit lod tud hag un dibab hengounel evit lod all. === Penntorfedoù === [[Restr:ImmigrationCard-Singapore-DeathPenalty-20051226.jpg|thumb|200px|'''Kemmennadenn'''<br />a vez roet d'ar veajerien a erru e [[Singapour]]<br />''Diwallit — Ar marv evit an nevidourien dramm hervez lezenn Singapour'']] ''Pentorfedoù'' a reer eus torfedoù a c'hall kas da gastiz ar marv er broioù ma vez sevenet hervez lezenn. Evel fallakr hag enep-den e vezont barnet gant ar gevredigezh, a sell ouzh an dorfedourien evel arvarus evit ar gumuniezh. Lod penntorfedoù zo torfedoù enep ar gevredigezh hec'h-unan. ==== Muntroù ==== Nebeut a vroioù a varn kastiz ar marv goude ur muntr, ret eo e vije trovezhioù a laka ar muntr da vezañ grevusoc'h c'hoazh eget marv un den.<br /> A-douez an trovezhioù-se emañ ar muntroù bet sevenet kevret gant un torfed all : meur a vuntr war an dro, muntr ha gwallgas war bugale, muntr ha jahinerezh, muntr ha gwallerezh, muntr ha laeroñsi, muntr ha skrapadenn, muntr sevenet en eskemm ouzh arc'hant (dle eo d'ar goprer koulz ha d'ar muntrer bezañ barnet neuze), lazhañ ur poliser p'emañ o seveniñ e garg. ==== Torfedoù enep ar Stad ==== An trubarderezh hag ar spierezh eo an torfedoù pennañ enep ar Stad ; betek ar bloavezhioù [[1990]] e chomas kastiz ar marv e lezennaoueg Italia, Kanada, Rouantelezh-Unanet ha Spagn evit an torfedoù-se pa oa bet torret evit ar muntroù en degadoù kent. E lod broioù e c'hall an dizerterien, ar goubrenerien (hag an dud a zo bet goubrenet) pe ar falsvoneizerien gouzañv kastiz ar marv.<br /> E Korea an Norzh, e Sina hag en [[Iran]] e c'hall an eneberien ouzh politikerezh ar Stad bezañ kondaonet d'ar marv. ==== Torfedoù all ==== Bez' ez eus torfedoù a zo lakaet da benntorfedoù daoust ma ne gasont ket war-eeun da varv den pe zen ha ma ne lakaont ket surentez ar Stad en arvar, an darn vrasañ anezho en abeg ma tagont merc'hed pe vugale (gwallerezh, skraperezh) pe ma c'hallont en ober (nevid drammmoù). * Alies e vez an adwallerien kondaonet d'ar marv, hag an dorfedourien o deus mac'hagnet un den pe e lezet nammet hep e lazhañ. E lod Stadoù eus ar Stadoù-Unanet e c'haller gouzañv kastiz ar marv evit abegoù evel distreiñ ur [[karr-nij|c'harr-nij]], lakaat ur vombezenn tost d'un ehan karr-boutin pe tagañ tud gant armoù pa vezer bac'het<ref>[https://web.archive.org/web/20121031125123/http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-offenses-other-murder ''Death Penalty Information Center''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>.<br /> E Japan ez eus 18 penntorfed, en o zouez tangwallañ pe veuziñ tiez annezet ha lazhañ un den dre drubuilhañ red ar c'hirri<ref>[http://www.peinedemort.org/National/pays.php?pays=4#national ''La peine de mort dans le monde''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. * En [[Arabia Saoudat]], en India, en Indonezia, en Iran, e Sina, er Stadoù-Unanet hag e meur a Stad en [[Azia]] e vez sevenet kastiz ar marv evit an nevid drammoù. * En Arabia Saoudat, en Iran, e Maoritania, e [[Soudan]] hag e Yemen emañ an heñvelreviadezh e roll ar penntorfedoù<ref>[https://web.archive.org/web/20121014055741/http://ilga.org/ilga/fr/article/nxFKFCd1iE ''International Lesbian Gay Association] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. === Sevenidigezh azasaet === Meur a abeg zo er bed evit ma ne vije ket un den barnet da gastiz ar marv, daoust pegen fallakr eo bet an torfed. * Abaoe an 2 a viz Gwengolo [[1990]] emañ an [[Diviz Etrebroadel a-zivout Gwirioù ar Vugale]] er pleustr ; 193 Stad o deus e sinet. En e vellad 37 e verz ma vije sevenet kastiz ar marv pa vez an dorfedourien yaouankoc'h eget 18 vloaz<ref>[https://web.archive.org/web/20140713032859/http://www.ligue-enfants.be/?p=3 ''Convention relative aux droits de l'enfant''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. :Daoust da gement-se, 27 den yaouankoc'h eget 18 vloaz o deus gouzañvet kastiz ar marv abaoe 1990 (1 en Arabia Saoudat, 16 en Iran, 1 e [[Nigeria]], 3 e [[Pakistan]], 1 e [[Republik Demokratel Kongo]], 2 e Sina hag 1 e Yemen)<ref>[https://web.archive.org/web/20110726182207/https://www.internationaljusticeproject.org/juvWorld.cfm ''International Justice Project''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. Koulskoude, gwiriekaet e oa bet ar C'hendiviz gant an holl Stadoù-se<ref>[https://web.archive.org/web/20131009155609/http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-11&chapter=4&lang=fr ''Nation Unies / Collection des Traités'' {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. * Stadoù zo ne sevenont ket kastiz ar marv pa vez kozh ar gondaonidi, etre 60 ha 80 vloaz hervez ar broioù. * Un nebeud broioù a laka berz war kastiz ar marv da geñver ar merc'hed. Hini ne ro aotre da lazhañ ur vaouez vrazez : bac'het e vo a-hed peurrest he buhez, pe lazhet e vo goude bezañ bet gwilioudet diwar he bugel. * Liesdoare eo al lezennaouegoù a-zivout an dud sot pe warlerc'hiet o spered. "Sot" a lavarer eus un den na gompren ket emañ en arvar da c'houzañv kastiz ar marv da vare e brosez, "warlerc'hiet" eus un den eo e [[feur meizel]] izeloc'h eget 70 (100 o vezañ ar geidenn) pe na c'hall ket bezañ gopret da seveniñ labour pe labour. An darn vuiañ eus ar Stadoù ne c'houlennont ket marv ur penntorfedour sot, gant ma vije sot p'en doa sevenet an torfed ; lod tud a vez sot a vare da vare, neuze e c'hourc'hemenn Stadoù zo ma vije e spered gant ar c'hondaonad da vare sevenidigezh kastiz ar marv.<br /> Peogwir ez eo diaes kadarnaat stad warlerc'hiet un den n'eus lezenn ebet war an divoud-se en darn vuiañ eus ar Stadoù ; gant mezeien ar bred peurliesañ e vez divizet ha sot eo an den pe get. == Stad a-vremañ == A-c'houde an [[Eil brezel-bed]] ez eus er bed ul luskad war-du torradur kastiz ar marv. C'hwezek Stad o devoa e dorret e 1977, pa oa 97 anezho e [[2011]] (gwelit ar gartenn).<br /> Hervez ''Amnesty International'', evit 2011 bepred, e voe 20 Stad da nebeutañ o seveniñ kastiz ar marv ; 23 a oa e [[2010]], ha 31 e [[2001]]. Sina a ranker lezel a-gostez, pa ne embann ket ar Stad sinaat an niver a lazhoù lezennel,<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8432514.stm ''BBC News''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref> a vrasjeder a-viliadoù bep bloaz. E dibenn 2011 c'hoazh e oa er bed 18 750 kondaonad o c'hortoz bezañ lazhet a-berzh o Stad<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=K9WviecQew4 ''Amnesty International''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. Setu amañ an niver a dud o devoa gouzañvet kastiz ar marv e 2011<ref>[http://www.amnesty.org/en/library/asset/ACT50/001/2012/fr/241a8301-05b4-41c0-bfd9-2fe72899cda4/act500012012en.pdf ''Amnesty International''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>.<br /> [[Restr:Death Penalty World Map.svg|thumb|450px|Stad kastiz ar marv er bed er bloavezh [[2011]] : {{Legend|#3f9bbb|Torr evit kement torfed — 97 Stad}} {{Legend|#d4df5a|Torr da geñver an torfedoù e-maez darvoudoù dibar (da skouer : brezel) — 8 Stad}} {{Legend|#e8aa30|Lakaet da gastiz lezennel, hogen hep bezañ bet lakaet e pleustr abaoe 10 vloaz da nebeutañ — 35 Stad}} {{Legend|#cc7662|Lakaet da gastiz lezennel, ha bet lakaet e pleustr nevez zo c'hoazh — 58 Stad}} ''• [[Stadoù-Unanet Amerika]] : disheñvel eo al lezenn a Stad da Stad, hogen lezennel eo kastiz ar marv el live kevredadel.'' <br /> <small>Andon : [https://web.archive.org/web/20130625235400/http://www.amnesty.org/fr/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries ''Amnesty International'']</small>]] {|class="wikitable sortable" |+ <small>''Un arouez "+" goude un niver a dalvez ez eo an niver-se<br />an hini bihanañ bet jedet gant Amnesty International.<br />Un arouez "+" hep niver a dalvez e voe 1 lazh da nebeutañ, hep na vije kadarnaet<br />gant ar Stad ; kontet e vez 2 evit aesaat ar jedadennoù. |- !Renk !Stad !Niver a dud lazhet e 2011 |- |1 [[Restr:Flag of the People's Republic of China.svg|30px]] |[[Republik Pobl Sina]] |Diembann ez-ofisiel.<br />Miliadoù, marteze betek 4 000. |- |2 [[Restr:Flag of Iran.svg|30px]] |[[Iran]] |360+ |- |3 [[Restr:Flag of Saudi Arabia.svg|30px]] |[[Arabia Saoudat]] |82+ |- |4 [[Restr:Flag of Iraq.svg|30px]] |[[Iraq]] |68+ |- |5 [[Restr:Flag of the United States.svg|30px]] |[[Stadoù-Unanet Amerika]] |43 |- |6 [[Restr:Flag of Yemen.svg|30px]] |[[Yemen]] |41+ |- |7 [[Restr:Flag of North Korea.svg|30px]] |[[Republik Poblel ha Demokratel Korea]] |30+ |- |8 [[Restr:Flag of Somalia.svg|30px]] |[[Somalia]] |10 |- |9 [[Restr:Flag of Sudan.svg|30px]] |[[Soudan]] |7+ |- |10 [[Restr:Flag of Bangladesh.svg|30px]] |[[Bangladesh]] |5+ |- |11 [[Restr:Flag of the Republic of China.svg|30px]] |[[Republik Sina]] (Taiwan) |5 |- |12 [[Restr:Flag of South Sudan.svg|30px]] |[[Soudan ar Su]] |5 |- |13 [[Restr:Flag of Palestine.svg|30px]] |[[Aotrouniezh Vroadel Palestina]] |3 (e [[Gaza]]) |- |14 [[Restr:Flag of Egypt.svg|30px]] |[[Egipt]] |1+ |- |15 [[Restr:Flag of Afghanistan.svg|30px]] |[[Afghanistan]] |2 |- |16 [[Restr:Flag of Belarus.svg|30px]] |[[Belarus]] |2 |- |17 [[Restr:Flag of Malaysia.svg|30px]] |[[Malaysia]] | + |- |18 [[Restr:Flag of the United Arab Republic.svg|30px]] |[[Siria]] | + |- |19 [[Restr:Flag of the United Arab Emirates.svg|30px]] |[[Emirelezhioù Arab Unanet]] |1 |} == Alioù ar relijionoù == Liesdoare eo alioù [[relijion]]où pennañ ar bed a-zivout kastiz ar marv, hervez ar ranngredennoù, an dud en o unan hag ar mare. * ''Diouzh urzh al lizherenneg vrezhonek eo renket ar rannbennad amañ da heul.'' === Boudaegezh === Unan eus Skriturioù [[sañskriteg|sañskritek]] hollvrudet ar [[Boudaegezh|voudaegezh]], an ''Dharmapada'' (<big>धर्मपद</big> "diazez ar c'helennadurezh") a embann kement-mañ a-zivout buhezegezh an den : {{Quotation|''Arabat e vije dezhañ lazhañ ur boud bev, na vezañ abeg e varv, nag atizañ un den all d'e lazhañ. Na gwallgasit boud ebet, kreñv pe wan, er bed. — ''Dhammika Sutta: Dhammika'' (Sn 2.14)<ref>''Dhammika Sutta: Dhammika'' (Sn 2.14), troet diwar ar palieg gant John D. Ireland, [http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/snp/snp.2.14.irel.html ''Access to Insight''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>}} E meur a bennad e skriturioù ar voudaegezh e kaver an hevelep kuzul : na lazhañ, dilezel an [[arm]]où, dilezel ar feulster ; adlakaat an dorfedourien hag ar vuntrerien war an hent mat er gevredigezh eo kelennadurezh Bouda. Daoust da gement-se, emañ kastiz ar marv en darn vuiañ eus ar Stadoù m'emañ ar voudaegezh ur relijion ofisiel : [[Bhoutan]] he deus he zorret, pa chom e lezennaoueg [[Thailand]]. Lod voudaerien a c'houlenn ma vije torret ar c'hastiz en anv kelennadurezh Bouda, lod all a sell outañ evel ''karma'' fall, da lavaret eo an disoc'h eus drougoberioù bet sevenet gant ar c'hondaonad en e vuhezioù kent. === Hindouegezh === An daou du a gaver ivez e Skriturioù an [[hindouegezh]], pa vez prezeget an ''ahiṃsā'' (<big>अहिंसा</big> "nann-feulster") ha, war an dro, divarvelezh an ene — ar c'horf hepken a c'haller lazhañ neuze, da lavaret eo dilhad an ene, a gavo dilhad all dre vezañ adc'hanet en ur c'horf all.<br /> Emañ kastiz ar marv e lezennaouegoù an hindouegezh, an ''Dharmaśāstra'' (<big>धर्मशास्त्र</big> "[[doueoniezh]]"). === Islām === N'eus meneg ebet eus kastiz ar marv e levr sakr an [[Islam]], ar [[Koran|C'horan]] (القرآن ''al-Qour'ān''). Evel ouzh torfedoù boutin e sell ouzh ar muntroù, a zo dindan Lezenn an Talion ; tiegezh an den lazhet a ziviz ha kastiz ar marv a vo sevenet gant ar pennadurezhioù, pe الدية ''al-diya'' ("priz ar gwad") a vo paeet gant ar muntrer<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/93902/capital-punishment ''Encyclopedia Britannica''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>{{,}}<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166850/diyah ''Encyclopedia Britannica''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>.<br /> Er C'hour'ān e lenner kement-mañ : {{Quotation|''[...] Piv bennak a lazhas un den, war-bouez evel ur c'hastiz evit ur muntr pe dorfedoù fallakr all, e rankjed sellet outañ evel p'en devije lazhet mab-den a-bezh ; ha piv bennak a saveteas buhez un den e rankjed sellet outañ evel p'en devije saveteet mab-den en e bezh. — ''Al-Qour'ān'', 5:32<ref>Troet diwar ''The Koran'', troet gant N. J. Dawood, Penguin Books, Harmondsworth, R-U, 1974 ISBN 978-0-14-044052-2 {{en}}</ref>}} Ar marv zo lakaet da gastiz en hevelep rannbennad evit an enebourien d'an Islām, hogen kastizoù all zo evit an hevelep abeg (troc'hañ o daouarn hag o zreid, pe o argas eus ar vro). Evit an holl dorfedoù ez erbed al levr ma vijed trugarezus e-keñver an dorfedourien a ziskouez morc'hed. <br /> Daoust da lavar o levr nevet o deus kalzik kevredigezhioù [[muzulman]] dibabet seveniñ kastiz ar marv evit un niver bras ag oberoù a lakaont da benntorfedoù. === Kristeniezh === Liesdoare eo sell ar [[Kristeniezh|Gristenien]] war kastiz ar marv, evel e pep kevredigezh, eus ar re a zo enep-krenn — un dial eo kastiz ar marv evito, kontrol da spered trugarezus [[Jezuz Nazaret|Jezuz-Krist]] — betek ar re a zalc'h da lezenn gozh [[Testamant Kozh]] levr nevet ar Gristeniezh, ar [[Bibl]]. * Enep Lezenn an Talion e savas Jezuz-Krist hervez Mazhev en e [[Aviel Mazhev|aviel]] (V,38) : {{Quotation|''Desket hoc'h eus ez eus bet lavaret : "Lagad ouzh lagad ha dant ouzh dant". Ha me a lavar deoc'h : na stourmit ket ouzh ar fallakr ; mar sko un den war da jod dehoù avat, kinnig eben dezhañ c'hoazh.'' — Aviel Mazhev (V,38)<ref name="AC">''La Sainte Bible'', troet gant A. Crampon, Société S. Jean l'Évangéliste, Desclée & Cie, Tournai, 1904 • [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k75755t ''Gallica''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>}} * Nav gwezh e kaver meneg eus kastiz ar marv en ur rann hepken eus levr [[Leviegezh]] (XX,2-27) an Testamant Kozh, en o zouez en abeg d'an heñvelreviadezh (XX,13).<ref name="AC" /> Ar c'hwec'hvet gourc'hemenn, "Ne lazhi ket" (Ermaeziadeg XX,13 hag Adlezenn V,17) a vez troet evel-se gant ar gristenien a sav enep kastiz ar marv, ha gant "Ne vuntri ket" gant ar re a sav a-du gantañ. Neptu e chom an [[Iliz Ortodoks|Iliz Reizhkredennour]] ez-ofisiel.<br /> Enep kastiz ar marv e chom an darn vuiañ eus rannilizoù ar Gristeniezh. ==== Anglikaniezh ==== Abaoe [[1867]] e vez ''Lambeth Conferences'' dalc'het bep dek vloaz e Lambeth, [[Londrez-Veur|Great London]]. Eno e vez bodet [[eskob|eskibien]] an [[Iliz anglikan]] gant [[Arc'heskopti anglikan Canterbury|arc'heskob Canterbury]].<br /> Da geñver emvod [[1988]] ez embannas an Iliz sevel enep kastiz ar marv<ref>[https://web.archive.org/web/20160307222806/http://lambethconference.org/resolutions/1988/1988-33.cfm ''The Lambeth Conference''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. ==== Iliz katolik roman ==== Degemeret e voe kastiz ar marv gant [[Tommaso d'Aquino]], Doktor an Iliz, evel un doare da zibennadiñ an danvez-torfedourien ha n'eo ket evel un dial. Diwar ar soñj-se e kelenn an [[Iliz katolik roman]] ez eo pal ar [[Gourc'hemennoù Doue|c'hwec'hvet gourc'hemenn]] mirout ha gwareziñ buhez an dud, ar pezh eo ivez pal justis ar Stadoù pa sevenont kastiz ar marv, pa lamont diouzh ar gevredigezh al "louzeier fall" he laka en arvar. Dre seveniñ kastiz ar marv e touj ar pennadurezhioù nann-relijiel d'ar c'hwec'hvet gourc'hemenn. D'ar 25 a viz Meurzh [[1995]] ez embannas ar [[pab]] [[Yann-Baol II]] ur c'helc'hlizher anvet ''Evangelium Vitæ'' ("Aviel ar Vuhez") ma tiskleir (pennad III : "Ne lazhi ket", § 53-56<ref>[http://www.vatican.va/edocs/FRA0204/__P4.HTM Vatikan]] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>) : ''Nevet eo buhez an den rak, adal ar penn kentañ, emañ "obererezh krouiñ Doue" enni ha chom a ra da viken en un darempred a-ziforc'h gant ar C'hrouer, he fal nemetañ''.<br /> Er rannbennad 55 e laka talvoudegezh ar vuhez da ziazez ''ur gwir anterin d'em zifenn'', a zo un ''dever'' ivez, zoken pa ranker ''lemel'' an tager.<br /> Gant kastiz ar marv e pled ar rannbennad 56 end-eeun. Ret eo da bennadurezhioù ar gevredigezh kastizañ a-benn gwareziñ gwirioù an dud ha re ar gevredigezh, ar pezh a c'hall degas kastiz ar marv pa ne c'haller ket ober en un doare all. Hag ar pab ha gober dave da [[Katekiz an Iliz katolik|Gatekiz an Iliz katolik]], ma kelenn an Iliz e rank ar pennadurezhioù ober gant doareoù ''nann-gwadek'' evit gwareziñ an dud hag ar gevredigezh, ''mard eo bastus an doareoù-se'' — arabat eo neuze seveniñ kastiz ar marv mard eus ur c'hastiz efedus all.<br /> Er rannbennad 57 e tiforc'h ar pab etre buhez un torfedour, a ranker doujañ, ha buhez an dud digablus, na c'haller ket tizhout e doare ebet hervez ar c'hwec'hvet gourc'hemenn. ==== Protestantiezh ==== Dre m'eo ar [[Protestantiezh|Brotestantiezh]] rannet e meur a Iliz ez eus enni meur a zoare da gompren skridoù ar Bibl a-zivout kastiz ar marv. Un nebeud anezho hepken a gavor amañ. * A-du gant kastiz ar marv e savas diazezerien an [[Disivoud protestant]], [[Martin Luther]] ha [[Jean Calvin]], dre ma heulient an Testamant Kozh. D'o heul ez eas meur a Iliz protestant, an arguzennoù pennañ o tont eus [[Geneliezh]] IX,5-6 ha Leviegezh XX,1-27 (gwelit amañ a-us). Pelloc'h e kavas lod prezegennerien skoazell en [[Testamant Nevez]], e Romaned<ref>"Lizher sant Paol d'ar Romaned" eo an talbenn en e bezh.</ref> XII,3-4<ref>[https://web.archive.org/web/20061214111249/http://www.equip.org/free/CP1304.htm ''Christian Research Institute''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. * A-du gant kastiz ar marv gant ma vije sevenet en un doare reizh ha denel e savas Badezourien ar Su er bloavezh [[2000]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110720165331/http://www.sbc.net/resolutions/amResolution.asp?ID=299 ''Southern Baptist Convention''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. * Neptu e chom [[Iliz Jezuz-Krist Sent an Devezhioù Diwezhañ]] (Iliz ar [[Mormoned|Vormoned]])<ref>[http://www.mormonnewsroom.org/ldsnewsroom/eng/public-issues/capital-punishment ''Mormon Newsroom''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small></ref>. * Enep kastiz ar marv e sav [[Kevredigezh relijius ar Vignoned]] (an Iliz Quaker), hag an niver brasañ eus an Ilizoù protestant all. === Yuzevegezh === A-du gant kastiz ar marv e sav kelennadurezhioù ar [[Yuzevegezh]], hogen da heul disentezioù bet kemeret gant ar pennadurezhioù yuzev a-hed kantvedoù e teu tost da zic'hallus e seveniñ. Peogwir ez eo gant Doue e vez roet e vuhez d'an den, Doue hepken a c'hall he lemel digantañ.<br /> Ne chom kastiz ar marv e lezennaoueg Stad [[Israel]] nemet evit an [[Naziegezh|Nazied]] a zo bet barnet evel torfedourien enep an denelezh. == Rendaeloù a-vremañ == Kalz rendaeloù zo bet hag a zo c'hoazh er bed a-zivout kastiz ar marv. Hervez e zalc'hidi n'eo nemet un doare da gastizañ ar vuntrerien washañ, a laka niver an torfedoù da zigreskiñ hag a vir ouzh an adfeilh.<br /> Da veno e enebourien ne laka ket muioc'h a zigresk e niver an torfedoù eget ar bac'hañ peurbad, un torfed eo e-unan, hag ur c'hastiz buket war ar minorelezhioù hag ar beorien pa ne c'hallont ket em zifenn dre ziouer ag arc'hant er reizhiadoù lezennel evel m'emaint. ''Amañ dindan e kavor ur renabl diglok eus an arguzennoù a glever an aliesañ a-du gant kastiz ar marv pe eneptañ.''<br /> '''''Ra vo meizet e chom Wikipedia neptu, un doare da zisplegañ stad ar rendaeloù n'eo ken.''''' === Arguzennoù a-du === [[Restr:Палач у экспозиции орудий пыток.jpg|right|200px]] * Reizh ha dereat eo kastiz ar marv, evit pevar abeg da nebeutañ : ** Ar c'hastiz reizh nemetañ eo da geñver an torfedoù gwashañ evel an drouklazhañ, ar gwallañ bugale, an trubardiñ ar Stad, a-douez reoù all. ** Ne c'hall tra ebet erlec'hiañ ouzh ur vuhez. ** Ne chom gwir kevredigezhel ebet gant an dorfedourien washañ, p'o deus lakaet ar gevredigezh da c'houzañv : torret o deus al liamm a oa etrezo hag ar gevredigezh. ** Ar c'hastiz nemetañ eo a gement a c'hall frealziñ kerent ar c'houzañvidi, hag ar frealz nemetañ ivez a-berzh ar c'hondaonad. * Ar c'hastiz efedus nemetañ eo kastiz ar marv, evit pevar abeg da nebeutañ : ** Un doare efedus da zibennadiñ an danvezioù-torfedourien eo, dreist-holl pa vruder e sevenidigezh dre ziskouez marv ar gondaonidi (arvesterien war al lec'h ha skignadur dre ar [[media]]). ** Ne c'hall mui un torfedour noazout adarre. Mar bez bac'het betek diwezh e vuhez e c'hall bepred tec'hel kuit, e c'hall bezañ ur skouer eus ar re fallañ evit kondaonidi all, e c'hall bezañ e penn ur vandennad forbanned pe atizañ forbanned eus an diavaez d'e zivac'hañ dre nerzh pe dre c'houbrenadur. Un dañjer e chom bepred evit implijidi ar vac'h koulz hag evit ar gondaonidi all. ** Marc'hatmatoc'h eo kastiz ar marv eget mirout un torfedour en toull-bac'h e-pad bloavezhioù. Ouzhpenn bezañ anoazet ar gevredigezh, an dorfedourien a goust ker dezhi. Gwelloc'h e vije postañ an arc'hant-se evit mad an holl geodediz. ** E ken degouezh ma vije ar Stad en arvar en abeg d'ur [[brezel]] pe ur brezel-diabarzh : kastiz ar marv eo ar c'hastiz efedusañ enep an dizerterien, an dud aonik, an drubarded, ar [[sponterezh|spontourien]], ar floderezh ; daoust ma ne vijent ket lazhet gant ar Stad e-kerzh ur maread peoc'h ez eo rekis e vijent lazhet pa vez brezel, rak an dorfedourien a gavje gwelloc'h mervel en toull-bac'h eget war un dachenn-emgann pe a glaskje bezañ saveteet gant an enebourien. * Reizh eo kastiz ar marv hervez an darn vuiañ eus an dud er bed, ha hervez an darn vuiañ eus ar relijionoù. === Arguzennoù a-enep === [[Restr:Save Sacco and Vanzetti.jpg|thumb|250px|'''Dibunadeg enep kastiz ar marv'''<br />da geñver prosez F. N. Sacco ha B. Vanzetti, [[Londrez|London]], [[1921]].]] Direizh ha dizereat eo kastiz ar marv, evit an abegoù a zo amañ da heul : * Mad pouezusañ ha gwir denel diazez pep den eo ar vuhez. Gwareziñ buhez ha madoù boutin an dud eo pal krouidigezh ar Stadoù, neuze n'o deus ket ar gwir d'he lemel diouzh den. * Aotren ur Stad da lazhañ zo kevatal da derriñ perzh nevet buhez mab-den, a zo deveret diouzh e vri denel ; mar gall ur Stad lazhañ un torfedour hervez lezennoù bet embannet ganti e c'hall lazhañ forzh pe geodedad hervez lezennoù all bet embannet ganti : mar gall ur Stad seveniñ "drouklazhoù lezennel" e teu da vezañ un dañjer evit kement den a vev dindan he beli. * Arabat eo gwennaat an doare dre ar pal. Mar bije kastiz ar marv efedus evit mirout ouzh torfedoù all, e vije ken efedus all spiañ pep keodedad dre zoareoù [[elektronik|elektronek]] (kameraioù e pep lec'h — foran ha prevez, ardivinkoù empret en empennoù), lemel sekred ar [[pellgehenterezh|pellgehentiñ]], lemel ar gwir da vont ha da zont, aotren ar jahinañ a-benn kaout anzavioù, hag all. Ne c'haller ket bevañ en un doare dereat en ur Stad [[Hollveliouriezh|hollveliour]]. * Mard argazher ar jahinañ, ar mac'hagnañ hag ar mezhekaat foran e ranker argazhiñ kastiz ar marv ivez, a zo ker kriz hag enep-denel. Un doare da jahinañ an dud eo o c'hondaoniñ d'ar marv hag o lezel da c'hortoz bloavezhioù-pad e "trepasoù ar marv". Jahinañ o c'herent hag o mignoned eo ivez, daoust dezho bezañ digablus koulskoude, ha pelloc'h c'hoazh eget ar gondaonidi, pa gendalc'hont da c'houzañv pell goude al lazh a-berzh Stad. * Dizingal eo talvoudegezh kastiz ar marv. E lod broioù e vez sevenet evit torfedoù a vez barnet dister e broioù all : avoultriezh, dizoueegezh, felladennoù politikel pe gredennel, floderezh tellek, goubrenadur melestradurel, laeroñsi, renavierezh ; an heñvelreviadezh a c'hall kas d'ar marv ivez, daoust ma n'eus ket un torfed anezhi. * Un dial eo kastiz ar marv, justis n'eo ket. Denel ha komprenus eo ar c'hoant da zialañ, hogen ne c'hall ket bezañ unan eus diazezoù ur Stad a wir. Gouzañv a ra ar gevredigezh en abeg d'an torfedoù, ha gouzañv c'hoazh a ra en abeg d'an dialoù. * Ret eo d'ar c'hastiz dizuañ an dorfedourien ouzhpenn mirout outo a zrougober adarre. * Faziañ a c'hall pep den ober, ar pezh a zo gwir ivez pa gomzer eus poliserien, alvokaded ha barnerien. Peogwir e talvez kastiz ar marv kement ha diwezh buhez un den, ne c'haller ket digoll an den-se mard eo bet lazhet a-c'houde fazioù en argerzh e brosez. Bez' e c'hall an damallidi binvidikañ goprañ alvokaded a zo barrekoc'h eget reoù all, nes komz a c'houbrenañ barnerien. Asantiñ da gastiz ar marv zo ivez asantiñ ma vo lazhet tud digablus. * Prouet eo ne vir ket kastiz ar marv ouzh an torfedoù gwashañ. Muioc'h a vuntroù zo er Stadoù-Unanet, ma vez sevenet kastiz ar marv c'hoazh, eget en Europa, ma ne vez mui. Er Stadoù-Unanet c'hoazh, n'eus bet gwelet kresk ebet en niver a dorfedoù grevus er Stadoù o deus torret kastiz ar marv. Aner eo kastiz ar marv neuze : an doare efedusañ da ober eo goprañ poliserien ha barnerien onest, reoliañ an armoù, sevel ur reizhiad deskadurezh dereat ha, dre vras, politikerezhioù armerzhel ha kevredigezhel a glot gant mad an holl. * Dre m'eo kastiz ar marv ur c'hastiz grevus-tre e vez aotreet ar gondaonidi da dennañ splet eus kement pleg a zo e reizhiad ar justis evit mirout a vezañ lazhet, ha kement-se bloavezhioù-pad alies, ar pezh a zeu da geroc'h en diwezh eget o bac'hañ betek o marv naturel. * Peogwir ez eo kastiz ar marv ar c'hastiz gwashañ e kred d'ar gondaonidi n'o deus mui tra ebet da goll, setu e c'hallont kenderc'hel da lazhañ tud (poliserien, implijidi an toull-bac'h, testoù...) a-benn klask saveteiñ o buhez. E-kerzh ma vezont bac'het e c'hallont seveniñ forzh pe dorfed hep bezañ kastizet gwashoc'h eget ar varnadenn o deus bet dija. * Dre aon rak kastiz ar marv ez anzav lod tamallidi bezañ sevenet torfedoù n'o deus ket sevenet, ha kastizoù direizh a c'houzañvont neuze. * Er bac'hoù arnevez ez eo hogos null ar chañsoù ma tec'hje ur c'hondaonad ha ma sevenje torfedoù all, er vac'h pe en diavaez. == Notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} == Daveennoù == * IMBERT Jean, ''La peine de mort'', Presses Universitaires de France, Paris, 1993 ISBN 978-2-13-042927-2 {{fr}} * [http://www.amnesty.fr/sites/default/files/Fiche%20mémo%20Peine%20de%20mort.pdf ''Amnesty International''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small> * [http://www.peinedemort.org/ ''La peine de mort dans le monde''] {{fr}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small> * [http://www.deathpenaltyinfo.org/ ''Death Penalty Information Center''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small> * [http://www.jiadep.org/ ''Japan Innocence & Death Penalty Research Center''] {{en}} <small><span style="color:Green">'''OK'''</span> 20/11/2012</small> == Levrlennadur == * BANERJI S. C., ''A Brief History of Dharmasastra'', Abhinav Publications, New Delhi, 2004 ISBN 978-81-7017-370-0 {{en}} * ''La Bible'', Segond 21, Société biblique de Genève, Genève, 2007 ISBN 978-2-608-12301-5 {{fr}} * ''Le Coran'', troet gant Malek Chebel, Le Livre de Poche, Paris, 2011 ISBN 978-2-253-08917-9 {{fr}} * ''The Sutta-Nipata — A New Translation from the Pali canon'', troet gant H. Saddhatissa, Routledge Curzon, New York, 1995 ISBN 978-0-7007-0181-0 {{en}} [[Rummad:Marv]] [[Rummad:Kastiz ar marv]] 8jnogzd0b5qtlk7mxxm6u3ncjm6p8c7 0 101061 2193475 2138254 2026-06-20T08:51:37Z Ar choler 52661 2193475 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Marc'harid Bourgogn}} [[File:Marketa pecet.jpg|thumb|upright 0.9|Siell Marc'harid Bourgogn (1311)]] '''Marc'harid Bourgogn''' (~[[1290]] – [[1315]]) a oa ur briñsez eus [[dugelezh Bourgogn]]. Merc'h e oa da [[Roperzh II (Bourgogn)| Roperzh II Bourgogn]], [[dug Bourgogn]], ha da [[Agnès Bro-C'hall]] e bried. Dimezet e voe da [[Loeiz X (Bro-C'hall)|Loeiz]] ''le Hutin'', a voe [[roue Bro-C'hall]] ha [[roue Navarra|Navarra]], ha tamallet e voe dezhi bout [[avoultriezh|avoultr]] en [[afer an Tour de Nesle]]. == Dimeziñ == Dimezet e voe e miz Gwengolo 1305 e [[Corbeil (Essonne)|Corbeil]], da Loeiz Iañ Bro-C'hall ([[1289]]-[[1316]]), roue Navarra ([[1305]]-[[1316]]), hag a voe anvet da [[Roue Bro-C'hall]] nav bloaz goude, e [[1314]], dindan an anv Loeiz X ''le Hutin''. Hennezh a oa mab da [[Fulup IV (Bro-C'hall)| Fulup IV ''le Bel'']] ha da [[Janed Iañ Navarra]], [[rouanez Navarra]]<ref>Christian Bouyer, ''Dictionnaire des Reines de France'', Librairie Académique Perrin, 1992, p. 192 {{ISBN|2-262-00789-6}}.</ref>. ==Bugale== Ur verc'h he doe, [[Janed II Navarra|Janed]] ([[1311]]-[[1349]])<ref>Jiri Louda, Michael MacLagan : ''Les Dynasties d’Europe'', Bordas, 1995, taolenn 65 {{ISBN|2-04-027115-5}}.</ref> hag a voe [[Rouanez Navarra]] hag a renas gant he fried, ar priñs gall [[Fulup III Navarra]]. ==An afer== E deroù [[1314]] e krogas an afer. Urzh a roas ar roue Fulup IV ''le Bel'' da herzel e deir merc'h-kaer, Marc'harid Bourgogn, [[Janed Bourgogn (war-dro 1291-1330)|Janed Bourgogn]] ha [[Blanche Bourgogn (war-dro 1296-1326)|Blanche Bourgogn]]. Hervez ur c'hronikour e oant bet flatret gant merc'h ar roue, [[Isabelle de France (1292-1358)|Isabelle de France]], rouanez Bro-Saoz.<br> Tapet e vijent bet a-greiz o ebatoù gant daou varc'heg yaouank, [[Philippe d’Aunay]] ha [[Gauthier d'Aunay]]. Anavezet eo ar gwallabadenn-se evel <q>&nbsp;[[afer tour Nesle]]&nbsp;</q>. Boureviet e voe an daou varc'heg, hag anzav a rejont o darempredoù gant ar priñsezed. Kignet en-bev e voent e [[Pontoise]], spazhet, dibennet, ha lakaet ouzh ar groug. Dre fazi eo e vez staget anv ar [[Prederouriezh|prederour]] gall [[Jean Buridan]] (~[[1300]] – ~[[1358]]) ouzh an afer abalamour d'ar varzhoneg c'hallek, ''[[Ballade des dames du temps jadis]]'' gant [[François Villon]]. ==Marv== [[File:Chateau gaillard (France).jpg|thumb|Dismantroù Château Gaillard]] Marc'harid a voe kraouiet e kreñvlec'h [[Château Gaillard]], ha dalc'het e kuzh eno e-pad tostik da zaou vloaz. Kavet e voe marv en he c'hell e [[1315]], gant ar riv moarvat. ==Lennegezh== Meneget eo Marc'harid Bourgogn en div levrenn, ''Le Roi de fer'' ha ''La Reine étranglée'', eus ar meurromant ''[[Les Rois maudits]]'' gant [[Maurice Druon]], a voe savet diwarno div abadenn gentañ ar stirad [[skinwel]] heñvelanvet. {{clr}} == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Rouanezed Bro-C'hall]] [[Rummad:Rouanezed Navarra]] [[Rummad:Tiegezh Bourgogn]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1290]] [[Rummad:Marvioù 1315]] nneb3aqej86roz31mkwifgoaj8zn419 0 106370 2193398 2190011 2026-06-19T14:39:24Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193398 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} :[[Restr:Confusion colour.svg|20px|]]''Evit '''Kerien''', kumun en Aodoù-an-Arvor e-kichen Boulvriag, gwelet [[Kerien-Boulvriag]].'' <HR noShade> {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Kerien | anvOfisiel = ''Querrien'' | skeudenn = TikêrKerien01.JPG | alc'hwez = An ti-kêr | ardamezioù = Blason ville fr Querrien (Finistere).svg | bro = {{Kernev}} | departamant = [[Penn-ar-Bed]] | arondisamant = [[Arondisamant Kemper|Kemper]] | etrekumuniezh = [[Kemperle Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Gerne (lezenn Voynet)|Bro Gerne]] | kanton = [[Kanton Skaer|Skaer]] <small>(betek 2015)</small> <br /> [[Kanton Kemperle|Kemperle]] <small>(abaoe 2015) | insee = 29230 | cp = 29310 | maer = Stéphane Cado | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 54.01 | hedred = -3.603333 | ledred = 47.858056 | uk = | ubi = 13 | ubr = 172 | lec'hienn web = [http://www.querrien.org/ Ti-kêr] }} '''Kerien''' (distaget {{IPA|[ˈkɛ.rjən]}}) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[kanton Kemperle]] e departamant [[Penn-ar-Bed]]. == Douaroniezh == * War lez ar stêr [[Ele]] emañ Kerien. == Brezhoneg== ===Ya d'ar brezhoneg=== *D’ar 7 a viz Meurzh 2007 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. <gallery widths="150px" heights="150px" perrow="3"> Skeudenn:Kerien (Skaer) Skol.jpg|Ar skol Skeudenn:Kerien Ti al Lennerien.jpg|Al levraoueg </gallery> *D'ar 17 a viz Here [[2013]] e oa bet kadarnaet gant Ofis Publik ar Brezhoneg e oa bet kaset da benn vat 15 ober gant kumun Kerien ha dre-se tizhet live 2 ar garta ganti hag e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2. *D'an 3 a viz C'Hwevrer 2017 e oa bet lidet ar label 2. ===Deskadurezh=== * E distro-skol 2025 e oa 38 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (43,2 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek] </ref>. ===Ti-embann=== *[[Ar Granenn]]. == Istor == === [[Henamzer]] === * An hent roman eus [[Vorgium]] (Karaez bremañ) d'ar [[Pouldu]] a dreuze Kerien<ref>[[Henri Guiriec]], ''La Région de l'Ellé - bas et haut Ellé'', e ti an aozer, (e [[galleg]]), pajennoù 16 ha 17</ref>. === [[Dispac'h Gall]] === * Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant Ansquer, kure, Tanguy, Gouil ha Quéméner, beleion evit sikour kofez<ref>[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 52.</ref>. === {{XIXvet kantved}} === * Ar [[bosenn|vosenn]] pe ur c'hleñved-red all a lazhas 330 a dud adalek miz Genver 1870 betek miz C'hwevrer 1871<ref>[http://www.querrien.org/ Lec'hienn ar gumun]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ===== [[Brezel-bed kentañ]] ===== * Mervel a reas 158 gwaz eus ar gumun, da lâret eo 4,58% eus ar boblañs e 1911, a gollas o buhez abalamour d'ar brezel<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=787&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. ==== [[Eil Brezel Bed]] ==== * Mervel a reas 27 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=787&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. * D'an 10 a viz Mae 1944 e voe rastellet tud e kêriadenn ''Feunteun-Gaer'' gant an Alamaned; daou anezhe, Édouard Guilchet ha Lucie Cornic, a varvas er c'hampoù-bac'h<ref>"Le Télégramme", 29 a viz Ebrel 2013</ref>. * D'an 11 a viz Gouere 1944, c'hwec'h paotr ag ar [[Rezistañs]], ur milour chomet dianv en o mesk, a zo fuzuilhet nepell diouzh kêriadenn Kerstank-Komboud goude bout bet barnet da varv gant lez-varn al [[Wehrmacht|lu alaman]] er Skol Santez-Barban er [[Ar Faoued|Faoued]]<ref>[http://www.querrien.org/historique-patrimoine.html Lec'hienn ar gumun]</ref>. * D’an 29 a viz Gouere 1944 e kouezh ar [[Feldarcheriezh]] alaman war ur strollad Rezistanted ha milourion eus ur skipailh SAS-Jedburgh e kêriadenn Kerbozeg<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20131220235219/http://www.querrien.org/historique-patrimoine.html Lec’hienn ar gumun]</ref>. Ur major eus Lu ar [[Rouantelezh-Unanet]] eus ar [[Special Air Service]] , Colin Ogden-Smith, hag ar serjant [[Bro-C’hall|gall]], Maurice Miodon eus ar [[Special Air Service]] ha mestr an atant a zo lazhet d’an [[Alamagn|Alamaned]]<ref>Association Mémoire du canton du Faouët, ''39-45 en Centre-Bretagne'', tome IV, p. 90 Embannadurioù Liv éditions, Le Faouët, ISBN 2844970966</ref>. Ur c’houblad kenlabourerion a zo lakaet d'ar marv un nebeud deizioù war-lerc’h evit bout flatret paotred ar strouezheg da [[Feldarcheriezh|Feldarcherion]] [[Kemperle]]<ref>Rentañ-kont ar serjant Dallow ([[US Army]]) meneget gant Éric Rondel, ''Les Américains en Bretagne 1944-1945'' (pajennoù 94, 96 ha 98), Embannadurioù Astoure, 2998ISBN 978-2-84593-194-0</ref>; [[Skeudenn:UndeneusKerienbetfuzuilhetePorz-Loeizh.JPG|left|thumb|Anv René Le Duigou, unan eus tud Kerien bet fuzuilhet, ouzh monumant [[Porzh-Loeiz]]]] {{clr|left}} * D'an [[23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv tri den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al [[Wehrmacht|lu alaman]]<ref>René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas ur milour eus ar gumun d’an [[3 a viz Gwengolo]] [[1954]] en [[Haiphong]] en [[Tonkin]] er [[Viêtnam]]<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=4359091 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas daou vilour<ref>[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=787&dpt=29 Memorial Genweb]</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> KalvarBourc'hKerienSkaer.JPG|Ar c'halvar e-kreiz ar vourc'h IlizkatolikKerienSkaer01.JPG|An iliz katolik, kroget a oa bet d'he sevel e 1740 IlizkatolikKerienSkaer02.JPG|An iliz katolik MonumantdarrefuzuilhetKerienSkaerKerne.JPG|Monumant d'ar re fuzuilhet e Kerstank-Komboud Levraoueg Kerien.jpg|Levraoueg Kerien (bet Chapel Sant-Jozef) </gallery> <gallery> Skeudenn:Monumantd'arrevarvKerienSkaer01.JPG|Monumant ar re varv Skeudenn:Monumantd'arrevarvKerienSkaer02.JPG|Monumant ar re varv </gallery> * Monumant ar re varv e Kergoad, luc'hskeudenn<ref>[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=113212 Memorial Genweb]</ref>. Dioueliet e voe d’an [[10 a viz Here]] [[1920]]<ref>[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/30331/querrien-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=2500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |p1=2372 |p2=2118 |p3=1858 |p4=1759 |p5=1650 |p6=1596 |p7=1659 |p8=1731 |mammenn=EBSSA }} ==Tud== * [[Remi Derrien]] a zo bet beziet eno. ==Gevelliñ== {| class="wikitable" |- ! Bro ! Kêr ! Abaoe |- | [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]] | [[Dún Mór]] | 1983 |} ==Liammoù diavaez== {{Commonscat|Querrien}} * [http://www.querrien.org/ Lec'hienn ar gumun] *{{br}} [https://web.archive.org/web/20160307080448/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=29230 Kerien war lec'hienn Geobreizh] ==Notennoù ha daveoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]] [[Rummad:Kumunioù Kerne]] [[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]] 4o8fonclpjjgvori50tfcr8yhs7laq5 0 112252 2193480 1993674 2026-06-20T09:16:50Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193480 wikitext text/x-wiki '''Milan Hübl''', bet ganet e [[Nitra]] d'ar [[27 a viz Genver]] [[1927]] hag aet da Anaon e [[Praha]] d'an [[28 a viz Here]] [[1989]], a oa un [[istorour]] [[tchek]]. ==Liamm diavaez== *{{en}} : https://web.archive.org/web/20140326133406/http://www.bbc.co.uk/history/0/22406644 *{{fr}} : http://traezhhatevenn.blogspot.com/2013/09/citation-de-milan-hubl.html {{DEFAULTSORT:Hubl, Milan}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1927]] [[Rummad:Istorourien]] [[Rummad:Marvioù 1989]] [[Rummad:Tud ar Republik Tchek]] 05mh1viepztoqog88l0li5nrbn3zpkn 0 113516 2193380 2193365 2026-06-19T12:17:20Z Bistrakollboued 92255 2193380 wikitext text/x-wiki [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb| '''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Sant Alban''', pe '''Alban Verulamium''', a oa ur merzher [[kristen]], a orin roman moarvat, en [[Enez Vreizh]], en {{IIIe}} pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]], ha [[Julius hag Aaron]], e kêr roman [[Verulamium]], a zo hiriv [[St. Alban's Cathedral]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. ==Ar vojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an [[impalaeriezh roman]] e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. Alban en doa roet bod d'ur [[beleg]] kristen a oa klask warnañ, Amphibalus, ha levezonet gantañ e troas ouzh ar feiz kristen. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell ar beleg hag e voe harzet en e lec'h. Dirak ar barner e anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe abalamour da se. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, el lec'h ma voe savet an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]]. ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] s1z1k4pyhzc7ka0rvviprpmv01hhxbu 2193385 2193380 2026-06-19T12:41:28Z Bistrakollboued 92255 /* Ar vojenn */ 2193385 wikitext text/x-wiki [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb| '''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Sant Alban''', pe '''Alban Verulamium''', a oa ur merzher [[kristen]], a orin roman moarvat, en [[Enez Vreizh]], en {{IIIe}} pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]], ha [[Julius hag Aaron]], e kêr roman [[Verulamium]], a zo hiriv [[St. Alban's Cathedral]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. ==Ar vojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an [[impalaeriezh roman]] e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. Alban en doa roet bod d'ur [[beleg]] kristen a oa klask warnañ, Amphibalus, ha levezonet gantañ e troas ouzh ar feiz kristen. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell ar beleg hag e voe harzet en e lec'h. Dirak ar barner e anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe abalamour da se. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, el lec'h ma voe savet an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]]. ==Menegoù anezhañ== Meneget eo e anv en [[De Excidio Britanniae]], gant ar manac'h [[Gweltaz]]. ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] m411e22w1gfz8y0uhk22k2aglw9nlyw 2193386 2193385 2026-06-19T12:42:32Z Bistrakollboued 92255 /* Menegoù anezhañ */ 2193386 wikitext text/x-wiki [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb| '''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Sant Alban''', pe '''Alban Verulamium''', a oa ur merzher [[kristen]], a orin roman moarvat, en [[Enez Vreizh]], en {{IIIe}} pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]], ha [[Julius hag Aaron]], e kêr roman [[Verulamium]], a zo hiriv [[St. Alban's Cathedral]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. ==Ar vojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an [[impalaeriezh roman]] e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. Alban en doa roet bod d'ur [[beleg]] kristen a oa klask warnañ, Amphibalus, ha levezonet gantañ e troas ouzh ar feiz kristen. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell ar beleg hag e voe harzet en e lec'h. Dirak ar barner e anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe abalamour da se. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, el lec'h ma voe savet an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]]. ==Menegoù anezhañ== Meneget eo e anv en [[De Excidio Britanniae]], gant ar manac'h [[Gweltaz]] (war-dro 500 – 570) . ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] r4xpeuhqs5fjqejceom0bmmb7dnt2rc 2193387 2193386 2026-06-19T12:50:24Z Bistrakollboued 92255 /* Ar vojenn */ 2193387 wikitext text/x-wiki [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb| '''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Sant Alban''', pe '''Alban Verulamium''', a oa ur merzher [[kristen]], a orin roman moarvat, en [[Enez Vreizh]], en {{IIIe}} pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]], ha [[Julius hag Aaron]], e kêr roman [[Verulamium]], a zo hiriv [[St. Alban's Cathedral]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. ==Ar vojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an [[impalaeriezh roman]] e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. Alban en doa roet bod d'ur [[beleg]] kristen a oa klask warnañ, [[Amphibalus]], ha levezonet gantañ e troas ouzh ar feiz kristen. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell ar beleg hag e voe harzet en e lec'h. Dirak ar barner ec'h anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe abalamour da se. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, war-dro ar bloaz 308, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]]. Eno e voe savet an abati, hag an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, deuet da vezañ ur gêr vras e hanternoz da [[Londrez]]. ==Menegoù anezhañ== Meneget eo e anv en [[De Excidio Britanniae]], gant ar manac'h [[Gweltaz]] (war-dro 500 – 570) . ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] c30gwao9rsr0du0ej4b8n1pu2hzg9md 2193388 2193387 2026-06-19T12:59:55Z Bistrakollboued 92255 2193388 wikitext text/x-wiki [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb| '''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Sant Alban''', pe '''Alban Verulamium''', a oa ur merzher [[kristen]], an hini kentañ en [[Enez Vreizh]], en {{IIIe}} pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]], ha [[Julius hag Aaron]], e kêr roman [[Verulamium]], a zo hiriv [[St. Alban's Cathedral]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. ==Ar vojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an [[impalaeriezh roman]] e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. En amzer ma rene an impalaer [[Diocletianus]] en doa Alban roet bod d'ur [[beleg]] kristen hag a oa klask warnañ, [[Amphibalus]] e anv, ha levezonet e oa Alban gantañ ken e troas ouzh ar feiz kristen, petra bennak ma oa bet gourc'hemennet lakaat d'ar marv an holl gristenien a oa en Impalaeriezh. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell Amphibalus ha harzet e voeen e lec'h. Dirak ar barner ec'h anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe d'ar marv. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, war-dro ar bloaz 308, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]]. Savet e voe un abati, hervez ar richenn, el lec'h ma oa bet lakaet ar sant d'ar marv, ha diwar anv an abati e teu anv ar gêr. Eno e voe savet an abati, hag an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, deuet da vezañ ur gêr vras e hanternoz da [[Londrez]]. ==Menegoù anezhañ== Meneget eo e anv en [[De Excidio Britanniae]], gant ar manac'h [[Gweltaz]] (war-dro 500 – 570) . ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] diu8enw453t5jm6q05mwnp5rrnbhh9e 2193389 2193388 2026-06-19T13:06:07Z Bistrakollboued 92255 2193389 wikitext text/x-wiki [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb| '''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Sant Alban''', pe '''Alban Verulamium''', a oa ur merzher [[kristen]], an hini kentañ en [[Enez Vreizh]], en {{IIIe}} pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]], ha [[Julius hag Aaron]], e kêr roman [[Verulamium]], a zo hiriv [[St. Albans]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. ==Ar vojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an [[impalaeriezh roman]] e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. En amzer ma rene an impalaer [[Diocletianus]] en doa Alban roet bod d'ur [[beleg]] kristen hag a oa klask warnañ, [[Amphibalus]] e anv, ha levezonet e oa Alban gantañ ken e troas ouzh ar feiz kristen, petra bennak ma oa bet gourc'hemennet lakaat d'ar marv an holl gristenien a oa en Impalaeriezh. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell Amphibalus ha harzet e voeen e lec'h. Dirak ar barner ec'h anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe d'ar marv. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, war-dro ar bloaz 308, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]]. Savet e voe un abati, hervez ar richenn, el lec'h ma oa bet lakaet ar sant d'ar marv, ha diwar anv an abati e teu anv ar gêr. Eno e voe savet an abati, hag an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, deuet da vezañ ur gêr vras e hanternoz da [[Londrez]]. ==Menegoù anezhañ== Meneget eo e anv en [[De Excidio Britanniae]], gant ar manac'h [[Gweltaz]] (war-dro 500 – 570) . ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] 5fbilfoknj6emkoczgldsoknakiyi0i 2193402 2193389 2026-06-19T17:24:24Z Bistrakollboued 92255 2193402 wikitext text/x-wiki * ''Ur pennad [[Alban]] zo.'' [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb| '''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Sant Alban''', pe '''Alban Verulamium''', a oa ur merzher [[kristen]], an hini kentañ en [[Enez Vreizh]], en {{IIIe}} pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]], ha [[Julius hag Aaron]], e kêr roman [[Verulamium]], a zo hiriv [[St. Albans]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. ==Ar vojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an [[impalaeriezh roman]] e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. En amzer ma rene an impalaer [[Diocletianus]] en doa Alban roet bod d'ur [[beleg]] kristen hag a oa klask warnañ, [[Amphibalus]] e anv, ha levezonet e oa Alban gantañ ken e troas ouzh ar feiz kristen, petra bennak ma oa bet gourc'hemennet lakaat d'ar marv an holl gristenien a oa en Impalaeriezh. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell Amphibalus ha harzet e voeen e lec'h. Dirak ar barner ec'h anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe d'ar marv. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, war-dro ar bloaz 308, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]]. Savet e voe un abati, hervez ar richenn, el lec'h ma oa bet lakaet ar sant d'ar marv, ha diwar anv an abati e teu anv ar gêr. Eno e voe savet an abati, hag an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, deuet da vezañ ur gêr vras e hanternoz da [[Londrez]]. ==Menegoù anezhañ== Meneget eo e anv en [[De Excidio Britanniae]], gant ar manac'h [[Gweltaz]] (war-dro 500 – 570) . ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] jp5yj3hvmwrgszgcsunbzrxt4lezx5i 2193408 2193402 2026-06-19T19:41:19Z Ar choler 52661 2193408 wikitext text/x-wiki * ''Ur pennad [[Alban]] zo.'' ---- [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb|'''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Alban Verulamium''', anavezet evel '''sant Alban''', a oa ur merzher [[kristen]], an hini kentañ en [[Enez Vreizh]], en [[IIIe kantved|<span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">III</span><small>^e</small>]] pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]] ha [[Julius hag Aaron]], e kêr [[Impalaeriezh roman|roman]] [[Verulamium]], a zo hiriv [[St. Albans]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. Santelezehet e voe e dibenn an {{Xvet kantved}}, goude ar bloaz 993<ref>{{en}} Hallett, P. E. : {{cite web|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.ewtn.com%2Flibrary%2FMARY%2FCANONIZE.HTM|title=The canonization of saints|accessdate=19/06/2026}}</ref>. ==Mojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an impalaeriezh roman e veze heskinet ar gristenien gant ar galloud.<br> En amzer ma rene an impalaer [[Diocletianus]] en doa Alban roet bod d'ur [[beleg]] kristen hag a oa klask warnañ, [[Amphibalus]] e anv, ha levezonet e oa Alban gantañ ken e troas ouzh ar feiz kristen, petra bennak ma oa bet gourc'hemennet lakaat d'ar marv an holl gristenien a oa en Impalaeriezh. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell Amphibalus ha harzet e voe en e lec'h. Dirak ar barner ec'h anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe d'ar marv. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, war-dro ar bloaz 308, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag el lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]].<br> Un [[abati]] a voe savet, hervez ar richenn, el lec'h ma oa bet lakaet ar sant d'ar marv, ha diwar anv an abati e teu anvioù kêr St. Albans hag hec'h [[iliz-veur]], deuet da vezañ ur gêr vras en hanternoz da [[Londrez]]. ==Menegoù== Meneget eo anv Alban Verulamium e ''[[De Excidio Britanniae]]'' ar manac'h ha sant [[Gweltaz (sant)|Gweltaz]] (war-dro 500 – 570). ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] 1lc3wuf94vgsrgrc0s74jnizpb8hexi 2193430 2193408 2026-06-19T21:18:46Z Kestenn 14086 2193430 wikitext text/x-wiki * ''Ur pennad [[Alban]] zo.'' ---- [[File:Saint_Alban_(cropped).jpg|thumb|'''Alban Verulamium''', merzher kristen]] '''Alban Verulamium''', anavezet evel '''sant Alban''', a oa ur merzher [[kristen]], an hini kentañ en [[Enez Vreizh]], en [[IIIe kantved|<span style="text-transform:lowercase;font-variant:small-caps">III</span><small>^e</small>]] pe {{IVe kantved}}. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all [[Amphibalus]] ha [[Julius hag Aaron]], e kêr [[Impalaeriezh roman|roman]] [[Verulamium]], a zo hiriv [[St Albans (Hertfordshire)|St. Albans]], e kreisteiz [[Hertfordshire]], 31 km en hanternoz da greiz-kêr [[Londrez]], hag eno e vez enoret abaoe. Santelezehet e voe e dibenn an {{Xvet kantved}}, goude ar bloaz 993<ref>{{en}} Hallett, P. E. : {{cite web|url=https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.ewtn.com%2Flibrary%2FMARY%2FCANONIZE.HTM|title=The canonization of saints|accessdate=19/06/2026}}</ref>. ==Mojenn== A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an impalaeriezh roman e veze heskinet ar gristenien gant ar galloud.<br>En amzer ma rene an impalaer [[Diocletianus]] en doa Alban roet bod d'ur [[beleg]] kristen hag a oa klask warnañ, [[Amphibalus]] e anv, ha levezonet e oa Alban gantañ ken e troas ouzh ar feiz kristen, petra bennak ma oa bet gourc'hemennet lakaat d'ar marv an holl gristenien a oa en Impalaeriezh. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell Amphibalus ha harzet e voe en e lec'h. Dirak ar barner ec'h anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe d'ar marv. [[dibennañ|Dibennet]] e voe, a-hervez, war-dro ar bloaz 308, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag el lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur [[feunteun]].<br>Un [[abati]] a voe savet, hervez ar richenn, el lec'h ma oa bet lakaet ar sant d'ar marv, ha diwar anv an abati e teu anvioù kêr St. Albans hag hec'h [[iliz-veur]], deuet da vezañ ur gêr vras en hanternoz da [[Londrez]]. ==Menegoù== Meneget eo anv Alban Verulamium e ''[[De Excidio Britanniae]]'' ar manac'h ha sant [[Gweltaz (sant)|Gweltaz]] (war-dro 500 – 570). ==Notennoù== {{Daveoù}} ==Pennadoù kar== *[[Alban]] [[Rummad:Merzherien]] [[Rummad:Sent Bro-Saoz]] gr8lyho1ameycm72pajbb7mi93oa37p 0 115057 2193409 2136540 2026-06-19T19:50:11Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193409 wikitext text/x-wiki ::[[Restr:Confusion colour.svg|20px|]]''Arabat eo droukveskañ gant'' [[Klann Fraser]]. {| class="infobox" |-bgcolor="#cd0000" |colspan="2" align="center" style="font-size:20px; color:#ffffff;"|'''Klann Fraser of Lovat''' |- | [[File:Clan member crest badge - Clan Fraser of lovat.svg|100px|Klann Fraser of Lovat - Arskoed]] | [[File:Fraser of lovat arms.svg|100px|Klann Fraser of Lovat - Skoed]] |- |colspan="2"| |- |} Ur [[Klann (Bro-Skos)|c'hlann]] [[Bro-Skos|skosat]] eo '''Klann Fraser of Lovat''', a zo staliet en [[Uheldirioù Bro-Skos]], en [[Inverness-shire|Siorrachd Inbhir Nis]] abaoe [[1422]]. Petra bennak ma voe kemm-digemm tiriad ar c'hlann e chomas stabil a-walc'h betek [[1746]].<br /> Hiziv an deiz emañ sez ar c'hlann e Beaufort Castle (''Caisteal Duuaidhe'' e [[gouezeleg Skos]]), e [[A' Mhanachainn|Beauly]] (''A' Mhanachainn''), tal-kichen [[Inbhir Nis]]. A-hed e Istor ez eo bet klann Fraser of Lovat o c'hoari ur perzh pennañ e [[politikerezh]] Siorrachd Inbhir Nis.<br /> Dre m'o deus gouezet pennoù klann Fraser of Lovat derc'hel darempredoù mat gant kurunenn [[Bro-Saoz]] ez eo bet pouezus perzh ar c'hlann e kement gwezhiad milourel ma oa Bro-Skos en emgann dindan ren ar [[Rouantelezh-Unanet]]. Ur skourr eus [[Klann Fraser]] e [[Siorrachd Obar Dheathain]] (''Aberdeenshire'' e [[saozneg]]) eo klann Fraser of Lovat.<br /> Daou glann disrannet eo re Fraser of Lovat ha re Fraser, an daou o vezañ anavet gant al ''[[Lord Lyon King of Arms]]'' a ra war-dro an [[ardamezouriezh]] hervez lezennoù Bro-Skos<ref>{{en}} [http://www.fraserchief.co.uk/ ''Fraserchief'']</ref>. == Orin an anv == Gallek eo orin an anv ''Fraser'' war a hañval, petra bennak ma ne c'haller ket er prouiñ hep mar. Gallout a rafe bout un anv gouezelek a vije bet distummet betek re gant ur c'hloareg angl-ha-norman.<br /> ''Friseal'' eo ar stumm gouezelek a-vremañ, ha ''Clann Frisealach'' anv gouezelek ar c'hlann. ''Fryseal'' eo ar stumm skrivet koshañ a zo testeniekaet e [[Roll Battle Abbey]] ma kaver anvioù an tiegezhioù a oa deuet gant [[Gwilherm II (dug Normandi)|Gwilherm II, dug Normandi]] da [[Emgann Hastings]] e [[1066]], met lakaet e vez mar war gwiriegezh an teul-se<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20130207065337/http://1066.co.nz/library/battle_abbey_roll1/chap01.htm ''Medieval Mosaic - 1066''].</ref>.<br /> E Bro-Skos e kaver ''de Fresel'', ''de Friselle'' ha ''de Fréselière'' er skridoù kozh, ar pezh a c'hallfe bout anvioù [[anjev]]at, hogen n'eus anv-lec'h anjevat ebet a gement a glot outo – met an anvioù-tiegezh ''Frézelière'', ''de la Frézelière'' ha ''Frézeu de la Frézelière'' zo en Anjev hiziv c'hoazh, ha klotañ a reont gant ar stummoù skosat koshañ.<br /> A hent all, pa oa Simon Fraser ([[1667]]-[[1747]]), XIvet Lord Lovat, en harlu e [[Bro-C'hall]] etre [[1703]] ha [[1714]] e kejas ouzh François-Isaac-Lancelot Frézeau ([[1692]]- ?), marquis de la Frézelière ; un emglev a voe skoulmet etre an daou diegezh en abeg d'o orin boutin<ref>{{en}} Frank Adams & Thomas Innes, ''The Clans, Septs and Regiments of the Scottish Highlands, 1934'', Kessinger Publishing, 2004, ISBN 978-1-4179-8076-5</ref>{{,}}<ref>{{fr}} François-Alexandre Aubert de la Chesnaye des Bois, ''Dictionnaire de la noblesse'', Paris, Antoine Boudet, 1773, [https://books.google.fr/books?id=Qh8VAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=FREZELIERE&f=false ''Google Books'', p. 684].</ref>. == Istor ar c'hlann == [[Restr:Beaufort Castle - geograph.org.uk - 853030.jpg|thumb|''Beaufort Castle''<br />Sez ar C'hlann]] Pa oa ar roue skosat [[Gwilherm Iañ Bro-Skos|Uileam mac Eanraig]] o ren, etre [[1165]] ha [[1214]] eta, e voe tiegezhioù a orin gall o tivroañ da Vro-Skos – « Normaned » a veze graet anezho-holl – a-c'houde emgann Hastings ; ur roll anezho, bet en Hastings, a voe savet gant ur [[marc'heg]] saoz anvet Sir Thomas Gray of Heaton kent [[1369]], a zo en e ''Scalacronica'', hag en o zouez e kaver hendadoù klann Fraser of Lovat.<ref name="KoS">{{en}} Geoffrey W. S. Barrow, ''The Kingdom of the Scots : Government, Church an Society from the Eleventh to the Fourteenth Century'', p. 331 – Edinburgh University Press, 2003, ISBN 978-0-7486-1803-3</ref>{{,}}<ref>Gwelit ivez : [https://archive.org/stream/scalacronica00unkngoog#page/n102/mode/2up ''Scalacronica'' pp. 12 ''sqq.'']</ref> Ar c'hentañ Fraser a lenner diwar e benn en ''[[Uheldirioù Bro-Skos|Highlands]]'' e voe ur Simon Fraser of Keith a zeuas da vezañ mestr war douaroù e Keith Marischal e [[Lodainn an Ear]] e [[1160]], hag a roas douaroù hag un [[iliz]] e Kelsae, [[Scottish Borders]].<ref name="SCT">{{en}} Neil Grant, ''Scottish Clans & Tartans'', Random House, 1987, ISBN 978-0-517-49901-6</ref><br /> A-hed an daou gantved da heul e tivroas ar re Fraser da Srath Tuaidhdail ''(Tweeddale)'', hag alese en em strewjont e Siorrachd Sruighlea ''(Stirlingshire)'', [[Aonghas]], Siorrachd Obar Dheathain m'emañ sez [[Klann Fraser]] ha Siorrachd Inbhir Nis m'emañ sez Klann Fraser of Lovat. === {{XIIIvet kantved}} ha {{XIVvet kantved}} === Oberiant e voe klann Fraser of Lovat a-hed an daou vrezel a voe renet evit dieubiñ Bro-Skos d'ar mare-se, [[1296]]-[[1328]] ha [[1332]]-[[1357]], ma stourmas [[Rouantelezh Bro-Skos]] ouzh [[Rouantelezh Bro-Saoz]]. Sir Simon Fraser of Oliver and Neidpath, Marc'heg Banneret ([[1246]]-[[1306]]), bet ganet e Srath Tuaidhdall, a voe en emgann e-kichen [[Andreu de Moray]] kent ma voe kendeuzet armead de Moray gant hini [[William Wallace (Skos)|William Wallace]] da geñver [[Emgann pont Sruighlea]] a c'hoarvezas d'an [[11 a viz Gwengolo]] [[1297]] ma voe Skosiz trec'h war ar Saozon.<br /> An hevelep penn a voe trec'h war ar Saozon adarre en [[Emgann Roslin]] d'ar [[24 a viz C'hwevrer]] [[1303]]. Tri bloaz goude, en [[Emgann Meadhainnigh]], d'an [[19 a viz Mezheven]] [[1306]], e saveteas teir gwech buhez ar roue [[Roperzh I Bro-Skos|Raibeart Bruis]] – alese an teir [[kurunenn|c'hurunenn]] a zo war [[Ardamezouriezh|skoed-ardamez]] klann Fraser of Lovat ha war re e skourroù ; paket e voe gant ar Saozon avat, ha lazhet e 1306 diwar urzh ar roue [[Edouarzh Iañ (Bro-Saoz)|Edouarzh Iañ]]. Unan eus kendirvi Sir Simon Fraser of Oliver and Neidpath, anvet Sir Alexander Fraser of Touchfraser and Cowie a gemeras perzh en [[Emgann Bannockburn]] d'ar [[24 a viz Mezheven]] [[1314]] ; diwezhatoc'h e timezas gant Mary Bruce ([[1282]]-[[1323]]), anezhi c'hoar ar roue Raibeart Bruis, hag anvet e voe da [[Lord Chamberlank]] Bro-Skos kent mervel e-kerzh an [[Brezelioù dieubiñ Bro-Skos|eil brezel dieubiñ Bro-Skos]] en [[Emgann Dupplin Moor]] d'an [[10 a viz Eost|10]] pe d'an [[11 a viz Eost]] [[1332]].<br /> Sir Alexander Fraser of Touchfraser and Cowie eo orin lignez klann Fraser e [[Siorrachd Obar Dheathain]]. Breur yaouankañ Sir Alexander, Sir Simon Fraser, eo a voe e penn lignez klann Fraser of Lovat ; mervel a reas en [[emgann Halidon Hill]] d'an [[19 a viz Gouere]] [[1333]]. === {{XVvet kantved}} ha {{XVIvet kantved}} === Evel an darn vuiañ eus klannoù Bro-Skos e voe klann Fraser of Lovat o vrezeliñ ouzh klannoù all, ouzh [[Klann MacDonald]] ''(Clann MacDhòmhnaill)'' peurgetket. Meur a wech e kevredas re Fraser of Lovat gant [[Klann Munro]], ur c'hlann a orin [[Iwerzhon]]at bet staliet e Bro-Skos en {{XIvet kantved}}, evit stourm ouzh [[Klann Mackenzie]] ''(Clann MacCoinneach)'' : en [[Emgann Bealach nam Broigh]] etre Inbhir Nis hag [[Ulapul]]e [[1452]] enep re Mackenzie, hag en [[Emgann Clachnaharry]] e-kichen Inbhir Nis [[1454]] enep [[Klann Mackintosh]] ''(Clann Mhic an Tòisich)''. E [[1544]] e voe ''Blàr na Léine'', "Emgann ar C'hrezoù"<ref>{{gd}} {{en}} Malcolm MacLennan, ''Gaelic Dictionary'', Acair & Mercat Press, Edinburgh, 1995 (adembannadur), ISBN 978-0-86152-171-5</ref> war lez [[Loch Lochaidh]], ma voe Klann Fraser of Lovat o kemer perzh en ur c'henemsav ledan a oa oc'h emgannañ ouzh [[Klann MacDonald of Clanranald]] a-zivout hêrezh e rann [[Klann Ranald]] : mennet e oa ar genemsavidi da lakaat Ranald ''Gallda'' ("an Estren"), unan eus mibien Ranald Bane, anezhañ pempvet penn Klann Ranald, e penn ar c'hlann – ar pezh ne oa ket Klann MacDonald evit gouzañv, pa oa John MacDonald of Mùideart o dibab.<br /> [[Archibald Campbell, 4re kont Earra-Ghàidheal]]([[1507]]-[[1558]]), a nac'has ma vije emgann – en aner avat : pa oa an 300 Fraser o tistreiñ d'o ziriad e voent taget gant 500 MacDonald, ha faezhet. Ken rust e voe an emgann, a-hervez, ken ne chomas nemet pemp Fraser hag eizh MacDonald en diwezh.<br /> E-kerzh an emgann e varvas penn ar c'hlann, Hugh Fraser, 3de Lord Lovat ; e vab ivez a voe lazhet.<ref name="SCT" /> E[[1562]] e voe sezizet kastell Inbhir Nis gant Klann Fraser ha Klann Munro a-c'houde ma voe bet serret an dorioù ouzh [[Mari Stuart]] diwar urzh [[Klann Gordon]], d'an [[9 a viz Gwengolo]]. Tri devezh e padas ar seziz, ha pa voe bet kemeret ar c'hastell e voe krouget e berc'henn, Alexander Gordon, evel trubard. Da heul ar seziz e tremnas Mari Stuart peder nozvezh er c'hastell. == {{XVIIvet kantved}} == == {{XVIIIvet kantved}} == E-kerzh ar brezel etre [[Charlez Iañ Bro-Saoz]] hag [[Oliver Cromwell]] e voe klann Fraser enep [[James Graham, Markiz Montrose]]. E [[1715]] e voe Simon Fraser, 11vet [[Lord Lovat]], eus tu ar gouarnamant met e [[1745]] e voe eus tu [[Charles Edward Stuart]]. Dibennet e voe goude [[emgann Culloden]] d'an [[9 a viz Ebrel]] [[1747]] d'an oad a 80 vloaz daoust ma oa e vab oa e-penn ar c'hlan e-pad an emgann. Pardonet e voe d'ar mab, anvet Simon ivez. E [[1757]] ez eas gant 1 800 den eus e glann en arme [[Breizh-Veur]] evit brezeliñ ouzh [[Bro-C'hall|Gallaoued]] [[Kanada]]. Lamet e voe an titl a Lord Lovat e [[1747]]. E [[1837]] e voe anvet Thomas a Strichen da vBaron Lovat. Hendad ar Baron ha Lord Lovat a-vremañ eo. E [[1991]] e oa Lady Saltoun penn ar C'hlann Fraser. [[Simon Christopher Joseph Fraser]] ([[1911]]-[[1995]]), 4e Baron Lovat, 15vet ''([[de jure]])'' ha 17 vet ''([[de facto]])'' Lord Lovat a voe 25vet penn Klann Fraser of Lovat. == Notennoù == {{Daveoù}} ==Mammennoù== ;Klannoù Bro-Skos * {{en}} Collins Gem, ''Clans and Tartans'', diazezet war ur berradur eus ''The clans and Tartans of Scotland'' gant Robert Bain, embannet gant HarperCollins Publishers e 1991. *{{en}} Robert Bain, ''The Clans and Tartans of Scotland'', Book Sales, 1959, ISBN 978-0-00411117-9. *{{en}} Peter B. Stuart, ''The Clans and Tartans of Scotland'', Chatwell Books, 2015, ISBN 978-0-7858-3285-0. ;Klann Fraser of Lovat *{{en}} William Cook MacKenzie (1923), ''Simon Fraser, Lord Lovat : His Life and Times'', Andesite Press, 2015, ISBN 978-1-297-64970-7. ;Istor Bro-Skos *{{en}} George Way of Plean & Romilly Squire, ''Scottish Clans & Family Encyclopedia'', Collins, 1994, ISBN 978-0-00-470547-7. *{{en}} T. M. Devine, ''The Scottish Nation : 1700 – 2000'', Penguin Books, 2000, ISBN 978-0-14-023004-8. *{{en}} Neil Oliver, ''A History of Scotland'', Orion Publishing, 2009, ISBN 978-0-7538-2663-8. ==Ereoù diavaez== *[http://www.clanfraser.org/ Lechienn Klann Fraser of Lovat] [[Rummad:Klannoù Bro-Skos|Fraser of Lovat]] kit559zj41a4tjz8l24km8hhvrzhd5f 0 117524 2193414 2010004 2026-06-19T19:54:27Z Ar choler 52661 2193414 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Balas y Chocolate''}} {{Infobox Sonerezh (oberenn) | karta = albom | titl = Balas y Chocolate | arzour = [[Lila Downs]] | skeudenn = | alc'hwez = | bro = {{Mec'hiko}}<br>{{SUA}}<br>{{Rouantelezh-Unanet}} | embannadur = {{deiziad|24|Meurzh|2015}} | enrolladur = 2011 | enrolladur lec'h = | produer = [[Lila Downs]], Paul Cohen, Aneiro Taño | doare = [[World music]], [[folk rock]] | pad = | label = [[RCA Records]] | barnerezh = ''[[Rolling Stone]]'' {{notenn-5|5}} | albom kent = ''[[Pecados y milagros]]'' | deiziad albom kent = 2011 | albom a-heul = | deiziad albom a-heul = }} '''''Balas y Chocolate''''' eo anv seizhvet pladenn ar ganerez [[Mec'hiko|vec'hikan]] [[Lila Downs]] e 2015. Ar bladenn gentañ dezhi hec'h-unan eo abaoe ''[[Pecados y Milagros]]'' e 2011. == Kanaouennoù== *''Patria Madrina'' *''Humito de Copal'' *''Balas y Chocolate'' *''Mano Negra'' *''La Farsante'' *''La Madrugada'' *''Cuando me Tocas Tu'' [[Rummad:Pladennoù 2015]] [[Rummad:Pladennoù Lila Downs]] [[Rummad:Sonerezh Mec'hiko]] cn6okp1heozs70n4r6lbx52vuarcqsi 0 123594 2193415 1960097 2026-06-19T19:57:47Z Ar choler 52661 2193415 wikitext text/x-wiki {{pennad zo|Bagnères}} [[Restr:Luchonair.jpg|thumb|Banhèras de Luishon]] '''Banhèras de Luishon''' (en okitaneg), pe '''Bagnères-de-Luchon''' (e galleg ofisiel) a zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[Gwaskogn]] en [[Okitania]], e [[departamant]] [[Garona-Uhel]] er rannvro [[Midi-Pyrénées|Kreisteiz-Pireneoù]]. ==Istor== [[Restr:Luchon (1).jpg|thumb|Luishon e 1908]] [[Restr:Bagneres luchon.jpg|thumb|Banhèras de Luishon e 1914]] {{Commons|Category:Bagnères-de-Luchon}} [[Rummad:Kumunioù Garona-Uhel]] tjy5edhgj7hyjbgsrtajrna39wn3r6v 0 125247 2193460 2097849 2026-06-20T00:53:12Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193460 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[File:FDRoosevelt.gif|thumb|Sinadur [[Franklin D. Roosevelt]] d'an [[11 a viz Meurzh]] [[1941]] al lezenn ''Lend-Lease Act'' a roas an tu da sikour Breizh-Veur, Sina ha Gres]] [[Restr:Stuart M3.jpg|thumb|Tank skañv [[m3 Stuart]] amerikan e-kerzh [[emgann Stalingrad]]]] [[Restr:Matilda Mk II.jpg|thumb|Tank Saoz [[Matilda Mk II]] eus al Lu Ruz (1941-1943)]] '''Lend-Lease''' ("Prestañ-Feurmiñ") pe '''Lend-Lease Act''' ("Lezenn Prestañ-Feurmiñ"), an titl ofisiel o vezañ ''An Act to Promote the Defense of the United States'' eus ar programm sikour-brezel sevenet gant ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]].<br> Kemer perzh er brezel en un doare damguzh e oa ar pal kentañ ; a-c'houde [[Arsailh war Pearl Harbor|tagadenn Pearl Harbor]] d'ar [[7 a viz Kerzu]] [[1941]] avat, ha donedigezh SUA er brezel, e voe lakaet kresk er sikourioù hag en un doare ofisiel. Dre an obererezh-se e voe roet lamm da [[lezennoù neptuegezh 1930]]. Al lezenn Lend-Lease, votet gant 317 mouezh a-du hag 71 a-enep e [[kambr dileuridi Stadoù-Unanet Amerika]] ha gant 60 a-du evit 31 a-enep er Sened, sinet d'an [[11 a viz Meurzh]] [[1941]], a roas an tu da brezidant ar Staoù-Unanet « da werzhañ, reiñ, eskemm, feurmiñ pe zafariñ gant doareoù all » an holl vinvioù difenn da nep gouarnamant « mar soñj d'ar prezidant ez eo kreiz e zifenn da geñver surentez ar Stadoù-Unanet.» == Dafar war vor == Bigi treuzkaset gant [[Stadoù-Unanet Amerika]] e-pad al Lend-Lease ([[1940]]-[[1945]]) {| class="wikitable" |- |'''Doare bigi''' |align="center"| '''{{Bro-Saoz}}''' |align="center"| '''{{URSS}}''' |align="center"| '''{{BRA}}''' |align="center"| '''{{FRA}}''' |- |[[Douger kirri-nij ambrougañ]] |align="center"|23 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |- |[[Lestr-reder]] (Kozh) |align="center"|0 |align="center"|1 |align="center"|0 |align="center"|0 |- |[[Distrujer]] (Kozh) |align="center"|50 |align="center"|0 |align="center"|0 |align="center"|0 |- |[[Distrujer]] ambrougañ |align="center"|78 |align="center"|0 |align="center"|8 |align="center"|6 |- |[[Fourgadenn]] |align="center"|20 |align="center"|28 |align="center"|0 |align="center"|0 |- |'''Hollad ar bigi meur''' |align="center"|'''171''' |align="center"|'''29''' |align="center"|'''8''' |align="center"|'''6''' |- |[[Lestr-ged]] arvor |align="center"|0 |align="center"|12 |align="center"|8 |align="center"|3 |- |[[Lestr enep minennoù]] |align="center"|0 |align="center"|250 |align="center"|8 |align="center"|5 |- |[[Ravaneller minennoù]] mor |align="center"|165 |align="center"|24 |align="center"|0 |align="center"|0 |- |[[Ravaneller minennoù]] arvor |align="center"|0 |align="center"|29 |align="center"|0 |align="center"|3 |- |'''Hollad ar bigi bihan''' |align="center"|'''165''' |align="center"|'''315''' |align="center"|'''16''' |align="center"|'''11''' |- |'''Hollad''' |align="center"|'''336''' |align="center"|'''344''' |align="center"|'''24''' |align="center"|'''17''' |} == Liammoù diavaez == * {{en}} [http://www.axishistory.com/index.php?id=5275 ''Lend/Lease Vehicles''] * {{en}} [http://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/ref/LL-Ship/index.html ''Lend-Lease Shipments, World War II''] (Washington: Departamant an Difenn, 1946) * {{en}} [https://web.archive.org/web/20130702143445/http://www.o5m6.de/Routes.html ''Lend Lease Routes] - Kartennoù ha berrskridoù diwar-benn hollad an dafar Lend-Lease kaset da URSS [[Rummad:Armerzh SUA]] p4x1x1hkc9yha42jqun6rubcij2euya 0 129993 2193441 2184791 2026-06-19T21:54:15Z Kestenn 14086 2193441 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Maschinengewehr 42|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:1657 - Salzburg - Festung Hohensalzburg - Schweres Maschinengewehr M42.JPG|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur vindrailherez '''Maschinengewehr 42''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Trede Reich}} |- ! scope="row" |Doare |[[Mindrailherez]] yenaet dre aer |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol |- ! scope="row" |[[Munision]] |[[7,92 × 57 mm Mauser]] |- ! scope="row" |Produerien |[[Metall und Lackwarenfabrik Johannes Großfuß|Großfuß AG]]<br>[[Mauser|Mauser Werke AG]]<br>[[Wilhelm Gustloff Stiftung]]<br>[[Steyr Arms|Steyr-Daimler-Puch]]<br>[[Alkett|MAGET]] (Maschinenbau und Gerätebau GmbH, Berlin-Tegel) |- ! scope="row" |Mare produiñ |1942-1945 |- ! scope="row" |Niver produet |423.600 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |11,6 kg |- ! scope="row" |Hirder |{{formatnum:1220}} mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |530 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |740 m/s |- ! scope="row" |Lusk-tennañ teorikel |1200 tenn/mn |- ! scope="row" |Lusk-tennañ pleustrek |153 tenn/mn |- ! scope="row" |Endalc'h |Gouriz 50 pe 250 kartouchenn pe karger ront 50 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |A |- |} Ar '''Maschinengewehr 42''' anvet ivez gant he berradur '''MG 42''' ("M" evit ''Maschinen'' ha "G" evit ''Gewehr'', da lavaret eo ''mindrailherez'') a zo ur [[Mindrailherez|vindrailherez]] kambret e [[7,92 × 57 mm Mauser]] hag ijinet gant [[Werner Gruner]]. Mindrailherez pennañ ar Wehrmacht e voe e eil hanter an Eil Brezel-bed. == Istor == E deroù an [[Eil Brezel-bed]] e veze implijet mindrailherezioù [[Maschinengewehr 34|MG 34]] gant soudarded an [[Trede Reich]] dreist-holl. Ker e oa da broduiñ ha kalz danvez a oa ezhomm evit en ober. Adalek 1942 e voe produet an MG 42 dre goagañ. Marc'hadmatoc'h e oa. Uhel-kenañ e oa he [[lusk-tennañ]] (war-dro 1.200 tenn/mn hervez an doare kartouchennoù implijet). He zrouz ispisial a oa aezet da anavezout war an tachennoù-emgann. Ne gemeras ket plas an MG 34 penn-da-benn : chom a reas a-sav he froduiñ e 1945, met aweniñ a reas kalz mindrailherezioù produet goude ar brezel<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 256</ref>. == Skeudennoù == <gallery mode="packed" heights="150"> Restr:Bundesarchiv Bild 183-J24116, Italien, Monte Cassino.jpg|[[Emgann Monte Cassino]] : ul lec'h difenn alaman gant un MG42 (1944) Restr:Bundesarchiv Bild 146-1983-109-14A, Frankreich, MG-Schütze.jpg|E [[Caen]] (1944) : ur soudard eus ar [[Waffen-SS]] gantañ un MG42, lakaet da vezañ un arm evit an emgannioù straed. Restr:Bundesarchiv Bild 183-J28691, Italien, Fallschirmpioniere im Kampf.jpg|Soudarded ar [[Wehrmacht]] gant un MG42 ([[Italia]], miz Genver 1945) Restr:Men of the 2nd Sherwood Foresters firing a captured German MG42 machine gun, Tunisia, 27 April 1943. NA2355.jpg|Soudarded vreizhveurat oc'h implijout un MG42 tapet digant an Alamaned ([[Tunizia]], miz Ebrel 1943) Restr:Bundesarchiv Bild 183-J30798, Volkssturm-Männer in der Ausbildung.jpg|Izili ar [[Volkssturm]] o teskiñ penaos implijout un MG42 (miz Du 1944) Restr:Bundesarchiv Bild 101I-587-2253-15, Normandie, Fallschirmjäger mit MG 42.jpg|Da vare [[Oberiadur-brezel Overlord|emgann Normandi]], soudarded harzlammerien (''[[Fallschirmjäger]]'') gant un MG42 </gallery> == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Patrom:WW2ALATroad}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Mindrailherezioù]] [[Rummad:Armoù Alamagn]] [[Rummad:Armoù alaman an Eil Brezel-bed‎]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] tval7lbgqpkx7rwyd1l3mhwefj3wy4s 0 137043 2193392 1934489 2026-06-19T13:18:00Z Bistrakollboued 92255 2193392 wikitext text/x-wiki [[Restr:1911Watling Street.png|thumb|350px|'''Watling Street''']] '''Watling Street''' eo an anv roet hiziv d'un hent kozh savet gant ar Vrezhoned en [[Enez Vreizh]], adalek [[Canterbury]] a-vremañ ha [[St. Albans]], e gevred [[Bro-Saoz]] hiziv, hag o vont war-du ar gwalarn. Kempennet e oa bet er Iañ kantved gant ar Romaned a bavezas anezhañ. Tremen a rae dre berzhier Dubris ([[Dover)]], Rutupiae ([[Richborough]]), Lemanis ([[Lympne]]), ha Regulbium (Reculver) hag ac'hano d'ar pont roman war an [[Tavoez]] e [[Londinium]] (London). Goude, war-du ar gwalarn eta, e tremene dre Verulamium (St. Albans) hag ac'hano da [[Viroconium]] (Wroxeter). Ar Romaned a wele an hent o kenderc'hel betek Blatobulgium (Birrens), en tu all da [[Moger Hadrian]], ken e vez lavaret Watling Street gant gouizieien zo eus an darn-se eus an hent ivez, petra bennak ma vez miret an anv gant lod all evit envel al lodenn su hepken. Er Watling Street e voe trec'het ar rouanez [[Boudica]] gant ar Romaned ha diwezhatoc'h e rae harz mervent an [[Danelaw]]. [[Rummad:Hentoù]] td36060652kwsdzsur8kj5ijyyofbu4 2193407 2193392 2026-06-19T19:15:14Z Ar choler 52661 2193407 wikitext text/x-wiki [[Restr:1911Watling Street.png|thumb|upright 1.6|{{Legend|#ff0707|'''Watling Street'''}}]] '''Watling Street''' eo an anv roet hiziv d'un hent kozh savet gant ar Vrezhoned en [[Enez Vreizh]], adalek [[Canterbury]] a-vremañ gevred [[Bro-Saoz]] hiziv, hag o kas war-du ar gwalarn dre [[St. Albans]] betek Viroconium ([[Wroxeter (Bro-Saoz)|Wroxeter]] er gwalarn. Kempennet e oa bet e I{{añ}} kantved hon amzer gant ar Romaned a bavezas anezhañ. Kas a rae dre berzhier Dubris ([[Dover]]), Rutupiae ([[Richborough]]), Lemanis ([[Lympne]]), ha Regulbium (Reculver) hag ac'hano d'ar pont roman war an [[Tavoez]] e [[Londinium]] (London). Goude, war-du ar gwalarn eta, e kase dre Verulamium (St. Albans) hag ac'hano da Viroconium. Ar Romaned a wele an hent o kenderc'hel betek Blatobulgium (Birrens), en tu all da [[Moger Hadrian]], ken e vez lavaret Watling Street gant gouizieien zo eus an darn-se eus an hent ivez, petra bennak ma vez miret an anv gant lod all evit envel lodenn ar su hepken. En [[Emgann Watling Street]]‎ e voe trec'het ar rouanez [[Boudika]] gant ar Romaned er bloaz 61. Diwezhatoc'h e voe Watling Street harz an [[Danelaw]] er mervent. [[Rummad:Hentoù]] dshpxwvjsuuokoas1v69mk3qqetr28v 2193418 2193407 2026-06-19T20:19:29Z Bistrakollboued 92255 2193418 wikitext text/x-wiki [[Restr:1911Watling Street.png|thumb|upright 1.6|{{Legend|#ff0707|'''Watling Street'''}}]] '''Watling Street''' eo an anv roet hiziv d'un hent kozh savet gant ar Vrezhoned en [[Enez Vreizh]], adalek [[Canterbury]] a-vremañ gevred [[Bro-Saoz]] hiziv, hag o kas war-du ar gwalarn dre [[St. Albans]] betek Viroconium ([[Wroxeter (Bro-Saoz)|Wroxeter]] er gwalarn. Kempennet e oa bet e I{{añ}} kantved hon amzer gant ar Romaned a bavezas anezhañ. Kas a rae dre berzhier Dubris ([[Dover]]), Rutupiae ([[Richborough]]), Lemanis ([[Lympne]]), ha Regulbium (Reculver) hag ac'hano d'ar pont roman war an [[Tavoez]] e [[Londinium]] (London). Goude, war-du ar gwalarn eta, e kase dre Verulamium (St. Albans) hag ac'hano da Viroconium. Ar Romaned a wele an hent o kenderc'hel betek Blatobulgium (Birrens), en tu all da [[Moger Hadrian]], ken e vez lavaret Watling Street gant gouizieien zo eus an darn-se eus an hent ivez, petra bennak ma vez miret an anv gant lod all evit envel lodenn ar su hepken. En [[Emgann Watling Street]]‎ e voe trec'het ar rouanez [[Boudika]] gant ar Romaned er bloaz 61. Diwezhatoc'h e voe Watling Street harz an [[Danelaw]] er mervent. [[Rummad:Hentoù]] [[Rummad: Hentoù roman e Breizh-Veur]] kvxk6liixx7x837oibykrws8yquwfy5 0 139596 2193462 2072743 2026-06-20T01:42:59Z CommonsDelinker 424 Lakaet eo bet ar restr [[c:File:U.S._Navy_O-5_insignia.svg]] e-lec’h US_Navy_O5_insignia.svg gant [[c:User:CommonsDelinker]] evit an abeg-mañ: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]] 2193462 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Fleet Admiral Chester W. Nimitz portrait.jpg|thumb|Chester William Nimitz (~[[1960]])]] '''Chester William Nimitz, Sr.''', ganet d'ar [[24 a viz C'hwevrer]] [[1885]] ha marvet d'an [[20 a viz C'hwevrer]] [[1966]], a oa un amiral en [[United States Navy]]. Ur roll a bouez en deus bet en istor morlu ar vro hag en [[Eil Brezel-bed]] evel penn ar flodad stadunanat er [[Meurvor Habask]], ha penn kirri-nij ar Morlu hag an nerzhioù dilestrañ. Nimitz a oa an den arbennikaet e Morlu SUA a-fed [[Lestr-spluj|listri-spluj]]. Diplomet a-fed listri-spluj pa oa yaouank, graet en doa war-dro treiñ luskerioù tri lestr, ar pezh a vo diazez evit ar Stadoù-Unanet Amerika a-benn kaout ar c'hentañ lestr-spluj nukleel an [[USS Nautilus (SSN-571)|USS Nautilus]]. ==Deiziad ha renkoù== :[[Restr:Navyacademylogo.jpg|50px]] [[United States Naval Academy]] [[Midshipman]] – Genver 1905 {| class="wikitable" width="100%" |- ! [[Ensign (rank)#United States|Ensign]] ! [[Lieutenant (junior grade)|Isletanant]] ! [[Lieutenant (navy)|Lieutenant]] ! [[Lieutenant commander (United States)|Letanant komandant]] ! [[Commander (Stadoù-Unanet Amerika)|Komandant]] ! [[Kabiten (Stadoù-Unanet Amerika)|Kabiten]] |- ! O-1 ! O-2 ! O-3 ! O-4 ! O-5 ! O-6 |- | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O1 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O2 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O3 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O4 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[Restr:U.S. Navy O-5 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O6 insignia.svg|60px]] |- ! 7 a viz Genver 1907 ! Renk lammer ! 31 a viz Genver 1910 ! 29 a viz Eost 1916 ! 1añ a viz C'hwevrer 1918 ! 2 a viz even 1927 |} {| class="wikitable" width="100%" |- ! [[Commodore (Stadoù-Unanet Amerika)|Commodore]] ! [[Isamiral (Stadoù-Unanet Amerika)|Isamiral]] ! [[Besamiral (Stadoù-Unanet Amerika)|Besamiral]] ! [[Amiral (Stadoù-Unanet Amerika)|Amiral]] ! [[Fleet admiral (Stadoù-Unanet Amerika)|Amiral flodad]] |- ! O-7 ! O-8 ! O-9 ! O-10 ! O-11 |- | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O7 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O8 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[restr:US Navy O9 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O10 insignia.svg|60px]] | align="center" width="16%" | [[Restr:US Navy O11 insignia.svg|60px]] |- ! Renk lammet ! 23 a viz Even 1938 ! Renk lammet ! 31 a viz Kerzu 1941 ! 19 a viz Kerzu 1944 |} * [[Commodore (Stadoù-Unanet Amerika)|Commodore]] – N'eus ket mui eus ar renk-se en [[United States Navy]], implijet e oa a-raok e-pad ar brezel ar pezh ne oa ket pa voe roet ar renk a [[flag rank]] da Nimitz. Hiziv ur [[Kabiten (Stadoù-Unanet Amerika)|c'habiten]] a teu da vezañ un [[Isamiral (Stadoù-Unanet Amerika)|Isamiral]]. * [[Fleet admiral (Stadoù-Unanet Amerika)|Amiral flodad]] lakaet da dalvezout evel renk dibad en [[United States Navy]] d'an [[13 a viz Mae]] [[1946]]. D'ar mare ma oa bet lakaet Nimitz da dizhout ar renk a amiral, an United States Navy n'en devoa ket dalc'het ar rank a ([[Commodore (United States)|Commodore]]). Nimitz a oa bet lakaet neuze da [[Kabiten (Stadoù-Unanet Amerika|Kabiten]] betek Isamiral. Dre divizh ar C'hongress e tizhas ar renk a [[Besamiral (Stadoù-Unanet Amerika)|Besamiral]] hag e teuas da vezañ Amiral e miz Kerzu 1941. Nimitz ne oa ket bet gant ar renk a [[Isletanant]], lakaet e oa bet da vezañ Letanant leun goude tri bloavezh o vezañ ensign. Evit abegoù melestradurel, dielloù morlu Nimitz a embanne oa bet lakaet da dizhout ar renk a isletanant ha letanant ar memes devezh<ref>Archival service record of Chester Nimitz, "Awards and dates of rank", [[National Personnel Records Center]], embannet e 2008</ref>. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Nimitz, Chester}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1885]] [[Rummad:Marvioù 1966]] [[Rummad:Amiraled SUA]] [[Rummad:Ofiserien SUA en Eil Brezel-bed]] 5jpt6oxwb7ifrnjtw11dsp8gbcpaefk 0 142061 2193419 1962493 2026-06-19T20:21:08Z Bistrakollboued 92255 2193419 wikitext text/x-wiki [[Restr:Antica strada lastricata.JPG|thumb|upright=1.2|Hent roman war-dro [[Cuma]], en Italia.]] [[Restr:Roman Empire 125.png|thumb|upright=1.2|Hentoù an impalaeriezh en amzer [[Hadrian]] (117-138).]] An '''hentoù roman''' a voe savet, en [[Italia]] da gentañ hag en [[Impalaeriezh roman]] goude, evit mont buanoc'h eus ar gêr-benn, [[Roma]], da holl gornioù an impalaeriezh. ==Pennadoù kar== * [[Hentoù roman e Breizh-Veur]] * [[Pont roman]] [[Rummad:Savadurioù Henroma‎]] r9ypoihb08dzqjc67kuf1r8asuujlqa 0 168836 2193442 2173814 2026-06-19T21:56:09Z Kestenn 14086 2193442 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Beretta 92|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Beretta_92_FSi.JPG|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Beretta 92 FS''' Inox |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Italia}} |- ! Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek un-ober/daou-ober |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol |- ! [[Munision|Munisionoù]] |''Stumm orin''<br>[[9 × 19 mm Parabellum]]<br>''Adstummoù''<br>[[.22 Long Rifle]]<br>[[.40 S&W]]<br>[[9 × 21 mm IMI]]<br>[[7,65 × 21 mm Parabellum]] |- ! Produer |[[Beretta]] |- ! Mare implij |Abaoe 1976 |- ! Niver produet |War-dro {{formatnum:3500000}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |0,964 kg |- ! Mas (karget) |War-dro 1,150 kg |- ! Hirder |217 mm |- ! Hirder ar c'hanol |125 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Endalc'h |Karger fiñv 15 kartouchenn |- ! [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] |Biz ha bizerez |- ! Adstummoù nesañ |PAMAS G1 ({{Frañs}})<br>Taurus PT-92 ({{Brazil}})<br>Vektor Z-88 ({{Egipt}}) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Beretta 92''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA / DA (Single Action / Double Action, Un-Ober / Daou-Ober)|un-ober ha daou-ober]] savet gant [[Beretta]] ha produet adalek 1976, diwar bistolennoù kent [[Beretta M1923|M1923]] hag [[Beretta M1951|M1951]] ar merk italian. Berzh he deus graet dre m'eo bet lakaet da arm-dorn reolius gant kalz armeoù evel reoù [[Stadoù-Unanet Amerika]], [[Italia]] ha [[Bro-C'hall|Frañs]]. Ar Beretta 92S a vez produet c'hoazh hag implijet gant arme [[Egipt]] dindan an anv '''Helwan 920'''. Perzh eo eus ar ''[[Wonder Nine]]'', ur rummad armoù-dorn damheñvel savet adalek ar bloavezhioù 1970 ha 1980. == Orin == En eil hanterenn ar bloavezhioù 1970 e krogas ijinourien Beretta da labourat war ur bistolenn nevez evit kemer plas ar [[Beretta M1951]]. Hervez o c'haier kargoù e oa ret sevel un arm e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù DA (Double Action, Daou-Ober)|daou-ober]] fiziapl, dezhañ ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] uhel e endalc'h hag ur sistem-surentez sur.<ref name=":0">{{Fr}} MALHERBE Michel, ''Les pistolets Beretta'', Pardès, 1991, pp. 105-126</ref> Dibabet e voe an Ergal 65, ur c'hendeuzad metalioù solut-tre, evit sevel ar bistolenn nevez. Savet e voe ur riklerez plaen evit ma vije aesoc'h da dennañ an arm prim eus un holster, evit gounit aesoc'h marc'hadoù ar polisoù hag armeoù er bed. Plakennoù-[[Lamm (arm-tan)|lamm]] e koad kraoñ ar stumm kentañ a voe dilezet evit plakennoù-lamm plastik, aesoc'h da naetaat ha solutoc'h evit talañ ouzh endroioù emgann diaes, enne frigas da skouer. == Implijerien bet == * {{Brazil}} : adstumm Taurus PT-92 produet gant [[Taurus Armas]]. * {{Stadoù-Unanet Amerika}} : adstumm 92F (dindan an anv M9) evit an arme, adstummoù 92SB ha 92F evit polis stadoù 'zo evel ar [[Connecticut]]<ref name=":0" />. * {{Bro-C'hall}} : adstumm PAMAS G1, kopienn an 92F, evit an [[Archeriezh vroadel (Bro-C'hall)|Archeriezh Vroadel]] ; adstummoù 92SB ha 92F evit servijoù polis 'zo. * {{Egipt}} : adstumm Helwan 920 (implijet c'hoazh hiziv an deiz). * {{Italia}} : polis hag arme. * {{Suafrika}} : adstumm Vektor Z-88, kopienn ar Beretta 92F (implijet c'hoazh hiziv an deiz). == Stummoù disheñvel == {| class="wikitable" align="center" !Anv !Munision !Hirder (mm) !Hirder ar c'hanol (mm) !Endalc'h (kartouchennoù) !Pouez (g) |- |Beretta 92 |9 mm Luger |217 |125 |15 |950 |- |Beretta 92S |9 mm Luger |217 |125 |15 |970 |- |Beretta 92S-1 |9 mm Luger |217 |125 |15 |970 |- |Beretta 92SB |9 mm Luger |217 |125 |15 |970 |- |Beretta 92SB-F |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |955 |- |Beretta 92F |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |955 |- |Beretta 92FS |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |945 |- |Beretta 92FS .22 LR |[[.22 Long Rifle|.22 LR]] |217 |125 |15 |740 |- |Beretta 92G |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |945 |- |Beretta 92FS Vertec |9 mm Luger |211 |119 |10, 15, 17 |915 |- |Beretta 92D Vertec |9 mm Luger |211 |119 |10, 15, 17 |890 |- |Beretta 92G Vertec |9 mm Luger |211 |119 |10, 15, 17 |900 |- |Beretta 92D |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |920 |- |Beretta 92DS |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |930 |- |Beretta 92G Elite |9 mm Luger |211 |119 |10, 15, 17 |970 |- |[Beretta 92G Elite IA |9 mm Luger |211 |119 |10, 15, 17 |975 |- |Beretta 92G Elite II |9 mm Luger |211 |119 |10, 15, 17 |980 |- |Beretta 92 Stock |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |1015 |- |Beretta 92CB |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |965 |- |Beretta 92 Combat |9 mm Luger |217-242 |125-150 |10, 15, 17 |1080 - 1135 |- |Beretta 92 Billennium |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |{{formatnum:1250}} |- |Beretta 92FS Brigadier |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |{{formatnum:1000}} |- |Beretta 92D Brigadier |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |975 |- |Beretta 92G-SD Special Duty |9 mm Luger |217 |125 |10, 15, 17 |{{formatnum:1010}} |- |Beretta 92FS Compact L |9 mm Luger |197 |109 |10, 13 |910 |- |Beretta 92D Compact L |9 mm Luger |197 |109 |10, 13 |885 |- |Beretta 92FS Compact Type M |9 mm Luger |197 |109 |8 |895 |- |Beretta 92SB Compact |9 mm Luger |197 |109 |10, 13 |900 |- |Beretta 92FS Centurion |9 mm Luger |197 |109 |10, 15, 17 |920 |- |Beretta 92G Centurion |9 mm Luger |197 |109 |10, 15, 17 |920 |- |Beretta 98SB |9 mm Luger |217 |125 |15 |980 |- |Beretta 98SB/C |9 mm Luger |197 |109 |13 |900 |- |Beretta 98FS |[[9 × 21 mm IMI|9 × 21 IMI]] |217 |125 |10, 15, 17 |945 |- |Beretta 98G Elite II |9 × 21 IMI |211 |119 |10, 15, 17 |980 |- |Beretta 98FS Brigadier |9 × 21 IMI |217 |125 |10, 15, 17 |{{formatnum:1000}} |- |Beretta 98 Billennium |9 × 21 IMI |217 |125 |10, 15, 17 |{{formatnum:1250}} |- |Beretta 96 |[[.40 S&W]] |217 |125 |10, 11 |940 |- |Beretta 96D |.40 S&W |217 |125 |10, 11 |915 |- |Beretta 96DS |.40 S&W |217 |125 |10, 11 |925 |- |Beretta 96 Vertec |.40 S&W |211 |119 |10, 11 |910 |- |Beretta 96D Vertec |.40 S&W |211 |119 |10, 11 |885 |- |Beretta 96G Vertec |.40 S&W |211 |119 |10, 11 |895 |- |Beretta 96 Elite |.40 S&W |211 |119 |10, 11 |965 |- |Beretta 96G Elite IA |.40 S&W |211 |119 |10, 11 |970 |- |Beretta 96G Elite II |.40 S&W |211 |119 |10, 11 |975 |- |Beretta 96 Brigadier |.40 S&W |217 |125 |10, 11 |995 |- |Beretta 96D Brigadier |.40 S&W |217 |125 |10, 11 |970 |- |Beretta 96G-SD Special Duty |.40 S&W |217 |125 |10, 11 |{{formatnum:1005}} |- |Beretta 99 |9 mm Luger |197 |109 |8, 12 |890 |} == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Italia]] [[Rummad:Wonder Nine]] [[Rummad:Armoù brezel Ukraina]] 1ts987gmdnr7kbgkhaeu1b9a9acxkep 0 169375 2193453 2189813 2026-06-19T22:23:55Z Kestenn 14086 2193453 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Colt M1911|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:m1911a1.jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Colt M1911 M1A1''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.45 ACP]] (da gentañ)<br>[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]<br>[[.38 Super|.38 Super Auto]]<br>[[.40 S&W]]<br>[[10 mm Auto]] |- ! scope="row" |Produer orin |[[Colt's Manufacturing Company|Colt's Patent Firearms Manufacturing Company]] |- ! scope="row" |Mare implij |1911–1985 ([[US Army]]) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |1,100 kg |- ! scope="row" |Hirder |216 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |89 da 127 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |50 m |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |253 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger-fiñv 7-8 kartouchenn (e .45 ACP) |- ! scope="row" |Adstummoù |M1A1, M1A3, M2 hag M3 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Colt''' '''M1911''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek stadunanat dezhi ur [[Platinenn (arm-tan)|blatinenn un-ober]]. Awenet he deus tost an holl bistolennoù damaotomatek modern ha brudet-tre eo e bed an [[Arm-tan|armoù-tan]]. Arm-dorn standart an [[Arme ar Stadoù-Unanet|U.S. Army]] eo bet e-pad 74 vloaz eus 1911 betek 1985, a-raok e vije kemeret e blas gant ar [[Beretta 92]]. Ar braz eus ar skouerennoù zo bet produet gant ar [[Colt's Manufacturing Company|Colt's Patent Fire Arms Manufacturing Company]] e [[Hartford (Connecticut)]]. [[Restr:M1911 and M1911A1 pistols.JPG|kleiz|thumb|Stumm orin ar Colt M1911 (a-us) ha stumm modernizaet 1924, an M1911 A1 (dindan).]] == Istor == Savet eo bet gant [[John Browning|John Moses Browning]] ha choazet evel arm standart gant an US Ordnance Department d'an 29 a viz Meurzh 1911 a-raok e krogje ar produiñ d'an 28 a viz Kerzu er memes bloaz<ref>{{En}} SAPP Rick, ''Standard Catalog of Colt Firearms'', F+W Media, 2007, 288 <abbr>p.</abbr></ref>. Implijet e veze e-pad ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant ar Stadoù-Unanet. E 1926 e voe modernizaet hag andanvet M1911A1. Ouzhpenn 1,3 milion a skouerennoù a voe produet e-pad an [[Eil Brezel-bed]] gant Colt hag embregerezhioù all evel [[Remington]]. Kambret e oa da gentañ e [[.45 ACP]]. Adstummoù pe kopiennoù a gaver bremañ e .38 Super Auto, .40 S&W, 10 mm Auto ha [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], dreist-holl abaoe eo echu brevedoù an arm hervez lezenn. Priziet eo hag implijet kalz gant armeoù pe polisoù er bed a-bezh hiziv an deiz. Implijet eo bet e brezelioù brasañ an XX{{Vet}} kantved : Brezel-bed Kentañ, Eil Brezel-bed, [[Brezel Korea]], [[Brezel Aljeria]], [[Kentañ brezel Indez-Sina|Brezel Indez-Sina]], [[Brezel Viêt Nam]] hag all. Ar [[Beretta 92|Beretta M9]] he deus kemeret he flas evel arm-dorn standart kalz rannoù eus an [[Arme ar Stadoù-Unanet|US Army]] er bloavezhioù 1980. === Skouerennoù kinklet === Da vare an Eil Brezel-bed e voe kinklet plakennoù-lamm kalz pistolennoù M1911 gant soudarded stadunanat dre ma oant aes da cheñch. Tri seurt plakennoù kinklet a veze gwelet e-lec'h ar re orin e koad : * reoù e gwer kregen ; * reoù e olifant, keroc'h ha raloc'h ; * reoù e [[polimetakrilat metil]] (anvet boas ''Plexiglas'') savet a-drugarez da werennoù-dal ar c'hirri-nij. Dre ma oant treuzwelus e c'halle bezañ silet dindane skeudennoù a oa peurliesañ reoù aktourezed pe pin-ups, peotramant stag ouzh istor personel an hini a zouge anezhe (ur vedalenn, un anv, un ael pe ul loen da skouer)<ref>{{Fr}} PERQUIN Jean-Louis, ''Les customisations des Colt 45 pendant la Seconde Guerre Mondiale'' e La Gazette des Armes n°575, miz Even 2024, pp. 58-62</ref>. == Er sevenadur == * Ar Colt M1911 zo bet choazet evel arm ofisiel stad [[Utah]] e 2011, gant ar gouarnour [[Gary Herbert]]<ref>{{En}} ''[https://www.nrawomen.com/content/9-states-with-official-firearms 9 States With Official Firearms]'', NRA Women, 09/09/2021 (lennet d'an 03/05/2026)</ref>. == Levrlennadur == * {{br}} Rann an Ordrenañs, USA, ''Deskrivadur ar bistolenn M1911'', [[Ar Granenn]], 2022. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{WW2SUATroad}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Armoù SUA]] 1881r4dfzi5soilqelhwdt0swrt6yna 0 170462 2193395 2175706 2026-06-19T13:45:40Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2193395 wikitext text/x-wiki [[File:Ceres 1979.jpg|thumb|left|150 px|Katalog Ceres 1979]] [[File:Yvert & Tellier - Champion's Catalogue of Postage Stamps 1932.JPG|thumb|right|150px|Katalog Y&T 1932]] Arbennikaet eo tiez-embann zo war an embann katalogoù evit an dimbrawourien abaoe an {{XIXvet kantved}}. Gant seurt levrioù-roll e c'heller gwelet skeudenn kement timbr a zo bet moullet gant pep melestradur er bed, eus ar re goshañ betek ar re nevesañ, ha dreist-holl anavezout talvoudegezh pep skwerenn, ha ma vefe kachedet pe nevez-flamm. Evit sentiñ ouzh fluktuadurioù an [[nevid]] e vezont adembannet ingal. Tra ma c'hellemp arvestiñ gant ul levrenn hepkenn skeudenn ha feuriadur pep timbr bet embannet er bed a-raok an [[Eil Brezel-bed]], e ranker prenañ 18 tamm gant Yvert & Tellier bremañ. N'eus ket katalogoù e brezhoneg evit poent. === Ti-embann Ceres === Savet e 1947 gant Roger Lœuillet, awenet an anv gant an timbr kentañ embannet e Bro-C'hall. Embannet e vez gant Ceres teir levrenn feuriadur : hini Bro-C'hall, an trevadennoù gall, ar strollegezhioù tramor. Ur CD-ROM a zo gwerzhet gant katalog Frañs. Er bloaz 2007-2008 eo bet prenet ar stal gant an embregerezh etrebroadel ''Collectible Network'', e penn an ti-embann [[Dallay]]. Kendeuzet e voe an ti-embann-se gant Ceres hevlene. === Ti-embann Edifil === Edifil eo anv ar c'hatalog timbrawouriezh arbennikaet war timbroù-post Bro-Spagn. Savet gant [[Ángel Laiz]] er bloavezhioù 1960, diskouez a ra ur skeudenn eus an darn vrasañ eus an timbroù, un deskrivadur berr, an [[talvoud-gwerzh]]. === Ti-embann Michel === Ar c'hatalog Michel (en alamaneg : ''MICHEL-Briefmarken-Katalog'') zo ul levr dave evit anavezout ha renkañ an timbroù-post a orin eus Alamagn. Embannet e voe evit ar wech kentañ e 1910, deuet eo da vezañ ul levr pouezusañ en Alamagn evit a sell an dimbrawouriezh. Krouet eo bet ar c'hatalog-mañ gant Hugo Michel eus Apolda, e Thüringen (Alamagn). E 1920 e oa div levrenn ennañ ; hiziv an deiz ez eus un daouzek katalog a ya d'ober ar bed a-bezh, ouzhpenn pevar-ugent levrenn arbennikaet all. === Ti-embann Stanley Gibbons === [[File:Stanley Gibbons Priced Catalogue of the Stamps of the British Empire 1914-15.jpg|thumb|left|150px|Katalog timbroù Impalaeriezh Breizh-Veur]] Krouet e voe an embregerezh gant [[Edward Stanley Gibbons]] e 1856 pa zigoras ur stal gwerzhañ timbroù, hag eñ implijet c'hoazh evel deskad en apotikerezh e dad e [[Plymouth]]. E 1863 en devoe ar chañs bras da brenañ digant daou vartolod ur sac'h leun a dimbroù tric'hornek ral eus ar [[Timbroù Kab ar SpI Mat|Kab ar Spi Mat]]. Krog eo gant an embann katalogoù e 1865, deuet da vezañ ar referañs e Bro-Saoz. Gantañ e vez embannet ar gazetenn ''Gibbons Stamp Monthly''. === Ti-embann Scott === Embannet e vez katalog timbroù-post Scott gant Scott Publishing Co., un is-embregerezh eus Amos Press, ha nevesaet e vez bep bloaz gant holl zimbroù ar bed. Embannet dindan stumm c'hwec'h levrenn (betek 2008 da nebeutañ) ha kavet e vez war CD ha DVD ivez. Ar reizhiad niveriñ implijet gant Scott evit anavezout an timbroù-post a zo an hini anavezetañ er [[Stadoù-Unanet, e Kanada hag e Mec'hiko. === Ti-embann Thiaude === === Ti-embann Yvert & Tellier === Unan eus ar re bouezusañ hag anavezetañ eo an ti-embann Yvert et Tellier. Savet e voe e [[Amiens]] e hanternoz Bro-C'hall e 1895. E penn kentañ (1831) e oa un ti-mouller, met mibien vihan krouer an embregerezh, Louis Yvert ha Théodule Tellier, a gemer ur gammdro davet an dimbrawouriezh e 1895. ==Liammoù diavaez== *[https://www.edifil.es/es Edifil] *[https://web.archive.org/web/20151108103514/http://www.scottonline.com/ Scott]] *[https://www.yvert.com Yvert & Tellier] [[Rummad:Timbrouriezh]] t563w5t1zcrc7sjb45sxys62pb0tmq2 0 170888 2193436 2173249 2026-06-19T21:44:36Z Kestenn 14086 2193436 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Beretta Modello 1915|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Beretta M1915.jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Beretta M1915''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Rouantelezh Italia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[7,65 × 17 mm Browning]] (stumm orin)<br>[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]<br>[[9 × 19 mm Glisenti|9 mm Glisenti]]<br> [[6,35 mm Browning]] |- ! scope="row" |Produer |[[Beretta|Fabbrica d'armi Pietro Beretta]] |- ! scope="row" |Mare implij |1915–1945 (Arme Italia) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel<br>(stumm orin) |- ! scope="row" |Mas |0,570 kg |- ! scope="row" |Hirder |152 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |86 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |55 m |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |280 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 7 kartouchenn |- ! scope="row" |Adstummoù |M1915/19, M1919, M1923 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Beretta Modello 1915''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek produet adalek 1915 gant an embregerezh [[Italia|italian]] [[Beretta]]. == Istor ha perzhioù nesañ == Krouet eo bet an M1915 gant an ijinour [[Tullio Marengoni]] diwar ar wikefre savet un nebeud bloavezhioù a-raok gant [[John Browning]] evit ar bistolenn [[Browning HP|Browning Hi-Power]]. Kambret e oa da gentañ evit kartouchennoù [[7,65 × 17 mm Browning|7,65 mm Browning]] met ur stumm anezhi zo bet kambret e [[9 × 19 mm Glisenti]], diwar c’houlenn an arme italian a implije ar [[munision]]-se betek-neuze en he fistolenn [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]].<ref name=":0">{{Fr}} MALHERBE Michel, ''Les pistolets Beretta'', Pardès, 1991, pp. 32-39</ref> Daou berzh ispisial a oa d’ar Beretta M15 : he [[Geriaoueg an armoù-tan#Toull-distrinkañ|zoull-distrinkañ]] a oa a-us d’ar riklerez, ha n’eo ket war he c’hostez evel war galz armoù-dorn damaotomatek<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'imprévu, 2022, p. 79</ref>, ha ne oa ket [[Geriaoueg an armoù-tan#Kraban|kraban]] ebet, setu e veze skarzhet an douilhezioù goullo gant gazoù an darzhadenn goude pep tenn. == Implij == Implijet e voe ar Beretta M1915 gant an [[Arme Italia|arme italian]] adalek 1915 da vare ar [[Brezel-bed Kentañ]]. Ar [[Beretta M1934]] a gemeras he flas tamm-ha-tamm adalek kreiz ar bloavezhioù 1930, met implijet e voe an M1915 gant an arme da vare an [[Eil Brezel-bed]] ivez. Servijout a reas an arm en emgannoù [[brezel Spagn]] pa voe skoazellet ar [[Francisco Franco|frankisted]] gant [[Faskouriezh|renad Mussolini]] dre bourvezañ armoù a bep seurt dezhe. E 1924 e voe amprouet an arm gant ur bodad gall abalamour e klaske an arme c’hall un arm-dorn damaotomatek nevez abaoe 1921. Ne voe ket dalc’het an M1915. Hervez an arbennigour Jean Huon<ref name=":0" /> e oa bet kaset amprouadennoù ar Beretta M1915 gant kartouchennoù alaman [[9 × 19 mm Parabellum]], a oa re c’halloudus e-keñver ar re 9 mm Glisenti. == Stummoù all == === Beretta M1915/19 === Gwellaet e voe ar stumm orin oc'h ouzhpennañ dezhañ ur graban, o simplaat e sistem-surentez hag o lakaat un ibil e traoñ an dornell da aesaat ar c'hregiñ. Kambret e oa an M1915/19 evit kartouchennoù 7,65 Browning nemetken. === Beretta M1919 === Ur stumm evit ar marc’hadoù sivil e oa an M1919, kambret evit munisionoù [[6,35 mm Browning|6,35 Browning]]. Gwerzhet e voe an M19 etre 1920 ha 1939 ha berzh a reas. === Beretta M1923 === Anvet e voe ivez 1919/23. War an M1923 e voe ouzhpennet ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Ki|c’hi]] diavaez. Kambret e oa e 9 mm Parabellum hag e 9 mm Glisenti. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Italia]] [[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] [[Rummad:Armoù Brezel Spagn]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] hkej5lqe72lqpy0unp33kqtrc2xso0o 0 170891 2193437 2192953 2026-06-19T21:46:06Z Kestenn 14086 2193437 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Beretta Modello 1934|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Beretta 34 (6825664724).jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur '''Beretta M1934''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Rouantelezh Italia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.380 ACP]] |- ! scope="row" |Produer |[[Beretta|Fabbrica d'armi Pietro Beretta]] |- ! scope="row" |Mare implij |1934–1951 (Arme Italia) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas |0,568 kg |- ! scope="row" |Mas (karget) |0,630 kg |- ! scope="row" |Hirder |150 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |85 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |15 m |- ! scope="row" |Tizh ar boledoù V₀ |290 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 7 kartouchenn |- ! scope="row" |Adstummoù |M1935 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Beretta Modello 1934''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek [[Geriaoueg an armoù-tan#SA|un-ober]] produet gant an embregerezh [[Italia|italian]] [[Beretta]] adalek 1934. == Mont en-dro == Mont a ra an M1934 en-dro gant sistem ar ''blowback'' : a-raok an tenn kentañ eo ret sachañ war ar riklerez a-raok leuskel anezhi da zistreiñ hec'h-unan evit kambriñ ur [[munision]]. Goude an tenn e vez lakaet an douilhez er-maez a-drugarez da c'hazoù an darzhadenn. Pa zistro ar riklerez en he flas e vez adkambret ur munision. Ur gudenn surentez a oa gant an M1934 : ma kroge e [[Geriaoueg an armoù-tan#Ki|gi]] en un dra bennak ha ma veze distannet goude e c'halle tennañ an arm e-unan, abalamour d'ar surentez da vezañ mestr war an [[Draen (armoù)|draen]] ha n'eo ket ar c'hi. Daoust da se e oa brudet ar bistolenn evit bezañ solut ha savet-mat<ref name=":0">{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie Visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 86</ref>. Ur stumm all, an '''M1935''', a oa heñvel, nemet e oa kambret e [[7,65 × 17 mm Browning|7,65 mm Browning]].<ref name=":1" /> == Stampilhoù == Peurliesañ e kaver ar meneg '''''P. BERETTA - Cal. 9 corto - Mod. 1934 - Gardone V.T.''''' ouzh kostez kleiz ar riklerez. Ar bloavezh a gaver e-kichen, pe e bloavezhioù an [[deiziadur gregorian]] ([[sifroù arabek]]), pe e bloavezhioù an deiziadur faskour lakaet e plas gant [[Benito Mussolini]] ([[Niveradur roman|sifroù roman]]). Lizherennoù all a gaver war ar re bourvezet d'an arme ha nerzhioù-surentez italian : * '''''R.E.''''' : ''[[Tirlu Roueel Italia|Regia Esercito]]'', arme-zouar * '''''R.A.''''' : ''[[Regia Aeronautica]]'', pe '''''A.M.''''' : ''Aeronautica Militare'', arme-aer * '''''R.M.''''' : ''[[Regia Marina]]'', arme-vor * '''''P.S.''''' : ''Publica Sicurezza'', polis == Implij == Dibabet e voe evel arm-dorn standart an arme hag ar polis italian adalek 1934<ref name=":0" />. Kemeret e voe he flas er bloavezhioù 1950 gant ar [[Beretta M1951]] en arme, hag implijet e voe c'hoazh gant ar [[Carabinieri]] er bloavezhioù 1970 betek ma voe dilezet evit ar [[Beretta 92]] adalek ar bloavezhioù 1980. Implijet e voe gant ar [[Francisco Franco|frankisted]] da vare brezel Spagn, hag arme [[Etiopia]] en [[Eil Brezel-bed]] ivez. Kalzik a ofiserien alaman a reas gant M1934 da vare ar brezel, daoust ma ne oa kevrat ebet etre ar [[Wehrmacht]] ha Beretta evit o fourvezañ. An armoù a veze prenet war-eeun peurliesañ gant an ofiserien pe sezizet da vare emgannoù a-enep [[Partizan|partizaned]] italian<ref name=":1">{{Fr}} MALHERBE Michel, ''Les pistolets Beretta'', Pardès, 1991</ref>. Servijoù surentez er bed a-bezh o deus implijet an M1934 betek ar bloavezhioù 1990 a-wechoù, evel polis hag arme [[Gres (bro)|Gres]], polis [[Libia]] hag [[Arme Poblek Yougoslavia|arme Yougoslavia]]. Ur bistolenn Beretta M1934 a voe implijet da zrouklazhañ [[Mahatma Gandhi|Gandhi]] d'an 30 a viz Genver 1948 e [[New Delhi]]. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Italia]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] 96amz2l8j0fsgtxxb6ldtdd7x13d1wk 0 170930 2193440 2173252 2026-06-19T21:49:10Z Kestenn 14086 2193440 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Beretta 951|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Beretta1951.JPG|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur '''Beretta 951''' (pe M1951) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Italia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[9 × 19 mm Parabellum]]<br>[[7,65 × 21 mm Parabellum]] |- ! scope="row" |Produer |[[Beretta|Fabbrica d'armi Pietro Beretta]] |- ! scope="row" |Mare implij |1953 – 1982 (Arme Italia) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel<br>(stumm orin) |- ! scope="row" |Mas |0,870 kg |- ! scope="row" |Hirder |203,2 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |114 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Hed-tenn pleustrek |50 m |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |350 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 8 kartouchenn |- ! scope="row" |Adstummoù |M1951-A, M951/57, M952 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Beretta Modello 951''' pe '''Beretta M1951''' (hec'h anv ofisiel e arme Italia) zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek italian produet adalek 1951 gant an embregerezh [[Beretta]]. == Orin ha mont en-dro == Goude an [[Eil Brezel-bed]] e felle d'an arme italian kaout ur bistolenn damaotomatek nevez kambret e [[9 × 19 mm Parabellum]], a oa dija kartouchenn standart an armoù-dorn e kalz broioù eus [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel]]. Karget e voe Beretta da sevel un arm-dorn nevez. Ganet e voe an M1950, met ne voe ket dalc'het : mont a rae en-dro gant ar memes sistem distro gazoù evel hini an M1934, ha re wan e oa ar sistem-se evit anduriñ galloud ar [[Munision|munisionoù]] 9 mm Parabellum. Dibabet e voe neuze ober gant ur sistem [[argil]] berr ha n'eo ket gant an distro gazoù<ref>{{fr}} Mc NAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 92</ref>. Choazet e voe implijout ur [[Kulasenn (armoù-tan)#Kulasenn vlodet|gulasenn vlodet]], gant ar memes sistem morailh-gulasenn hag hini ar [[Walther P38]]. Brasoc'h e oa an M1951 evit pistolennoù kent ar merk, [[Beretta M1915|M1915]] hag [[Beretta M1934|M1934]] en o zouez<ref name=":0">{{fr}} MALHERBE Michel, ''Les pistolets Beretta,'' Pardès, 1991, pp. 58-69</ref>. Ne voe ket anvet ''Modello 1951'' gant Beretta peogwir e tibabas ar merk reiñ tri sifr diwezhañ o bloavezh-krouiñ d'o armoù nevez adalek 1948<ref name=":0" />. Servijout a reas an 951 da ziazez evit ar [[Beretta 92]], pistolenn vrudetañ ar merk, er bloavezhioù 1970. == Adstummoù == * '''M1951-A''' : stumm aotomatek savet diwar c'houlenn ar servijoù sekred italian, dezhañ un eil dornell evit aesaat kontroliñ an arm pa denner a-dennadegoù hag ur c'harger uheloc'h e endalc'had (10 kartouchenn e-lec'h 8). * '''M951/57''' : stumm hiroc'h e ganol (150 mm) ha dezhañ ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] hag un driv reoliek, savet diwar c'houlenn ar c'horonal egipsian Berhama. * '''M952''' : stumm e [[7,65 × 21 mm Parabellum|7,65 mm Parabellum]] diorroet evit ar siviled, a oa difennet dezhe ober gant an 9 mm Parabellum en Italia d'ar poent-se<ref name=":0" />. == Implijerien == * {{Egipt}} : stummoù '''M1951''' (arme), '''M1951/57''' (arme, evit pleustriñ) * {{Israel}} : stumm '''M1951 Brigadier''' ([[Tsahal]]) * {{Italia}} : '''M1951''' (arme), '''M1951-A''' (servijoù kuzh ha servijoù 'zo eus ar polis) == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Italia]] 1lohvf14e0mizurxf9w29rk538dibih 0 171784 2193451 2173259 2026-06-19T22:21:45Z Kestenn 14086 2193451 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Browning M1910|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Browning 1910 (6971783833).jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur '''Browning M1910''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Belgia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.380 ACP]]<br>[[.32 ACP]] |- ! scope="row" |Produer |[[FN Herstal]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1910 - bloavezhioù 1960 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |570 g |- ! scope="row" |Hirder |154 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |88,5 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |299 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 6 kartouchenn (e .380 ACP) pe 7 kartouchenn (e .32 ACP) |- ! scope="row" |Adstummoù |Browning M1922 (anvet ivez M1910/22) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Browning M1910''', anvet ivez '''FN Model 1910''', zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA (Single Action, Un-Ober)|un-ober]] ijinet gant [[John Browning]] ha produet gant an embregerezh belgiat [[FN Herstal]] adalek 1910. Disheñvel e oa diouzh ar pistolennoù Browning savet betek-neuze abalamour da winterell he gwikefre-[[argil]] bezañ lakaet tro-dro d'he c'hanol. Skañvoc'h e oa neuze. Kambret e oa e [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] hag e [[.380 ACP]]. Un arm fiziapl e oa, ha berzh a reas e-touez kalz ofiserien en Europa<ref>{{Fr}} Mc NAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p.76</ref>. Ur stumm all anezhi anvet '''M1922''' pe '''M1910/22''' a voe produet. Hiroc'h ha ponneroc'h e oa, hag uheloc'h e oa hec'h endalc'h. == En Istor == [[Restr:Gabrillo Princip's pistol (3444725633).jpg|kleiz|thumb|An M1910 implijet gant Gavrilo Princip da vare lazhadenn Franz Ferdinand e miz Even 1914.]] Ur Browning M1910 a voe implijet gant [[Gavrilo Princip]] d'an 28 a viz Even 1914 evit lazhañ [[Franz Ferdinand Aostria-Este]]<ref>{{En}} ''[https://www.theworldwar.org/fr/learn/about-wwi/spotlight-belgian-automatic-pistol Pistolet automatique belge]'', The National WWI Museum and Memorial (lennet d'an 13/07/2024)</ref>. Ur skouerenn all eus an arm a servijas da zrouklazhañ ar prezidant gall [[Paul Doumer]] e 1932. Implijet e voe gant kalz broioù european e-pad an [[Eil Brezel-bed]], ha gant rezistanted evel an Izelvroadez [[Hannie Schaft]]. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Belgia]] qia8q1qjghdcjr0u3g3vhgoxpnx2u8b 0 171790 2193450 2173258 2026-06-19T22:20:45Z Kestenn 14086 2193450 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Browning M1906|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Henri Guisan FN Browning model 1906 IMG 3267.jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Pistolenn bersonel '''Browning M1906''' ar jeneral suis [[Henry Guisan]] (1874-1960) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Belgia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.25 ACP]] |- ! scope="row" |Produer |[[FN Herstal]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1906 - 1959 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |367 g |- ! scope="row" |Hirder |114 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |53 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 6 kartouchenn |- ! scope="row" |Kopiennoù |Colt M1908 Vest Pocket |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Browning M1906''', anvet a-wechoù '''FN M1906''' pe '''FN M1905''' er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] abalamour da vloavezh he breved, zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek ijinet e 1905 gant [[John Browning]] ha produet etre 1906 ha 1959 gant an embregerezh beljiat [[FN Herstal]]. Evel armoù-dorn bihan all kambret e 6,35 mm eo bet poblek-tre e hanterenn gentañ an {{XXvet kantved}} e [[Bro-C'hall|Frañs]] hag er broioù industrializet evel arm emzifenn bihan, aes da lakaat en ur sac'h-dorn pe ur chupenn, ha dre ma c'halle forzh piv prenañ un arm-dorn dezhañ ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] izeloc'h evit ar 7,65 mm (gant aotre an archerien pe ar polis) e Bro-C'hall a-raok [[Lezennoù war an armoù e Frañs#Dekred-lezenn an 18 a viz Ebrel 1939|lezennoù 1939]]. == Deskrivadur == Un arm bihan eo an M1906, 114 mm e hirder hollek. Kambret eo evit ar munision [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] ijinet eviti. Izel eo endalc'h e garger (6 kartouchenn). Un nevezinti e-keñver an armoù-dorn produet betek-neuze e oa he sistem surentez tripl a-raok gellet tennañ : ul loc'henn surentez, ur bouton da vontañ ouzh kein an dornikez, hag an tennañ dibosubl hep karger ebet<ref>{{En}} ''[https://www.nramuseum.org/guns/the-galleries/world-war-i-and-firearms-innovation/case-36-great-inventors/fabrique-nationale-model-1905-fn-semi-automatic-pistol.aspx Fabrique Nationale Model 1905 FN Semi automatic pistol]'' war NRA Museums (lennet d'ar 14/07/2024)</ref>. Ar [[Colt M1908 Vest Pocket]] zo kopienn an M1906 evit ar marc'had stadunanat. Ar [[Baby Browning]] produet gant an FN Herstal adalek 1931 zo awenet a galz gant an M1906. == En Istor == D'ar 16 a viz Meurzh 1914 e voe implijet un M1906 gant [[Henriette Caillaux]] evit lazhañ [[Gaston Calmette]], rener ''[[Le Figaro]]''. Abalamour d'he ment eo bet implijet kalz gant ar boliserien a felle dezhe implijout dafar diskred ha skañv, pe gant emsavadegoù rezistañs da vare an [[Eil Brezel-bed]]<ref>{{Fr}} D'ANDURAIN Julie, ''Le 6,35 de la "Comta" : une arme de femme, symbole de la Résistance'', e ''Les Français et les armes à feu'' ''[...]'', Maisonneuve & Larose, 2018, pp. 87-102</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Belgia]] 2f3rxq75ycn22swtr7qkq520mfn369p 0 171825 2193445 2177598 2026-06-19T22:11:59Z Kestenn 14086 2193445 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Borchardt C93|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:C-93 cropped.png|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Borchardt C93''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |[[Restr:Flag_of_the_German_Empire.svg|border|class=noviewer|20x20px|Banniel an Impalaeriezh alaman]] </span>[[Impalaeriezh Alaman]]</span></span> |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope ="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol, kulasenn-c'hlin |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[7,65 × 25 mm Borchardt]] |- ! scope="row" |Produer |[[Ludwig Loewe & Co.]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1893-1902 |- ! scope="row" |Niver produet |3.100 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |1,160 kg |- ! scope="row" |Hirder |355 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |195 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Tizh o vont e-maez |390 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 8 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Borchardt C93''' eo ar [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek kentañ graet berzh ganti e dibenn an {{XIXvet kantved}}. Produet e voe etre 1893 ha 1902 en [[Impalaeriezh alaman]]. == Istor == Savet e oa bet ar C93 gant an ijinour alaman [[Hugo Borchardt]], a laboure evit an embregerezh [[Ludwig Loewe & Co.|Ludwig Loewe & Co]]. Sevel a reas ur bistolenn dezhi ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] modern ijinet gant ar Skosad [[James Paris Lee]]. Ober a rae gant ur sistem [[Kulasenn (armoù-tan)|kulasenn]] dezhi ur glin, a voe kavet war armoù all evel al [[Luger P08]] diwezhatoc'h. Ar munision [[7,65 × 25 mm Borchardt|7,65 × 25 mm]] a voe ijinet eviti. Ne oa ket ar bistolenn damaotomatek kentañ en Istor da vat, met ar c'harger fiñv en dornikell, bouton-skarzhañ ar c'harger war an tu kleiz hag ar bouton-surentez a c'halled implijout gant e viz-meud a zo holl fonksionoù standart ar pistolennoù damaotomatek a-vremañ. Ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a c'halled stagañ ouzh dornikell ar C93 da dreuzfurmiñ anezhi e [[karabinenn]]<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 68</ref>. Amprouet e voe ar C93 gant armeoù [[Suis]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]], met ne voe ket dibabet evel arm standart gante. Daoust d'an niver izel produet (war-dro 3.100) e verkas istor an [[Arm-tan|armoù-tan]]. [[Georg Luger]] a voe goulennet gantañ modernizaat ar C93. Al [[Luger 1900]], bet pistolenn standart an [[Deutsches Heer|arme alaman]] e deroù an XX{{Vet}} kantved dindan he adstummoù [[Luger P04|P04]] ha [[Luger P08|P08]], a voe ganet diwar e labour. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Alamagn]] jx2l1r4omb9s1g8d8do72jgbsj4dmiy 2193446 2193445 2026-06-19T22:12:14Z Kestenn 14086 2193446 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Borchardt C93|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:C-93 cropped.png|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Borchardt C93''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |[[Restr:Flag_of_the_German_Empire.svg|border|class=noviewer|20x20px|Banniel an Impalaeriezh alaman]] </span>[[Impalaeriezh Alaman]]</span></span> |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope ="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol, kulasenn-c'hlin |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[7,65 × 25 mm Borchardt]] |- ! scope="row" |Produer |[[Ludwig Loewe & Co.]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1893-1902 |- ! scope="row" |Niver produet |{{formatnum:3100}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |1,160 kg |- ! scope="row" |Hirder |355 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |195 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Tizh o vont e-maez |390 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 8 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Borchardt C93''' eo ar [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek kentañ graet berzh ganti e dibenn an {{XIXvet kantved}}. Produet e voe etre 1893 ha 1902 en [[Impalaeriezh alaman]]. == Istor == Savet e oa bet ar C93 gant an ijinour alaman [[Hugo Borchardt]], a laboure evit an embregerezh [[Ludwig Loewe & Co.|Ludwig Loewe & Co]]. Sevel a reas ur bistolenn dezhi ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] modern ijinet gant ar Skosad [[James Paris Lee]]. Ober a rae gant ur sistem [[Kulasenn (armoù-tan)|kulasenn]] dezhi ur glin, a voe kavet war armoù all evel al [[Luger P08]] diwezhatoc'h. Ar munision [[7,65 × 25 mm Borchardt|7,65 × 25 mm]] a voe ijinet eviti. Ne oa ket ar bistolenn damaotomatek kentañ en Istor da vat, met ar c'harger fiñv en dornikell, bouton-skarzhañ ar c'harger war an tu kleiz hag ar bouton-surentez a c'halled implijout gant e viz-meud a zo holl fonksionoù standart ar pistolennoù damaotomatek a-vremañ. Ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a c'halled stagañ ouzh dornikell ar C93 da dreuzfurmiñ anezhi e [[karabinenn]]<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 68</ref>. Amprouet e voe ar C93 gant armeoù [[Suis]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]], met ne voe ket dibabet evel arm standart gante. Daoust d'an niver izel produet (war-dro 3.100) e verkas istor an [[Arm-tan|armoù-tan]]. [[Georg Luger]] a voe goulennet gantañ modernizaat ar C93. Al [[Luger 1900]], bet pistolenn standart an [[Deutsches Heer|arme alaman]] e deroù an XX{{Vet}} kantved dindan he adstummoù [[Luger P04|P04]] ha [[Luger P08|P08]], a voe ganet diwar e labour. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Alamagn]] m3uuzw8qkst2ksegjxzcv5rgygwuloc 2193447 2193446 2026-06-19T22:12:35Z Kestenn 14086 2193447 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Borchardt C93|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:C-93 cropped.png|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Borchardt C93''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |[[Restr:Flag_of_the_German_Empire.svg|border|class=noviewer|20x20px|Banniel an Impalaeriezh alaman]] </span>[[Impalaeriezh Alaman]]</span></span> |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope ="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol, kulasenn-c'hlin |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[7,65 × 25 mm Borchardt]] |- ! scope="row" |Produer |[[Ludwig Loewe & Co.]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1893-1902 |- ! scope="row" |Niver produet |{{formatnum:3100}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |1,160 kg |- ! scope="row" |Hirder |355 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |195 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Tizh o vont e-maez |390 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 8 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Borchardt C93''' eo ar [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek kentañ graet berzh ganti e dibenn an {{XIXvet kantved}}. Produet e voe etre 1893 ha 1902 en [[Impalaeriezh alaman]]. == Istor == Savet e oa bet ar C93 gant an ijinour alaman [[Hugo Borchardt]], a laboure evit an embregerezh [[Ludwig Loewe & Co.|Ludwig Loewe & Co]]. Sevel a reas ur bistolenn dezhi ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] modern ijinet gant ar Skosad [[James Paris Lee]]. Ober a rae gant ur sistem [[Kulasenn (armoù-tan)|kulasenn]] dezhi ur glin, a voe kavet war armoù all evel al [[Luger P08]] diwezhatoc'h. Ar munision [[7,65 × 25 mm Borchardt|7,65 × 25 mm]] a voe ijinet eviti. Ne oa ket ar bistolenn damaotomatek kentañ en Istor da vat, met ar c'harger fiñv en dornikell, bouton-skarzhañ ar c'harger war an tu kleiz hag ar bouton-surentez a c'halled implijout gant e viz-meud a zo holl fonksionoù standart ar pistolennoù damaotomatek a-vremañ. Ul [[Lamm (arm-tan)|lamm]] a c'halled stagañ ouzh dornikell ar C93 da dreuzfurmiñ anezhi e [[karabinenn]]<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 68</ref>. Amprouet e voe ar C93 gant armeoù [[Suis]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]], met ne voe ket dibabet evel arm standart gante. Daoust d'an niver izel produet (war-dro {{formatnum:3100}}) e verkas istor an [[Arm-tan|armoù-tan]]. [[Georg Luger]] a voe goulennet gantañ modernizaat ar C93. Al [[Luger 1900]], bet pistolenn standart an [[Deutsches Heer|arme alaman]] e deroù an XX{{Vet}} kantved dindan he adstummoù [[Luger P04|P04]] ha [[Luger P08|P08]], a voe ganet diwar e labour. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Alamagn]] sweoxwovp1m3gea87lz3sk5r7hn9epd 0 172412 2193448 2173255 2026-06-19T22:13:50Z Kestenn 14086 2193448 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Browning Buck Mark|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:AX Browning Buck Mark Plus UDX SS.jpg|frameless|280x280px|Ruger Standard]] <br /><br />Ur bistolenn '''Browning Buck Mark''' Plus UDX |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.22 Long Rifle]] |- ! scope="row" |Produer |[[Browning Arms Company]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |Abaoe 1985 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |0,964 kg |- ! scope="row" |Hirder |241 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |138 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 10 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Browning Buck Mark''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek produet abaoe 1985 gant an embregerezh stadunanat [[Browning Arms Company|Browning]]<ref>{{En}} WISE Joel, [https://gununiversity.com/browning-buck-mark-review/ ''Browning Buck Mark Review: A Rimfire Classic''], Gun University, 17/11/2023 (lennet d'an 29/09/2024)</ref>. Kambret eo e [[.22 Long Rifle]] ha savet eo bet evit bed ar [[sportoù tennañ]] pe an dudi kentoc'h. Tri stumm nesañ a gaver, dezhe adstummoù lies : ar re UDX, dezhe plakennoù-lamm e koad, ar re UFX hag ar re URX. Ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] reoliek he deus. Ar bistolenn nemeti produet gant Browning eo hiziv-an-deiz. == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://fr.browning.eu/tous-les-produits/armes/armes-de-poing/buckmark.html Pajenn ar Buck Mark] war lec'hienn Browning (lennet d'an 09/09/2025) ==Daveennoù== {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù SUA]] 75bxb8054oggnpxkbddjza9cx3qt6g5 0 172530 2193449 2173257 2026-06-19T22:19:39Z Kestenn 14086 2193449 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Browning M1900|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Browning 1900 (6971783631).jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Browning Model 1900''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Belgia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.32 ACP]] |- ! scope="row" |Ijiner |[[John Browning]] |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1896 |- ! scope="row" |Produer |[[FN Herstal]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1900 - 1911 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |625 g |- ! scope="row" |Hirder |162 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |102 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |290 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 7 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Browning M1900''', pe '''FN Model 1900''', anavezet er bloavezhioù 1900 dindan an anv '''pistolenn Browning''' en Europa, zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek ijinet e dibenn ar bloavezhioù 1890 gant [[John Browning]] ha produet etre 1900 ha 1911 gant an embregerezh belgiat [[FN Herstal]]. == Deskrivadur == Ar bistolenn damaotomatek kentañ savet gant John Browning e oa<ref name=":0">{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/belgium-semi-automatic-pistols/fn-browning-m1900-eng/ FN Browning M1900]'', Modern Firearms (lennet d'ar 15/10/2024)</ref>. Un dispac'h e voe ar Model 1900. Ur stumm modern a zegase, ha-hi disheñvel diouzh an nebeud pistolennoù kinniget betek-neuze evel ar [[Borchardt C93]] pe ar [[Mauser C96]]. He zresoù a awenas ar braz eus ar pistolennoù war-lerc'h<ref name=":0" />. Ur c'hammed teknikel a-bouez e oa ivez he sistem amprest gazoù evit lakaat ar [[Kartouchenn (arm-tan)|c'hartouchennoù]] da vezañ kambret goude pep tenn<ref>{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 72</ref>. Kambret e oa e [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]], ur [[munision]] savet gant Browning e-unan. Berzh a reas ar Model 1900, ha tro 700.000 skouerenn anezhi a voe produet etre 1900 ha 1911<ref>{{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, p. 167</ref>. Abalamour dezhi e teuas ar ger ''Browning'' da vezañ ur [[gourzhanvad]] evit envel forzh peseurt pistolenn e Europa e deroù an XX{{Vet}} kantved. Ar Model 1900 a voe diazez kentañ ar [[Colt M1911]], a zo gwelet evel unan eus ar pistolennoù gwellañ en Istor. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Belgia]] q20h2nitkpc8ttthm54yna04cqo7pni 0 173128 2193452 2173263 2026-06-19T22:22:50Z Kestenn 14086 2193452 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ|Colt M1903 Pocket Hammer}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Colt Model 1903<br>Pocket Hammerless|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Frederic Laboureur Colt 1903 Pocket pistol-2013.19.1-IMG 7577-white.jpg|frameless|280x280px]] <br /><br />Ur bistolenn '''Colt M1903 Pocket Hammerless''' bet implijet gant ar [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|rezistant gall]] Frédéric Laboureur e-pad [[emgannoù ar Mont Mouchet]] e 1944 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.32 ACP|7,65 mm Browning]] (Model 1903)<br>[[.380 ACP]] (Model 1908) |- ! scope="row" |Produer orin |[[Colt's Manufacturing Company|Colt's Patent Firearms Manufacturing Company]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1903-1945 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |0,680 kg |- ! scope="row" |Hirder |180 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |100 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 8 kartouchenn (e .32 ACP) pe 7 kartouchenn (e .380 ACP) |- ! scope="row" |Stummoù nes |Model 1903<br>Model 1908 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Colt M1903 Pocket Hammerless''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek [[Stadoù-Unanet Amerika|stadunanat]] dezhi ur [[Platinenn (arm-tan)|blatinenn un-ober]], ijinet gant [[John Browning|John Moses Browning]]<ref name=":0">{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/colthammerless32pocket.html Colt Hammerless .32 Pocket Automatic]'', Arme et Passion (lennet d'ar 24/12/2024)</ref>. Implijet eo bet da vare an daou vrezel-bed, ha kopiet eo bet kalz e hanterenn gentañ an XX{{Vet}} kantved. == Istor ha deskrivadur == E 1901 e oa an [[FN Herstal]] belgiat o klask ur bistolenn uheloc'h he c'halibr evit ar Model 1900 produet evit arme ar vro. Un emglev a gavjont gant John Browning evit sevel un arm nevez, hag a voe brevedet e dibenn 1903<ref name=":1">{{Fr}} BARRET Marc, ''Le pistolet Colt 1903 pour l'armée belge'', Cibles n°654, miz Kerzu 2024, pp. 24-28</ref>. Ar Model 1903 a oa dezhi ur c'hi diabarzh hag ur [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]] frank<ref name=":0" />. Evit ar wech kentañ en doa un arm-dorn savet gant Browning ul loc'henn-surentez a-dreñv d'e zornikell. Kavet e vez ar sistem-mañ war ar [[Colt M1911]] milvrudet produet un nebeud bloavezhioù war-lerc'h. Kambret e voe da gentañ e [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]]. Pemp bloaz war-lerc'h e voe kinniget ar stumm Model 1908, heñvel-poch met kambret e [[.380 ACP]]<ref name=":1" />. Produet e voe an arm gant [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] dindan an anv Colt M1903 evit [[Amerika]] ha broioù ar [[Kenglad ar Broadoù|Commonwealth]], ha gant an FN Herstal evit ar peurrest eus ar bed, dindan an anv '''FN Model 1903'''. Ar stumm-mañ a oa brasoc'h ha kambret e [[9 mm Browning Long]]. 572.215 skouerenn eus ar Colt M1903 Hammerless a voe savet betek 1945 (ha war-dro 150.000 evit ar Model 1908). Un nebeud adstummoù disheñvel a gaver, dezhe kemmoù war ar riklerez hag ar c'houch dreist-holl<ref name=":1" />. Awenet he deus ar pistolenn [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] ha kalz armoù-dorn produet e hanterenn gentañ an XX{{Vet}}, dindan aotre pe get, gant industriezh [[Euskal Herria|euskarat]] an [[armerezh]]. == Implijerien == * {{Belgia}} : 24.002 pistolenn pourveziet d'an arme etre 1915 ha 1917 * {{Bro-C'hall}} * {{Rouantelezh Unanet}} : [[Royal Air Force]] dreist-holl, war-dro 21.000 skouerenn * {{Sina}} : polis kêr [[Shanghai|Shangai]] * {{Stadoù-Unanet Amerika}} : [[Arme ar Stadoù-Unanet|US Army]] ha [[United States Air Force|US Air Force]] (war-dro 20.200 skouerenn) * An arm zo bet implijet gant rouedadoù rezistañs en Europa da vare an [[Eil Brezel-bed]]. Da vare an [[Taol Anthropoid|oberadenn Anthropoid]] e oa e-touez arsanailh an tri Dchekoslovak a lazhas [[Reinhard Heydrich]] e [[Praha]] e miz Mae 1942. * Torfedourien stadunanat evel [[John Dillinger]], [[Al Capone]] pe [[Bonnie ha Clyde]] a rae gant ur Model 1903<ref name=":1" />. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Armoù Belgia]] [[Rummad:Armoù SUA]] kv52vhxwaag3p7jpc5l5fpwa6uvpjbp 0 173605 2193384 2144169 2026-06-19T12:32:07Z Bistrakollboued 92255 2193384 wikitext text/x-wiki {{Labour a chom}} [[Restr:Nolann Le Garrec 2020.jpg|dehou|256x256px]] '''Nolann Le Garrec''', bet ganet e [[Gwened]] d'ar 14 a viz Mae 2002, zo ur [[rugbier]] breton, a gustum bezañ hanterour diabarzh. Desavet eo bet en ur familh oberiant e bed ar sport-mañ, ha stummet e voe en [[Rugbi Klub Gwened|RKG]] adalek e 8 vloaz. E 2016 e kendalc'has gant e stummadur er [[Racing 92]], ha c'hoari a reas e vatch kentañ gant ar skipailh kentañ d'an 22 a viz Du 2020. Abaoe 2024 e vez dibabet ingal e skipailh Frañs<ref>{{Fr}} PÉRÉ-LAHAILLE Vincent, ''[https://www.rugbyrama.fr/rugby/top-14/2018-2019/top-14-nolann-est-tombe-dans-la-marmite-du-rugby_sto8009298/story.shtml "Nolann est tombé dans la marmite du rugby"]'', Rubgyrama, 28/11/2020 (lennet d'an 31/01/2025)</ref>. == Daveennoù == <references/> {{DEFAULTSORT:Le Garrec, Nolann}} [[Rummad:Ganedigezhioù 2002]] [[Rummad:Rugbierien Breizh]] [[Rummad:Sportourien Breizh]] brhh8tl5p7ggarzbzx5ikhs5g8lx93n 0 175515 2193438 2173251 2026-06-19T21:47:19Z Kestenn 14086 2193438 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Astra 400|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Pistola F. Ascaso fabricada a Terrassa.JPG|frameless|280x280px]]Ur bistolenn '''Astra 400''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Broioù |{{Euskal Herria}}<br>{{Spagn}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl, morzhol diabarzh |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[9 × 23 mm Largo]]<br>[[9 × 19 mm Parabellum]] (Astra 600)<br>[[.32 ACP]], [[.380 ACP]] (Astra 300) |- ! scope="row" |Produerien |[[Astra y Unceta, Cía]]<br>Uzin armoù Alginet<br>[[Francisco Ascasso]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1921 - 1946 |- ! scope="row" |Niver produet |{{formatnum:105275}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel<br>(hervez an adstummoù) |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |1,015 kg |- ! scope="row" |Hirder |150 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |224 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |335 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)|Karger]] fiñv 8 kartouchenn |- ! scope="row" |Adstumm |Astra 600, Astra 300, Astra 400 Target |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} An '''Astra 400''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA (Single Action, Un-Ober)|un-ober]] produet adalek 1921 gant an embregerezh euskarat [[Astra y Unceta, Cía]] ([[Gernika-Lumo|Gernika]], [[Euskal Herria]]). Er memes bloaz e voe choazet evel arm-dorn standart gant [[arme Spagn]], goude ur genstrivadeg, dindan an anv '''Pistola de 9 mm modelo 1921'''. Kalz a skouerennoù anezhi a voe produet betek 1946, ha servijout a reas da skouer e-pad [[brezel Spagn]], en daou du. Lesanvet eo bet '''''Puro''''' ("segalenn") pe '''''Astrona''''' gant ar stourmerien, hag an dastumerien hiziv an deiz<ref>{{Es}} ''[https://www.amonio.es/index2.htm PISTOLA ASTRA, MODELO 1921, CALIBRE 9 MM LARGO]'', Amonio (lennet d'ar 17/06/2025)</ref>. == Deskrivadur == An Astra 400 zo ur bistolenn un-ober, dezhañ ur morzhol diabarzh hag ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre argil]]. kambret e [[9 × 23 mm Largo|9 mm Largo]], ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] hag a oa standart en arme spagnolat abaoe deroù an XX{{Vet}} kantved dija. Ur arm ponner, solut ha fiziapl e oa, brudet evit gellet tennañ munisionoù 9 mm all evit e re orin hep ne vije ret kemmañ an arm, en o zouez an [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], an [[9 × 23 mm Steyr|9 mm Steyr]] pe an [[.380 ACP]]<ref>{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/spain-semi-automatic-pistols/astra-mod-400-i-600-eng/ Astra mod. 400 and 600]'', Modern Firearms (lennet d'ar 16/06/2025)</ref>. Ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 8 kartouchenn zo dezhi, met kargerioù 16 pe 20 tenn zo bet produet gant ar [[Eil Republik spagnol|Republik]] da vare ar brezel diabarzh<ref name=":0">{{Es}} ''[https://historiadelasarmasdefuego.blogspot.com/2012/09/pistola-astra-400-historia-de-una.html Pistola Astra 400. Historia de una leyenda.]'', Armas de Fuego, 22/09/2012 (lennet d'ar 17/06/2025)</ref>. === Adstummoù === Diwar c'houlenn an [[Wehrmacht|arme alaman]] da vare an [[Eil Brezel-bed]], a rae dija gant an Astra 400 met o doa bet kudennoù en ur implijout o munisionoù [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] enne, Astra y Unceta a savas e 1943 an '''Astra 600''', ur stumm savet a ratozh evit ar munision standart alaman. Ur stumm godell berroc'h, an '''Astra 300''', kambret e [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] ha [[.380 ACP]], hag ijinet abretoc'h (1923), a voe gwerzhet d'an Alamaned ivez d'ar mare-se<ref name=":0" />. E 1945, bloaz a-raok e vije paouezet gant produiñ an arm, un nebeud skouerennoù eus ur stumm anvet '''Astra 400 Target''' a voe graet ivez, evit ar [[sportoù tennañ]]. Gwellaet e oa bet e [[Kouch (arm-tan)|gouch]] ha skañvaet pouez-loc'hañ e [[Draen (armoù)|zraen]]<ref>{{En}} McCOLLUM Ian, ''[https://www.forgottenweapons.com/from-service-sidearm-to-match-gun-the-astra-400-target-model/ From Service Sidearm to Match Gun: the Astra 400 Target Model]'', Forgotten Weapons, 26/08/2022 (lennet d'ar 16/06/2025)</ref>. == Produiñ hag implij == 105.275 skouerenn eus an Astra 400 a voe produet en holl etre 1921 ha 1946. E-pad brezel Spagn e istimer e oa ur 25.000 bennak etre daouarn ar republikaned, ha tro 20.000 gant ar frankisted. D'ar poent-se e voe produet an Astra 400 e daou lec'h ouzhpenn gant ar republikaned : [[València]] (stumm merket R.E., ''República Española'', war-dro 15.000 skouerenn), ha Tarrasa ([[Barcelona]], stumm merket ''Francisco Ascaso'' izeloc'h e galite ha pourveziet d'an anarkourien katalan)<ref name=":0" />. An daou stumm zo heñvel ouzh an Astra 400 war-bouez o rizennoù e diabarzh o c'hanolioù. Tennet e voe an arm eus ar servij ofisiel en arme spagnolat e 1946, ha paouez a reas e broduiñ er memes bloaz. Goude an Eil Brezel-bed e voe rediet [[Republik Kevreadel Alamagn (1949-1990)|Alamagn]] da adwerzhañ kalz skouerennoù eus an Astra 600 da [[Morlu Portugal|vorlu Portugal]], hag a re a chome gante a voe roet d'ar polis alaman dindan an anv ''Pistole 3''. Arme [[Chile]] a reas gant an arm ivez<ref name=":0" />. == Er sevenadur == An Astra 400 a weler e meur a film, en o zouez ''[[Land and Freedom (film, 1995)|Land and Freedom]]'', sevenet gant [[Ken Loach]] e 1995. Gellet a raer c'hoari ganti e ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]<ref>{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Astra_300/400/600#Astra_400 Astra 300/400/600]'', IMFDB (lennet d'ar 15/06/2025)</ref>.'' == Levrlennadur == * {{fr}} GUILLOU Luc, GOURIO Philippe, ''Les pistolets Astra'', Pardès, 1991, ISBN 978-2867141089 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Euskal Herria]] [[Rummad:Armoù Spagn]] [[Rummad:Armoù Brezel Spagn]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] 5j1ksgpl1dckyk713phgz9o9txnpnbs 2193439 2193438 2026-06-19T21:47:48Z Kestenn 14086 /* Produiñ hag implij */ 2193439 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Astra 400|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Pistola F. Ascaso fabricada a Terrassa.JPG|frameless|280x280px]]Ur bistolenn '''Astra 400''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Broioù |{{Euskal Herria}}<br>{{Spagn}} |- ! scope="row" |Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl, morzhol diabarzh |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[9 × 23 mm Largo]]<br>[[9 × 19 mm Parabellum]] (Astra 600)<br>[[.32 ACP]], [[.380 ACP]] (Astra 300) |- ! scope="row" |Produerien |[[Astra y Unceta, Cía]]<br>Uzin armoù Alginet<br>[[Francisco Ascasso]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1921 - 1946 |- ! scope="row" |Niver produet |{{formatnum:105275}} |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel<br>(hervez an adstummoù) |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |1,015 kg |- ! scope="row" |Hirder |150 mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |224 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù all |- ! scope="row" |Tizh mont e-maez ar boledoù |335 m/s |- ! scope="row" |Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)|Karger]] fiñv 8 kartouchenn |- ! scope="row" |Adstumm |Astra 600, Astra 300, Astra 400 Target |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} An '''Astra 400''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA (Single Action, Un-Ober)|un-ober]] produet adalek 1921 gant an embregerezh euskarat [[Astra y Unceta, Cía]] ([[Gernika-Lumo|Gernika]], [[Euskal Herria]]). Er memes bloaz e voe choazet evel arm-dorn standart gant [[arme Spagn]], goude ur genstrivadeg, dindan an anv '''Pistola de 9 mm modelo 1921'''. Kalz a skouerennoù anezhi a voe produet betek 1946, ha servijout a reas da skouer e-pad [[brezel Spagn]], en daou du. Lesanvet eo bet '''''Puro''''' ("segalenn") pe '''''Astrona''''' gant ar stourmerien, hag an dastumerien hiziv an deiz<ref>{{Es}} ''[https://www.amonio.es/index2.htm PISTOLA ASTRA, MODELO 1921, CALIBRE 9 MM LARGO]'', Amonio (lennet d'ar 17/06/2025)</ref>. == Deskrivadur == An Astra 400 zo ur bistolenn un-ober, dezhañ ur morzhol diabarzh hag ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre argil]]. kambret e [[9 × 23 mm Largo|9 mm Largo]], ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] hag a oa standart en arme spagnolat abaoe deroù an XX{{Vet}} kantved dija. Ur arm ponner, solut ha fiziapl e oa, brudet evit gellet tennañ munisionoù 9 mm all evit e re orin hep ne vije ret kemmañ an arm, en o zouez an [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], an [[9 × 23 mm Steyr|9 mm Steyr]] pe an [[.380 ACP]]<ref>{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/spain-semi-automatic-pistols/astra-mod-400-i-600-eng/ Astra mod. 400 and 600]'', Modern Firearms (lennet d'ar 16/06/2025)</ref>. Ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 8 kartouchenn zo dezhi, met kargerioù 16 pe 20 tenn zo bet produet gant ar [[Eil Republik spagnol|Republik]] da vare ar brezel diabarzh<ref name=":0">{{Es}} ''[https://historiadelasarmasdefuego.blogspot.com/2012/09/pistola-astra-400-historia-de-una.html Pistola Astra 400. Historia de una leyenda.]'', Armas de Fuego, 22/09/2012 (lennet d'ar 17/06/2025)</ref>. === Adstummoù === Diwar c'houlenn an [[Wehrmacht|arme alaman]] da vare an [[Eil Brezel-bed]], a rae dija gant an Astra 400 met o doa bet kudennoù en ur implijout o munisionoù [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] enne, Astra y Unceta a savas e 1943 an '''Astra 600''', ur stumm savet a ratozh evit ar munision standart alaman. Ur stumm godell berroc'h, an '''Astra 300''', kambret e [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] ha [[.380 ACP]], hag ijinet abretoc'h (1923), a voe gwerzhet d'an Alamaned ivez d'ar mare-se<ref name=":0" />. E 1945, bloaz a-raok e vije paouezet gant produiñ an arm, un nebeud skouerennoù eus ur stumm anvet '''Astra 400 Target''' a voe graet ivez, evit ar [[sportoù tennañ]]. Gwellaet e oa bet e [[Kouch (arm-tan)|gouch]] ha skañvaet pouez-loc'hañ e [[Draen (armoù)|zraen]]<ref>{{En}} McCOLLUM Ian, ''[https://www.forgottenweapons.com/from-service-sidearm-to-match-gun-the-astra-400-target-model/ From Service Sidearm to Match Gun: the Astra 400 Target Model]'', Forgotten Weapons, 26/08/2022 (lennet d'ar 16/06/2025)</ref>. == Produiñ hag implij == {{formatnum:105275}} skouerenn eus an Astra 400 a voe produet en holl etre 1921 ha 1946. E-pad brezel Spagn e istimer e oa ur 25.000 bennak etre daouarn ar republikaned, ha tro {{formatnum:20000}} gant ar frankisted. D'ar poent-se e voe produet an Astra 400 e daou lec'h ouzhpenn gant ar republikaned : [[València]] (stumm merket R.E., ''República Española'', war-dro 15.000 skouerenn), ha Tarrasa ([[Barcelona]], stumm merket ''Francisco Ascaso'' izeloc'h e galite ha pourveziet d'an anarkourien katalan)<ref name=":0" />. An daou stumm zo heñvel ouzh an Astra 400 war-bouez o rizennoù e diabarzh o c'hanolioù. Tennet e voe an arm eus ar servij ofisiel en arme spagnolat e 1946, ha paouez a reas e broduiñ er memes bloaz. Goude an Eil Brezel-bed e voe rediet [[Republik Kevreadel Alamagn (1949-1990)|Alamagn]] da adwerzhañ kalz skouerennoù eus an Astra 600 da [[Morlu Portugal|vorlu Portugal]], hag a re a chome gante a voe roet d'ar polis alaman dindan an anv ''Pistole 3''. Arme [[Chile]] a reas gant an arm ivez<ref name=":0" />. == Er sevenadur == An Astra 400 a weler e meur a film, en o zouez ''[[Land and Freedom (film, 1995)|Land and Freedom]]'', sevenet gant [[Ken Loach]] e 1995. Gellet a raer c'hoari ganti e ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]<ref>{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Astra_300/400/600#Astra_400 Astra 300/400/600]'', IMFDB (lennet d'ar 15/06/2025)</ref>.'' == Levrlennadur == * {{fr}} GUILLOU Luc, GOURIO Philippe, ''Les pistolets Astra'', Pardès, 1991, ISBN 978-2867141089 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Pistolennoù]] [[Rummad:Armoù Euskal Herria]] [[Rummad:Armoù Spagn]] [[Rummad:Armoù Brezel Spagn]] [[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]] f24a6k31nlx0wr2bgmf71vbc6kw9dj3 0 180402 2193444 2192574 2026-06-19T22:03:55Z Ch. Rogel 46 Astennet ar vuhez hag an oberennoù 2193444 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Marthe Le Berre''', ganet d'an 19 a viz Mae 1881 [[An Erge-Vihan|en Erge-Vihan]] ha marvet e 1955 e Roazhon, a zo bet ur gelaouennerez, ur skrivagnerez, un istorourez hag ur sentvuhezourez. C'hoar da [[Leon ar Berr]] hag e rannas kalz a vennozhioù war Breizh hag ar feiz kristen gantañ. Skrivas a reas kalz a bennadoù evit ar c'helaouennoù kristen, ar pemdezieg ''[[La Croix (pemdezieg)La Croix']]' en o zouez ha levrioù bras ha bihan a [[sentvuhezouriezh]] evit kontañ buhezioù sent Breizh. == Buhez == Ur c'henwerzher koad e oa e dad, Alain, e-kichen porzh-houarn Kemper, hag he mamm e oa Marie Armandine Mignan hec'h anv. Pa oa pevarzeg e oa koumanabtet d'ar gelaouenn gristen,''Le Musée des Enfants'' hag e kasas keloù dezho ma oa bet c'hoarvezet "ur gwallzarvous grevus d'e vreur", ken ne c'hellas-eñ ober e goñje diwarnañ pa teuas en oad<ref>''Le Musée des Enfant'', niv. 52, Gouere 1895. Meneget e voe an [[ilin]] torret er fichenn-varilhañ Leon ar Berr pelloc'h.</ref>.<br> E 1927 e voe lakaet da varzhez a-enor e-doug Goursez digor dalc'het e [[Rieg]]<ref>''Le Nouvelliste de Bretagne'', 15 Eost 1927.</ref> == Skrivagnerez gristen == E 1935 e roas e vreur, Leon ar berr ur rentañ-kont eus ar skridoù breizek nevez deuet er-maez d'ul levr embannet gant ''L'Association bretonnne" da-heul he c'hendalc'h 1934. Menegiñ a reas buhezskrid gallek lakaet embann gant e c'hoar e-barzh ''La Revue des Saints'' (Maison de la Bonne Presses) ha sevel a reas roll ar sent ma oa bet kontet o buhezioù ganti : [[Sant Herve]], [[Sant Paol a Leon]], [[Konwoion|Sant Konwoion]], Sant Briak, [[Gwenole|Sant Gwenole]], [[Sant Magloar]], [[Sant Kolomban,]] [[Sant Goulven]], [[Padern|Sant Padern]] ha [[Santez Ninnog]] betek-heñ.<br> Sevel a reas meur a gontadenn diwar ar spered kenteliañ an talvoudegezhioù katolik e meur a gelaouenn. == Embannadennoù == ;Levrioù * La merveilleuse histoire de Saint Corentin, évêque de Quimper * ''Un grand missionnaire breton : le vénérable père Maunoir'', kentskrid gant [[Charles Le Goffic]], Roazhon, s. n., 1931, XIII-173 p. Adembannet e 1932<ref>Leon ar Berre, Bibliographie, ''L'Ouest-Éclair'', 25 Mezheven 1932.</ref>. * ''Tro-Breiz ou Tour de Bretagne par deux jeunes gens'', kentskrid gant [[Adolphe Duparc|Aotrou 'n Eskob Duparc]], skeudennet gant Pierre Galle, Gwened, Lafolye et de Lamarzelle, 1935, 201 p. * ''Ololé Loisirs'', asamblez gant [[Frañsez Kaorel|Evnig Arvor]], Noël Speranze, Georges-Gustave Toudouze... Landerne, Embannadurioù [[Ololê]], 1944. * ''Pennhérezig'', la petite héritière'', Brittia, 1946. Romant yaouankiz. ;Pennadoù * "Le congrès noëliste diocésain de Rennes". E-barzh ''La Croix'', 29 Here 1935. == Enorioù == == Pennadoù nes == * [[Leon ar Berr]] * [[Sentvuhezouriezh Breizh]] == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Kelaouennerezed Breizh]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh an XXvet kantved]] [[Rummad:Kemper]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1881]] [[Rummad:Marvioù 1955]] jrnalxx6ierid877i511hhvixxenjq5 14 180414 2193431 2192742 2026-06-19T21:31:35Z Dakbzh 58931 2193431 wikitext text/x-wiki [[Rummad:C'hoarierien echedoù hervez o bro|Gres]] [[Rummad:Tud Gres]] hrbyeyb4w5g7dyx0uz0p3eftw17xyg2 0 180492 2193405 2193363 2026-06-19T18:00:10Z Dishual 612 -saozneg 2193405 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''William Willard McMillan''', ganet d'an [[29 a viz Genver]] [[1929]] hag aet da Anaon d'ar [[6 a viz Even]] [[2000]], a oa un [[Sportoù tennañ|tenner sport]] [[stadunanat]]. En ur gemer perzh en amprouenn tennañ prim e 25 metr gant ur pistolenn en doa gounezet ar vedalenn aour olimpek e 1960, ha bet e oa bet ezel eus ar skipailh stadunanat hag a voe trec'h e kampioned bedel 1952. Gounezet en deus ivez meur a vedalenn aour hag arc'hant er c'hoarioù panamerikan eus 1955 ha 1979. ==Buhez== McMillan a oa bet ganet e [[Frostburg (Maryland)|Frostburg]], e [[Maryland]]. Studiet en devoa e [[Turtle Creek High School]] e [[Pennsylvania]].<ref>{{cite web | title = Area Marine Aims For Olympics | publisher = Matthew S. McMillan | url = http://www.wwmcmillan.info/olympicGames_1972.html | access-date = February 28, 2016}}</ref> Bet e oa bet ezel eus an [[United States Marine Corps]], ha McMillan en doa tizhet ar renk a letanant-koronal. Ur wech aet war e leve e oa bet [[sheriff]] e [[Kontelezh San Diego]], e [[Kalifornia]]. Aet eo da Anaon e [[Encinitas (California)|Encinitas]], d'ar 6 a viz Even 2000. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:McMillan, William}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1929]] [[Rummad:Marvioù 2000]] [[Rummad:Koronaled SUA]] [[Rummad:Ofiserien an United States Marine Corps]] [[Rummad:United States Marine Corps]] [[Rummad:Tennerien]] [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Soudarded Brezel Korea]] lp6ipvydppzorueng2c6w2tl04sa0w7 2193406 2193405 2026-06-19T18:57:32Z Ar choler 52661 2193406 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''William Willard McMillan''', ganet d'an [[29 a viz Genver]] [[1929]] hag aet da Anaon d'ar [[6 a viz Even]] [[2000]], a oa un [[Sportoù tennañ|tenner sport]] [[stadunanat]]. En ur gemer perzh en amprouenn tennañ prim e 25 metr gant ur [[pistolenn|bistolenn]] en doa gounezet ar vedalenn aour olimpek e 1960, ha bet e oa bet ezel eus ar skipailh stadunanat hag a voe trec'h e kampioned bedel 1952. Gounezet en deus ivez meur a vedalenn aour hag arc'hant er c'hoarioù panamerikan eus 1955 ha 1979. ==Buhez== McMillan a oa bet ganet e [[Frostburg (Maryland)|Frostburg]], e [[Maryland]]. Studiet en devoa e [[Turtle Creek High School]] e [[Pennsylvania]]<ref>{{en}} {{cite web|title=Area Marine Aims For Olympics|publisher = Matthew S. McMillan|url=https://www.wwmcmillan.info/olympicGames_1972.html|accessdate = 19/06/2026}}</ref>. Bet e oa bet ezel eus an [[United States Marine Corps]], ha tizhet en doa ar renk a letanant-koronal. Ur wech aet war e leve e oa bet [[sheriff]] e [[Kontelezh San Diego]], e [[Kalifornia]]. Aet eo da Anaon e [[Encinitas (California)|Encinitas]], d'ar 6 a viz Even 2000. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:McMillan, William}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1929]] [[Rummad:Marvioù 2000]] [[Rummad:Koronaled SUA]] [[Rummad:Ofiserien an United States Marine Corps]] [[Rummad:United States Marine Corps]] [[Rummad:Tennerien]] [[Rummad:Sportoù tennañ]] [[Rummad:Soudarded Brezel Korea]] k6pa2c0pmrws1y2goacaezjbatxdtgo 0 180495 2193434 2193326 2026-06-19T21:39:32Z Kestenn 14086 2193434 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Remington Model 8|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:Remington Model 8 Semiauto Rifle-NMAH-AHB2015q114741.jpg|frameless|280x280px]]<br><br>Ur garabinenn '''Remington Model 8''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! scope="row" |Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika}}<br>{{Belgia}} |- ! scope="row" |Doare |[[Karabinenn]] damaotomatek |- ! scope="row" |Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil hir ar c'hanol |- ! scope="row" |[[Munision|Munisionoù]] |[[.25 Remington]]<br>[[.30 Remington]]<br>[[.32 Remington]]<br>[[.35 Remington]]<br>[[.300 Savage]] |- ! scope="row" |Ijiner |[[John Browning]] |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1900 |- ! scope="row" |Produerien |[[Remington|Remington Arms]]<br>[[FN Herstal]] |- ! scope="row" |Mare produiñ |1905 - 1950 |- ! scope="row" |Niver produet |War-dro {{formatnum:167000}} en holl. * {{formatnum:26000}} ''Remington Autoloading Rifle'' * {{formatnum:4913}} ''FN Modèle 1900'' * {{formatnum:80600}} ''Model 8'' * {{formatnum:55581}} ''Model 81'' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! scope="row" |Mas (hep kartouchenn) |3,6 kg |- ! scope="row" |Hirder |{{formatnum:1040}} mm |- ! scope="row" |Hirder ar c'hanol |560 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! scope="row" |Endalc'h |Karger fiñv 5, 10 pe 15 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! scope="row" |Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Remington Model 8''' zo ur [[Karabinenn|garabinenn]] damaotomatek breouet gant [[John Browning]] e 1900, ha produet etre 1905 ha 1936 gant [[Remington]] er Stadoù-Unanet, dindan an anv ''Remington Autoloading Rifle'' betek 1911. An [[FN Herstal]] a broduas un nebeud miliadoù a skouerennoù anezhi e [[Liège]] etre 1910 ha 1929, dindan an anv ''FN Modèle 1900''. Remington a werzhas etre 1936 ha 1950 ur stumm kemmet un tammig, dindan an anv ''Model 81''<ref>{{en}} ''[https://web.archive.org/web/20130520070354/http://remington.com/products/archived/centerfire/autoloading/model-8.aspx Model 8 Autoloading Centerfire Rifle]'' war lec'hienn gozh Remington (diellet, lennet d'an 18/06/2026)</ref><ref>{{en}} ''[https://web.archive.org/web/20130104121332/http://www.remington.com/products/archived/centerfire/autoloading/model-81-woodsmaster.aspx Model 81 Woodsmaster Autoloading Centerfire Rifle]'' war lec'hienn gozh Remington (diellet, lennet d'an 18/06/2026)</ref>. War-dro {{formatnum:167000}} skouerenn eus an arm a voe produet en holl. == Istor == E deroù an XX{{vet}} kantved e voe gwerzhet ar c'harabinennoù [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|damaotomatek]] kentañ war ar marc'had sivil er Stadoù-Unanet, evel ar [[Winchester Model 1903|Model 1903]], gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. An embregerezh Remington a ginnigas ar Remington Autoloading Rifle e 1905. Ur wikefre dre argil berr ar c'hanol a oa ganti. Kambret e oa evit kartouchennoù [[.25 Remington]], [[.30 Remington]], [[.32 Remington]] pe [[.35 Remington]], bet ijinet a-ratozh gant Remington evit keveziñ ouzh an [[.30-30 Winchester]] poblek e bed ar chase<ref>{{en}} Dave CAMPBELL, ''[https://www.americanrifleman.org/content/the-remington-model-8-a-look-back/ The Remington Model 8: A Look Back]'', American Rifleman, 10/03/2020 (lennet d'an 18/06/2026)</ref>. == Implij == Ouzhpenn gant chaseourien e voe implijet an arm gant un nebeud servijoù polis hag izili eus an [[Federal Bureau of Investigation|FBI]] er Stadoù-Unanet. Ur c'hant bennak anezhe a voe prenet gant gouarnamant Bro_C'hall e deroù ar [[Brezel-bed Kentañ]] hag implijet war-vourzh an aervagoù hag ar c'hirri-nij brezel kentañ<ref>{{en}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/civilian-rifles/u-s-a-civilian-rifles/remington-model-8-2/ The Remington Model 8 / Model 81 / FN Browning model 1900 semi-automatic rifle (USA/Belgium)]'', Modern Firearms (lennet d'an 18/06/2026)</ref>. An [[Texas Ranger Division|Texas Ranger]] [[Frank Hamer]] a implijas ur Model 8 er c'halibr .35 evit lazhañ an dorfedourien [[Bonnie Parker ha Clyde Barrow]] e 1934<ref>{{en}}Rick CARTLEDGE, ''[https://sightm1911.com/lib/history/hamer_guns.htm The Guns of Frank Hamer]'', Slight 1911 (lennet d'an 18/06/2026)</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Karabinennoù]] [[Rummad:Armoù SUA]] [[Rummad:Armoù Belgia]] en9uz8071tmrhjmi8s7mq5sv8k7sl52 14 180497 2193433 2193372 2026-06-19T21:32:27Z Dakbzh 58931 2193433 wikitext text/x-wiki [[Rummad:C'hoarierien echedoù hervez o bro|Senegal]] [[Rummad:Tud Senegal]] 52ge7rjat4ig3sggwmy6rqkohlzjn5k 0 180498 2193482 2193378 2026-06-20T10:30:01Z Dakbzh 58931 + Olimpiadoù klokaet. 2193482 wikitext text/x-wiki '''Charles Sidney Eichab''' a zo bet ganet e 1979 e [[Namibia]].<br/>Ur c'hoarier [[echedoù]] namibian eo<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/19900333 FIDE]</ref>.<br/>Danvez Mestr (CM) eo abaoe 2008, Stummer FIDE abaoe 2010, Stummer Skol abaoe 2023, Tredeog FIDE abaoe 2017<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200051 E fichennFIDE]</ref>.<br/>1 945 edo e [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Even 2026, 1 963 e renk ''Fonnapl'' ha 1 981 e renk ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/15200051 E fichennFIDE]</ref>.<br/>2 200 eo bet e renk Elo ''Standard'' uhelañ<ref>{{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Eichab_Charles%20Sidney/68119 E c'hoari e Chess Base]</ref>. == Buhez == === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoariet en deus meur a wezh e skipailh [[Namibia]] . {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh |- |1998||erlec'hier 2||33||{{Rusia}}, [[Elista]]||2/8 (+ 1, = 2 , - 5)||25||38||-||103||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998/1998nam.html 33rd Chess Olympiad: Elista 1998 – Olimp Base]</ref>. |- |2002||3||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||6,5/12 (+ 5, = 3, - 4)||54,2||56||-||119||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002/2002nam.html 35th Chess Olympiad: Bled 2002 – Olimp Base]</ref>. |- |2004||1||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||3,5/9 (+ 3, = 1, - 5)||38,9||92||-||107||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2004/2004nam.html 36th Chess Olympiad: Calvia 2004 – Olimp Base]</ref>. |- |2006||1||37||{{Italia}}, [[Torino]]||5/12 (+ 3, = 4, - 5)||41,7||105||-||131||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006/2006nam.html 37th Chess Olympiad: Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |2008||3||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||4,5/10 (+ 4, = 1, - 5)||45||121||-||123||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008/2008nam.html 38th Chess Olympiad: Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |- |2010||1||39||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||3/10 (+ 2, = 2, - 6)||30||129||-||126||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2010/2010nam.html 39th Chess Olympiad: Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]</ref> |- |2012||1||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||6,5/10 (+ 4, = 5, - 1)||65||118||-||139||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012/2012nam.html 40th Chess Olympiad: Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |- |2014||2||41||{{Norvegia}}, [[Tromsø]]||5/10 (+ 4, = 2, - 4)||50||117||-||131||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2014/2014nam.html 41st Chess Olympiad: Tromsø 2014 – Olimp Base]</ref>. |- |2016||1||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||3,5/10 (+ 3, = 1, - 6)||35||128||-||122||-|| <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016/2016nam.html 42nd Chess Olympiad: Baku 2016 – Olimp Base]</ref>. |- |2018||4||43||{{Jorjia}}, [[Batoumi]]||4/9 (+ 3, = 2, - 4)||44,4||120||-||128||-|| <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2018/2018nam.html 43rd Chess Olympiad: Batumi 2018]</ref>. |- |2022||2||44||{{India}}, [[Chennai]]||3,5/8 (+ 3, = 1, - 4) ||43,8||38||115||-||105||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2022/2022nam.html 44rd Chess Olympiad: Chennai 2022]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=161467 E c'hoari e Chess Games]</ref> |- |2024||-||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||-||-||-||-||-||-||-| <ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=161467 E c'hoari e Chess Games]</ref>. |- |} == Daveoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/15200051 E fichenn FIDE] * {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Eichab_Charles%20Sidney/68119 E c'hoari e Chess Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Charles_Sidney_Eichab E c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Eichab, Charles Sidney}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1979]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù namibian]] b9i4ewem5pch6n74d93savdso98x5pm 14 180499 2193432 2193375 2026-06-19T21:32:02Z Dakbzh 58931 2193432 wikitext text/x-wiki [[Rummad:C'hoarierien echedoù hervez o bro|Namibia]] [[Rummad:Tud Namibia]] 8g12re6sxzg5lilnvugnbvqgru2hr2p 0 180503 2193410 2026-06-19T19:51:56Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} Ur '''cherif''' ([[saozneg]]: '''sheriff''') zo un den o labourat evit ur gouarnamant, gant kefridioù lies, hag a gaver e broioù liammet en un doare istorel gant [[Bro-Saoz]] lec'h ma oa bet krouet ar garg. Kavet e vez ur stumm damheñvel met gant un istor disheñvel en [[Island]] hag [[Inizi Faero]], ar [[sýslumaður]], hag a vez troet alies gant ar stumm saoznek ''sheriff''. [[Rummad:Cherifed]] [[Rummad:Titloù]]" 2193410 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''cherif''' ([[saozneg]]: '''sheriff''') zo un den o labourat evit ur gouarnamant, gant kefridioù lies, hag a gaver e broioù liammet en un doare istorel gant [[Bro-Saoz]] lec'h ma oa bet krouet ar garg. Kavet e vez ur stumm damheñvel met gant un istor disheñvel en [[Island]] hag [[Inizi Faero]], ar [[sýslumaður]], hag a vez troet alies gant ar stumm saoznek ''sheriff''. [[Rummad:Cherifed]] [[Rummad:Titloù]] gh3ba2uluofqnyh7uwqd97c7umgyry3 2193411 2193410 2026-06-19T19:52:06Z Dishual 612 Dishual en deus kaset ar bajenn [[Sheriff]] da [[Cherif]] 2193410 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''cherif''' ([[saozneg]]: '''sheriff''') zo un den o labourat evit ur gouarnamant, gant kefridioù lies, hag a gaver e broioù liammet en un doare istorel gant [[Bro-Saoz]] lec'h ma oa bet krouet ar garg. Kavet e vez ur stumm damheñvel met gant un istor disheñvel en [[Island]] hag [[Inizi Faero]], ar [[sýslumaður]], hag a vez troet alies gant ar stumm saoznek ''sheriff''. [[Rummad:Cherifed]] [[Rummad:Titloù]] gh3ba2uluofqnyh7uwqd97c7umgyry3 2193429 2193411 2026-06-19T21:13:03Z Dishual 612 2193429 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''cherif''' ([[saozneg]]: '''sheriff''') zo un den o labourat evit ur gouarnamant, gant kefridioù lies, hag a gaver e broioù liammet en un doare istorel gant [[Bro-Saoz]] lec'h ma oa bet krouet ar garg. Kavet e vez ur stumm damheñvel met gant un istor disheñvel en [[Island]] hag [[Inizi Faero]], ar [[sýslumaður]], hag a vez troet alies gant ar stumm saoznek ''sheriff''. ==Displegadenn== E [[saozneg Breizh-Veur]], karg politikel lezennel pe barnerezhel, ur cherif, a zo anvet ''shrievalty''<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/shrievalty|title=Definition of SHRIEVALTY}}</ref> e Bro-Saoz ha [[Bro-Gembre|Kembre]], hag ur [[sheriffdom]]<ref>{{cite web|url=http://www.scottishlaw.org.uk/scotlaw/sheriff.htm|title=Sheriff Courts and Sheriffdoms in Scotland - Scots Law|publisher=Kevin F Crombie|date=2009|access-date=19 April 2017}}</ref> e [[Bro-Skos]]. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Cherifed]] [[Rummad:Titloù]] a6xc8w4btg4o23u6jset5tob5vrjbaj 0 180504 2193412 2026-06-19T19:52:06Z Dishual 612 Dishual en deus kaset ar bajenn [[Sheriff]] da [[Cherif]] 2193412 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Cherif]] 616zs6rak7tuxqu6orxuokhq8xjap3r 1 180505 2193417 2026-06-19T20:15:06Z Bistrakollboued 92255 Pajenn krouet gant : "Iskis lakaat [[Alban Verulamium]] e-touez sent Bro-Saoz, pa ne oa ket Saoz.~~~~" 2193417 wikitext text/x-wiki Iskis lakaat [[Alban Verulamium]] e-touez sent Bro-Saoz, pa ne oa ket Saoz.[[Implijer:Bistrakollboued|Bistrakollboued]] ([[Kaozeadenn Implijer:Bistrakollboued|kaozeal]]) 19 Mezheven 2026 da 20:15 (UTC) tdge54rzsvc7hwzqycau4geaj4wejc3 0 180506 2193421 2026-06-19T20:26:47Z Bistrakollboued 92255 Pajenn krouet gant : "'''Hentoù roman Breizh-Veur''' a voe krouet gant arme Roma e [[Britannia]], anezhi unan eus proviñsoù an impalaeriezh roman en [[Enez Vreizh]], e-pad pevar c'hantved, adalek ar bloaz [[43]] betek [[410]]." 2193421 wikitext text/x-wiki '''Hentoù roman Breizh-Veur''' a voe krouet gant arme Roma e [[Britannia]], anezhi unan eus proviñsoù an impalaeriezh roman en [[Enez Vreizh]], e-pad pevar c'hantved, adalek ar bloaz [[43]] betek [[410]]. 1gi0a6xdcpt7gbtovdfb87zl2w3v7q1 2193422 2193421 2026-06-19T20:37:32Z Bistrakollboued 92255 2193422 wikitext text/x-wiki '''Hentoù roman Breizh-Veur''' a voe krouet gant arme Roma e [[Britannia]], anezhi unan eus proviñsoù an impalaeriezh roman en [[Enez Vreizh]], e-pad pevar c'hantved, adalek ar bloaz [[43]] betek [[410]]. [[en:Roman roads in Britannia]] 81u9bg1lpwdxoxcypcvb86mdwepnfu7 2193423 2193422 2026-06-19T20:40:33Z Bistrakollboued 92255 2193423 wikitext text/x-wiki [[File:Roman.Britain.roads.jpg|thumb | ]] '''Hentoù roman Breizh-Veur''' a voe krouet gant arme Roma e [[Britannia]], anezhi unan eus proviñsoù an [[impalaeriezh roman]] en [[Enez Vreizh]], e-pad pevar c'hantved, adalek ar bloaz [[43]] betek [[410]]. [[rummad:Hentoù roman]] [[en:Roman roads in Britannia]] 0fbmus8zo17jws7mra8r9x3giuzmqhb 2193424 2193423 2026-06-19T20:41:34Z Bistrakollboued 92255 2193424 wikitext text/x-wiki [[File:Roman.Britain.roads.jpg|thumb | ]] '''Hentoù roman Breizh-Veur''' a voe krouet gant arme Roma e [[Britannia]], anezhi unan eus proviñsoù an [[impalaeriezh roman]] en [[Enez Vreizh]], e-pad pevar c'hantved, adalek ar bloaz [[43]] betek [[410]]. [[rummad:Hentoù roman e Breizh-Veur]] [[en:Roman roads in Britannia]] dudgyw7wrqog9qpabo21tfkfu0eitdl 2193428 2193424 2026-06-19T21:10:35Z Kestenn 14086 2193428 wikitext text/x-wiki {{Daveenn ebet}} [[File:Roman.Britain.roads.jpg|thumb]] '''Hentoù roman Breizh-Veur''' a voe krouet gant arme Roma e [[Britannia]], anezhi unan eus proviñsoù an [[impalaeriezh roman]] en [[Enez Vreizh]], e-pad pevar c'hantved, adalek ar bloaz [[43]] betek [[410]]. [[rummad:Hentoù roman e Breizh-Veur]] [[en:Roman roads in Britannia]] mxjgmm6b7v31ke2cjsk46d5j54hvgio 2193473 2193428 2026-06-20T08:01:02Z Bistrakollboued 92255 2193473 wikitext text/x-wiki {{Daveenn ebet}} [[File:Roman.Britain.roads.jpg|thumb]] '''Hentoù roman Breizh-Veur''' a voe krouet gant arme Roma e [[Britannia]], anezhi unan eus proviñsoù an [[impalaeriezh roman]] en [[Enez Vreizh]], e-pad pevar c'hantved, adalek ar bloaz [[43]] betek [[410]]. ==Istor== [[File:Roman.Britain.military.68.jpg|thumb|350px|Roman Britain military infrastructure in 68 AD]] [[File:Dover Castle, the Roman Lighthouse.jpg|thumb| Tour-tan roman eus an IIde kantved, e [[kastell Dover]]. E [[Dubris]] e kroge ar [[Watling Street]], da vont da London ha da [[Wroxeter]].]] An hentoù kentañ aozet e deroù an aloubadeg roman (etre 43 ha [[68]]) a gase da Londrez adal perzhier an dilestradeg ( [[Chichester]] ha [[Richborough]]), ha da gêrioù al lejionoù, [[Colchester]], [[Lincoln, England|Lincoln]] (''[[Lindum]]''), [[Wroxeter]] (''[[Viroconium]]''), [[Gloucester]] hag [[Exeter]]. Ar [[Fosse Way]], eus Exeter da Lincoln a voe savet ivez en amzer-se da genliammañ an holl gêrioù-se, ha gantañ e voe merket harzoù kentañ ar broviñs roman province. During the [[Flavian dynasty|Flavian]] period (AD&nbsp;69–96), the roads to Lincoln, Wroxeter and Gloucester were extended (by CE 80) to the legionary bases at ''[[Eboracum]]'' ([[York]]), ''[[Deva Victrix]]'' ([[Chester]]) and ''[[Isca Augusta]]'' ([[Caerleon]]). By 96, further extensions were completed from York to [[Corbridge]], and from Chester to ''[[Luguvalium]]'' ([[Carlisle]]) and ''[[Segontium]]'' ([[Caernarfon]]) as Roman rule was extended over ''[[Cambria]]'' ([[Wales]]) and northern England (''[[Brigantes|Brigantia]]''). [[Stanegate]], the military road from Carlisle to Corbridge, was built under the Emperor [[Trajan]] (ruled 98–117) along the line of the future [[Hadrian's Wall]], which was constructed by his successor [[Hadrian]] in 122–132. Scotland (''[[Caledonia]]''), including England north of Hadrian's Wall, remained mostly outside the boundaries of ''Britannia'' province, as the Romans never succeeded in subjugating the entire island, despite a serious effort to do so by governor [[Gnaeus Julius Agricola]] in 82–84. The Romans maintained a system of forts in the lowland region {{circa|80}}–220 to control the indigenous population beyond Hadrian's Wall and annexed the [[Scottish Lowlands|Lowlands]] briefly with the construction of the [[Antonine Wall]] in 164. This barrier, across the 'neck' of Scotland, from the [[Firth of Clyde]] to the [[Firth of Forth]], was held for twenty years. [[File:Rome Via Appia Antica 13-01-2011 13-21-18.JPG|thumb|Ar [[Via Appia]], e-kichen Roma, eo ar c'hoshañ hent roman en Italia, aozet e [[-312|312 kent JK]] . [[rummad:Hentoù roman e Breizh-Veur]] [[en:Roman roads in Britannia]] 3f8ljqq5vg8iiqixfdu0y8ot1mezisa 2193474 2193473 2026-06-20T08:01:48Z Bistrakollboued 92255 /* Istor */ 2193474 wikitext text/x-wiki {{Daveenn ebet}} [[File:Roman.Britain.roads.jpg|thumb]] '''Hentoù roman Breizh-Veur''' a voe krouet gant arme Roma e [[Britannia]], anezhi unan eus proviñsoù an [[impalaeriezh roman]] en [[Enez Vreizh]], e-pad pevar c'hantved, adalek ar bloaz [[43]] betek [[410]]. ==Istor== [[File:Roman.Britain.military.68.jpg|thumb|350px|Roman Britain military infrastructure in 68 AD]] [[File:Dover Castle, the Roman Lighthouse.jpg|thumb| Tour-tan roman eus an IIde kantved, e [[kastell Dover]]. E [[Dubris]] e kroge ar [[Watling Street]], da vont da London ha da [[Wroxeter]].]] An hentoù kentañ aozet e deroù an aloubadeg roman (etre 43 ha [[68]]) a gase da Londrez adal perzhier an dilestradeg ( [[Chichester]] ha [[Richborough]]), ha da gêrioù al lejionoù, [[Colchester]], [[Lincoln, England|Lincoln]] (''[[Lindum]]''), [[Wroxeter]] (''[[Viroconium]]''), [[Gloucester]] hag [[Exeter]]. Ar [[Fosse Way]], eus Exeter da Lincoln a voe savet ivez en amzer-se da genliammañ an holl gêrioù-se, ha gantañ e voe merket harzoù kentañ ar broviñs roman province. [[File:Rome Via Appia Antica 13-01-2011 13-21-18.JPG|thumb|Ar [[Via Appia]], e-kichen Roma, eo ar c'hoshañ hent roman en Italia, aozet e [[-312|312 kent JK]] . [[rummad:Hentoù roman e Breizh-Veur]] [[en:Roman roads in Britannia]] qna7w6gp7ip6dn3uweqhuzsyzw61cco 14 180507 2193425 2026-06-19T20:42:08Z Bistrakollboued 92255 Pajenn krouet gant : "[[Rummad:Hentoù]]" 2193425 wikitext text/x-wiki [[Rummad:Hentoù]] 1me9phyup7v3zms3zf7arfj0aaz7ttu 0 180508 2193476 2026-06-20T09:02:17Z Ar Mañsoner 8889 Pajenn krouet gant : "'''Paul Seixas''' zo ur marc'hhouarner gall bet ganet e [[Lyon]] d'ar 24 a viz Gwengolo 2006. Gant [[Decathlon CMA CGM]] emañ o redek abaoe 2025, goude bezañ bet stummet en e skipailh evit ar baotred dindan 19 vloaz. Ken donezonet e oa Paul Seixas m'eo deuet da vezañ kourser a vicher da 18 vloaz. Daoust ma oa yaouank-flamm en doa graet taolioù kaer war hentoù redadegoù meur e 2025 : ar vedalenn arem a oa aet gantañ e Kampionad Europa war varc'h-houarn|kampion..." 2193476 wikitext text/x-wiki '''Paul Seixas''' zo ur marc'hhouarner gall bet ganet e [[Lyon]] d'ar 24 a viz Gwengolo 2006. Gant [[Decathlon CMA CGM]] emañ o redek abaoe 2025, goude bezañ bet stummet en e skipailh evit ar baotred dindan 19 vloaz. Ken donezonet e oa Paul Seixas m'eo deuet da vezañ kourser a vicher da 18 vloaz. Daoust ma oa yaouank-flamm en doa graet taolioù kaer war hentoù redadegoù meur e 2025 : ar vedalenn arem a oa aet gantañ e [[Kampionad Europa war varc'h-houarn|kampionad Europa]], da 7{{Vet}} en doa echuet [[Tro Lombardia]] hag 8vet e oa e renkadur hollek e dibenn [[Kriteriom an Dauphiné Libéré]]. E miz Ebrel 2026 en doa gounezet div redadeg vras lerc'h-ouzh-lerc'h, [[Tro Euskadi]] hag ar [[Flèche Wallonne]]. Ur pezh tra eo, rak abaoe 19 vloaz ne oa ket bet gounezet ur redadeg a dennadoù eus al live uhelañ gant ur marc'hhouarner gall. ejb95i47vnjfmtksf0vjk7h5o8jq1sn 2193477 2193476 2026-06-20T09:04:21Z Ar Mañsoner 8889 2193477 wikitext text/x-wiki '''Paul Seixas''' zo ur marc'hhouarner gall bet ganet e [[Lyon]] d'ar 24 a viz Gwengolo 2006. Gant [[Decathlon CMA CGM]] emañ o redek abaoe 2025, goude bezañ bet stummet en e skipailh evit ar baotred dindan 19 vloaz. Ken donezonet e oa Paul Seixas m'eo deuet da vezañ kourser a vicher da 18 vloaz. Daoust ma oa yaouank-flamm en doa graet taolioù kaer war hentoù redadegoù meur e 2025 : ar vedalenn arem a oa aet gantañ e [[Kampionad Europa war varc'h-houarn|kampionad Europa]], da 7{{Vet}} en doa echuet [[Tro Lombardia]] hag 8vet e oa e renkadur hollek e dibenn [[Kriteriom an Dauphiné Libéré]]. E miz Ebrel 2026 en doa gounezet div redadeg vras lerc'h-ouzh-lerc'h, [[Tro Euskadi]] hag ar [[Flèche Wallonne]]. Ur pezh tra eo, rak abaoe 19 vloaz ne oa ket bet gounezet ur redadeg a dennadoù eus al live uhelañ gant ur marc'hhouarner gall. {{DEFAULTSORT:Seixas, Paul}} [[Rummad:Marc'hhouarnerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 2006]] c0sjjb2uyrnbzjoi100b4bh5dkgmlio 2193478 2193477 2026-06-20T09:05:00Z Ar Mañsoner 8889 2193478 wikitext text/x-wiki '''Paul Seixas''' zo ur marc'hhouarner gall bet ganet e [[Lyon]] d'ar 24 a viz Gwengolo 2006. Gant [[Decathlon CMA CGM]] emañ o redek abaoe 2025, goude bezañ bet stummet en e skipailh evit ar baotred dindan 19 vloaz. Ken donezonet e oa Paul Seixas m'eo deuet da vezañ kourser a vicher da 18 vloaz. Daoust ma oa yaouank-flamm en doa graet taolioù kaer war hentoù redadegoù meur e 2025 : ar vedalenn arem a oa aet gantañ e [[Kampionad Europa war varc'h-houarn|kampionad Europa]], da 7{{Vet}} en doa echuet [[Tro Lombardia]] hag 8vet e oa er renkadur hollek e dibenn [[Kriteriom an Dauphiné Libéré]]. E miz Ebrel 2026 en doa gounezet div redadeg vras lerc'h-ouzh-lerc'h, [[Tro Euskadi]] hag ar [[Flèche Wallonne]]. Ur pezh tra eo, rak abaoe 19 vloaz ne oa ket bet gounezet ur redadeg a dennadoù eus al live uhelañ gant ur marc'hhouarner gall. {{DEFAULTSORT:Seixas, Paul}} [[Rummad:Marc'hhouarnerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 2006]] 9jy4ubugc4s0l6vkqo06lzdoc3k9688 2193479 2193478 2026-06-20T09:06:09Z Ar Mañsoner 8889 2193479 wikitext text/x-wiki '''Paul Seixas''' zo ur marc'hhouarner gall bet ganet e [[Lyon]] d'ar 24 a viz Gwengolo 2006. Gant [[Decathlon CMA CGM]] emañ o redek abaoe 2025, goude bezañ bet stummet en e skipailh evit ar baotred dindan 19 vloaz. Ken donezonet e oa Paul Seixas m'eo deuet da vezañ kourser a vicher da 18 vloaz. Daoust ma oa yaouank-flamm en doa graet taolioù kaer war hentoù redadegoù meur e 2025 : ar vedalenn arem a oa aet gantañ e [[Kampionad Europa war varc'h-houarn|kampionad Europa]], da 7{{Vet}} en doa echuet [[Tro Lombardia]] hag 8vet e oa er renkadur hollek e dibenn [[Kriteriom an Dauphiné Libéré]]. E miz Ebrel 2026 en doa gounezet div redadeg vras lerc'h-ouzh-lerc'h, [[Tro Euskadi]] hag ar [[Flèche Wallonne]]. Ur pezh tra eo, rak abaoe 19 vloaz ne oa deuet a-benn marc'hhouarner gall ebet da c'hounit ur redadeg a dennadoù eus al live uhelañ. {{DEFAULTSORT:Seixas, Paul}} [[Rummad:Marc'hhouarnerien Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 2006]] 5hp7mn9b8ut6g62iw4yctcjcc0mh3wh