Ivonet Omnes

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ivonet Omnes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7622</id>
    <revision>
      <id>2197957</id>
      <parentid>2186355</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T15:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>Dizoloet gant André Antoine Thomas, studiet gant Joseph Loth ; dave</comment>
      <origin>2197957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="1ew3t43e2okv4yaik7su8j72t5kvr33" xml:space="preserve">'''Ivonet Omnes''' a oa ur c'hloareg breizhat eus ar {{XIVvet kantved}}.

Anavezet eo e anv dre ma voe skrivet gantañ war [[dornskrid]] [[latin]] ''Speculum Historiale'' [[Vincent de Beauvais]] ([[1184]]/[[1194]]-[[1264]]), bloaziet etre [[1330]] ha [[1350]]. E marz an dornskrid latin-mañ e oa oc'h eilañ e skrivas un nebeud gwerzennoù [[krennvrezhonek]]. Diskoachet e voent d'an [[20 a viz Genver]] [[1913]] gant André Antoine Thomas, ha studiet gant [[Joseph Loth]]&lt;ref&gt;Joseph Vendryes, « Phrases bretonnes de la fin du XIVe siècle », Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 97.4,‎ 1953, p. 382.&lt;/ref&gt;. Embannet eo bet damc'houde er [[Revue Celtique]]. Sellet e vez outañ evel ar c'hoshañ skrivagner brezhonek anavezet.

Ne ouzer tra diwar-benn Ivonet Omnes, a c'hellfe bezañ ur [[kloer|c'hloareg]] laosk e spered e-keñver erbedennoù an Iliz.&lt;br&gt;
Darn eus ar [[Barzhoniezh|varzhoneg]] zo bet ijinet gantañ war a seblant, met gwelout a reer ivez pemp gwerzenn a zo bet anavezet evel roudoù ur son ([[lai]] e [[galleg]] kozh) a c'hellfe bezañ bloaziet war-dro an {{XIvet kantved}} hervez [[Léon Fleuriot]].

Soñjal a rae L. Fleuriot eo tost [[gwerzaouiñ]] Ivonet Omnes ouzh ''[[:cy:cynghanedd lusg|cynghanedd lusg]]'' [[Kembre]], a veze priziet gant ar varzhed [[kembraek]] e mare ar [[krenngembraeg|c'hrenngembraeg]].

Goude reizhadurioù Léon Fleuriot e c'heller treuskrivañ elfennoù koshañ ar varzhoneg evel-henn :
{|
|- valign=&quot;top&quot;
|
&lt;blockquote style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;
:an guen hegu&lt;u&gt;en&lt;/u&gt; am laou&lt;u&gt;en&lt;/u&gt;as
:an hegar&lt;u&gt;at&lt;/u&gt; an lac&lt;u&gt;at&lt;/u&gt; glas...
:mar ham guo&lt;u&gt;rant&lt;/u&gt; va ka&lt;u&gt;rant&lt;/u&gt;it
:da vout in n&lt;u&gt;os&lt;/u&gt; oh he k&lt;u&gt;os&lt;/u&gt;tit
:uam guar&lt;u&gt;et&lt;/u&gt; nep pr&lt;u&gt;et&lt;/u&gt;...
&lt;/blockquote&gt;
|
&lt;blockquote&gt;
:''Ar wenn hewen am laouenas'' 
:''An hegarad he lagad glas...''
:''Mar am gwarant va c'harantez''
:''Da vout en noz ouzh he c'hostez''
:''Gwamm garet, nep pred...'' 
&lt;/blockquote&gt;
|
&lt;blockquote&gt;
:An hini wenn minc'hoarzhus am laouenaas
:An hini hegarat he lagad glas...
:Mar am gwarant va c'harantez
:Da vout en noz ouzh he c'hostez
:Maouez karet, nep pred...
&lt;/blockquote&gt;
|-
|}
Hervez boazioù ar [[Krennamzer|Grennamzer]] e veze kanet ar varzhoneg-se ha tost eo he gwerzaouiñ da hini [[Pemzek Levenez Maria|Pemzec leuenez Maria]].&lt;br&gt;
Setu patrom ar gwerzaouiñ e barzhoneg Ivonet Omnes : ur silabenn e-kreiz ar werzenn a glot gant an eil diwezhañ evel-henn : - - - &lt;u&gt;a&lt;/u&gt; - - &lt;u&gt;a&lt;/u&gt; b.
&lt;!--*silabennoù-dibenn a vez adimplijet evel klotennoù diabarzh.--N'eo ket gwir e barzhoneg Ivonet Omnes--&gt;

==Daveoù==
*[[Léon Fleuriot]], ''Langue et société dans la Bretagne ancienne'', en ''Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne'', levrenn 1, pp. 18-20, Centre de Recherche Bretonne et Celtique (CRBC), 1987 &lt;small&gt;(ASIN : B000WUGHTQ)&lt;/small&gt;
*[[Lukian Raoul]], ''Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien'', p.332, Al Liamm, 1992 {{ISBN|978-2-7368-0034-5}}

{{DEFAULTSORT:Omnes, Ivonet}}
[[Rummad:Krennvrezhoneg]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Istor ar brezhoneg]]
[[Rummad:Barzhed Breizh]]</text>
      <sha1>1ew3t43e2okv4yaik7su8j72t5kvr33</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197958</id>
      <parentid>2197957</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T15:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>stumm</comment>
      <origin>2197958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3169" sha1="6op2xav6b6f5z89zifbp8c5dvhhlpiu" xml:space="preserve">'''Ivonet Omnes''' a oa ur c'hloareg breizhat eus ar {{XIVvet kantved}}.

Anavezet eo e anv dre ma voe skrivet gantañ war [[dornskrid]] [[latin]] ''Speculum Historiale'' [[Vincent de Beauvais]] ([[1184]]/[[1194]]-[[1264]]), bloaziet etre [[1330]] ha [[1350]]. E marz an dornskrid latin-mañ e oa oc'h eilañ e skrivas un nebeud gwerzennoù [[krennvrezhonek]]. Diskoachet e voent d'an [[20 a viz Genver]] [[1913]] gant André Antoine Thomas&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Joseph Vendryes, « Phrases bretonnes de la fin du XIVe siècle », Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 97.4,‎ 1953, p. 382.&lt;/ref&gt;. Studiet hag embannet eo bet gant [[Joseph Loth]]  damc'houde er [[Revue Celtique]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sellet e vez outañ evel ar c'hoshañ skrivagner brezhonek anavezet.

Ne ouzer tra diwar-benn Ivonet Omnes, a c'hellfe bezañ ur [[kloer|c'hloareg]] laosk e spered e-keñver erbedennoù an Iliz.&lt;br&gt;
Darn eus ar [[Barzhoniezh|varzhoneg]] zo bet ijinet gantañ war a seblant, met gwelout a reer ivez pemp gwerzenn a zo bet anavezet evel roudoù ur son ([[lai]] e [[galleg]] kozh) a c'hellfe bezañ bloaziet war-dro an {{XIvet kantved}} hervez [[Léon Fleuriot]].

Soñjal a rae L. Fleuriot eo tost [[gwerzaouiñ]] Ivonet Omnes ouzh ''[[:cy:cynghanedd lusg|cynghanedd lusg]]'' [[Kembre]], a veze priziet gant ar varzhed [[kembraek]] e mare ar [[krenngembraeg|c'hrenngembraeg]].

Goude reizhadurioù Léon Fleuriot e c'heller treuskrivañ elfennoù koshañ ar varzhoneg evel-henn :
{|
|- valign=&quot;top&quot;
|
&lt;blockquote style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;
:an guen hegu&lt;u&gt;en&lt;/u&gt; am laou&lt;u&gt;en&lt;/u&gt;as
:an hegar&lt;u&gt;at&lt;/u&gt; an lac&lt;u&gt;at&lt;/u&gt; glas...
:mar ham guo&lt;u&gt;rant&lt;/u&gt; va ka&lt;u&gt;rant&lt;/u&gt;it
:da vout in n&lt;u&gt;os&lt;/u&gt; oh he k&lt;u&gt;os&lt;/u&gt;tit
:uam guar&lt;u&gt;et&lt;/u&gt; nep pr&lt;u&gt;et&lt;/u&gt;...
&lt;/blockquote&gt;
|
&lt;blockquote&gt;
:''Ar wenn hewen am laouenas'' 
:''An hegarad he lagad glas...''
:''Mar am gwarant va c'harantez''
:''Da vout en noz ouzh he c'hostez''
:''Gwamm garet, nep pred...'' 
&lt;/blockquote&gt;
|
&lt;blockquote&gt;
:An hini wenn minc'hoarzhus am laouenaas
:An hini hegarat he lagad glas...
:Mar am gwarant va c'harantez
:Da vout en noz ouzh he c'hostez
:Maouez karet, nep pred...
&lt;/blockquote&gt;
|-
|}
Hervez boazioù ar [[Krennamzer|Grennamzer]] e veze kanet ar varzhoneg-se ha tost eo he gwerzaouiñ da hini [[Pemzek Levenez Maria|Pemzec leuenez Maria]].&lt;br&gt;
Setu patrom ar gwerzaouiñ e barzhoneg Ivonet Omnes : ur silabenn e-kreiz ar werzenn a glot gant an eil diwezhañ evel-henn : - - - &lt;u&gt;a&lt;/u&gt; - - &lt;u&gt;a&lt;/u&gt; b.
&lt;!--*silabennoù-dibenn a vez adimplijet evel klotennoù diabarzh.--N'eo ket gwir e barzhoneg Ivonet Omnes--&gt;

==Daveoù==
*[[Léon Fleuriot]], ''Langue et société dans la Bretagne ancienne'', en ''Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne'', levrenn 1, pp. 18-20, Centre de Recherche Bretonne et Celtique (CRBC), 1987 &lt;small&gt;(ASIN : B000WUGHTQ)&lt;/small&gt;
*[[Lukian Raoul]], ''Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien'', p.332, Al Liamm, 1992 {{ISBN|978-2-7368-0034-5}}

{{DEFAULTSORT:Omnes, Ivonet}}
[[Rummad:Krennvrezhoneg]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Istor ar brezhoneg]]
[[Rummad:Barzhed Breizh]]</text>
      <sha1>6op2xav6b6f5z89zifbp8c5dvhhlpiu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197975</id>
      <parentid>2197958</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3175" sha1="3b328jrhqwph5hcdzuixuaf2smqqv0j" xml:space="preserve">'''Ivonet Omnes''' a oa ur c'hloareg breizhat eus ar {{XIVvet kantved}}.

Anavezet eo e anv dre ma voe skrivet gantañ war [[dornskrid]] [[latin]] ''Speculum Historiale'' [[Vincent de Beauvais]] ([[1184]]/[[1194]]-[[1264]]), bloaziet etre [[1330]] ha [[1350]]. E marz an dornskrid latin-mañ e oa oc'h eilañ e skrivas un nebeud gwerzennoù [[krennvrezhonek]]. Diskoachet e voent d'an [[20 a viz Genver]] [[1913]] gant André Antoine Thomas&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Joseph Vendryes, « Phrases bretonnes de la fin du XIVe siècle », Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 97.4,‎ 1953, p. 382.&lt;/ref&gt;. Studiet hag embannet eo bet gant [[Joseph Loth]]  damc'houde er [[Revue Celtique]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sellet e vez outañ evel ar c'hoshañ skrivagner brezhonek anavezet.

Ne ouzer tra diwar-benn Ivonet Omnes, a c'hellfe bezañ ur [[kloer|c'hloareg]] laosk e spered e-keñver erbedennoù an Iliz.&lt;br&gt;
Darn eus ar [[Barzhoniezh|varzhoneg]] zo bet ijinet gantañ war a seblant, met gwelout a reer ivez pemp gwerzenn a zo bet anavezet evel roudoù ur son ([[lai]] e [[galleg]] kozh) a c'hellfe bezañ bloaziet war-dro an {{XIvet kantved}} hervez [[Léon Fleuriot]].

Soñjal a rae L. Fleuriot eo tost [[gwerzaouiñ]] Ivonet Omnes ouzh ''[[:cy:cynghanedd lusg|cynghanedd lusg]]'' [[Kembre]], a veze priziet gant ar varzhed [[kembraek]] e mare ar [[krenngembraeg|c'hrenngembraeg]].

Goude reizhadurioù Léon Fleuriot e c'heller treuskrivañ elfennoù koshañ ar varzhoneg evel-henn :
{| width=&quot;100%&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
&lt;poem style=&quot;font-family:Georgia;&quot;&gt;
:an guen hegu&lt;u&gt;en&lt;/u&gt; am laou&lt;u&gt;en&lt;/u&gt;as
:an hegar&lt;u&gt;at&lt;/u&gt; an lac&lt;u&gt;at&lt;/u&gt; glas...
:mar ham guo&lt;u&gt;rant&lt;/u&gt; va ka&lt;u&gt;rant&lt;/u&gt;it
:da vout in n&lt;u&gt;os&lt;/u&gt; oh he k&lt;u&gt;os&lt;/u&gt;tit
:uam guar&lt;u&gt;et&lt;/u&gt; nep pr&lt;u&gt;et&lt;/u&gt;...
&lt;/poem&gt;
|
&lt;poem&gt;
:''Ar wenn hewen am laouenas'' 
:''An hegarad he lagad glas...''
:''Mar am gwarant va c'harantez''
:''Da vout en noz ouzh he c'hostez''
:''Gwamm garet, nep pred...'' 
&lt;/poem&gt;
|
&lt;poem&gt;
:An hini wenn minc'hoarzhus am laouenaas
:An hini hegarat he lagad glas...
:Mar am gwarant va c'harantez
:Da vout en noz ouzh he c'hostez
:Maouez karet, nep pred...
&lt;/poem&gt;
|-
|}
Hervez boazioù ar [[Krennamzer|Grennamzer]] e veze kanet ar varzhoneg-se ha tost eo he gwerzaouiñ da hini [[Pemzek Levenez Maria|Pemzec leuenez Maria]].&lt;br&gt;
Setu patrom ar gwerzaouiñ e barzhoneg Ivonet Omnes : ur silabenn e-kreiz ar werzenn a glot gant an eil diwezhañ evel-henn : - - - &lt;u&gt;a&lt;/u&gt; - - &lt;u&gt;a&lt;/u&gt; b.
&lt;!--*silabennoù-dibenn a vez adimplijet evel klotennoù diabarzh.--N'eo ket gwir e barzhoneg Ivonet Omnes--&gt;

==Daveoù==
*[[Léon Fleuriot]], ''Langue et société dans la Bretagne ancienne'', en ''Histoire littéraire et culturelle de la Bretagne'', levrenn 1, pp. 18-20, Centre de Recherche Bretonne et Celtique (CRBC), 1987 &lt;small&gt;(ASIN : B000WUGHTQ)&lt;/small&gt;
*[[Lukian Raoul]], ''Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien'', p.332, Al Liamm, 1992 {{ISBN|978-2-7368-0034-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Omnes, Ivonet}}
[[Rummad:Krennvrezhoneg]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Istor ar brezhoneg]]
[[Rummad:Barzhed Breizh]]</text>
      <sha1>3b328jrhqwph5hcdzuixuaf2smqqv0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kernev-Veur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7917</id>
    <revision>
      <id>2197980</id>
      <parentid>2197592</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63087" sha1="5us8jvlaghfamj6lcoa8twjvdsq3uhy" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|Kernow|000|talbenn map|fff}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; | 
{| width=&quot;100%&quot;
|-
| width=&quot;50%&quot;| [[Restr:Flag of Cornwall.svg|115px|center]]
| width=&quot;50%&quot;| [[Restr:Arms of the Duchy of Cornwall (Variant 1).svg|60px|center]]
|-
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Banniel]]
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Ardamezouriezh|Skoed]]
|}
----
|-
|'''[[Sturienn]]''' || ''Onan hag oll''&lt;br&gt;&quot;Unan hag holl&quot;
|-
| '''Gouel broadel''' || Sant Piran : 5 Meurzh
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;hr&gt;'''[[Kan broadel]]'''
[[Restr:LL-Q25289_(cor)-Gwikor_Frank-Bro_Goth_Agan_Tasow.wav]]

''[[Bro Goth Agan Tasow]]''
|- bgcolor=&quot;#000&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; color:#fff;&quot; | Melestradur
|-
| '''[[Riez]]''' || {{Rouantelezh-Unanet}}
|-
| Bro ofisiel || {{Bro-Saoz}}
|-
| '''[[Rannvroioù Bro-Saoz|Rannvro]]''' || [[Mervent Bro-Saoz|South-West]]
|-
| '''[[Kêr-benn]]''' || [[Truru]] ''([[Karrek]])''
|-
| '''Yezh vroadel''' || [[Kerneveureg]]
|- bgcolor=&quot;#000&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;color:#fff;&quot; | Douaroniezh
|- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#fff&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:UK Cornwall.svg|150px|center]]{{Legend|#f00|Kernow}}&lt;hr&gt;
|-
| '''[[Gorread]]''' || 3 562 km²
|-
| '''[[Poblañs]]''' || 575 413 ([[2022]])
|-
| '''Stankter''' || 161,5 den/km²
|-
| colspan=&quot;2&quot; | 
----
|-
| '''[[Internet]]''' || [http://www.cornwall.gov.uk/ www.cornwall.gov.uk]
|}
'''Kernev-Veur''' (''Kernow'' e [[kerneveureg]], ''Cornwall'' e [[saozneg]]) zo ur vro geltiek hag ur gontelezh e beg mervent [[Breizh-Veur]], en hanternoz da [[Mor Breizh|Vor Breizh]], dirak aodoù [[Bro-Leon]], er c'hornog d'ar stêr [[Tamer]], dezhi ur gorread a 3&amp;nbsp;564 km². 568 210 a annezidi a oa o chom enni e [[2019]], ha [[Truru]] eo he c'hêr-benn. Bet ur rouantelezh hag un dugelezh, pouezus eo bet ar mengleuzioù [[staen]], al labour-douar, ar pesketaerezh hag an touristelezh en he ekonomiezh. [[Saozneg]] a vez komzet gant ar Gerneveuriz, ha [[kerneveureg]] gant lod, ur yezh keltiek tost ouzh ar brezhoneg.

==Lec'hanvadur==
Dont a ra anv ar vro eus [[Meuriadoù ha keodedoù roman Preden|meuriad]] ar ''[[Cornovii (Kernev-Veur)|gCornovii]]'', ar [[Brezhoned|Vrezhoned]] a oa o chom eno da vare an aloubadeg roman. 
[[Jafrez Menoe]], oberour ''[[Historia Regum Britanniae]]'' er grennamzer, a grede e vije deuet anv ar vro eus ''Corineus'', anv ur brezelour deuet gant [[Brutus]] da [[Enez Vreizh]].

== Istor ==
=== Ragistor ===
Dont a reas tud da chom da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]] goude [[diwezhañ oadvezh ar skorn]]. An tolead anavet evel Kerne-Veur hiziv a oa poblet da gentañ er [[Paleolitik]] hag er [[Mezolitik]]. Kenderc'hel a reas tud da vevañ eno en [[Neolitik]] hag en [[Oadvezh an arem]].

Hervez [[John T. Koch]] ha re all, Kerne-Veur e diwezh Oadvezh an arem a oa ul lodenn eus ur sevenadur eus ar mor gant darempredoù kenwerzh stank, badezet [[Oadvezh an arem atlantel]] gant ar skolveuridi, hag a oa skignet e toleadoù Iwerzhon, Bro-Saoz, Kembre, Frañs, Bro-Spagn, ha Portugal&lt;ref&gt;{{Cite book |editor= Barry Cunliffe |editor2= John T. Koch |title= Celtic from the West: Alternative Perspectives from Archaeology, Genetics, Language and Literature|year= 2010|publisher= Oxbow Books and Celtic Studies Publications|isbn= 978-1-84217-410-4|page= 384|url= http://www.oxbowbooks.com/bookinfo.cfm/ID/88298//Location/DBBC|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20100612212219/http://www.oxbowbooks.com/bookinfo.cfm/ID/88298/Location/DBBC|archive-date= 12 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Cunliffe|first= Barry|title= A Race Apart: Insularity and Connectivity|journal= Proceedings of the Prehistoric Society|volume= 75|year= 2009|pages= 55–64|publisher= The Prehistoric Society|doi= 10.1017/S0079497X00000293|s2cid= 192963510}}&lt;/ref&gt;. 

E-doug [[Oadvezh an arem]] e oa poblet Kerne-Veur, e-giz peurrest [[Preden]] (Bro-Saoz, Bro-Skos, Kembre, hag Enez-Vanav), gant ur bobl [[Kelted|gelt]] anavezet evel ar [[brezhoned|vrezhoned]] gant darempredoù sevenadurel anat gant [[Arvorig]]. Emdreiñ a reas ar [[predeneg]] komzet d'ar mare-se e yezhoù disheñvel, en o zouez ar [[kerneveureg|c'herneveureg]], ar [[kembraeg|c'hembraeg]], ar [[brezhoneg]], ar [[cumbric|c'humbric]] hag ar [[Pikteg]]&lt;ref&gt;Payton (2004), p. 40.&lt;/ref&gt;.

=== Henamzer ===
Kentañ gwech e voe graet anv eus Kernev dre skrid a voe dindan pluenn an istorour [[Diodorus Siculus]] (war-dro 90 kent JK – 30 kent JK), a rae meneg moarvat eus ar pezh a oa bet skrivet gant ar beajour [[Piteas]] er IVvet kantved kent J.-K., pa verdeas betek [[Enez Vreizh]] :
&lt;blockquote&gt;Annezidi al lodenn-se eus Preden anvet ''Belerion'' (pe Land's End) o deus un doare bevañ sevenaet a-drugarez d'o darempredoù gant ar varc'hadourien. Dastum a reont ar [[staen]], o labourat an douar ma vez produet gant evezh bras ... Eno neuze e vez prenet ar staen gant ar varc'hadourien digant tud ar vro hag e kasont anezhañ gante betek [[Galia]], ha goude ur veaj tregont devezh a-dreuz an douaroù, e tegasont o bec'h war gein kezeg e beg ar [[Ron]]&lt;ref&gt;Halliday (1959), p. 51.&lt;/ref&gt;.‎&lt;/blockquote&gt;
[[File:England Celtic tribes - South.svg|thumb|right|Meuriadoù keltiek su Preden]]

N'ouzer ket piv e oa ar varc'hadourien-se. Hervez lod e c'hallje bezañ bet [[Fenikianed]], met n'eus prouenn ebet eus kement-se&lt;ref&gt;Halliday (1959), p. 52.&lt;/ref&gt;. Ar c'helenner Timothy Champion, o komz eus evezhiadennoù Diodorus Siculus diwar-benn koñvers ar staen, a zisklêr &quot;Ne lavar ket Diodorus gwezh ebet e verdee ar Fenikianed betek Kerne-Veur. Da dra e lavar ar c'hontrol krenn : edo produadur ar staen etre daouarn tud Kerne-Veur, hag aozet e oa e veaj betek ar [[Mor Kreizdouar]] gant marc'hadourien eus ar vro, war vor ha goude war zouar a-dreuz Galia, dre doleadoù pell-bras diouzh levezon ar Fenikianed&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Champion|first= Timothy|title= The appropriation of the Phoenicians in British imperial ideology|url= https://archive.org/details/sim_nations-and-nationalism_2001-10_7_4/page/451|journal= Nations and Nationalism|volume= 7|issue= 4|pages= 451–65|doi= 10.1111/1469-8219.00027|year= 2001}}&lt;/ref&gt;. Genoù ar Ron a oa etre daouarn Gresianed [[Marselha]]. Prouennoù izotopek o deus diskouezet e teue tolzennoù staen kavet en aod [[Haifa]], en [[Israel]], eus Kerneveur&lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Berger |first1= Daniel |last2= Soles |first2= Jeffrey |last3= Giumlia-Mair |first3= Alessandra |last4= Brügmann |first4= Gerhard |last5= Galili |first5= Ehud |last6= Lockhoff |first6= Nicole |last7= Pernicka |first7= Ernst |title= Isotope systematics and chemical composition of tin ingots from Mochlos (Crete) and other Late Bronze Age sites in the eastern Mediterranean Sea: An ultimate key to tin provenance? |journal= PLOS ONE | date= 2019 |volume= 14 |issue= 6 |pages= e0218326 |doi= 10.1371/journal.pone.0218326 |pmid= 31242218 |pmc= 6594607 |bibcode= 2019PLoSO..1418326B |doi-access= free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1= Woodyatt |first1= Amy |title= Ancient tin found in Israel has unexpected Cornish links |url= https://edition.cnn.com/2019/09/19/uk/cornwall-tin-israel-intl-scli-gbr/index.html |access-date= 16 March 2020 |work= CNN |date= 19 a viz Gwengolo 2019 |archive-date= 9 January 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200109064059/https://edition.cnn.com/2019/09/19/uk/cornwall-tin-israel-intl-scli-gbr/index.html |url-status= live }}&lt;/ref&gt;. Ar staen, na c'halled ket dioueriñ evit produiñ arem, a oa un danvez dibaot a-walc'h hag ur varc'hadourezh prizius en oadvezh an arem - alese an dedennadur evit pourvezioù staen [[Devon]] ha Kerne-Veur 

E-pad ar pevar c'hantved kentañ eus hon oadvezh, pa oa perc'henn [[Republik Roma]] pe an [[Impalaeriezh roman]] warni, e oa pell a-walc'h Kerne-veur diouzh ar c'hreizennoù romanekadur pennañ. An tostañ e oa [[Isca Dumnoniorum]], hiziv [[Exeter]]. Koulskoude ez ae ar rouedad hentoù roman betek diabarzh Kerne-Veur ha peder lec'hienn roman a-bouez a oa savet e-kichen kreñvlec'hioù: Tregear e-tal [[Nanstallon]] a oa dizoloet e deroù ar bloavezhioù 1970, kavet e oa div all e-kichen [[Restormel Castle]], e Lostwithiel e 2007, hag ur pevare kreñvlec'h e-kichen [[Calstock]] a oa dizoloet ivez abred e 2007. En tu all da se e oa kavet ur villa a c'hiz roman e Magor Farm, en Illogan e 1935. 

=== Dumnonia ===
Goude ma oa aet kuit ar Romaned e voe adsavet ar rouantelezhioù keltiek kozh, ha  goude 410 goude J.-K., Kerne-Veur a seblant bezañ renet en-dro gant pennoù roman-ha-kelt eus meuriad ar [[Cornovii Kernev-Veur|gCornovii]] e-barzh rouantelezh vrezhon [[Dumnonia]] (enni [[Devonshire]] hiziv hag an [[Inizi Sillan]] ivez). 
Brudet eo Marcus Cunomorus, ar [[Roue Marc'h]], a zalc'he d'an nebeutañ ur c'hreñvlec'h e [[Tintagel]] e penn kentañ ar {{VIvet kantved}}. 
Ar &quot;roue&quot; [[Roue Marc'h]] zo un den damistorel anavezet dre al lennegezh kembraek, [[Danvez Breizh]], ha, dreist-holl, dre istor karantez norman-ha-Breton [Tristan (haroz)|Tristan hag Izold]], brudet er grennamzer. Deskrivet eo ar Roue Marc'h en istor-se evel ur c'har tost d'ar [[Roue Arzhur]], a vez sellet outañ ivez peurliesañ evel un den bet ganet en un tiegezh kerneveurat hervez hengounioù folklorel hag a zeu eus ''[[Historia Regum Britanniae]]'' skrivet gant [[Jafrez Menoe]] en {{XIIvet kantved}}.

Archaeologiezh evel elfennoù eus ar relijion, al lennegezh hag ar mojennoù a zesk deomp e oa un ekonomiezh stabil a-walc'h ha liammoù sevenadurel kreñv etre mervent Preden, su Kembre, Arvorig, inizi Mor Breizh, hag Iwerzhon adalek ar mare m'en em dennas [[Impalaeriezh roman ar C'hornôg]] betek ar {{Vvet}} hag hag ar {{VIvet kantved}}&lt;ref&gt;{{cite web
|url= http://www.archaeology.co.uk/specials/the-timeline-of-britain/tintagel.htm
|title= AD 500 – Tintagel
|publisher= Archaeology.co.uk
|date= 24 a viz Mae 2007
|access-date= 24 November 2013
|archive-date= 14 November 2013
|archive-url= https://web.archive.org/web/20131114234506/http://www.archaeology.co.uk/specials/the-timeline-of-britain/tintagel.htm
|url-status= live
}}&lt;/ref&gt;. 
Kalz a sent kozh a deuas eus Kembre da Vreizh a dremenas dre eno, ha darn o deus lezet roud eus o zremen el [[lec'hanvadurezh]].

===Brezelioù gant ar Wessex===
Goude [[Emgann Deorham]] e 577 e oa dispartiet [[Dumnonia]] (ha dre-se Kerne-Veur) diouzh Kembre. An [[Dumnonii]] en em gannas alies war-lerc'h ouzh rouantelezh [[saoz]] [[Wessex]]. &lt;!-- add Centwine and Linig here (Weatherhill, 10) --&gt;Danevell a ra an ''[[Annales Cambriae]]'' e oa trech Brezhoned Kerne-Veur e 722 e [[Emgann Hehil|&quot;Hehil&quot;]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/annalescambriae.html |title=Medieval Sourcebook: The Annales Cambriae 447–954 (The Annals of Wales) |publisher=Fordham.edu |access-date=2 November 2015 |archive-date=4 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204110611/http://www.fordham.edu/halsall/source/annalescambriae.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Evit doare e stourmas ar Gerneveuriz ouzh bagadoù eus Wessex, evel m'en laka da soñjal meneg ar roue [[Inus (Wessex)|Inus]] Wessex hag e gar Nonna en un dave da emgann Lining e 710&lt;ref&gt;[[Weatherhill, Craig]] ''Cornovia''; p. 10&lt;/ref&gt;. 

Lenn a reer er ''[[Kronik angl-ha-saoz|C'hronik angl-ha-saoz]]'' er bloaz 815 : &quot;Hag ar bloaz-mañ e renas ar roue Ecgbryht un argadenn e Kerne-Veur eus ar reter betek ar c'hornôg.&quot; Diwar neuze e seblant e talc'has ar vro evel un dugelezh (''ducatus'') staget ouzh e rouantelezh Wessex, daoust ma ne oa ket ul lodenn anezhi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.third-millennium-library.com/MedievalHistory/Book/CHAPTERS/XIV.html |title=The Foundation of the Kingdom of England |publisher=Third-millennium-library.com |access-date=25 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005105356/http://www.third-millennium-library.com/MedievalHistory/Book/CHAPTERS/XIV.html |archive-date=5 October 2011 }}&lt;/ref&gt;. E 825, hervez ar ''[[Kronik angl-ha-saoz|C'hronik angl-ha-saoz]]'', en em gannas ar ''Wealas'' (Kerneveuriz) a-enep an ''Defnas'' (Gwazed an Devon) e [[Gafulforda]]. Er memes bloavezh, [[Egbert|Ecgbert]] &quot;a reas eus o bro evel ma felle dezhañ, hag a roas an dekved lodenn anezhi da Zoue.&quot; Da lavaret eo e oa staget Iliz Kerne-Veur ouzh Eskobelezh Sherborne, hag e oa roet da [[Eahlstan]], an eskob brezeler saoz, a gemeras perzh er brezel, un dalc'h bras e Kerneveur gant [[Callington (Kerne-Veur)|Callington]] ha [[Lawhitton]], o-daou e traoñienn ar stêr [[Tamer]], ha [[Pawton]] e-kichen [[Padstow]].

E 838 e oa faezhet Kerneveuriz hag o c'hevredidi [[Danelaw|danat]] gant Egbert en [[Emgann Hingston Down]] e Hengestesdune ([[Hingston Down]] e Kerne-Veur moarvat). E 875 e veuze roue diwezhañ Kerneveur, [[Dumgarth]]&lt;ref&gt;[[wikisource:Welsh Annals|Annales Cambriae]]&lt;/ref&gt;. War-dro ar bloavezhioù 880, Angled-ha-Saozon eus Wessex o doa akuizitet tachennoù douar bihan e reter Kerne-Veur ; en o zouez [[Alfred Veur]] en doa un nebeud damanioù&lt;ref&gt;Keynes, Simon; Lapidge, Michael (tr.) (1983), ''Alfred the Great: Asser's Life of King Alfred and other contemporary sources'', London, Penguin Books, p. 175; cf. ''ibid'', p. 89&lt;/ref&gt;. Ar roue [[Athelstan]] Bro-Saoz (924–939) a lakaas ar vevenn etre pobl Kerne-Veur hag ar pobl saoz war glannoù ar stêr Tamer, eme [[William Malmesbury]] a skrive war-dro 1120&lt;ref&gt; Stenton, F. M. (1947) ''Anglo-Saxon England''. Oxford: Clarendon Press p. 337&quot;&lt;/ref&gt;.

=== Prantad breton–ha-norman ===
[[File:Kernow Hundreds.png|thumb|right|The ancient [[Hundreds of Cornwall]]]]
Pa seller ouzh an ''[[Domesday Book]]'' ez eus peadra da grediñ e oa bet diberc'hennet renkad ar berc'henned douar a orin eus Kerne-Veur hogos penn-da-benn d'ar mare-se hag e oa bet kemeret e lerc'h gant perc'henned douar saoz, [[Harold Godwinson]] e-unan da skouer. Koulskoude, e skridoù-testeni eus Bodmin a zalc'h soñj eus dieubadur sklaved, e weler daou zen a-bouez er vro hag o doa pep a anv saoznek a oa displeget gant anvioù a orin eus Kerne-Veur&lt;ref&gt;[http://www.s-gabriel.org/names/tangwystyl/bodmin/ Cornish (and Other) Personal Names from the 10th Century Bodmin Manumissions] gant Heather Rose Jones&lt;/ref&gt;. E 1068 e oa anvet [[Brian Breizh]] [[Konted Kerne-Veur|Kont Kerne-Veur]], hag anvioù all meneget gant [[Edith Ditmas]] a laka da soñjal e oa kalz kevredidi breton eus an Normaned e-touez ar berc'henned douar goude deroù ren [[Gwilherm an Alouber]] e Kerne-Veur. Diskennidi e oant d'ar Vrezhoned o doa tec'het betek an Arvorig e-pad prantad kentañ an aloubadeg angl-ha-saoz&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://welshjournals.llgc.org.uk/browse/viewpage/llgc-id:1386666/llgc-id:1419899/llgc-id:1419912/get |title=Welsh Journals Online |publisher=Welshjournals.llgc.org.uk |access-date=2 November 2015 |archive-date=31 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151231220817/http://welshjournals.llgc.org.uk/browse/viewpage/llgc-id:1386666/llgc-id:1419899/llgc-id:1419912/get |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Kinnig a reas ivez ar prantad-se evit aozadur kelc'hiad [[Tristan hag Iseult]] gant barzhed evel [[Béroul]] diwar un hengoun dre gomz predenek boutin dezhe&lt;ref&gt;E. M. R. Ditmas, ''Tristan and Iseult in Cornwall: The Twelfth-century Romance by Beroul Re-told from the Norman French, by E. M. R. Ditmas Together with Notes on Old Cornwall and a Survey of Place Names in the Poem'' (Forrester Roberts, 1970)&lt;/ref&gt;.

Nepell goude aloubadeg an Normaned e oa roet ar pep brasañ eus an douaroù d'an noblañs breton-ha-norman nevez. Mont a reas al lodenn vrasañ gant [[Roperzh, kont Mortain]], hantervreur [[Gwilherm an Alouber]] ha perc'henn douar brasañ e Bro-Saoz goude ar roue, en doa ur c'hreñvlec'h e [[Trematon Castle]] e-kichen genoù an Tamer&lt;ref&gt;Williams, Ann &amp; Martin, G. H. (2002) (tr.) ''Domesday Book: a complete translation'', London: Penguin, pp. 341–357&lt;/ref&gt;.

=== Prantad an dTudored 1485–1603===
Dindan ren an tiegezh [[Tudor]] e oa krog statud disheñvel Kerne-Veur da vezañ krignet gant kreizennadur ar meslestradur. Da skouer, dindan an dTudored e paouezas ar boaz da lakaat kemm etre al lezennoù, evel ar re a denne da industriezh ar staen, a dalveze ''in Anglia'', e Bro-Saoz, hepken pe ''in Anglia et Cornubia'', e Bro-Saoz hag e Kerne-Veur&lt;ref name=DaviesIsles&gt;{{cite book|last=Davies|first=Norman|title=The Isles: A History|year=2000|publisher=Macmillan|isbn=978-0-333-69283-7|pages=497}}&lt;/ref&gt;.

Tarzhañ a reas un emsavadeg e 1497, da gentañ e-touesk mengleuzerien staen Kerne-Veur a enebe ouzh an telloù nevez divizet gant [[Herri VII (Bro-Saoz)|Herri VII]] da vrezeliñ a-enep Rouantelezh [[Bro-Skos]]. Gwelet fall eo a an tailh nevez-se rak betek-henn e oa diskarget Kerne-Veur eus telloù. Ouzhpenn tra he doa ur pouez pounner war live bevañ an dud. Kerzhet a reas an emsavidi trema Londrez, en ur zastum aduidi dre ma'z aent, met trec'het e voent en emgann Deptford Bridge.

E 1549, dindan ren [[Edouarzh VI (Bro-Saoz)|Edouarzh VI]] ha rejañs Dug Sommerset e strakas [[Emsavadeg Levr ar bedenn kumun]]. Sevel a reas ar pep brasañ eus mervent Breizh-Veur a-enep [[Akta unvander 1549]], a redie an holl d'ober gant [[Levr ar bedenn kumun]] protestant hag ur servij komunion protestant a oa da gemer lerc'h an oferen gatolik. Katolik e oa Kerne-Veur dre vras d'ar mare-se. Degemeret e oa an Akta div wezh gwashoc'h e Kerne-Veur rak skrivet e oa e saozneg hepken hag ar pep brasañ eus Kerneveuriz a gomze [[kerneveureg]] hepken er mare-se. Fellout a re dezhe e talc'hfe an oferennoù da vezañ lidet e latin. Daoust ma ne gomprenet ket gwell ar yezh-se e oa diazezet-mat e implij gant un hengoun a-gozh ha ne oa ket gwelet evel ur yezh estren hag alouberez evel ar saozneg. Krediñ a reer ee oa lazhet ugent dre gant eus poblañs Kerne-Veur e 1549. Unan eus faktorioù pennañ eus diskar ar c'herneveureg eo&lt;ref&gt;[[A. L. Rowse|Rowse, A. L.]] (1941) ''Tudor Cornwall.'' London: Cape.&lt;/ref&gt;.

===Brezel sivil saoz (1642–1649)===
[[Image:English civil war map 1642 to 1645.JPG|thumb|180px|Kartennoù eus an dachenn dalc'het gant ar roueelourien (ruz) hag ar barlamantourien (glas), 1642–1645]]
Kerne-Veur a c'hoarias ur roll a-bouez e-pad [[Brezel Diabarzh Bro-Saoz]], rak un enezennad [[Brezel Diabarzh Bro-Saoz|roueelour]] e oa e mervent ar vro a oa a-du gant ar [[Brezel Diabarzh Bro-Saoz|Barlamantourien]] evit ar pep brasañ. Abeg emzalc'h Kerneveuriz e oa Gwirioù ha privilajoù Kerne-Veur a oa stag ouzh an dugelezh hag ouzh ar ''[[Stannary|stannarioù]]'', ar pezh a lakae Kerneveuriz da welet ar roue evel ur gwarezer eus o gwirioù hag eus privilajoù an dugelezh. Douget e oa ivez Kerneveuriz gant o identelezh kreñv da enebiñ ouzh kement emelladenn en o aferioù gant tud a-ziavaez bro. Fellout a rae da barlamant Bro-Saoz bihanaat galloud ar rouaned. Nerzhioù ar Barlamantourien a aloubas Kerne-Veur dre deir gwezh hag a zevas dielloù an dugelezh. E 1645 [[Sir Richard Grenville, 1añ Baronet|Sir Richard Grenville]], unan eus pennoù roueelour kerneveurat, en em stalias e [[Lannstefan]], a lakaas bagadoù a-hed ar stêr [[Tamer]] hag a roas urzh dezhe da zerc'hel &quot;holl ar soudarded estren e diavaez Kerne-Veur&quot;. Grenville a glaske implijout &quot;santimant dibarelezh Kerneveuriz&quot; da vodañ harperien evit ar gostezenn roueelour hag e kinnigas d'ar priñs ur raktres en dije savet un dugelezh Kerne-Veur damdizalc'h ma vije bet laket e plas&lt;ref&gt;[[Stoyle, Mark]] (2002). ''West Britons''. University of Exeter Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Burne, A. H.  &amp; Young, Peter (1959) ''The Great Civil War, a military history.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gardiner, S. R. (1888) ''History of the Great Civil War'' Levrenn I.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gaunt, Peter (1987) ''The Cromwellian Gazetteer''&lt;/ref&gt;. 

===XVIIIvet kantved===
====Emsavadeg 1715====
[[restr:John Speed - Map of Cornwall - 1614 - 001.jpg|thumb|350px|Kartenn Kerne-Veur gant John Speed e 1614]]
Un emsavadeg Jakobiz a voe e Kerne-Veur hag en Devon e 1715. Renet e oa gant [[James Paynter (Jacobad)|James Paynter]] eus Sant Columb. C'hoarvezout a rae d'ar memes koulz hag an [[emsavadeg Jakobiz 1715|emsavadeg Jakobiz]] brasoc'h ha brudetoc'h e Bro-Skos hag e norzh Bro-Saoz. Moustret e voe buan an emsavadeg e Kerne-Veur. Prosezet e voe ouzh James Paynter evit trubarderezh uhel met embann a reas e wir evel kement mengleuzier staen kerneveurat da vezañ barnet dirak ur juri a biri. Didamallet e voe gante ha lezet da vont.

====Tsunami 1755====
D'ar c'hentañ a viz Du 1755 da 9e 40 diouzh ar beure e tarzhas [[Kren-douar ar 1añ a viz Du 1755 e Lisbon|Kren-douar Lisbon]] a oa heuliet gant un [[tsunami]] hag a skoas aodoù Kerne-Veur war-dro 2e goude kreisteiz. Edo [[epikreizenn]] ar c'hren-douar war-dro 200 km a-vaez d'ar [[Kab Sant Visant|C'hab Sant Visant]] e [[Portugal]], ouzhpenn 1,600 km e Mervent [[Lysardh|al Lysardh]]. E [[Karrek Loos y'n Koos|Karreg Loes y'n Koes]] e savas ar mor a-daol-trumm a-raok kilañ, dek munut diwezhatoc'h e savas da 1, 8 m buan-kenañ, hag a gilas ken buan all. Kenderc'hel a reas da zevel ha da ziskenn e-giz-se e-pad pemp eur. E [[Pennsans]] e pignas eus 2.4 m hag e [[Lulyn]] eus 3 m. Testenioù eus ar memes darvoud a voe e Sant Ives ha Hayle. [[Arnold Boscowitz]], ur skrivagner gallek eus an {{XVIIIvet kantved}} a glemmas ar &quot;c'holl bras a vuhezioù hag a berc'hentiaj c'hoarvezet war aodoù Kerne-Veur&quot;&lt;ref&gt;[[#Council|Cornwall Council]]. [https://web.archive.org/web/20070930033857/http://www.cornwall.gov.uk/index.cfm/index.cfm?articleid=5772 Sources of Cornish History – The Lisbon Earthquake] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070930033857/http://www.cornwall.gov.uk/index.cfm/index.cfm?articleid=5772 |date=30 September 2007 }}&lt;/ref&gt;.
&lt;!--
====Relijion ====
Industrialised communities have long appeared to weaken the pre-eminence of the [[Church of England]], and as the Cornish people were readily involved in mining, a rift developed between the Cornish people and their [[Church of England|Anglican]] clergy in the early 18th century.&lt;ref&gt;[[#Council|Cornwall County Council]] – [http://www.cornwall.gov.uk/index.cfm?articleid=4956 Cornish Methodism] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070208083353/http://www.cornwall.gov.uk/index.cfm?articleid=4956 |date=8 February 2007 }}&lt;/ref&gt; Resisting the [[Church of England|established church]], many ordinary Cornish people were [[Roman Catholic]] or non-religious until the late 18th century, when [[Methodism]] was introduced to Cornwall during a series of visits by [[John Wesley|John]] and [[Charles Wesley]]. Methodist separation from the Church of England was made formal in 1795.

====Adreizhadenn ar pastelloù bro====
In 1841 there were ten [[hundreds of Cornwall]]: [[Stratton (hundred)|Stratton]], [[Lesnewth (hundred)|Lesnewth]] and [[Triggshire|Trigg]]; [[Wivelshire|East]] and [[Wivelshire|West Wivelshire]]; [[Powdershire|Powder]]; [[Pydarshire|Pydar]]; [[Kerrier (hundred)|Kerrier]]; [[Penwith (hundred)|Penwith]]; and [[Scilly]]. The [[shire]] suffix has been attached to several of these, notably: the first three formed Triggshire; East and West appear to be divisions of [[Wivelshire]]; Powdershire and Pydarshire. The old names of Kerrier and Penwith have been re-used for modern [[Districts of England|local government districts]]. The ecclesiastical division within Cornwall into rural deaneries used versions of the same names though the areas did not correspond exactly: Trigg Major, Trigg Minor, East Wivelshire, West Wivelshire, Powder, Pydar, Kerrier and Penwith were all deaneries of the [[Diocese of Exeter]] but boundaries were altered in 1875 when five more deaneries were created (from December 1876 all in the [[Diocese of Truro]]).&lt;ref&gt;''Cornish Church Guide'' (1925). Truro: Blackford&lt;/ref&gt;
--&gt;

====Ar floderezh====
Anat eo e oa ar floderezh en e vog e Kerne-Veur e fin an {{XVIIIvet kantved}} hag e deroù an {{XIXvet kantved}}. An taosoù war an emporzhiadennoù hag ar frejoù maltouterezh all war ar varc'hadourezh a atize un niver a goñversanted hag a vevezerien da chom hep paeañ ar priz ouzhpenn a boueze warne oc'h implijout aod drailhet ar gontelezh evit resev  marc'hadourezh flodet. Ar brandy, an dantelezh, ar butun degaset eus an [[douar-bras]] a oa ar marc'hadourezhioù a veze flodet ar muiañ. Brudet e oa an davarn [[Jamaica Inn]] e lanneg [[Bosvenegh]] da vezañ bet implijet abred da flodañ. En {{XIXvet kantved}}, ul lodenn vras eus poblañs Kerne-Veur – war-dro 10 000 den a istimer, bugale ha maouezed en o zouez – a gemere perzh er vicher-se. Digreskiñ a reas feur ar floderezh goude se ha war-dro ar bloavezhioù 1830, daou faktor a bouezas da vuanaat an emdroadur-se : gwellaenn servijoù ar warded-aod a vrasae ar riskloù da vezañ serret ha digresk ar frejoù maltouterezh war ar madoù emporzhiet a izelaas ar gounidoù a-grenn&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Around Island Britain|last=Digest|first=Readers|publisher=Grafton Books|year=1989|pages=87}}&lt;/ref&gt;.

===XXvet ha XXIvet kantved===
====Identelezh Kerne-Veur====
Kresket eo an dedenn evit identelezh Kerne-Veur en {{XXvet kantved}} da-heul labour [[Henry Jenner]] hag al liammoù savet gant ar pemp broad kelt arall.

Savet e oa ur strollad politikel anvet [[Mebyon Kernow]] e 1951 da glask servijout interestoù Kerne-Veur ha da c'houlenn muioc'h a emrenerezh evit ar gontelezh. Kalzig izili a oa dilennet er c'huzulioù kontelezh, er c'huzulioù distrig hag er c'huzulioù kêr ha parrez met ne reas ket berzh ar strollad el live broadel. Implij stankoc'h banniel Sant Piran zo bet lakaet war gont ar strollad{{Daveoù a vank|2007}}. 

Un emdroadur zo bet e-keñver an doare m'eo anavet identelezh Kerneveuriz pe o [[c'henel]]. E 2001 e c'hallas annezidi Kerne-Veur enrollañ o identelezh etnek evel Kerneveuriz en niveradeg vroadel evit ar wezh kentañ er [[Rouantelezh-Unanet]], hag e niveradeg ar skolioù e 2004 e oa tu da verkañ e oa Kerneveurad en isrann ar Vreizhveuriz wenn. D'ar 24 a viz Ebrel 2014 e oa embannet e vefe roet da Gerneveuriz ar statud a vinorelezh hervez ar [[Kenemglev-stern evit gwareziñ ar bihanniveroù broadel|c'henemglev-stern evit gwareziñ ar bihanniveroù broadel]]&lt;ref name=&quot;bbc minority status&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-cornwall-27132035 |title=Cornish people granted minority status within UK |publisher=BBC  |date=24 April 2014 |access-date=1 May 2014}}&lt;/ref&gt;.

====Brezel 335 vloaz====
Ur brezel 335 vloaz en deus enebet an [[Izelvroioù]] (ar [[Proviñsoù-Unanet]] d'ar c'houlz-se) hag [[Inizi Sillan]] etre 1651 ha 1986. 
E-pad [[Brezel Diabarzh Bro-Saoz|Eil Brezel Diabarzh Bro-Saoz]] a enebas ar roueelourien hag ar barlamantourien etre 1642 ha 1652, [[Oliver Cromwell|Cromwell]] en doa argaset ar roueelourien. Ur rannvro hepken a gendalc'he da herzel outañ : Kerne-Veur. Kevredet e oa neuze ar [[Proviñsoù-Unanet]] hag ar barlamantourien. Evel ma oa al lodenn vrasañ eus Breizh-Veur etre daouarn ar barlamantourien d'ar c'houlz-se e oa bet disklêriet ar brezel da Inizi Sillan a enebe atav oute. Paouez a reas ar brezel un nebeud mizioù goude. Sinet e oa ar feur-emglev a beoc'h e 1986 hepken en un doare ofisiel, ar pezh a sinifi e c'hallfe bezañ bet taget unan eus broioù gant eben e-pad an amzer-se. 
Dre ma ne oa ket bet sinet ar peoc'h ez eo sañset bezañ padet ar brezel e-pad 335 vloaz hep ma vije bet tennet an disterañ tenn. Unan eus ar brezelioù hirañ ha sioulañ eo eta&lt;ref&gt;[https://dailygeekshow.com/guerre-335-mort/ dailygeekshow.com &quot;Le saviez-vous ? Une guerre a duré 335 ans sans jamais faire aucun mort&quot;]&lt;/ref&gt;.

== Politikerezh ha melestradur ==
=== Dezvad Kernev-Veur er Rouantelezh-Unanet ===
Diouzh sell ar riez [[Rouantelezh-Unanet|vreizhveurat]] ez eo Kernev-Veur ul lodenn eus [[Breizh-Veur]], dezhi da zezvad ur [[Kontelezhioù Bro-Saoz|gontelezh]] anezhi, hag adalek Ebrel 2009 un [[Amaezherezhioù Unvan Bro-Saoz|Amaezherezh Unvan]].

Er [[Rannbarzhioù Bro-Saoz|Rannbarzh]] [[Mervent Bro-Saoz|Mervent]] eo enframmet Kernev-Veur.

Kaoz zo bet gant gouarnamant Bro-Saoz, e 2010, da unaniñ kontelezhioù [[Devon]] ha Kernev-Veur.

=== Kontelezh lidel ha kontelezh amaezhel ===

Abaoe 1890 ez eo distag [[Inizi Sillan]] diouzh [[Kontelezhioù Bro-Saoz|kontelezh amaezhel]] Kernev-Veur. Chom a reont bodet en hevelep [[Kontelezhioù Bro-Saoz|kontelezh lidel]] avat.

=== Amaezierezh lec'hel ===

Etre ar 1añ Ebrel 1974 hag ar 1añ Ebrel 2009 e voe rannet &quot;[[Kontelezhioù Bro-Saoz|kontelezh]]&quot; Kernev-Veur e c'hwec'h [[Distrigoù Kernev-Veur (1974-2009)|Distrig]]. Abaoe a 1añ Ebrel 2009 eo bet kemeret lec'h ar Gontelezh hag ar c'hwec'h distrig gant un [[Amaezherezhioù Unvan Bro-Saoz|Amaezhierezh Unvan]] (''unitary authority''), meret gant ur [[Kuzul Kernev-Veur]].

Ar [[Kerioù Bro-Saoz|c'hêrioù]] hag ar [[Parrezioù keodedel Bro-Saoz (Civil Parishes)|parrezioù keodedel]] eo live izelañ an amaezerezh lec'hel.

=== Dilennadegoù ===
Da vouezhiañ da [[Dael Unaniezh Europa|Zael Unaniezh Europa]] ez eo stag Kernev-Veur ouzh [[Pastelloù Dilennel Europat er Rouantelezh-Unanet|Pastell Dilennel]] [[Pastell Dilennel Europat Mervent Bro-Saoz|Mervent Bro-Saoz]].

Da vouezhiañ da [[Ti ar C'humunioù (Rouantelezh-Unanet)|Di ar C'humunioù]] ez eo rannet Kernev-Veur e 6 [[Pastelloù Dilennel Ti ar C'humunioù (Rouantelezh-Unanet)|Pastell Dilennel]] :

{| border=1 cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; 
|-
!bgcolor=&quot;#ff9999&quot;|Anvioù!!bgcolor=&quot;#ff9999&quot;|[[Pastelloù Dilennel Ti ar C'humunioù, Rouantelezh-Unanet|Pastelloù Dilennel]]
|-
|
# [[Pastell dilennel Austol ha Tewyn Plustry (Ti ar C'humunioù)|Austol ha Tewyn Plustry]]
# [[Pastell Dilennel Cambron ha Resrudh (Ti ar C'humunioù)|Cambron ha Resrudh]]
# [[Pastell Dilennel Gevred Kernev-Veur (Ti ar C'humunioù)|Gevred Kernev-Veur]]
# [[Pastell Dilennel Norzh Kernev-Veur (Ti ar C'humunioù)|Norzh Kernev-Veur]]
# [[Pastell Dilennel Porth Ia (Ti ar C'humunioù)|Porth Ia]]
# [[Pastell dilennel Truru hag Aberfal (Ti ar C'humunioù)|Truru hag Aberfal]]
|[[Restr:CornwallParliamentaryConstituency2010Results.svg|left|Parliamentary constituencies in Cornwall]]
|-
|}

=== Relijion ===
En [[Iliz anglikan]] e klot Kernev-Veur gant [[Eskopti anglikan Truru|eskopti Truru]].

En [[Iliz katolik e Bro-Saoz ha Kembre|Iliz katolik]] e klot Kernev-Veur gant [[Deanelezh katolik Kernev-Veur|deanelezh Kernev-Veur]], a zo ul lodenn eus [[Eskopti katolik Aberplymm|eskopti Aberplymm]].

Ledet-mat eo ivez e Kernev-Veur an [[Ilizioù protestant e Breizh-Veur kevezher ouzh an Iliz anglikan|ilizioù protestant disrannet diouzh an Iliz anglikan]], an [[Hentennouriezh (Breizh-Veur)|hentennouriezh]] pergen.

=== Sent kozh (da hiraat) ===
* [[Karanteg (sant)|Karanteg]] e [[Crantock]] (a zo [[Lanngorrow]] e kerneveg hiziv)
* [[Peran]] e [[Porthpyran]]
* [[Meriadeg]] (''Meriasek'' e kerneveureg)
* [[Ia]], a gaver hec'h anv e [[Porth Ia]] e Kernev-Veur evel e [[Plouie]]
* [[Ke (sant)|Ke]] e parrez [[Ke (parrez)|Ke]], nepell eus Truru

== Sevenadur ==
=== yezh ===
====Kerneveureg====
[[File:Origo Mundi kynsa gwersow.jpg|thumb|right|Gwerzennoù kentañ an ''Origo Mundi'', kentañ lodenn an ''[[Ordinalia]]'', pennoberenn lennegezh kerneveurek ar grennamzer, skrivet gant ur manac'h dianav e diwezh ar {{XIVvet kantved}}]]
[[File:Penzansagasdynerghcrop.jpeg|right|thumb|Ur panell degemer e [[Penzance]], e kerneveureg hag e saozneg]] 
Ur yezh eus skourr [[yezhoù predenek|predenek]]  ar [[yezhoù keltiek]] eo ar [[c'herneveureg]]. Tost-kenañ eo d'ar [[yezhoù predenek]] all, ar [[kembraeg|c'hembraeg]] hag ar brezhoneg, ha pelloc'h diouzh ar [[yezhoù gouezelek]]. Ar c'herneveureg ne'n deus statud ofisiel ebet e Kerne-Veur.

Degaset eo bet d'ar vuhez en-dro en {{XXvet kantved}} rak aet e oa da get evel yezh vev e diwezh an {{XVIIIvet kantved}}. Edo ar yezh war an diskar abaoe ar {{XIVvet kantved}} ha da vare marv ar re ziwezhañ a gomze kerneveureg distenn, ne veze komzet nemet e kornôg ar gontelezh. [[Dolly Pentreath]], aet da anaon e 1777, a oa an hini ziwezhañ gouest da gomz kerneveureg distenn a greder. Menel a rae oberennoù eus lennegezh kerneveurek ar grennamzer hag eus prantad an [[Tudor|dTudored]], ha tammoù testennoù, yezhadurioù en o zouesk, eus ar {{XVIIvet kantved}}, an {{XVIIIvet kantved}} hag an {{XIXvet kantved}}.

Abaoe kreiz an {{XIXvet kantved}} ez eus bet klasket gant skolveuridi ha tud ac'haret ha gwellwelus dasorc'hiñ ar c'herneveureg. Lañs a oa degaset d'al luskad-se e 1904 pa oa embannet oberenn [[Henry Jenner]], ''Handbook of the Cornish Language'', diazezet war ar [[kerneveureg#Krenngerneveureg|c'hrenngerneveureg]]. Heuliet e oa gant strivoù da adsevel ar yezh dre ar yezhoniezh-keñveriañ hag an dielfennadur diabarzh. Amprestet e oa kalz digant ar c'hembraeg hag ar brezhoneg da sevel ar c'herneveureg a vremañ. Etre 1929 ha 1939 e oa embannet tri levr d'an nebeutañ dezho da bal sikour deskiñ kerneveureg. 
Kalz tabutoù a savas diwar-benn reizhskrivadur ar c'herneveureg e-doug an {{XXvet kantved}}, a-raok ma oa tizhet un emglev diwar-benn un doare skrivañ standard e 2008. 
Diaes eo gouzout pet kerneveureger zo met krediñ a reer ez eus war-dro 500 den hag a gomz kerneveureg riel hiziv. Kelennet eo ar c'herneveureg bremañ e skolioù zo e Kerne-Veur.
&lt;!--
It is a social networking community language rather than a social community group language.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Cornish in United Kingdom | publisher = European Commission | url = http://ec.europa.eu/education/policies/lang/languages/langmin/euromosaic/uk1_en.html | access-date = 11 May 2007 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20071012160028/http://ec.europa.eu/education/policies/lang/languages/langmin/euromosaic/uk1_en.html | archive-date = 12 October 2007}}&lt;/ref&gt;. Sikour a ra Kuzul Kerne-Veur encourages and facilitates ar c'hentelioù yezh er gontelezh, er skolioù hag e the wider community&lt;ref&gt;{{cite web |title=Learning Cornish |url=https://www.cornwall.gov.uk/leisure-and-culture/the-cornish-language/cornish-language/learning-cornish/ |publisher=Cornwall Council |access-date=30 May 2020 |date=24 April 2020 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728233300/https://www.cornwall.gov.uk/leisure-and-culture/the-cornish-language/cornish-language/learning-cornish/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
--&gt;

E 2002, e oa graet anv eus ar c'herneveureg evel unan eus yezhoù ar [[Rouantelezh-Unanet]] e [[Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver]]&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/2410383.stm |title=November 2002 – Cornish gains official recognition |work=BBC News |date=6 November 2002 |access-date=25 September 2010 |archive-date=10 October 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061010134459/http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/2410383.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Abalamour da se, e 2005, e resevas e zifennerien arc'hant digant ar gouarnamant&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/cornwall/4092664.stm |title=June 2005 – Cash boost for Cornish language |work=BBC News |date=14 June 2005 |access-date=25 September 2010 |archive-date=28 June 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060628145437/http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/cornwall/4092664.stm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
An [[UNESCO]], hag a renke anezhañ e-mesk ar yezhoù aet da get betek-henn, en deus renket anezhañ n'eus ket pell e-mesk ar yezhoù &quot;e dañjer bras&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-cornwall-11935464|title=BBC News - Cornish language no longer extinct, says UN|work=BBC News|date=7 December 2010|accessdate=14 January 2015}}&lt;/ref&gt;. 

Amprestet ez eus bet meur a c'her kerneveurek e geriaoueg ar mengleuzioù e saozneg, evel ''costean'', ''gossan''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreedictionary.com/gossan |title=gossan – definition of gossan by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia |publisher=Thefreedictionary.com |date=21 September 2009 |access-date=24 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102123948/http://www.thefreedictionary.com/gossan |archive-date=2 November 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, ''gunnies'', ''kibbal''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://onlinedictionary.datasegment.com/word/kibbal |title=kibbal - Definition of kibbal - Online Dictionary from Datasegment.com |publisher=Onlinedictionary.datasegment.com |access-date=24 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903214005/http://onlinedictionary.datasegment.com/word/kibbal |archive-date=3 September 2015 }}&lt;/ref&gt;, ''keeve'' pe ''kieve''&lt;ref&gt;{{cite book|title=British Mining: A Treatise on the History, Discovery, Practical Development|last=Hunt|first=Robert|location=London|publisher=E. &amp; F. N. Spon|date=1887|page=778|url=https://books.google.com/books?id=MQU55QQHRGcC&amp;pg=PA778|access-date=8 November 2016|quote=The tin stuff is put into a &quot;kieve&quot; about 3{{frac|2}} feet diameter and 2{{frac|2}} feet deep, and with an equal volume of water is continually stirred with a shovel in one direction until the tin stuff is in a state of suspended motion.|archive-date=25 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525044655/https://books.google.com/books?id=MQU55QQHRGcC&amp;pg=PA778|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ha ''vug''&lt;ref&gt;''Dictionary of Mining, Mineral, and Related Terms'' by American Geological Institute and U S Bureau of Mines; pp. 128, 249 &amp; 613&lt;/ref&gt;.

====Rannyezh saoznek====
Levezon ar c'herneveureg en deus lakaet da ziwan ur rannyezh gant distagadurioù hag ur yezhadur disheñvel diouzh an hini implijet e lec'h all e Bro-Saoz. Unan bennak hag a gomz evel-se a c'hall bezañ digomprenus pa ne vezer ket ket boas ouzh ar rannyezh. Aet eo rannyezh saoz Kerne-Veur war ziskar ha peurliesañ ne chom nemeur a dra anezhañ an tu all d'ur pouezh-mouezh rannvro hag ar c'hemmoù er yezhadur zo aet da get gant an amzer. Disheñvelderioù er c'heriaoueg zo atav etre kornôg ha reter Kerne-Veur.

===Banniel===
[[File:Pamiatka z Kornwalii.jpg|thumb|right|Banniel e diavaez un davarn]]
Banniel broadel Kerne-Veur eo Banniel [[Piran|Sant Piran]], anvet ivez ''Crows Wyn'' (&quot;kroaz wenn&quot; e Kerneveureg)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;Payton (2004), p. 262.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rendle&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.flaginstitute.org/pdfs/Phil%20Rendle.pdf|title=Cornwall – The Mysteries of St Piran|last=Rendle|first=Phil|work=Proceedings of the XIX International Congress of Vexillology|publisher=The Flag Institute|access-date=17 January 2010|archive-date=30 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430082113/http://www.flaginstitute.org/pdfs/Phil%20Rendle.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fotw&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.fotw.info/flags/gb-corn.html |title=Cross of Saint Piran |publisher=Flags of the World (FOTW) |access-date=17 January 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070117170419/https://www.fotw.info/flags/gb-corn.html |archive-date=17 January 2007 }}&lt;/ref&gt;. Sellet e vez outañ evel banniel ar gontelezh gant [[Kuzul Kerne-Veur]]. Banniel Sant Piran zo anezhañ ur groaz wenn war ur c'horread du. Hervez ar vojenn e oa choazet al livioù-se gant Saint Piran goude bezañ sellet ouzh ar staen gwenn e-mesk ar glaou du hag al ludu pa zizoloas ar staen&lt;ref&gt;Payton (2004), p. 262.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rendle, Phil. &quot;Cornwall – [http://www.flaginstitute.org/pdfs/Phil%20Rendle.pdf The Mysteries of St Piran&quot;]. ''Proceedings of the XIX International Congress of Vexillology''. The Flag Institute&lt;/ref&gt;. Banniel Kerne-Veur zo ar c'hontrol rik eus banniel kozh breizh, anezhañ ur groaz du war un dachenn wenn&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/gb-corn.html |title=Cornwall (United Kingdom) |publisher=Crwflags.com |access-date=25 September 2010 |archive-date=15 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715174513/http://www.crwflags.com/FOTW/FLAGS/gb-corn.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.flags.net/UNKG12.htm#UNKG7400 |title=British Flags (United Kingdom) from The World Flag Database |publisher=Flags.net |access-date=25 September 2010 |archive-date=5 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105165552/http://flags.net/UNKG12.htm#UNKG7400 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. 
Ar c'hentañ meneg eus banniel Sant Piran zo e 1835 pa embannas [[Davies Gilbert]] (1767-1839), istorioù dastumet gant daou skrivagner all, Hals ha Tonkin, gant notennoù eus e berzh&lt;ref&gt;Rendle, Phil. &quot;Cornwall – [http://www.flaginstitute.org/pdfs/Phil%20Rendle.pdf The Mysteries of St Piran&quot;]. ''Proceedings of the XIX International Congress of Vexillology''. The Flag Institute&lt;/ref&gt;.

=== Lennegezh ===
====Romantoù====
[[File:RemainsofTintagel.jpg|thumb|right|Aspadennoù kastell [[Tintagel]], lec'h ganedigezh ar Roue Arzhur a-hervez]]
[[Arthur Quiller-Couch|Sir Arthur Quiller-Couch]], skrivet gantañ meur a romant ha studioù burutellerezh eus lennegezh, a oa o vevañ e [[Fowydh|Tre Fowy]]. Diazezet eo istor ar pep brasañ eus e romantoù e Kerne-Veur. [[Daphne du Maurier]] a oa o chom e ''[[Menabilly|Maen Ebeli]]'' e-tal Tre Fowy ha kalz eus he romantoù o deus un endro kerneveurat : ''[[The Loving Spirit]]'', ''[[Jamaica Inn (romant)|Jamaica Inn]]'', ''[[Rebecca (romant)|Rebecca]]'', ''[[Frenchman's Creek (romant)|Frenchman's Creek]]'', ''[[The King's General]]'', ''[[My Cousin Rachel]]'', ''[[The House on the Strand]]'' ha ''[[Rule Britannia (romant)|Rule Britannia]]''&lt;ref&gt;{{cite web | title =Daphne du Maurier | publisher =DuMaurier.org | url =http://www.DuMaurier.org/ | access-date =11 May 2007 | archive-date =27 January 2012 | archive-url =https://www.webcitation.org/6502b6RJY?url=http://www.dumaurier.org/ | url-status =live }}&lt;/ref&gt;. Skrivet he deus ivez ''Vanishing Cornwall''. Awenet eo bet istor ''[[The Birds]]'', unan eus he heuliadoù danevelloù berr spont brudet gant film [[Alfred Hitchcock]], gant Kerne-Veur&lt;ref&gt;{{cite web | title =The Birds | publisher =MovieDiva.com | url =http://www.moviediva.com/MD_root/reviewpages/MDBirds.htm | access-date =11 May 2007 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070809044041/http://www.moviediva.com/MD_root/reviewpages/MDBirds.htm | archive-date =9 August 2007 | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;. 

''[[The Adventure of the Devil's Foot]]'' un avantur eus [[Sherlock Holmes]] skrivet gant [[Conan Doyle]] a c'hoarvez e Kerne-Veur&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Adventure of the Devil's Foot |publisher=WorldwideSchool.org |url=http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/detective/TheAdventureoftheDevilsFoot/Chap1.html|url-status=dead|access-date=11 May 2007 }}&lt;/ref&gt;. Heuliad [[Winston Graham]], ''[[Poldark]]'', re [[Kate Tremayne]], ''[[Adam Loveday]]'', romantoù [[Susan Cooper]] ''[[Over Sea, Under Stone]]''&lt;ref&gt;{{cite web | title =Over Sea, Under Stone | publisher =Powell's Books | url =http://www.powells.com/biblio?isbn=9780689840357 | access-date =11 May 2007 | archive-date =20 February 2007 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070220015103/http://www.powells.com/biblio?isbn=9780689840357 | url-status =live }}&lt;/ref&gt;, ''Greenwitch'', ha romant [[Mary Wesley]], ''[[The Camomile Lawn]]'', a c'hoarvez holl e Kerne-Veur. Gant an anv-pluenn Alexander Kent, [[Douglas Reeman]] end deus skrivet heuliadoù, o harozed [[Richard Bolitho]] hag Adam Bolitho, a dremen e Kerne-Veur e diwezh an {{XVIIIvet kantved}} hag e deroù an {{XIXvet kantved}}, en [[Aberfala]]. Kalz eus istorioù [[Gilbert K. Chesterton]] a c'hoarvez eno ivez.

Kerne-Veur er grennamzer zo endro an drilogiezh savet gant [[Monica Furlong]], ''Wise Child'', ''Juniper'' ha ''Colman'', evel lodennoù eus Charles Kingsley's ''[[Hereward the Wake (romant)|Hereward the Wake]]''. 

Romant [[Hammond Innes]], ''The Killer Mine''&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Killer Mine |publisher=BoekBesprekingen.nl |url=http://www.boekbesprekingen.nl/cgi-bin/boek.cgi?boek=588391 |access-date=11 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071008090759/http://www.boekbesprekingen.nl/cgi-bin/boek.cgi?boek=588391 |archive-date=8 October 2007 }}&lt;/ref&gt;, romant [[Charles de Lint]], ''The Little Country''&lt;ref&gt;{{Cite book| title =The Little Country | isbn=0312876491| last1=Lint| first1=Charles de| date=7 April 2001}}&lt;/ref&gt;, ha pennadoù 24-25 ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'', savet gant [[J. K. Rowling]], zo diazezet e Kerne-Veur&lt;ref&gt;{{cite web| title =Shell Cottage| publisher =hp-lexicon.org| url =http://www.hp-lexicon.org/atlas/gazetteer/gazetteer-s.html| access-date =11 January 2008| archive-date =30 December 2007| archive-url =https://web.archive.org/web/20071230065826/http://www.hp-lexicon.org/atlas/gazetteer/gazetteer-s.html| url-status =live}}&lt;/ref&gt;. 

David Cornwell, en deus skrivet romantoù spierien dindan anv [[John le Carré]], a oa o vevañ hag o labourat e Kerne-Veur&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.channel4.com/news/le-carr-betrayed-by-bad-lot-spy-kim-philby |title=Le Carré betrayed by 'bad lot' spy Kim Philby |work=Channel 4 News |publisher=Channel 4 |date=12 September 2010 |location=London |access-date=26 May 2011 |archive-date=8 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708101836/https://www.channel4.com/news/le-carr-betrayed-by-bad-lot-spy-kim-philby |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Ganet e oa bet ar romantour [[William Golding]], bet gounezet gantñ ar priz Nobel lennegezh, e [[Sant Columb Minor]] e 1911, ha distreiñ a reas da veavañ e [[Truru|Truro]] eus 1985 betek e varv e 1993&lt;ref&gt;{{cite web|title=Biography of William Golding |publisher=William-Golding.co.uk |url=http://www.william-golding.co.uk/p_biography.html |access-date=11 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070317193534/http://www.william-golding.co.uk/p_biography.html |archive-date=17 March 2007 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt;. [[D. H. Lawrence]] a vevas e Kerne-Veur e-pad ur prantad berr. Maget e oa [[Rosamunde Pilcher]] eno ivez, ha meur a istor skrivet ganti a c'hoarvez e Kerne-Veur.

====Barzhoniezh====
[[File:ForTheFallenPlaqueCornwall.jpg|thumb|Pladenn 'FOR THE FALLEN' gant beg-douar [[Din Pentir]] a-dreñv]]

Ar barzh [[John Betjeman|Sir John Betjeman]] a blije Kerne-Veur dezhañ forzh pegement hag e talc'h ur plas bras en e oberoù. Beziet eo e bered iliz Sant Enodoc, e [[Trebedrek]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=St Enodoc Church |publisher=RockInfo.co.uk |url=http://www.rockinfo.co.uk/daymer/stenochc.html |access-date=11 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613142651/http://www.rockinfo.co.uk/daymer/stenochc.html |archive-date=13 June 2007 }}&lt;/ref&gt;. 
Ar barzh [[Charles Causley]], a oa ganet e [[Lannstefan]] hag ar brudetañ eus barzhed Kerne-Veur eo moarvat. [[Jack Clemo]] ha [[A. L. Rowse]] a oa ivez Kerneveuriz brudet evit o barzhonegoù.
&lt;!--
The Rev. [[Robert Stephen Hawker|R. S. Hawker]] of Morwenstow wrote some poetry which was very popular in the Victorian period.&lt;ref&gt;*Woolf, Cecil (1965).&quot;Hawker of Morwenstow, 1803-1875.&quot;  ''[[The Book Collector]]'' 14 no 1 (spring): 62-71; 14 no 2 (summer): 202-211.&lt;/ref&gt;
The Scottish poet [[W. S. Graham]] lived in West Cornwall from 1944 until his death in 1986.&lt;ref&gt;{{cite web | title =William Sydney Graham | publisher =CPRW.com | url =http://www.cprw.com/Drexel/graham.htm | access-date =11 May 2007 | archive-url =https://web.archive.org/web/20070927215803/http://www.cprw.com/Drexel/graham.htm | archive-date =27 September 2007 | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;

The poet [[Laurence Binyon]] wrote &quot;For the Fallen&quot; (first published in 1914) while sitting on the cliffs between [[Pentire Head|Pentire Point]] and The Rumps and a stone plaque was erected in 2001 to commemorate the fact. The plaque bears the inscription &quot;FOR THE FALLEN / Composed on these cliffs, 1914&quot;. The plaque also bears below this the fourth stanza (sometimes referred to as [[Ode of Remembrance|&quot;The Ode&quot;]]) of the poem:
:They shall grow not old, as we that are left grow old
:Age shall not weary them, nor the years condemn&lt;!-- &quot;Condemn&quot; is in fact the correct word. See the talk page for more. 
:At the going down of the sun and in the morning
:We will remember them
--&gt;

====Oberennoù all====
Skrivet e oa un niver bras a pezhioù-c'hoari e gwerzennoù diwar-benn ar [[Pasion Jezuz|basion]] e Kerne-Veur evel an ''[[Ordinalia]]'' e-pad ar grennamzer. Kalz anezhe zo anavet hag o deus pourchaset titouroù prizius diwar-benn ar c'herneveureg. Gallout a reer menegiñ ivez ''[[Beunans Meriasek]]'' ha ''Bewnans Ke''. 

''Pascon agan Arluth'' (Pasion hon Aotrou) eo an oberenn glok koshañ e kerneveureg. Skrivet e oa er {{XIVvet kantved}}. 

''Sarmonioù Treagar'' eo ar c'hentañ skouer eus skridoù plaen e kerneveureg zo chomet betek ennomp. Un heuliad 12 sarmon katolik eo skrivet e saozneg ha troet gant [[John Tregear]] war-dro 1560,&lt;ref name=BSLA&gt;{{cite journal |author1=Jon Mills |title=Cornish Lexicography in the Twentieth Century: Standardisation and Divergence. |journal=Bulletin Suisse de Linguistique Appliquée |date=1999 |volume=69 |issue=1 |pages=45–57 |url=http://doc.rero.ch/record/20686/files/Mills_45-57.pdf |access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Peswora Gradh Dedhyasow |url=https://www.kesva.org/sites/default/files/documents/KDL/kdl4a%20Dedhyasow.pdf |website=[[Kesva an Taves Kernewek]] |access-date=12 August 2021}}&lt;/ref&gt; ha staget oute un trizekvet hini ''Sakramant an Aoter'' skrivet gant un den all&lt;ref name=EB /&gt;. Daouzek eus an 13 sarmon e ''Homelies to be read within his diocese of London of all Parsons, vycars and curates'' skrivet gant [[Edmund Bonner]] e 1555 ; dek eus ar re skrivet gant [[John Harpsfield]], daou eus [[Henry Pendleton]]&lt;ref&gt;Daoust ma laka Chaudhri daou sarmon war gont un 'Oliver Pendilton' ez eo gwirheñveloc'h ez eo [[Henry Pendleton]], a oa kure dindan Bonner a skrivas anezhe.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Henry Pendleton |url=https://www.newadvent.org/cathen/11635a.htm |website=[[New Advent]] |access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;}} and one by Bonner himself)&lt;ref name=CH&gt;{{cite web |author1=Talat Chaudhri |title=A Description of the Middle Cornish Tregear Manuscript |url=https://pure.aber.ac.uk/portal/files/26120981/thesis.pdf |website=[[Aberystwyth University]] |access-date=11 August 2021 |pages=1–2 |date=2001}}&lt;/ref&gt; a oa lakaet e kerneveureg gant [[John Tregear]], hag a zo bremañ an oberenn vrasañ e skrid-plaen e kerneveureg&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite web |title=Cornish literature |url=https://www.britannica.com/art/Cornish-literature |website=[[Encyclopedia Britannica]] |access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;.
Tregear ne oa ket un troer eus ar c'hentañ&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=R. Morton Nance |author1-link=Robert Morton Nance |title=Cornish Words in the Tregear MS. |journal=[[Zeitschrift für celtische Philologie]] |date=1954 |volume=24 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.1515/zcph.1954.24.1.1 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/zcph.1954.24.1.1/pdf |access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt; hag a rae alies gant gerioù amprestet digant ar saozneg pe gant kalkoù diwarnañ&lt;ref name=EB /&gt;. Hervez  [[Alan M. Kent|Alan Kent]] e oa marteze abalamour ma ne oa ket Tregear evit kaout soñj eus ar gerioù kevatal e kerneveureg abalamour d'an digresk bras en anaoudegezh hag er varregezh da gompren kerneveureg d'ar c'houlz-se, ha marteze e felle dezhañ reizhañ e skridoù diwezhatoc'h&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Lane Greene |title=Hebrew was the only language ever to be revived from extinction. There may soon be another |url=https://qz.com/969597/hebrew-was-the-only-language-ever-to-be-revived-from-extinction-there-may-soon-be-another/ |website=[[Quartz (publication)|Quartz]] |access-date=11 August 2021 |date=29 April 2017}}&lt;/ref&gt; Dizoloet e oa ar sarmonioù e miz Ebrel 1949 gant John Mackechnie e paperioù an tiegezh Puleston| e dastumad ar [[British Museum]]&lt;ref name=BSLA /&gt;.

[[Nicholas Boson]] (1624−1708) a skrivas teir zestenn e kerneveureg : ''Nebbaz gerriau dro tho Carnoack'' (Un nebeud gerioù diwar-benn ar c'herneveureg) etre 1675 ha 1708 ; ''Jowan Chy-an-Horth, py, An try foynt a skyans'' (Yoan Chyannor, pe, an tri foent a skiant), embannet gant [[Edward Lhuyd]] e 1707, daoust ma oa skrivet abretoc'h ; ha ''The Dutchess of Cornwall's Progress'', ul lodenn anezhi skrivet e saozneg, na anaver nemet tammoù anezhi bremañ. Bez eo an div gentañ an testennoù e skrid plaen e kerneveureg nemeto zo chomet eus ar {{XVIIvet kantved}}. Embannet e oa oberennoù Boson, gant re e vab [[John Boson]] hag e genderv [[Thomas Boson]] (1635–1719) e levr [[Oliver Padel]] : ''The Cornish writings of the Boson family'' (1975).&lt;ref&gt;''The Cornish writings of the Boson family: Nicholas, Thomas and John Boson, of Newlyn, circa 1660 to 1730'', Edited with translations and notes by O. J. Padel (Redruth: Institute of Cornish Studies, 1975) {{ISBN|0-903686-09-0}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--
[[Colin Wilson]], a prolific writer who is best known for his debut work ''[[The Outsider (Colin Wilson)|The Outsider]]'' (1956) and for ''[[The Mind Parasites]]'' (1967), lived in [[Gorran Haven]], a small village on the southern Cornish coast. The writer [[D. M. Thomas]] was born in Redruth but lived and worked in Australia and the United States before returning to his native Cornwall. He has written novels, poetry, and other works, including translations from Russian.

[[Thomas Hardy]]'s drama ''The Queen of Cornwall'' (1923) is a version of the Tristan story; the second act of [[Richard Wagner]]'s opera ''[[Tristan und Isolde]]'' takes place in Cornwall, as do [[Gilbert and Sullivan]]'s operettas ''[[The Pirates of Penzance]]'' and ''[[Ruddigore]]''.

[[Clara Vyvyan]] was the author of various books about many aspects of Cornish life such as ''Our Cornwall''. She once wrote: &quot;The Loneliness of Cornwall is a loneliness unchanged by the presence of men, its freedoms a freedom inexpressible by description or epitaph. Your cannot say Cornwall is this or that. Your cannot describe it in a word or visualise it in a second. You may know the country from east to west and sea to sea, but if you close your eyes and think about it no clear-cut image rises before you. In this quality of changefulness have we possibly surprised the secret of Cornwall's wild spirit--in this intimacy the essence of its charm? Cornwall!&quot;.&lt;ref&gt;Quoted in Croxford, Bob (1993) ''From Cornwall with Love''. Mullion: Atmosphere; p. 22&lt;/ref&gt;
A level of ''[[Tomb Raider: Legend]]'', a game dealing with Arthurian Legend, takes place in Cornwall at a museum above King Arthur's tomb. The adventure game ''The Lost Crown'' is set in the fictional town of Saxton, which uses the Cornish settlements of Polperro, Talland and Looe as its model.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.darklingroom.co.uk/thelostcrown/realsaxton/|title=The 'Real' World of Saxton: From The Lost Crown|website=Darklingroom.co.uk|access-date=5 January 2019|archive-date=23 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110423065722/http://www.darklingroom.co.uk/thelostcrown/realsaxton/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

The fairy tale [[Jack the Giant Killer]] takes place in Cornwall.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=English Fairy Tales - Jack the Giant-Killer (by Joseph Jacobs)|url=http://www.authorama.com/english-fairy-tales-21.html|access-date=2022-01-24|website=www.authorama.com}}&lt;/ref&gt;
--&gt;

=== Keginerezh ===
[[File:Cornish pasty - cut.jpeg|thumb|right|ur [[pasty]] eus Kerne-Veur]] 
Kelc'hiet eo Kernev-Veur war tri zu gant ar mor ha dourioù peskedus, ha dre se eo aes pourchas boued mor fresk eno. Brasañ porzh pesketa Breizh-Veur eo [[Newlyn]] hervez talvoudegezh ar pesked degaset ennañ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.objectiveone.com/client/media/media-611.htm |title=Objective One media release |publisher=Objectiveone.com |access-date=25 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714223641/http://www.objectiveone.com/client/media/media-611.htm |archive-date=14 July 2011 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt;. Ur meuz pesked brudet eus ar vro eo ar ''[[Stargazy pie]]'', ur wastell gant pesked ma tifluk pennoù ar pesked a-dreuz kroust ar wastell, evel pa vijent o sellet ouzh ar stered. Fardet e vez ar wastell-se da vare festival [[Tom Bawcock's Eve]], met gallout a ra bezañ debret forzh pegoulz.

Brudet eo Kerne-Veur dreist-holl koulskoude evit e ''[[pasty|bpasties]]'', ur meuz saourus fardet gant toaz. Graet e vez alies ''oggies'' eus ar ''pasties'' er vro. Hiziv e vez fardet ar ''pasties'' gant ur gwarnisadur kig bevin, ognon, patatez ha [[ruta]] gant holen ha pebr gwenn, met gwezhall e vezent fardet gant traoù all ivez. ''Turmut, 'tates and mate'' (dle. &quot;ruta, patatez ha kig&quot;) a zeskriv ur gwarnisadur implijet stank gwezhall. Da skouer, ''pasties'' zo a veze gwarniset gant pour dreist-holl, hag ar ''pasty'' gant louzoù fin a oa ennañ beler, perisilh, ha chalotez&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.alanrichards.org/cornish3.htm |title=Cornish recipe site |publisher=Alanrichards.org |date=25 February 2008 |access-date=25 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101011061411/http://www.alanrichards.org/cornish3.htm |archive-date=11 October 2010 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Gwezhall e veze graet ivez alies gant gwarnisadurioù sukret evel kaotigell, avaloù ha mouar, pruneoz pe kerez&lt;ref name=Martin&gt;{{Cite book| last=Martin | first=Edith | title=Cornish Recipes, Ancient &amp; Modern. 22nd edition, 1965|year=1929 }}&lt;/ref&gt;. 
&lt;!--
The wet climate and relatively poor soil of Cornwall make it unsuitable for growing many arable crops. However, it is ideal for growing the rich grass required for dairying, leading to the production of Cornwall's other famous export, [[clotted cream]]. This forms the basis for many local specialities including Cornish [[fudge]] and Cornish [[ice cream]]. Cornish clotted cream has [[Geographical indications and traditional specialities in the European Union|Protected Geographical Status]] under EU law,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://europa.eu.int/comm/agriculture/qual/en/uk_en.htm |title=Official list of British protected foods |publisher=Europa.eu.int |date=23 February 2009 |access-date=25 September 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050602042239/http://www.europa.eu.int/comm/agriculture/qual/en/uk_en.htm |archive-date=2 June 2005 }}&lt;/ref&gt; and cannot be made anywhere else. Its principal manufacturer is [[A. E. Rodda &amp; Son]] of Scorrier.

Local cakes and desserts include [[Saffron bun|Saffron cake]], [[Heavy cake|Cornish heavy (''hevva'') cake]], [[Cornish fairings]] biscuits, figgy 'obbin, [[Cream tea]] and whortleberry pie.&lt;ref&gt;Mason, Laura; Brown, Catherine (1999) ''From Bath Chaps to Bara Brith''. Totnes: Prospect Books&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pettigrew, Jane (2004) ''Afternoon Tea''. Andover: Jarrold&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Fitzgibbon, Theodora (1972) ''A Taste of England: the West Country''. London: J. M. Dent&lt;/ref&gt;

There are also many types of beers brewed in Cornwall—those produced by [[Sharp's Brewery]], [[Skinner's Brewery]], Keltek Brewery and [[St Austell Brewery]] are the best known—including [[stout]]s, [[ale]]s and other beer types. There is some small scale production of wine, [[mead]] and [[cider]].
--&gt;

==Douaroniezh==
=== Kêrioù pennañ Kernev-Veur ===
[[Restr:CornwallKernowMappa.png|400px|right|thumb|Kartenn divyezhek Kernev-Veur : [[kerneveureg]]/saozneg ]] 
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;background:#efefef;&quot;
|----- bgcolor=#DDDDDD
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;
! Kêr
! annezidi (2001)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nomisweb.co.uk/census/2011/ks101ew|title=KS101EW (Usual resident population) - Nomis - Official Labour Market Statistics|website=www.nomisweb.co.uk|access-date=2016-11-20}}&lt;/ref&gt;
! annezidi (2011)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nomisweb.co.uk/census/2011/ks101ew|title=KS101EW (Usual resident population) - Nomis - Official Labour Market Statistics|website=www.nomisweb.co.uk|access-date=2016-11-20}}&lt;/ref&gt;
!
|-
| align=&quot;right&quot; | 1 || [[Austol]]|| align=&quot;center&quot; | 22&amp;nbsp;658 || align=&quot;center&quot; | 25&amp;nbsp;447 
|-
| align=&quot;right&quot; | 2 || [[Pennsans]]|| align=&quot;center&quot; | 21&amp;nbsp;255|| align=&quot;center&quot; | 19&amp;nbsp;872
|-
| align=&quot;right&quot; | 3 || [[Truru]] (pe Tryverow), kêr-benn Kernev-Veur || align=&quot;center&quot; | 20&amp;nbsp;920 || align=&quot;center&quot; | 23&amp;nbsp;041
|-
| align=&quot;right&quot; | 4 || [[Aberfala]] (Gant [[Pennrynn]]) || align=&quot;center&quot; | 28&amp;nbsp;801 || align=&quot;center&quot; | 31&amp;nbsp;988
|-
| align=&quot;right&quot; | 5 || [[Kammbronn]]|| align=&quot;center&quot; |	20&amp;nbsp;010
|-
| align=&quot;right&quot; | 6 || [[Tewynn Pleustri]] ([[Kerneveureg Unvan|KU]]: ''Por Lestri'')|| align=&quot;center&quot; | 19&amp;nbsp;562  || align=&quot;center&quot; | 20&amp;nbsp;189 
|-
| align=&quot;right&quot; | 7 || [[Essa]]|| align=&quot;center&quot; | 14&amp;nbsp;124  || align=&quot;center&quot; | 15&amp;nbsp;566 
|-
| align=&quot;right&quot; | 8 || [[Bosvenegh]]|| align=&quot;center&quot; | 12&amp;nbsp;778  || align=&quot;center&quot; |14&amp;nbsp;614 
|-
| align=&quot;right&quot; | 9 || [[Rysrudh]] (gant [[Kammbronn]])|| align=&quot;center&quot; | 39&amp;nbsp;937  || align=&quot;center&quot; |42&amp;nbsp;690
|-
| align=&quot;right&quot; | 10 || [[Hellys]]|| align=&quot;center&quot; | 10&amp;nbsp;578  || align=&quot;center&quot; |12&amp;nbsp;184
|-
|}

=== Kehentiñ gant Breizh ===

Bez' ez eus meur a zoare da vont a [[Breizh|Vreizh]] da Gernev-Veur :
* '''aerlinennoù''' zo e-pad an hañv etre [[Tewynn Pleustri]] ha [[Sant-Brieg]] ; aerlinennoù all zo eus [[Brest]] ha [[Roazhon]] da [[Exeter]] ha n'eo ket re bell diouzh Kernev-Veur ;
* '''morlinennoù''' zo ivez etre [[Rosko]] ha [[Plymouth]].

===Mengleuzerezh ar staen===
[[Image:Trevithick1803Locomotive.jpg|thumb|Mekanik dre aezhenn [[Richard Trevithick]].]]
E-pad ur prantad eo bet Kerneveuriz ar gwellañ arbennigourien war ar mengleuziañ hag e voe savet ur skol mengleuziañ e Kerne-Veur e 1888. A-vuzul ma'z ae bourvezioù staen war vihanaat e tivroas kalz Kerneveuriz da vroioù all evel Amerika, Aostralia, Zeland-Nevez ha suafrika el lec'h ma oa klask war tud arroutet evelto. Hervez lavar ar bobl forzh pelec'h ez afec'h er bed, pa welit un toull en douar, e kavoc'h ur C'herneveurad en deun anezhañ{{Daveoù a vank}}. Meur a c'her kerneveurek a denn d'ar mengleuzioù a zo implijet e geriaoueg ar mengleuzioù e saozneg, evel ''costean'', ''gunnies'', ha ''vug''.

Hiziv avat n'eus mengleuz staen ebet ken e Kerne-Veur. 
E 2019, ''Strongbow Exploration'', ur gompagnunezh mengleuziañ kanadian, a embannas e oa e sell da sevel ur mengleuz staen e [[Bal Crofty Soth]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Strongbow reviving age-old Cornwall tin mining tradition |url=https://www.mining-journal.com/resourcestocks/resourcestocks/1362275/strongbow-reviving-age-old-cornwall-tin-mining-tradition |publisher=Mining Journal |access-date=13 May 2019}}&lt;/ref&gt;. 

Abaoe diskar ar mengleuzioù staen, al labour-douar, hag ar peskerezh eo deut ar vro da zepantout eus an touristerezh. Kerne-Veur zo unan eus al lodennoù paourañ eus Kornôg Europa.

==Levrlennadur==
*{{en}} Trelawny, Petroc. ''Trelawny's Cornwall – A Journey Through Western Lands''. London : Weidenfield &amp; Niolson, 2024 {{ISBN|978-1-4746-2509-8}}

==Liammoù diavaez==
* {{en}} {{kw}} [https://www.globalcornish.com/ Global Cornish / Kernewek Ollvysel]
==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}
{{Kerneveur}}
{{Keltia}}

[[Rummad:Kernev-Veur]]
[[Rummad:Rouantelezh-Unanet]]</text>
      <sha1>5us8jvlaghfamj6lcoa8twjvdsq3uhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parasaurolophus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15204</id>
    <revision>
      <id>2197987</id>
      <parentid>2197491</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20331" sha1="fdo29vkoca8yfm3fmeg2hix17dyvafe" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen  |  Parasaorolofous | | Ur parasaurolophus}}
{{Taxobox Phylum  | Chordata }}
{{Taxobox Classis  | Sauropsida }}
{{Taxobox Superordo | Dinosauria }}
{{Taxobox Ordo   | Ornithischia }}
{{Taxobox Subordo | Ornithopoda }}
{{Taxobox Familia | Hadrosauridae }}
{{Taxobox Subfamilia | Lambeosaurinae }}
{{Taxobox Genus   | Parasaurolophus | [[Parks]], [[1922]]}}
{{Taxobox Listennad |
*''P. walkeri''  [[Parks]], [[1922]]
*''P. tubicen'' [[Wiman]], [[1931]]
*''P. cyrtocristatus'' [[Ostrom]], [[1961]]
}}
{{Taxobox Traoù all |Pelec'h e veze kavet| [[Amerika an Hanternoz]] }}
{{Taxobox Traoù all |Prantad| [[Kretase]] uhel, ~76-65 milion }}
|-----
{{Taxobox Echu}}

Ur '''Parasaurolophus''', pe Parasaorolofus zo ur [[genad]] [[dinosaor]]ed eus kladenn an [[ornithopoda]] a oa o vevañ e diwezh ar [[kretase|c'hretase]] er pezh zo hiziv [[Norzhamerika]], war-dro 76,5-73 milion vloaz zo.&lt;ref name=evansetal2009&gt;Evans, D.C., Bavington, R. and Campione, N.E. (2009). &quot;[https://web.archive.org/web/20200408083043/http://www.freepatentsonline.com/article/Canadian-Journal-Earth-Sciences/215925510.html An unusual hadrosaurid braincase from the Dinosaur Park Formation and the biostratigraphy of ''Parasaurolophus'' (Ornithischia: Lambeosaurinae) from southern Alberta.]&quot; ''Canadian Journal of Earth Sciences,'' '''46'''(11): 791-800. {{doi|10.1139/E09-050}}&lt;/ref&gt; Geotdebrerien e oa loened ar genad-se ha gallout a raent bale en un doare daoudroadek pe pevarzroek. Tri spesad zo anavezet : ''P. walkeri'', ''P. tubicen'', hag ar ''P. cyrtocristatus'' kribellet-berr. Kavet ez eus bet dilerc'hioù en [[Alberta]] ([[Kanada]]), en [[New Mexico]] hag en [[Utah]] ([[Stadoù-Unanet]]). Deskrivet e oa evit ar wezh kentañ e 1922 gant [[William Parks (paleontologour)|William Parks]] diwar ur c'hlopenn ha darn eus ur relegenn dizoloet en Alberta.

Ar ''Parasaurolophused'' a oa izili eus an ''[[hadrosauridae]]'', ur gerentiad liesseurt eus dinosored eus ar c'hretase brudet evit klinkadurioù iskis o fennoù. Anavezet eo ar genad-se dre gribell o c'hlopenn a yae d'ober un duellenn hir gromm a greske etrezek an nec'h ha tu-a-dreñv ar c'hlopenn. Ar ''[[Charonosaurus]]'' eus [[Republik Pobl Sina|Sina]], marteze e oa anezhañ ar strollad loened kar tostañ, a oa un hevelep klopenn oute hag ar memes kribell moarvat. Komzet o deus kalz ar skiantourien diwar-benn ar gribell-se. A-du emañ ar pep brasañ da lâret e talveze d'al loened-se da anavezout reizh, ha pesad ar re all, da leuskel trouzioù ha da reoliañ gwrez o c'horf. &lt;!--It is one of the rarer duckbills, known from only a handful of good specimens.--&gt;

== Deskrivadur ==

Evel evit ar pep brasañ eus an dinosaored, n'eo ket bet adkavet relegenn glok ar ''Parasaurolophus''. Soñjal a reer e oa loened ar spesad ''P. walkeri'' 9,5 metr hed. 1,6 metr hed e oa o c'hlopenn, gant ar gribell, e-kichen klopenn etre ar spesad ''P. tubicen'' zo brasoc'h evit daou vetr hirder, ar pezh a ziskouez e oa brasoc'h evit ar spesad all.&lt;ref name=LW42a&gt;Richard Swann Lull, Nelda E. Wright, &quot;Hadrosaurian Dinosaurs of North America&quot;, 1942, ''Geological Society of America'', ''40'', p 229&lt;/ref&gt; 2,5 tonenn bouez a oa ennañ&lt;ref&gt;Donald F. Glut,''Dinosaurs: The Encyclopedia'', Jefferson, North Carolina, 1997, p 678–684&lt;/ref&gt; An arvrec'h nemetañ a anavezer a oa berr a-walc'h evit an ''Hadrosauridae'', ha dezhañ ur [[plankenn-skoaz]] berr met ledan. Ar [[morzhedaskorn]] a oa 103 santimetr hirder er spesad ''P. walkeri'' ha tev eo e-keñver e hed pa seller ouzh an ''Hadrosauridae'' all.&lt;ref name=LW42b&gt;Lull and Wright, ''Hadrosaurian Dinosaurs of North America'', pp. 209-213.&lt;/ref&gt; Kreñv-kenañ eo ar [[paler]] hag al [[lestr (korfadurezh)|lestr]] ivez.&lt;ref name=BC06&gt;{{cite book |last=Brett-Surman |first=Michael K. |coauthors=and Wagner, Jonathan R. |year=2006 |chapter=Appendicular anatomy in Campanian and Maastrichtian North American hadrosaurids |editor=Carpenter, Kenneth (ed.) |title=Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=135–169 |isbn=0-253-34817-X}}&lt;/ref&gt;.

Evel Hadrosauridae e oa gouest da vale war daou bav pe war pevar. Gwelloc'h e veze dezhañ peuriñ war e bevar fav moarvat, met redek a rae war daou bav.&lt;ref name=HWF04&gt;{{cite book |last=Horner |first=John R. |authorlink=Jack Horner (paleontologist) |coauthors=Weishampel, David B.; and Forster, Catherine A |editor=Weishampel, David B.; Osmólska, Halszka; and Dodson, Peter (eds.)|title=The Dinosauria |url=https://archive.org/details/dinosauria0000unse_n9z8 |edition=2nd |year= 2004|publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=0-520-24209-2 |pages=438–463 |chapter=Hadrosauridae }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- The [[spinous process|neural spines]] of the [[vertebra]]e were tall, as was common in lambeosaurines;&lt;ref name=LW42b/&gt; tallest over the hips, they increased the height of the back.--&gt; Anavezout a reer karrekaennoù kroc'hen eus ar spesad ''P. walkeri'', a ziskouez skantoù ingal e stumm torbezennoù met framm ebet brasoc'h.&lt;ref name=WAP22&gt;{{cite journal |last=Parks |first=William A. |authorlink=William Parks (paleontologist) |year=1922 |title=''Parasaurolophus walkeri'', a new genus and species of crested trachodont dinosaur |journal=University of Toronto Studies, Geology Series |volume=13 |pages=1–32}}&lt;/ref&gt;
[[Restr:Parasaurolophuspic steveoc.jpg|thumb|''Parasaurolophus walkeri''.]]
Ar pezh heberkañ e oa kribell ar c'hlopenn, a valire diouzh tu a-dreñv ar penn hag a oa savet diwar eskern ar rakkarvan hag ar fri.&lt;!-- The ''P. walkeri'' type specimen has a notch in the neural spines near where the crest would hit the back, but this may be a [[pathology]] peculiar to this individual.&lt;ref name=LW42b/&gt; William Parks, who named the genus, hypothesized that a [[ligament]] ran from the crest to the notch to support the head.&lt;ref name=WAP22/&gt; Although this idea seems unlikely,&lt;ref name=DFG97/&gt; ''Parasaurolophus'' is sometimes restored with a skin flap from the crest to the neck.--&gt; 
Kleuz e oa ar gribell, gant tuellennoù disheñvel o vont diouzh pep fronell betek penn all ar gribell kent cheñch hent adarre ha diskenn a-hed ar gribell betek ar c'hlopenn. Eeunoc'h e oa tuellennoù ar spesad ''P. walkeri'', ha re ''P. tubicen'' a oa kempleshoc'h gant tuellennoù stoufet ha re all en em unane hag en em zispartie.&lt;ref name=SW99&gt;Sullivan Robert M., Williamson, Thomas E., &quot;A new skull of ''Parasaurolophus'' (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Kirtland Formation of New Mexico and a revision of the genus&quot;, ''New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin'', 1999, '''15''', Albuquerque, New Mexico, p 1–52&lt;/ref&gt; ''P. walkeri'' ha ''P. tubicen'' o doa kribelloù a oa just un taùù krommet, ha ''P. cyrtocristatus'' a oa berr o c'hribell met muioc'h krommet.&lt;ref name=JHO61&gt;John Ostrom, &quot;A new species of hadrosaurian dinosaur from the Cretaceous of New Mexico&quot;, ''Journal of Paleontology'', 1961, levrenn 35, Nnn 3, p 575–577&lt;/ref&gt;

== Rummatadur ==
Evel m'en diskouez e anv, soñjal a raed e oa kar ''Parasaurolophus'' da ''[[Saurolophus]]'' ablamour d'e gribell damheñvel da welet.&lt;ref name=WAP22/&gt; Koulskoude e oa lakaet buan en iskerentiad ''[[Lambeosaurinae]]'' eus strollad an ''Hadrosauridae'' —''Saurolophus'' zo un ''[[Hadrosauridae]]''.&lt;ref name=CWG24&gt;Charles Whitney Gilmore, 1924, &quot;On the genus ''Stephanosaurus'', with a description of the type specimen of ''Lambeosaurus lambei'', Parks, ''Canada Department of Mines Geological Survey Bulletin'' (Geological Series), levrenn 38, Nnn 43, p 29–48&lt;/ref&gt; Peurliesañ e vez sellet outañ evel ur spesad eus ar ''Lambeosaurinae'', disheñvel diouzh ar ''[[Corythosaurus|C'horythosaurus]]'', an ''[[Hypacrosaurus]]'', hag all ''[[Lambeosaurus]]''.&lt;ref name=HWF04/&gt;&lt;ref name=WH90&gt;David B. Weishampel, Horner, Jack R., Weishampel, David B. ; Osmólska, Halszka; ha Dodson, Peter (eds.), ''The Dinosauria'', University of California Press, 1990, Berkeley, p 534–561&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=ER07&gt;David C. Evans ha Reisz, Robert R., 2007, &quot;Anatomy and relationships of ''Lambeosaurus magnicristatus'', a crested hadrosaurid dinosaur (Ornithischia) from the Dinosaur Park Formation, Alberta&quot;, ''Journal of Vertebrate Paleontology'', levrenn 27, Nnn 2, p 373–393, [https://web.archive.org/web/20070927204517/http://www.vertpaleo.org/publications/jvp/27-373-393.cfm]&lt;/ref&gt; Al loened tostañ a seblant bezañ ar ''[[Charonosaurus]]'', ul Lambeosaurinae gant ur c'hlopenn heñvel (daoust ma n'en deus ket ur gribell glok c'hoazh) kavet e-tal ar ster Amour, e biz Sina,&lt;ref name=Getal00&gt;Pascal Godefroit, Shuqin Zan ha Liyong Jin, &quot;Charonosaurus jiayinensis'' n. g., n. sp., a lambeosaurine dinosaur from the Late Maastrichtian of northeastern China&quot;, ''Compte Rendus de l'Academie des Sciences'', Paris, 2000, Sciences de la Terre et des planètes, levrenn 330, p 875–882&lt;/ref&gt; ha marteze ez eo an daou ezel eus an hevelpep kladenn ''Parasaurolophini''.&lt;ref name=ER07/&gt; ''P. cyrtocristatus'', gant e gribell berr ha kromm zo moarvat ar spesad diazez eus ar gladenn m'emañ an tri spesad ''Parasaurolophus'' anavet,&lt;ref name=ER07/&gt; pe, marteze, ul loen yaouank pe ur barez ''P. tubicen''.&lt;ref name=TEW00&gt;Thomas E. Williamson, &quot;Review of Hadrosauridae (Dinosauria, Ornithischia) from the San Juan Basin, New Mexico&quot;, ''Dinosaurs of New Mexico'', ''New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin'', Nnn 17, Albuquerque, 200, p 191–213&lt;/ref&gt;

== Dizoloadenn ==
[[Restr:Parasaurolophus walkeri.jpg|thumb|Incomplete ''Parasaurolophus walkeri'' type specimen in the [[Royal Ontario Museum]]]] 
&lt;!--
Meaning &quot;near crested lizard&quot;, the name ''Parasaurolophus'' is derived from the [[Ancient Greek|Greek]] ''para''/παρα &quot;beside&quot; or &quot;near&quot;, ''saurus''/σαυρος &quot;lizard&quot; and ''lophos''/λοφος &quot;crest&quot;.&lt;ref name=&quot;Liddell 1980&quot;&gt;{{cite book | author = [[Henry George Liddell|Liddell, Henry George]] and [[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]] | year = 1980 | title = [[A Greek-English Lexicon]] (Abridged Edition) | publisher = Oxford University Press | location = United Kingdom | isbn = 0-19-910207-4}}&lt;/ref&gt; It is [[holotype|based on]] [[Royal Ontario Museum|ROM]] 768, a skull and partial skeleton missing most of the tail and the hind legs below the knees, which was found by a field party from the [[University of Toronto]] in 1920 near Sand Creek along the [[Red Deer River]] in Alberta, Canada.&lt;ref name=WAP22/&gt; These rocks are now known as the [[Campanian]]-age [[Upper Cretaceous]] [[Dinosaur Park Formation]]. William Parks named the specimen ''P. walkeri'' in honor of Sir [[Byron Edmund Walker]], Chairman of the Board of Trustees of the [[Royal Ontario Museum]].&lt;ref name=WAP22/&gt; ''Parasaurolophus'' remains are rare in Alberta,&lt;ref name=RE05&gt;{{cite book |last=Ryan |first=Michael J. |coauthors=and Evans, David C. |editors=Currie, Phillip J.; and Koppelhus, Eva (eds.) |title=Dinosaur Provincial Park: A Spectacular Ancient Ecosystem Revealed |url=https://archive.org/details/dinosaurprovinci0000unse |chapter=Ornithischian Dinosaurs |year=2005 |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |pages=[https://archive.org/details/dinosaurprovinci0000unse/page/312 312]–348 |isbn=0-253-34595-2 }}&lt;/ref&gt; with only one other partial skull from (probably) the Dinosaur Park Formation,&lt;ref name=ERD07&gt;{{cite journal |last=Evans |first=David C. |coauthors=Reisz, Robert R.; and Dupuis, Kevin |year=2007 |title=A juvenile ''Parasaurolophus'' braincase from Dinosaur Provincial Park, Alberta, with comments on crest ontogeny in the genus |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=27 |issue=3 |pages=642–650 |doi=10.1671/0272-4634(2007)27[642:AJPOHB]2.0.CO;2}}&lt;/ref&gt; and three Dinosaur Park specimens lacking skulls, possibly belonging to the genus.&lt;ref name=CR05&gt;Currie, Phillip J; and Russell, Dale A. &quot;Geographic and stratigraphic distribution of dinosaur remains&quot; in ''Dinosaur Provincial Park'', p. 553.&lt;/ref&gt; In some faunal lists, there is a mention of possible ''P. walkeri'' material in the [[Hell Creek Formation]] of [[Montana]], a rock unit of [[Maastrichtian|late Maastrichtian]] age.&lt;ref name=DWB90&gt;Weishampel, David B. (1990). &quot;Dinosaur Distribution&quot;, in ''The Dinosauria'' (1st), pp. 63–139.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=WETAL04&gt;Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loeuff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth, M.P.; and Noto, Christopher R. (2004). &quot;Dinosaur Distribution&quot;, in ''The Dinosauria'' (2nd), pp. 517–606.&lt;/ref&gt; This occurrence is not noted by Sullivan and Williamson in their 1999 review of the genus,&lt;ref name=SW99/&gt; and has not been further elaborated upon elsewhere.

In 1921, [[Charles Hazelius Sternberg|Charles H. Sternberg]] recovered a partial skull ([[Uppsala University|PMU]].R1250) from what is now known as the slightly younger [[Kirtland Formation]] in [[San Juan County, New Mexico|San Juan County]], New Mexico. This specimen was sent to [[Uppsala]], [[Sweden]], where [[Carl Wiman]] described it as a second species, ''P. tubicen'', in 1931.&lt;ref name=CW31&gt;{{cite journal |last=Wiman |first=Carl |authorlink=Carl Wiman |year=1931 |title=''Parasaurolophus tubicen'', n. sp. aus der Kreide in New Mexico |journal=Nova Acta Regia Societas Scientarum Upsaliensis, series 4 |volume=7 |issue=5 |language=German |pages=1–11}}&lt;/ref&gt; The specific epithet is derived from the [[Latin]] ''tǔbǐcěn'' &quot;trumpeter&quot;.&lt;ref name=&quot;Latindictionary79&quot;/&gt; A second, nearly complete ''P. tubicen'' skull ([[New Mexico Museum of Natural History and Science|NMMNH]] P-25100) was found in New Mexico in 1995. Using [[computed tomography]] of this skull, Robert Sullivan and Thomas Williamson gave the genus a [[monograph]]ic treatment in 1999, covering aspects of its anatomy and taxonomy, and the functions of its crest.&lt;ref name=SW99/&gt; Williamson later published an independent review of the remains, disagreeing with the taxonomic conclusions.&lt;ref name=TEW00/&gt;

[[John Ostrom]] described another good specimen ([[Field Museum of Natural History|FMNH]] P27393) from New Mexico as ''P. cyrtocristatus'' in 1961. It includes a partial skull with a short, rounded crest, and much of the [[postcrania]]l skeleton except for the feet, neck, and parts of the tail.&lt;ref name=JHO61/&gt; Its specific name is derived from the [[Latin]] ''curtus'' &quot;shortened&quot; and  ''cristatus'' &quot;crested&quot;.&lt;ref name=&quot;Latindictionary79&quot;&gt;{{cite book | last = Simpson  | first = D.P. | title = Cassell's Latin Dictionary | publisher = Cassell Ltd. | year = 1979 | edition = 5 | location = London | isbn = 0-304-52257-0 | page =883}}&lt;/ref&gt; The specimen was found in either the top of the [[Fruitland Formation]] or, more likely, the base of the overlying Kirtland Formation.&lt;ref name=SW99/&gt; The range of this species was expanded in 1979, when [[David B. Weishampel]] and [[James A. Jensen]] described a partial skull with a similar crest ([[Brigham Young University|BYU]] 2467) from the Campanian-age [[Kaiparowits Formation]] of [[Garfield County, Utah|Garfield County]], [[Utah]].&lt;ref name=WJ79&gt;{{cite journal |last=Weishampel |first=David B. |authorlink=David B. Weishampel |coauthors=and Jensen, James A. |year=1979 |title=''Parasaurolophus'' (Reptilia: Hadrosauridae) from Utah |journal=Journal of Paleontology |volume=53 |issue=6 |pages=1422–1427| url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_1979-11_53_6/page/1422|accessdate= }}&lt;/ref&gt; Since then, another skull has been found in Utah with the short/round ''P. cyrtocristatus'' crest morphology.&lt;ref name=SW99/&gt;

===Spesadoù===
The [[type species]] ''P. walkeri'', from Alberta, is known from a single definitive specimen from the [[Dinosaur Park Formation]],&lt;ref name=HWF04/&gt; though others from the Dinosaur Park probably belong to it.&lt;ref name=evansetal2009/&gt; It differs from ''P. tubicen'' by having simpler tubes in its crest,&lt;ref name=SW99/&gt; and from ''P. cyrtocristatus'' by having a long, unrounded crest and a longer [[humerus|upper arm]] than [[radius (bone)|forearm]].&lt;ref name=JHO61/&gt; It lived between 76.5 and 75.3 million years ago.&lt;ref name=evansetal2009/&gt;

''P. tubicen'', from New Mexico, is known from the remains of at least three individuals.&lt;ref name=HWF04/&gt; It is the largest species, with more complex air passages in its crest than ''P. walkeri'', and a longer, straighter crest than ''P. cyrtocristatus''.&lt;ref name=SW99/&gt; ''P. tubicen'' is known only from the De-na-zin Member of the [[Kirtland Formation]],&lt;ref name=sullivanetal2009&gt;Sullivan, R., Jasinsky, S., Lucas, S. and Spielmann, J. (2009). &quot;The first 'lambeosaurin' (Dinosauria, Hadrosauridae, Lambeosaurinae) from the Upper Cretaceous Ojo Alamo Formation (Naashoibito Member), San Juan Basin, New Mexico: Further implications for the age of the Alamo Wash local fauna.&quot; ''Journal of Vertebrate Paleontology'', '''29'''(3): 188A.&lt;/ref&gt; and lived about 73.4-73 million years ago, making it the most recent species.&lt;ref name=evansetal2009/&gt;

''P. cyrtocristatus'', from the [[Kaiparowits Formation|Kaiparowits]] and [[Fruitland Formation]]s of New Mexico and Utah, is known from three possible specimens. It lived 75.5-74.5 million years ago,&lt;ref name=evansetal2009/&gt; and is the smallest species, with a short rounded crest.&lt;ref name=SW99/&gt; Its small size and the form of its crest have led several scientists to suggest that it represents juveniles or females of ''P. tubicen'', though ''P. tubicen'' lived at least one million years later.&lt;ref name=evansetal2009/&gt; As noted by Thomas Williamson, the type material of ''P. cyrtocristatus'' is about 72% the size of ''P. tubicen'', close to the size at which other lambeosaurines are interpreted to begin showing definitive [[sexual dimorphism]] in their crests (~70%&amp;nbsp;of adult size).&lt;ref name=TEW00/&gt; However, this position has been rejected in recent reviews of lambeosaurines.&lt;ref name=HWF04/&gt;&lt;ref name=ER07/&gt;
--&gt;

== Paleobevoniezh ==
=== Boued ===
Evel an ''Hadrosauridae'' all, ''Parasaurolophus'' a oa geotdebrerien bras. E zent a veze nevezet dibaouez en ur sichenn a oa enni kantadoù dent, daoust ma ne veze implijet nemet un nebeud war un dro bewezh. &lt;!--It used its beak to crop plant material, which was held in the jaws by a [[cheek]]-like organ--&gt;. Debriñ a rae moarvat a-rez an douar ha betek 4 metr a-us.&lt;ref name=HWF04/&gt; Evel ma oa gwelet gant [[Robert T. Bakker|Bob Bakker]], al ''Lambeosaurinae'' o deus ur genoù strishoc'h evit an ''Hadrosaurinae'', ar pezh a dalvez e c'halle ar ''Parasaurolophus'' hag ar spesadoù kar dibab o boued muioc'h evit o c'hendirvi o genoù bras ha digribell.&lt;ref name=RTB86&gt;{{cite book |last=Bakker |first=Robert T. |authorlink=Robert T. Bakker |year=1986 |title=[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Dinosaur_Heresies:_New_Theories_Unlocking_the_Mystery_of_the_Dinosaurs_and_their_Extinction The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction] |publisher=William Morrow |location=New York |isbn=0-8217-2859-8 |page=194}}&lt;/ref&gt;

=== Kribell ar c'hlopenn ===
[[Restr:Head of Parasaurolophus.jpg|thumb|''P. walkeri'' skull]]
Kalz a vartezeadennoù a oa graet diwar-benn talvoudegezh ar gribell e laez klopenn ar ''Parasaurolophus'', met ar pep brasañ a oa divrudet&lt;ref&gt;Glut, Donald F. (1997). &quot;Parasaurolophus&quot;. ''Dinosaurs: The Encyclopedia'', Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co. pp. 678–684. ISBN 0-89950-917-7.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=DBN85&gt;David B. Norman, ''The Illustrated Encyclopedia of Dinosaurs: An Original and Compelling Insight into Life in the Dinosaur Kingdom'', New York, 1985, p 122–127&lt;/ref&gt;. Krediñ a reer bremañ e servije da veur a dra : ur &quot;banniel&quot; e oa da anavout spesadoù ha reizh al loened all, servijout a rae ivez da leuskel kriadennoù ha sonioù, ha da reoliañ gwrez ar c'horf. N'eur ket sur pehini eus ar perzhioù-se en doa bet ar muiañ a-bouez en he diorroadur hag e hini ar c'hleuzennoù fri e-barzh.&lt;ref&gt;Evans, David C. (2006). [https://web.archive.org/web/20090207032709/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4067/is_200601/ai_n17169984 &quot;Nasal cavity homologies and cranial crest function in lambeosaurine dinosaurs&quot;]. ''Paleobiology'' 32, p 109–125&lt;/ref&gt;
&lt;!--
--&gt;

== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Dinosaored]]
[[Rummad:Kretase]]
[[Rummad:Ornithischia]]</text>
      <sha1>fdo29vkoca8yfm3fmeg2hix17dyvafe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pliosen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15496</id>
    <revision>
      <id>2198006</id>
      <parentid>2197416</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12599" sha1="l7toxhqar8y3t6s0b7hjj4s7co0h8vg" xml:space="preserve">{{Neogenel2}}
Ar '''Pliosen''' eo ar prantad eus [[skeuliad an amzerioù douarouriezh]] a ya eus 5333 milion da 2,58 milion&lt;ref name=&quot;ICS2014&quot;&gt;[http://www.stratigraphy.org/ICSchart/ChronostratChart2014-02.jpg Sellet ouzh stumm skeuliad an amzerioù douarouriezh an ICS graet e 2014] [https://web.archive.org/web/20140530003756/http://www.stratigraphy.org/ICSchart/ChronostratChart2014-02.jpg  diellaouet eno]&lt;/ref&gt; a vloavezhioù [[Kent bremañ|KB]]. An eil hag an diwezhañ prantad eus ar [[Neogenel|marevezh neogenel]] eo. Dont a ra ar Pliosen goude ar [[Miosen]] hag heuliet eo gant ar [[Pleistosen]]. A-raok adweladenn skeuliad an amzerioù douarouriezh e 2009, lakaet ganti ar pevar [[marevezh skorn]] bras nevesañ er Pleistosen, ez ae ar [[Gelasian]], etre 2588 ha 1806 milion a vloavezhioù zo, d'ober ul lodenn eus ar pliosen ha bremañ emañ er Pleistosen&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Ogg, James George |author2=Ogg, Gabi |author3=Gradstein F. M. |title=The Concise Geologic Time Scale |url=https://archive.org/details/concisegeologict0000oggj |year=2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521898492 |pages=[https://archive.org/details/concisegeologict0000oggj/page/150 150]–1}}&lt;/ref&gt;.

Evel evit prantadoù geologek koshoc'h all, ar [[Gwelead|gwelead geologel]] a dermen deroù ha diwezh ar prantad zo anavezet-mat met bloaziadoù resis an deroù hag ar fin zo un tamm diasur. Bevennoù ar Pliosen ne glotont ket gant un darvoud bedel anavezet en un doare aes  met kentoc'h gant bevennoù rannvroel etre ar Miosen tommoc'h hag ar Pliosen a oa un tamm distanoc'h. Lakaet e oa bet bevenn uhelañ ar prantad e deroù marevezhioù skorn ar Pleistosen.


==Etimologiezh==
[[Charles Lyell]] an hini a roas e anv d'ar Pliosen e ''Principles of Geology'' (levrenn 3, 1833).&lt;ref&gt;Sellet ouzh :
*  Lizher [[William Whewell]] da [[Charles Lyell]] d'an 31 a viz Genver 1831 e : Todhunter, Isaac, ''[https://books.google.com/books?id=XaMKAAAAIAAJ&amp;pg=PA111 William Whewell, D. D., Master of Trinity College, Cambridge: An account of his writings with selections from his literary and scientific correspondence]'', London, 1876, levrenn II, p. 111. 
* Lyell, Charles, ''[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044103125555;view=1up;seq=103 Principles of Geology]'', 1833, levrenn III, London, p. 53 :  &quot;We derive the term Pliocene from πλειων, major, and χαινος, recens, as the major part of the fossil testacea of this epoch are referrible to recent species.&quot;&lt;/ref&gt;

Dont a ra ar ger-se eus ar gerioù [[Henc'hresianeg|henc'hresianek]] πλεῖον ''pleion'', &quot;muioc'h&quot;, hag  καινός ''kainos'', &quot;nevez&quot;&lt;ref name=OnlineEtDict&gt;&quot;[http://www.etymonline.com/index.php?term=Pliocene&amp;allowed_in_frame=0 Pliocene]&quot;, [[Online Etymology Dictionary]]&lt;/ref&gt; hag e talvez &quot;kendalc'h ar pezh zo nevez&quot;, oc'h ober anv evel-se eus ar [[blotviled]] mor a vremañ.

== Isrannadoù ar Pliosen ==

[[File:Great American Biotic Interchange examples.svg|upright|thumb|Skouerioù spesadoù o deus divroet er c'hevandir amerikan goude stummadur [[Strizh-douar Panamá|strizh-douar Panama]]. an trolinennoù glas-olivez a zo spesadoù eus [[Norzhamerika]] dezho hendadoù [[suamerika]]n ; an trolinennoù glas-mor zo spesadoù eus [[Suamerika]] a orin eus Norzhamerika.]]
{|
&lt;!--| [[Gelasian]]
| (2.588 – 1.806 [[Annum|Ma]])--&gt;
|-
| [[Piasenzian]]
| (3.600 – 2.588 Ma)
|-
| [[Zanklean]]
| (5.332 – 3.600 Ma)
|}


==Hin==
[[File:Pliocene sst anomaly.png|thumb|left|Mid-Pliocene reconstructed annual sea surface temperature anomaly]]
Ar gwrezverk keitat hollek e kreiz ar Pliosen (3,3–3&amp;nbsp; milion a vloavezhioù) a oa 2–3&amp;nbsp;°C uheloc'h evit hiziv&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Robinson | first1 = M. | last2 = Dowsett | first2 = H.J. | last3 = Chandler | first3 = M.A. | year = 2008 | title = Pliocene role in assessing future climate impacts | journal = Eos, Transactions, American Geophysical Union | volume = 89 | issue = 49| pages = 501–502 | doi=10.1029/2008eo490001 | bibcode=2008EOSTr..89..501R}}&lt;/ref&gt;. Heñvel e oa al liveoù [[dioksidenn garbon]] ouzh re hiziv&lt;ref&gt;{{cite web|title=Solutions: Responding to Climate Change|url=https://climate.nasa.gov/solutions/adaptation-mitigation/|website=Climate.Nasa.gov|access-date=1 September 2016}}&lt;/ref&gt;, ha live ar morioù a oa 25&amp;nbsp;m uheloc'h&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Dwyer | first1 = G.S. | last2 = Chandler | first2 = M.A. | year = 2009 | title = Mid-Pliocene sea level and continental ice volume based on coupled benthic Mg/Ca palaeotemperatures and oxygen isotopes | journal = Phil. Trans. Royal Soc. A | volume = 367 | issue = 1886| pages = 157–168 | doi = 10.1098/rsta.2008.0222 | pmid = 18854304 | bibcode = 2009RSPTA.367..157D | hdl = 10161/6586 | s2cid = 3199617 | hdl-access = free }}&lt;/ref&gt;. Dibad e oa ar gwiskad skorn en hanterzouar norzh a-raok penn kentañ ar skornadur er [[gwiskad skorn Greunland|Greunland]] a c'hoarvezas e diwezh ar Pliosen, war-dro 3&amp;nbsp;milion a vloavezhioù zo&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Bartoli | first1 = G. |display-authors=etal  | year = 2005 | title = Final closure of Panama and the onset of northern hemisphere glaciation | journal = Earth Planet. Sci. Lett. | volume = 237 | issue = 1–2| page = 3344 | doi=10.1016/j.epsl.2005.06.020| bibcode = 2005E&amp;PSL.237...33B | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;. 
Stummadur kalotenn skorn [[Arktika]] zo anataet gant ur cheñchamant trumm eus ar c'henfeur [[izotop]]où [[oksigen]]  ha gant mein kaset gant ar skorn kavet e gweleadoù [[Meurvor Atlantel|Norzh ar Meurvor Atlantel]] ha [[Meurvor Habask|Norzh ar Meurvor Habask]]&lt;ref name=&quot;VanAndel1994&quot;&gt;Van Andel (1994), p. 226.&lt;/ref&gt;. Krog e oa marevezh ar skorn er ledredoù tost da c'houriz ar bed a-raok diwezh ar prantad moarvat. Ar yenadur hollek eus an amzer a c'hoarvezas e-pad ar Pliosen a c'hell bezañ broudet digresk ar c'hoadoù ha kresk ar pradennoù hag ar savanennoù&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/tertiary/pli.html |title=The Pliocene epoch |work=University of California Museum of Paleontology |access-date=2008-03-25 }}&lt;/ref&gt;. 


==Endro hag emdroadur hendadoù Mab-den==
{{Emdroadur Mab-den (Pliosen)}}
Daou zarvoud a-bouez en emdroadur hendadoù Mab-den a c'hoarvez e deroù hag e fin ar Pliosen. Da gentañ e anad un [[Hominini|hendad]] eus an Den hag eus ar [[chimpanze]]ed, ''[[Australopithecus anamensis]]'', e deroù ar Pliosen, war-dro 4,2 a vloavezhioù zo&lt;ref&gt;Simon Rozé, [http://www.rfi.fr/afrique/20190828-ethiopie-decouverte-plus-vieux-fossile-australopitheque Ethiopie, découverte des plus vieux fossiles australopithèques], RFI Afrique,  2019&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Haile-Selassie2010c&quot;&gt;{{cite journal |author=Haile-Selassie, Y |date=27 October 2010 |title=Phylogeny of early Australopithecus: new fossil evidence from the Woranso-Mille (central Afar, Ethiopia)|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=365 |issue=1556 |pages=3323–3331 |pmid=20855306 |pmc=2981958 |doi=10.1098/rstb.2010.0064}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite book|title=Understanding Humans: Introduction to Physical Anthropology and Archaeology|url=https://archive.org/details/understandinghum0000lewi_a2l6|last=Lewis|first=Barry |display-authors=etal |year=2013|edition=11th|location=Belmont, CA: Wadsworth Publishing}}&lt;/ref&gt;. An eil darvoud eo anadenn ar genad ''[[Homo]]'', hini an [[Homo sapiens|dud a vremañ]] hag o c'herent tostañ aet da get bremañ, tost da ziwezh ar Pliosen,  2,6 milion a vloavezhioù zo&lt;ref&gt;{{cite book|title= The Cambridge Encyclopedia of Human Evolution |url= https://archive.org/details/cambridgeencyclo0000unse_c8j6 | vauthors = Stringer CB | chapter=Evolution of early humans | veditors = Jones S, Martin R, Pilbeam D | year=1994 | publisher= Cambridge University Press | location= Cambridge  | page=[https://archive.org/details/cambridgeencyclo0000unse_c8j6/page/242 242]}}&lt;/ref&gt;. E-kerzh ar Pliosen e emdroas perzhioù a-bouez e-touez an [[Hominini|hominini]] evel ar c'herzhed war daou droad hag, e fin ar Pliosen, &lt;!--[[Feur enkefalekadur|empennoù enkefaleget]]--&gt;empennoù dezhe un [[neokorteks]] bras e-keñver tolzennad ar c'horf&lt;ref name=Potts2007&gt;{{Citation |last=Potts |first=R. |title=Environmental hypotheses of Pliocene human evolution |date=2007 |url=https://doi.org/10.1007/978-1-4020-3098-7_2 |work=Hominin Environments in the East African Pliocene: An Assessment of the Faunal Evidence |pages=25–49 |editor-last=Bobe |editor-first=René |series=Vertebrate Paleobiology and Paleoanthropology Series |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |language=en |doi=10.1007/978-1-4020-3098-7_2 |isbn=978-1-4020-3098-7 |access-date=2022-03-03 |editor2-last=Alemseged |editor2-first=Zeresenay |editor3-last=Behrensmeyer |editor3-first=Anna K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Abalamour d'ar c'hemm bevenn etre ar Pliosen hag ar Pleistosen divizet e 2009, a dremen eus 1,8 da 2,6 milion a vloavezhioù zo, pennadoù koshoc'h diwar-benn emdroadur an ''Hominini'' er Pliosen a ra anv eus darvoudoù a lakaer bremañ e deroù ar Pleistosen&lt;/ref&gt; hag ar varregezh da sevel benvegoù maen&lt;ref name=&quot;Potts1999&quot;/&gt;.

Gwelladennoù degaset en hentennoù amzeriañ hag en implij eus [[Merker eus hinoù an amzer dremenet|merkerioù]] hinoù an amzer dremenet o deus pourchaset d'ar skiantourien benvegoù da amprouiñ o  martezeadennoù diwar-benn emdroadur hendadoù Mab-den&lt;ref name=&quot;Potts1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Potts |first1=Richard |title=Environmental hypotheses of hominin evolution |journal=American Journal of Biological Anthropology |date=3 January 1999 |volume=107 |issue=S27 |pages=93–136 |doi=10.1002/(SICI)1096-8644(1998)107:27+&lt;93::AID-AJPA5&gt;3.0.CO;2-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=deMenocal2004&gt;{{Cite journal |last=deMenocal |first=Peter B |date=3 March 2004 |title=African climate change and faunal evolution during the Pliocene–Pleistocene |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012821X04000032 |journal=Earth and Planetary Science Letters |language=en |volume=220 |issue=1 |pages=3–24 |doi=10.1016/S0012-821X(04)00003-2 |bibcode=2004E&amp;PSL.220....3D |issn=0012-821X}}&lt;/ref&gt;. 
Martezeadennoù diwar-benn emdroadur perzhioù Mab-den o deus diskouezet pegen pouezus e oa bet gwaskoù metoù zo war ar selektadur naturel. Da skouer, kalz skiantourien zo aet a-du gant [[martezeadenn ar savanenn]] e-pad pell. Hervez houmañ, emdroadur ar varregezh da gerzhed war daou droad ha perzhioù all a oa respontoù en em reizhañ da gemm hin ar Pliosen en doa treuzsfurmet kalz koadoù e [[savanenn]]où. Difennet e oa ar vartezeadenn-se gant [[Grafton Elliot Smith]] en e levr embannet e 1924, ''The Evolution of Man'', a gomze eus &quot;ar bed dianav en tu-hont d'ar gwez&quot;, hag e oa diorroet en un doare ledanoc'h gant [[Raymond Dart]] evel &quot;[[martezeadenn ar marmouz lazher]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dart |first1=R |year=1953 |title=The predatory transition from ape to man |journal=Int. Anthrop. Ling. Rev |volume=1 |pages=201–218}}&lt;/ref&gt;. 
Skiantourien all, evel [[Sherwood L. Washburn]] a zifenne ur patrom eus emdroadur an [[hominini]] a-ziabarzh. Hervez ar patrom-mañ, cheñchamañtoù c'hoarvezet abred gant an emdroadur a zegasas cheñchamantoù all diwezhatoc'h. Ar patrom-mañ ne roe ket kalz a bouez da levezon an endro&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Washburn |first1=SL |year=1960 |title=Tools and human evolution |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1960-09_203_3/page/63 |journal=Sci. Am. |volume=203 |number=3 |pages=63–75 |doi=10.1038/scientificamerican0960-62 |jstor=24940615|pmid=13843002 |bibcode=1960SciAm.203c..62W }}&lt;/ref&gt;. Douget e oa an antropologourien da zifenn patromoù emdroadur a-ziabarzh e-skoaz ar c'heologourien ha ar baleontologourien a oa douget da reiñ muioc'h a bouez d'an endro&lt;ref&gt;Potts 1999, pp. 106–108.&lt;/ref&gt;. 

En tu-hont da zamkan ar savanenn emañ damkan ar c'hoadoù, a laka emdroadur an hominini e metoù kloz, pe martezeadennoù ra anv eus levezon metoù yenoc'h e ledredoù uheloc'h pe eus levezon kemmoù ar sezonioù. Enklaskoù nevesoc'h o deus lakaet war-raok martezeadenn ar selektadur dre ar gemmusted, a laka e oa atizet emdroadur perzhioù an homini gant kemmusted an hin&lt;ref name=&quot;Potts1999&quot;/&gt;. Merkoù lezet gant hinoù an amzer-dremenet a ziskouez e oa kemmus-kenañ hini reter Afrika er Pliosen, ar pezh a laka da soñjal e oa pouezusoc'h ar varregezh d'en em reizhañ ouzh endroioù disheñvel en emdroadur mab-den evit gwask dibaouez un endro resis&lt;ref name=Potts2007/&gt;.

==Notennoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Pliosen]]
[[Rummad:Paleontologiezh]]
[[Rummad:Skeuliad an amzerioù douarouriezh]]</text>
      <sha1>l7toxhqar8y3t6s0b7hjj4s7co0h8vg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Persken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15775</id>
    <revision>
      <id>2198059</id>
      <parentid>2149778</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T08:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45149-66</username>
        <id>93484</id>
      </contributor>
      <comment>+ Difaz.</comment>
      <origin>2198059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4543" sha1="546bd4b29puqxihk1sou3huum38pn0z" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
 | anv               = Persken
 | anvOfisiel        = Persquen
 | skeudenn          = 
 | alc'hwez          = 
 | ardamezioù        = 
 | bro               = [[Bro-Gwened]]
 | departamant       = [[Mor-Bihan]]
 | arondisamant      = [[Arondisamant Pondi|Pondi]]
 | etrekumuniezh     = [[Roue Morvan Kumuniezh]]
 | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz Breizh]]
 | kanton            = [[Kanton Gourin|Gourin]]
 | cp                = 56160
 | maer              = Myriam Chenais
 | amzer-gefridi     = 2020-2026
 | gorread           = 19.96
 | hedred            = -3.19527777778
 | ledred            = 48.0305555556
 | uk                = 140
 | ubi               = 107
 | ubr               = 173
 | lec'hienn web     = 
}}
'''Persken''' (distaget: {{IPA|[pɛʁˈcən]}} er vro) a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Gourin]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. 
== Douaroniezh ==
* War lez ar [[Skorf]] emañ Persken.
== Dezougen ==
* War al linenn [[Hent-houarn Pondi Mêlann|hent-houarn Pondi Mêlann]] edo Persken.
== Anv ==
=== Stummoù skrivet ===
* Erwan Vallerie (1995) ː '''Perzken''', 1377; '''Perzquen''', 1387; '''Persquen''', 1516
=== Gerdarzh ===
* Hervé Abalain (2000) ː pe eus ''perzh'', bod, bodenn, pe eus rann, loden, heuliet gant un anv den Quen / Kian.
== Ardamezioù ==
== Istor ==
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Persken e 1790; gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton ar Gemene (1790)|kanton ar Gemene]]; e [[distrig Pondi]] e oa. Miret ha brasaet e voe [[kanton ar Gemene]] e 1801 gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. Lakaet e oa bet Persken en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800&lt;ref&gt;{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 255&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=26560 Cassini - EHESS - Persken - Fichenn ar gumun]&lt;/ref&gt;.
=== {{XXvet kantved}} ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 55 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 5,44 % eus he foblañs e 1911&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56156&amp;dpt=56&amp;idsource=37527&amp;table=bp06 Memorialgenweb – Plakenn e-tal an iliz katolik Monumant ar re varv]&lt;/ref&gt;. 
=== [[Maroko]] ===
* Mervel a reas daou waz, unan e 1919, egile e 1925&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;/&gt;. 
==== [[Eil brezel-bed]] ==== 
* Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;/&gt;.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery&gt;
Château du Penvern.jpg|Ar c’hastell.
&lt;/gallery&gt;
* Kastell Pennwern.
&lt;gallery&gt;
Église Saint-Adrien de Persquen 02.jpg|An iliz katolik.
&lt;/gallery&gt;
* Iliz katolik ''Sant Adrian''.
&lt;gallery&gt;
Persquen chapelle Pénéty élévation sud.jpg|Ar chapel.
&lt;/gallery&gt;
* Chapel ar Peniti.
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=37527 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;. Dioueliet e voe d'an [[13 a viz Eost]] [[1922]]&lt;ref&gt;{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/13120/persquen-presdeleglise/ Université de Lille]&lt;/ref&gt;.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==
{{Demografiezh
|titl=Niver a annezidi 
|dimx= 
|dimy= 
|popmax=700
|passo1=100
|passo2=20
|bl1=1962 
|bl2=1968 
|bl3=1975 
|bl4=1982 
|bl5=1990 
|bl6=1999 
|bl7=2006
|bl8=2012
|bl9=2022
|p1=619 		 		 	
|p2=623 
|p3=544
|p4=531 
|p5=399
|p6=352
|p7=335
|p8=326
|p9=358
|mammenn=EBSSA 
}}
== Melestradurezh ==
== Tud ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[Restr:De Lespervez.gif|80px]]
|'''de Lespervez'''
Aotrounez Hoaribac
|''En sabel e deir eilenn en aour''
|-
|
|
|
|}
== Gevelliñ ==
== Levrlennadur ==
* {{fr}}Hervé Abalain : ''Les noms de lieux bretons''. Les Universels Gisserot. 2000
* {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995
== Liammoù diavaez ==
{{Commons|Category:Persquen}}
* {{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56156 Persken war lec'hienn Geobreizh]
== Daveoù ha notennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]]
[[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]]</text>
      <sha1>546bd4b29puqxihk1sou3huum38pn0z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klegereg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15984</id>
    <revision>
      <id>2197966</id>
      <parentid>2192438</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2197966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8560" sha1="3cup9i9u0s3pbgssfkiejvrbrt9xp9f" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
 | anv               = Klegereg
 | anvOfisiel        = Cléguérec
 | skeudenn          = Mairie de Cléguérec.JPG
 | alc'hwez          = An ti-kêr.
 | ardamezioù        = Blason_ville_fr_Cléguérec_(Morbihan).svg
 | bro               = [[Bro-Gwened]]
 | departamant       = [[Mor-Bihan]]
 | arondisamant      = [[Arondisamant Pondi|Pondi]]
 | etrekumuniezh     = [[Pondi Kumuniezh]]
 | bro velestradurel = [[Bro Pondi]]
 | kanton            = [[Kanton Gourin|Gourin]]
 | cp                = 56480
 | maer              = Marc Ropers &lt;small&gt;(kleiz diseurt)&lt;/small&gt;
 | amzer-gefridi     = 2014-2026
 | gorread           = 62.99
 | hedred            = -3.06944444444
 | ledred            = 48.125
 | uk                = 155
 | ubi               = 55
 | ubr               = 281
 | lec'hienn web     = {{fr}}[http://www.cleguerec.fr www.cleguerec.fr]
}}
'''Klegereg''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[kanton Klegereg]] e oa betek 2015.
== Douaroniezh ==
&lt;gallery&gt;
Ancien moulin du Stumo 01.jpg|Melin ar Stumo.
Écluse du Stumo 07.jpg|Skluz ar Stumo.
&lt;/gallery&gt;
* War lez ar [[Blavezh]] emañ Klegereg.
== Dezougen ==
&lt;gallery&gt;
Cléguérec la gare.jpg
&lt;/gallery&gt;
* An ti-gar, serret, war al linenn [[Hent-houarn Pondi Mêlann|hent-houarn Pondi Mêlann]].
== Anv ==
* Erwan Vallerie ː '''Clegeruc''', 871; '''Cleguerec''', 1280; '''Cleguereuc''', 1314; '''Cleguerec''', 1373, 1387; '''Cleguerac''', 1516; '''Cleguerec''', 1709.
== Ardamezioù ==
''En glazur e gebrenn en aour karget gant teir brizhenn erminig en sabel, eilet ouzh kab a-zehou gant un arbenn karv, a-gleiz gant ur berwezenn, hag ouzh beg gant peder mailhenn lamellet, an holl en aour.''&lt;ref&gt;Aozet gant Pierre Le Denmat e [[1983]] ; Kuzul ar Gumun : [[1987]].&lt;/ref&gt;
== Istor ==
===[[Dispac'h Gall]]===
* Melestradurezh: krouet e voe kumun Klegereg e 1790 diwar parrez Klegereg, krouet e voe kumunioù diwar he zrevioù [[Berc'hed (Mor-Bihan)|Berc'hed]] ha [[Sant-Inan]] ivez. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Klegereg da bennlec'h [[Kanton Klegereg (1790)|kanton Klegereg]] gant seizh kumun ennañ: [[Berc'hed (Mor-Bihan)|Berc'hed]], Klegereg, [[Malgeneg]], [[Sant-Inan]], [[Seglian]], [[Silieg]] ha [[Stival]]; e [[distrig Pondi]] e oa; gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'', e voe miret ha brasaet kanton Klegereg gant ar memes anv; lakaet e voe Klegereg en [[arondisamant Pondi]] bet krouet e 1800&lt;ref&gt;{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajennoù 72, 338 ha 368&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=09656 Cassini - EHESS - Klegereg - Fichenn ar gumun]&lt;/ref&gt;.
==={{XXvet kantved}}===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 177 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,82 % eus he foblañs e 1911&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&amp;insee=56041&amp;pays=France&amp;dpt=56&amp;idsource=3971&amp;table=bp&amp;lettre=&amp;fusxx=&amp;debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]&lt;/ref&gt;.
==== [[Eil brezel-bed]] ==== 
[[Skeudenn:UndeneusKlegeregbetfuzuilhetePorzh-Loeiz.JPG|left|thumb|Anv R. Houarno, un den eus Klegereg, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz]]
{{clr|left}}
* D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] [[1945]] e voe kavet korfoù marv pemp den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al lu [[Wehrmacht|alaman]]&lt;ref&gt;{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù  315-316 &lt;/ref&gt;.
* [[1944]]: harzet e voe ur Yuzev er gumun, drouklazhet e voe e [[Kamp-diouennañ|gamp-diouennañ]] [[Auschwitz-Birkenau|Auschwitz]] ([[Polonia]])&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/patronyme.php Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Mervel a reas 31 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&amp;insee=56041&amp;pays=France&amp;dpt=56&amp;idsource=3971&amp;table=bp&amp;lettre=&amp;fusxx=&amp;debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]&lt;/ref&gt;.
=== Brezelioù didrevadenniñ ===
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
* Mervel a reas ur penngorporal eus ar gumun  d'an [[3 a viz  Gouhere]] [[1947]]en ospital en [[Huế]] en [[Annam]] er [[Viêtnam]]&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=6050111 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
===== [[Brezel Aljeria]] =====
* Mervel a reas daou vilour&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&amp;insee=56041&amp;pays=France&amp;dpt=56&amp;idsource=3971&amp;table=bp&amp;lettre=&amp;fusxx=&amp;debut=0 memorialgenweb - Monumant ar re varv]&lt;/ref&gt;.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery&gt;
Allée couverte de Bot-er-Mohed.jpg|An alez toet.
&lt;/gallery&gt;
* Alez toet Bod-er-Mohed.
&lt;gallery&gt;
Eglise Saint Guérec Cléguérec.JPG|An iliz katolik .
&lt;/gallery&gt;
* Iliz katolik ''Sant Gereg''.
&lt;gallery&gt;
Chapelle de la Trinité (Cléguérec) 7844.JPG|An Drinded.
Fontaine de la Chapelle de la Trinité (Cléguérec) 7880.JPG|Ar chapel hag ar feunteun.
&lt;/gallery&gt;
* Chapel ''an Drinded'' hag he feunteun.
&lt;gallery&gt;
Château de Beauregard Cléguerec.jpg|Ar c’hastell .
&lt;/gallery&gt;
* Kastell &quot;Beauregard&quot;.
&lt;gallery&gt;
Monument Joseph Pobeguin.jpg|An delwenn.
&lt;/gallery&gt;
* War al leurgêr e vez kavet [[Delwenn ar Frankiz]] eilskeudennet, bet teuzet e [[1875]].
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc'hskeudenn ha kartenn-bost&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56041&amp;dpt=56&amp;comm=Cl%E9gu%E9rec Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=95736&amp;dpt=56 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==
{{Demografiezh
|titl=Niver a annezidi 
|dimx= 
|dimy= 
|popmax=3000
|passo1=500
|passo2=200
|bl1=1962 
|bl2=1968 
|bl3=1975 
|bl4=1982 
|bl5=1990 
|bl6=1999 
|bl7=2006
|bl8=2012
|bl9=2022
|p1=2611
|p2=2812
|p3=2679
|p4=2717
|p5=2716
|p6=2749
|p7=2852
|p8=2915
|p9=2849
|mammenn=EBSSA 
}}
== Melestradurezh ==
== Brezhoneg ==
=== Ya d'ar brezhoneg ===
* D'an 8 a viz Here 2009 e oa bet votet live 2 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun. 
* E miz Meurzh [[2022 e Breizh|2022]] e oa bet roet d'ar gumun al live 2 hag e oa bet sinet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] da dizhout al live 3. 
=== Deskadurezh ===
* Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[2004]]. 
* E distro-skol 2025 e oa 39 skoliad er c'hlasoù divyezhek (18,8 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)&lt;ref&gt;{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]&lt;/ref&gt;.
== Tud ==
* [[Louis Joachim Le Maguet]] (1833-1894), mezeg, politikour ganet e Klegereg, kannad Morbihan.
* [[Joseph Pobéguin]], marichal a lojeiz e {{3e}} Rejimant ar Spahied aljerian, ezel eus ar c'hefrifi treuzsahariat Flatters, marvet e 1881.
* Aotrou Jean-Marie Jan (1875-1972), eskob misioner en Haiti e [[Cap-Haïtien]], etre 1929 ha 1953. Skrivet en deus ivez kalz levrioù&lt;ref&gt;''Église catholique d'Haïti : ''[https://web.archive.org/web/20200112175641/http://www.haiti-reference.com/religion/catholique/eveques_defunts.php ''Évêques défunts'']&lt;/ref&gt;.
* Aotrou [[Joseph Madec]] (1923-2013), anvet eskob e Fréjus-Toulon gant ar pab [[Yann-Baol II]] d'an 8 a viz C'hwevrer 1983. War e leve edo e 2000, o chom e Klegereg.
* [[Jean Dacquay]] (1927-2014), marc'hhouarner.
* [[Jacques Bigot (mell-droad)|Jacques Bigot]] (1953-), melldroader.
=== Ardamezeg ar familhoù ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[Restr:De Coëtlogon.gif|80px]]
|'''de Coêtlogon'''
Aotrounez Botbléven
|''En gul e dri skoedig en erminoù''
|}

== Gevelliñ ==
== Levrlennadur ==
* {{fr}}Michel Froger &amp; Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999
* {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995
== Liammoù diavaez ==
*{{br}}[http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56041 Klegereg war lec'hienn Geobreizh]
== Daveoù ha notennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]]
[[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]]
[[Rummad:Yuzevien eus ar Mor-Bihan bet drouklazhet e-doug an Eil-brezel-bed]]
[[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]]</text>
      <sha1>3cup9i9u0s3pbgssfkiejvrbrt9xp9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martin Luther King, Jr.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28334</id>
    <revision>
      <id>2198024</id>
      <parentid>2195987</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T19:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18766" sha1="onyhr15kgqmokn5key89t68e93rzs1k" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
{{databox}}
[[Restr:Martin-Luther-King-1964-leaning-on-a-lectern.jpg|thumb|upright 1.4|]] 

Martin Luther King, Jr., ([[15 a viz Genver]] [[1929]] – [[4 a viz Ebrel]] [[1968]]) a oa unan eus pennoù pennañ an [[emsav evit ar gwirioù keodedour amerikan]], un emsaver, ur beleg [[Badezouriezh|badezour]], hag unan eus ar brasañ prezegerien eus ar [[Stadoù-Unanet]]. E [[1964]], Marzhin Luther King a zeuas da vezañ an den yaouankañ bet gounezet gantañ Priz Nobel ar Peoc'h (evit e labour evit ar peoc'h, o stourm evit an difeulster ha kevatalder an doareoù-ober gant an holl &quot;ouennoù&quot;). D'ar 4 a viz Ebrel [[1968]] e oa drouklazhet King e [[Memphis (Tennessee)|Memphis]], en [[Tennessee]].

Aozet ha renet en deus kerzhadegoù evit ar gwir da vouezhiañ, a-enep an [[diforc'hidigezh]], labour ar minorelezhioù, hag evit gwirioù keodedour diazez all evit morianed ar Stadoù-Unanet ([[Afroamerikaned|afrikaned-hag-amerikaned]]). Lakaet eo bet ar pep brasañ eus ar gwirioù-se e lezenn ar Stadoù-Unanet er « Civil Rights Act » pe er « Voting Rights Act » war intrudu [[Lyndon B. Johnson]].

E [[1977]] e voe roet dezhañ medalenn prezidantel ar frankiz gant ar prezidant [[Jimmy Carter]]. E [[1986]] e teuas Devezh Martin Luther King da vezañ un devezh vak er [[Stadoù-Unanet]]. E [[2004]] e resevas medalenn aour kendalc'h ar Stadoù-Unanet. Alies e c'houlenne King gant pep hini soñjal en e giriegezh hiniennel e savadur ar peoc'h er bed. E gomzoù anavezet ar muiañ marteze eo ar re a zistagas en ur brezegenn : &quot;''I have a dream''&quot; (&quot;Un hunvre am eus graet&quot;), war diri lec'h-koun Lincoln e Washington, D.C. e [[1963]].

== Buhezskrid ==

=== Yaouankiz ===
'''Martin Luther King, Jr.''' a zo mab ar pastor Baptiste Martin Luther King Sr. hag Alberta Williams King. Ur c'hoar henañ en deus, Christine King Ferris hag ur breur yaouankañ, Albert Daniel Williams King. E skiant-prenet war an disparti etre ar re zu hag ar re wenn a grog da 6 vloaz, pa lavar 2 eus e vignoned gwenn n'int ket aotreet da c'hoari gantañ ken. E vamm a zispleg dezhañ eo peogwir int e skolioù evit ar re wenn bremañ, met lavaret a ra dezhañ eo ken talvoudus eget forzh peseurt den, memes un de gwenn.
Da 15 vloaz ez eas d'ar [[Morehouse College]], ur skol-veur miret evit ar re zu, goude bezañ lammet div vloavezh el lise hep bezañ paket e sertifikad en un doare ofisiel.

Er skolaj e tapas daou vloaz lañs. C'hoant dezhañ bezañ den a justis, e tibabas bezañ pastor a-benn ar fin. Ober a reas e studioù e Crozer, Pennsylvania. Dont a ra maez eus ar skol-veur gant ur [[Bachelor of Arts and Sociology]] d'an 20 a viz even 1948 ha mont a ra d'ober ar [[Crozer Theological Seminary]] evit tremen ur [[Bachelor of Divinity]] e [[Chester]] (Pennsylvania) - ar pezh a zo un aotregezh e doueoniezh - a resev d'an 12 a viz Mae 1951. Resevout a ra un [[Doctor of Philosophy]] e skol-veur [[Boston]] d'an 18 a viz even 1955. Bez' e voe unan eus ar Re Zu kentañ d'en ober. Lenn a rae levrioù [[Gandhi]] ha heuliañ kentelioù prezegenniñ. 

Dimeziñ a ra d'an 18 a viz even 1953 gant Coretta Scott hag a gemero e anv evit dont da vezañ [[Coretta Scott King]]. 4 bugel o deus : Yolanda, ganet e 1955, Martin Luther King III, ganet e 1957, Daxter Scott, ganet e 1961, ha Bernice e 1963.Coretta a voe a-du bepred gant e emsav evit ar Gwirioù Keodedel.

E miz Mae 1954 e voe anvet da bastor en iliz Dexter e Montgomery, en Alabama, just pa grogas ur seurt reveulzi e-keñver droedoù an Afro-Amerikaned : d' ar 17/05/54 e embann lezvarn veur ar Stadoù-Unanet eo a-enep ar [[bonreizh|vonreizh]] an [[apartheid]], pe an dispartiañ, er skolioù publik.

=== Ar stourm ===
Ma oa lakaet un arsav d' ar [[sklavelezh]] gant [[Lincoln]], n' o doa ket an Dud Du ar memes gwirioù hag Re Wenn e lodenn vrasañ stadoù ar c'hreisteiz abalamour da lezennoù tort : kevatalded met pep hini en e gorn, ar gwir votiñ met goude bezañ chomet e-pad pell er memes lec'h, gant arc'hant a-walc'h hag en ur c'houzout lenn pe c'hoazh gant ma vote an &quot;tad-kozh a-raok 1860 ! Neuze e oa ar Re Wenn dirak hag ar Re Zu a-drek er busoù. Skolioù, salioù-gortoz ha privezioù a oa evit ar Re Wenn ha skolioù, salioù-gortoz ha privezioù evit ar Re Zu ha c'hoazh ne oa ket dioute e pep lec'h. Ne oa nemet un nebeud diskennidi sklaved o doa ar gwir da votiñ (1% nemetken e [[Selma]] en [[Alabama]], da skouer). Hag evel-just ne oant ket gopret evel [[White Anglo-Saxon Protestant|WASP]]ed (White Anglo-Saxon Protestant).

Abaoe un nebeud bloavezhioù e oa kroget an [[NAACP]] (National Association for the Advancement of the Colored People = Kevredigezh Vroadel evit Mad an Dud a Liv) da stourm a-enep d'an apartheid, da lâret eo klask bezañ toullbac'het a-benn bezañ barnet ha betek bezañ el Lezvarn Veur. Evel-se e oa bet diskleriet enep lezenn an dispartiañ er busoù a stad da stad e 1946. Chom a rae ar busoù lec'hel. Kregiñ a reas an afer da vat e 1954 gant [[Rosa Parks]], emsaverez an N.A.A.C.P., kemenerez 40 vloaz, a nac'has leuskel he flas d'ur paotr gwenn. Toullbac'het e voe hag en em sevel a reas ar boblañs du diouzhtu gant « boycottiñ » ar busoù. Krouet e voe an [[M.I.A.]] (Montgomery Improvement Association = Kevredigezh evit Gwellaat Montgomery) ouzhpenn a-benn kevreiñ an oberoù ha lakaet Martin Luther King en he fenn. &quot;M' emañ ar gaou ganeomp, emañ gant Doue Holl C'halloudek neuze ! &quot;M' emañ ar gaou ganeomp, n'eo ar justis nemet ur gaou eta&quot;, emezañ. 381 devezh e padas ar boycott ! Kenweturiañ, implijout beloioù, karrigelloù hag ezen ha dastum boteier gant skoazell ilizoù du ar vro a-bezh a voe graet. Freuz-stal pe dost a reas an embregerezh busoù. Martin Luther King a voe toullbac'het e-pad pemzektez. Deuet e oa da vezañ brudet avat. Ar c'hK.K.K. ([[Ku Klux Klan]]) hag ar White Citizens' Council a grogas da sodiñ da vat ivez : taget e voe ti M.L.K. (Martin Luther King) ha re all gant bizhier dinamit, ilizoù zoken... [[George Wallace]], gouarnour [[Alabama]] a embannas neuze : &quot;An dispartiañ hirie, an dispartiañ warc'hoazh, an dispartiañ da viken !&quot;
[[Restr:Martin Luther King Jr NYWTS.jpg|left|400px|thumbnail|Martin Luther King]]

=== Aozañ ar stourm ===
Dont a rae da vezañ splann e oa ret kaout mennozhioù all c'hoazh a-benn gounit ar gwir da votiñ : un toullad [[sit-in]]s (azezadegoù) doare [[Gandhi]] a voe aozet un tamm e pep lec'h. E [[Greensboro]] e [[Carolina an Norzh]] eo e voe roet al lañs d’al luskad-se : 4 faotr yaouank du a gemer pep a blas en ur bar evit Tud Wenn, hini [[Woolworth]] ha 2 devezh war-lerc'h e oa 85 den du er c'hafeteria. Eus hanternoz ar vro e teue ar [[freedom-rides]] (pourmenadennoù “ar frankiz” e gwetur) da lâret eo tud yaouank gwenn ha du mesk ha mesk, entanet hag an avel en o blev, &quot;on the road&quot; ha &quot;rock 'n roll&quot;, o vont da lâret o fegement da dud taer ar C'hreisteiz. An hini kentañ a voe hini [[Washington]]] / [[Orleañs-Nevez]] (14/05/61). Kalz a freuz hag a reuz a voe da heul ar veaj-se. Martin Luther King a voe anvet da bastor en [[Ebenezer]] e [[Georgia]] e 1960, e-lec'h ma oa bet e dad ivez gwechall, a ginnigas dezhe chom hep tremen dre an [[Alabama]]. En aner. Un toullad tud a voe gloazet gant tagadennoù sodien wenn ar c'hK.K.K. pe ar [[W.C.C.]] (White Citizens' Council) en ur dreuziñ... Alabama.

=== Eskemmoù gant Prezidanted S.U.A. ===
Kejet en doa M.L.K. gant [[Eisenhower]] e miz Even 1958 goude bezañ bet addigoret skolioù publik 'zo, bugale mesket enne, gant skoazell al lu memes tra. Met Eisenhower ne oa ket paotr ar cheñchamant. Dont a reas gant [[John Fitzgerald Kennedy]] e 1960 hag gant e vreur Robert, [[maodiern]] ar justis, youl gante ar wech-mañ da reiñ gwirioù keodedel d' ar Re Zu evel ma vez dleet ha, dreist-holl ar galloud d' en ober. An &quot;[[attorney general]]&quot;, da lâret eo, avokad meur ar gouarnamant a zisplege : &quot;Me a soñj din eo mat mont a-enep an dispartiañ er skolioù publik. Al lezenn eo. Re all a soñj dezhe eo un dibab fall. N' eo ket strikt. Al lezenn eo.&quot; E-kerzh an hañv 1961 e c'houlennas paouez gant an apartheid en holl diez-gar-boutin ar vro ha lakaat ar polis broadel da wareziñ busoù ar &quot;riders&quot;. Ha, burzhud ar bloavezhioù 60, e krog holl dud ar Stadoù-Unanet gant skoazell ar skinwel da gompren pegen taer e c'hall bezañ Tud Wenn ar Su e-keñver ar Re Zu.

Kompren a ra M.L.K. buan a-walc'h eo ret dibab ur pal resis a-benn bezañ efedus. Galvet e oa bet gant [[Birmingham]]iz, en Alabama c'hoazh, e-kerzh an nevez-amzer 1963 gant [[Fred Shuttleworth]], pastor eno, emsaver ar Gwirioù Keodedel ha chomet bev daoust dezhañ bezañ taget gant tud ar c'hK.K.K. Asambles e voe peurlipet ar raktres C, evel Confrontation, ar pezh a dalv lakaat war wel pegen taer ha brein eo ar polis lec'hel ha dreist-holl an hini a zo en e benn, &quot;Bull&quot; O Connor. Ha gwelet eo bet, hag er bed a-bezh war ar skramm bihan, tud o vanifestiñ dantet gant chas, skoet ha gloazet gant lañsoù-dour. 3000 den a voe toullbac'het neuze, M.L.K. en o zouez. Brudet eo al lizher en deus skrivet eno : &quot; E-pad bloavezhioù 'm eus klevet ar ger &quot;gortozit&quot;, ur ger a dalv biken siwazh. [...] Abaoe 340 bloaz omp o c'hortoz... Ur c'houlz a zeu ma vez echu gant ar basianted hag an dud n' hallont ket bevañ en islonk an dispi ken.&quot; D' ar 15/09/63 e voe lazhet 4 c'hrennardez gant ar c'hK.K.K. ha 2 yaouank all gant ar polis e-kerzh ar vanifestadeg a deuas da heul.

=== I have a dream ===
D 'an 28/08/63 eo 250 000 den a deuas da [[Washington]] da gejañ gant kerzhadeg ar Gwirioù Keodedel, dirak al [[Lincoln Monument]]. Ar wech-mañ eo &quot;I have a dream&quot;, prezegenn vrudetañ M.L.K. a voe klevet. Sed aze un tamm : &quot;Un hunvre am eus graet e vo un deiz du-hont en Alabama e ouennelourien vis-fall hag e c'houarnour leun e vuzelloù a c'herioù evel hanteriñ ha nullañ, un deiz du-hont en Alabama e c'hallo ar baotred du bihan hag ar merc'hed du bihan liammañ o daouarn gant re ar baotred wenn bihan hag ar merc'hed gwenn bihan, evel breudeur ha c'hoarezed.&quot; Goulenn a ra an deiz-se ouzhpenn paouez gant an dispartiañ hervez liv ar c’hroc'hen ha doujañ ouzh ar justis, paouez ivez gant ar [[ghetto]]ioù dispi ha stourm a-enep ar baourentez. Na vir ket ouzh ar ghettoioù da darzhañ war lerc'h, nag ar ouennelourien da zistruj ilizoù ha da zeviñ kroazioù, re ar Re Zu.
[[Media:I Have A Dream sample.ogg|Prezegenn Washington]]

=== Prizioù ===
Embannet eo Den ar Bloaz 1963 gant ar gelaouenn &quot;Time&quot; koulskoude ha roet [[Priz Nobel ar Peoc'h]] dezhañ e 1964. D' an deiz-se e lâr : &quot;Ar broadoù pinvidik-mor a rank ober eus o seizh gwellañ a-benn stankañ an toull-don a zo etre un nebeud tud re binvidik hag ar muiañ niver ar re baour&quot;.

=== An Trec'h hag an drouklazh ===
Lezenn ar Gwirioù Keodedel a voe votet e 1964. N' eo ket achu avat : ret e oa manifestiñ a-benn gallout bezañ enskrivet evit votiñ. E lec'hioù 'zo ne vez digor d' ar Re Zu nemet e-pad ur eurvezh ar sizhun ha pa vez an holl o labourat ha divinit 'ta, en Alabama da skouer. 3 c'herzhadeg a zo aozet e Selma. A-benn ar fin eo sinet lezenn ar gwirioù votiñ gant [[Lyndon B. Johnson|Johnson]] e miz Gouere 1965. Etre 1967 ha 1968 e teu prezegennoù M.L.K. da vezañ muioc'h-mui a-gleiz : lakaat a ra war wel mestaolioù ha reuz ha freuz ar [[kapitalouriezh|gapitalouriezh]], kinnig a ra mont war zu ur [[sokialouriezh]] demokratel, mont a ra da vat a-enep ar brezel er [[Viet-Nam]] zoken. &quot;Ar gendruez wir a zo muioc'h evit reiñ an aluzen d' ur c'hlasker-bara. Reiñ a ra da soñjal he deus ezhomm ur gevredigezh a brodu klaskerien-vara ur wir adframmadur&quot;. Klask a ra aozañ ur &quot;Poor People Campaign&quot;, Kerzhadeg ar Re Baour, just a-raok bezañ drouglazhet d' ar 4 a viz Ebrel 1968. N' omp ket sur hirie an deiz c'hoazh eus kiriegezh an hini a zo bet harzhet ha toullbac'het e-pad bloavezhioù, rik evel en afer [[Kennedy]], drouglazhet e 1964 hag en hini [[Malcolm X]], drouglazhet e 1965.

== Notennoù ==
{{Daveoù |bannoù=2}}

== Daveoù ==
* [[Ralph Abernathy|Abernathy, Ralph]]. ''And the Walls Came Tumbling Down: An Autobiography.'' New York: Harper &amp; Row, 1989. ISBN 0-06-016192-2
* Beito, David and Beito, Linda Royster. ''T.R.M. Howard: Pragmatism over Strict Integrationist Ideology in the Mississippi Delta, 1942–1954'' in Glenn Feldman, ed., ''Before Brown: Civil Rights and White Backlash in the Modern South.'' Tuscaloosa: University of Alabama Press, 2004, 68–95. ISBN 0-8173-5134-5.
* Branch, Taylor. ''At Canaan's Edge: America In the King Years, 1965–1968.'' New York: Simon &amp; Schuster, 2006. ISBN 0-684-85712-X
* Carl Edwin Lindgren (Spring, 1992). ''Tour Resurrects Shantytown Art''. Southern Exposure, Vol. XX, No. 1, 7. Titouroù diwar Resurrection City ha Martin Luther King.
* ''Parting the Waters : America in the King Years, 1954–1963.'' New York: Simon &amp; Schuster, 1988. ISBN 0-671-46097-8
* ''Pillar of Fire : America in the King Years, 1963–1965.'': Simon &amp; Schuster, 1998. ISBN 0-684-80819-6
* Chernus, Ira. ''American Nonviolence: The History of an Idea'', chapter 11. ISBN 1-57075-547-7
* Garrow, David J. ''The FBI and Martin Luther King, Jr.'' New York: Penguin Books, 1981. ISBN 0-14-006486-9
* Jackson, Thomas F., ''From Civil Rights to Human Rights: Martin Luther King, Jr., and the Struggle for Economic Justice.'' Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 2006. ISBN 978-0-8122-3969-0.
* Kirk, John A., ''Martin Luther King, Jr.'' London: Pearson Longman, 2005. ISBN 0-582-41431-8
* Ayton, Mel, ''A Racial Crime: James Earl Ray And The Murder Of Martin Luther King Jr.'' Archebooks Publishing, 2005. ISBN 1-59507-075-3
* Verhagen, Katherine. &quot;Maritime King: African-American Rhetoric's Influence upon Africville.&quot; Wadabagei 11 (2005): 34-45.


== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20090217153843/http://www.africanaonline.com/civil_rights.htm Al liamm-mañ diwar istor ar Re Zu a ro ur buhezskrid eus M. Luther Kig ha liammoù all etrezek pennadoù a denn dezhañ.]
* [https://web.archive.org/web/20060110072033/http://www.time.com/time/photoessays/2006/martin_luther_king/ Polredoù eus buhez hag eus devezhioù diwezhañ Martin Luther King Jr.] war Time.com (ur rann eus ''Time Magazine'')
* [https://web.archive.org/web/20101030010732/http://www.stanford.edu/group/King/ The Martin Luther King, Jr. Papers Project]
* [http://www.thekingcenter.org/ The King Center]
* [http://www.civilrightsmuseum.org/ Mirdi broadel ar gwirioù sivil (National Civil Rights Museum)], er [[Stadoù-Unanet]]
* [http://www.mlkonline.net MLK Online] Martin Luther King Jr. prezegennoù, poltredoù, frazennoù, buhezskrid, Videoioù, ha kement zo!
* [https://web.archive.org/web/20100425144822/http://www.cceia.org/resources/articles_papers_reports/4960.html Martin Luther King Jr.'s, ''A New Sense of Direction (1968)'' pennad embannet er gelaouenn] [[WorldView]]. 
* [https://web.archive.org/web/20040810035002/http://foia.fbi.gov/foiaindex/king.htm Fichennaoueg an FBI diwar-benn Martin Luther King Jr.'s] (PDF)
* [http://www.usdoj.gov/crt/crim/mlk/part1.htm Rann ar Justis, enklaskoù a-zivout muntr M. L. King]
* [https://web.archive.org/web/20080424010649/http://manhattan.about.com/od/famousnewyorkers/a/mlknewyork.htm/ Martin Luther King e New York]
* [https://web.archive.org/web/20070402154245/http://www.groupm35.com/fernandez/cdte/ Martin Luther King Jr. Poltredoù] gant Benedict J. Fernandez
* [http://seattletimes.nwsource.com/mlk/ ''The Seattle Times'' &quot;Martin Luther King Jr.&quot;]
* [http://nobelprize.org/peace/laureates/1964/index.html Gounezer priz Nobel ar peoc'h e 1964]
* [https://web.archive.org/web/20071210100044/http://usliberals.about.com/od/patriotactcivilrights/a/MLKWords.htm About.com's &quot;Lesser Known Wise and Prophetic Words of Rev. Martin Luther King, Jr.&quot;]
* [http://www.writespirit.net/inspirational_talks/political/martin_luther_king_talks/ Prezegennoù Martin Luther King]
* [https://web.archive.org/web/20071031020719/http://www.sp-usa.org/literature/mlking-flyer.pdf Pamphlet diwar-benn King hag ar sokialouriezh savet gantstrollad sokialour ar Stadoù-Unanet] (PDF)
* [http://www.fair.org/index.php?page=2269 &quot;The MLK you don't see on TV&quot; digant FAIR]
* [http://www.martin-luther-king-zentrum.de Ar gerizenn Martin Luther King] en alamaneg
* [http://www.gutenberg.org/browse/authors/k#a694 &quot;I have a dream&quot;, gant Martin Luther King, Jr.] war ar Raktres Gutenberg
* [http://www.ep.tc/mlk/ 1956 Comic Book: &quot;Martin Luther King hag istor Montgomery&quot;]
* Kirk, John A. [https://web.archive.org/web/20091224184100/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-1009&amp;sug=y buhezskrid berr en ''New Georgia Encyclopedia'']
* [http://www.oilempire.us/cointelpro.html Declassified document], Lizher an FBI urging anezhañ d'en em zistrujañ.
* Dyson, Michael Eric. [https://web.archive.org/web/20080408040219/http://www.lipmagazine.org/articles/featdyson_mlk.shtml &quot;No Small Dreams: The Radical Evolution of MLK's Last Years&quot;]. ''[[LiP Magazine|LiP Magazine, Genver 2003]]''
* Wise, Tim. [https://web.archive.org/web/20080410192052/http://www.lipmagazine.org/articles/featwise_mlk.shtml &quot;Misreading the Dream: The Truth About Martin Luther King Jr. and Affirmative Action&quot;]. ''[[LiP Magazine]]'', January 2003
* [http://www.famousplagiarists.com/theologyandreligion.htm#mlk Summary of plagiarism controversy]
* [https://web.archive.org/web/20090104203757/http://register.shelby.tn.us/mlk/ Shelby County Register of Deeds documents on the Assassination Investigation]

=== Videoioù hag enrolladennoù ===
* [http://www.mlkonline.net/video.html Martin Luther King Videos] full streaming video speeches on www.MLKOnline.net of &quot;I Have a Dream&quot; and &quot;I've been to the mountaintop&quot;
* [http://www.mlkonline.net/sounds.html Martin Luther King Audio] audio recordings of Martin Luther King speeches on www.MLKOnline.net including full &quot;I Have a Dream&quot; speech
* [http://www.mlkonline.net/music.html &quot;I Have a Dream&quot; by Common] popular new hiphop song sampling King
* [[Internet Archive]]: [http://www.archive.org/movies/movies-details-db.php?collection=open_mind&amp;amp;collectionid=openmind_ep727 The New Negro], King interviewed by [[J. Waites Waring]].
* [https://web.archive.org/web/20050115082000/http://www.historychannel.com/speeches/ra/970828.ram RealAudio recording of the &quot;I Have a Dream&quot; speech] at the History Channel's site
* [http://www.youtube.com/watch?v=PAKnMLPus1M &quot;I Have a Dream&quot; speech on youtube]
{{Commonscat|Martin Luther King, Jr.}}
{{Wikiarroud}}
{{DEFAULTSORT:King Jr., Martin Luther}}
[[Rummad:Stourmerien du SUA]]
[[Rummad:Stourmerien peoc'hgarour]]
[[Rummad:Politikourien drouklazhet]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1929]]
[[Rummad:Marvioù 1968]]
[[Rummad:Priz Nobel ar Peoc'h]]
[[Rummad:Afroamerikaned]]</text>
      <sha1>onyhr15kgqmokn5key89t68e93rzs1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rodinia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28402</id>
    <revision>
      <id>2197993</id>
      <parentid>1984163</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2314" sha1="5z5bnwb7ksp4ug9yo1j3u4gyxm4sfdf" xml:space="preserve">E [[geologiezh]] e tave Rodinia (eus ar [[rusianeg]] ''родина'' - mammvro) ouzh unan eus an dreistkevandirioù koshañ anavezet, ennañ darn vrasañ an tirioù. A-drugarez d'ar [[paleoteogerezh]] e anavezer e led met tu ebet da anavezout e hedred a zo ganeomp.

== Kronologiezh ==

War a seblant en em furmas Rodinia e-pad an [[Neoproterozoeg]],war-dro 1 miliard bloavez'zo hag en em derrin a reas 800 milion bloavez'zo&lt;ref name=&quot;science&quot;&gt;{{cite journal | last = Torsvik | first = Trond H | year = 2003 | month = May | title = The Rodinia jigsaw puzzle | url = https://archive.org/details/sim_science_2003-05-30_300_5624/page/1379 | journal = Science | volume = 300 | issue = 5624 | pages = 1379}}&lt;/ref&gt;. Krediñ a reer ez eo en e abeg e oa ken yen hiniad an Neoproterozoeg.

== Furmidigezh ==

D'en em furmiñ a grogas Rodinia 1.3 milard bloavez'zo pa gejas an tri pe pevar kevandirioù a oa neuze, un darvoud anvet [[Orogeniezh Greenville]][[Grenville orogeny]].&lt;ref name=&quot;peripatus&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.peripatus.gen.nz/Paleontology/Rodinia.html | title = Rodinia | accessdate = 2006-03-10}}&lt;/ref&gt;. An diouer a anevaled kregin ganto hag a roudennoù a baleoteogerezh a vir anezho d'anavezout mat fiñvoù ar c'hevandirioù kent-se.

Da gavout pelec'h e oa Rodinia ha penaoz en em furmas e rejod gant fedoù paleoteogerel eus an [[Sechelloù]], [[India]] hag ar menezioù Greenville. Ar re-mañ a oa bet furmet e-pad an orogeniezh Greenvill hag o roudennoù a gaver war an holl gevandirioù.

Daoust m'ez eus tabud c'hoazh e-touez ar baleodouaronourien e kreder e strollas ar c'hratonoù a furmas Rodiania war-dro [[Laurentia]]. War a seblant edo aod reter Laurentia stok ouzh aod kornog Amerika ar Su tra m'edo [[Aostralia]] hag [[Antarktika]] stok ouzh aod kornog Amerika an Norzh. Un trede kraton, a yafe da norzh [[Afrika]], a oa etre an daou benntir.&lt;ref name=&quot;scotese&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.scotese.com/info.htm | last = Scotese | first = Christopher R. | title = More Information About the Late Precambrian | work = Paleomap Project | accessdate = 2006-03-10}}&lt;/ref&gt;.

Kratonoù arall evel ar c'halahari, ar c'hongo ha rannved San-Francisco na oant ket darn Rodinia, war a seblant.

== Daveoù ==
&lt;references/&gt;


{{Kevandirioù}}

[[Rummad:Neoproterozoeg]]
[[Rummad:Kevandirioù]]</text>
      <sha1>5z5bnwb7ksp4ug9yo1j3u4gyxm4sfdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marv Casagemas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30066</id>
    <revision>
      <id>2198025</id>
      <parentid>2019698</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T19:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2248" sha1="ls4uodimdpkzzhsactglwgvnnzpvhk7" xml:space="preserve">'''Marv Casagemas''' zo anv un [[eoullivadur]], dezhañ 150 cm x 90, graet e [[1901]] gant al livour [[Spagn|spagnol]] [[Pablo Picasso]].

Emañ e [[Mirdi Broadel Picasso]], e [[Pariz]].

Dremm an den marv a weler en daolenn eo hini ''Carlos Casagemas'', mignon da b-Picasso, nevez emlazhet e Pariz, e miz C’hwevrer 1901. 

==Ul livadur all==
Ul livadur all zo diwar-benn obidoù Casagemas, anvet '''Evocation''' (Eñvoradur), livet e 1901 ivez. Er ''Musée d'Art Moderne de la Ville de Paris'' emañ hennezh, profet gant hêred Ambroise Vollard (1950).

==Istor an div daolenn==
Kuitaat Barcelona a reas Picasso en 1900, gant e genseurt Casagemas, da vont da Bariz. Bod a voe kavet gante e Montmartre, ha teir flac'h yaouank, a veze patromoù gant livourien: Louise, Odette ha Germaine. Ma 'z eas sot-pitilh Casagemas gant an deirvet, dañserez er [[Moulin-Rouge]], lorc'hus ha gwrezus. Ne voe ket ar paotr evit gouzañv he darempred gant ur ministr, a vage anezhi, ha ne felle ket dezhi e guitaat. Klask a reas Casagemas lazhañ ar plac'h gant ur bistolenn er c'h-Café de la Rotonde, en miz C'hwevrer 1901, hag en em lazhañ goude. C'hwitet e voe e daol war ar Germaine, warnañ avat ne oa ket. 

N’edo ket Picasso war al lec’h d’ar poent, nemet dont a ray eus [[Barcelona]], da chom e stal-labour e vignon ur pennad. . 

Dousig Picasso e teuas Germaine da vezañ, ha da gontañ dezhañ poanioù e gamarad. Glac’haret e vo gant ar marv skrijus a hento e oberenn betk fin e vuhez. E dibenn ar bloaz e vo liammet gantañ marv [[Van Gogh]], ken skrijus all, ouzh hini e vignon, hag implij a ray al livioù e doare al livour hollandat.

Diwezatoc'h e konto d'an arzvarnour Pierre Daix: &quot;En ur soñjal e Casagemas eo e oan kroget da livañ en glas.&quot; 

N'eo nemet e 1966 e vo diskouezet gant Picasso taolennoù ar prantad glas. 

 
==Liammoù diavaez==
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070617170232/http://www.musee-picasso.fr/pages/page_id18526_u1l2.htm Al livadur &quot;Marv Casagemas&quot;] e lec’hienn ofisiel [[Mirdi Broadel Picasso Pariz]].
*[https://web.archive.org/web/20070706123511/http://pablo-picasso.paintings.name/blue-period/gallery/evocation-burial-casagemas.php Al livadur &quot;Evocation&quot;]


[[Rummad:Livadurioù Pablo Picasso]]</text>
      <sha1>ls4uodimdpkzzhsactglwgvnnzpvhk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bakteri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32725</id>
    <revision>
      <id>2197995</id>
      <parentid>2168151</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5538" sha1="qarjh6vt8p41o3dia3e711fltvc8hlk" xml:space="preserve">{{Databox}}
Ar '''bakteri''' ('''''Bacteria''''') zo [[bevedeg bev|bevedegoù bev]] [[unkelligek]] '''[[prokariot]]''', n'o deus ket a [[nukleüs (bevoniezh)|nukleüs]] nag a [[organell]]où. Ar pep brasañ eus ar bakteri o deus ur [[speurenn kellig]] [[glusid]]ek, ar [[peptidoglikan]]. Un nebeud mikrometr hirder pe nebeutoc'h eo ar bakteri ha stummoù disheñvel a c'hallont kaout : stumm ur [[sferenn]] ([[cocci|klorenn]]), ur stumm hir pe e stumm bazhoùigoù ([[bazhell]]), stumm ur [[kildroenn|gildroenn]]. Graet e vez [[bakteriologiezh]] eus studi ar bakteri, anezhi ur rann eus ar [[mikrobiologiezh|vikrobiologiezh]].

Gallout a reer kavout bakteri e kement seurt metoù zo war an [[Douar]] : en douar, en dour dous pe sal pe meizh, en aer, en islonkoù ar morioù, e pluskenn an Douar, war groc'hen hag e-barzh bouzelloù ar vevien. Daou-ugent milion bakteri zo en ur [[gramm]] douar hag ur milion en ur [[mililitr]]ad dour. Pemp gwezh 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; bakteri a vefe en holl er bed&lt;ref&gt;Whitman W, Coleman D, Wiebe W (1998). &quot;Prokaryotes: the unseen majority&quot;. ''Proc Natl Acad Sci U S A'' '''95''' (12): 6578 – 83.&lt;/ref&gt;. Ar bakteri o deus ur roll a-bouez bras e [[kelc'hiad biogeokimiek|kelc'hiadoù biogeokimiek]] evel [[kelc'hiad ar c'harbon]] hag evit stabilaat an [[azot]] an [[aergelc'h]].

Evit pezh a sell ouzh Mab-Den, jedet eo bet e oa 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; bakterienn o vevañ war kroc'hen pep den, 10&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; a vev er genoù ha 10&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; er bouzelloù, e doare ma'z eus dek gwezh muioc'h a gelligoù bakteri evit a gelligoù den e korf an dud&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110224082032/http://www.textbookofbacteriology.net/normalflora.html Textbook of Bacteriology : ar bakteri a gaver en dud]&lt;/ref&gt;. Dinoazh pe mat evit ar c'horf eo ar pep brasañ eus ar bakteri-se. Bout a ra koulskoude meur a spesad noazus a zegas kalz kleñvedoù evel ar [[kolera|c'holera]], an [[kleñved Naplez|naplez]], ar [[bosenn|vosenn]], ar [[serk]], an [[torzhellegezh|dorzhellegezh]]. 
Bakteri zo a c'hall degas kudennoù analat pe dreizhañ ha lod all a laka ar goulioù da vinimañ. Gallout a reer ober war-dro ar binimadurioù degaset gant ar bakteri a-drugarez d'an [[antibiotik]]où a harz outo da vevañ. Ar [[penisilin]] da skouer a laka kenaoz speurenn ar c'helligoù bakteri da baouez.

Talvoudus-kenañ e c'hall bezañ ar bakteri pa naetaer an dourioù uzet, er [[gounezvouederezh]], evit produiñ [[yaourt]] pe [[fourmaj]] da skouer, hag evit produerezh greantel ur bern [[kenaozad]]où kimiek.

== Ment ha stumm ==
Ar re vihanañ eus ar boudoù-bev eo ar bakteri : 10 gwech bihanoc'h eget ar c'helligoù eukariotek e vezont hag o hirder a zo peurvuiañ etre 0.5 ha 5.0 [[mikrometr]]. Kalz brasoc'h e c'hell bezañ un nebeud a spesadoù :''[[Thiomargarita namibiensis]]'' ha ''[[Epulopiscium fishelsoni]]'' a zo brasoc'h eget 0,5 [[milimetr]]&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Schulz H, Jorgensen B |title=Big bacteria |url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-microbiology_2001_55/page/105 |journal=Annu Rev Microbiol |volume=55 |issue=|pages=105–37 |year=2001|pmid=11544351 |doi=10.1146/annurev.micro.55.1.105}}&lt;/ref&gt;. Er genad ''[[Mycoplasma]]'' emañ ar re bihanañ, dezhe 0,3 mikrometr ar pezh a zo ken bihan hag ar viruz brasañ&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Robertson J, Gomersall M, Gill P. |title=Mycoplasma hominis: growth, reproduction, and isolation of small viable cells |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-bacteriology_1975-11_124_2/page/1007 |journal=J Bacteriol. |volume=124 |issue=2 |pages=1007–18 |year=1975 |pmid=1102522}}&lt;/ref&gt;.

Meur a stumm o deus ar bakteri met anavezet a vez dreist-holl daou anezho : Reoù a zo rontek, [[coccus|cocci]] (''sing''. coccus, deus ar gresianek ''kókkos'', greun, seed) pe stumm ur vazh [[bacillus|bacilli]] (''sing''. bacillus, eus al [[latin]] ''baculus'', bazh).
[[Restr:Bacteria (PSF).jpg|thumb|left|[[cocci|kok]] tu kleiz, ''[[Spirillum]]'' er c'hreiz, [[bazhig]] tu dehou.]]
{{clr|left}}
== Framm o c'helligoù ==
{{further|Framm kelligoù ar bakteri}}
Kelc'hiet eo kellig ar bakteriennoù gant ur [[koc'henn blasmek|goc'henn blasmek]], bez a c'hell bezañ ur pare hag ur volc'henn tro-o-zro. N'o deus ket a [[organell]]où en o sitoplasm ha n'eo ket bevennet o danvez nukleikel. Kement-mañ a laka anezho da vezañ diforc'hiet deus an eukarioted en anv prokarioted.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;400px&quot;&gt;Average prokaryote cell- Br.svg|Framm ur gellig vakteriel&lt;/gallery&gt;

== Levrlennadur ==
* Madigan, M. T., Martinko, J. M. ''Brock Biology of Microorganisms, 11th Ed''. Pearson Prentice Hall, Upper Saddle River, NJ, 2005.
* Perry J., Staley J., Lory S. ''Microbiologie''. Editions Dunod, 2004.
* Prescott, L.M., Harley, J.P. Klein, D.A., ''Microbiologie 2{{e}} édition'' DeBoeck eds, 2003.
* Singleton P. ''Bactériologie : Pour la médecine, la biologie et les biotechnologies''. Cours, 6{{e}} édition, Dunod, 2005.

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.bacterio.cict.fr/bacdico/bacteriogene/structure.html#paroi Morfologiezh ha framm ar bakteri (J.P. Euzéby)]
* [https://web.archive.org/web/20070817012539/http://www.infovisual.info/02/002_fr.html Gwelet ur ur brastres klok eus kellig ur vakterienn]
* {{de}} [http://www.zytologie-online.net/bakterien.php Bacterial Growth and Cell Wall]
* [https://web.archive.org/web/20070810220501/http://canal-educatif.fr/video2.html Video diwar-benn ar bakteri a gaver en dourioù naturel]

== Notennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Bevoniezh]]
[[Rummad:Medisinerezh]]
[[Rummad:Bakteri]]</text>
      <sha1>qarjh6vt8p41o3dia3e711fltvc8hlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tourc'heg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34075</id>
    <revision>
      <id>2198050</id>
      <parentid>2077042</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T02:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5978" sha1="fg4ruqgogrtunphr2ll53amugk08xah" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
 | anv               = Tourc'heg
 | anvYezh           = ''Torczae''
 | Yezh              = gallaouek
 | anvOfisiel        = ''Torcé''
 | skeudenn          = Torcé (35) Mairie.jpg       
 | alc'hwez          = 
 | ardamezioù        = Blason ville fr Torcé 35.svg
 | bro               = [[Bro-Roazhon]]
 | departamant       = [[Il-ha-Gwilen]]
 | arondisamant      = [[Arondisamant Felger-Gwitreg|Felger-Gwitreg]]
 | etrekumuniezh     = [[Gwitreg Kumuniezh]]
 | bro velestradurel = [[Bro Gwitreg]]
 | kanton            = [[Kanton Gwerc'h-Breizh|Gwerc'h-Breizh]]
 | maer              = Yannick Fouet
 | amzer-gefridi     = [[2014]]-[[2026]]
 | gorread           = 14.03
 | hedred            = -1.265833
 | ledred            = 48.061667
 | uk                = 92
 | ubi               = 69
 | ubr               = 104
 | lec'hienn web     = {{fr}}[http://www.mairie-torce.fr/ www.mairie-torce.fr]
}}
&lt;gallery&gt;
1900_Torce.tif|Ar vourc'h tro 1900.
&lt;/gallery&gt; 
'''Tourc'heg''' (''{{lang|fr|Torcé}}'' e galleg) a zo ur gumun eus [[Breizh]] e [[Kanton Argantred-ar-Genkiz]] e [[departamant gall|departamant]] [[Il-ha-Gwilen]].
== Douaroniezh ==
== Anv ==

* Erwan Vallerie heuliañ Jean-Yves Le Moing ː '''Torceio''', 1093;

== Ardamezioù ==

* ''Palefarzhet etre sabel hag argant, e leon kudennek an eil en egile''

Ar palefarzhet a zo familh Sévigné; al leon a zo familh Nétumières

Aozerː M. Masclet.

Kuzul ar Gumun ː 25 Meurzh 1994

== Istor ==
=== {{XXvet kantved}} ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* Mervel a reas 32 waz abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lâret eo 5,01% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=27550] Monumant ar re varv - Memorial Genweb&lt;/ref&gt;; pevar anezhe a varvas d’an 22 a viz Eost 1914 e [[Belgia]]: 
** ur soudard eus ar [[1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel]] en [[Emgann Rossignol]]&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5843137 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;,
** e [[Virton]], daou soudard eus ar [[124vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|124vet Rujumant Troadegiezh]]&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5843231 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=58582409 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt; ha Célestin Jamier eus ar [[130vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)|130vet Rujumant Troadegiezh]]&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5843132 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;, e vreur Jean a varvas e 1915&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5843131 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt; hag e vreur François e 1916&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=5843130 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Mervel a reas pevar den eus ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.phpidsource=27550]
Monumant ar re varv - Memorial Genweb&lt;/ref&gt;, unan anezhe a oa un den nann-soudard, mervel a reas e [[1944]]&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=3786599 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery&gt;
Château des Tesnières.jpg
1815 manoir des Tesnieres.jpg
1875 Tesnieres.jpg
1903 Tesnieres.jpg
&lt;/gallery&gt;
* Kastell Les Tesnières.
&lt;gallery&gt;
Torcé (35) Église 01.jpg
Torcé (35) Église 02.JPG
Torcé (35) Église 03.JPG|
Torcé (35) Église 04.JPG|
Torcé (35) Église 05.JPG|
Torcé (35) Église 06.JPG|
Torcé (35) église St Médard 3.jpg|
Torcé (35) église St Médard 6.jpg|
&lt;/gallery&gt;
* Iliz katolik ''Sant Marzh''.
&lt;gallery&gt;
Torcé (35) Chapelle Saint-Roch 02.jpg|Ar chapel.
&lt;/gallery&gt;
* Chapel ''Sant Rok''.
&lt;gallery&gt;
Torcé (35) Monument aux morts.jpg|Ar monumant.
&lt;/gallery&gt;
* Monumant ar re varv e-tal an iliz katolik, luc’hskeudennoù&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=35&amp;id_source=27550 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;. E [[1932]] e voe savet&lt;ref&gt;{{fr}}[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/18776/torce-presdeleglise/ Université de Lille]&lt;/ref&gt;.
* Plakenn ar re varv (1914-1918) en iliz katolik, luc’hskeudenn&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=69198 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;{{,}} ha kartenn-bost&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=35338&amp;dpt=35&amp;comm=Torc%E9 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.

== Emdroadur ar boblañs ==
{{Demografiezh
|titl=Niver a annezidi 
|dimx= 
|dimy= 
|popmax=1200
|passo1=500
|passo2=100
|bl1=1962 
|bl2=1968 
|bl3=1975 
|bl4=1982 
|bl5=1990 
|bl6=1999 
|bl7=2006
|bl8=2011
|p1=651
|p2=596
|p3=592
|p4=681
|p5=788
|p6=916
|p7=1144
|p8=1140
|mammenn=EBSSA 
}} 	 	 	 	

== Melestradurezh ==
== Tud ==

=== Ardamezeg ar familhoù ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|[[Restr:Le Bascle.gif|80px]]
|'''le Bascle''', 
Aotrounez la Haye
|''En gul e deir mailhenn en argant''

Sturienn ː ''Et sine macula maria''
|-
|[[Restr:Kermenguy-d.jpg|80px]]
|'''de Kermenguy'''
Aotrounez la Motte ha Plessix
|''En aour e gelenenn c'heotet diwriziet ha dizeliennet.''
|}

== Gevelliñ ==
== Liammoù diavaez ==
{{commonscat|Torcé}}
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20160303174210/http://www.mairie-torce.fr/ Lec'hienn web ar gumun]

== Levrlennadur ==

* {{fr}}Michel Froger &amp; Michel Pressensé : ''Armorial des communes des Côtes-d'Armor &amp; Ille-et-Vilaine''. 2008
* {{fr}}Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
* {{br}}Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995

== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references /&gt;

[[Rummad:Kumunioù Il-ha-Gwilen]]</text>
      <sha1>fg4ruqgogrtunphr2ll53amugk08xah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Devil's Own</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35319</id>
    <revision>
      <id>2198049</id>
      <parentid>2158230</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T02:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="qhpdpddoold7qwabm1jxqa980gof4q3" xml:space="preserve">{{Infobox Film
| titl orin        = The Devil's Own
| titl brezhonek   = 
| skeudenn         = 
| ment ar skeudenn = 
| alc'hwez         = 
| filmaozer        = [[Alan J. Pakula]]
| produer          = [[Donald Laventhall]]
| skrivagner       = [[Kevin Jarre]]&lt;br /&gt;David Aaron Cohen&lt;br /&gt;[[Vincent Patrick]]
| daneveller       = 
| aktourien        = 
* [[Harrison Ford]] : Tom O'Meara
* [[Brad Pitt]] : Rory Devaney (Frankie McGuire)
* [[Margaret Colin]] : Sheila O'Meara
* [[Rubén Blades]] : Edwin Diaz
* [[Treat Williams]] : Billy Burke
* [[Natascha McElhone]] : Megan Doherty
* [[Julia Stiles]] : Bridget O'Meara
| sonerezh         = [[James Horner]]
| luc'hskeudenniñ  = [[Gordon Willis]]
| frammer          = [[Tom Rolf]] &lt;br /&gt; [[Dennis Virkler]]
| skigner          = [[Columbia Pictures]]
| deiziad          = [[26 Meurzh]] [[:Rummad:Filmoù 1997|1997]] er SUA ha Frañs
| padelezh         = 111
| bro              = [[SUA]]
| yezh orin        = [[saozneg]]
| boujedenn        = 90&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000&amp;nbsp;$
| korvoder gros    = 
| en e raok        = 
| en e c'houde     = 
| lec'hienn ofisiel= 
| amg              = 1:154770
| imdb             = 0118972
}}

'''''The Devil's Own''''' a zo ur film aozet e [[1997]] gant [[Alan J. Pakula]]. E-touez an aktourien emañ [[Harrison Ford]], [[Brad Pitt]], [[Rubén Blades]], [[Natascha McElhone]] ha [[Treat Williams]].

== Synopsis ==
Frankie McGuire (Brad Pitt) a zo genidik eus [[Belfast]]. 8 bloaz eo pa wel e dad o vezañ lazhet gant ul lez-soudard [[lealour]]. Deuet d'e oad e teu da vezañ ezel eus an [[IRA da c'hortoz]]. Goude un emgann gwadek e kêr a-enep soudarded vreizhveurat e tec'h d'ar Stadoù-Unanet. Un barner a-du gant an IRA a gav evitañ ur skoas e ti ur familh O'Meara a orin iwerzhonat. Koulskoude ne anavez ket an tiegezh-mañ, poliser an tad (Harrisson Ford), obererezhioù sponter Frankie McGuire en deus cheñchet e anv da Rory Devaney. Rory ha Tom O'Meara en em vignon zoken. Rory a zo o chom hag o labourat e [[New York City]], met klask a ra ivez gwerzhañ [[FIM-92 Stinger|fuc'helloù Stinger]] da zistreiñ da [[Hanternoz Iwerzhon]]... 


== Rolloù ==
* [[Harrison Ford]] - Tom O'Meara 
* [[Brad Pitt]] - Rory Devaney/Francis Austin McGuire 
* [[Margaret Colin]] - Sheila O'Meara 
* [[Rubén Blades]] - Edwin Diaz 
* [[Treat Williams]] - Billy Burke

Filmet e Greenport NY (Long Island).

== Fichenn deknikel ==
* Titl : ''The Devil's Own''
* Filmaozañ : [[Alan J. Pakula]]
* Senario : [[David Aaron Cohen]], [[Vincent Patrick]] ha [[Kevin Jarre]]
* Produiñ : [[Robert F. Colesberry]], [[Lawrence Gordon (produer)|Lawrence Gordon]], [[Shari Hamrick]], [[Karen L. Thorson]], [[Donald Laventhall]] ha [[Lloyd Levin]]
* Kevredigezh produiñ : [[Columbia Pictures]]
* Koust : 80 milion [[Dollar amerikan]] (60,71 milion euro)
* Sonerezh : [[James Horner]]
* Luc'hskeudenniñ : [[Gordon Willis]]
* Frammañ : [[Tom Rolf]] et [[Dennis Virkler]]
* Klinkadur : [[Jane Musky]]
* Costumes : [[Joan Bergin]] ha [[Bernie Pollack]]
* Bro : [[Stadoù-Unanet Amerika]]
* Furmad : Liv - 2,35:1 - [[Sony Dynamic Digital Sound|SDDS]] - [[35 mm]]
* Danvez : Drama, film skrij (thriller)
* Pad : 111 munut
* Deizhiat dont er-maez : [[13 Meurzh]] [[1997]] (Spagn), [[26 Meurzh]] [[1997]] (Stadoù-Unanet, Frañs)

== En-dro d'ar film ==
* Filmet eo bet an traoù e 1996 e [[Montclair (New Jersey)|Montclair]] ha [[New York]] e [[SUA]], hag e [[Clogherhead]] ha [[Dulenn]] en [[Iwerzhon]].
* Remake ''Shake Hands with the Devil'' eo ar film-se. Ur film amerikan-iwerzhonat aozet gant [[Michael Anderson]] e [[1959]].
* Film diwezhañ Alan J. Pakula eo. Marvet eo bet en ur gwallzarvoud war an hent e [[1998]].
* N'eo ket bet degemeret mat ar film gant ar publik. Marteze abalamour d'emdroadurioù politikel en Iwerzhon er mare-se .

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20090114173940/http://film.virtual-history.com/film.php?filmid=19137 Skeudennoù ar film]

{{DEFAULTSORT:Devil's Own, The}}

[[Rummad:Filmoù 1997]]
[[Rummad:Filmoù SUA]]
[[Rummad:Filmoù saoznek]]
[[Rummad:Filmoù troet e New York]]
[[Rummad:Filmoù troet e SUA]]
[[Rummad:Filmoù troet e Dulenn]]
[[Rummad:Filmoù a-zivout an IRA]]
[[Rummad:Filmoù war an Trubuilhoù (Norzhiwerzhon)]]</text>
      <sha1>qhpdpddoold7qwabm1jxqa980gof4q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35659</id>
    <revision>
      <id>2198016</id>
      <parentid>2197400</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10091" sha1="0uok0poqzja4jb4lkt3rh7ew34gdfkc" xml:space="preserve">{{Implijoù all}}
{{databox}}
Ar '''c'hi''' (''Canis lupus familiaris''&lt;ref name=&quot;ADW&quot;&gt;Dewey, T. and S. Bhagat. 2002. &quot;[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Canis_lupus_familiaris.html Canis lupus familiaris]&quot;, Animal Diversity Web. Retrieved 6 January 2009.&lt;/ref&gt; ha ''[[Canis lupus dingo]]''&lt;ref name = &quot;MSW3 Lupus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bucknell.edu/MSW3/browse.asp?id=14000738 |title=Mammal Species of the World - Browse: lupus |publisher=Bucknell.edu |date= |accessdate=2010-08-10}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;MSW3 Dingo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bucknell.edu/MSW3/browse.asp?id=14000751 |title=Mammal Species of the World - Browse: dingo |publisher=Bucknell.edu |date= |accessdate=2010-08-10}}&lt;/ref&gt;) zo ul loen [[bronneg|bronnek]] pevarzroadek ezel eo eus ar [[Kerentiad|c'herentiad]] ''[[Canidae]]'' hag eus an [[urzhiad]] ''[[Carnivora]]''. Implijet e vez ar ger &quot;ki&quot; koulz evit ar chas doñv hag ar gouennadoù gouez. Ar chas a c'hallfe bezañ bet ar c'hentañ loened a oa doñvaet&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2498669.stm|publisher=BBC NEWS|série=Science/Nature|title=Origin of dogs traced}}&lt;/ref&gt;. An dilerc'hioù ki doñv koshañ anavezet zo kozh a 31 700 vloaz&lt;ref name=&quot;ref-1&quot;&gt;Germonpré M., Sablin M.V., Stevens R.E., Hedges R.E.M., Hofreiter M., Stiller M. and Jaenicke-Desprese V., 2009. Fossil dogs and wolves from Palaeolithic sites in Belgium, the Ukraine and Russia: osteometry, ancient DNA and stable isotopes. - [[Journal of Archaeological Science]] 2009, vol. 36, no2, pp. 473-490&lt;/ref&gt; da lâret eo meur a zegad miliadoù bloavezhioù a-raok kement spesad doñv all anavet. Al loened ar muiañ implijet da labourat, da [[chaseal]] ha da ober kavandenn ouzh an dud e voent en istor an denelezh. Ar ger &quot;ki&quot; a c'hall bezañ implijet ivez d'ober anv eus mal ar spesad pa vez enebet ouzh ar ger &quot;kiez&quot;, parez ar spesad&lt;ref&gt;[http://br.wiktionary.org/wiki/kiez termenadur &quot;kiez&quot; er wikeriadur]&lt;/ref&gt;. 

Bodet e veze ar chas doñv gwezhall en ur spesad anvet ''Canis canis'' pe ''Canis familiaris''. Kadarnaet eo bet o orin gant an enklaskoù genetek abaoe. Daoust da zegasadennoù disheñvel moarvat ez eo ar chas doñv ur furm doñvaet eus ar [[Bleiz gris|bleizi griz]]&lt;ref&gt;{{en}}Vilà, C. et al. (1997). [https://web.archive.org/web/20120126231726/http://www.mnh.si.edu/GeneticsLab/StaffPage/MaldonadoJ/PublicationsCV/Science_Dog_Paper.pdf {{lang|en|''Multiple and ancient origins of the domestic dog''}}]{{pdf}} ''Science'' '''276''':1687–1689. (Ainsi que [https://web.archive.org/web/20070926223204/http://www.idir.net/~wolf2dog/wayne1.htm {{lang|en|''Multiple and Ancient Origins of the Domestic Dog''}}])&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Lindblad-Toh, K, et al. (2005) [http://www.nature.com/nature/journal/v438/n7069/abs/nature04338.html &quot;Genome sequence, comparative analysis and haplotype structure of the domestic dog&quot;] ''Nature'', Nnn 438, 803–819.&lt;/ref&gt;. Daoust d'an diforc'hioù morfologiezh bras etre ar gouennadoù e vez bodet ar chas gant ar skiantourien bremañ en ur strollad anvet ''Canis lupus familiaris'', un isspesad eus ''[[Canis lupus]]''. Ar chas doñvaet hag aet da ouez en-dro avat a vez sellet oute evel isspesadoù eus ''Canis lupus'', evel an [[Dingo (loen)|dingoed]] hag ar [[Ki kaner|c'hi kaner]]. 

Doñvaet e oa lod eus ar bleizi griz war-dro 15 000 vloaz zo eta&lt;ref name=&quot;science2002&quot;&gt;{{Cite journal|author=Savolainen P, Zhang YP, Luo J, Lundeberg J, Leitner T |title=Genetic evidence for an East Asian origin of domestic dogs |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-11-22_298_5598/page/1610 |journal=Science |volume=298 |issue=5598 |pages=1610–3 |year=2002 |month=November |pmid=12446907 |doi=10.1126/science.1073906 |bibcode=2002Sci...298.1610S}}&lt;/ref&gt;. Abalamour d'o zalvoudegezh evit an dud kentañ e voent implijet buan e pep lec'h. Implijet e vez ar chas e doareoù disheñvel evel chaseal, mesa, sachañ bec'hioù, gwardañ un dra bennak, skoazell ar polis pe ar soudarded, ober kavandenn, ha sikour an dud nammet abaoe n'eus ket pell zo. Abalamour d'o lec'h en hor c'hevredigezh e vez lesanvet ar chas &quot;gwellañ mignoned Mab-Den&quot; e broioù ar c'hornôg. E broioù, en Azia da skouer, e vez desavet ar chas evit o c'hig ivez&lt;ref&gt;Patrick Pageat, ''[http://books.google.fr/books?id=JLzFhZcN-nIC&amp;pg=PA319&amp;dq=manger+du+chien&amp;hl=fr&amp;ei=ozabTvyoNtHsOfasrYkK&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CEYQ6AEwBDgK#v=onepage&amp;q=manger&amp;f=false L'homme et le chien]'', Les différents mêtiers du chien, pp 319-320&lt;/ref&gt;. E 2001 e oa istimet niver ar chas er bed da 400&amp;nbsp;milion&lt;ref name=&quot;Coppinger&quot;&gt;{{Cite book| author=Coppinger, Ray|title=Dogs: a Startling New Understanding of Canine Origin, Behavior and Evolution| url=https://archive.org/details/dogsstartlingnew00raym|year=2001|isbn=0684855305|publisher=Scribner|location= New York|page = 352}}&lt;/ref&gt;. 

E-doug ar 15 000 vloaz ma oa bet chas doñvaet ez eus diwanet ur bern gouennadoù lieseurt, disheñvel-kenañ an eil re diouzh ar re all, desavet ha dibabet a-ratozh gant an dud. Muioc'h a gemmoù morfologiezh hag emzalc'h zo en isspesad-se evit n'eus forzh peseurt spesad [[bronneg]]ed all&lt;ref name=&quot;spady&quot;&gt;{{Cite journal|author=Spady TC, Ostrander EA |title=Canine behavioral genetics: pointing out the phenotypes and herding up the genes |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2008-01_82_1/page/n8 |journal=American Journal of Human Genetics |volume=82 |issue=1 |pages=10–8 |year=2008 |month=January |pmid=18179880 |pmc=2253978 |doi=10.1016/j.ajhg.2007.12.001}}&lt;/ref&gt;. Da skouer ez a o ment eus 16 santimetr evit ar [[Chihuahua]]ed betek ouzhpenn 76 cm evit [[levran Iwerzhon|levraned Iwerzhon]]&lt;!--lévrier irlandais --&gt;. O bleven a c'hall bezañ gwenn, griz (pe glas) du, gell sklaer pe teñval gant blev hir pe berr, heñvel ouzh reun ar c'hezeg, gloan an deñved, eeun pe rodellet&lt;ref name=&quot;The Complete Dog&quot;&gt;{{Cite book|title=The Complete dog book: the photograph, history, and official standard of every breed admitted to AKC registration, and the selection, training, breeding, care, and feeding of pure-bred dogs |url=https://archive.org/details/completedogbook00amer |publisher=Howell Book House |location=New York, N.Y |year=1992 |isbn=0-87605-464-5}}&lt;/ref&gt;. Lod eus ar gouennadoù o deus un orin kozh evel an [[Huski Siberia|Huskied Siberia]] pe [[Ki-deñved Brie|chas-deñved Brie]] e-skoaz re all evel ar [[Ki-deñved alaman|chas-deñved alaman]] pe ar [[Golden Retriever]] a oa krouet n'eus ket keit-se. Er broioù ma vez anavezet dezverkoù ar [[kevredad kinologiezh etrebroadel|c'hevredad kinologiezh etrebroadel]] gant al lezenn ez eo ret enrollañ ar c'hi e levrioù an orinoù e vro c'henidik da lâret eus ur c'hi ez eo a ''ouenn c'hlann''&lt;ref&gt;[http://laws.justice.gc.ca/fr/showdoc/cs/A-11.2//20090206/fr?command=search&amp;caller=SI&amp;search_type=all&amp;shorttitle=g%C3%A9n%C3%A9alogie%20des%20animaux&amp;day=6&amp;month=2&amp;year=2009&amp;search_domain=cs&amp;showall=L&amp;statuteyear=all&amp;lengthannual=50&amp;length=50 loi sur la généalogie des animaux], Ministère de l'agriculture du Canada&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;ckc.ca&quot;&gt;[http://www.ckc.ca Club Canin Canadien]&lt;/ref&gt;. Da veajiñ en [[Europa]] e tleont kaout un [[tremen-hent europat evit an anevaled kavandenn]].

Loened pevarzroadel all a vez graet &quot;ki&quot; anezhe evel ar [[ki-dour|chas-dour]], da skouer. 
[[Restr:Basset Fauve de Bretagne 600.jpg|250px|thumb|Ur c'hi]]
== Etimologiezh ==
Dont a ra ar ger ki eus ar c'heltieg ''cū, cunos''&lt;ref&gt;X. Delamarre, ''Dictionnaire de la langue gauloise'', Pariz 2001, 110&lt;/ref&gt;. En [[iwerzhoneg|heniwerzhoneg]] e veze graet cú (genitiv con) eus ar chas hag ar bleizi. Soñjal da skouer e ''[[Cú Chulainn|Cúchulainn]]'' (da lâret eo ki ar gov) pe e ''Conamail'', heñvel ouzh ur bleiz (diwar *''cuno-samalis''). E [[kembraeg]], e [[kerneveureg]] e kaver ar furm ''ci'', heñvel ouzh ar brezhoneg ki. A-hervez e teufe ar c'hembraeg ''ci'' eus ''*cü'' &lt; hengeltieg ''*cū''. Dont a ra al liester ''cwn'', damheñvel ouzh ar brezhoneg kon, eus *''cunes''. 

Dont a ra ar c'heltieg ''*cū'' eus ur furm *''kuō'', *''kṷō(n)'', testeniekaet mat e yezhoù all evel ar gresianeg ''kúōn'' (genitiv ''kunós''), sañskriteg ''śvā'' (genitiv ''śúnaḥ''), [[Alamaneg|henalamaneg uhel]] hunt diwar ''ḱuntós''. 

'''Kon''' eo al [[liester]] kozh a gaver e anvioù-tud keltiek ([[Konwoion]], [[Kongar]], [[Konveur]] ...), ''chas'' a vez lavaret bremañ, deuet diwar ar ger [[galleg|gallek]] ''chasse''. Anvioù all zo bet savet diwar ar ger ki evel [[Tangi]] ha [[Konan]]. Chomet eo ''kon'' e anvioù loened zo evel [[dourgi]] / dourgon.

== Rummoù chas ==
''* Sellout ivez ouzh : [[Listennad gouennoù chas]]''

Anaout a reer 
* ar ''[[ki poliser|c'hi-polis]]'', implijet gant ar [[polis|boliserien]] en o [[enklask polis|enklaskoù]] abalamour d'o galloud-c'hwesa
* ar ''c'hi-hemolc'h'', pe ''ki-chase'', a zo meur a seurt anezho, ha dreist-holl ar ''c'hi-choukant'', hag ar ''c'hi-red''
* ar c'hi-sikour, implijet evit klask roudoù an dud m'eo kouezhet traoù warno ([[savadur]]ioù en o foull, [[erc'h]])
* ar ''c'hi-saout'', pe ''ki-deñved'', a ziwall al loened-se, 
* ar ''[[korrgi|c'horrgi]], ar c'hi-[[spagnol]], ar c'hi-bleiz'', a zo gouennoù, evel ''ar c'hi-douar'', pavet berr 
* ar ''c'hi-kolveg, ki-porzh, ki-stag'', zo anvioù roet d'ar ''chas-diwall'',
* ar ''c'hi-dimezell'', pe ''ki-madam'', a zo chas brav, a vez moumounet, gwalc'het ha kribet. 

== Loened labour ==
Implijet e vezont evit labourat a-wechoù, da ziwall [[tropell]]où loened dreist-holl ha da ziwall tud, [[ti]]er ha [[savadur]]ioù. Implijet int ivez gant nerzhioù [[Ki milourel|milourel]] pe [[ki poliser|polis]] dre ar bed. En [[Alaska]] e vezont implijet ivez da sachañ war ar [[stlejell]]où war an [[erc'h]].

== En arzoù ==
* Chas brudet zo, evel [[Moutig]], ki [[Tintin]], [[Lassie]] ha re all.
* Un istor chas fentus : ''Noblañs'' gant [[Jakez Konan]].

== Liammoù diavez ==
{{wikeriadur}}
{{commons|Dogs|Chas}}

== Notennoù ha daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Canidae]]
[[Rummad:Loened ti]]</text>
      <sha1>0uok0poqzja4jb4lkt3rh7ew34gdfkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eritrea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36358</id>
    <revision>
      <id>2198017</id>
      <parentid>2138914</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6591" sha1="eo8ikt1vnd52szspjmm9tu68ocaidd4" xml:space="preserve">{{Patrom:Infobox bro
|anv ofisiel              = ሃገረ ኤርትራ&amp;nbsp;''Hagärä Ertra''&lt;br&gt;دولة إرتريا&amp;nbsp;''Dawla Iritriyya
|anv klok bzg             = Stad Eritrea
|anv boutin bzg           = Eritrea
|skeudenn banniel         = Flag of Eritrea.svg
|skeudenn skoed-ardamez   =
|skeudenn_kartenn         = LocationEritrea.png
|enskrivadur_kartenn      = 
|ger-stur broadel         = ''n’eus ket''
|kan broadel              = ''[[Ertra, Ertra, Ertra]]''
|yezhoù ofisiel           = [[tigrigneg]], [[arabeg]] ha [[saozneg]] &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|strolladoù etnek         = 
|kêr-benn                 = [[Asmara]]
|Led-d=15 |Led-m=20 |Led-NS=N |Hed-d=38 |Hed-m=55 |Hed-RK=R
|kêr vrasañ               = Asmara
|doare gouarnamant        = [[Republik]]
|titl penn ar vro1        = [[Roll prezidanted Eritrea|Prezidant]]
|anv penn ar vro1         = [[Isaias Afewerki]]
|titl penn ar vro2        = 
|anv penn ar vro2         = 
|gorread                  = 117 600
|renk_gorread             = 100{{vet}}
|dregantad doureier       = dister
|istimadur_poblañs        = 4 401 000
|istimadur_poblañs_renk   = 118{{vet}}
|istimadur_poblañs_bloaz  = Gouere 2005
|niveradeg_poblañs        = 4 298 269
|niveradeg_poblañs_bloaz  = 2002
|stankter_ar_boblañs      = 37
|renk_stankter_ar_boblañs = 165{{vet}}
|PDK_PGP                  = 
|PDK_PGP_renk             = 168{{vet}}
|PDK_PGP_bloaz            = 
|PDK_PGP_keidenn          = 
|PDK_PGP_renk_keidenn     = 
|doare_riegezh            = [[Dizalc'hiezh|Dizalc'h]]
|elfenn_war_ar_riegezh    = diouzh [[Etiopia]]
|darvoud_heverk1          = ''de facto''
|deiziad_heverk1          = [[24 Mae|24 a viz Mae]] [[1991]]
|established_event2       = ''de jure''
|deiziad_heverk2          = [[24 Mae|24 a viz Mae]] [[1993]]
|FDD                      = 
|FDD_renk                 = 
|FDD_bloaz                = 
|FDD_rummad               = 
|moneiz                   = [[Nakfa]]
|kod moneiz               = ERN
|gwerzhid-eur             = [[Eur Afrika ar Reter]]
|utc_offset               = + 3
|gwerzhid-eur_eur_hañv    = 
|eur_hañv_notenn          = 
|utc_offset_eur_hañv      = + 3
|Kod pellgomz             = 291
|Kod kenrouedad           = [[.er]]
|notennoù                 = &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; [http://cy.revues.org/document39.html], [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Eritrea.pdf].
}}

'''Eritrea''' ([[amhareg]]: ኤርትራ ''ʾĒrtrā'' hag [[arabeg]]: إريتريا ''Iritriyya'' diwar ar [[geuzeg]]: ኤርትራ ''ʾĒrtrā'') zo ur vro e biz [[Afrika]]. Harzoù he deus gant [[Soudan]] er c’hornôg, [[Etiopia]] er c’hreisteiz ha [[Djibouti]] er gevred. . En em astenn a ra Eritrea a-hed ar [[Mor Ruz]], a-dal da [[Arabia Saoudat]] ha [[Yemen]]. 

Dont a ra anv ar vro eus ur ger gresianek a dalvez kement ha « ruz », abalamour da nested ar Mor Ruz. Bez’ ez eo Eritrea unan eus ar stadoù dizalc’h nevesañ zo er bed.

Trevadennet e voe Eritrea gant [[Italia]] adalek [[1885]]. Ar [[Rouantelezh Unanet|Saozon]] a gemeras lec’h an Italianed e [[1941]], e-pad an [[Eil Brezel Bed]]. Goude ar brezel e voe unanet Eritrea hag [[Etiopia]] e stumm ur c’hevread. E-pad ar [[bloavezhioù 1960]] e kroget ar stourm armet evit distagañ Eritrea diouzh Etiopia, ur stourm a badas 30 vloaz. Dont a reas ar brezel da benn e [[1991]], pa voe faezhet arme Etiopia gant stourmerien Eritrea. Daou vloaz war-lerc’h, e [[1993]], goude ur referendom e teuas Eritrea da vezañ ur stad dizalc’h.

[[Restr:Er-map.gif|thumb|left|Eritrea hag ar c'hêrioù pennañ]]
Div yezh ofisiel zo en Eritrea : an [[arabeg]] hag an [[tigrigneg]]. Yezhoù all a vez komzet er vro ouzhpenn, peogwir e kaver enni 9 fobl disheñvel. War dachenn ar relijionoù ez eo an [[islam]] hag ar [[kristeniezh|gristeniezh]] an div relijion bennañ.

== Istor ==

Unan eus an [[hominidae]] koshañ, marteze ul liamm etre ''[[Homo erectus]]'' hag un ''[[Homo sapiens]]'' kozh a oa bet kavet e Buya gant un ergerzheg italian. Koshoc'h eget ur milion bloavezh e vefe bet&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Abbate, Ernesto; Albianelli, Andrea; Azzaroli, Augusto; Benvenuti, Marco; Tesfamariam, Berhane;
Bruni, Piero; Cipriani, Nicola; Clarke, Ronald J.; Ficcarelli, Giovanni; Macchiarelli, Roberto; Napoleone,
Giovanni; Papini, Mauro; Rook, Lorenzo; Sagri, Mario; Tecle, Tewelde Medhin; Torre, Danilo; Villa,
Igor |title=A one-million-year-old Homo cranium from the Danakil (Afar) Depression of Eritrea |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1998-06-04_393_6684/page/458
 |journal=Nature|date= 4 June 1998|volume=393|pages=458–460 |doi=10.1038/30954}}&lt;/ref&gt;

== Melestradur ==
[[Restr:Eritrea regions numbered.png|left|300px|[[Regions of Eritrea]]]]
Disrannet eo Eritrea e c'hwec'h rannvro (zobas). Pep rannvro a zo disrannet e meur a vann. Heuliañ a ra harzoù ar rannvroioù re ar c'helc'hiadoù dourlec'hiadurel, ar pezh a ro tro da beb gouarnamant lec'hel da velestrañ al labour-douar en un doare efedus. 


{| class=&quot;wikitable&quot;
! No.
!style=&quot;width:10em;&quot;| Rannvro &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;5ዞባ)&lt;/span&gt;
! Bann &lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ንኡስ ዞባ}&lt;/span&gt;
|-
! 1
! [[Maekel]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ዞባ ማእከል)&lt;/span&gt;
| Berikh, Ghala-Nefhi, Semienawi Mibraq, Serejaka, Debubawi Mibraq, Semienawi Mi'erab, Debubawi Mi'erab 
|-
! 2
! [[Debub]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ዞባ ደቡብ)&lt;/span&gt;
| [[Adi Keyh]], [[Adi Quala]], Areza, [[Debarwa]], Dekemhare, Mai Ayni, Mai Mne, Mendefera, Segeneiti, [[Senafe]], Tserona 
|-
! 3
! [[Gash-Barka]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ዞባ ጋሽ ባርካ)&lt;/span&gt;
| [[Agordat]], [[Barentu]], Dghe, Forto, Gogne, Haykota, Logo-Anseba, Mensura, Mogolo, Molki, Guluj, Shambuko, Tesseney, La'elay Gash 
|-
! 4
! [[Anseba]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ዞባ ዓንሰባ)&lt;/span&gt;
| [[Adi Tekelezan]], Asmat, Elabered, Geleb, Hagaz, Halhal, Habero, [[Keren, Eritrea|Keren]] City, Kerkebet, Sel'a
|-
! 5
! [[Semenawi Keyih Bahri]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ)&lt;/span&gt;
| [[Afabet]], [[Dahlak Archipelago|Dahlak]], Ghel'alo, Foro, [[Ghinda]], Karura, [[Massawa]], [[Nakfa, Eritrea|Nakfa]], [[She'eb]] 
|-
! 6
! [[Debubawi Keyih Bahri]]&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-weight:normal;&quot;&gt;(ዞባ ደቡባዊ ቀይሕ ባሕሪ)&lt;/span&gt;
| Are'eta, Kreiz-Dankalia,Su-Dankalia, [[Assab]]
|}

[[Restr:Eritrea Train Mountain Tunnel.jpg|300px|right|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;/div&gt;]]

== Daveoù ==

{{Daveoù}}


{{Commons|Eritrea}}
{{Afrika}}
{{Kevre Arab}}

[[Rummad:Stadoù Afrika]]
[[Rummad:Eritrea]]</text>
      <sha1>eo8ikt1vnd52szspjmm9tu68ocaidd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Demokratelezh Nevez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41447</id>
    <revision>
      <id>2198048</id>
      <parentid>1767958</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T01:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1701" sha1="6k6vppknc3r5c6dq3sxx5bztdjta17y" xml:space="preserve">{{ICMLPO (KE)}}
[[Skeudenn:South Asian Communist Banner.svg|thumb|Banniel ar Strollad]]
Ar '''Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Demokratelezh Nevez''' (en [[saozneg]]: ''Communist Party of India (Marxist-Leninist) New Democracy'') a zo anv ur [[:Rummad:Strolladoù politikel komunour|strollad komunour]] [[marksouriezh-leninouriezh|marksour-leninour]] [[Maoouriezh|maoour]] bet krouet en [[India]] e [[1988]] gant Chandrapulla Reddy da heul un distrann e diabarzh [[Strollad Komunour India (Marksour-Leninour)]].

Yatendra Kumar eo Sekretour-Meur ar Strollad hiziv.

Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel [[Mao Zedong]] hag ezel eo eus [[Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel)]] (kemeret perzh er 6vet hag er 7vet Kuzuliadeg).

En [[Andhra Pradesh]] emañ diazez lec'hel ar Strollad dreist-holl, ma vez graet &quot;Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Prajapantha&quot; anezhañ peurliesañ, met oberiant emañ ivez e [[Kornôg Bengal]], ar [[Pandjab (India)|Pandjab]], [[Uttar Pradesh]], [[Maharashtra]], [[Delhi]], [[Orissa]], [[Haryana]], h.a. 

Daou dileuriad en deus ar Strollad e Gouaranamant [[Andhra Pradesh]], Narsaiah Gummadi hag Umadhar Prasad Singh.

Labourat a ra ar Strollad koulz war dachenn an dilennadegoù ha war dachenn ar stourm kuzh dre an armoù, hag er bloavezhioù diwezhañ eo bet techet ar trollad da vont mui-ouzh-mui war hent ar stourm dre guzh.

== Liammoù diavaez: ==
* [https://web.archive.org/web/20080208181311/http://www.cpimlnd.org/ Lec'hienn ofisiel ar Strollad]

[[Rummad:Komunouriezh]]
[[Rummad:Marksouriezh-Leninouriezh]]
[[Rummad:Strolladoù komunour India]]
[[Rummad:ICMLPO (KE)]]</text>
      <sha1>6k6vppknc3r5c6dq3sxx5bztdjta17y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lev Alburt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43364</id>
    <revision>
      <id>2197963</id>
      <parentid>1948214</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:18:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2197963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1646" sha1="smr5xb6w55gl5x7e619cb68vv1d7hqf" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Lev Osipovitch Alburt''' (e [[ruseg]]: Лев Осипович Альбурт) a zo bet ganet d'an [[21 Eost|21 a viz Eost]] [[1945]] en [[Oranenbourg]], e RSS [[Rusia]], [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel|Unaniezh Soviedel]]). 

Ur mestrc'hoarier hag ur skrivagner [[echedoù]] [[Ukraina|ukrainan]], eus [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel]] hag eus [[SUA]] zo anezhañ.

Kampion [[echedoù]] [[Ukraina]] e oa teir gwezh, e 1972, e 1973 hag e 1974. Mestr Etrebroadel eo abaoe 1976, ha Mestr Meur Etrebroadel abaoe 1977.

Roet eo bet broadelezh ar Stadoù-Unanet dezhañ e 1979.

Penn skipailh [[SUA]] e oa en Olimpiadoù [[Echedoù]] e 1980 e [[Malta]]. Teir gwezh eo bet Kampion [[echedoù]] eus ar [[Stadoù-Unanet]], e 1984, e 1985 hag e 1990.

2539 e oa e [[renk Elo]] (FIDE) d'ar [[1añ a viz Genver]] [[2022]].

== Oberennoù skrivet ==
* Lev Alburt, Roman Dzindzichashvili, Eugene Perelshteyn, ''Chess Openings for white: 1. e4 explained'' ;
* Lev Alburt, Chernin, ''Pirc Alert ! A Complete Defense Against 1. e4'' ; 
* Lev Alburt, Nikolai Krogius, ''Just the Facts!: Winning Endgame Knowledge in One Volume'', 2005, Chess Information and Research Center, ISBN 1-889323-15-2 .
== Notennoù ha daveennoù == 
{{daveoù}} 
==Liammoù diavaez==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2000156 E fichenn FIDE] ;
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=15271 Partiennoù  Alburt e Chessgames] .

{{DEFAULTSORT:Alburt, Lev}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1945]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù ukrainat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>smr5xb6w55gl5x7e619cb68vv1d7hqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Fenimore Cooper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43535</id>
    <revision>
      <id>2197986</id>
      <parentid>2136327</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29187" sha1="5lpl4j8v9gjfph6ihsvruxa4cd7xhta" xml:space="preserve">'''James Fenimore Cooper''' a oa ur skrivagner [[SUA|amerikan]], bet ganet d'ar [[15 a viz Gwengolo]] [[1789]] e [[Burlington (New Jersey)|Burlington]], [[New Jersey]] ([[SUA]]), marvet e [[Cooperstown]], [[New York (Stad)|Stad New York]] d'ar [[14 a viz Gwengolo]] [[1851]].

Skrivet en deus kalz hag e romantoù istorel a-zivout prantadoù kentañ Stadoù-Unanet Amerika ha buhez an Indianed o deus krouet ur rann dibar eus al lennegezh amerikan. Bevañ a reas an dar vrasañ eus e vuhez e Cooperstown (Stad New York) bet krouet war un dachenn a oa d'e dad William Cooper. Bez e voe un ezel feal eus an Iliz eskobel (Episcopal Church) a-hed e vuhez. Studier e voe e-pad ti bloaz e [[Yale]], ezel e voe eus al Linonian Society eno met skarzhet e voe abalamour d'e emzalc'h.

A-raok kregiñ gant ar vicher skrivagner e voe asagn e morlu [[Stadoù-Unanet Amerika]]. Levezonet e voe kalz eus e romantoù gant ar prantad-se eus e vuhez. Roet e voe lañs d'e vuhez a skrivagner gant ''The Spy'', ur romant a spierezh e-kerzh ar Brezel Dieubiñ bet embannet embannet e 1821. Skrivet en deus un niver bras a istorioù mor. E oberennoù brudetañ a zo ar pemp romant istorel bodet er rummad ''[[Leatherstocking Tales]]''. Degemeret mat e vez e oberennoù a-zivout penn kentañ morlu Stadoù-Unanet Amerika e-touez an istorourien daoust dezho bezañ bet burutellet gant e gempredidi. Gwelet e vez peurliesañ ''[[The Last of the Mohicans (romant)|The Last of the Mohicans]]'' evel e bennoberenn.

==Deroù e vuhez==

Ganet oa bet James Fenimore Cooper e [[Burlington, New Jersey]] in 1789 eus Elizabeth Fenimore ha William Cooper. An unnekvet diwar daouzek bugel e oa. Kalz a varvas en o bugaleaj. Un diskennad oa da James Cooper, eus [[Stratford-upon-Avon]], Bro-Saoz, a zeus d'ober e annez e trevadennoù Amerika [[1679]]. James hag e wreg a oa [[Quakers]]. Prenet o deus douaroù e [[New Jersey]] hag e [[Pennsylvania]]. Ganet e voe e vab-kuñv William d'an [[2 a viz Kerzu]] [[1754]], pemzek vloaz ha tri-ugent goude ma voe erruet en Amerika.

Pa voe James ur bloaz e yeas e familh d'ober hec'h annez e Cooperstown, Stad New York, en ur gumuniezh krouet gant e dad war ur pezh tachenn douar bet prenet gantañ evit he diorren. Dilennet e voe e dad evel Kannad kontelezh Otsego e parlamant ar Stadoù-Unanet diwezhatoc'h. Ar gêr oa e lodenn kreiz Stad New-York a oa bet a-raok douaroù an [[Irokez]]ed. Rediet oa bet an Irokezed da zilezel o douaroù pa voe trec'het Breizhveuriz, o c'hevredidi, er Brezel Dieubiñ. [[File:Appletons' Cooper James Fenimore Otsego Hall.jpg|thumb|[[Otsego Hall]], ti re gCooper]]

Berr amzer goude ar Brezel Dieubiñ e lakaas ar Stad e gwerzh an douaroù bet d'an Irokezed. Tad James a brenas meur a vil devezh-arat douar e norzh Stad New-York a-hed ar stêr Susquehanna. War-dro [[1788]] en doa William dibabet al lec'h evit staliañ Cooperstown. Lakaat a reas sevel un ti war aod al lenn Otsego lake hag e diskar-amzer [[1790]] e tegasas e familh eno. Buan e krogas da lakaat sevel ar maner a zo anvet dindan an anv a Otsego Hall. Echu e voe e 1799 pa voe James dek vloaz. 
Pa voe trizek vloaz e voe kaset James da Skol-veur Yale. Met goude bezañ c'hoariet un toullad troioù-kamm e voe skarzhet e-kerzh e drede bloavezh hep bezañ bet e ziplom. Dipitet gant ar skol-veur e klaskas labour. E 1806, da seitek vloaz, e voe kemeret evel martolod war ul lestr-kenwerzh. E 1811 e voe anvet asagn e morlu nevez ar Stadoù-Unanet Amerika. Sinet e voe e anvidigezh gant [[Thomas Jefferson]].

D'an oad a ugent vloaz en doe danvez bras war-lerc'h e dad. D'an oad a ur bloaz warn ugent e euredas da Susan Augusta de Lancey, d'ar 1añ a viz Genver 1811 e [[Mamaroneck]], kontelezh Westchester, stad New York. Merc'h tud pinvidik e oa hi. Chomet e oa he familh feal da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]] e-pad ar Brezel Dieubiñ. Genel a rejont Seizh bugel. Pemp anezho a dizhas an oad gour. Skrivañ a reas o merc'h [[Susan Fenimore Cooper]] a-zivout an natur, gwir votiñ ar merc'hed ha danvezioù all. Embann a reas oberoù he zad alies pa reas eñ kement-all eviti. Kavout a reer e-touez diskennidi James ur skrivagner all, [[Paul Fenimore Cooper]] (1899–1970).

==E servij er morlu==

[[File:James Fenimore Cooper.jpg|thumb|left|James Fenimore Cooper, en e unwisk asagn]]
E 1806, d'an oad a seitek vloaz, e yeas James da vartolod war vourzh al lestr-kenwerzh. Renet oa ar ''Sterling'' gant John Johnston eus Maine where Cooper. Padout a reas kentañ beaj James un daou-ugent devezh bennak a amzer fall. Mont a reas al lestr betek marc'had [[Cowes]] e Bro-Saoz gant ur gargad a ed. Ar wech kentañ oa da gCooper gwelout Bro-Saoz. Bez eo oa Breizh-Veur e kreiz he brezelioù enep Napoleon. A-boan taolet e eorioù e porzh Cowes gant ar ''Sterling'' e tostaas ur vag-vrezel breizhveuriat ouzh al lestr hag e pignas soudarded war e vourzh. Kemer a rejont unan eus gwellañ izili skipailh ar ''Sterling'' evit enrollañ anezhañ e morlu Breizh-Veur. Ur boaz oa d'ar mare-se a-berzh Breizhveuriz tapout martoloded amerikan o tamall dezho bezañ dizertourien ha rediañ anezho da vont da servij e morlu Breizh-Veur. Unan eus abegoù brezel [[1812]] e voe.

O beaj kentañ a gasas anezho d'ar [[Mor Kreiz-douar]] a-hed aodoù Bro-Spagn e lec'hioù evel [[Águilas]] ha [[Cabo de Gata]] ma kemerjont ur gargad da vezañ kaset da Amerika. Skoet e voe ar martolod yaouank gant e chomadenn a veur a sizhunvezh e Bro-Spagn. Roud a gavjod diwezhatoc'h en e romant ''Mercedes of Castile'' a zivout [[Kristol Koulm]].

Goude bezañ bet unnek mizvezh war vourzh ar ''Sterling'' e enrollas Cooper e morlu ar Stadoù-Unanet d'ar [[1añ a viz Genver]] [[1808]]. Peogwir e oa bet ur martolod a-feson e teuas buan e dad, bet ezel eus ar parlamant, a-benn da lakaat anezhañ da vezañ anvet. Darempredoù a-gozh en doa gant tud politikel liesseurt ha sternerien eus ar morlu. Sinet e voe anvidigezh James gant ar Prezidant [[Thomas Jefferson]] ha kaset gant Sekretour ar Verdeadurezh, [[Robert Smith]]. Degemeret e voe gant James d'an 19 a viz C'hwevrer. Gant an anvidigezh e oa ur skouerenn eus reolennoù ar morlu, deskrivadur an unwisk hag ul le da vezañ sinet dirak un test a kaset gant e lizher asant. Sinañ a reas Cooper e le dirak un den a lezenn eus New-York, an attorney William Williams, Jr. a-raok kas ar paperoù da [[Washington]]. D'ar 24 a viz C'hwevrer e resevas an urzh da vont da gavout an ofiser a oa e penn ar morlu e kêr New-York. Sevenet en doa James unan eus e hunvreoù yaouankiz.

D'an [[21 a viz Meurzh]] [[1808]] e voe anvet war vourzh an ''USS Vesuvius'', ur c'hetch a 82 troatad a zouge daouzek kanol hag ur mortez a drizek meutad.

Anvet e voe goude dindan urzhioù al letanant [[Melancthon Taylor Woolsey]] e-kichen [[Oswego]], e stad New-York war aodoù al lenn [[Ontario]], evit sevel ar brig USS Oneida. Savet e voe al lestr evit stourm ouzh Breizhveuriz war al lenn er brezel a santed o tont. Echuet e voe al lestr e nevezamzer 1809. Armet oa gant c'hwezek kanol.

E-pad ar prantad-se e teskas Cooper penaos e oa savet bagoù, labourioù da seveniñ war ar chanterioù sevel bagoù, hag ar vuhez er c'hoadeier. E-pad e amzer-vak ez ae da ergerzhout koadeier stad New-York hag aodoù lenn Ontario. Merdeiñ a reas alies e-touez ar Thousand Islands ma tremenas kalzik amzer o pesketa. Anr skiant prenet e bro Oswego a awenas diwezhatoc'h un darn eus e oberennoù evel e romant Dielloù ar gouarnamant pe ar morlu ne zeskont ket kalz tra war obererezh Cooper er morlu. Pezh a ouzer a zeu da gentañ eus an titouroù roet gantañ e-unan e notennoù ha lizheroù eus ar mare-se bet embannet.

Ur wech savet an ''Oneida'' e 1809, e heulias Cooper Woolsey betek lammoù-dour an [[Niagara]]. Neuze e voe roet dezhañ an urzh da vont war lenn [[Champlain]] war vourzh ur vag-kanoliañ betek ma skornfe al lenn er goañv. D'an 13 a viz Du 1809 e voe anvet war vourzh an USS Wasp dindan urzhioù ar c'habiten [[James Lawrence]] a oa a orin eus Burlington ivez hag ur mignon tost dezhañ. War vourzh a lestr-mañ e reas anaoudegezh gant William Shubrick a oa asagn ivez d'ar c'houlz-se hag a cholo e vignon a-hed e vuhez. Diwezhatoc'h e tedias ''The Pilot: A Tale of the Sea'', ''[[The Red Rover]]'', hag oberennoù all da Shubrick.

==E skridoù==
[[File:Last of the Mohicans, Merrill bear.jpg|thumb| ''The Last of the Mohicans''&lt;br&gt;Illustration from 1896 edition,&lt;br&gt; by J.T. Merrill]]
E 1820 e klaoustreas ouzh Susan, e wreg, e skrivje ul levr ken dedennus hag an hini a oa hi o lenn. Evit gounit ''Precaution'' . Levezonet e oa an oberenn gant doare [[Jane Austen]]. Embannet e voe ''Precaution'' dizanv. Un toullad burutelladennoù mat a resevas koulz e Bro-Saoz hag e er Stadoù-Unanet. Kalz gwelloc'h e voe an degemer graet d'e eil romant, ''The Spy'' embannet e [[1821]] hag awenet gant un istor bet kontet dezhañ gant e amezeg ha mignon [[John Jay]] a-zivout un darvoud c'hoarvezet e-kerzh ar Brezel Dieubiñ. Gwerzhet e voe mat. E 1823 e voe embannet ''The Pioneers'', levr kentañ ar rummad [[Leatherstocking Tales]]. Taolennet e vez er rummad tudenn [[Natty Bumppo]], ur reder-koadeier amerikan ampart-kenañ hag en em glev dreist gant an Indianed Delaware hag o rener Chingachgook. Bez e voe Bumppo tudenn bennañ ''[[The Last of the Mohicans]]'', embannet e [[1826]]. Skrivet e voe an oberenn e kêr New-York ma oa Cooper hag e diegezh o vevañ etre 1822 ha 1826. Dont a reas ar romant da vezañ unan eus an oberennoù amerikan lennet ar muiañ en XIXvet kantved.

E [[1823]], pa veve Beach Street e New-York, e teuas Copper da vezañ ezel eus ar Philadelphia Philosophical Society. Mervel a reas e vab henañ e miz Eost ar bloaz-se.

E [[1824]] e c'h erruas ar jeneral Lafayette eus Frañs war vourzh ar ''c'hCadmus'' e Castle Garden e kêr New York. Pedet e oa bet gevel ostiziad Stadoù-Unanet Amerika. Aze oa Cooper pa erruas ha bez e voe goude un ezel oberiant eus ar c'homite degemer.

Kas a reas e diegezh da Europa e [[1826]]. Klask a rae wqar memes tro tennañ gwelloc'h gounid eus e levrioù ha reiñ gwelloc'h deskadurezh d'e vugale. Kendelc'her a reas da skrivañ tramor. Embannet e voe ''The Red Rover'' and ''The Water Witch'', daou esu e istorioù mor e [[Pariz]]. E-pad ma chomas e Pariz e voe gwelet tiegezh Cooper evel kreiz ar gumuniezh vihan a amerikaned divroet. Skoulmañ a reas neuze darempredoù a vignoniezh gant al livour [[Samuel Morse]] hag ar jeneral gall, haroz ar Brezel Dieubiñ, [[Gilbert du Motier de La Fayette]].

Kregiñ a reas da vont war an dachenn bolitiklel e 1832. Kas areas un toullad lizheroù in d'ar gelaouenn c'hall ''Le National'' eus Pariz evit difenn Stadoù-Unanet Amerika enep tagadennoù graet outo gant ar ''Revue Britannique''. Kendelc'her a reas betek fin e vuhez da zaelañ dre skrid evit e vro pe evit an hiniennoù hag alies evit an daou asambles.

Ar fed embann e vennozhioù politikel ha yae gant an tu politikel en doa roet d'e skridoù faltazi endeo. Taget en doe ar mennozhioù enep republikan a gaved en Europa e ''The Bravo'' (1831). Kedelc'her a reas da vont war an dachenn bolitikel gant ''The Heidenmauer'' (1832) aha ''The Headsman: or the Abbaye of Vigneron'' (1833). Deskrivañ a ra ''The Bravo'' [[Venezia]] evel ul lec'h ma kuzh un oligarkiezh didruez dindan maskl ar &quot;Republik hollseder&quot;. Lennet e voe an oberennoù-mañ gant kalz tud e daou du ar Mor Atlantel daoust ma voe burutellet fall ''The Bravo'' er Stadoù-Unanet.

Distreiñ a reas Cooper d'ar Stadoù-Unanaet e [[1833]]. Embann a reas neuze ''A Letter to My Countrymen'', o reiñ e sell war ar vreutadeg hag o tamall groñs e genvroiz evit o ferzh enni. War-lec'h ec'h embannas romantoù ha meur a levr notennoù a-zivout e veajoù hag an darvoudoù bevet en Europa. Kavout a reer e ''Homeward Bound'' ha ''Home as Found'' emboltredoù bravaet-kenañ.

Skridoù Cooper a-zivout politikerezh hag e zoare d'en em lakaat en a-raok ha hegasas un darn eus an dud. Kelaouennoù an United States Whig Party a zage anezhañ kriz. Sevel a reas klemm Cooper meur a wech ha gounid a reas bep tro dirak al lez-varn.

[[File:James Fenimore Cooper by Jarvis.jpg|thumb|Poltred Cooper en unwisk ar morlu gant [[John Wesley Jarvis]]]] Skridoù Cooper a-zivout politikerezh hag e zoare d'en em lakaat en a-raok ha hegasas un darn eus an dud. Kelaouennoù an United States Whig Party a zage anezhañ kriz. Sevel a reas klemm Cooper meur a wech ha gounid a reas bep tro dirak al lez-varn.

Goude ar prosez diwezhañ e adstagas Copper gant e labour skrivagner gant gred hag e reas berzh endro : embannadur e ''History of the U.S. Navy'' d'an 10 aviz Mae 1839 ; lodennoù all eus rummad Leatherstocking gant''The Pathfinder, or The Inland Sea'' (1840) ha ''The Deerslayer'' (1841) ha romantoù all. Skrivañ a reas diwar-benn dodennoù a vor, evel ''Ned Myers, or A Life Before the Mast''a zo a-bouez evit istorourien ar verdeadurezh.

D'an 10 a viz Mae 1839 e voe embannet e ''History of the Navy of the United States of America''. Abaoe pell e oa al labour-mañ war ar stern. E-kerzh ur pred aozet en e enor, a-raok mont da Europa e miz Mae 1826, en doa diskleriet ez-foran en e bregenn kimiadiñ e venne skrivañ ar pezh labour istorel-se e-pad e chomadenn estrenvro.
Da gentañ e voe degemeret mat e istor eus morlu ar Stadoù-Unanet met burutellet kriz e voe diwezhatoc'h koulz en Amerika hag en diavaez. Graet en doa enklaskoù ha dastumet danvez e-pad pevarzek bloavezh evit sevel al levr. E darempredoù tost gant ar morlu ha kalzik ofiserien a vor, e skiant-prenet e-keñver ar vuhez war vor a lakae anezhañ e-touez ar re varrekañ evit seurt labour. Lavaret e vez bremañ ez eo bet trec'h labour Cooper en amprouenn an amzer ha gwelet e vez gant ar brasañ niver evel un diell a-bouez a-zivout morlu ar Stadoù-Unanaet d'e vare.

Skrid Cooper, ''Proceedings of the naval court martial in the case of [[Alexander Slidell Mackenzie]], a commander in the navy of the United States, &amp;c:'', a voe embannet da gentañ er gelaouenn ''Graham's Magazine'' e [[1844]]. Lavarout a rae Coper e soñj a-zivout prosez [[Alexander Slidell Mackenzie]] dirak al lez vrezel. Pa oa an USS Somers war vor en doa divizet Mackenzie, kabiten al lestr, lakaat tri ezel eus ar skipailh da vezañ krouget war zigarez bezañ aozet un taol-dispac'h. Unan eus a re bet lazhet oa Philip Spencer, naontek vloaz, mab ar Sekretour Stad [[John C. Spencer]]. Krouget e voe hep bezañ bet barnet asambles gant daou vartolod all. A-raok ar prosez e oa Cooper o vont da skrivañ ur pennad kriz diwar-benn sell war an emgann anvet &quot;the Battle of Lake Erie&quot;. A-raok en doa Mackenzie barnet didruez ar pezh oa bet skrivet gant Cooper a-zivout emgann-se en e ''History of the Navy of the United States, (1839)''. Koulskoude e tiskouezas bezañ digor e-keñver Mackenzie da vare ar prosez.

Embannet e voe ''Lives of Distinguished American Naval Officers'' e [[1846]]. Kavout a reer el levr buhezskridoù an eilamiraled William Bainbridge, Richard Somers, John Shaw, William Shubrick hag Edward Preble.

E dibenn ar bloavezhioù 1840 e krogas endro da dagañ ez-foran e enebourien hag ar re a vurutelle anezhañ en un heuliad romantoù anvet al ''Littlepage Trilogy'' (1845-1846). Difenn a rae enno war an tachennoù politikel ha sokial perc'henned douaroù a-hed ar stêr Hudson enep ar venajerien a enebe outo er pezh a oa anvet an &quot;Anti-Rent War&quot;. En unan eus e romantoù diwezhañ, ''The Crater'', ur skeudennadur eus kresk ha diskar an Stadoù-Unanet (1848)e tiskouez splann e sell gwashaour war an istor. E dibenn e vuhez e skrivas ur flemmskrid faeüs diwar-benn ar vuhez sokial amerikan ha doareoù an dud a lezenn anvet ''The Ways of the Hour'' (1850), e romant klok diwezhañ.

E miz Mae [[1853]], e kavjod ''Old Ironsides'' e Putnam's Monthly. Un istor eus an doare da sevel listri-brezel eer Stadoù-Unanet oa. An oberenn gentañ o vezañ bet embannet goude marv Cooper eo bet.

==Obererezh relijiel==
Adalek e yaouankiz e voe Cooper un ezel gredus eus an Iliz eskobel (Episcopal Church) ha donaat a reas e gredennoù a-hed e vuhez. Un ezel oberiant eus Iliz eskobel ar C'hrist, a pa d'ar c'houlz-se ur barrez vihan a gCooperstown nepell eus e di. Diwezhatoc'h, e 1834, e teuas da vezañ ezel eus kuzul ar barrez. Reiñ a reas kalz arc'hant dezhi ha kemer a reas e karg adaozadur diabarzh an iliz gant koad derv. Kouzoumennet e voe eno gant an Aotrou Birdsall e miz Gouere 1851.

==Dibenn e vuhez==

E miz Mezheven [[1834]] e tivizas Cooper implijout endro maner kozh an tiegezh [[Otsego Hall]], e Cooperstown. Serr e oa bet pell amzer hag e stad fall e oa. Ne oa ket bet ennañ ur c'hwezek vloaz bennak oa. Buan e voe kempennet. Da gentañ e tremenas e c'hoañvezhioù e kêr New-York hag e hañvezhioù e Cooperstown. Goude e reas eus Otsego Hall e annez pennañ.

Tremen a reas Cooper e vloavezhioù diwezhañ e Cooperstown. Mervel a reas eus un dourgoeñv d'ar [[14 a viz Gwengolo]] [[1851]], un deiz a-raok e 62 vloaz. Bezied e voe e bered Iliz Eskobel ar C'hrist, evel e dad William Cooper. Mervel a reas Susan, e wreg, un nebeud mizioù war e lerc'h ha beziet e voe en e gichen e Cooperstown.

Un toullas skrivagnerien vrudet, tud politikel ha tud anavezet a gemeras perzh en ur goan aozet evit enoriñ Jammes Fenimore Cooper e New-York c'hwec'h miz goude e varv e miz C'hwevrer [[1852]]. Pennrenet e voe ar pred gant [[Daniel Webster]] gant [[Washington Irving]] ha [[William Cullen Bryant]]. Daniel Webster ha William Cullen Bryant a zistagas pep hini ur brezegenn. An hini ziwezhañ a reas kalz evit adsevel brud un tamm diskaret Cooper e-touez skrivagnerien amerikan ar mare.

==Hêrezh==

[[File:James Fenimore Cooper2 1940 issue.jpg|thumb|An timbr embannet en enor da James Fenimore Cooper e 1940 er rummad &quot;Famous Americans&quot;]]

Bet eo bet Cooper unan eus brudetañ skrivagnerien amerikan an XIXvet kantved. Meulet eo bet e labour er bed a-bezh. Bamiñ a rae ouzh e oberennoù [[Franz Schubert]], [[Victor Hugo]], Rudolf Drescher hag [[Honoré de Balzac]].

Unan eus ar skrivagnerien bouezus kentañ o lakaat tudennoù afrikan, afroamerikan, kent amerikan (indian) en e romantoù eo bet. Indianed o deus ur perzh pouezus-kenañ en e &quot;Leatherstocking tales&quot; peurgetket. Koulskoude ez eo luziet e doare da daolenniñ ar rummadoù tud-mañ. Gellout a ra alies pouezañ war an doug o deus an Indianed d'ober ar mad hag gellout a ra diskouez o doug d'al lazhadegoù ivez. El ''Last of the Mohicans'' e kaver war un dro Magua, gant nemet tuoù fall ha kriz pe dost ha Chingachgook, rener diwezhañ ar meuriad Mohican, diskouezet evel hael, kalonek hag harozek.

E [[1831]], e voe dilennet Cooper evel ezel a enor lennet an [[National Academy of Design]].

Hervez Tad Szulc e roas Cooper e skoazell d'an emsav polonat.

N'eo ket an holl skiantourien ali evit lakaat anezhañ e rummad ar romantelourien strizh .

Burutellet eo bet ''The Deerslayer'' and ''The Pathfinder''[[Mark Twain]] abalamour da stil c'hwezet ha leun a glichedoù Cooper en e &quot;Fenimore Cooper's Literary Offenses&quot; (1895).

Embannet eo bet un timbr en enor da James Feminore Cooper gant ar Stadoù-Unanet e 1940.

Burutellet garv eo bet Cooper evit e zoare da daolenniñ ar merc'hed. Holl heñvel ha divlaz, o klotañ gant kensentegezh ar mare.

Diazezet eo brud padus Cooper war pemp levr ar rummad &quot;Leatherstocking tales&quot; dreist-holl. Evit peurrest e oberenn e skriv ar gelennerez lennegezh [[Leslie Fiedler]] en he levr ''Love and Death in the American Novel''( Dalkey Archive Press, 2008 (adembannadur)): 180. ISBN 978-1-56478-163-5): &quot;[Cooper's]collected works are monumental in their cumulative dullness.&quot; (holl labourioù Cooper bodet a zo un dastumad divent a oberennoù ken arabadus an eil re hag ar re all)

Teir sal-debriñ eus [[State University of New York at Oswego]] a zo anvet en e enor (Cooper Hall, The Pathfinder, and Littlepage) peogwir e voe o chom en Oswego e-pad ur prantad amzer ha peogwir en deus lec'hiet istorioù zo er vro.

Ar c'hantolor-skourret alaouret a gaver e levraoueg ar White House e [[Washington]] DC a oa e maner familh James Fenimore Cooper. Degaset eo bet diwar c'houlenn Jacqueline Kennedy pa adaozas kinkladur diabarzh an Ti Gwenn.

Roet e vez bep bloaz ar &quot;James Fenimore Cooper Memorial Prize&quot; gant [[New York University]] d'ur studier heverk war ar gelaouennerezh.

E 2013 e voe degemeret Cooper er [[New York Writers Hall of Fame]].

Brudet-kaer eo romantoù James Fenimore Cooper dre ar bed-bezh.

== Oberennoù skrivet ==
[[Restr:James Fenimore Cooper by Brady.jpg|thumb|right|180px|James Fenimore Cooper gant Brady]]
* ''Precaution'' (1820)
* ''The Spy'' (1821)
* ''The Pioneers'' (1823) : roman kentañ ar saga ''Leatherstocking'' 
* ''Tales for Fifteen'' pe ''Imagination and Heart'' (1823) div danevell skrivet dindan an anv-pluenn a Jane Morgan.
* ''The Pilot'' (1824)
* ''Lionel Lincoln'' (1825)
* ''[[The Last of the Mohicans (romant)|The Last of the Mohicans]]'' (1826) : saga ''Leatherstocking'' 
* ''The Prairie'' (La prairie) (1827) : saga ''Leatherstocking'' 
* ''The Red Rover'' (1828)
* ''Notions of the Americans: Picked up by a Travelling Bachelor'' (1828)
* ''The Wept of Wish-ton-Wish'' (1829)
* ''Letter to General Lafayette'' (1830)
* ''The Water-Witch'' (1830)
* ''The Bravo: A Venetian Story'' (1831)
* ''No Steamboats'', danevell (1832)
* ''The Heidenmauer'' (1832)
* ''The Headsman: The Abbaye des Vignerons'' (1833)
[[Restr:James Fenimore Cooper Statue.jpg|thumb|right|180px|Delwenn James Fenimore Cooper e Cooperstown, New York]]
* ''A Letter to My Countrymen'' (1833)
* ''The Monikins'' (1835)
* ''The American Democrat'' (1835)
* ''The Eclipse'' (1836)
* ''An Execution at Sea'' (1836)|1836
* ''Gleanings in Europe: Switzerland (Sketches of Switzerland)'' (1836)
* ''Gleanings in Europe: The Rhine (Sketches of Switzerland, Part Second)'' (1836)
* ''A Residence in France: With an Excursion Up the Rhine, and a Second Visit to Switzerland'' (1836)
* ''Gleanings in Europe: France'' (1837)
* ''Gleanings in Europe: England'' (1837)
* ''Homeward Bound'' (1838)
* ''Home as Found'' (1838)|1838
* ''Gleanings in Europe: Italy'' (1838)
* ''The Chronicles of Cooperstown'' (1838)
* ''Old Ironsides'' (1839)
* ''Navy of United States'' (1839)
* ''The Pathfinder'' (1840) : saga ''Leatherstocking'' 
* ''Mercedes of Castille'' (1841)
* ''The Deerslayer'' (1841) : saga ''Leatherstocking'' 
* ''The Two Admirals ''(1842)
* ''Wing and Wing'' (1842)
* ''Autobiography of a Pocket Handkerchief'' (1842)
* ''Richard Dale'' (1843)
* ''Wyandotté'' (1843) 
* ''Ned Myers'' (1843)|-
* ''Proceedings of the Naval Court-Martial in the Case of Alexander Slidell Mackenzie, &amp;c.'' (1844)
* ''Float and Ashore or the Adventure of Miles Wallingford'' (1844) 
* ''Satanstoe: or The Littlepage Manuscripts, a Tale of the Colony''(1845)
* ''The Chainbearer; or, The Littlepage Manuscripts'' (1845)|1846
* ''The Redskins ; or, Indian and Injin: Being the Conclusion of the Littlepage Manuscripts'' (1846)
* ''Lives of Distinguished American Naval Officers'' (1846)
* ''The Crater of Vulcan Peak'' (1847)
* ''Oak Openings'' (1848)
* ''Jack Tier'' (1848)
* ''The Sea Lion'' (1849)
* ''The Way of the Hour'' (1850)
* ''Upside Down : or Philosophy in Petticoats'', pezh-c'hoari (1850)
* ''New York: or The Towns of Manhattan'' (1851)
* ''The Lake Gun'' (1851)

==Levrlennadur==
*{{cite web |url=http://xroads.virginia.edu/~ug02/COOPER/cooperbiography.html |title=Biography of James Fenimore Cooper (1789–1851) |ref=xroads |publisher=American Studies at the [[University of Virginia]]}}
*{{cite book |last=Clymer |first=William Branford Shubrick |title=James Fenimore Cooper |ref=Clymer |publisher=Small, Maynard &amp; Company, Boston |page=149 |year=1900| url =http://books.google.com/books?id=woMrAAAAMAAJ}}
*{{cite book |last=Franklin |first=Wayne  |title=James Fenimore Cooper: The Early Years, Volume 1 |ref=Franklin2007 |publisher=Yale University Press |page=708 |year=2007|ISBN=978-0-300-10805-7 | url = http://books.google.com/books?id=qLGhXa9RSVEC}}
*{{cite book |last=Hale |first=Edward Everett |title=[[:File:Edward Everett Hale cover.jpg|Illustrious Americans, Their Lives and Great Achievements]] |authorlink=Edward Everett Hale |ref=Hale1896 |publisher=International Publishing Company, Philadelphia, PA., and Chicago, ILL, Entered 1896, by W. E. SCULL, in the office of the Librarian of Congress, Washington, DC |location=Philadelphia Chicago |year=1896|ISBN=9781162227023 }}
*{{cite book |last=Lounsbury |first=Thomas R. |title=James Fenimore Cooper |authorlink=Thomas Lounsbury |ref=Lounsbury |publisher=Houghton, Mifflin and Company, Boston |page=149 |year=1883| url =http://books.google.com/books?id=f540IQY9XCwC&amp;source=gbs_navlinks_s}}
*{{cite book |first=David |last=McCullough|ref=McCullough |title=[[The Greater Journey: Americans in Paris]] |authorlink=David McCullough |publisher=Simon &amp; Schuster. |year=2011 |isbn= 978-1-4165-7176-6 }}
*{{cite journal| title = Cooper's Treatment of the Negro| url = https://archive.org/details/sim_phylon_second-quarter-1947_8_2/page/164| first = Therman B. | last =O'Daniel | journal = Phylon (1940–1956) |ref=O'Daniel |volume = 8| number = 2| date = 2nd Qtr., 1947| pages = 164–176 | publisher = Clark Atlanta University | jstor = 271724}}
*{{cite book |last=Phillips |first=Mary Elizabeth   |title=James Fenimore Cooper |ref=Phillips |publisher=John Lane Company, New York, London |page=368 |year=1913 | url =http://books.google.com/books?id=so4DAAAAYAAJ&amp;source=gbs_navlinks_s}}
*{{cite book |last=Roosevelt |first=Theodore |title=The naval war of 1812: |ref=Roosevelt |year=1883 |publisher=&lt;br/&gt;G. P. Putnam's sons, New York |page=541| url = http://books.google.com/books?id=Fb1CAAAAYAAJ&amp;hl=en}}
*{{cite web |last=Wright |first=Wayne W.  |title=The Cooper Genealogy |ref=Wright |publisher=New York State Historical Association |editor=Hugh C. MacDougal |year=1983 |url=http://external.oneonta.edu/cooper/biographic/genealogy/wrightgenealogy.html}}

==Evit mont pelloc'h==
[[File:Excursion in Italy.tif|thumb|''Excursion in Italy'', 1838]]
* Clavel, Marcel (1938). ''Fenimore Cooper and his critics: American, British and French criticisms of the novelist's early work'', Imprimerie universitaire de Provence, E. Fourcine, 418 pages; [http://books.google.com/books?id=dncNAQAAIAAJ&amp;source=gbs_navlinks_s Book]
* Darnell, Donald. (1993). ''James Fenimore Cooper: Novelist of Manners'', Newark, Univ. of Delaware 
* Doolen, Andy (2005). ''Fugitive Empire: Locating Early American Imperialism'', Minneapolis: Univ. of Minnesota P, 
* Franklin, Wayne (1982). ''The New World of James Fenimore Cooper'', Chicago: Univ. of Chicago P, [http://books.google.com/books?id=-k7fAAAACAAJ&amp;source=gbs_navlinks_s Book]
* -- (2007). ''James Fenimore Cooper: The Early Years'', New Haven: Yale UP, [http://books.google.com/books?id=1O68047d3OgC&amp;vq=littlepage&amp;source=gbs_navlinks_s Book]
* Krauthammer, Anna. The Representation of the Savage in James Fenimore Cooper and Herman Melville. NY: Peter Lang, 2008.
* Long, Robert Emmet( 1990). ''James Fenimore Cooper'', NY: Continuum, PS 1431 .L57
* MacDougall, Hugh C. Where Was James? A James Fenimore Cooper Chronology from 1789–1851. Cooperstown: James Fenimore Cooper Soc., 1993.
* Rans, Geoffrey. Cooper's Leather-Stocking Novels: A Secular Reading. Chapel Hill: Univ. of North Carolina, 1991.
* Redekop, Ernest H., ed. (1989). ''James Fenimore Cooper, 1789–1989: Bicentennial Essays'', ''Canadian Review of American Studies'', entire special issue, vol. 20, no. 3 (Winter 1989), pp. [1]–164. ISSN 0007-7720
* Reid, Margaret. Cultural Secrets as Narrative Form: Storytelling in Nineteenth-Century America. Columbus: Ohio State UP, 2004.
* Ringe, Donald A. (1988). ''James Fenimore Cooper'', Boston: Twayne, PS1438 .R5
* Romero, Lora. Home Fronts: Domesticity and Its Critics in the Antebellum United States. Durham: Duke UP, 1997.
* Smith, Lindsey C. (2008). ''Indians, Environment, and Identity on the Borders of American Literature: From Faulkner and Morrison to Walker and Silko'', NY: Palgrave Macmillan, 
* Verhoeven, W. M. (1993). ''James Fenimore Cooper: New Historical and Literary Contexts'', Rodopi publishers, 217 pages; ISBN 9789051833607; [http://books.google.com/books?id=OED8LHPg2S4C&amp;vq=littlepage&amp;source=gbs_navlinks_s Book]

==Liammoù diavaez==
* {{Gutenberg author |id=Cooper,+James+Fenimore | name=James Fenimore Cooper}}
*[http://openlibrary.org/authors/OL39524A/James_Fenimore_Cooper James Fenimore Cooper] en [[Open Library]]
*[https://web.archive.org/web/20150906232403/http://external.oneonta.edu/cooper/ James Fenimore Cooper Society Homepage]
*[http://archives.nypl.org/brg/19163#overview Finding Aid for the James Fenimore Cooper Collection of Papers, 1825-1904], [[New York Public Library]]
*[https://web.archive.org/web/20211128035146/http://digital.lib.lehigh.edu/remain/search.php?searchletters=James%20Fenimore%20Cooper&amp;0&amp;0&amp;0 James Fenimore Cooper Letters and Manuscript Fragments].

{{DEFAULTSORT:Cooper, James Fenimore}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1789]]
[[Rummad:Marvioù 1851]]
[[Rummad:Skrivagnerien SUA]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]
[[Rummad:Lennegezh SUA]]</text>
      <sha1>5lpl4j8v9gjfph6ihsvruxa4cd7xhta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mich Beyer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51230</id>
    <revision>
      <id>2198042</id>
      <parentid>2195991</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T21:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ch. Rogel</username>
        <id>46</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ouzhp. ha reizh.</comment>
      <origin>2198042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10819" sha1="bw85ly69iuji4eemr0h82m9sh1owsvb" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = Mich Beyer
 | skeudenn         = 
 | ment             = 
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = Michèle Beyer
 | anv pluenn       = 
 | obererezh        = Skrivagnerez, troourez, difazierez
 | deiziad ganet    = [[13 Eost]] [[1948]]
 | lec'h ganet      = e [[Treboull]], {{Kernev}},&lt;br&gt;{{Breizh}}
 | deiziad marv     = 
 | lec'h marv       = 
 | yezh             = [[Brezhoneg]]
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = [[Priz Langleiz]] ([[2008]]), [[Prix Mokaer]] (2010)
 | oberennoù pennañ = 
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = 
}}

'''Mich Beyer''', (Michèle), ganet d'an [[13 a viz Eost]] [[1948]] e [[Treboull]], zo ur gelennerez vrezhonek hag ur skrivagnerez danevelloù ha [[romant]]où brezhonek, darn [[romant polis|romantoù polis]] ha darn romantoù yaouankiz anezho. O vezañ m’eo bet kelennerez e [[Diwan]] he deus savet meur a levr deskadurezh pe yaouankiz ouzhpenn. Ar muiañ garedonet eus ar skrivagnerezed vrezhonek eo.

==Buhez==
Desket he deus brezhoneg ''Mich Beyer'' a-vihannik digant he mamm, hag he zad, eñ, a ouie galleg hag alamaneg. E bannlev Pariz eo bet skoliataet betek ar skol-veur. Goude he studioù (war al lennegezh) e oa distroet da Vreizh ha bet eo o kelenn en ur skol [[Diwan]] e-pad-pell. Ur mab zo dezhi, [[Klet Beyer|Klet]] en anv, bremañ arzour c'hoariva ha sinema ha soner taboulinoù ouzhpenn.
Skridaozerez ar gelaouenn «[[Bremañ (kazetenn)|Bremañ]]» eo bet. Enni he deus bet tro da skrivañ pennadoù keleier ha preder diwar-benn [[Bro-Euskadi]]. Fardet he deus ivez rekipeoù ha gerioù-kroaz. Skrivet he deus ingal a-walc'h er gelaouenn «[[Combat Breton]]». Emsaverez eo bet evit gwirioù Breizh. Bremañ e skoazell an emsaverien a-bell dre ziouer a amzer ha skuizhder. Skolaerez eo bet e Diwan a-raok mont da gelennerez war ar brezhoneg evit an dud-deuet, gant [[Roudour (stummadur)|Roudour]], en [[Uhelgoad]]. Bet eo bet ivez n'eus ket keit-se 'zo o kelenn ar yezh da zanvez skolaerien Diwan e [[Kelenn]] e [[Kemper]]. Troourez ha difazierez eo bremañ.

==Mennozhioù==
Mich Beyer a blij dezhi lenn, ha dreist-holl romantoù evel re [[Montalban]] pe romantoù a [[India|Vro-Indez]] hag [[Amerika ar Su|Amerika ar C'hreisteiz]] pe c'hoazh skrivagnerien eus holl vroioù [[Afrika]] an hanternoz hag ar [[Reter-nesañ]]. Plijout a ra dezhi dizoleiñ doareoù-bevañ ha soñjal pobloù all dre al lennegezh.

Ne blij ket dezhi pa vez bac'het ar skrivañ, ar skrivagner, pa n'hell ket sevel e oberenn gant frankiz. E 2009, war [[al Liamm]]&lt;ref&gt;''Al Liamm'', niv. 377, notennoù, p.107-108.&lt;/ref&gt;, e kavas kriz ar skridvarnadenn a oa bet, en niverenn a-raok, enep frankiz soñjoù he mignon, [[Yann-Fulub Dupuy]], hag e skrivas :''«Daoust ha n'eo ket eno (ar frankiz da skrivañ war a bep seurt santadurioù pe degouezhioù) ivez unan eus perzhioù priziusañ al lennegezh pa ro tro deomp da rannañ, ne lavaran ket pep tra, met darn eus perzhioù denel hag eus santadurioù tudennoù disheñvel diouzhimp war dachenn-mañ-tachenn ? (...) Din-me ez eo al lennegezh evel unan eus an hentoù a c'hell kas ac'hanomp war-zu komprenidigezh ar re all, a ra da bep unan ac'hanomp mont war-raok, a ra deomp dizoleiñ ha kompren ar mil perzh hag unan a ya d'ober Mab-Den. Ne c'hell ket bezañ ur pradig klozet mat etre girzhier uhel ma ne vefe nemet ur seurt loened o peuriñ ennañ, serret start o daoulagad war ar bed. Ar re zu gant ar re zu, ar merc'hed gant ar merc'hed, an heñvelrevidi gant o c'henseurted, savomp mogerioù uhel ha chomomp etre tud dereat! N'eo ket d'am meno rentañ servij d'al lennegezh vrezhonek a vez graet gant seurt burutelladenn. Poent eo e vefe lezet honnezh da vevañ, da greskiñ ha da vezañ major. Er {{XXIvet}} kantved emaomp, poent eo dihuniñ.»''

Temoù he levrioù en em gav e-kreiz ar vuhez hag he c'hevrinoù.

==Oberenn==
Displeget he deus bet perak he deus bet kroget da skrivañ e brezhoneg evit ar grennarded da gentañ :
{{quotation|Ar c’hoant da skrivañ evit an embann a zo deuet pa oan skolaerez e Diwan ha pa welen ne oa koulz lavaret netra evit ar grennarded. Ha da c’houde-se e oa deuet buan-tre ar c’hoant da skrivañ evit an dud c’hour ivez.&lt;ref&gt;Meneget e-barzh ar pennad brezhonek a gaver e Jean-Marie Goater, Gaëlle Pairel, Geneviève Roy, Claude Thomas, ‘'Femmes de lettres en Bretagne’’, Embannadurioù Goater, 2021.&lt;/ref&gt;}} 
Broudet eo bet da soñjal war mont da vezañ skrivagnerez en ur selaou ur brezegenn vennak graet gant Pêr Denez e-doug ur skol-hañv KEAV&lt;ref&gt;Meneget e-barzh ar pennad brezhonek a gaver e Jean-Marie Goater, Gaëlle Pairel, Geneviève Roy, Claude Thomas, ‘'Femmes de lettres en Bretagne’’, Embannadurioù Goater, 2021&lt;/ref&gt; hag e bakas ur seurt kleñved :
{{quotation|Pa vezer o skrivañ e vezer atav etre plijadur ha poan, hag, a-wechoù zoken, seul vrasoc’h ar boan, seul vrasoc’h ar plijadur.}}
Eus ar romantoù polis evit ar re yaouank savet ganti, n’eus ket bet embannet nemet daou eus heuliad ar «Pennoù Koltar» (« Ar pennoù Koltar e Menez Are » hag « Ar pennoù Koltar war an enez »), embannet gant [[An Here]] e 1993 hag e 1991, hag un romant polis yaounkiz all he deus lakaet embann gant [[Keit Vimp Bev]] pemzek bloaz goude. Pellik 'zo e oa bet embannet div pe deir danevell gant [[Skrid]].&lt;br&gt;Kendalc’het he deus gant ar sevel romantoù, romantoù polis pe enklask istorel, d’an aliesañ ha diskouezet he deus he mestroniezh war arz ar skrivañ ha war ar yezh, unan klasel a-walc’h.&lt;br&gt; Enklaskoù istorel he deus graet evit sevel istorioù lec’hiet er Grennamzer (''Kan ar mein'' hag ''Azvent'').

Un droourez ampart zo anezhi hag he doa kroget ganti en ur dreiñ ''La maison du peuple'' skrivet gant [[Louis Guilloux]] ha kendac’het he deus gant treiñ evit ar vugale, ar grennarded hag evit talañ ouzh rouezded an dornlevrioù evit an [[deskadurezh vrezhonek]].&lt;br&gt; 

Traoù all he deus skrivet met chomet int ganti evit ar poent rak c'hoant he defe la labourat warno c'hoazh daoust dezho bezañ bet skrivet pell 'zo. Barzhonegoù he deus skrivet ivez. 

== Embannadennoù ==
===Romantoù===
*''Ar Pennoù Koltar war an enez'', An Here, 1991. Romant polis-faltazi yaouankiz.
*''Ar Pennoù Koltar e Menez Are'', An Here, 1993, Romant polis-faltazi yaouankiz.
*''An Dervenn'' : , ([[Keit Vimp Bev]], 2008. Romant faltazi yaouankiz. [[Priz ar Yaouankiz]] 2008.
*''Seizh Devezh warn-ugent'', An Alarc'h, 2006). [[Priz Frañs 3]] ar romant gwellañ 2007.
*''Etrezek an enez'', [[An Alarc'h]], 2007). [[Priz Langleiz]] 2008.
*''Teñvalijenn'', An Alarc'h, 2009.
*''Kan ar Mein'' : romant (An Alarc'h, 2010), Priz Mokaer 2010 (Unvaniezh Skrivagnerien Vreizh). [https://web.archive.org/web/20110810042716/http://servijer.net/mediaoueg/Kan-ar-Mein Kein al levr]
*''Andon ar gasoni'', An Alarc'h, 2011. Romant polis.
*''Azvent'', An Alarc'h, 2013. Romant istorel.
*''Troiad en Ifern’’, An Alarc'h, 2017. Romant.
*''An dilastezer'', An Alarc'h, 2018. Romant polis
*''Anna Skolan'', An Alarc'h, 2020. Enklask istorel.

===Danevelloù===
*''Azigoragazar'', Keit Vimp Bev, 2010.
*''Na fur na foll'', An Alarc'h, 2021.

An danevell ''Lina'' a zo bet embannet gant ar gelaouenn Hopala e 2010

===Skridoù all===
*''Melenig hag an enezenn'', [[Skol an Emsav]], 1992. Levr da livañ.
*''Ar soner hag ar razhed'', TES, 2007. Pladenn kevret. Sonerezh gant [[Jean-Michel Veillon]]

===Troidigezhioù===
;Diwar ar brezhoneg
*''L'enquête'' diwar ''An enklask'' gant [[Yann-Fulup Dupuy]], embannet gant Al Liamm, niv. 364, Here 2007. Danevell a gaver e-barzh ''Karavell, 16 nouvelles’', An Alarc’h, 2011. Asamblez gant danevelloù savet gant [[Alan Botrel]], [[Annaig Renault]], [[Daniel an Doujet]], hag all.
;Diwar ar galleg
* [[Jaketa Favreau]], ''Anna Vreizh'', [[Delioù]], 2004. Diwar [[Jacqueline Favreau]], ''Anne de Bretagne’'.
* ''Kement ha lavaret'', skeudennoù gant Ghislaine Babaut, Delioù, 2006. Diwar Jacqueline Favreau, ''Pour tout dire (breton)’'.
*''Ti ar Bobl’’, [[An Here]]. Diwar [[Louis Guilloux]], ''La maison du peuple''.
* ''Mamm-gozh ne blij ket ar viltañsoù dezhi'', Laz, Keit Vimp Bev, 2014, 21 p. Diwar Julien Weber-Acquaviva, ''Grand-mère aime pas les viltansous !'', Brest : Éditions du Rhu, 2014.
* ''Oan Oan'', Keit Vimp Bev, 2016, 28 p. Diwar Julien Weber-Acquaviva.
*''Ur person evit Enez Sun'', , [[An Alarc'h Embannadurioù]], 2016. Diwar ''Un recteur de l'île de Sein'' gant [[Henri Queffélec]]
*''Istor fentus Stadoù hag Impalaerezhioù al Loar'', [[An Alarc'h Embannadurioù]], 2017. Diwar Savinien [[Cyrano de Bergerac]], ''L'histoire comique des États et Empires de la Lune’' (1657), 

*Dornlevrioù kelenn matematik evit [[Ti Embann ar Skolioù]]
** Geometriezh : lenn grafikoù ha planioù : kelc'hiad III, TES, 2009. Diwar Georges Boulestreau, ''Géométrie au cycle III''.
;Diwar an alamaneg
* ''Ar soner hag ar razhed'' diwar ur gontadenn alaman, skeudennet gant Pascale Guilmoto-Martin, fleüt gant [[Jean-Michel Veillon]], TES, 2007, 28 p. + pladenn arc’hant
;O reiñ harp d’un droourez islandek
*  ''Baradoz hag ifern'', troet diwar an [[islandeg]] gant Ólöf Pétursdóttir ha Mich Beyer, An Alarc'h, 2019. Diwar Jón Kalman Stefánsson, ''Himnaríki og helvíti’’. Romant.

===Kenlabour===
*''[[Bec'h dei !]]'', asamblez gant [[Jorj Abherve-Gwegen]], [[Fañch Desbordes]], [[Dominig Jolived-Ar C'hlec'h]], [[Alan Dipode]], [[Paskal ar Marc'heg]], [[Malo Louarn]] (treser), Jean-Michel Roynard (maketenn), Gildas Le Buhez (maketenn), Kristina Jegou (reizhadurioù), [[Divi Kervella]] (reizhadurioù), ha [[Ronan ar C'hoadig]] (reizhadurioù), [[TES]], 1994. Yezhadur brezhoneg.

== Enorioù ==
* [[Priz Frañs 3]] (2007) evit ''Seizh devezh warn-ugent''
* [[Priz Langleiz]] (2008) evit ''Etrezek an Enez''
* [[Priz Mokaer]] (2010) evit ''Kan ar Mein''
* [[Priz Sten Kidna]] (2018) evit ''Troiad en Ifern’'
* [[Priz Imram]]

== Levrlennadurezh ==
* [https://crbc.huma-num.fr/prelib/personne/1479/ Fichenn [[PRELIB]]]
*{{br}}[[Trefina Kerrain]], &quot;Mich Beyer ». E-barzh [[Jean-Marie Goater]], Gaëlle Pairel, Geneviève Roy, Claude Thomas (renerezh), ''Femmes de lettres en Bretagne'', Embannadurioù Goater, 2021.

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Beyer, Mich}}
[[Rummad:Diwan]]
[[Rummad:Lennegezh vrezhonek]]
[[Rummad:Lennegezh vrezhonek evit ar re yaouank]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]
[[Rummad:Skrivagnerezed brezhonek]]
[[Rummad:Aozerien romantoù polis]]
[[Rummad:Emsaverien Breizh]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]
[[Rummad:Troourezed gallek]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1948]]
[[Rummad:Priz Langleiz]]
[[Rummad:Breizhiz e Pariz en XXvet kantved]]
[[Rummad:Bodad Treiñ lennegel an OPaB]]</text>
      <sha1>bw85ly69iuji4eemr0h82m9sh1owsvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ragnarök</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54387</id>
    <revision>
      <id>2197952</id>
      <parentid>2128724</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T14:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="ilqwxg6pnuuw1o5fe0hna3jtrr0398b" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Kampf der untergehenden Götter by F. W. Heine.jpg|thumb|Emgann ar Ragnarök.]]
Ar '''Ragnarök''' ([[norseg]] : &quot;Diskar an [[doue]]où&quot;) zo un heuliad darvoudoù e mojennoù [[Skandinavia]]. Danevellet eo en [[Edda e komz-plaen]] gant [[Snorri Sturluson|Snorri Sturlusson]]

Kregiñ a ray Ragnarök gant tri goañvezhiad erc'h hep hañv etreze. Heuliet e vint gant brezelioù, [[Kren-douar|krenoù-douar]], ha barroù-reverzhi. Digeriñ a ray [[bolz]] an neñv ha mibien [[Muspell]] a dremeno drezañ war varc'h da zistrujañ pep tra. Klask a raint antren en [[Asgard]] met terriñ a raio [[Bifrost]] (kevrenn 55). [[Heimdall]] a c'hwezho en e gorn-boud, Gjöll, ha mont a ray an [[Æsir]] hag an [[Einherjar]]ed d'an emgann. Mervel a raio neuze ar pep brasañ eus an doueoù ha distrujet e vo Asgard. Skrivañ a ra Snorri : &quot;Du e teuio an heol da vezañ, gouelediñ a raio an Douar er mor, ha dianadiñ a raio ar stered skedus diouzh an oabl ;....&quot; (kevrenn 56).

Goude-se e savo an Douar diouzh ar mor adarre, bravoc'h evit kent, hag el lec'h m'edo Asgard kent en em vodo an nemorant eus an Æsir da gomz ha da c'hoari [[echedoù]] a-hed an deiz gant pezhioù echedoù aour an Æsir kozh, kavet gante e-mesk ar geot (kevrenn 58).

Adpoblet e vo an Douar gant daou zen chomet kuzhet er wezenn [[Yggdrasil]] (pe e koadoù [[Hoddmimis Holt]]) a-hed an darvoudoù, ha maget diwar glizh.

== Planedenn Odin ha Thor ==
[[Odin]], roue an doueed, a vo lazhet gant [[Fenrir]], ar bleiz ramzel (lazhet d'e dro gant [[Vidar]]).

[[Thor]] a lazho an naer vras [[Jörmungandr]] gant e vorzhol [[Mjölnir]] met mervel a raio nebeut goude diwar e c'houlioù binimet.

== Hêrezh ==
* ''Götterdämmerung'' eo an droidigezh [[alamanek]] eus « Ragnarök » a zo aet da ditl pevare luskad an oberenn ''[[Der Ring des Nibelungen]]'' gant [[Richard Wagner]] ([[]]).

[[Rummad:Gwengelouriezh c'herman]]</text>
      <sha1>ilqwxg6pnuuw1o5fe0hna3jtrr0398b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197954</id>
      <parentid>2197952</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T14:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1927" sha1="lzv96be00ou2a4bvuuu51y9jft5as5e" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Kampf der untergehenden Götter by F. W. Heine.jpg|thumb|Emgann ar Ragnarök.]]
Ar '''Ragnarök''' ([[norseg]] : &quot;Diskar an [[doue]]où&quot;) zo un heuliad darvoudoù e mojennoù [[Skandinavia]]. Danevellet eo en [[Edda e komz-plaen]] gant [[Snorri Sturluson|Snorri Sturlusson]]

Kregiñ a ray Ragnarök gant tri goañvezhiad erc'h hep hañv etreze. Heuliet e vint gant brezelioù, [[Kren-douar|krenoù-douar]], ha barroù-reverzhi. Digeriñ a ray [[bolz]] an neñv ha mibien [[Muspell]] a dremeno drezañ war varc'h da zistrujañ pep tra. Klask a raint antren en [[Asgard]] met terriñ a raio [[Bifrost]] (kevrenn 55). [[Heimdall]] a c'hwezho en e gorn-boud, Gjöll, ha mont a ray an [[Æsir]] hag an [[Einherjar]]ed d'an emgann. Mervel a raio neuze ar pep brasañ eus an doueoù ha distrujet e vo Asgard. Skrivañ a ra Snorri : &quot;Du e teuio an heol da vezañ, gouelediñ a raio an Douar er mor, ha dianadiñ a raio ar stered skedus diouzh an oabl ;....&quot; (kevrenn 56).

Goude-se e savo an Douar diouzh ar mor adarre, bravoc'h evit kent, hag el lec'h m'edo Asgard kent en em vodo an nemorant eus an Æsir da gomz ha da c'hoari [[echedoù]] a-hed an deiz gant pezhioù echedoù aour an Æsir kozh, kavet gante e-mesk ar geot (kevrenn 58).

Adpoblet e vo an Douar gant daou zen chomet kuzhet er wezenn [[Yggdrasil]] (pe e koadoù [[Hoddmimis Holt]]) a-hed an darvoudoù, ha maget diwar glizh.

== Planedenn Odin ha Thor ==
[[Odin]], roue an doueed, a vo lazhet gant [[Fenrir]], ar bleiz ramzel (lazhet d'e dro gant [[Vidar]]).

[[Thor]] a lazho an naer vras [[Jörmungandr]] gant e vorzhol [[Mjölnir]] met mervel a raio nebeut goude diwar e c'houlioù binimet.

== Hêrezh ==
* ''Götterdämmerung'' (&quot;Amheol an doueoù&quot;) eo an droidigezh [[alamanek]] eus « Ragnarök » a zo aet da ditl pevare luskad an oberenn ''[[Der Ring des Nibelungen]]'' gant [[Richard Wagner]] ([[]]).

[[Rummad:Gwengelouriezh c'herman]]</text>
      <sha1>lzv96be00ou2a4bvuuu51y9jft5as5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paolo Uccello</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58271</id>
    <revision>
      <id>2197994</id>
      <parentid>2112482</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4659" sha1="dveg1tyj6z1f5a4n14xx1u9wm39fvf2" xml:space="preserve">[[Restr:Cinque maestri del rinascimento fiorentino, XVI sec, paolo uccello.JPG|thumb|Poltred Paolo Uccello, aozour dianav, {{XVIvet kantved}}]]
'''Paolo di Dono di Paolo''', lesanvet '''Paolo Uccello''' ([[Firenze]], [[1397]] - Firenze, [[1475]]), zo ul livour ha matematikour italian eus ar c'hentañ [[Azginivelezh]] ([[Quatrocento]]), mab da Dono di Paolo, surjian ha barver, ha da Antonia di Giovanni del Beccuto. 

Labourat a rae kenañ war ar [[pellwelad]] en arz. Hervez [[Giorgio Vasari]], en e levr ''[[Le Vite]]'', e oa deuet da vout e sorc'henn. Ar pellwelad a implije da grouiñ donder en e daolennoù, ha n'eo ket, evel tud all e amzer, da gontañ istorioù. 

== E vuhez ==
Paolo Uccello zo ul livour eus ar c'h-[[Quattrocento]] en deus merket istor al liverezh dre vestroniañ reolennoù nevez an [[diabellwelad]]. Deskiñ a reas ar vicher e ti [[Lorenzo Ghiberti]] entre [[1407]] ha [[1414]] pe seik, hag eno e reas anaoudegezh gant livourien brudet evel [[Masolino da Panicale|Masolino]], [[Donatello]] ha [[Michelozzo]]. 

Goude stummet war ar micherioù a livour, kizeller, orfebour, ha tisavour. En [[1424]] e labouras en iliz-veur Venezia. Labourat a reas war-dro peurechuiñ chapel-vadeziñ Firenze, gant Michelozzo.

== Oberennoù ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Paolo di Dono, dit Uccello - La bataille de San Romano la contre-attaque de Micheletto da Cotignola, 1455.jpg|[[Emgann San Romano]]: unan eus an teir fanell aet a-skign dre ar bed&lt;br /&gt;''Enepstourmad Micheletto da Cotignola'' (1455), [[Mirdi al Louvre]], [[Pariz]]
Master of the Castello Nativity Portrait of a Lady MET.jpg|Poltred un itron (war-dro 1450)&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Metropolitan Museum of Art]], [[New York]]&lt;/small&gt;
Paolo Uccello 052.jpg|[[Paolo Uccello]], ''Chase da noz'', Oxford Ashmolean Museum.
&lt;/gallery&gt;

== Pennadoù kar ==
* [[Listenn livourien Ofisoù Firenze‎]] 
{| align=&quot;left&quot;
|- bgcolor=#c0e0f0
| style=&quot;padding-right:10px;&quot; |
* Meneget eo Paolo Uccello gant [[Giorgio Vasari]] en e levr ''[[Le Vite]]''&lt;br&gt;Embannadur [[1568]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Restr:Delle vite de' più eccellenti pittori, scultori, et architetti (1648) (14779684985).jpg|80px]]
|}
{{clr|left}}

== Levrlennadur ==
* [[Giorgio Vasari]], [[Le Vite]]; e saozneg: ''Lives of the Artists, Part 1''. Penguin Classics, 1965.
* D'Ancona, Paola. ''Paolo Uccello''. New York: McGraw Hill, 1961.
* [https://web.archive.org/web/20060303071644/http://www.vqronline.org/viewmedia.php/prmMID/7377 Barolsky, Paul. &quot;The Painter Who Almost Became a Cheese&quot; ''Virginia Quarterly Review'', 70/1 (Winter 1994).]
* Borsi, Franco &amp; Stefano. ''Paolo Uccello''. London: Thames &amp; Hudson, 1994. *Borsi, Stefano. ''Paolo Uccello''. Art Dossier. Florence: Giunti, nd.
* Carli, Enzo. ''All the Paintings of Paolo Uccello''. The Complete Library of World Art. London: Oldbourne, 1963. Troet diwar an italianeg.
* Paolieri, Annarita. ''Paolo Uccello, Domenico Veneziano, Andrea del Castagno''. Library of Great Masters. New York: SCALA/Riverside, 1991.
* Pope-Hennessy, John. ''Paolo Uccello: Complete Edition''. 2nd ed. London: Phaidon, 1969.
* {{cite journal| author = Marilyn Aronberg Lavin| title=The Altar of Corpus Domini in Urbino: Paolo Uccello, Joos Van Ghent, Piero della Francesca| url = https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1967-03_49_1/page/1|journal= Art Bulletin|volume= 49|year=1967|pages= 1–24| 10.2307/3048425}}
* James Bloedé, ''Paolo Uccello et la représentation du mouvement : regards sur La bataille de San Romano'', Paris, École nationale supérieure des beaux-arts, &quot; Espaces de l'art &quot;, réédition 2006. {{ISBN|2840560399}}
* [[Jean-Louis Schefer]], ''Le déluge, Paolo Uccello'', Paris, POL, 1999. {{ISBN|2867446767}}

== Filmadurezh ==
* Video : ''Vacarmes en Toscane, Paolo Uccello'', savet gant [[Alain Jaubert]], en dastumad [[Palettes]]. Diwar-benn al livour dre vras, diwar-benn ''Emgann San Romano'' dreist-holl.

== Liammoù diavaez ==
{{commonscat}}
* [http://easyweb.easynet.co.uk/giorgio.vasari/uccello/uccello.htm]
* [http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/u/uccello/biograph.html]
* [http://www.mega.it/eng/egui/pers/pucc.htm Florence Art Guide: Paolo Uccello]
* [https://web.archive.org/web/20210116070840/https://www.paolouccello.org/ www.paolouccello.org]
* [https://web.archive.org/web/20051107212107/http://www.fionline.it/paolouccello/ Paolo Uccello]
* [http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/uccello.html Paolo Uccello's Polyhedra]
* [http://rsparlourtricks.blogspot.com/2005/12/getting-some-perspective.html Ron Schuler's Parlour Tricks: Getting Some Perspective]

{{DEFAULTSORT:Uccello, Paolo}}
[[Rummad:Livourien italian ar XVIvet kantved]]</text>
      <sha1>dveg1tyj6z1f5a4n14xx1u9wm39fvf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arzh gell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58873</id>
    <revision>
      <id>2198012</id>
      <parentid>2096524</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4588" sha1="73ug92k9bms1z8pfikomlghavblqmhn" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen | Arzh gell| Brown Bear in Stream.jpg| statud=LC}}
{{Taxobox Phylum | Chordata}}
{{Taxobox Classis | Mammalia}}
{{Taxobox Ordo | Carnivora}}
{{Taxobox Familia | Ursidae}}
{{Taxobox Genus | Ursus}}
{{Taxobox Anv skiantel | Ursus arctos | [[Linnaeus]], [[1758]]}}
{{Taxobox Echu}}
An '''arzh gell''' (''Ursus arctos'') a zo ur rumm ag [[arzh]]ed bras a vez kavet en [[Eurazia]] hag e [[Norzhamerika]] e lec'h ma vez graet [[grizzly]] anezhañ. Ha graet a vez [[kodiak]] ag an hini brasañ a annez an [[inizi Kodiak]]. Unan ag an izili brasañ ag urzh ar [[bronneg]]ed [[kigdebrer]] eo, war-lec'h e genderv tostañ, an [[arzh gwenn]]  (''Ursus maritimus''), hag a zo brasoc'h peurliesañ.&lt;ref name=&quot;boddington&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Rri8xdwgdQ0C&amp;pg=PA45|title=Fair Chase in North America|author=Boddington, Craig|publisher=[[Boone and Crockett Club]]|others=Illustrations by Carlson, Ken|year=2004|isbn=978-0-940864-47-4|page=45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Martin|first1=A. P.|last2=Palumbi|first2=S. R.|author-link2=Stephen Palumbi|year=1993|title=Body size, metabolic rate, generation time, and the molecular clock|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1993-05-01_90_9/page/4087|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|volume=90|issue=9|pages=4087–4091|bibcode=1993PNAS...90.4087M|doi=10.1073/pnas.90.9.4087|pmc=46451|pmid=8483925|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Christiansen3&quot;&gt;{{cite journal|author=Christiansen, P.|year=1999|title=What size were ''Arctodus simus'' and ''Ursus spelaeus'' (Carnivora: Ursidae)?|journal=Annales Zoologici Fennici|volume=36|issue=2|pages=93–102|jstor=23735739}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Servheen22&quot;&gt;{{citation|last1=Servheen|first1=C.|title=The status and conservation of the bears of the world|number=2|year=1990|publisher=[[International Association for Bear Research and Management]]|last2=Darling|first2=L. M.|last3=Archibald|first3=W. R.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Smith2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-439-01-0001.pdf|title=Mammalian Species- Ursus arctos|date=23 April 1993|publisher=American Society of Mammalogists, Smith College|archive-url=https://web.archive.org/web/20170331110208/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-439-01-0001.pdf|archive-date=31 March 2017}}&lt;/ref&gt; Beviñ a ra e Rusia, en [[Azia ar C'hreiz]] , an [[Himalaya]], ar [[Sina]], ar [[Kanada|C'hanada]], ar [[SUA]], an [[Hokkaido]], al [[Lec'hlenn]], ar [[Balkanioù]], ar [[karpatoù|C'harpatoù]], an [[Iran]], an [[Anatolia]], hag ar [[kaokaz|C'haokaz]]. An arzh gell a zo anavezet evel un arouez broadel pe stadel e meur a vro europat.&lt;ref name= Zedrosser&gt;{{cite journal |last1=Zedrosser |first1=A. |last2=Dahle |first2=B. |last3=Swenson |first3=J. E. |last4=Gerstl |first4=N. |year=2001 |title=Status and management of the brown bear in Europe |url=http://www.bearbiology.com/fileadmin/tpl/Downloads/URSUS/Vol_12/Zedrossser_Dahle_Vol_12.pdf |journal=[[Ursus (journal)|Ursus]] |pages=9–20 |volume=12}}&lt;/ref&gt;

[[Restr:Ursus arctos range map.svg|thumb|left|250px|Tiriad an arzh gell]]

Daoust ma koazhas e dachad gouennañ, e ven e [[statud mirerezh]] en [[arvar izelañ]] hervez er roll an [[IUCN]], gant ur boblañs a 110 000 enez. N'eus nemetañ hag an [[arzh du]] e touez ar spesadoù arzh ha n'int ket rummet evel bout en arvar da vont da get, hogen chom a ra argaset gant an [[tud|dud]] rak e vrasted. Aet eo da get an [[arzh Atlas]] en [[Afrika]] hag ar [[grizzly californian]]&lt;ref name=&quot;Busch&quot;&gt;{{cite book |last=Busch |first=Robert |title=The Grizzly Almanac |year=2004 |publisher=[[Globe Pequot Press]] |isbn=978-1-5922-8320-0 |pages=11–14 |url=https://books.google.com/books?id=SQjOemThV-QC&amp;q=ungava+brown+bear |access-date=21 October 2014}}&lt;/ref&gt; ha [[Grizzly meksikan|meksikan]]. Meur a rumm hag a annez su an Eurazia a zo en arvar bras. Unan ag ar rummoù bihanañ ([[arzh an Himalaya]]), a zo war-nes mont da get en natur, o talc'hañ 2% ag e dachad a-orin hepken. En Italia da skouer eh eus unan ag ar poblañsoù digenvez ag arzhed en Europa anvet [[arzh marsican]] gant un niver a 50 da 60 arzh.&lt;ref name=&quot;Zedrosser&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Boscagli&quot;&gt;{{cite journal |author=Boscagli, G. |year=1990 |title=Marsican brown bear population in central Italy—Status report 1985 |journal=Aquilo, Series Zoologica |volume=27 |pages=81–83}}&lt;/ref&gt;

==Daveoù==
{{Commons|Ursus arctos}}{{Wikeriadur|arzh gell}}
{{Daveoù}}
[[Rummad:Loened Alaska]]
[[Rummad:Loened Eurazia]]
[[Rummad:Ursidae]]</text>
      <sha1>73ug92k9bms1z8pfikomlghavblqmhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gitar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60592</id>
    <revision>
      <id>2197951</id>
      <parentid>2069701</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T12:28:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2197951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3839" sha1="4czw4fi4ig4n7r8tvdd323cwql8w38d" xml:space="preserve">{{Labour zo}}
{{databox}}
[[Restr:ar_gitar.png|thumb|right|300px|Ur gitar klasel hag ar rannoù anezhañ]]
[[Restr:Pickups_Humb_2Single.jpg|thumb|right|200px|Ur sell a-dost ouzh mikroioù ur gitar tredan]]
[[Restr:E-Gitarre.jpg|thumb|right|100px|Ur gitar tredan]]

Ar '''gitar''' zo ur [[benveg-seniñ]] gant kerdin a vez sonet dre biñsañ. Seniñ gitar a c'haller pe gant ar [[biz]]ied en-eeun, pe gant ur [[skraberig]]. Ma'z eo stag anv ar gitar eus [[Spagn]] (ar vro ma teuas anezhi) ez eo ur benveg a orin eus ar broioù [[arab]]. War gresk ez eo aet brud vat ar gitar en {{XXvet}} kantved asambles gant skignañ ar sonerezh saoznek ([[jazz]], country, blues, [[sonerezh pop]], [[rock]]). Ar gitar zo unan eus ar benvegoù a vez implijet da seniñ [[Bossa Nova]], [[sonerezh klasel]] ha [[country]]. Implijet e vez ivez da seniñ sonerezhioù zo eus [[Suamerika]] ha [[sonerezh keltiek]]. Gant ar [[piano]] hag ar [[violoñs]] ez eo unan eus ar binvioù anavezetañ er bed. 
Gitaroù liesseurt a zo : gitar klev, gitar tredan, gitar klev ha tredan. An holl anezho a zo diazezet war ar gitar klasel.

Gant ur gitar e c'haller seniñ an ton hag ar c'hlotadoù war un dro.
Sonerezh gitar a zo bet savet gant [[John Dowland]] pe [[Henry Purcell]]. Hiziv an deiz ez eo unan eus ar binvioù implijet ar muiañ pa soner [[sonerezh folk]] ([[Bob Dylan]], [[Leonard Cohen]]) pe sonerezh [[rock]] ha [[sonerezh pop|pop]] ([[The Beatles]], [[Jimi Hendrix]]).

== Istor ==

[[Restr:Jan_Vermeer_van_Delft_013.jpg|thumb|right|200px|''Ar c'hitarourez'', gant [[Johannes Vermeer|Vermeer]], e-tro 1670-1672]]
Soñjal a reer e teu ar gitar eus a [[lud]] arab (''al ' ûd'' en [[arabeg]]). Gitaroù a veze e [[Spagn]] ken abred hag en {{XIIIvet}} kantved. Azalek ar {{XVIIvet}} kantved en em strewas en [[Europa]] a-bezh ha d'ar mare-se en doa peder pe pemp kordenn zoubl. Ar c'hwec'h kordenn simpl a voe tapet gantañ en {{XIXvet}} kantved. Hag e-kreiz an {{XIXvet}} kantved e voe roet d'e voest-dasson ar stumm en deus hiziz an deiz.

== Ar benveg ==
Rann bouezusañ ar gitar eo an daol-heson : daou blankenn koad peget riblenn-ha-riblenn, pe koad lavrennek. Reutaet e vez an daol-se en diabarzh gant barrennoù-kreñvaat hag a zo a-bouez evit kalite ar son.
Sklisennoù eo anvet ar c'hostezioù, div vandenn goad bet tommet ha stummet en ur stern. Un troad en deus ivez ar gitar. Ouzh an troad e peger ur blakenn goad anvet touchenn, ma lakaer e vizied warni. Ouzh an daol eo peget ar pontig, a stager ar c'herdin outañ. C'hwec'h kordenn a zo, nilon pe dir. 

Peurliesañ e vez kendoniet ar c'herdin evel-henn (eus ar son boud d'ar son skiltr) :
* mi (E)
* la (A)
* re (D)
* sol (G)
* si (B)
* mi (E)

A-wechoù e vez kendoniet en un doare ''digor'' (''open tuning'' e saozneg), da skouer :
* re (D)
* la (A)
* re (D)
* sol (G)
* la (A)
* re (D)

== Liammoù diavaez ==
{{commons|category:Gitar}}
* {{fr}}[https://web.archive.org/web/20100109124334/http://www.dmoz.org/World/Fran%C3%A7ais/Arts/Musique/Instruments/Guitare/ Bloazlevr Dmoz] diwar-benn ar gitar
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20110719135326/http://library.csun.edu/igra/ International Guitar Research Archive]
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20110719132231/http://www.the-jime.dk/Rockabilly_Guitar.htm Ar gitaroù rock kentañ]
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20071223010219/http://simpleapplets.googlepages.com/GuitarPrograms.html Online Guitar Tuner] - kendoniañ ur gitar 
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20210210215254/http://urbanguitar.com/ Urban Guitar] - Atersadennoù
* {{en}}[http://www.modernguitarist.com Modern Guitarist] Keleier
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20071218153157/http://www.woim.net/#List,14 Guitar Albums Collection - World of Instrumental Music]

[[Rummad:Binvioù-seniñ]]
[[Rummad:Binvioù-seniñ dre gerdin]]
[[Rummad:Gitar|*]]</text>
      <sha1>4czw4fi4ig4n7r8tvdd323cwql8w38d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maseru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66455</id>
    <revision>
      <id>2197984</id>
      <parentid>2139118</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="c82q8wp5u4v282s6t4y3jfjx5cbwvy7" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Maseru_from_Parliament_Hill.jpg|thumb|Maseru]]

'''Maseru''' eo kêr-benn [[Lesotho]] ha [[Maseru (distrig)|distrig Maseru]]. Emañ war ribloù ar stêr [[Mohokare]] a verk an harz gant [[Suafrika]]. Maseru eo ar gêr vras nemeti er vro, annezet gant 227 880 a dud (2006). Ur c'hamp-polis e oa ar gêr en deroù ha kêr-benn ar vro e teuas da vezañ pa'z eas Basutoland (anv kozh Lesotho) d'ur [[bro dindan warez|vro dindan warez]] eus [[Breizh-Veur]] e [[1869]]. Hec'h anv a dalvez ''Lec'h ar c'hragoù ruz'' e [[sothoeg]]&lt;ref name=&quot;cities&quot;&gt;{{cite journal|title=City profile: Maseru, Lesotho|url=https://archive.org/details/sim_cities_1999-04_16_2/page/123|author=Sam Romaya, Alison Brown|journal=Cities|issue=2|volume=16|year=1999|month=April|pages=123–133|doi=10.1016/S0264-2751(98)00046-8}}&lt;/ref&gt;.

== Daveoù ==

{{Daveoù}}

[[Rummad:Kêrioù Lesotho]]
[[Rummad:Kêrioù-penn Afrika]]</text>
      <sha1>c82q8wp5u4v282s6t4y3jfjx5cbwvy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maria Thins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70400</id>
    <revision>
      <id>2198019</id>
      <parentid>2139112</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="d6we1rrs1ipwryekc7tx2sit8a3gj9u" xml:space="preserve">[[Skeudenn:The Procuress.jpg|thumb|320px|[[Dirck van Baburen]], ''An houlierez'', 1622, eoullivadur war lien, Museum of Fine Arts, Boston. Perc'hennet e oa an daolenn-se gant Maria Thins, ha hi mamm-gaer [[Johannes Vermeer]].[http://essentialvermeer.20m.com/catalogue/procuress.htm] ]]

'''Maria Thins''' (e-tro [[1593]] e [[Gouda]] – [[27 a viz Kerzu]] [[1680]] e [[Delft]]) a oa mamm-gaer al livour [[Izelvroioù|izelvroat]] [[Johannes Vermeer]]. A-orin eus [[Gouda]] e oa he familh &lt;ref&gt;En iliz Sant Yann e Gouda ez eus ur werenn livet bet roet gant he hendadoù.&lt;/ref&gt;.

==He buhez==
E [[1622]] e timezas gant Reynier Bolnes, hag eñ saver brik brudet ha pinvidik. E [[1635]] ez eas o eured da fall : he c'hoar a gavas anezhi o leñvañ war he gwele, goude m'en defe he gwaz skoet ganti. Dilojañ a reas ar c'houblad hag ec'h annezjas en un ti bet hini a livour [[Wouter Crabeth]]. Eno e kasjont buhezioù dispartiet : Bolnes en deveze koan asambles gant e vab, ha nac'h a rae komz ouzh e wreg ha kousket en estaj. E [[1641]] e tivizas Maria Thins dilojañ da [[Delft]], m'edo he breur o chom. He gwaz a nac'has dispartiañ, met e [[1649]] e resevas-hi ur sammad argant bras eus e berzh.

E [[1653]] e timezas he merc'h, Catharina hec'h anv, gant [[Johannes Vermeer]] e [[Schipluiden]]. Ne ouezer ket perak ez eas ar c'houblad d'en em staliañ en he zi en Oude Langendijk. Eno e voe staliet stal-labour Vermeer, en eil estaj.

War a seblant e voe bras perzh Maria Thins e buhez ar c'houblad. Alies ez ae d'an iliz jezuist a oa tost ouzh o zi, ha kement-se a seblant bezañ levezonet Johannes ha Catherina. O zrede mab a voe anvet [[Ignatius]], diwar anv krouer ar Jezuisted&lt;ref&gt;Bailey, Anthony, ''Vermeer: A View of Delft'', p. 63. Macmillan, 2002. ISBN 0805069305.&lt;/ref&gt;. Ne ouezer ket ha badezet e voe en iliz katolik, peogwir ne chom roud ebet eus ar marilhoù badeziant.

E [[1672]] e oa berr an argant ganti: an douaroù perc'hennet ganti e-kichen [[Schoonhoven]] a vo beuzet a-benn mirout ouzh an arme c'hall a dizhout linenn difenn an Izelvroioù. E [[1675]] e varvas he gwaz hag e reas Vermeer meur a veaj-kenwerzh en anv e vamm-gaer : mont a reas da c'h-[[Gouda]], ha da [[Amsterdam]]. Eno ec'h amprestas Vermeer argant hag evit hen ober ec'h implijas anv e vamm-gaer hep kelaouiñ anezhi&lt;ref&gt;J.M. Montias, p. 210-212.&lt;/ref&gt;. Vermeer a droas da sot abalamour d'an diaesterioù argant, evel ma skrivas e wreg, hag a-daol-trumm e varvas. Goude marv Vermeer ec'h embannas e vamm-gaer he doa implijet hec'h argant da skoazellañ al livour hag e familh. A-benn he zrugarekaat e voe roet [[Alegorienn al liverezh]] dezhi. E [[1676]] edo o chom e [[Den Haag]] ha goude-se e tistroas da z-Delft, hag eno e voe douaret en iliz kozh, e-kichen Vermeer. Evit Catharina az eas da chom da [[Breda|Vreda]].

==Notennoù==
{{Daveoù}}

==Liammoù diavaez==
* http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-17942747.html
* http://www.vermeerscamera.co.uk/reply4.htm
* https://web.archive.org/web/20100218175533/http://www.bergerfoundation.ch/

[[Rummad:Ganedigezhioù 1593]]
[[Rummad:Marvioù 1680]]
[[Rummad:Johannes Vermeer]]</text>
      <sha1>d6we1rrs1ipwryekc7tx2sit8a3gj9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nakayoshi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78712</id>
    <revision>
      <id>2198030</id>
      <parentid>1976870</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T20:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12474" sha1="4fd2w05degmxavpkg1pprd6r3rhw3zu" xml:space="preserve">__NOTOC__
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
{{Infobox/Titl|'''Nakayoshi&lt;br&gt;なかよし'''|ff96f2|talbenn bd|fff}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:NAKAYOSHIi1954年12月創刊号（1955年1月号）.jpg|250px]]&lt;br&gt;'''Nakayoshi''' niv. 1 • Kerzu 1954
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Bro''' || {{Japan}}
|-
| '''Yezh''' || [[Japaneg]]
|-
| '''Doare''' || ''[[Manga|Shōjo manga]]'' (rakembann)
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Embanner''' || Kōdansha
|-
| '''Bukenn''' || Rakkrennardezed&lt;br&gt;&lt;small&gt;(9-12 vloaz)&lt;/small&gt;
|-
| '''Mareadegezh''' || Miziek
|-
| '''Moulladur''' || 89 125 skouerenn&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Meurzh 2018)&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Internet''' || [http://kc.kodansha.co.jp/nakayosi Nakayosi]
|}
[[Restr:Sakura Kinomoto's Honda Legend itasha 20160501.jpg|thumb|upright=1.2|Un Honda Legend kinklet hervez ''Cardcaptor Sakura'']]
[[Restr:Anime Expo 2010 - LA (4837253658).jpg|thumb|upright=1.2|Gwisket evel e ''Futari wa Pretty Cure'']]

[[Restr:Flag of Sailor Moon.svg|thumb|upright=1.2|Banniel ''Sailor Moon'']]
[[Restr:Cosplayer of Amu Hinamori, Shugo Chara! 20180520a.jpg|thumb|upright=1.2|Gwisket evel Amu Hinamori e ''Shugo Chara!'']]
[[Restr:Strawberry mew-mew.png|thumb|upright=1.2|''Tokyo Mew Mew''– Skrivet eo &quot;Tokyo&quot;, hag ar [[sivi]]enn eo ''Mew Mew'']]
'''Nakayoshi''' ([[japaneg]] : なかよし) zo ur magazin [[manga]] ''shōjo'' embannet bep miz gant Kōdansha abaoe miz Kerzu [[1954]] evit ar rakkrennardezeded (9-12 vloaz). Rakembannet evez ar manga er Nakayoshi kent dont er-maez e stumm levrennoù.&lt;br&gt;
Ment ul levr pellgomz zo dezhañ, ha gwerzhet e vez gant profoùigoù (boulomigoù, c'hoarioù, seier bihan, skritelloù, pegsunioù...).&lt;br&gt;
E-kreiz ar [[bloavezhioù 1990]] e kouste 400 [[yen ar]] skouerenn, evit war-dro 448 pajennad. D'ar mare-se e veze skignet war-dro 1&amp;nbsp;800&amp;nbsp;000 skouerenn bep miz.&lt;ref name=&quot;DJ&quot;&gt;{{en}}Frederik L. Schodt : ''Dreamland Japan: Writings on Modern Manga'', Stone Bridge Press, Berkeley, CA, 1996, pp. 92-94 {{ISBN|978-1-88065-623-5}}&lt;/ref&gt; E [[2017]] e veze skignet 87&amp;nbsp;000 skouerenn&lt;ref&gt;{{ja}} [https://web.archive.org/web/20190821115528/https://www.j-magazine.or.jp/user/printed/index/37/29 ''Japan Magazine Publishers Association''].&lt;/ref&gt;.

Er bloavezhioù 1990 e tivizas ar pennskrivagner, Yoshio Irie e anv, liesaat ar pezh a veze er magazin : ouzhpenn istorioù karantez e lakaas embann istorioù faltazi evel ''Sailor Moon''. Er memes mare e voe divizet liammañ ar magazin ouzh [[tresadennoù-bev]].&lt;ref name=&quot;DJ&quot; /&gt;

==Mangaoù embannet gant Nakayoshi==
* Etre krommelloù emañ anv ar [[mangaka]].

{| class=&quot;toccolours&quot;
|-
| [[#1-9|1-9]] • [[#A|A]] • [[#B|B]] • [[#C|C]] • [[#D|D]] • [[#E|E]] • [[#F|F]] • [[#G|G]] • [[#H|H]] • [[#I|I]] • [[#J|J]] • [[#K|K]] • [[#L|L]] • [[#M|M]] • [[#N|N]] • [[#O|O]] • [[#P|P]] • [[#Q|Q]] • [[#R|R]] • [[#S|S]] • [[#T|T]] • [[#U|U]] • [[#V|V]] • [[#W|W]] • [[#X|X]] • [[#Y|Y]] • [[#Z|Z]]
|}
{| style=&quot;font-size:90%;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
===1-9===
*''9-gaysu no Rakko Musume'' ([[Yōko Minami]])
===A===
*''AAA ([[Haruka Fukushima]])
*''Aishite mo Ii Desu ka?'' ([[Sumiko Sonehara]])
*''[[Cyber Team in Akihabara|Akihabara Cyber-gumi Pata Pi!]]'' ([[Tsukasa Kotobuki]])
*''Akogare Bōken-tachi'' ([[Yū Asagiri]])
*''Amai Koi no Binzume'' ([[Chizuko Beppu]])
*''Amaririsu'' ([[Mariko Takeda]])
*''[[Angel's Hill|Angel no Oka]]'' ([[Osamu Tezuka]])
*''[[Anmitsu Hime]]'' ([[Izumi Takemoto]])
*''Ano Hi no Yume wo Hanataba ni Shite'' ([[Shigeko Komuro]])
*''[[Aoi-chan Panic!]]'' (Izumi Takemoto)
*''Apple Pie Story'' ([[Jun Makimura]])
*''Ashita wa Egao'' ([[Yōko Hasegawa]])
*''[[Ashita no Nadja]]'' ([[Yui Ayumi]], krouet gant [[Izumi Todo]])
*''[[Attacker YOU!]]'' (Jun Makimura)
*''[[Azuki-chan]]'' ([[Chika Kimura]]), krouet gant [[Yasushi Akimoto]])
*'' [[Arisa (manga)]] '' ([[Natsumi Andō]])

===B===
*''Bika Bika'' ([[Kaori Kanari]])
*''[[Sailor Moon|Bishōjo Senshi Sailor Moon]]'' ([[Sailor Moon]])([[Naoko Takeuchi]])
*''Boku-tachi no Kinenbi'' ([[Satoshi Nishioka]])
*''[[Bon Bon Bizarre]]'' ([[Marimo Shirasawa]], krouet gant [[Shuko Toyama]] ha [[General Entertainment]])
*''Boruga wo Koete'' ([[Tomi Hoshigawa]])
*''Boyfriend'' (Daisy Yamada))
*''Butterfly Gensōkyoku'' ([[Kaoru Rinjō]])
hachiko non stop non(shin minazuki)
juicy koi himitsu(natsumi ando)

===C===
*''Cake · Cake · Cake'' ([[Moto Hagio]], krouet gant [[Aya Ichinoki]])
*''[[Candy Candy]]'' ([[Yumiko Igarashi]], krouet gant [[Kyoko Mizuki]])
*''[[Cardcaptor Sakura]]'' ([[CLAMP]])
*''Channel W'' ([[Kei Enue]])
*''[[Cherry Juice (manga)|Cherry Juice]]'' ([[Haruka Fukushima]])
*''Chocolate (Haruka Fukushima)
*''Chocolate Hiyori'' ([[Aki Togawa]])
*''Chōkuse ni Narisō'' ([[Yayoi Nakano]])
*''CUTE BEAT Oshare Club'' ([[Keiko Okamoto]])
*''[[Cyber Idol Mink]]'' (Megumi Tachikawa)

===D===
*''[[Daa! Daa! Daa!]]'' ([[Mika Kawamura]])
**''Shin Daa! Daa! Daa!'' (Mika Kawamura)
*''Dakara Koishite Paradise'' ([[Chika Nishihara]])
*''Dearest Song'' ([[Miyuki Etō]])
*''Dekopako Cupid'' ([[Rina Hibiki]])
*''[[Delicious!]]'' (Yui Ayumi, krouet gant [[Miyuki Kobayashi]])
*''Dōbutsujima no Chobigurumi'' ([[Nyanko Kanashiro]], krouet gant [[Yoshiyasu]])
*''Dorobō-chan'' ([[Tarō Minamoto]])
*'' Doki Doki! Tamatan ([[Koge-Donbo]])

&lt;!--
===E===
&amp;nbsp;
--&gt;

===F===
*''Faustine'' ([[Chieko Hara]])
*''Fortune☆Cake'' (Haruka Fukushima)
*''Fushigi no Kuni no Sen'ichiya'' ([[Masako Sone]])
*''[[Futari wa Pretty Cure]]'' ([[Futago Kamikita]], krouet gant Izumi Todo)
*''Futari wa Pretty Cure Max Heart'' (Futago Kamikita, krouet gant Izumi Todo)
*''Fuzoroi no Kinoko-tachi'' ([[Chiaki Isogai]])

===G===
*''Ghost Hunt'' ([[Shiho Inada]], krouet gant [[Fuyumi Ono]])
*''[[Gakkō no Kaidan 4]]'' ([[Torio Sasano]])
*''Girls Fight (Garuuzu Faito)([[Mia Ikumi]])
*''Go Ahead!'' ([[Shin Itō]])
*''Gō Gō A-jo'' ([[Asumi Hara]])
*''[[Pixie Pop]]''(also known as Gokkun! Pūcho) ([[Ema Tōyama]])
*''[[Goldfish Warning!]]'' (''Kingyo Chūihō!'') ([[Neko Nekobe]])
* Giri Koi (Daisy Yamada)

===H===
*'' H2love
*''Happy Birthday'' (Asumi Hara)
*''Haru no Album'' ([[Chihiro Miyamoto]])
*''Haruka naru Remuria yori'' ([[Yoshiko Takashina]])
*''Hoppe ni Chūbō!'' ([[Eiko Oouchi]], krouet gant [[Sayaka Natsugawa]])
*''Hoshi Furu Yoru ni'' ([[Wataru Mizukami]])
*''Hot Typhoon'' (Megumi Tachikawa)

===I===
*''Ibu Datte Oshigoto'' ([[Sawako Yamana]])
*''Ichido Kiri'' ([[Utae Kusunoki]])
*''Innocent Smile'' ([[Ema Ezumida]])
*''Iroppakute Gomennasai'' ([[Junko Kanzaki]])

===J===
*''Jigoku de Mesu ga Hikaru'' ([[Ryōko Takashina]])
*''[[Jigoku Shōjo]]'' ([[Miyuki Etō]], krouet gant [[Jigoku Shoujo Project]])
*''Juicy Fruit'' ([[Ryō Arisawa]])
*''Junikyu de Tsukamaete'' (''[[Zodiac P.I.]]'') ([[Natsumi Andō]])

===K===
*''[[Kamichama Karin]]'' ([[Koge-Donbo]])
*''[[Kamichama Karin Chu]]'' ([[Koge-Donbo]])
*''Kashi no Ki Monogatari'' ([[Sumiko Mizukami]])
*''Kateikabu no Ichiban Nagai Hi'' ([[Hakuru Tōdō]])
*''Kaze no Wasuremono'' ([[Akira Ooishi]])
*''Kekkon Shiyouyo'' ([[Wataru Mizukami]])
*''Kimagure Matatabi Sisters'' (Futago Kamikita)
*''Kimi he Tsuzuku Umi'' ([[Yūki Mizusawa]])
*''Kinkyū Shutsudō Suzume-chan!'' ([[Ami Shibata]])
*''Kinomi ha Ato Furu'' ([[Mayumi Ide]])
*''Kintarō-kun-tte Higekiteki'' ([[Hitomi Yamaguchi]])
*''Kirara☆Princess'' ([[Nao Kodaka]] ha [[Rika Tanaka]])
*''[[Kitchen Princess]]'' ([[Natsumi Andō]], krouet gant Miyuki Kobayashi)
*''Koishite Arrabbiato'' ([[Naftaren Mizushima]])
*''[[Koko ni iru yo!|Koko ni Iru Yo!]]'' ([[Ema Tōyama]])
*''Koro to Osanpo'' ([[Motomi Kawamata]])
*''Kurumi to Shichinin no Shōnin-tachi'' ([[Ryō Takase]])

===L===
*Let's Get Married! ([[Wataru Mizukami]])
*''Let's Smile Meg'' ([[Chizuru Takahashi]])
*''Love Love Hinako!'' ([[Kaori Inose]])
|
===M===
*''Maboroshi Tani no Nenneko-hime'' ([[Keiko Fukuyama]])
*''[[Magic Knight Rayearth]]'' ([[CLAMP]])
*''Mahōtsukai-san Oshizuka ni!'' (Izumi Takemoto)
*''[[Mamacolle]]'' ([[Ema Tōyama]]) 
*''[[Mamotte! Lollipop]]'' ([[Michiyo Kikuta]])
*''[[Modotte! Mamotte! Lollipop]]''([[Michiyo Kikuta]])
*''Marijun'' ([[Akiko Sakurai]])
*''Mēmērū'' (Yui Ayumi)
*''Meitantei Yumemizu Kiyoshirō Jiken Note'' ([[Kei Enue]], krouet gant [[Kaoru Hayamine]])
*''Melting Point'' ([[Saori Ishizuka]])
*''[[Miracle Girls]]'' ([[Nami Akimoto]])
*''Monmo-chan'' ([[Ryōko Kissumoto]])
*''Mr. Pen Pen'' ([[Mayumi Muroyama]])
*''Mugen Densetsu Takamagahara'' ([[Megumi Tachikawa]])
*''Mūpon'' ([[Nyanko Kanashiro]])
*''Musume. Monogatari Alive'' ([[Mayumi Hoshino]])
*''Musume. Monogatari Miracle♥'' (Mayumi Hoshino)
*''Musume. Monogatari: Morning Musume Official Story'' ([[Hiromi Kanzaki]], krouet gant [[Rika Tanaka]])

===N===
*''Natsu Iro no Gradation'' ([[Ryō Arisawa]])
*''Nana Iro Magic'' ([[Yū Asagiri]])
*''Neko Neko &amp;middot; Koneko'' ([[Kaoru Imai]])
*''Niihao Pao Pao'' ([[Yoko Hatanohi]])

===O===
*''Odemashi! Princess'' ([[Mika Ashizawa]])
*''[[Ogawa to yukai na saitoutachi]]'' ([[Sakyou]])
*''Oh! Panic Boy'' ([[Sakae Sakō]])
*''Ohayō! Marine Park'' ([[Nao Hirone]])
*''[[Ohayō! Spank]]'' (Shizue Takanashi, krouet gant [[Shunichi Yukimiro]])
*''[[Ojamajo Doremi]]'' ([[Shizue Takanashi]], krouet gant [[Izumi Todo]])
*''Ōji-sama no Tsukurikata'' ([[Kotori Momoyuki]])
*''Omochahako Kakumei'' ([[Chiaki Yagi]])
*''Orange Planet'' ([[Haruka Fukushima]])
*''Otona ni NUTS'' (Haruka Fukushima)
*''Otsuki-sama no Kotobakari'' ([[Natsuki Tateoka]])

===P===
*Panic X Panic ([[Mika Kawamura]])
*''Parsley Iro no Message'' ([[Sachiko Nagahama]])
*''[[Mermaid Melody Pichi Pichi Pitch|Pichi Pichi Pitch]]'' ([[Pink Hanamori]], krouet gant [[Michiko Yokote]])
*''Pineapple Mitai'' (Izumi Takemoto)
*''[[Pink Innocent]]'' ([[Kotori Momoyuki]])
*''[[Princess Knight]]'' ([[Osamu Tezuka]])
*''[[PQ Angels]]'' ([[Naoko Takeuchi]])
*''Private Eyes'' ([[Akiko Nomura]])
*''Puri☆Hani'' ([[Nami Akimoto]])
&lt;!--
===Q===
&amp;nbsp;
--&gt;

===R===
*''Rocket Dash!'' ([[Umi Takeda]])

===S===
*''[[Saint Tail]]'' (Megumi Tachikawa)
*''[[Sarutobi Ecchan]]'' ([[Shotaro Ishinomori]])
*''[[School X Fight]]'' ([[Asumi Hara]])
*''Shima Shima Shippo'' ([[Michiru Kataoka]])
*''Shōjo Tenshi Milky Cute'' ([[Michiyo Kikuta]])
*''[[Shugo Chara!]]'' ([[Peach-Pit]])
*''Snow Flake'' ([[Marimo Shirasawa]])
*''[[Sugar Sugar Rune]]'' ([[Moyoco Anno]])
*''Sukuranburu Dōmei'' ([[Yōko Matsumoto]])
*''Summer Blue'' ([[Chie Waseda]])
*''Summer Nightmare'' ([[Miki Fujimori]])
*''[[Super Doll★Licca-chan]]'' ([[Mia Ikumi]])
*''Suzume no Chun-chan'' ([[Moa Anada]])
*''[[Sailor Moon]]'' ([[Naoko Takeuchi]])

===T===
*''Taiyō ni Smash!'' (Yui Ayumi)
*''Tenkū no Melody'' ([[Satsuki Tsukihara]])
*''Tenshi no Tamago'' ([[Narumi Ootsubo]])
*''[[Tokyo Mew Mew]]'' ([[Mia Ikumi]] ha [[Reiko Yoshida]])
*''Tomodachi'' ([[Asumi Hara]])
*''Tomato na Ichinichi'' ([[Kyō Tateyama]])
*''Tondemo Night'' ([[Rie Kosaka]])
*''Tonneru Mikkiizu'' ([[Mariko Satō]])
*''Tsuiteru ne Hiro-san'' ([[Natsumi Andō]])
*''Tsubakiyo'' ([[Asumi Hara]])
*''Twilight Connection'' ([[Maimi Momoki]])

===U===
*''U &amp;middot; shi &amp;middot; ro no Tenshi'' ([[Himawari Ezuki]])
*''Umi no Midori &amp;middot; Sora no Aoi'' ([[Chiaki Yagi]])
*''Urukyū'' ([[Nami Akimoto]])

===V===
*''[[Virgin Blue (manga)|Virgin Blue]]'' ([[Yōko Izawa]])

===W===
*''Warugaki Heso kaki Taisensō'' ([[Kiyo Sakai]])
*''Wankorobē'' ([[Yuriko Abe]])
*''Wish~ Tatta Hitotsu no Negaigoto ([[Mia Ikumi]])
*''Wind-Up Tina'' ([[Ayumi Yui]])
*''Working Musume'' ([[Wataru Mizukami]])
*''Watashi ni xx Shinasai!'' ([[Ema Tōyama]])
&lt;!--
===X===
&amp;nbsp;
--&gt;

===Y===
*''Yakudazu na Kami-sama'' ([[Hazuki Arai]])
*''Yami ha Tsudō'' (Yōko Matsumoto)
*''Yubikiri Genman'' ([[Yōko Shima]])
*''Yubiwa Monogatari'' ([[Naoko Takasugi]])
*''[[Yume no Crayon Oukoku]]'' ([[Michiro Kataoka]], krouet gant [[Reizō Fukunaga]])
*''Yume Yume☆Yū Yū'' ([[Pink Hanamori]])
*''Yōkoso! Bishōryō'' (Yui Ayumi, krouet gant [[Satsuo Endō]])
*''Yokan no Haru'' ([[Mayuko Uzuki]])
*''Yumemiru na Psychic'' (Wataru Mizukami)
*Youkai Navi Runa (Michiyo Kikuta)

===Z===
*''Zenmai Jikake no Tina'' (Yui Ayumi, krouet gant[[Mika Akitaka]])
*''[[Zodiac P.I.]]''  ([[Natsumi Ando]])
|}

==E broioù all==
En [[Indonezia]] e vez embannet ''Nakayoshi: Gress!'', bep miz gant [[Elex Media Komputindo]].

==Notennoù==
{{Daveoù}}

{{Magazinoù manga Kōdansha}}
{{Porched Japan}}

[[Rummad:Mangaoù]]
[[Rummad:Kelaouennoù manga]]
[[Rummad:Shōjo]]</text>
      <sha1>4fd2w05degmxavpkg1pprd6r3rhw3zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Subduktadur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80441</id>
    <revision>
      <id>2197983</id>
      <parentid>2151799</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7505" sha1="lpwh02cf57lvfn3cdsgabkpsbmr9r24" xml:space="preserve">[[Restr:Subduction-br2.svg|thumb|right|400px|Tresadenn un takad subduktadur (pe islinkadur)]]

Ar '''subduktadur'''&lt;ref&gt;[https://www.brezhoneg21.com/geriadurGB.php Kreizenn ar geriaouiñ, Dictionnaire breton des sciences et des techniques]&lt;/ref&gt; pe '''islinkadur'''&lt;ref&gt;[[Ofis publik ar brezhoneg|TermOfis]] ha [[Geriadur Ménard]]/ ''subduction''.&lt;/ref&gt; zo un argerzh geologek hag a [[kelc'hiad geokimiek|adkelc'h]] [[litosferenn|litosferenn ar meurvorioù]] e-barzh [[mantell an Douar]] el lec'h ma tosta bevenn ar plakennoù tektonek an eil ouzh eben.  Pa'n em gav litosferenn okeanek ur [[plakenn dektonek|blakenn dektonek]] gant litosferenn un eil plakenn ha n'eo ket ken fetis an danvez anezhi, ar blakenn bounnerañ a sank dindan an eil e-barzh mantell an Douar. Ul lec'h ma c'hoarvez an argerzh-se zo anvet un '''takad subduktadur'''. Argerzh ar subduktadur en deus krouet ar pep brasañ eus kreunenn kevandirioù an Douar&lt;ref&gt;{{citation|doi=10.1029/2001RG000108|title=Subduction zones|journal=Reviews of Geophysics|volume=40|issue=4|pages=1012|year=2002|last1=Stern|first1=Robert J.|bibcode=2002RvGeo..40.1012S|s2cid=247695067 }}&lt;/ref&gt;. Muzuliet e vez ar feurioù subduktadur e santimetr dre vloaz, gant ur feur keitat zo etre daou hag eizh santimetr bep bloaz a-hed ar pep brasañ eus ar bevennoù plakennoù&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Defant |first=M. J. |year=1998 |title=Voyage of Discovery: From the Big Bang to the Ice Age |publisher=Mancorp |page=325|isbn=978-0-931541-61-2 }}&lt;/ref&gt;. 

Gallout a ra ar subduktadur c'hoarvezout abalamour ma'z eo un tamm fetisoc'h litosferenn yen ha reut ar meurvorioù evit an [[astenosferenn]] tomm ha gwak zo dindani. Ur wezh kroget e kendalc'h ar subduktadur en un doare stabil dreist-holl abalamour da flodusted fall al litosferenn fetis o sankañ er vantell. Sankañ a ra abalamour d'he fouez dreist-holl&lt;ref&gt;Stern, Robert J., &quot;Subduction zones&quot;, ''Reviews of Geophysics'', 40 (4): 1012, 2002, p. 3.&lt;/ref&gt;. Peurliesañ e vez ur blakenn okeanek hag a sank dindan ur blakenn kevandirel pe ur blakenn okeanek yaouankoc'h. 

C'hoarvez a ra [[kren-douar|krenoù-douar]] alies hed-ha-hed an takadoù subduktadur, ha [[liñvenn]]où laosket da vont gant ar blakenn o sankañ a atiz ar [[volkanegezh|volkanouriezh]] er blakenn a-us. Pa sank ar blakenn hervez ur [[korn skouer|c'horn skouer]], ar blakenn a-us a ziorren ur gouriz distummadurioù geologel : ar greunenn a deva, menezioù a gresk, ha [[metamorfegezh]] zo. Pa sank hervez ur c'horn sershoc'h e stumm [[diazad kilstourm|diazadoù kilstourm]] zoken&lt;!--=back-arc basin--&gt;&lt;ref&gt;Stern, Robert J., &quot;Subduction zones&quot;, ''Reviews of Geophysics'', 40 (4): 1012, 2002, p. 3.&lt;/ref&gt;.

==Subduktadur ha plakennoù tektonek ==
[[File:JuandeFucasubduction.jpg|thumb|upright=1.2|Plakenn Juan de Fuca a sank dindan plakenn Norzhamerika e [[Takad subduktadur Cascadia]]]]
[[File:Oceanic spreading.svg|right|thumb|upright=1.35|Plakennoù tektonek a sank dindan re all, ar pezh a grou [[fozell vor|fozelloù mor]].]] 
Hervez damkan ar plakennoù tektonek, [[litosferenn]] an Douar, e bluskenn reut diavaez, zo torret e chwezek [[plakenn dektonek]] vras ha meur a unan bihanoc'h. Dilec'hiañ a reont goustadik abalamour d'ar [[koñvektadur|c'hoñvektadur]] e-barzh [[mantell an Douar]] gwak zo dindane. Krouet eo an argerzh koñvektadur-se gant an tommder a zeu eus skinoberiantiz kalon an douar hag a dec'h eus diabarzh an Douar&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schmincke |first1=Hans-Ulrich |title=Volcanism |date=2003 |publisher=Springer |location=Berlin |isbn=9783540436508 |pages=13–20}}&lt;/ref&gt;. 

[[Kreunenn (douarouriezh)|Kreunenn]] skañv diavaez ha gwelead reut uhelañ [[mantell an Douar]] a ya d'ober al litosferenn. Tevder al litosferenn okeanek a ya eus un nebeud kilometroù pa vez yaouank, e-kichen ar c'hribennoù e-kreiz ar meurvorioù, betek kant kilometr pe war-dro evit al litosferoù okeanek koshañ&lt;ref&gt;Stern 2002, p. 5&lt;/ref&gt;. Litosferenn ar c'hevandirioù a ya betek 200 km tevder&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Rudnick |first1=Roberta L. |last2=McDonough |first2=William F. |last3=O'Connell |first3=Richard J. |title=Thermal structure, thickness and composition of continental lithosphere |url=https://archive.org/details/sim_chemical-geology_1998-04-15_145_3-4/page/395 |journal=Chemical Geology |date=April 1998 |volume=145 |issue=3–4 |pages=395–411 |doi=10.1016/S0009-2541(97)00151-4|bibcode=1998ChGeo.145..395R }}&lt;/ref&gt;. Yen ha reut a-walc'h eo al litosferenn e-keñver an [[astenosferenn]] dindani, hag abalamour da se e fiñv ar plakennoù tektonek evel korfoù solut o flodañ war-c'horre an astenosferenn. Alies ez eus rannoù litosferenn okeanek ha litosferenn gevandirel en ur memes plakenn dektonek. 

An takadoù subduktadur eo al lec'hioù ma sank litosferenn yen ar meurvorioù dindan ar vantell ha ma vez adkelc'hiet&lt;ref&gt;Stern 2002.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Zheng|first1=YF|last2=Chen|first2=YX|year=2016|title=Continental versus oceanic subduction zones|journal=National Science Review|volume=3|issue=4|pages=495–519|doi=10.1093/nsr/nww049|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. Kavout a reer anezhe war vevenn ar plakennoù a stok an eil ouzh eben, el lec'h ma stok litosferenn okeanek ur blakenn ouzh litosferenn ur blakenn all ha n'eo ket ken fetis. Sankañ a ra ar blakenn bounnerañ hervez ur c'horn, dezhañ etre 25° ha 75° e-keñver gorre an Douar&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tovish |first1=Aaron |last2=Schubert |first2=Gerald |last3=Luyendyk |first3=Bruce P. |title=Mantle flow pressure and the angle of subduction: Non-Newtonian corner flows |journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth |date=10 December 1978 |volume=83 |issue=B12 |pages=5892–5898 |doi=10.1029/JB083iB12p05892|bibcode=1978JGR....83.5892T }}&lt;/ref&gt;. Ar c'hemm gwrez etre al litosferenn hag an astenosferenn an hini eo a laka al litosferenn da sankañ, rak yenoc'h eo al listosferenn okeanek, hag abalamour da se e vez fetisoc'h dre vras&lt;ref&gt;Stern 2002, p. 5.&lt;/ref&gt;&lt;!-- Sterns dismisses the importance of the eclogite transition in driving subduction.--&gt;. [[Gouelezenn]]où ha dour zo kaset gant an tamm litosferenn hag adkelc'hiet er vantell zon&lt;ref&gt;Stern 2002, p. 15.&lt;/ref&gt;. 

Poulzet gant al litosferenn okeanek e c'hall plakennoù kevandirel stekiñ an eil ouzh eben er memes doare tamm-pe-damm met neuze ne ya ket ar subduktadur en tu  all da gant kilometr donder. Ker bras e vez ar gwask a zeu eus stokadenn an div blakenn gevandirel ma sav skantoù tektonek hag en em zistag diouzh mantell an Douar &lt;!--(orin an des [[chaîne de montagnes|chaînes]] de collision assimilables à un [[Prisme d'accrétion|prisme orogénique]])--&gt; peotramant ma sav ar blakenn okeanek dreist ar blakenn gevandirel&lt;!--(origine des zones ou des chaînes d'[[obduction]])--&gt;&lt;ref&gt;Damien Jaujard, ''Géologie. Géodynamique - Pétrologie, Études de terrain'', 2020, pp. 61-71&lt;/ref&gt;.

An Douar eo ar blanedenn nemeti da c'hoût dimp ma c'hoarvez an argerzh-se, hag an takadoù subduktadur zo e berzh tectonek pouezusañ. Ar subduktadur eo an nerzh a-dreñv ar plakennoù tektonek, hag hepte, ne vefe ket eus ar plakennoù&lt;ref&gt;Stern, 2002, pp=1-4&lt;/ref&gt;. Kavout a reer an takadoù subduktadur hed-ha-hed 55 000 km bevennoù plakennoù o stekiñ an eil ouzh eben&lt;ref&gt;S. Lallemand, ''La Subduction Oceanique'', Newark, New Jersey, 1999&lt;/ref&gt;, hogos ar memes hed hag an 60 000 km kribennoù e-kreiz ar meurvorioù&lt;ref&gt;Stern, 2002, p. 4&lt;/ref&gt;.

==Notennoù==
{{Daveoù}}


[[Rummad:Tektonik]]
[[Rummad:Geologiezh]]
[[Rummad:Litosferenn]]</text>
      <sha1>lpwh02cf57lvfn3cdsgabkpsbmr9r24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SIDA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88667</id>
    <revision>
      <id>2198045</id>
      <parentid>2137981</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T23:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5194" sha1="d71f6rs3jy4t039dvee15o4j2gqomxr" xml:space="preserve">[[Restr:Red Ribbon.svg|thumb|Arouez ar stourm a-enep d'ar SIDA.]]

Ar '''Sindrom Immuno Digresk Akuizitet'''&lt;ref&gt;[http://brezhoneg21.com/ Lec'hienn Kreizenn ar geriaouiñ]&lt;/ref&gt; ('''SIDA'''), pe '''azoniad an hangaezivig arzeuat''' ('''HAZA''')&lt;ref name=&quot;KIS 396&quot;&gt;{{br}}[http://www.preder.net/r/bibli/lavar/pdf/lavar-09/kis-396.pdf KIS 396], 1991&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[[Gerioù evit komz brezhoneg bemdez|Geriadur Monfort]], 1998&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[[Dictionnaire français-breton (Martial Ménard)|Geriadur Ménard]], 2012&lt;/ref&gt;, zo anv un hollad arouezioù a c'hoarvez goude distruj kalz [[kelligoù]] eus ar reizhiad immunizel gant ur [[retroviruz]] anvet VID&lt;ref&gt;{{fr}}''[https://web.archive.org/web/20111009144151/http://anne.decoster.free.fr/d1viro/vtelechar/vpoly/hiv05.pdf Classification des Retroviridae]'', Anne Decoster, p 2&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}}''[https://web.archive.org/web/20090410195116/http://www.eao.chups.jussieu.fr/polys/viro/poly/viro.pdf Virologie - Rétrovirus humains]'', Jean-Marie Huraux, Henri Agut, Anne-Marie Fillet, Vincent Calvez, Vincent Thibault, Agnès Gautheret-Dejean, Anne-Geneviève Marcelin, Claire Deback, p 114.&lt;/ref&gt; pe VIHAD (viruz an hangaezivig arzeuat denel)&lt;ref name=&quot;KIS 396&quot;/&gt;. Ur [[pandemiezh|bandemiezh]] a zo er bed abaoe fin ar bloavezhioù 1970.

== Anv ==
E brezhoneg e reer gant ar berradur '''HAZA''' (brezhoneg ''azoniad an HAngaeZivig Arzeuat''), gant '''SIDA''' (galleg ''Syndrome d'Immuno-Déficience Acquise''), ral a wech gant ar berradur e saozneg '''AIDS''' (''Acquired Immune Deficiency Syndrome'').

== Poereadur ==
Distrujet eo kalz kelligoù eus ar reizhiad immunizel gant ur retroviruz. Ar SIDA eo pazenn ziwezhañ ar c'hontammadur gant ar [[viruz]]-mañ. Digreskiñ a ra efedusted ar reizhiad immunizel. Echuiñ a ra gant marv an organeg tizhet, war-lerc'h barradoù [[kleñved koulzelour|kleñvedoù koulzelour]]. Meur a retroviruz a ro ar sida. Pep hini a gontamm ur spesad resis. Viruz immuno digresk an den ([[VID]] pe [[VIHAD]] e brezhoneg, [[VIH]] e galleg hag [[HIV]] e saozneg) eo ar brudetañ. Kavout a reer ivez, da skouer, Viruz immuno digresk ar marmouzien ha Viruz immuno digresk ar c'hizhier. Kaoz a zo amañ eus SIDA an dud.

== An treuzkas ==
Tri doare zo da bakañ ar c'hleñved-se :
# Dre ar [[darempredoù reizh|seks]], an hini pennañ ;
# Dre ar [[gwad]]. Da skouer evit an implijerien [[strinkell]]où [[dramm]]et, an [[Hemofiliezh|dud zo re danav o gwad]], an dud a resev gwad treuzskuilhet hag an dud a labour war dachenn ar yec'hed ;
# Eus ar vamm d'ar bugel. Gallout a ra c'hoarvezout ''in utero'' e-doug sizhunvezhioù diwezhañ ar [[brazezded|vrazezded]], da vare ar [[gwilioud]] peotramant pa ro bronn d'ar bugel.

== Epidemiologiezh ==
Ur [[pandemiezh|bandemiezh]] zo en em ledet adalek diwezh ar bloavezhioù 1970. Graet en deus eus ar c'hleñved-se ur gudenn yec'hed er bed a-bezh. E 2009, an [[AIDS Education and Research Trust|AVERT]] a istime e oa 33,3 milion a dud er bed a veve gant ar SIDA, gant 2,6 milion a dud nevez kontammet ouzhpenn bep bloaz hag 1,8 milion a varvioù bep bloaz&lt;ref&gt;''[https://web.archive.org/web/20110406160339/http://www.avert.org/worldstats.htm Worldwide AIDS &amp; HIV Statistics]'', 2009&lt;/ref&gt; E 2007, UNAIDS a istime e oa 33,2 milion a du klañv gant ar sida ar bloaz-se. Disklêriañ a rae e oa bet lazhet 2,1 milion a dud e-pad ar bloaz, en o zouez 330 000 bugel, ha 76% eus an dud a oa marvet e broioù [[Afrika|Afrika du]].&lt;ref&gt;Thomas Lengauer, André Altmann, Alexander Thielen, Rolf Kaiser, &quot;[http://data.unaids.org/pub/EPISlides/2007/2007_epiupdate_en.pdf Chasing the AIDS virus]&quot;, 2010 ''Communications of the ACM'', levrenn 53, Nnn 3, p 66&lt;/ref&gt; Hervez danevell UNAIDS 2009 e vefe bet kontammet 60 milion a dud er bed, gant war-dro 25 milion a dud varv, ha 14 milion a emzivaded e broioù su Afrika hepken abaoe deroù ar bandemiezh.&lt;ref&gt;[http://data.unaids.org/pub/FactSheet/2009/20091124_FS_global_en.pdf Data.unaids.org]&lt;/ref&gt;.
[[Restr:Automate d'échange de seringues, rue du Faubourg-Saint-Martin (Paris) 02.jpg|thumb|Emgefread eskemm strinkelloù e Pariz.]]
== Dizarbenn ha mezegañ ==
Kemer diarbennoù, evel implij [[stevell]]où, ar reizh sur, pe implij [[strinkell]]où naet, eo an doare wellañ da stourm ouzh ar c'hleñved rak n'eus [[vaksin]] ebet hiziv an deiz da wareziñ an dud diouzh ar viruz-se, hag al louzaouerezh a-enep d'ar viruz ne ro ket an tu da bareañ. Daoust ma'z eo efedus a-walc'h, ne ra ken pellaat donedigezh ar bazenn « sida », dre c'houstadikaat paotadur viruz ar SIDA e diabarzh an [[organeg]]. Ouzhpenn ez eo ker-kenañ al louzaouerezh, hag abalamour da se ez eo diaes da implijout e diavaez ar broioù diorroet a c'hell paeañ anezhe. Er broioù o tiorren, ouzhpenn 95 % eus an dud klañv n'o deus tamm louzaouerezh efedus ebet hiziv an deiz. Abalamour da se eo en deus graet an [[ONU]] eus ar stourm a-enep SIDA, dre e brogramm [[Onusida|ONUSIDA]], unan eus e balioù pennañ.

== Ar SIDA en oberennoù e brezhoneg ==
[[Jo (bannoù-treset)|Jo]], un vandenn-dreset gant [[Derib]] embannet gant Keit Vimp Bev.
== Pennadoù kar ==
* [[Kleñved tapet dre zarempredoù rev]]
== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Kleñvedoù]]</text>
      <sha1>d71f6rs3jy4t039dvee15o4j2gqomxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herrerasaurus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89401</id>
    <revision>
      <id>2198008</id>
      <parentid>2159906</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5126" sha1="cmy1bge25fodmcugn6m7c9ydqg2pbv4" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen  |  Herrerasaurus |  Herrerasaurus ischigualastensis DSC 2929.jpg |Relegenn eus un dinosaor kigdebrer, e c'heol digor gantañ &lt;br /&gt;ha dent lemm outañ. }}
{{Taxobox Phylum  | Chordata  }}
{{Taxobox Classis  | Reptilia  }}
{{Taxobox Ordo   | Saurischia }}
{{Taxobox Subordo | Theropoda }}
{{Taxobox Familia | Herrerasauridae }}
{{Taxobox Genus   |  Herrerasaurus | &lt;br /&gt;  &lt;small&gt;[[Osvaldo Reig|Reig]], 1963&lt;/small&gt;}} 
{{Taxobox Traoù all |Heñvelsterioù | 
*''Ischisaurus cattoi'' &lt;small&gt;[[Osvaldo Reig|Reig]], 1963&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
* ''Frenguellisaurus ischigualastensis'' &lt;small&gt;[[Fernando Novas|Novas]], 1986&lt;/small&gt;
}}
{{Taxobox Traoù all |Pelec'h e veze kavet| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Arc'hantina]]&lt;/div&gt;}}
{{Taxobox Traoù all |Prantad| &lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Triaseg|Triaseg kreiz]],&lt;br /&gt; 231,4 milion vloaz zo&lt;/div&gt; }}
|-----
{{Taxobox Echu}}


'''''Herrerasaurus''''' (a dalvez &quot;Glazard Herrera&quot;, diwar anv ar rancher a zizoloas ar c'hentañ [[karrekaenn]] eus al loened-se) a oa unan eus ar c'hentañ [[dinosaor]]ed. Holl [[karrekaenn|garrekaenno]]ù ar c'higdebrer-se a oa dizoloet e gwiskadoù roc'h eus diwezh al [[Ladinian]] ([[Triaseg]] kreiz hervez ar Bodad Stratigraphiezh etrebroadel, bloaziet eus 231,4 milion vloaz zo e [[gwalarn]] [[Arc'hantina]].&lt;ref name=OARM2010&gt;{{cite journal |last=Alcober |first=Oscar A. |coauthors=and Martinez, Ricardo N. |year=2010 |title=A new herrerasaurid (Dinosauria, Saurischia) from the Upper Triassic Ischigualasto Formation of northwestern Argentina |journal=ZooKeys |volume=63 |pages=55–81 |doi=10.3897/zookeys.63.550}}&lt;/ref&gt; Ar spesad diazez, ''Herrerasaurus ischigualastensis'', a oa deskrivet gant [[Osvaldo Reig]] e 1963&lt;ref name=&quot;Reig1963&quot;&gt;{{cite journal|last=Reig|first=O.A.|year=1963|title=La presencia de dinosaurios saurisquios en los &quot;Estratos de Ischigualasto&quot; (Mesotriásico Superior) de las provincias de San Juan y La Rioja (República Argentina)|journal= [[Ameghiniana]]|volume=3|issue=1|pages=3–20|language=Spanish}}&lt;/ref&gt; hag ar spesad nemetañ eo a gaver er genad. An anvioù ''Ischisaurus'' ha ''Frenguellisaurus'' zo heñvelsterioù eus ''Herrerasaurus''.
 
E-pad meur a vloaz e oa diaes gwelet penaos renkañ ''Herrerasaurus'' rak ne oa anavezet al loened-se nemet diwar aspadennoù relegoù bihan-kenañ. Savet e oa meur a vartezeadenn a lâre e oa un [[Theropoda]] diazez, ur [[sauropodomorpha]] diazez, ur [[saurischia]] diazez, pe ne oa ket un dinosaor tamm ebet. Koulskoude pa oa dizoloet ur relegenn tost klok e 1988,&lt;ref name=&quot;Sereno1988&quot;&gt;{{cite journal|last=Sereno|first=P.C. |coauthors=Novas, F.E.; Arcucci, A.B.; and C. Yu |year=1988 |title=New evidence on dinosaur and mammal origins from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic, Argentina)|journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=8 |issue=3, supplement |pages=26A}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Sereno1992&quot;&gt;{{cite journal |last=Sereno |first=P.C. |coauthors=and Novas, F.E. |title=The complete skull and skeleton of an early dinosaur |journal=Science |volume=258 |year=1992 |pages=1137–1140 |doi=10.1126/science.258.5085.1137 |pmid=17789086 |issue=5085}}&lt;/ref&gt; ''Herrerasaurus'' a oa renket evel unan eus an ''Theropoda'' pe ar saurischia kentañ e pemp rentañ-kont diwar-benn emdroadur an ''Theropoda'', ha kalz klaskerien a sell outañ evel ezel kentidikañ an ''Theropoda'', betek-gouzout d'an nebeutañ.&lt;ref name=&quot;Holtz2008&quot;&gt;Holtz, Thomas R. Jr. (2011) ''Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages,'' [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2010.pdf Winter 2010 Appendix.]&lt;/ref&gt; Ezel e oa eus an ''[[Herrerasauridae]]'', ur strollad loened damheñvel a oa e-touez ar re gentañ eus an dinosaored.&lt;ref name=&quot;Nesbittetal2009&quot;&gt;{{Cite journal |last=Nesbitt |first=S. J. |last2=Smith |first2=N. D. |last3=Irmis |first3=R. B. |last4=Turner |first4=A. H. |last5=Downs |first5=A. |last6=Norell |first6=M. A. |lastauthoramp=yes |year=2009 |title=A complete skeleton of a Late Triassic saurischian and the early evolution of dinosaurs |url=https://archive.org/details/sim_science_2009-12-11_326_5959/page/n87 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=326 |issue=5959 |pages=1530–1533 |doi=10.1126/science.1180350 |pmid=20007898 |postscript=&lt;!--None--&gt; }}.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;jacksonschool2009&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.jsg.utexas.edu/news/rels/121009.html |title=New Meat-Eating Dinosaur Alters Evolutionary Tree |last=Airhart |first=Marc |date=December 10, 2009 |work=Jackson School of Geosciences}}&lt;/ref&gt;
 
[[Restr:Herrerasaurus_SIZE.png|thumb|150px|left|Ment ''Herrerasaurus'' e-kichen hini un den.]]


== Notennoù ==
{{Daveoù |bannoù=2}}

== Liammoù diavaez ==
{{Wikispecies|Herrerasaurus}} 

* [http://www.ucmp.berkeley.edu/diapsids/herrerasaurus.html Introduction to ''Herrerasaurus''], gant Mirdi paleontologiezh skol-veur Kalifornia
* [https://web.archive.org/web/20171030194748/http://www.dinodata.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6652&amp;Itemid=67 ''Herrerasaurus ischigualastensis''], DinoData.org

[[Rummad:Dinosaored]]
[[Rummad:Saurischia]]
[[Rummad:Triaseg]]</text>
      <sha1>cmy1bge25fodmcugn6m7c9ydqg2pbv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tetanurae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89422</id>
    <revision>
      <id>2197982</id>
      <parentid>2197456</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4418" sha1="a6kmaty1yjlqb5l74mq7lv8r71ovs01" xml:space="preserve">[[Restr:Monolophosaurus jiangi jmallon.jpg|thumb|300px|''[[Monolophosaurus]]'']] 
An '''Tetanurae''', pe &quot;lostoù reut&quot;, zo ur [[Kladenn|gladenn]] [[dinosaor]]ed ennañ ar pep brasañ eus an ''Theropoda'', evel an holl spesadoù evned. An Tetanurae a anadas da gentañ da vare deroù pe kreiz ar [[Juraseg]].

==Termenadur==
Badezet e oa an ''Tetanurae'' gant [[Jacques Gauthier]] hervez reolennoù ar [[kladoniezh|gladoniezh]] e 1986, anezhe ur strollad [[Theropoda]] bras. Pennad-skrid Gauthier a oa ar c'hentañ implij sirius eus skiant ar gladoniezh e [[paleontologiezh]] ar [[mellkeineg]]ed.

''Tetanurae'' zo termenet evel hollad an [[Theropoda]] zo tostoc'h kar d'an [[evn]]ed a-vremañ evit d'ar ''[[Ceratosaurus]]'' (da skouer [[Kevin Padian|Padian]] et al., 1999). Gauthier a skrive e kaved er strollad-se : ''[[Carnosauria]]'' ha ''[[Coelurosauria]]'', daoust ma veze sellet ouzh ar ''[[Carnosauria|C'harnosauria]]'' evel izili eus ar ''[[Coelurosauria|C'hoelurosauria]]'' pe Tetanurae diazez gant klaskerien all da c'houde (sellet avat ouzh [[Oliver Rauhut|Rauhut]], 2003). [[Paul Sereno]] (1999) a anvas '''Neotetanurae''' an hendad boutin da ''[[Carnosauria|Garnosauria]]'' (e ''[[Allosauroidea]]'') ha ''[[Coelurosauria]]'', ar pezh a leze a-gostez ''Tetanurae'' all evel ar ''[[Megalosauroidea]]''. Padian et al. (1999) a roas un termenadur heñvel evit '''Avetheropoda''' [[Gregory Paul]] (1988), met embannet e oa un tamm diwezhatoc'h.

==Rummatadur==
*'''Tetanurae'''
**†''[[Cruxicheiros]]''
**†''[[Gasosaurus]]''
**†''[[Kaijiangosaurus]]''
**†''[[Kayentavenator]]''
**†''[[Shidaisaurus]]''
**†''[[Szechuanosaurus]]''
**†''[[Xuanhanosaurus]]''
**†'''[[Spinosauroidea|Megalosauroidea]]''' [='''[[Spinosauroidea]]''']
***†[[Megalosauridae]]
***†[[Spinosauridae]]
**'''[[Avetheropoda]]'''
***†'''[[Allosauroidea]]''' (see also '''[[Carnosauria]]''')
****†[[Allosauridae]]
****†[[Carcharodontosauridae]]
****†[[Neovenatoridae]]
****†[[Sinraptoridae]]
***'''[[Coelurosauria]]''' (en o zouez '''[[Aves]]''')

==''Tetanurae'' brudet==
Kalz [[Dinosaor]]ed zo ''Tetanurae'', en o zouez ''[[Allosaurus]]'', ''[[Oviraptor]]'', ''[[Spinosaurus]]'', ''[[Tyrannosaurus]]'', ''[[Velociraptor]]'', ''[[Archaeopteryx]]'' hag holl ar spesadoù evned a vremañ. The first [[Mesozoic]] [[Dinosauria|dinosaur]] to be named was ''[[Megalosaurus|Megalosaurus bucklandii]]'', a [[Basal (phylogenetics)|basal]] tetanuran.

==Levrlennadur==

* {{Cite book
  | first =  J. A.  | last = Gauthier  | author-link = Jacques Gauthier | editor-last = Padian | editor-first = K. 
  | contribution = Saurischian monophyly and the origin of birds | contribution-url = 
  | series = [http://books.google.com/books?id=B1d0QgAACAAJ The Origin of Birds and the Evolution of Flight]. Memoirs of the California Academy of Sciences
  | year = 1986 | volume = 8 | pages = 1–55 | place =  | publisher = [[California Academy of Sciences]] | url = 
  | isbn = 780940228146 | id =  | accessdate = 2010-09-25
  | postscript =  &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}}}}
* {{cite journal | doi = 10.1080/02724634.1999.10011123 | last1 = Padian | first1 = K. | authorlink3 = Thomas R. Holtz Jr. | last2 = Hutchinson | first2 = R. M. | last3 = Holtz | first3 = T.R. Jr. | year = 1999 | title = Phylogenetic definitions and nomenclature of the major taxonomic categories of the carnivorous Dinosauria (Theropoda) | url = | journal = Journal of Vertebrate Paleontology | volume = 19 | issue = 1| pages = 69–80 }}
* {{cite book | last1=Paul |first1= G. S. |year=1988 |title= Predatory Dinosaurs of the World | url=https://archive.org/details/predatorydinosau00paul | publisher= Simon and Schuster |location= New York | isbn=0671619462 }}
* {{cite book | last1 = Rauhut | first1 = O. W. M. | year = 2003 | title = The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs | url = | series = Special Papers in Palaeontology | volume = 69 | isbn=090170279X | publisher=Wiley}}
* {{cite journal | doi = 10.1126/science.284.5423.2137 | last1 = Sereno | first1 = P. C. | year = 1999 | title = The evolution of dinosaurs | url =https://archive.org/details/sim_science_1999-06-25_284_5423/page/2137| journal = Science | volume = 284 | issue = 5423| pages = 2137–2147 | pmid = 10381873 }}


[[Rummad:Theropoda| ]]</text>
      <sha1>a6kmaty1yjlqb5l74mq7lv8r71ovs01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gwadorged</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90702</id>
    <revision>
      <id>2197990</id>
      <parentid>2197452</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13578" sha1="3dnadr14inr1eixailgi5kdgb8iogn2" xml:space="preserve">'''Gwadorged''' (''incestus'' e [[latin]]) pe '''gwadserc'h''' a vez lavaret eus an darempredoù revel c'hoarvezet etre tud hag a zo [[kerentiezh|kar-nes]]&lt;ref&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/incest &quot;Incest&quot;] in ''Merriam-Webster's Dictionary''&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[http://definitions.uslegal.com/i/incest/ Incest Law &amp; Legal Definition&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;, un ober hag a ya a-enep al lezenn en darn vrasañ eus ar broioù ha kevredigezhioù, ma vez sellet outañ evel un [[tabou]]. E Bro-C’hall n’eus ket berz lezennel evit an darempredoù revel etre an dud deuet, met difennet groñs eo mont d’en em zimeziñ outo.

== Ar berz bennañ ==
Cheñch a ra ar seurt darempredoù rev ha naoutur al liamm [[kerentiezh]] etre an dud a ra anezhañ un ober a-enep al lezenn pe un tabou sokial hervez ar sevenadur hag al lezennoù. E kevredigezhioù zo e vez graet gwadorged eus an darempredoù rev etre an holl dud zo o chom dindan ar memes toenn, pe zo izili eus ar memes [[klan]] pe [[lignez (antropologiezh)|lignez]]. Evit kevredigezhioù all ez eo an darempredoù rev etre tud kar dre ar gwad. E kevredigezhioù all e talvez ivez evit an darempredoù rev gant ar re o deus liammoù kerentiezh abalamour ma'z int bet advabet pe euredet er memes tiegezh&lt;ref&gt;Claude Lévi-Strauss, ''Structures élémentaires de la parenté''.&lt;/ref&gt;.

Sellet e vez ouzh gwadorged an dud en oad gour gant ar re zo dindan oad an darempredoù rev hervez al lezenn evel ur seurt [[kammober revel gant ur bugel]]&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Child Sexual Abuse: Intervention and Treatment Issues|author=Kathleen C. Faller|publisher=DIANE Publishing|year=1993|isbn=9780788116698|page=[http://books.google.com/books?id=D-SEwHNu_NcC&amp;pg=PA64&amp;q=child+sexu7al+abuse 64]|url=http://books.google.com/?id=D-SEwHNu_NcC|separator=.|postscript=.}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Child Sexual Abuse: A Handbook for Health Care and Legal Professionals|author1=Diane H. Schetky|author2=Arthur H. Green|publisher=Psychology Press|year=1988|isbn=9780876304952|page=[http://books.google.com/books?id=QYyzGgZbllYC&amp;pg=PA128&amp;dq=incest 128]|separator=.|postscript=.}}&lt;/ref&gt; a zo bet diskouezet anat evel unan eus ar seurtoù kammober gant ar vugale a oa eus ar re c'hrevusañ. Heuliet e vez alies gant un trauma psikologel hir ha pounner, pa vez sevenet gant tud ar vugale peurgetket.&lt;ref name= Courtois&gt;{{cite book|title=Healing the Incest Wound: Adult Survivors in Therapy|url=https://archive.org/details/healingincestwou0000cour|last= Courtois|first=Christine A.|publisher=W. W. Norton &amp; Company|pages=[https://archive.org/details/healingincestwou0000cour/page/208 208]|year=1988|isbn= 0393313565}}&lt;/ref&gt; Diaes eo gouzout pet den a vev darempredoù a seurt-se, met an enklaskoù o deus istimet e oa bet 10–15% eus holl ar boblañs o vevañ d'an nebeutañ un hevelep &quot;stokadenn&quot; revel, ha nebeutoc'h evit 2% ma oa bet darempredoù rev pe ma oa klasket o seveniñ&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nemeroff, Charles B.; Craighead, W. Edward |title=The Corsini encyclopedia of psychology and behavioral science |publisher=Wiley |location=New York |year=2001 |pages= |isbn=0-471-24096-6 |oclc= |doi= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;. E-touez ar maouezed e istimer an dregantad da 20%&lt;ref name= Courtois/&gt;.

== Ar gwadorged hervez ar studioù ==
Ar gwadorged tad-merc'h a oa e-pad meur a vloavezh ar seurt gwadorged diskuliet ha studiet ar muiañ.&lt;ref name=Herman&gt;{{cite book |  last=Herman  | first=Judith  |  title=Father-Daughter Incest  |  url=https://archive.org/details/fatherdaughterin00herm_0  | publisher=Harvard University Press  | year =1981   |  location= Cambridge, Massachusetts  |pages=282  | isbn=0-674-29506-4}}&lt;/ref&gt; Nevez zo ez eus bet diskouezet gant studiadennoù e oa kalz stankoc'h ar gwadorged etre breudeur ha c'hoarezed, dreist-holl hini breudeur-henañ o doa darempredoù rev gant breudeur pe c'hoarezed yaouankoc'h. E gwirionez lod eus ar studioù a zisklêr e c'hoarvezfe ar gwadorged etre breudeur ha c'hoarezed aliesoc'h evit ar seurtoù gwadorged all&lt;ref&gt;Goldman, R., &amp; Goldman, J. (1988). The prevalence and nature of child sexual abuse in Australia. Australian Journal of Sex, Marriage and Family, 9(2), 94-106.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Wiehe, Vernon. (1997). Sibling Abuse: Hidden Physical, Emotional, and Sexual Trauma. Sage Publications, ISBN 0-7619-1009-3&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Rayment-McHugh, Sue and Ian Nesbit. 2003. [https://web.archive.org/web/20070902110255/http://www.aic.gov.au/conferences/2003-abuse/nisbet.pdf Sibling Incest Offenders As A Subset of Adolescent Sex Offenders]. Pennad-skrid kinniget er &quot;Child Sexual Abuse: Justice Response or Alternative Resolution Conference&quot; aozet gant an &quot;''Australian Institute of Criminology''&quot; dalc'het en Adelaide, 1–2 a viz Mae 2003&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Canavan | first1 = M. C. | last2 = Meyer | first2 = W. J. | last3 = Higgs | first3 = D. C. | year = 1992 | title = The female experience of sibling incest | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-marital-and-family-therapy_1992-04_18_2/page/129| journal = Journal of Marital and Family Therapy | volume = 18 | issue = 2| pages = 129–142 }}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Smith, H., &amp; Israel, E. (1987). Sibling incest: A study of the dynamics of 25 cases. Child Abuse and Neglect, 11, pp. 101–108.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Cole, E. (1982). Sibling incest: The myth of benign sibling incest. Women and Therapy, 1(3), pp.79–89.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Cawson, P., Wattam, C., Brooker, S., &amp; Kelly, G. (2000). Child maltreatment in the United Kingdom: A study of the prevalence of child abuse and neglect. London: National Society for the Prevention of Cruelty to Children.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Ar gwadorged gant breudeur pe c'hoarezed a vefe war-dro pemp gwezh stankoc'h evit ar seurtoù gwadorged all hervez Gebhard, P., Gagnon, J., Pomeroy, W., &amp; Christenson, C. (1965). Sex offenders: An analysis of types. New York: Harper &amp; Row.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite book|title=Sexually victimized children |first=David |last=Finkelhor |publisher=Simon and Schuster |year=1981 |isbn=0029104009}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Ur studiadenn war ur skeul vras eus (n = 3,000) kaset da benn gant an ''National Council for the Prevention of Cruelty to Children'' e Breizh-Veur en deus diskouezet e oa sevenet war-dro 1% of eus ar c'hammoberoù rev gant bugale gant an tadoù, tra ma veze sevenet 14% etre breudeur ha c'hoarezed. Sellet ouzh [http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/1026797.stm BBC News Online: Health, Child Abuse Myths Shattered, 20 a viz Du 2000]&lt;/ref&gt;. Lod eus ar studioù a zamveneg e vez choazet gouzañverien yaouankoc'h gant ar grennarded a seven seurt kammoberoù revel war o breudeur ha c'hoarezed. Kammober a reont e-pad prantadoù hiroc'h, hag implijout ar feulster aliesoc'h hag en un doare pounneroc'h evit ar wadorgederien en oad gour&lt;ref&gt;O'Brien, M. J. (1991). Taking sibling incest seriously. In M. Patton (ed.), Family sexual abuse: Frontline research and evaluation (75–92). Newbury Park, CA: Sage Publications.&lt;/ref&gt;. Ar seurt gwadorged en deus ur feur uheloc'h a oberoù sankadur evit er gwadorged sevenet gant an tadoù pe al leztadoù. Heuliet e vez ivez ar gwadorged gant an tadoù hag ar breudeur koshoc'h gant brasoc'h strafuilh evit ar gwadorged gant leztadoù&lt;ref&gt;O'Brien (1991)&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Laviola, M. (1992). Effects of older brother-younger sister incest: A study of the dynamics of 17 cases. Child Abuse and Neglect, 16, pp. 409–421.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Cyr, M., Wright, J., McDuff, P., &amp; Perron, A. (2002). &quot;Intrafamilial sexual abuse: Brother-sister incest does not differ from father-daughter and stepfather-stepdaughter incest.&quot;, ''Child Abuse and Neglect'', 26, pp. 957–973&lt;/ref&gt;.

== Statudoù lezennel hervez ar Stadoù ==
Ar gwadorged etre tud en oad gour zo un torfed ivez er pep brasañ eus ar broioù&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2005/08/28/hypocrisy_on_adult_consent/
|title=Hypocrisy on adult consent
|author=Jeff Jacoby
|date=August 28, 2005
|publisher=The Boston Globe
}}&lt;/ref&gt;, daoust ma vez sellet outañ gant lod evel un torfed dinoaz,&lt;ref name=&quot;spiegel&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,540831,00.html|title=German High Court Takes a Look at Incest|author=Hipp, Dietmar|date=2008-03-11|publisher=''Der Spiegel''|accessdate=2008-04-12}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name= Wolf169&gt;{{cite book
|title=Inbreeding, Incest, and the Incest Taboo: The State of Knowledge at the Turn of the Century
|first= Arthur P.
|last=Wolf
|coauthors=William H. Durham
|year= 2004
|publisher=Stanford University Press
|page=[http://books.google.com/books?id=OW1nuQxcIQgC&amp;pg=PA169 169]
|isbn=0804751412
|url=http://books.google.com/?id=OW1nuQxcIQgC
}}&lt;/ref&gt; ha dre se ne vez ket tamallet alies ouzh an dud e kaoz.

Ar pep brasañ eus ar c'hevredigezhioù o deus lakaet berz ouzh ar ''gwadorged''&lt;ref&gt;Brown, Donald E., ''Human Universals''. New York: McGraw-Hill, 1991, p. 118-29&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=Turner&gt;{{cite book|title=Encyclopedia of Relationships Across the Lifespan|url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000turn|last=Turner|first=Jeffrey S.|year=1996 |publisher=Greenwood Publishing Group |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofre0000turn/page/92 92]|isbn=031329576X}}&lt;/ref&gt;. Tabou ar ''gwadorged'' zo bet unan eus ar re voutinañ eus holl an tabouioù sevenadurel, er c'hevredigezhioù a vremañ koulz hag e kevredigezhioù an amzer dremenet,&lt;ref&gt;''Incest: The Nature and Origin of the Taboo,'' by Emile Durkheim (tr.1963)&lt;/ref&gt; gant kastizoù lezennel e kevredigezhioù zo. Ar pep brasañ eus ar c'hevredigezhioù a-vremañ o deus strizhadurioù lezennel pe sokial war an euredoù etre tud kenwad&lt;ref&gt;''Kinship, Incest, and the Dictates of Law,'' by Henry A. Kelly, 14 Am. J. Juris. 69&lt;/ref&gt;.

==Istor==
Ar ''gwadorged'' a zo anv anezhañ en [[gwengelouriezh]] hag en istor adal an [[Henamzer]].
=== Er Bibl ===
Ma klasker merzout penaos e krogas an [[Denelezh]] kreskiñ diwar ar c’houblad kentañ, [[Adam]] hag [[Eva (Bibl)|Eva]]&lt;ref&gt;« Deizioù Adam, goude ganedigezh [[Sed (mab Adam)|Sed]], a voe eizh kant vloaz, hag e voe(-eñ) tad da vibien ha da verc’hed ». [[Levr ar C'heneliezh|Geneliezh]], V, 4. Meneget gant Myriam Guillevic, ''Hor Yezh'', niv. 305.&lt;/ref&gt;, e intenter e voe ''gwadorgedoù'' etre c'hoarezed ha breudeur ar breuriad kentañ.&lt;br&gt;
[[File:Loth and his daughters mg 0028.jpg|thumb|200px|''[[Lot hag e verc'hed]]'', eoullivadur gant [[Simon Vouet]].]]
E Levr ar Geneliezh e kaver ivez istor merc’hed [[Lot, niz Abraham|Lot]] ha ar re-se chalet gant distruj o c’herentiezh goude dismantr [[Sodom ha Gomorra|Sodom]] :&lt;br&gt;
Hag ar verc'h henañ d'he c'hoar : {{quotation|« Kozh eo hon zad ; ha gwaz ebet nend eus er c'hornad, da zont d'hor bete, hervez giz an holl vroioù. Deus, roomp gwin d'evañ d'hon zad, gourvezomp gantañ, ma virimp gouenn hon zad.”.
Hag int ha reiñ gwin d'o zad eta en noz-se ; hag ar verc'h henañ da vont gant he zad da c'hourvez. Hag eñ ne welas na pegoulz e c'hourvezas-hi, na pegoulz e savas-hi. En deiz war-lerc'h e lavaras ar c'hoar henañ d'e c'hoar: « Setu, dec'h da noz em boa kousket gant ma zad; roomp gwin dezhañ henozh c'hoazh, ha kae da gousket gantañ, evit ma virimp gouenn hon zad ».}} Geneliezh, XIX, 32-36.

=== [[Gwengelouriezh]] ===
E mojennoù meur a sevenadur kozh e vez kontet ma z’eo krouet ar bed diwar un darempred revel ha gwadorgel kentidik pe ma ‘z eus c’hoarvezet un torfed dinatur ken e voe kastizet ar gammoberourien.
;Etre mamm ha mab
* [[Gaia (doueez)|Gaia]], an Douar kentidik, asamblez gant e vab, [[Ouranos]], an Neñv kentidik
* Jokast asamblez gant e vab, [[Oidipoüs]]
;Etre c'hoar ha breur
* [[Isis]] asamblez gant [[Osiris]]
* [[Hera]] asamblez gant [[Zeus]]
* Tefnout asamblez gant Chou

===En Istor===
; [[Henegipt]]
* [[Tierniezh]] ar [[Ptomeleed|Btolemeed]] hag e-touez ar faraoned : [[Kleopatra VII|Kleopatra]] asamblez gant Ptolemaios XIX
; [[Henroma]]
* [[Caligula]] asamblez gant e deir c’hoar : [[Agrippina ar Yaouankañ]], [[Julia Drusila]] ha [[Julia Livila]].
* [[Neron]] asamblez gant e vamm [[Agrippina ar Yaouankañ]]
* [[Commodus]] asamblez gant e c'hoarezed.
* [[Caracalla]] asamblez gant e vamm [[Julia Domna]].
; Krennamzer Europa
Hervez mojennoù du e voe anv eus gwadorgedoù pibien 
* [[Yann XII]] hag e lezc'hoar.
;'''Azginivelezh'''
* [[Alesant VI]] hag e verc'h [[Lucrezia Borgia]], hag he breur [[Cesare Borgia]] ganti.
* [[Paol III]] hag e verc'h [[Costanza Farnese]].
; er XVII{{vet}} kantved:
*e tiegezh ar [[Rejañs|rejant]] gall [[Philippe d'Orléans]], etre an tad hag unan pe div eus e verc'hed.
; er XXI{{vet}} kantved 
Kaoz zo bet eus gwadorged etre breudeur e tiegezh ar politikour gall [[Philippe de Villiers]]&lt;ref&gt;''[http://www.lemonde.fr/societe/article/2010/12/23/accusant-son-frere-d-inceste-laurent-de-villiers-se-pourvoit-en-cassation_1456953_3224.html Le Monde]'', 23 a viz Kerzu 2010&lt;/ref&gt; hag etre leztad ha lezvab en hini ar gwiraour [[Olivier Duhamel]].

==Gerdarzh==
*E kembraeg e reer gant ''llosgach'', diwar ''llosgi'', leskiñ.

==Lennegezh==
*[[Kroc'hen Azen]]
*''Merc’h ar roue Spagn'', kontadenn vrezhonek dastumet gant [[Fañch an Uhel]]
*[[Gwerz Skolvan|Skolan]] embannet er [[Barzhaz Breizh]] ha dastumet e meur a lec’h e Breizh.

== Levrlennadurezh ==
* [[Myriam Guillevic]], « Gwadorged e mojennoù Breizh ». E-barzh ''Hor Yezh'', niv. 305, Meurzh 2021.

== Pennadoù nes ==
* [[Breuriad]]
* [[Familh]]
* [[Torfed revel]]

== Notennoù ha daveennoù ==

{{Daveoù |bannoù=2}}

[[Rummad:Torfedoù revel]]</text>
      <sha1>3dnadr14inr1eixailgi5kdgb8iogn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krater</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91312</id>
    <revision>
      <id>2198018</id>
      <parentid>2154824</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23430" sha1="j7f87smnlh7u1fga78pc7vjm139pnvr" xml:space="preserve">{{Implijoù all}}
{{databox}}
[[Restr:Tycho crater on the Moon.jpg|thumb|300px|Ar c'hrater stokadenn anvet [[Tycho (krater)|Tycho]] war-c'horre al [[Loar]].]]
[[Restr:Planetoid_crashing_into_primordial_Earth.jpg|thumb|right|upright=1.5|Stok ur maen-kurun bras hervez un arzour]]
Ur '''c'hrater''' pe ur '''c'hrater stokadenn''' zo ur gleuzenn don pe donoc'h e stumm ur c'helc'h a zo bet stummet war-lerc'h stokadenn un draez a oa bras a-walc'h da chom hep bezañ distrujet penn-da-benn gant ar stokadenn. Implijout a reer ar ger-se e [[steredoniezh]] peurgetket d'ober anv eus disoc'h stokadur ar c'horfoù-oabl (un [[asteroidenn]] pe ur [[steredenn-lostek]] kouezhet war-c'horre ur blanedenn da skouer).

Dre vras e komzer eus astrokudenn d'ober anv eus holl zilerc'hioù ar stokadenn. N'eo ar c'hrater nemet ul lodenn eus an dilerc'hioù.

== Kraterioù an Douar ==
&lt;!--[[Image:Article 1905.png|thumb|220px|right|Pennad eus 1905]]--&gt;
War-c'horre an [[Douar]] e vez diaes anavezout ar c'hraterioù peurliesañ. Betek ar bloavezhioù tri-ugent, deroù « oadvezh an egor », e vezent lakaet war gont ar [[Menez-tan|menezioù-tan]] peurliesañ. A-drugarez d'ar gwellaennoù degaset gant studioù an egor, diorroadur ar skeudennoù douarouriezh, dre loarel pe ar geofizik, o deus gellet an douarourien reizhañ tamm-ha-tamm ar meskajoù kozh hag ober dizoloadennoù nevez.

Koulskoude e teu ar c'hraterioù da vezañ labezet buan abalamour d'an [[endro]] a gaver war an Douar :
* [[Aergelc'h]] ar blanedenn a warez anezhi mat-tre, hag ar pep brasañ eus ar [[maen-kurun|mein-kurun]] bihanoc'h evit 10 m treuzkiz ne dizhont ket gorre ar blanedenn. Ar re zo brasoc'h (betek 20 m) a darzh e-pad o nijadenn en aergelc'h ha re c'horrek eo o zammoù n'o deus ket energiezh a-walc'h ken da gleuzañ kraterioù bras. 
* Krignet eo gorre an Douar gant an dour o redek ha gant an avelioù. 
* Ar vuhez, un anadenn he deus war an Douar ur pouez hep he far e [[Koskoriad an Heol]], a vuana kalz tizh ar gouelezennadur en dour. War-c'horre an Douar e laka gwiskadoù plantel da c'holeiñ ar c'hraterioù. 
* Labourat a ra [[tektonik ar plakennoù]] c'hoazh. Ul lodenn vras eus gorre an Douar a vez nevesaet ingal a-vuzul ma'z a un all da get.
* 70 % eus gorre an Douar zo goloet gant dour a zigresk efed ar stokadennoù.

Miret he deus al [[Loar]], e lec'h ma n'eus na dour (pe hogozik), nag aergelc'h, na buhez, ar roudoù lezet gant holl ar stokadennoù zo bet war he gorre abaoe ma oa sonnet he zektonik. Reiñ a ra ur soñj mat eus an niver a gorfoù zo stoket ouzh an Douar.

Daoust d'ar c'hemmoù prim war-c'horre an Douar a zistruj dilerc'hioù ar stokadennoù ez eus bet anavezet war-dro 170 krater stokadenn&lt;ref&gt;Grieve, R.A.F.; Cintala, M.J.; Tagle, R. (2007). Planetary Impacts in ''Encyclopedia of the Solar System,'' eil embannadur, L-A. McFadden et al. Eds, p. 826.&lt;/ref&gt; Mont a ra o zreuzskiz eus un nebeud degadoù metr betek 300&amp;nbsp;km, hag o oad a ya eus an amzer a-vremañ (da skouer [[Meteoritenn Sikhote-Alin|kraterioù Sikhote-Alin]] e [[Rusia]] a oa stummet e 1947) betek daou viliard a vloavezhioù, daoust ma n'eo ket koshoc'h ar pep brasañ anezhe evit 500 milion a vloavezhioù abalamour d'an argerzhioù meneget uheloc'h. Kavout a reer anezhe dreist-holl el lodennoù stabil eus kreiz ar c'hevandirioù&lt;ref&gt;Shoemaker, E.M.; Shoemaker, C.S. (1999). The Role of Collisions in ''The New Solar System,'' 4th ed., J.K. Beatty et al., Eds., p. 73.&lt;/ref&gt;. Nebeut a graterioù a oa dizoloet dindan ar morioù abalamour ma'z eo diaes ergerzhout anezhe, hag ivez abalamour ma cheñch buan deun ar morioù, lonket e diabarzh an Douar da-heul argerzhioù [[tektonik ar plakennoù]].

Ar c'hraterioù a weler war gorreadoù kozh-kenañ evel war [[Merc'her (planedenn)|Merc'her]], al [[Loar]], ha highlands su [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]], a ziskouez e oa ur prantad bombezadeg stank abred e diabarzh Koskoriad an Heol war-dro 3,9 miliarda vloavezhioù zo. Abaoe an amzer-se e oa kalz izeloc'h ar feur produadur kraterioù war-c'horre an Douar, met chom a ra bras memes tra. Etre unan ha teir stokadenn bras a-walc'h da sevel ur c'hrater 20&amp;nbsp;km treuzkiz zo war-c'horre an Douar war-dro ur wezh bep milion a vloavezhioù well-wazh&lt;ref&gt;Carr, M.H. (2006) ''The surface of Mars;'' Cambridge University Press: Cambridge, UK, p. 23.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Grieve R.A.; Shoemaker, E.M. (1994). The Record of Past Impacts on Earth in ''Hazards due to Comets and Asteroids,'' T. Gehrels, Ed.; University of Arizona Press, Tucson, AZ, pp. 417-464.&lt;/ref&gt; Diskouez a ra e tlefe bezañ kalz muioc'h kraterioù yaouank a-walc'h war-c'horre an Douar evit n'hon eus dizoloet betek-henn. Cheñch a ra feur ar c'hraterioù savet e kreiz Koskoriad an Heol da-heul stokadegoù er [[Gourizad Kuiper|gourizad asteroidennoù]] a grou strolladoù tammoù zo kaset a-dreuz kreiz Koskoriad an Heol&lt;ref name=&quot;BottkeEtAl07&quot;&gt;{{cite journal| last=Bottke|first= WF|coauthors= Vokrouhlický D Nesvorný D.|year=2007|title=An asteroid breakup 160 Myr ago as the probable source of the K/T impactor| url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-09-06_449_7158/page/48|journal=Nature| volume= 449|pages=48–53|doi=10.1038/nature06070| pmid=17805288| issue=7158|bibcode = 2007Natur.449...48B }}&lt;/ref&gt;. Savet e oa an &quot;[[tiegezh Baptistina|tiegezh asteroidennoù Baptistina]]&quot; en ur stokadeg, 160 milion a vloavezhioù zo, ha war a greder he deus lakaet feur ar stokadennoù da greskiñ kalz.

Ar stokadennoù o deus lezet kraterioù bras (en tu all da gant kilometr treuzkiz) o deus pouezet moarvat war emdroadur ar spesadoù bev. Ar stokadenn he deus savet [[Krater Chicxulub]], da skouer, he deus bet ur roll bras er steuziadur spesadoù a-vloc'h c'hoarvezet e diwezh ar [[Kretase|C'hretase]], a lakaas ar pep brasañ eus an [[dinosaor]]ed da vont da get. Marteze e oa ur maen-kurun eus an tiegezh asteroidennoù Baptistina a oa bet kaoz anezhi, 65 milion a vloavezhioù zo.&lt;ref name=&quot;BottkeEtAl07&quot;/&gt;

Lod eus ar gweleadoù metal zo liammet ouzh ar stokadennoù-se evel ar gweleadoù [[aour]] ha [[platin]] zo e [[Grand Sudbury|Sudbury]] e [[Kanada]].

== Kraterioù Koskoriad an Heol ==
Ar c'hraterioù stokadenn eo an torosennadur pennañ a gaver war kalz korfoù-oabl eus Koskoriad an Heol evel al [[Loar]], [[Merc'her (planedenn)|Merc'her]] , [[Kallisto (loarenn)|Kallisto]], [[Ganymede (loarenn)|Ganymede]] hag ar pep brasañ eus al [[loarenn]]où hag an [[asteroidenn]]où. War-c'horre planedennoù ha loarennoù zo oberiantoc'h an argerzhioù douarouriezh enne, evel an [[Douar]], [[Merc'her (planedenn)|Merc'her]], [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]], [[Europa (loarenn)|Europa]], [[io (loarenn)|Io]] ha [[Titan (loarenn)|Titan]], ar c'hraterioù a weler n'int ket ken stank abalamour ma oant krignet gant an endro, pe douaret pe kemmet gant an [[tektonik]].

&lt;!--
Where such processes have destroyed most of the original crater topography, the terms [[impact structure]] or astrobleme are more commonly used.  In early literature, before the significance of impact cratering was widely recognised, the terms [[cryptoexplosion]] or cryptovolcanic structure were often used to describe what are now recognised as impact-related features on Earth&lt;ref&gt;French, B.M. (1998). ''[[Traces of Catastrophe]]: A Handbook of Shock-Metamorphic Effects in Terrestrial Meteorite Impact Structures;'' Simthsonian Institution: Washington DC, p. 97. http://www.lpi.usra.edu/publications/books/CB-954/CB-954.intro.html.&lt;/ref&gt;.

== Vocabulaire associé aux impacts ==

L’étude des cratères générés par des impacts météoritiques nécessite l’utilisation d’un vocabulaire et de définitions propres à bien décrire leurs caractéristiques géométriques.

En 1998&lt;ref&gt;French B. M. (1998) ''[http://www.lpi.usra.edu/publications/books/CB-954/CB-954.intro.html Traces of Catastrophe: A Handbook of Shock-Metamorphic Effects in Terrestrial Meteorite Impact Structures]''., LPI Contribution No. 954, Lunar and Planetary Institute, Houston. 120 pp.&lt;/ref&gt;, puis en 2004&lt;ref&gt;E. P. Turtle, E. Pierazzo, G. S. Collins, G. R. Osinski, H. J. Melosh, J. V. Morgan, W. U. Reimold, and J. G. Spray: ''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=2004LPI....35.1772T&amp;db_key=AST&amp;link_type=ARTICLE Impact structures : what does crater diameter mean?]'', Lunar &amp; Planetary Science XXXV-1772 (2004)&lt;/ref&gt;, des scientifiques ont posé les définitions principales qui décrivent les divers paramètres et formes des cratères d'impact. Ils encouragent fortement les personnes étudiant les impacts à employer la même terminologie. En 2005, une partie de ces auteurs a réalisé un programme de calcul des effets d’un impact&lt;ref name=eiep&gt;G. S. Collins, H. J. Melosh, R. A. Marcus: ''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=2004LPI....35.1360M&amp;db_key=AST&amp;link_type=ARTICLE Earth Impact Effects Program: A Web-based computer program for calculating the regional environmental consequences of a meteoroid impact on Earth]'', Meteoritics &amp; Planetary Science 40, Nr 6, 817–840 (2005)&lt;/ref&gt; apportant quelques retouches à ces définitions et en ajoutant de nouvelles. Ces définitions sont reproduites ici.

=== Terminologie officielle ===

Les définitions (en gras) sont apportées dans le texte décrivant les différentes étapes de la formation du cratère. La traduction anglaise est mentionnée en italiques pour aider à la lecture des publications scientifiques souvent écrites dans cette langue.

==== Définitions des termes ====

[[Image:Def-cratere-transitoire-formation.gif|thumb|right|200px|Formation du cratère transitoire]]
Lorsque la météorite arrive au sol, elle y pénètre rapidement en se vaporisant sous l’énorme énergie de l’impact. Le sol se comporte comme une matière élastique – à sa mesure – et s’enfonce profondément, tout en se vaporisant et en se fracturant. Au bout de quelques secondes, le trou parvient à sa dimension maximale, c'est le '''cratère transitoire''' (''transient crater'').

Ensuite, le sol reprend sa place, c'est le '''rebond''' (''rebound''). Il ne reste à la fin qu’un '''cratère final''' (''final crater'') dont la forme dépend du volume de sous-sol vaporisé et éjecté, de la compression résiduelle dans les roches, de la puissance du rebond, et des glissements de terrains et éboulements des parois et des retombées. Le cratère final mettra quelques semaines ou mois à se stabiliser avant que l’érosion ne l’entame.

C'est l'angle avec lequel la météorite percute le sol qui influe sur la circularité du cratère, et non la forme de la météorite. Plus l'angle est rasant, plus le cratère sera allongé, mais c'est en dessous d'un angle de 45° que l'allongement sera notable.

Aujourd’hui, la plupart des grands cratères ne sont visibles que sous leur forme érodée et l'on ne peut mesurer qu’un '''cratère apparent''' (''apparent crater'') dont la forme est plus ou moins visible selon le degré de l’érosion, des recharges en sédiments ou des mouvements du sous-sol.

Lors du rebond, et quand la taille du cratère est suffisante, le centre se soulève plus que les alentours, un peu comme une goutte d'eau. Il se forme un '''soulèvement central''' (''central uplift'') plus ou moins important qui peut remonter plus haut que le fond du cratère. Il se forme alors un '''pic central''' (''central peak'') plus ou moins prononcé.

&lt;gallery&gt;
Image:Impact movie.ogg|Simulation en laboratoire d'un cratère d'impact
Image:Meteor.jpg|'''cratère simple'''&lt;br&gt;([[Meteor Crater]], USA)
Image:Cratere de transition MOC sur Mars.jpg|'''cratère de transition'''&lt;br&gt;(Mars)
Image:Tycho_crater_on_the_Moon.jpg|'''cratère complexe à pic central'''&lt;br&gt;(Tycho, Lune)
Image:Vredefort crater.jpg|'''cratère à anneaux multiples'''&lt;br&gt;([[Dôme de Vredefort|Vredefort]], Afr. du Sud)
Image:Imbrium location.jpg|'''bassin'''&lt;br&gt;([[Mare Imbrium]], Lune)
&lt;/gallery&gt;
{{message galerie}}

Les cratères présentant un pic central sont appelés des '''cratères complexes''' (''complex crater'') en opposition aux '''cratères simples''' (''simple crater'') qui n'en possèdent pas. En pratique, sur [[Terre]], les cratères dont le diamètre final fait moins de 3,2 kilomètres sont simples, au delà, ils sont complexes (ce qui correspond à un diamètre transitoire d’environ 2,6 kilomètres).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
La transition entre cratère simple et cratère complexe ne se fait pas brutalement. Entre le cratère simple dont la cavité est en forme de bol et le cratère complexe avec pic central, on trouve le '''cratère de transition''' (''transition crater'') dont la forme ressemble à un bol à fond plat.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Dans les très gros impacts, le pic central peut s’élever au-delà de sa hauteur de stabilité et retomber à nouveau, créant de fait un '''cratère à anneaux multiples''' (''multi-ring crater'') qui est une forme de cratère complexe. Le pic central est remplacé par une structure annulaire centrale plus ou moins prononcée, l''''anneau central''' (''peak ring'').&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Lorsque la météorite est suffisamment grosse pour percer la croûte et provoquer des épanchements [[Magma (géologie)|magmatiques]], on parle de '''bassin''' (''basin'') et non plus de cratère.

== Dimensions associées aux cratères d'impact ==

Afin d'éviter toute confusion dans la terminologie, un groupe d'experts s'est réuni en 2004&lt;ref&gt;Turtle, E. P.; Pierazzo, E.; Collins, G. S.; Osinski, G. R.; Melosh, H. J.; Morgan, J. V.; Reimold, W. U.; Spray, J. G. [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=2004LPI....35.1772T&amp;db_key=AST&amp;link_type=ARTICLE Impact Structures: What Does Crater Diameter Mean?], Lunar and Planetary Science XXXV (2004)&lt;/ref&gt; et a publié une définition ''officielle'' des dimensions principales associées aux cratères d'impact.

&lt;gallery&gt;
Image:Def-cratere-transitoire.gif|Dimensions associées au cratère transitoire
Image:Def-cratere-simple.gif|Dimensions associées au cratère simple
Image:Def-cratere-complexe.gif|Dimensions associées au cratère complexe
&lt;/gallery&gt;

=== Les diamètres ===

'''D&lt;sub&gt;tc&lt;/sub&gt;''' = ''diamètre du cratère transitoire''&lt;br /&gt;
* Le cratère transitoire a une forme intermédiaire entre un [[hémisphère]] et un [[paraboloïde]] de révolution. Le diamètre est mesuré théoriquement entre l’intersection des bords du trou avec la surface du sol avant l’impact. On fait donc abstraction du soulèvement du terrain autour du cratère.
&lt;br /&gt;
'''D&lt;sub&gt;sc&lt;/sub&gt;''' = ''diamètre de transition simple-complexe''&lt;br /&gt;
* Si le diamètre final D&lt;sub&gt;fr&lt;/sub&gt; est inférieur à D&lt;sub&gt;sc&lt;/sub&gt; alors le cratère est simple, sinon il est complexe. La valeur de D&lt;sub&gt;sc&lt;/sub&gt; varie d'une planète à l'autre et varie aussi en fonction de la nature du terrain cible&lt;ref name=pike&gt;Pike, R. J., ''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1980LPSC...11.2159P&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;data_type=HTML&amp;amp;format=&amp;amp;high=44647e4dfb20050 Control of crater morphology by gravity and target type - Mars, earth, moon]'', Lunar and Planetary Science Conference, 11th, Houston, TX, March 17-21, 1980, Proceedings. Volume 3. (A82-22351 09-91) New York, Pergamon Press, 1980, p. 2159-2189. NASA-supported research.&lt;/ref&gt;.
&lt;br /&gt;
'''D&lt;sub&gt;tr&lt;/sub&gt;''' = ''diamètre du cratère transitoire crête à crête''.
&lt;br /&gt;
* Ici le diamètre est mesuré sur la crête des lèvres du bord du cratère. Ce n’est pas le diamètre de référence pour mesurer le cratère transitoire (on utilise plutôt D&lt;sub&gt;tc&lt;/sub&gt;). Cette grandeur est rarement utilisée.
&lt;br /&gt;
'''D&lt;sub&gt;fr&lt;/sub&gt;''' = ''diamètre final crête à crête''&lt;br /&gt;
* Pour un cratère simple, il s’agit du diamètre pris en haut des talus du bord du cratère (après que le cratère se soit stabilisé, mais avant l’action de l’érosion)
* Pour un cratère complexe, il s’agit du diamètre pris entre les bords (rim) les plus éloignés du centre.
&lt;br /&gt;
'''D&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt;''' = ''diamètre apparent''&lt;br /&gt;
* Diamètre du cratère mesuré dans le plan du sol avant l'impact. Il est complexe à mesurer, et souvent très imprécis dans le cas des cratères érodés. On tient compte pour le déterminer de l’extension des effets de l’impact visibles sur le terrain ([[Brèche (roche)|brèches]], cataclases), le sous-sol (failles, cristaux choqués, pseudotachylites, [[pendage]] des couches…), ou d’autres méthodes d’investigation (micro-gravimétrie, micro-magnétographie…), et enfin de l'érosion du terrain.
&lt;br /&gt;
'''D&lt;sub&gt;cp&lt;/sub&gt;''' = ''diamètre du pic central''&lt;br /&gt;
* Il est mesuré à l’endroit où le pic déborde de la surface du fond du cratère. Cette grandeur est très aléatoire car il est difficile de savoir avec précision à quel moment se passe cette transition, surtout dans les cratères érodés.
&lt;br /&gt;
'''D&lt;sub&gt;cu&lt;/sub&gt;''' = ''diamètre du soulèvement central''&lt;br /&gt;
* Il est mesuré au niveau où les effets du soulèvement cessent d’être notables. Là aussi, cette dimension est très difficile à mesurer en raison de la grande profondeur de ce niveau (plusieurs kilomètres). C’est toutefois la seule mesure possible lorsque l’érosion a complètement effacé le pic central et ce soulèvement est parfois la seule trace encore visible d’un impact.

=== Les profondeurs, hauteurs et épaisseurs ===

Il n'y a pas encore de terminologie bien établie pour décrire ces grandeurs sans équivoque. Il faut donc pour l'instant se contenter des schémas ci-dessus qui illustrent les grandeurs utilisées dans cet article.

== Quelques formules pour les impacts terrestres ==

L'un des critères de base pour déterminer la forme d'un cratère est son diamètre transitoire.

Une fois que l'on connaît les paramètres de l'impacteur et de la cible, diverses théories permettent de calculer le cratère transitoire généré par l'impact. Il serait ambitieux d'en dresser une liste exhaustive. Ces formules sont issues des recommandations du [http://www.lpl.arizona.edu/impacteffects/| Earth Impact Effects Program]&lt;ref name=eiep /&gt;.

=== Données et unités ===
Dans ces formules, les termes sont définis de la façon suivante :&lt;br /&gt;
* &lt;math&gt;D_{sc}\,&lt;/math&gt; : diamètre transitoire de transition entre les cratères simples et complexes, sur Terre égal à&lt;ref name=pike /&gt; :
** {{formatnum:3200}} m lorsqu'on ne connaît pas la nature du terrain cible ;
** {{formatnum:2250}} m dans un terrain sédimentaire ;
** {{formatnum:4750}} m dans un terrain cristallin ;
* &lt;math&gt;\rho_i\,&lt;/math&gt; : masse volumique de l'astéroïde, en kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (et &lt;math&gt;m_i&lt;/math&gt; sa masse en kg)
* &lt;math&gt;\rho_c\,&lt;/math&gt; : masse volumique de la cible, en kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
* &lt;math&gt;\phi_i\,&lt;/math&gt; : diamètre de la météorite, en m
* &lt;math&gt;v_i\,&lt;/math&gt; : vitesse de la météorite à l'impact, en m/s
* &lt;math&gt;g\,&lt;/math&gt; : accélération de la pesanteur de la cible (égal à 9,81 m.s&lt;sup&gt;-2&lt;/sup&gt; sur Terre)
* &lt;math&gt;\theta\,&lt;/math&gt; : angle de l'impact, par rapport à l'horizontale. Pour impact vertical, &lt;math&gt;\theta&lt;/math&gt; = 90°

Tous les diamètres, profondeurs, épaisseurs et hauteurs sont exprimés en m.

La nature du cratère ne passe pas directement d'un cratère simple à un cratère complexe à pic central. La transition se fait progressivement. De même, lorsque le diamètre final est supérieur à&lt;ref name=pike /&gt; :
* {{formatnum:10200}}&amp;nbsp;m dans un terrain sédimentaire ;
* {{formatnum:12000}}&amp;nbsp;m dans un terrain cristallin ;
alors le cratère prend une morphologie à anneau central.

=== Taille du cratère transitoire ===

==== Diamètre du cratère transitoire ====

&lt;math&gt;D_{tc}=1,161 \cdot (\frac{\rho_i}{\rho_c})^{\frac{1}{3}} \cdot \phi_i^{0,78} \cdot v_i^{0,44} \cdot g^{-0,22} \cdot sin^{1 \over 3}(\theta)&lt;/math&gt;

==== Profondeur du cratère transitoire ====

&lt;math&gt;d_{tc}=0,356 \cdot D_{tc}&lt;/math&gt;

=== Diamètre final du cratère ===

Si &lt;math&gt;D_{fr} &lt; D_{sc} \,&lt;/math&gt;, le cratère est un cratère simple :&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;D_{fr}=1,25  \cdot D_{tc}&lt;/math&gt;, d'après Marcus, Melosh et Collins (2004)

Sinon, le cratère est complexe et :&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;D_{fr}=1,17 \cdot D_{tc}^{1,13} \cdot D_{sc}^{-0,13}&lt;/math&gt;, d'après McKinnon et Schenk (1985)

=== Hauteur des bords du cratère ===

&lt;math&gt;h_{fr}=0,07 \cdot \frac{D_{tc}^4}{D_{fr}^3}&lt;/math&gt;

''Valable pour les cratères simples et complexes.''

=== Epaisseur des brèches ===

Pour un cratère simple : &lt;br /&gt;
&lt;math&gt;t_{br}=0,0896 \cdot D_{fr}^3 (\frac{d_{tc} + h_{fr}}{d_{tc} \cdot D_{fr}^2})&lt;/math&gt;

Pour un cratère complexe :&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;t_{m}=4 \cdot \frac{V_m}{\pi \cdot D_{tc}^{2}}&lt;/math&gt;, avec
* &lt;math&gt;V_m = 8,9*10^{-12} \cdot E \cdot sin(\theta)&lt;/math&gt;, le volume des brèches (en &lt;math&gt;m^3&lt;/math&gt;),
* &lt;math&gt;E = \frac{1}{2} m_{i} \cdot v_{i}^{2}&lt;/math&gt;, l'énergie de l'impact (en J)

=== Profondeur finale du cratère ===

Il s'agit de la distance entre le haut des bords du cratère (ligne de crète) et le haut de la lentille de brèches qui recouvre le fond du cratère.

Pour un cratère simple :

&lt;math&gt;d_{fr}=d_{tc}+h_{fr}-t_{br} \,&lt;/math&gt;

Pour un cratère complexe :&lt;br /&gt;
&lt;math&gt;d_{fr}=50,36 \cdot D_{fr}^{0,3} \,&lt;/math&gt;

''On ne peut pas déduire l'épaisseur de la couche de roches fondues &lt;math&gt;t_m\,&lt;/math&gt; à partir de la formule précédente pour les cratères complexes''

== Quelques ordres de grandeur sur les impacteurs ==

Deux types d'objets célestes peuvent entrer en collision avec notre planète, les astéroïdes et les comètes.
* les ''astéroides'' sont composés de roches et de métaux et leur masse volumique varie entre 2000 et 8000 &lt;math&gt;kg.m^{-3}&lt;/math&gt;. Leur vitesse à l'entrée dans l'atmosphère est comprise entre 11 et 21 &lt;math&gt;km.s^{-1}&lt;/math&gt;.
* les ''comètes'' sont essentiellement composées de glace. Leur densité est comprise entre 500 et 1500 &lt;math&gt;kg.m^{-3}&lt;/math&gt; et leur vitesse entre 30 et 72 &lt;math&gt;km.s^{-1}&lt;/math&gt;.

D'autres objets - non observés à ce jour - peuvent potentiellement percuter la Terre. Il s'agit d'objets interstellaires. Leur vitesse est supérieure à 72 &lt;math&gt;km.s^{-1}&lt;/math&gt; (sinon ils orbiteraient autour du Soleil). De par leur origine, leur nature et densité sont inconnues.
--&gt;

== Notennoù ==
&lt;references /&gt;

=== Liammoù diavaez ===
{{commons|Category:Impact craters|krater}}
* [http://www.nirgal.net/crater.html Les cratères d'impact (Nirgal)] : pennad klok-kenañ diwar-benn ar stokadennoù dre vras ha re [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]] peurgetket
* [https://web.archive.org/web/20110807194323/http://www.impact-structures.com/glossary.htm Kord Ernstson glossary] : Geriaoueg ar gerioù a denn d'ar stokadennoù
* [https://web.archive.org/web/20100212233103/http://www.unb.ca/passc/ImpactDatabase/ Earth Impact Database] : diaz titouroù diwar ar c'hraterioù war-c'horre an Douar
* [https://web.archive.org/web/20070811022358/http://www.somerikko.net/old/geo/imp/impacts.htm Jarmo Moilanen's list of World's impact craters] : un diaz titouroù all diwar ar c'hraterioù war-c'horre an Douar 
* [http://www.thinklemon.com/pages/ge/ Google Earth &amp;amp; Impact craters] Roll ar c'hraterioù war-c'horre an Douar e [http://earth.google.com/ Google Earth]
* [https://web.archive.org/web/20110818181733/http://www.cosmovisions.com/LuneChrono05.htm Orin kraterioù ha morioù al Loar] e cosmovisions.com

[[Rummad:Steredoniezh|krater]]
[[Rummad:Kraterioù| ]]
[[Rummad:Douarouriezh]]</text>
      <sha1>j7f87smnlh7u1fga78pc7vjm139pnvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konon (Aten)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92245</id>
    <revision>
      <id>2197996</id>
      <parentid>1770382</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1277" sha1="n4e1tm9ic3op11gn6whi7gnxw7l8t4v" xml:space="preserve">'''Konon''' ([[henc'hresianeg]]: Κόνων, ''Konon'') (ganet a-raok 444 a-raok J.-K.– marvet goude 394 a-raok J.-K.) a oa ur jeneral eus [[Aten]] e diwezh [[Brezel ar Peloponnesos]]. E karg eus listri Aten e oa pas c'hoarvezas emgann [[Aigos Potamoi]] ma voe faezhet Ateniz penn-da-benn gant listri [[Sparta]]. Diwezhatoc'h avat e faezhas listri Sparta gant sikour [[Impalaeriezh an Ac'haemenided|ar Bersed]] hag ur roll a-bouez en doa en adsavidigezh galloud politikel ha milourel Aten.

==Levrlennadur==
*{{cite journal |last=Strauss |first=Barry S. |authorlink= |coauthors= |year=1984 |month= |title=Thrasybulus and Conon: A Rivalry in Athens in the 390s B.C. |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_spring-1984_105_1/page/37 |journal=American Journal of Philology |volume=105 |issue=1 |pages=37–48 |doi=10.2307/294624|quote= |publisher=The American Journal of Philology, Vol. 105, No. 1 |jstor= 294624 }}
* Duane A. March, &quot;Konon and the Great King's Fleet,&quot; ''Historia'' (Franz Steiner Verlag) vol. 46, no. 3 (1997), 257-269.


[[Rummad:Jeneraled Aten]]
[[Rummad:Henc'hresianed ar Vvet kantved a-raok J.-K.]]
[[Rummad:Ganedigezhioù ar Vvet kantved a-raok J.-K.]]
[[Rummad:Marvioù ar IVe kantved a-raok J.-K.]]
[[Rummad:Brezelioù medek]]</text>
      <sha1>n4e1tm9ic3op11gn6whi7gnxw7l8t4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rocío Dúrcal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99241</id>
    <revision>
      <id>2198028</id>
      <parentid>2111891</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T19:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HF Active</username>
        <id>92742</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2503" sha1="75c2p3hh40wyfk07gorvikit4tznil6" xml:space="preserve">'''Rocío Dúrcal''', pe ''María de los Ángeles de las Heras Ortiz'' (1944 – 2006), zo ur ganerez spagnol ha mec'hikan. Brudet eo da vezañ ar ganerez spagnolek nemeti he deus gwerzhet tremen 40 milion a bladennoù. 
Meur a bladenn he deus graet gant kanaouennoù [[Juan Gabriel]]. 

== He fladennoù ==
;Philips-Phonogram
* 1962: Las Películas De Rocío Dúrcal
* 1962: Rocío Dúrcal [[Canción de Juventud]]
* 1963: [[Rocío de la Mancha]]
* 1963: [[La Chica Del Trebol]]
* 1963: Rocío, Canta Flamenco (EP)
* 1964: Tengo 17 Años
* 1964: Villancicos De Rocío
* 1964: Villancicos con Rocío Dúrcal
* 1965: Más Bonita Que Ninguna
* 1966: Acompáñame
* 1966: Buenos Días, Condesita
* 1967: Amor En El Aire
* 1968: Cristina Guzmán
* 1970: Las Leandras
* 1972: La Novicia Soñadora (La Novicia Rebelde)
;Ariola Eurodisc
* 1977: Una Vez Más
* 1977: Rocío Dúrcal Canta A Juan Gabriel Volumen I
* 1978: Rocío Dúrcal Canta A Juan Gabriel Volumen II
* 1979: Rocío Dúrcal Canta A Juan Gabriel Volumen III
* 1980: Rocío Dúrcal Canta Con Mariachi Volumen IV
* 1981: Cuando Decidas Volver (Rocío Dúrcal Canta A Juan Gabriel Volumen V)
* 1981: La Gata (Confidencias)
* 1983: Entre Tú Y Yo
* 1984: Rocío Dúrcal (Canta A Juan Gabriel Volumen VI)
* 1985: Boleros (Canta Lo Romántico De Juan Gabriel)
* 1986: [[Siempre (Rocío Dúrcal album)|Siempre]]
* 1987: Rocío Dúrcal (Canta 11 Grandes Éxitos De Juan Gabriel)
* 1988: [[Como Tu Mujer]]
* 1990: Si Te Pudiera Mentir
* 1992: El Concierto... En Vivo
* 1993: Desaires
* 1995: Hay Amores Y Amores
;BMG
* 1997: [[Juntos Otra Vez (Juan Gabriel and Rocío Dúrcal album)|Juntos Otra Vez]] (Con Juan Gabriel)
* 1999: Para Toda La Vida
* 2000: Caricias
* 2001: Entre Tangos Y Mariachi
* 2002: En Concierto... Inolvidable
* 2003: Caramelito
* 2004: Alma Ranchera
* 2004: Su Historia Y Exitos Musicales Volumen 1
* 2004: Su Historia Y Exitos Musicales Volumen 2
* 2004: Su Historia Y Exitos Musicales Volumen 3
* 2005: Lo Esencial
;Sony BMG
* 2005: Me Gustas Mucho
* 2006: Amor Eterno
* 2007: Rocío Dúrcal Canta a México
* 2009: El Concierto... En Vivo
* 2009: Duetos

== Deiz ==
Lakaet eo bet an 11 a viz Du da ''zeiz etrevroadel Rocío Dúrcal''.

He merc'h, [[Shaila Dúrcal]], zo un tamm kanerez ivez.

==Liammoù diavaez==
{{commonscat}}
*{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0246916/ IMDB].

{{DEFAULTSORT:Durcal, Rocio}}
[[Rummad:Kanerezed Mec'hiko]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1944]]
[[Rummad:Marvioù 2006]]
[[Rummad:Kanerezed spagnolek]]</text>
      <sha1>75c2p3hh40wyfk07gorvikit4tznil6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198032</id>
      <parentid>2198028</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T20:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2198032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="rk6sbo41dpumi5dt1qq8gpvgn18ut6g" xml:space="preserve">[[File:Rocio Durcal 1962.jpg|thumb|Poltredet e 1962]]
'''María de los Ángeles de las Heras Ortiz''', anavezet dindan an anv '''Rocío Dúrcal''' ([[Madrid]], {{deiziad|4|Here|1944}} – [[Torrelodones]], {{deiziad|25|Meurzh|2006}}), a oa ur ganerez [[spagn]]ol ha [[Mec'hiko|mec'hikan]]. Brudet eo da vezañ ar ganerez spagnolek nemeti he deus gwerzhet tremen 40 milion a bladennoù. Meur a bladenn he deus graet gant kanaouennoù [[Juan Gabriel]].

Lakaet eo bet an 11 a viz Du da ''zeiz etrebroadel Rocío Dúrcal''.

== Pladennoù ==
;Philips-Phonogram
* 1962 : ''Las Películas De Rocío Dúrcal'' • ''Rocío Dúrcal Canción de Juventud''
* 1963 : ''Rocío de la Mancha'' • ''La Chica Del Trebol'' • ''Rocío, Canta Flamenco'' (EP)
* 1964 : ''Tengo 17 Años'' • ''Villancicos De Rocío'' • ''Villancicos con Rocío Dúrcal''
* 1965 : ''Más Bonita Que Ninguna''
* 1966 : ''Acompáñame'' • ''Buenos Días, Condesita''
* 1967 : ''Amor En El Aire''
* 1968 : ''Cristina Guzmán''
* 1970 : ''Las Leandras''
* 1972 : ''La Novicia Soñadora (La Novicia Rebelde)''
;Ariola Eurodisc
* 1977 : ''Una Vez Más'' • ''Rocío Dúrcal Canta A Juan Gabriel Volumen I''
* 1978 : ''Rocío Dúrcal Canta A Juan Gabriel Volumen II''
* 1979 : ''Rocío Dúrcal Canta A Juan Gabriel Volumen III''
* 1980 : ''Rocío Dúrcal Canta Con Mariachi Volumen IV''
* 1981 : ''Cuando Decidas Volver (Rocío Dúrcal Canta A Juan Gabriel Volumen V)'' • ''La Gata (Confidencias)''
* 1983 : ''Entre Tú Y Yo''
* 1984 : ''Rocío Dúrcal (Canta A Juan Gabriel Volumen VI)''
* 1985 : ''Boleros (Canta Lo Romántico De Juan Gabriel)''
* 1986 : ''Siempre''
* 1987 : ''Rocío Dúrcal (Canta 11 Grandes Éxitos De Juan Gabriel)''
* 1988 : ''Como Tu Mujer''
* 1990 : ''Si Te Pudiera Mentir''
* 1992 : ''El Concierto... En Vivo''
* 1993 : ''Desaires''
* 1995 : ''Hay Amores Y Amores''
;BMG
* 1997 : ''Juntos Otra Vez'' (A-gevret gant Juan Gabriel)
* 1999 : ''Para Toda La Vida''
* 2000 : ''Caricias''
* 2001 : ''Entre Tangos Y Mariachi''
* 2002 : ''En Concierto... Inolvidable''
* 2003 : ''Caramelito''
* 2004 : ''Alma Ranchera'' • ''Su Historia Y Exitos Musicales'' (3 fladenn)
* 2005 : ''Lo Esencial''
;Sony BMG
* 2005 : ''Me Gustas Mucho''
* 2006 : ''Amor Eterno''
* 2007 [dalif] : ''Rocío Dúrcal Canta a México''
* 2009 [dalif] : ''El Concierto... En Vivo'' • ''Duetos''

==Liammoù diavaez==
{{commonscat}}
*{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm0246916/ IMDB].

{{DEFAULTSORT:Durcal, Rocio}}
[[Rummad:Kanerezed Mec'hiko]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1944]]
[[Rummad:Marvioù 2006]]
[[Rummad:Kanerezed spagnolek]]</text>
      <sha1>rk6sbo41dpumi5dt1qq8gpvgn18ut6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Homo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102181</id>
    <revision>
      <id>2198013</id>
      <parentid>2007536</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 8 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42062" sha1="6kdo811ll6d7o5wuuxe0odiu8rk6gfp" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen  | ''Homo'' | Neandertal vs Sapiens.jpg | Klopennoù ''[[Homo sapiens]]'' (a-gleiz) ha&lt;br&gt; ''[[Homo neanderthalensis]]'' (a-zehou) keñver-ha-keñver }}
{{Taxobox Phylum | Chordata / Vertebrata }}
{{Taxobox Classis | Mammalia }}
{{Taxobox Ordo | Primates }}
{{Taxobox Subordo | Haplorrhini }}
{{Taxobox Infraordo | Simiiformes }}
{{Taxobox Superfamilia  | Hominoidea }}
{{Taxobox Familia | Hominidae }}
{{Taxobox Anv skiantel | Loen  | genad | Homo | [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]] }}
{{Taxobox Echu}}
Ar genad '''''Homo''''' zo ur [[genad]] hag a vod an [[Homo sapiens|den modern]] (''Homo sapiens'') ha spesadoù all zo aet da get, renket gant ar skiantourien e-giz hendadoù pe spesadoù kar dezhañ, ''[[Homo erectus]]'' hag ''[[Homo neanderthalensis]]'' peurgetket. Anadiñ a reas ar genad gant ''[[Homo habilis]]'' war-dro 2,1 – 2,3 milion a vloavezhioù zo hervez an istimadenn degemeret peurliesañ&lt;ref&gt;{{cite book|title= The Cambridge Encyclopedia of Human Evolution |last=Stringer |first=C.B. |author-link=Chris Stringer |chapter=Evolution of early humans |editor-last1=Jones |editor-first1=S. |editor-last2=Martin |editor-first2=R. |editor-last3=Pilbeam |editor-first3=D. |year=1994 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |page=242}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schrenk |first1=F. |last2=Kullmer |first2=O. |last3=Bromage |first3=T. |chapter=Chapter 9: The Earliest Putative ''Homo'' Fossils |editor-last1=Henke |editor-first1=W. |editor-last2=Tattersall |editor-first2=I. |title=Handbook of Paleoanthropology |date=2007 |pages=1611–1631 |doi=10.1007/978-3-540-33761-4_52}}&lt;/ref&gt;. Kinniget ez eus bet uhelaat an deiziad-se da 2,8 [[annum|Ma]] e 2015 abalamour ma oa bet dizoloet un askorn karvan eus ar mare-hont&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Spoor |first1=F. |last2=Gunz |first2=P. |last3=Neubauer |first3=S. |last4=Stelzer |first4=S. |last5=Scott |first5=N. |last6=Kwekason |first6=A. |last7=Dean |first7=M.C. |title=Reconstructed Homo habilis type OH 7 suggests deep-rooted species diversity in early Homo |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-03-05_519_7541/page/83 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=519 |issue=7541 |pages=83–86 |date=March 2015 |pmid=25739632 |doi=10.1038/nature14224 |s2cid=4470282 |bibcode=2015Natur.519...83S}}&lt;/ref&gt;. 
Dont a ra ar genad ''Homo'' eus ar genad ''[[Australopithecus]]'' zo aet da get abaoe mod all. 

''Homo'', moarvat, e-giz ''[[Paranthropus]]'', zo ur skourr c'hoar da ''[[Australopithecus africanus]]'' a oa en em zispartiet e-unan diouzh lignez ar genad ''[[Pan (genad)|Pan]]'', ar [[chimpanze]]ed, da vare ar [[Miosen]] uhelañ pe ar [[Pliosen]] abred&lt;ref name=&quot;Schuster&quot;&gt;{{cite journal| vauthors = Schuster AM |year=1997|title=Earliest Remains of Genus ''Homo''|url=http://archive.archaeology.org/9701/newsbriefs/homo.html|journal=Archaeology|volume=50|access-date=5 March 2015|number=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Saylor 2015 483–488&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Haile-Selassie Y, Gibert L, Melillo SM, Ryan TM, Alene M, Deino A, Levin NE, Scott G, Saylor BZ | display-authors = 6 | title = New species from Ethiopia further expands Middle Pliocene hominin diversity | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-05-28_521_7553/page/483 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] | volume = 521 | issue = 7553 | pages = 483–8 | date = May 2015 | pmid = 26017448 |doi=10.1038/nature14448 | s2cid = 4455029 | bibcode = 2015Natur.521..483H }}&lt;/ref&gt;.

''[[Homo erectus]]'' a anadas war-dro 2 vilion a vloavezhioù zo hag, e [[dispersal of Homo erectus|meur a zivroadeg abred]], en em skignas en holl [[Afrika]] (el lec'h ma vez anvet ''[[Homo ergaster]]'') hag en Eurazia. Ar c'hentañ spesad eus ar genad Homo e oa moarvat da vevañ en ur gevredigezh [[chaseourien-dastumerien]] ha da [[Mestroni an tan gant an dud kentañ|vestroniañ an tan]]. Anezhi ur spesad gouest d'en em reizhañ ha graet berzh gantañ, ''Homo erectus'' a badas ouzhpenn ur milion a vloavezhioù hag en em dreuzfurmas tamm-ha-tamm e spesadoù nevez war-dro 500 000 bloaz zo. ''H. erectus'' er ster strizh (spesad Azia) a zo aet da get 140 000 bloaz zo. ''[[Homo erectus soloensis]]'', bet kavet e [[Java]], a seller outañ evel ar skourr diwezhañ eus ''H. erectus'' da vezañ chomet bev.  Bloaziet gwezhall etre 50 000 ha 40 000 bloaz zo, ur studiadenn eus 2011 he deus ampellet an deizad ma oa aet ''H. e. soloensis'' da get da 143 000 bloaz zo d'an diwezhatañ, met kentoc'h a-raok 550 000 bloaz zo moarvat&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Indriati E, Swisher CC, Lepre C, Quinn RL, Suriyanto RA, Hascaryo AT, Grün R, Feibel CS, Pobiner BL, Aubert M, Lees W, Antón SC | display-authors = 6 | title = The age of the 20 meter Solo River terrace, Java, Indonesia and the survival of Homo erectus in Asia | journal = PLOS ONE | volume = 6 | issue = 6 | pages = e21562 | year = 2011 | pmid = 21738710 | pmc = 3126814 | doi = 10.1371/journal.pone.0021562 | bibcode = 2011PLoSO...621562I | doi-access = free }}.&lt;/ref&gt;.

An [[den modern e-keñver an anatomiezh]] (''Homo sapiens'') a anadas etre 300 000 ha 200 000 vloaz zo&lt;ref name=&quot;NAT-20170607a&quot;&gt;{{cite journal |last=Callaway |first=E. |title= Oldest Homo sapiens fossil claim rewrites our species' history |url=http://www.nature.com/news/oldest-homo-sapiens-fossil-claim-rewrites-our-species-history-1.22114 |date=7 June 2017 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |doi=10.1038/nature.2017.22114 |access-date=11 June 2017}}&lt;/ref&gt;, en Afrika, hag  ''[[Homo neanderthalensis]]'' a anadas war-dro ar memes mare en [[Europa]] hag e kornôg Azia. ''Homo sapiens'' en em skignas e diavaez Afrika e [[Orin afrikan an den modern|meur a wagennad]], adalek 250 000 vloaz zo marteze, hag adal 130 000 vloaz zo a dra sur. [[Skignadeg ar su]], evel ma lârer, a grogas war-dro  70–50 000 vloaz zo&lt;ref name=&quot;Posth&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Posth C, Renaud G, Mittnik A, Drucker DG, Rougier H, Cupillard C, Valentin F, Thevenet C, Furtwängler A, Wißing C, Francken M, Malina M, Bolus M, Lari M, Gigli E, Capecchi G, Crevecoeur I, Beauval C, Flas D, Germonpré M, van der Plicht J, Cottiaux R, Gély B, Ronchitelli A, Wehrberger K, Grigorescu D, Svoboda J, Semal P, Caramelli D, Bocherens H, Harvati K, Conard NJ, Haak W, Powell A, Krause J | display-authors = 6 | title = Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe | journal = Current Biology | volume = 26 | issue = 6 | pages = 827–33 | date = March 2016 | pmid = 26853362 | doi = 10.1016/j.cub.2016.01.037 | hdl-access = free | s2cid = 140098861 | hdl = 2440/114930 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sellet ouzh : 
* {{cite journal | vauthors = Karmin M, Saag L, Vicente M, Wilson Sayres MA, Järve M, Talas UG, Rootsi S, Ilumäe AM, Mägi R, Mitt M, Pagani L, Puurand T, Faltyskova Z, Clemente F, Cardona A, Metspalu E, Sahakyan H, Yunusbayev B, Hudjashov G, DeGiorgio M, Loogväli EL, Eichstaedt C, Eelmets M, Chaubey G, Tambets K, Litvinov S, Mormina M, Xue Y, Ayub Q, Zoraqi G, Korneliussen TS, Akhatova F, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Ricaut FX, Kusuma P, Razafindrazaka H, Pierron D, Cox MP, Sultana GN, Willerslev R, Muller C, Westaway M, Lambert D, Skaro V, Kovačevic L, Turdikulova S, Dalimova D, Khusainova R, Trofimova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Lichman DV, Isakova J, Pocheshkhova E, Sabitov Z, Barashkov NA, Nymadawa P, Mihailov E, Seng JW, Evseeva I, Migliano AB, Abdullah S, Andriadze G, Primorac D, Atramentova L, Utevska O, Yepiskoposyan L, Marjanovic D, Kushniarevich A, Behar DM, Gilissen C, Vissers L, Veltman JA, Balanovska E, Derenko M, Malyarchuk B, Metspalu A, Fedorova S, Eriksson A, Manica A, Mendez FL, Karafet TM, Veeramah KR, Bradman N, Hammer MF, Osipova LP, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Johnsen K, Remm M, Thomas MG, Tyler-Smith C, Underhill PA, Willerslev E, Nielsen R, Metspalu M, Villems R, Kivisild T | display-authors = 6 | title = A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture | journal = Genome Research | volume = 25 | issue = 4 | pages = 459–66 | date = April 2015 | pmid = 25770088 | pmc = 4381518 | doi = 10.1101/gr.186684.114 }}
* {{cite journal | vauthors = Pagani L, Lawson DJ, Jagoda E, Mörseburg A, Eriksson A, Mitt M, Clemente F, Hudjashov G, DeGiorgio M, Saag L, Wall JD, Cardona A, Mägi R, Wilson Sayres MA, Kaewert S, Inchley C, Scheib CL, Järve M, Karmin M, Jacobs GS, Antao T, Iliescu FM, Kushniarevich A, Ayub Q, Tyler-Smith C, Xue Y, Yunusbayev B, Tambets K, Mallick CB, Saag L, Pocheshkhova E, Andriadze G, Muller C, Westaway MC, Lambert DM, Zoraqi G, Turdikulova S, Dalimova D, Sabitov Z, Sultana GN, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Isakova J, Damba LD, Gubina M, Nymadawa P, Evseeva I, Atramentova L, Utevska O, Ricaut FX, Brucato N, Sudoyo H, Letellier T, Cox MP, Barashkov NA, Skaro V, Mulahasanovic L, Primorac D, Sahakyan H, Mormina M, Eichstaedt CA, Lichman DV, Abdullah S, Chaubey G, Wee JT, Mihailov E, Karunas A, Litvinov S, Khusainova R, Ekomasova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Marjanović D, Yepiskoposyan L, Behar DM, Balanovska E, Metspalu A, Derenko M, Malyarchuk B, Voevoda M, Fedorova SA, Osipova LP, Lahr MM, Gerbault P, Leavesley M, Migliano AB, Petraglia M, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Metspalu E, Thomas MG, Manica A, Nielsen R, Villems R, Willerslev E, Kivisild T, Metspalu M | display-authors = 6 | title = Genomic analyses inform on migration events during the peopling of Eurasia | url = https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/238 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] | volume = 538 | issue = 7624 | pages = 238–242 | date = October 2016 | pmid = 27654910 | pmc = 5164938 | doi = 10.1038/nature19792 | bibcode = 2016Natur.538..238P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HaberM&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Haber M, Jones AL, Connell BA, Arciero E, Yang H, Thomas MG, Xue Y, Tyler-Smith C | display-authors = 6 | title = A Rare Deep-Rooting D0 African Y-Chromosomal Haplogroup and Its Implications for the Expansion of Modern Humans Out of Africa | journal = Genetics | volume = 212 | issue = 4 | pages = 1421–1428 | date = August 2019 | pmid = 31196864 | pmc = 6707464 | doi = 10.1534/genetics.119.302368 }}&lt;/ref&gt; hag a voe heuliet gant [[Divroadegoù abred an dud vodern|trevadennadur padus]] [[Eurazia]] hag [[Okeania]] 50 000 vloaz zo. En Afrika koulz hag en Eurazia, ''Homo sapiens'' en em gavas hag [[Archaic human admixture with modern humans|en em baras]] gant spesadoù arkaek eus ''Homo''&lt;ref name=&quot;A draft sequence of the Neandertal&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Green RE, Krause J, Briggs AW, Maricic T, Stenzel U, Kircher M, Patterson N, Li H, Zhai W, Fritz MH, Hansen NF, Durand EY, Malaspinas AS, Jensen JD, Marques-Bonet T, Alkan C, Prüfer K, Meyer M, Burbano HA, Good JM, Schultz R, Aximu-Petri A, Butthof A, Höber B, Höffner B, Siegemund M, Weihmann A, Nusbaum C, Lander ES, Russ C, Novod N, Affourtit J, Egholm M, Verna C, Rudan P, Brajkovic D, Kucan Ž, Gušic I, Doronichev VB, Golovanova LV, Lalueza-Fox C, de la Rasilla M, Fortea J, Rosas A, Schmitz RW, Johnson PL, Eichler EE, Falush D, Birney E, Mullikin JC, Slatkin M, Nielsen R, Kelso J, Lachmann M, Reich D, Pääbo S | display-authors = 6 | title = A draft sequence of the Neandertal genome | url = https://archive.org/details/sim_science_2010-05-07_328_5979/page/710 | journal = Science | volume = 328 | issue = 5979 | pages = 710–722 | date = May 2010 | pmid = 20448178 | pmc = 5100745 | doi = 10.1126/science.1188021 | bibcode = 2010Sci...328..710G }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Lowery RK, Uribe G, Jimenez EB, Weiss MA, Herrera KJ, Regueiro M, Herrera RJ | title = Neanderthal and Denisova genetic affinities with contemporary humans: introgression versus common ancestral polymorphisms |journal=[[Gene (journal)|Gene]] |volume=530 |issue=1 |pages=83–94 |date=November 2013 |pmid=23872234 |doi=10.1016/j.gene.2013.06.005}}
Hervez ar studiadenn-mañ e vefe posubl e vefe dleet an heñvelderioù genetek kavet etre ar poblañsoù arkaek ha modern a dud da liesstummegezh an hendadoù boutin dezhe dreist-holl&lt;/ref&gt;. Spesadoù arkaek (ha n'int ket ''sapiens'') o dije kendalc'het da vevañ betek 40 000 vloaz zo ([[Dianadeg Neanderthal]]).

Aet eo da get razh spesadoù ar genad ''Homo'' hiziv nemet ''[[Homo sapiens]]''. Ar spesadoù kar dezhañ diwezhañ, ''[[Homo floresiensis]]'' hag ''[[Homo neanderthalensis]]'', zo aet da get, an eil 18 000 bloaz zo; hag egile 28 000 bloaz zo. Neoazh elfennoù dizoloet n’eus ket pell a lak ar skiantourion da soñjal en dije dalc'het ''Homo floresiensis'' da vevañ betek 12 000 bloaz zo, ha razh poblañsoù an [[Douar]], nemet Afrikaniz, o defe [[gen|genoù]] o tonet eus Den Neandertal da heul un [[hironerezh]] etre an daou spesad (''Homo sapiens'' hag  ''Homo Neanderthalensis'') c’hoarvezet er [[Reter-Nesañ]].

== Etimologiezh ==
Ar ger ''homō'' a dalv &quot;den&quot; e [[latin]] ha donet a ra ag an henlatin ''hĕmo'' a zeu-eñ ag an [[Indezeuropeg]] *''dʰǵʰm̥mō'' (&quot;eus an douar&quot;), evel ar ger brezhoneg den&lt;ref&gt;X. Delamarre, ''Dictionnaire de la langue gauloise'', p. 176&lt;/ref&gt;. Roet e voe an anv-mañ d’ar genad gant [[Carl von Linné]] e [[1758]].

== Anvioù spesadoù ==
* ''[[Homo sapiens sapiens]]'' hag ''[[Homo sapiens neanderthalensis]]'', anvioù daou [[isspesad]] ag ar memes [[spesad]] (''Homo sapiens''). Hiriv e vezont lakaet da spesadoù distag ag ar genad ''Homo'': ''Homo sapiens'' ha ''Homo neanderthalensis''.
* [[Den Cro-Magnon]]
* [[Den Piltdown]] (taol-bourd skiantel)

== Spesadoù anavezet ar genad ''Homo'' ==
Arvarus eo c’hoazh renkadur ar spesadoù-se ha tabut zo atav etre an [[Henzenoniezh|henzenoniourion]] evit lakaat ar re-mañ-re da spesad pe da isspesad.&lt;br&gt;
Setu amañ spesadoù ar genad ''Homo'' hervez urzh al lizherenneg:
* ''[[Homo antecessor]]'' (etre 1,2 ha 0,7 milion a vl.)
* ''[[Homo cepranensis]]''
* ''[[Homo erectus]]'' (1,8 M. a vl.). Brasoc’h eo eget e ziaraogerion. Etre 850 cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; ha 1 100 cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; e oa endalc’h e glopenn. Ur [[baleg us-pod]] kreñv a oa dezhañ, hogen ne oa ket ken rakkarvenek hag ar spesadoù ''Homo'' kent. Ampartoc’h e oa evit sevel ostilhoù ha mestroniañ a rae an [[tan]].
* ''[[Homo ergaster]]'' (etre 2,2 milion ha 1 milion a vl.)
* ''[[Homo floresiensis]]'' (Den [[Flores]] — dizoloet e [[2003]] — aet da get war-dro 18 000 bloaz.)
* ''[[Homo rudolfensis]]'' (2,4 milion a vl.)
* ''[[Homo georgicus]]'' (1,8 milion a vl.) 
* ''[[Homo habilis]]'' (etre 2,5 ha 1,5 milion a vloavezhioù). 700 cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; e oa endalc’h e glopenn.
* ''[[Homo heidelbergensis]]'' (etre 600 000 bloaz ha 200 000 bloaz)
* ''[[Homo erectus reilingensis]]'' (''[[Pithecanthropus erectus reilingensis]]'') : darn klopenn un [[hominida]] henaek dizoloet e [[Mervent]] [[Alamagn]].
* ''[[Homo neanderthalensis]]'' : ur c'hlopenn bras a oa dezhañ gant un tal war steuziañ, izel, hag un torus tev a-us da doulloù an daoulagad, ha tost elgezh ebet. 1 600 cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; e oa endalc’h e glopenn, da lâret eo un tammig muioc’h eget hini Homo sapiens. Etre 1,50 ha 1,70 metr sav a oa dezhañ.
Beziañ a rae e re varv gant [[lid-kañv|lidoù-kañv]]. Bevañ a reas en [[Eurazia]] nemetken. Aet eo ar spesad da get.
* ''[[Homo rhodesiensis]]'' (etre 125 000 ha 300 000 bloaz).
* ''Homo sapiens'', Den Cro-Magnon. An den modern eo. E gavout a reer war razh ar [[Kevandir|c’hevandirioù]].
Den Neandertal hag ''Homo sapiens'' (Den Cro-Magnon) o doa bevet en [[Europa]] hag er [[Reter-Nesañ]] d’ar memes koulz.
* [[Den Denisova]] zo ur spesad ag ar genad ''Homo'' dizoloet nevez zo e [[Siberia]]. Kenoadek e oa da ''Homo neanderthalensis'', ''Homo sapiens'' ha ''Homo floresiensis''.


==Filogeniezh==
Un daksonomiezh eus ''Homo'' e-mesk ar [[hominidae|marmouzed bras]] a weler evel amañ da-heul, gant ''Paranthropus'' hag ''Homo'' o tiwan a-douez ''Australopithecus'' (diskouezet amañ en un doare [[kladouriezh|kladek]] gant ''Paranthropus'', ''Kenyanthropus'', hag ''Homo'')&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Indriati E, Swisher CC, Lepre C, Quinn RL, Suriyanto RA, Hascaryo AT, Grün R, Feibel CS, Pobiner BL, Aubert M, Lees W, Antón SC | display-authors = 6 | title = The age of the 20 meter Solo River terrace, Java, Indonesia and the survival of Homo erectus in Asia | journal = PLOS ONE | volume = 6 | issue = 6 | pages = e21562 | year = 2011 | pmid = 21738710 | pmc = 3126814 | doi = 10.1371/journal.pone.0021562 | bibcode = 2011PLoSO...621562I | doi-access = free }}.&lt;/ref&gt;}}&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite journal |last1=Berger |first1=L.R. |last2=Hawks |first2=J. |last3=Dirks |first3=P.H. |last4=Elliott |first4=M. |last5=Roberts |first5=E.M. |title=Homo naledi and Pleistocene hominin evolution in subequatorial Africa |journal=[[eLife]] |volume=6 |pages=e24234 |date=miz Mae 2017 |pmid=28483041 |pmc=5423770 |doi=10.7554/eLife.24234 |doi-access=free |editor-last=Perry |editor-first=G.H.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schuster&quot;&gt;{{cite journal| vauthors = Schuster AM |year=1997|title=Earliest Remains of Genus ''Homo''|url=http://archive.archaeology.org/9701/newsbriefs/homo.html|journal=Archaeology|volume=50|access-date=5 March 2015|number=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Saylor 2015 483–488&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mondal |first1=M. |last2=Bertranpetit |first2=J. |last3=Lao |first3=O. |title=Approximate Bayesian computation with deep learning supports a third archaic introgression in Asia and Oceania |journal=[[Nature Communications]] |volume=10 |issue=1 |pages=246 |date=miz Genver 2019 |pmid=30651539 |pmc=6335398 |doi=10.1038/s41467-018-08089-7 |bibcode=2019NatCo..10..246M}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zeitoun 2003 148–156&quot;&gt;{{cite journal |last=Zeitoun |first=V. |title=High occurrence of a basicranial feature in Homo erectus: anatomical description of the preglenoid tubercle |journal=The Anatomical Record Part B: The New Anatomist |volume=274 |issue=1 |pages=148–156 |date=September 2003 |pmid=12964205 |doi=10.1002/ar.b.10028 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Proceedings 2015&quot;&gt;{{cite journal |vauthors = Dembo M, Matzke NJ, Mooers AØ, Collard M |title=Bayesian analysis of a morphological supermatrix sheds light on controversial fossil hominin relationships |journal=Proceedings. Biological Sciences |volume=282 |issue=1812 |pages=20150943 |date=miz Eost 2015 |pmid=26202999 |pmc=4528516 |doi=10.1098/rspb.2015.0943 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Dembo M, Radovčić D, Garvin HM, Laird MF, Schroeder L, Scott JE, Brophy J, Ackermann RR, Musiba CM, de Ruiter DJ, Mooers AØ, Collard M | display-authors = 6 | title = The evolutionary relationships and age of Homo naledi: An assessment using dated Bayesian phylogenetic methods |journal=[[Journal of Human Evolution]] |volume=97 |pages=17–26 |date=miz Eost 2016 |pmid=27457542 | doi = 10.1016/j.jhevol.2016.04.008 |hdl-access=free |hdl=2164/8796}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bL2XDwAAQBAJ&amp;q=Sahelanthropus+tchadensis&amp;pg=PA7 |title=The Origins of Europeans and Their Pre-Historic Innovations from 6 Million to 10,000 BCE: From 6 Million to 10,000 BCE |last1=Harrison |first1=N. |date=1 miz Mae 2019 |publisher=Algora Publishing |isbn=9781628943795}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;See:

* {{cite book|url=https://www.researchgate.net/publication/278682043 |title=Analyzing Hominin Hominin Phylogeny: Cladistic Approach |last1=Strait |first1=David |last2=Grine |first2=Frederick |last3=Fleagle |first3=John |name-list-style=vanc |date=2015 |isbn=978-3-642-39978-7 |pages=1989–2014 (cladogram p. 2006)}}.
* {{cite journal|last1=Mounier |first1=A. |last2=Caparros |first2=M. |date=2015 |title=The phylogenetic status of Homo heidelbergensis – a cladistic study of Middle Pleistocene hominins |journal=BMSAP |language=fr |volume=27 |issue=3–4 |pages=110–134 |doi=10.1007/s13219-015-0127-4 |s2cid=17449909 |issn=0037-8984}}
* {{cite journal | vauthors = Rogers AR, Harris NS, Achenbach AA | title = Neanderthal-Denisovan ancestors interbred with a distantly related hominin | journal = Science Advances | volume = 6 |issue=8 |pages=eaay5483 |date=miz C'hwevrer 2020 |pmid=32128408 |pmc=7032934 | doi = 10.1126/sciadv.aay5483 | doi-access = free |bibcode=2020SciA....6.5483R}}&lt;/ref&gt;. Ar filogeniezh resis e-barzh ''Australopithecus'' zo atav kalz dizemglevioù diwar he fenn. Deiziadoù nesaet skourroù ar c'hladoù zo diskouezet e milionoù a vloavezhioù ([[Annum|Ma]])&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;. ''[[Graecopithecus]],'' ''[[Sahelanthropus]]'', hag ''[[Orrorin]]'', kladoù c'hoar da ''Australopithecus'' moarvat, n'int ket diskouezet amañ. Rouestlet e vez anvadur ar strolladoù a-wezhioù rak alies e vez savet strolladoù a-raok na vije bet an disterañ dielfennadur kladek&lt;ref name=&quot;Zeitoun 2003 148–156&quot;/&gt;. 

{{clade|{{clade
       |1='''[[Gibon|Hylobatidae]] (giboned)'''
       |label2='''[[Hominidae]]'''
|sublabel2='''(15.7)'''
       |2={{clade
         |1='''[[Ponginae]] ([[orangoutan]]ed)'''
         |label2='''[[Homininae]]'''
|sublabel2='''(8.8)'''
         |2={{clade
             |1='''[[Gorillini]] ([[gorilh]]ed)'''
             |label2='''[[Hominini]]'''
|sublabel2='''(7.8)'''
             |2={{clade
               |1='''[[Panina]] ([[chimpanze]]ed)'''
               |2='''[[Australopithecines]] (en o zouez ''[[Australopithecus]]'', ''[[Kenyanthropus]]'', ''[[Paranthropus]]'', ''Homo'')'''
         }}
       }}
}}}}|label1='''[[Hominoidea]]'''|sublabel1='''(20.4 Mya)'''}}


{{clade|{{clade
|1=''[[Ardipithecus|Ardipithecus ramidus]]'' (†) 
|sublabel2='''(3.9)'''
|label2='''''[[Australopithecus|Australopithecus s.l.]]'''''
|2={{clade
|1=''[[Australopithecus anamensis|Australopithecus anamensis s.s.]]'' (†3.8) 
|2={{clade
|1=''[[Australopithecus afarensis]]'' (†) 
               |2={{clade
                   |1=''[[Australopithecus garhi]]'' (†) 
|2={{clade
|1=''[[Australopithecus deyiremeda]]'' (†3.4)
                   |2={{clade
   |1=''[[Kenyanthropus|Kenyanthropus platyops]]'' (†3.3)
|2={{clade
|1={{clade
  |1=''[[Australopithecus africanus]]'' (†2.1)
|2=''[[Paranthropus]]'' (†1.2)
}}
 |label2='''''Homo'''''
|sublabel2='''(3.4)'''
|2={{clade
|5=''[[Homo floresiensis]]'' (†0.05)
   |1=''[[Homo habilis]]'' (†1.5) [[File:Habilis Skull.png|45 px]]
   |2=''[[Homo rudolfensis]]'' (†1.9) [[File:Rudolfensis Skull.png|41 px]]
|4=''[[Australopithecus sediba]]'' (†2.0)
   |label3='''''[[H. erectus|H. erectus s.l.]]'''''
|sublabel3='''(1.9)'''
   |3={{clade
    |1=''[[Homo ergaster]]'' (†1.4) [[File:Ergaster Skull.png|45 px]]
     |label3='''(1.5)'''
    |2={{clade
     |1=''[[Homo erectus|Homo erectus Afrika s.s.]]'' (†) [[File:Erectus Skull.png|45 px]]
     |2=''[[Homo erectus|Homo erectus Azia s.s.]]'' (†0.1) [[File:Erectus Skull.png|45 px]]
     |label4='''(1.2)'''
     |4={{clade
      |1=''[[Homo antecessor]]'' [[File:Antecessor Skull.png|45px]] (†0.8)
|label2=[[Homo heidelbergensis]]
|sublabel2='''(0.5)'''
      |2={{clade
|label1=[[Neandersovan]]ed
|sublabel1=(0.3)
        |1={{clade
|2=[[Den Denisova|Tud Denisova]] (†0.05) 
|1=''[[H. neanderthalensis]]'' (†0.05) [[File:Neanderthalensis Skull.png|39 px]]
}}
       |2='''''[[Homo sapiens]]'' [[File:Sapiens Skull.png|39 px]]'''
}} }} }} }} }}
                   }}}}
               }}
             }}
         }}
       }}
}}|label1='''[[Australopithecines]]'''|sublabel1='''(7.3 Mya)'''}}

Meur a lignez eus ar genad ''Homo'' o defe bet diskennidi o ouennañ gant lignezoù all war a seblant. Prouennoù genetek a ziskouez en em veskas ul lignez arkaek bet dispartiet eus al lignezoù arall 1,5 [[Annum|Ma]] zo, ''H. erectus'' marteze, gant hini an [[Den Denisova|Denisovaned]] war-dro 55 000 bloaz zo&lt;ref&gt;Sellet ouzh : 
* {{cite journal|last1=Dediu |first1=D. |last2=Levinson |first2=S.C. |date=1 a viz Even 2018 |title=Neanderthal language revisited: not only us |journal=Current Opinion in Behavioral Sciences |series=The Evolution of Language |volume=21 |pages=49–55 |doi=10.1016/j.cobeha.2018.01.001 |issn=2352-1546 |hdl=21.11116/0000-0000-1667-4 |s2cid=54391128 |hdl-access=free}}
* {{cite journal |last1=Hubisz |first1=M.J. |last2=Williams |first2=A.L. |last3=Siepel |first3=A. |title=Mapping gene flow between ancient hominins through demography-aware inference of the ancestral recombination graph |journal=[[PLOS Genetics]] |volume=16 |issue=8 |pages=e1008895 |date = miz Eost 2020 |pmid=32760067 |pmc=7410169 |doi=10.1371/journal.pgen.1008895}}
* {{cite journal | vauthors = Kuhlwilm M, Gronau I, Hubisz MJ, de Filippo C, Prado-Martinez J, Kircher M, Fu Q, Burbano HA, Lalueza-Fox C, de la Rasilla M, Rosas A, Rudan P, Brajkovic D, Kucan Ž, Gušic I, Marques-Bonet T, Andrés AM, Viola B, Pääbo S, Meyer M, Siepel A, Castellano S | display-authors = 6 | title = Ancient gene flow from early modern humans into Eastern Neanderthals | url = https://archive.org/details/nature-uk_2016-02-25_530_7591/page/429 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] | volume = 530 | issue = 7591 | pages = 429–33 | date = miz C'hwevrer 2016 | pmid = 26886800 | pmc = 4933530 | doi = 10.1038/nature16544 | bibcode = 2016Natur.530..429K }}
* {{cite journal | vauthors = Prüfer K, Racimo F, Patterson N, Jay F, Sankararaman S, Sawyer S, Heinze A, Renaud G, Sudmant PH, de Filippo C, Li H, Mallick S, Dannemann M, Fu Q, Kircher M, Kuhlwilm M, Lachmann M, Meyer M, Ongyerth M, Siebauer M, Theunert C, Tandon A, Moorjani P, Pickrell J, Mullikin JC, Vohr SH, Green RE, Hellmann I, Johnson PL, Blanche H, Cann H, Kitzman JO, Shendure J, Eichler EE, Lein ES, Bakken TE, Golovanova LV, Doronichev VB, Shunkov MV, Derevianko AP, Viola B, Slatkin M, Reich D, Kelso J, Pääbo S | display-authors = 6 | title = The complete genome sequence of a Neanderthal from the Altai Mountains |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=505 | issue = 7481 | pages = 43–9 | date = miz Genver 2014 | pmid = 24352235 | pmc = 4031459 | doi = 10.1038/nature12886 | bibcode = 2014Natur.505...43P }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Callaway 2016&quot;&gt;{{cite journal|last=Callaway |first=E. |title=Evidence mounts for interbreeding bonanza in ancient human species |url=http://www.nature.com/news/evidence-mounts-for-interbreeding-bonanza-in-ancient-human-species-1.19394 |journal=Nature News |doi=10.1038/nature.2016.19394 |year=2016 |s2cid=87029139}}&lt;/ref&gt;. Karrekaennoù a ziskouez e  kendalc'has ''Homo erectus'' s.s. da vevañ d'an nebeutañ betek 117 000 bloaz zo, hag ''Homo floresiensis'' a chomas bev betek 50 000 bloaz zo. Evit doare ul lignez ''Homo erectus''-heñvel a 1.5 milion a vloavezhioù a hañval bezañ kavet e hent betek genom an dud a vremañ dre an Denisovaned, e-touez ar [[Papoued|Bapoued]] hag henvroidi Aostralia peurgetket&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Genom an dud ha n'int ket Afrikaned a-zindan ar Sahara a orin a ziskouez ar pezh a seblant bezañ meur a zarvoud distag a hironerezh gant Neanderthal hag a-wezhioù ivez gant Denisovaned war-dro 45 000 bloaz zo&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Varki |first1=A. |title=Why are there no persisting hybrids of humans with Denisovans, Neanderthals, or anyone else? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=113 |issue=17 |pages=E2354 |date=miz Ebrel 2016 |pmid=27044111 |pmc=4855598 |doi=10.1073/pnas.1602270113 |bibcode=2016PNAS..113E2354V |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Callaway 2016&quot; /&gt;. Framm genetek strolladoù afrikan zo a-zindan ar Sahara a hañval diskouez e vije bet un hironadur gant ur boblañs a orin eus kornôg [[Eurazia]] war-dro 3000 bloaz zo&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ko |first1=K.H. |title=Hominin interbreeding and the evolution of human variation |journal=[[Journal of Biological Research]] |volume=23 |issue=1 |pages=17 |date=December 2016 |pmid=27429943 |pmc=4947341 |doi=10.1186/s40709-016-0054-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Pickrell JK, Patterson N, Loh PR, Lipson M, Berger B, Stoneking M, Pakendorf B, Reich D | display-authors = 6 |title=Ancient west Eurasian ancestry in southern and eastern Africa |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 111 |issue=7 |pages=2632–2637 |date=miz C'hwevrer 2014 |pmid=24550290 |pmc=3932865 |doi=10.1073/pnas.1313787111 |arxiv=1307.8014 |bibcode=2014PNAS..111.2632P |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. 

Elfennoù zo a ro da soñjal e c'hallfe bezañ lakaet ''[[Australopithecus sediba]]'' er genad ''Homo'', pe en e c'henad dezhañ e-unan, abalamour d'e lec'h e-keñver''[[Homo habilis]]'' hag ''[[Homo floresiensis]]''&lt;ref name=&quot;Proceedings 2015&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal| vauthors = Groves C |date=2017|title=Progress in human systematics. A review|url=http://www.francoangeli.it/riviste/Scheda_Riviste.asp?IDArticolo=59711|journal=Paradigmi|issue=2|pages=59–74|doi=10.3280/PARA2017-002005|issn=1120-3404}}&lt;/ref&gt;.

== Taolenn spesadoù ar genad ''Homo'' ==
&lt;!--

The species status of ''[[H. rudolfensis]]'', ''[[H. ergaster]]'', ''[[H. georgicus]]'', ''[[H. antecessor]]'', ''[[H. cepranensis]]'', ''[[H. rhodesiensis]]'', ''[[H. neanderthalensis]]'', [[Denisova hominin]], and ''[[H. floresiensis]]'' remain under debate. ''[[H. heidelbergensis]]'' and ''H. neanderthalensis'' are closely related to each other and have been considered to be [[human subspecies|subspecies]] of ''H. sapiens''.

There has historically been a trend to postulate new human species based on as little as an individual fossil. A &quot;minimalist&quot; approach to human taxonomy recognizes at most three species, ''[[Homo habilis]]'' (2.1–1.5 Mya, membership in ''Homo'' questionable), ''[[Homo erectus]]'' (1.8–0.1 Mya, including the majority of the age of the genus, and the majority of archaic varieties as [[Homo erectus subspecies|subspecies]],&lt;ref&gt;{{cite news |first=Sid |last=Perkins |url=http://www.nature.com/news/skull-suggests-three-early-human-species-were-one-1.13972 |title=Skull suggests three early human species were one |date=17 October 2013 |work=Nature News &amp; Comment}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news |last=Switek |first=B. |date=17 October 2013 |title=Beautiful Skull Spurs Debate on Human History |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2013/10/131017-skull-human-origins-dmanisi-georgia-erectus/ |newspaper=[[National Geographic]] |access-date=22 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite journal |vauthors=Lordkipanidze D, Ponce de León MS, Margvelashvili A, Rak Y, Rightmire GP, Vekua A, Zollikofer CP |title=A complete skull from Dmanisi, Georgia, and the evolutionary biology of early Homo |url=https://archive.org/details/sim_science_2013-10-18_342_6156/page/n51 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=342 |issue=6156 |pages=326–31 |date=October 2013 |pmid=24136960 |doi=10.1126/science.1238484 |s2cid=20435482 |bibcode=2013Sci...342..326L}}
&lt;/ref&gt; including ''H. heidelbergensis'' as a late or transitional variety&lt;ref&gt;{{cite web |title=''Homo heidelbergensis'' - The evolutionary dividing line between ''Homo erectus'' and modern humans was not sharp. |publisher=Dennis O'Neil |url=http://anthro.palomar.edu/homo2/mod_homo_1.htm |access-date=November 29, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite journal |last1=Mounier |first1=A. |last2=Marchal |first2=F. |last3=Condemi |first3=S. |title=Is Homo heidelbergensis a distinct species? New insight on the Mauer mandible |journal=[[Journal of Human Evolution]] |volume=56 |issue=3 |pages=219–246 |date=March 2009 |pmid=19249816 |doi=10.1016/j.jhevol.2008.12.006 |url=https://www.researchgate.net/publication/24144485}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite journal |last1=Lieberman |first1=D.E. |last2=McBratney |first2=B.M. |last3=Krovitz |first3=G. |title=The evolution and development of cranial form in Homosapiens |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2002-02-05_99_3/page/1134 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=99 |issue=3 |pages=1134–1139 |date=February 2002 |pmid=11805284 |pmc=122156 |doi=10.1073/pnas.022440799 |bibcode=2002PNAS...99.1134L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;) and ''[[Homo sapiens]]'' (300 kya to present, including ''H. neanderthalensis'' and other varieties as [[human subspecies|subspecies]]). &quot;Species&quot; does in this context not necessarily mean that hybridization and introgression were impossible at the time. However, it is often used as a convenient term, but it should be taken to mean to be a generic lineage at best, and clusters at worst. In general definitions and methodology of &quot;species&quot; delineation criteria are not generally agreed upon in anthropology or paleontology. Indeed, mammals can typically interbreed for 2 to 3 million years&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Wilson |first1=A.C. |last2=Maxson |first2=L.R. |last3=Sarich |first3=V.M. |title=Two types of molecular evolution. Evidence from studies of interspecific hybridization |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1974-07_71_7/page/2843 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=71 |issue=7 |pages=2843–2847 |date=July 1974 |pmid=4212492 |pmc=388568 |doi=10.1073/pnas.71.7.2843 |bibcode=1974PNAS...71.2843W |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; or longer,&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Popadin |first1=K. |last2=Gunbin |first2=K. |last3=Peshkin |first3=L. |last4=Annis |first4=S. |last5=Kraytsberg |first5=Y. |last6=Markuzon |first6=N. |last7=Ackermann |first7=R.R. |last8=Khrapko |first8=K. |display-authors=6 |date=19 October 2017 |title=Mitochondrial pseudogenes suggest repeated inter-species hybridization among direct human ancestors |journal=bioRxiv |at=134502 |doi=10.1101/134502 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; so all contemporary &quot;species&quot; in the genus ''Homo'' would potentially have been able to interbreed at the time, and introgression from beyond the genus ''Homo'' can not ''a priori'' be ruled out.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ackermann |first1=R.R. |last2=Arnold |first2=M.L. |last3=Baiz |first3=M.D. |last4=Cahill |first4=J.A. |last5=Cortés-Ortiz |first5=L. |last6=Evans |first6=B.J. |last7=Grant |first7=B.R. |last8=Grant |first8=P.R. |last9=Hallgrimsson |first9=B. |last10=Humphreys |first10=R.A. |last11=Jolly |first11=C.J. |last12=Malukiewicz |first12=J. |last13=Percival |first13=C.J. |last14=Ritzman |first14=T.B. |last15=Roos |first15=C. |last16=Roseman |first16=C.C. |last17=Schroeder |first17=L. |last18=Smith |first18=F.H. |last19=Warren |first19=K.A. |last20=Wayne |first20=R.K. |last21=Zinner |first21=D. |display-authors=6 |title=Hybridization in human evolution: Insights from other organisms |journal=[[Evolutionary Anthropology (journal)|Evolutionary Anthropology]] |volume=28 |issue=4 |pages=189–209 |date=July 2019 |pmid=31222847 |pmc=6980311 |doi=10.1002/evan.21787 |url=http://osf.io/y3bp7/ |hdl=2027.42/151330 }}&lt;/ref&gt; It has been suggested that ''H. naledi'' may have been a hybrid with a late surviving ''Australipith'' (taken to mean beyond ''Homo'', ed.),&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite journal |last1=Berger |first1=L.R. |last2=Hawks |first2=J. |last3=Dirks |first3=P.H. |last4=Elliott |first4=M. |last5=Roberts |first5=E.M. |title=Homo naledi and Pleistocene hominin evolution in subequatorial Africa |journal=[[eLife]] |volume=6 |pages=e24234 |date=May 2017 |pmid=28483041 |pmc=5423770 |doi=10.7554/eLife.24234 |doi-access=free |editor-last=Perry |editor-first=G.H.}}&lt;/ref&gt; despite the fact that these lineages generally are regarded as long extinct. As discussed above, many introgressions have occurred between lineages, with evidence of introgression after separation of 1.5 million years.
&lt;ref&gt;Alice Roberts, ''Evolution: The Human Story'', DK Publishing, New York, 2018, {{ISBN|1465474013}}&lt;/ref&gt; 
ISBN 13 9781465474018
--&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
! Spesadoù
! Prantad amzer (e milionoù a vloavezhioù)
! Dasparzh
! Ment en oad-gour (m)
! Pouez en oad-gour (kg)
! endalc'had ar c'hlopenn (cm³)
! Dizoloadennoù ar c'harrekaennoù 
! Deiziad an dizoloadenn / &lt;br /&gt;embann e anv
|-
| '''''[[Homo habilis|H. habilis]]''''' &lt;br&gt;&lt;small&gt;N'eo ket sur ez a er genad homo&lt;/small&gt;
| 2,4 — 1,6&lt;ref&gt;Alice Roberts, ''Evolution: The Human Story'', DK Publishing, New York, 2018, {{ISBN|1465474013}} p. 100&lt;/ref&gt; 
| [[Afrika]]
| 1,0 — 1,5
| 30 — 55
| 600
| Kalz
| 1960 / 1964
|-
| ''[[Homo rudolfensis|H. rudolfensis]]''
| 1,9&lt;ref&gt;Alice Roberts, ''Evolution: The Human Story'', DK Publishing, New York, 2018, {{ISBN|1465474013}} p. 101&lt;/ref&gt;
| [[Kenya]]
| &amp;nbsp;
| &amp;nbsp;
| &amp;nbsp;
| 1 c'hlopenn
| 1972 / 1986
|-
| ''[[Homo georgicus|H. georgicus]]''
| 1,8 — 1,6
| [[Georgia]]
| &amp;nbsp;
| &amp;nbsp;
| 600
| Nebeut
| 1999 / 2002
|-
| '''''[[Homo ergaster|H. ergaster]]'''''
| 1,9 — 1,25
| Reter ha Su Afrika
| 1,9
| &amp;nbsp;
| 700 — 850
| Kalz
| 1975
|-
| '''''[[Homo erectus|H. erectus]]'''''
| 2(1,25) — 0,3
| Afrika, [[Azia]] ([[Java]], [[Sina]], [[Kaokaz]]), [[Europa]]
| 1,8
| 60
| 900 — 1100
| Kalz
| 1891 / 1892
|-
| ''[[Homo cepranensis|H. cepranensis]]''
| 0,8 ?
| [[Italia]]
| &amp;nbsp;
| &amp;nbsp;
| &amp;nbsp;
| 1 gokenn glopenn
| 1994 / 2003
|-
| ''[[Homo antecessor|H. antecessor]]''
| 0,8 — 0,35
| [[Spagn]], [[Bro-Saoz]]
| 1,75
| 90
| 1000
| 3 lec'hienn
| 1997
|-
| '''''[[Homo heidelbergensis|H. heidelbergensis]]'''''
| 0,6 — 0,25
| Europa, Afrika, Sina
| 1,8
| 60
| 1100 — 1400
| Kalz
| 1908
|-
| '''''[[Den Neandertal|H. neanderthalensis]]'''''
| 0,23 — 0,03
| Europa, Azia ar C'hornôg
| 1,6
| 55 — 70 
| 1200 — 1700
| Kalz
| (1829) / 1864
|-
| ''[[Den Denisova]]''
| 0,04
| Mervent [[Siberia]] ([[Kraï an Altaï|Altaï]])
| &amp;nbsp;
| &amp;nbsp;
| &amp;nbsp;
| Nebeut-tre
| 2010
|-
| ''[[Homo rhodesiensis|H. rhodesiensis]]''
| 0,3 — 0,12
| [[Zambia]]
| &amp;nbsp;
| &amp;nbsp;
| 1300
| Nebeut-tre
| 1921
|-
| '''''[[Den modern|H. sapiens]]'''''
| 0,25 — amzer a-vremañ
| Bed a-bezh
| 1,4 — 1,9
| 55 — 80
| 1000 — 1850
| Amzer a-vremañ
| — / 1758
|-
| ''[[Homo floresiensis|H. floresiensis]]''
| 0,10 — 0,012
| [[Indonezia]]
| 1,0
| 25
| 400
| 7 hinienn
| 2003 / 2004
|}

== Perzhioù anatomek ar genad ''Homo'' ==

=== Daoudroadegezh ===
====Perzhioù boutin gant an Hominina all====
An [[Hominina]] zo termenet gant o daoudroadegezh peurgetket. Ar perzhioù da-heul o deus : 
* 4 c'hrommadur el [[livenn-gein]].
* Un toull kilpenn e diazez ar [[klopenn|c'hlopenn]], ar pezh zo stag ouzh an dalc'h korf a-sav sonn.
* Ur [[Pelvis (korfadurezh)|pelvis]] ledan ha digor-frank, hag a-drugarez dezhañ ur stabilded welloc’h en e sav.
* [[Askorn morzhed|eskern morzhed]] a-veskell e-keñver ul linenn a-blom a laka an [[treid]] da vout dindan ar [[kreiz-pouez|c’hreiz-pouez]].

====Perzhioù ar genad ''Homo''====
Izili ar genad Homo o deus ouzhpenn arperzhioù anatomek da-heul :
* Izili a-dreñv hiroc'h evit an izili a-raok.
* Ur meud troad kenstur gant ar [[Biz-troad|bizied troad]] arall
* Bezañs ur [[bolz troad]].

''Homo habilis'' en deus ur vorfologiezh etre na glot ket penn-da-benn gant ar perzhioù zo er roll diwezhañ-mañ. Evit pezh a sell ''Homo rudolfensis'' ne anaver ket ar relegenn en tu all d'ar c'hlopenn.

Klaskerien zo a ouzhpenn d'an tri ferzh roet uheloc'h ar varregezh da redek, diwar dielfennadur eskern karrekaet an treid hag ur serten niver a reizhadennoù morfologek a weler war an eskern [[Karrekaenn|karrekaet]]. Harpañ a ra ar soñj-se war [[damkan ar reder andur]].
Ouzhpennet e vez bremañ ar c’houested da redek.

=== Emdroadur ar c'hlopenn ===
* Un [[endalc'had klopenn]] brasoc'h evit 550cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, brasoc’h eget hini an [[aostralopitek|aostralopiteked]] hag ar [[primated]] arall, hag o vont war greskiñ e-doug ar [[Pleistosen]] (ouzhpenn 1 500 cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; evit den Neandertal hag ''Homo sapiens''), nemet evit den Flores e vefe, ur spesad a yeas war vihanaat abalamour d’an digenvezder war un enezenn.
* Rontadur ar c'hlopenn.
* Pladerezh an dremm dre ma tistremen nebeutoc'h-nebeutañ ar c'harvanoù.
* Digresk ar c'higennoù a dalvez da chaokat 
* Digresk an dent, gant un digresk eus ment ar [[Kildant|c'hildent]] eus M1 da M3 (kreskiñ a ra o ment e karvan an Aostralopiteked)&lt;ref name=Picq&gt;Pascal Picq, ''Premiers hommes'', éd. Flammarion, Paris, 2016&lt;/ref&gt;.

=== barregezh d'ober gant ar vouezh ===
* Diskenn a ra ar [[garloc'henn|c'harloc'henn]] tamm-ha-tamm, ar pezh a ro tu da vodulañ sonioù disklipet-mat&lt;ref name=Picq/&gt; ;
* [[askorn uheñvel|Askorn an teod]], en deus ur roll en implij ar vouezh, a gaver e relegoù [[den Neandertal]]. Ne ouzer ket hag eñ e oa unan gant ar spesadoù all.

== Perzhioù sevenadurel ar genad ''Homo''==
Un nebeud obererezhioù pe barregezhioù sevenadurel n'int kavet nemet e-touez izili ar genad ''Homo'' evit doare :
* An implij eus binvioù maen da gentañ gant [[bili aozet|bili benet]] ha goude gant gwelladenn ar binvioù da vare an [[Akeulean]] 
* Implij an [[tan]] a-wezhioù kerkent ha 1,5 Ma zo (''Homo erectus''?), hep barregezh da c'hwezhañ an tan a-raok 400 000 bloaz zo avat (testeniekaet eo adalek ''Homo neanderthalensis'')&lt;ref name=Wadley&gt;Lyn Wadley, &quot;[https://www.bing.com/videos/search?q=youtube+carta+anthropogeny&amp;view=detail&amp;mid=0E93D85BA97C1B293EB70E93D85BA97C1B293EB7&amp;FORM=VIRE The Origin and Development of Fire Technology in Africa]&quot;, CARTA - The Perspective from Africa, 30 a viz Mae 2019&lt;/ref&gt;.
* Bevezadur ingal a gig kavet o jiboesat pe o tispenn gagnoù&lt;ref name=&quot;Hublin2018&quot;&gt;[[Jean-Jacques Hublin]], ''Quand d'autres hommes peuplaient la Terre : combien d'espèces ?'', prezegenn e [[Musée de l'Homme]], 19 a viz Here 2018, [https://www.youtube.com/watch?v=JlQR1b_M0io voir la vidéo en ligne].&lt;/ref&gt;. 
* Barregezh da vevañ dindan ledredoù un tamm pelloc'h en norzh (en Europa hag en Azia) evit ar genadoù ''[[Hominidae]]'' all. 
* Lidoù-kañv (testeniekaet adalek ''Homo neanderthalensis'').
* Arzoù evel al [[liverezh]] pe ar [[Kizellerezh|c’hizellerezh]] (testeniekaet adalek ''Homo sapiens'').

==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}


[[Rummad:Paleoantropologiezh]]
[[Rummad:Denoniezh]]
[[Rummad:Homininae]]
[[Rummad:Genadoù primated]]</text>
      <sha1>6kdo811ll6d7o5wuuxe0odiu8rk6gfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aostralopitek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102183</id>
    <revision>
      <id>2198015</id>
      <parentid>2007633</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 7 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14049" sha1="efhvry1gh1y9jpeab29xrz8lbjteu1s" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen  | Aostralopitek |Australopithecus africanus Taung face (University of Zurich).JPG| statud=EX|Klopenn bugel Taung (''Australopithecus'')}}
{{Taxobox Phylum  | Chordata }}
{{Taxobox Classis  | Mammalia}}
{{Taxobox Ordo   | Primates }}
{{Taxobox Familia | Hominidae }}
{{Taxobox Genus   | Australopithecus }}
{{Taxobox Anv skiantel |Australopithecus | [[Raymond Dart|Dart]], [[1925]]}}
{{Taxobox Echu}}
[[skeudenn:Mrs Ples Face.jpg|thumb|200px|Klopenn klok (hep dent al laez hag ar garvan) eus un ''Australopithecus africanus'' oadet a 2,1 milion a vloavezhioù lesanvet &quot;Mrs. Ples&quot; (niverenn katalog STS 5, Sterkfontein cave, hominida karrekaet niverenn 5), dizoloet e Suafrika . Dastumad an Transvaal Museum, Northern Flagship Institute, e [[Pretoria]], e Suafrika.]] 
'''''Australopithecus''''', eus al [[latin]] ''australis'' hag eus an [[henc'hresianeg]] πίθηκος ''pithekos'' (&quot;marmouz&quot;), zo ur genad ''[[hominini]]'', a reer  '''aostralopiteked''' anezhe ivez, hag a veve en [[Afrika]] e-doug diwezh ar [[Pliosen|Plioken]] ha deroù ar [[Pleistosen|Pleistoken]]. Diwan a reas ar genad ''[[Homo]]'' (hag an [[Homo sapiens sapiens|dud a vremañ]]) a-douez an  ''Australopithecus'', evel ur skourr breur da ''Australopithecus sediba''. Ar genadoù ''[[Paranthropus]]'' ha ''[[Kenyanthropus]]'' zo diwanet ivez a-douez  ''Australopithecus''.&lt;br&gt;
''Australopithecus'' zo un ezel eus an ismeuriad ''[[Australopithecina]]''&lt;ref&gt;Wood, Richmond, 2000&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Briggs, Crowther, 2008, p. 124&lt;/ref&gt; ma lakaer ivez ''[[Ardipithecus]]'' a-wezhioù&lt;ref&gt;Wood, 2010&lt;/ref&gt; daoust ma vez implijet ar ger ''Australopithecina'' a-wezhioù d'ober anv eus izili  ''Australopithecus'' hepken.&lt;br&gt;
E-touez spesadoù ar genad emañ ''[[Australopithecus garhi|A. garhi]]'', ''[[Australopithecus africanus|A. africanus]]'', ''[[Australopithecus sediba|A. sediba]]'', ''[[Australopithecus afarensis|A. afarensis]]'', ''[[Australopithecus anamensis|A. anamensis]]'', ''[[Australopithecus bahrelghazali|A. bahrelghazali]]'' hag ''[[Australopithecus deyiremeda|A. deyiremeda]]''. Dizemglev zo da c'houzout hag-eñ e tlefe bezañ renket spesadoù  ''Australopithecus'' a zo e genadoù nevez, pe hag-eñ eo heñvelster ''Paranthropus'' ha ''Kenyanthropus'' gant ''Australopithecus'', abalamour ma'z eo digempoell an daksonomiezh dreist-holl&lt;ref name=&quot;Haile-Selassie2010c&quot;&gt;{{cite journal |author=Haile-Selassie, Y |date=27 Here 2010 |title=Phylogeny of early Australopithecus: new fossil evidence from the Woranso-Mille (central Afar, Ethiopia)|journal=''Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences'' |volume=365 |issue=1556 |pages=3323–3331 |pmid=20855306 |pmc=2981958 |doi=10.1098/rstb.2010.0064}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url= https://medium.com/@johnhawks/the-plot-to-kill-homo-habilis-94a33bee2adf|title=''The plot to kill Homo habilis''|last=Hawks|first=John|date=2017-03-20|website=Medium|access-date=2019-03-24}}&lt;/ref&gt;.

Ar spesad kentañ eus ar genad zo anavezet, ''A. anamensis'', a vevas e reter Afrika war-dro 4,2 milion a vloavezhioù zo. [[Karrekaenn]]où ''Australopithecus''  a zeuas da vezañ skignet en un doare ledanoc'h-ledan en reter hag e su Afrika&lt;ref&gt;''A. bahrelghazali'' a ziskouez e oa skignet ar genad kalz pelloc'h evit ar pezh a c'heller soñjal diwar ar c'harrekaennnoù dizoloet.&lt;/ref&gt;, a-raok dianadiñ war-dro 1,9 milion a vloavezhioù zo (pe etre 1,2 ha 0,6 milion a vloavezhioù zo ma reer anv eus ''Paranthropus''). Daoust ma n'eus chomet hini ebet eus ar strolladoù staget war-eeun ouzh al lignez-se, ''Australopithecus'' en deus bet diskennidi, rak ar genad ''Homo'' a ziwanas a-douez ur spesad ''Australopithecus''&lt;ref name=&quot;Haile-Selassie2010c&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot; Asfaw99&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Asfaw | first1 = B | last2 = White | first2 = T | last3 = Lovejoy | first3 = O | last4 = Latimer | first4 = B | last5 = Simpson | first5 = S | last6 = Suwa | first6 = G | title = Australopithecus garhi: a new species of early hominid from Ethiopia | url = https://archive.org/details/sim_science_1999-04-23_284_5414/page/629 | journal =[[Science (journal)|Science]] | volume = 284 | issue = 5414 | pages = 629–35 | year = 1999 | pmid = 10213683 | doi = 10.1126/science.284.5414.629 | bibcode = 1999Sci...284..629A}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bradshawfoundation.com/origins/australopithecus_africanus.php|title=Exploring the fossil record: Australopithecus africanus|website=[[Bradshaw Foundation]]|language=en|access-date=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Berger1&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Berger |first1=L. R. |last2=de Ruiter |first2=D. J. |last3=Churchill |first3=S. E. |last4=Schmid |first4=P. |last5=Carlson |first5=K. J. |last6=Dirks |first6=P. H. G. M. |last7=Kibii |first7=J. M. |year=2010 |title=''Australopithecus sediba'': a new species of ''Homo''-like australopith from South Africa |url=https://archive.org/details/sim_science_2010-04-09_328_5975/page/195 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=328 |issue=5975 |pages=195–204 |doi=10.1126/science.1184944 |pmid=20378811|citeseerx=10.1.1.729.7802 |bibcode=2010Sci...328..195B |s2cid=14209370 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Toth2005&quot;&gt;Toth, Nicholas and Schick, Kathy (2005). &quot;African Origins&quot; in ''The Human Past: World Prehistory and the Development of Human Societies'' (Editor: Chris Scarre). London: Thames and Hudson. Page 60. {{ISBN|0-500-28531-4}}&lt;/ref&gt; d'ur mare bennak etre 3 ha 2 vilion a vloavezhioù zo&lt;ref name=&quot;Kimbel2016&quot;&gt;{{cite journal |author1=Kimbel, W.H. |author2=Villmoare, B. |date=5 July 2016 |title=From Australopithecus to Homo: the transition that wasn't|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences |volume=371 |issue=1698|pages=20150248 |doi=10.1098/rstb.2015.0248 |pmid=27298460 |pmc=4920303 }}&lt;/ref&gt;. 

An aostralopiteked o deus perzhioù henaek (empennoù bihan a-walc'h) ha perzhioù emdroetoc'h ([[dentadur]] tost da hini ar genad ''Homo''). Kroget e oant da vont war daou droad, neoazh ne c'hellent ket en ober e-pad pell.&lt;br&gt;
''Australopithecus'' en doa daou pe dri [[gen (bevoniezh)|gen]] eilet hag a zeue eus ''[[SRGAP2]]'' war-dro 3,4 ha 2,4 milion a vloavezhioù zo (''[[SRGAP2B]]'' ha ''[[SRGAP2C]]''). An eil anezhe en doa ur roll e kresk niver an [[neuron]]où hag en o dilec'hiadenn en empenn mab-den&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/dn21777-the-humanity-switch-how-one-gene-made-us-brainier/|title=The humanity switch: How one gene made us brainier|last=Reardon|first=Sara|date=2012-05-03|website=New Scientist|language=en-US|access-date=2020-03-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Sporny|first1=Michael|last2=Guez-Haddad|first2=Julia|last3=Kreusch|first3=Annett|last4=Shakartzi|first4=Sivan|last5=Neznansky|first5=Avi|last6=Cross|first6=Alice|last7=Isupov|first7=Michail N.|last8=Qualmann|first8=Britta|last9=Kessels|first9=Michael M.|last10=Opatowsky|first10=Yarden|date=June 2017|title=Structural History of Human SRGAP2 Proteins|journal=Molecular Biology and Evolution|volume=34|issue=6|pages=1463–1478|doi=10.1093/molbev/msx094|issn=0737-4038|pmc=5435084|pmid=28333212}}&lt;/ref&gt;. Kemmoù bras c'hoarvezet e [[korfadurezh]] an dorn a weler ivez, da gentañ e karrekaennoù ''A. afarensis'' war-dro 3 milion a vloavezhioù zo (bizied berraet e-keñver ar biz-meud ha kemmoù er c'houbloù etre ar [[biz-yod]], an [[Tristurieg (askorn)|tristurieg]] hag ar [[pennog]])&lt;ref name=&quot;Tocheri2008&quot;&gt;{{Cite journal |author1=Tocheri, Matthew W. |author2=Orr, Caley M. |author3=Jocofsky, Marc C. |author4=Marzke, Mary W. |author4-link=Mary Marzke|date=April 2008 |title=The evolutionary history of the hominin hand since the last common ancestor of Pan and Homo|journal=[[Journal of Anatomy]]|volume=212 |issue=4 |pages=544–562 |doi=10.1111/j.1469-7580.2008.00865.x |pmid=18380869|pmc=2409097 }}&lt;/ref&gt;. 

Hep mar ebet, brudetañ karrekaenn aostralopitek dizoloet eo hini [[Lucy]], un [[Australopithecus afarensis]] dizoloet e [[1974]] en [[Ethiopia]] (rannvro [[Afar]]) gant ur skipailh etrebroadel, ar Breizhad [[Yves Coppens]] ennañ.

==Teknologiezh==
Soñjal a raed gwezhall ne oa ket ''Australopithecus'' ken barrek hag ''Homo'' evit sevel benvegoù, met kavadenn an ''[[Australopithecus garhi|A. garhi]]'' e-kichen eskern bras bronneged o doa resevet taolioù gant benvegoù maen en deus prouet ne oa ket gwir&lt;ref name=Asfaw1999&gt;{{cite journal|last1=Asfaw|first1=Berhane|last2=White|first2=Tim|last3=Lovejoy|first3=Owen|last4=Latimer|first4=Bruce|last5=Simpson|first5=Scott|last6=Suwa|first6=Gen|title=Australopithecus garhi: A New Species of Early Hominid from Ethiopia|url=https://archive.org/details/sim_science_1999-04-23_284_5414/page/629|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=284|issue=5414|pages=629–635|date=23 April 1999|doi=10.1126/science.284.5414.629|pmid=10213683|bibcode=1999Sci...284..629A}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=deHeinzelin1999&gt;{{cite journal|last1=de Heinzelin|first1=Jean|last2=Clark|first2=J. Desmond|last3=White|first3=Tim| last4=Hart|first4=William|last5=Renne|first5=Paul|last6=WoldeGabriel|first6=Giday|last7=Beyene|first7=Yonas|last8=Vrba|first8=Elisabeth|title=Environment and Behavior of 2.5-Million-Year-Old Bouri Hominids|url=https://archive.org/details/sim_science_1999-04-23_284_5414/page/625|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=284|issue=5414|pages=625–629|date=23 April 1999|doi=10.1126/science.284.5414.625|pmid=10213682|bibcode=1999Sci...284..625D}}&lt;/ref&gt;. An dizoloadenn-se, graet e 1994, a oa ar roud koshañ eus produadur benvegoù&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=S.|last1=Semaw|first2=P.|last2=Renne|first3=J. W. K.|last3=Harris|year=1997|title=2.5-million-year-old stone tools from Gona, Ethiopia|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1997-01-23_385_6614/page/333|journal=Nature|volume=385|issue=6614|pages=333–336|doi=10.1038/385333a0|pmid=9002516|bibcode=1997Natur.385..333S|s2cid=4331652}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=S.|last1=Semaw|first2=M. J.|last2=Rogers|first3=J.|last3=Quade|display-authors=et al.|year=2003|title=2.6-Million-year-old stone tools and associated bones from OGS-6 and OGS-7, Gona, Afar, Ethiopia|journal=Journal of Human Evolution|volume=45|issue=2|pages=169–177|doi=10.1016/s0047-2484(03)00093-9|pmid=14529651}}&lt;/ref&gt;. bete ma voe dizoloet e 2010 roudoù eus merkoù troc'hoù graet 3,4  Ma zo ha lakaet war gont ''A. afarensis''&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=S. P.|last1=McPherron|first2=Z.|last2=Alemseged|first3=C. W.|last3=Marean|display-authors=et al.|year=2010|title=Evidence for stone-tool-assisted consumption of animal tissues before 3.39 million years ago at Dikika, Ethiopia|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-08-12_466_7308/page/857|journal=Nature|volume=466|issue=7308|pages=857–860|doi=10.1038/nature09248|pmid=20703305|bibcode=2010Natur.466..857M|s2cid=4356816}}&lt;/ref&gt;, ha dizoloadenn sevenadur [[Lomekwi]]  e 2015, e-kichen al lenn Turkana, a oa bloaziet eus 3,3 [[annum|Ma]] hag a c'hell bezañ lakaet war gont ''[[Kenyanthropus]]'' marteze&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=S.|last1=Harmand|first2=J. E.|last2=Lewis|first3=C. S.|last3=Feibel|display-authors=et al.|year=2015|title=3.3-million-year-old stone tools from Lomekwi 3, West Turkana, Kenya|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-05-21_521_7552/page/n99|journal=Nature|volume=521|issue=7552|pages=310–315|doi=10.1038/nature14464|pmid=25993961|bibcode=2015Natur.521..310H|s2cid=1207285}}&lt;/ref&gt;. Muioc'h a venvegoù maen eus war-dro 2,6 Ma a oa dizoloet e [[Ledi-Geraru]], e rannvro an Afar, e 2019, daoust ma c'hallfent bezañ bet lezet gant ''Homo''&lt;ref&gt;{{cite journal|first1=D. R.|last1=Braun|first2=V.|last2=Aldeias|first3=W.|last3=Archer|display-authors=et al.|year=2019|title=Earliest known Oldowan artifacts at &gt;2.58 Ma from Ledi-Geraru, Ethiopia, highlight early technological diversity|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=116|issue=24|pages=11712–11717|doi=10.1073/pnas.1820177116|pmid=31160451|pmc=6575601|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. 
&lt;!--
E miz Genver 2009 e oa bet kavet peder c'harrekaenn a-drugarez d'an ''Dikika Research Project'' a oa o labourat e diaz traoñienn Awash Valley e norzh kreiz Ethiopia. Div eus ar c'harrekaennoù o doa roudoù troc'hoù (DIK-55-2, un tamm eus ur gostezenn dehou a zeu eus un ''ungulate'' bras &amp; DIK-55-3, un tamm femur shaft a zeu eus ur ''bovid'' yaouank). Izili ar skipailh enklask a zisklêrias e oant bet karrekaet goude ma voe graet ar merkoù troc'hoù, ar pezh zo lakaet anat gant ar ''Secondary electron imaging (SEI) and energy dispersive X-ray (EDX) spectrometry data''. Through the optical and environmental scanning electron microscopy (ESEM) observations, the research team also claimed that they could limit the possibility of trampling and biochemical causes, and attributed the cut marks to the effect of cutting and percussion, which indicating the use of stone tools. Considering the contemporaneity and the discovery of ''[[Australopithecus afarensis]]'' specimen on the same site (e.g. [[Selam (Australopithecus)|DIK-1-1]]), most of the paleoanthropologists attributed this behavior to ''Australopithecus afarensis''.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=McPherron |first1=Shannon P. |last2=Alemseged |first2=Zeresenay |last3=Marean |first3=Curtis W. |last4=Wynn |first4=Jonathan G. |last5=Reed |first5=Denné |last6=Geraads |first6=Denis |last7=Bobe |first7=René |last8=Béarat |first8=Hamdallah A. |date=August 2010|title=Evidence for stone-tool-assisted consumption of animal tissues before 3.39 million years ago at Dikika, Ethiopia |url=https://www.nature.com/articles/nature09248 |journal=Nature |language=en |volume=466 |issue=7308 |pages=857–860 |doi=10.1038/nature09248 |pmid=20703305 |bibcode=2010Natur.466..857M |s2cid=4356816 |issn=1476-4687}}&lt;/ref&gt;
--&gt;

==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}
[[Rummad:Australopithecus]]
[[Rummad:Bronneged Afrika er Pliosen]]
[[Rummad:Bronneged Afrika er Pleistosen]]
[[Rummad:Genadoù primated ar Ragistor]]
[[Rummad:Primated ar pliosen]]


[[Rummad:Paleoantropologiezh]]
[[Rummad:Hominidae]]</text>
      <sha1>efhvry1gh1y9jpeab29xrz8lbjteu1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benedicta Boccoli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104838</id>
    <revision>
      <id>2198067</id>
      <parentid>2104128</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T10:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rei Momo</username>
        <id>27542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinema */</comment>
      <origin>2198067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3557" sha1="pj59j4h3gh6rs3bdabtd6fxiw1ag38c" xml:space="preserve">[[Restr:Benedicta-boccoli-2013.JPG|thumb|Benedicta Boccoli, 2013]]
'''Benedicta Boccoli''' zo un aktourez [[italian]], bet ganet d'an [[11 a viz Du]] [[1966]] e [[Milano]] ([[Lombardia]])&lt;ref&gt;{{it}} [https://web.archive.org/web/20190412181032/https://gratis.bloo.it/spettacolo/benedicta_boccoli.html ''Benedicta Boccoli'']&lt;/ref&gt;. C'hoar eo d'an aktourez [[Brigitta Boccoli]].

== Sinema ==
*''[[Gli angeli di Borsellino]]'', renet gant Rocco Cesareo - 2003
*''[[Valzer]]'', renet gant Salvatore Maira - 2007
*''[[Pietralata]]'', renet gant Gianni Leacche - 2008
*''[[Ciao Brother]]'', renet gant Nicola Barnaba - 2016
*''[[Come un fiore]]'', renet gant Benedicta Boccoli - 2016

== C'hoariva ==
*''Blithe Spirit'' skrivet gant [[Noël Coward]], gant Ugo Pagliai ha Paola Gassman - 1992/1993
* ''Cantando Cantando'' gant Maurizio Micheli, gant Maurizio Micheli, Aldo Ralli, Gianluca Guidi - 1994/1995
*''Buonanotte Bettina'' gant Pietro Garinei ha Sandro Giovannini 1995/1996/1997
*''Can Can'', 1998/1999 
*''[[Orfeüs|Orfeo]] all'inferno'' - C'hoarigan gant [[Jacques Offenbach]] - 1999 - evel Tersicore
*''Polvere di stelle'', 2000/2001/2002
*''Le Pillole d'Ercole'', 2002/2003/2004
*''Anfitrione'' gant [[Plautus]], 2004
*''Stalker'' gant Rebecca Gillmann, 2004
*''Plutus'' gant [[Aristofanes]], 2004
*''Fiore di cactus'', 2004/2005/2006
*''Prova a farmi ridere'' gant Alan Ayckbourn, 2006
*''[[The Tempest]]'' gant [[William Shakespeare]], 2006 - evel Ariel
*''Sunshine'' gant William Mastrosimone, 2007/2008
*''L'Appartamento'' gant [[Billy Wilder]], 2009–2010
*''Il marito scornato (Georges Dandin)'', gant [[Molière]], 2011
*''Vite private'' gant [[Noël Coward]], kenc'hoariet gant Corrado Tedeschi, [[2012]]-[[2013]]
* ''Crimes of the Heart'' gant [[Beth Henley]], 2015
* ''Fleur de cactus'' gant [[Pierre Barillet]] ha [[Jean-Pierre Grédy]], [[2016]]
* ''A Room with a View'' gant [[E. M. Forster]], 2016
* ''Il più brutto week-end della nostra vita'' gant [[Norm Foster]], 2016
* ''El test'' gant [[Jordi Vallejo]], [[2019]]-[[2020]]&lt;ref&gt;{{it}} [https://abitarearoma.it/il-test-di-jordi-vallejo/ ''Il Test di Jordi Vallejo'']&lt;/ref&gt; ;&lt;ref&gt;{{it}} [https://www.shmag.it/show/teatro/26_02_2020/debutta-domani-nellisola-di-il-test-di-jordi-vallejo-con-roberto-ciufoli-che-firma-anche-la-regia-benedicta-boccoli-simone-colombari-e-sarah-biacchi/ ''Debutta domani nell’Isola di “Il Test” di Jordi Vallejo, con Roberto Ciufoli (che firma anche la regia), Benedicta Boccoli, Simone Colombari e Sarah Biacchi'']&lt;/ref&gt;
* ''Su con la vita'' gant [[Maurizio Micheli]], [[2020]]&lt;ref&gt;{{it}} [https://www.espressione24.it/e-proprio-il-caso-di-dire-su-con-la-vita-lo-spettacolo-di-maurizio-micheli-ad-avezzano/ ''È proprio il caso di dire: “Su con la vita!”. Lo spettacolo di Maurizio Micheli ad Avezzano']&lt;/ref&gt;;&lt;ref&gt;{{it}} [https://www.teatrostabile.umbria.it/spettacolo/su-con-la-vita/ ''Su con la vita! Gli spaiati e Le belle statuine'']&lt;/ref&gt;

== Skeudennoù==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Crimes of the heart 01 boccoli bonesi lorenzetti.JPG|Benedicta Boccoli, Paola Bonesi ha Fulvia Lorenzetti; ''Crimes of the heart'', 1 Mae 2015
Crimes of the heart 02 benedicta boccoli.jpg|Benedicta Boccoli o seniñ; ''Crimes of the heart'', 1 Mae 2015.
&lt;/gallery&gt;

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20111229234126/http://www.benedictaboccoli.it/ Benedicta Boccoli Web Site] (ita/ing)

{{DEFAULTSORT:Boccoli, Benedicta}}
[[Rummad:Aktourezed Italia]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1966]]</text>
      <sha1>pj59j4h3gh6rs3bdabtd6fxiw1ag38c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berenike (merc'h Herodez Agrippa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115297</id>
    <revision>
      <id>2197991</id>
      <parentid>1977981</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10308" sha1="npwisk2gc8a3j86pjmw635pingju2ml" xml:space="preserve">{{pennad zo|Berenike}}

'''Berenike''' (28-?), anavezet ivez evel ''Julia Berenice'', a oa ur briñsez yuzev, eus [[Jeruzalem]], hag a voe karet gant an impalaer roman [[Titus (impalaer)|Titus]].

==Roud istorel==
Anavezet eo da gentañ-penn dre an istorour [[Flavius Josephus]], a savas istor ar bobl yuzev hag a venegas emsavadeg yuzev ar bloaz [[67]]. Meneget eo hec'h anv ivez gant [[Suetonius]], [[Tacitus]], [[Dio Cassius]], [[Aurelius Victor]] ha [[Juvenal]], hag en [[Oberoù an Ebestel]].

Brud a deuas dezhi adal an Azginivelezh, hag abalamour d'an doug a oa e-touez ar Romaned d'ar priñsezed eus ar Reter, evel [[Kleopatra]], pe [[Zenobia]] diwezhatoc'h.

&lt;!--After a number of failed marriages throughout the 40s, she spent much of the remainder of her life at the court of her brother Herod Agrippa II, amidst rumors the two were carrying on an incestuous relationship. During the First Jewish-Roman War, she began a love affair with the future emperor Titus Flavius Vespasianus. However, her unpopularity among the Romans compelled Titus to dismiss her on his accession as emperor in 79. When he died two years later, she disappeared from the historical record.--&gt;

==He buhez==
Ganet e oa e 28&lt;ref&gt;Hervez Josephus e oa c'hwezek vloaz pa varvas he zad, pezh a zegouezh gant ar bloaz 28. See Josephus, ''Ant.'' [[wikisource:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 9|XIX.9.1]]&lt;/ref&gt; 
Merc'h e oa da [[Herodez Agrippa Iañ]], [[roue Judea]], and [[Cypros]], Merc'h-vihan e oa da [[Aristobulus IV]], a oa mab da [[Herodez Veur]]. C'hoar e oa da [[Herodez Agrippa II]] ha da [[Mariamne (merc'h da Herodez Agrippa Iañ)|Mariamne]] (ganet e 34) ha da [[Drusilla (merc'h da Agrippa Iañ)|Drusilla]] (ganet e 38).&lt;ref name=&quot;josephus-antiquities-xviii-5&quot;&gt;Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[wikisource:The Antiquities of the Jews/Book XVIII#Chapter 5|XVIII.5.4]]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;josephus-antiquities-xix-9&quot;&gt;Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[wikisource:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 9|XIX.9.1]]&lt;/ref&gt; 
Hervez [[Josephus]] o devoa ivez ur breur yaouankoc'h, Drusus, marvet bihanik.&lt;ref name=&quot;josephus-antiquities-xviii-5&quot; /&gt; He zud a oa un darn eus [[Tierniez an Herodizien]], a renas e provins Judaea etre [[-39|39]] kent JK ha 92.
[[File:Festus window.JPG|thumb|250px|Berenike gant he breur [[Agrippa II]] e-pad prosez [[Paol Tars]]. Gwerenn liv en [[Iliz-veur St Paul, Melbourne]].]]

Teir gwech e timezas, eme [[Josephus]] 
Da gentañ etre 41 ha 43, da [[Marcus Alexander]]&lt;ref name=&quot;josephus-antiquities-xix-5&quot;&gt;Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[wikisource:The Antiquities of the Jews/Book XIX#Chapter 5|XIX.5.1]]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;ilan-julia-crispina&quot;&gt;{{cite journal | last = Ilan | first = Tal | title = Julia Crispina, Daughter of Berenicianus, a Herodian Princess in the Babatha Archive: A Case Study in Historical Identification. | journal = The Jewish Quarterly Review, New Ser. | volume = 82 | pages = 361–381 | issue = 3/4| year = 1992
  | doi = 10.2307/1454863 | jstor = 1454863 | publisher = University of Pennsylvania Press }}&lt;/ref&gt; , niz d'ar prederour [[Philon d'Alexandrie]], breur da [[Tiberius Julius Alexander]], ur jeneral roman hag a voe prokulator [[Judea]] etre 46 ha 48, ha mab da [[Alexander the Alabarch]] of [[Alexandria]]. mervel a reas he fried diganti e 44.

Addimeziñ a reas da vreur he zad, [[Herodez C'halkis]],&lt;ref name=&quot;josephus-antiquities-xix-9&quot; /&gt; ha daou vab o doe: Berenicianus ha Hyrcanus.&lt;ref name=&quot;josephus-antiquities-xx-5&quot;&gt;Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[wikisource:The Antiquities of the Jews/Book XX#Chapter 5|XX.5.2]]&lt;/ref&gt;. Mervel a reas he fried e 48.

Neuze e chomas da vevañ e ti he breur Agrippa e-pad meur a vloaz, ken na addimezas da [[Polemon II Pontus]], roue [[Cilicia]], met tec'hel a reas eus e di.&lt;ref name=&quot;josephus-antiquities-xx-7&quot;&gt;Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[wikisource:The Antiquities of the Jews/Book XX#Chapter 7|XX.7.3]]&lt;/ref&gt;

&lt;!--
According to Josephus, Berenice requested this marriage to dispel rumors that she and her brother were carrying on an [[incest]]uous relationship, with Polemon being persuaded to this union mostly on account of her wealth.&lt;ref name=&quot;josephus-antiquities-xx-7&quot; /&gt; However the marriage did not last and she soon returned to the court of her brother. Josephus was not the only ancient writer to suggest incestuous relations between Berenice and Agrippa. [[Juvenal]], in his [[Satire VI|sixth satire]], outright claims that they were lovers&lt;ref&gt;Juvenal, ''Satires'' [[wikisource: Satire 6#ref footnote21.5E|VI]]&lt;/ref&gt; Whether this was based on truth remains unknown.&lt;ref name=&quot;macurdy-julia-berenice&quot;&gt;{{cite journal | last = Macurdy | first = Grace H. | title = Julia Berenice | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_1935_56_3/page/246 | journal = The American Journal of Philology | volume = 56  | issue = 3 | pages = 246–253 | year = 1935  | doi = 10.2307/289676 | jstor = 289676 | publisher = The Johns Hopkins University Press}}&lt;/ref&gt;. Berenice indeed spent much of her life at the court of Agrippa, and by all accounts shared almost equal power. Popular rumors may also have been fueled by the fact that Agrippa himself never married during his lifetime.&lt;ref name=&quot;macurdy-julia-berenice&quot; /&gt;

Evel he breur, Berenice was a [[client state|client ruler]] of the parts of the Roman Empire that lie in the present-day [[Syria]]. En [[Oberoù an Ebestel]] e lenner  that during this time, in 60, [[Paol Tars]] appeared before their court at [[Caesarea Maritima|Caesarea]]&lt;ref&gt;King James Bible, ''Acts'' [[wikisource: Bible (King James)/Acts#Chapter 25|25]], [[wikisource: Bible (King James)/Acts#Chapter 26|26]]&lt;/ref&gt;.

--&gt;

==Oberennoù==
Abaoe ar XVIIvet kantved ez eus bet savet ur bern oberennoù diwar-benn he darempred gant Titus&lt;ref&gt;Gabriele Boccaccini, ''Portraits of Middle Judaism in Scholarship and Arts'' (Turin: Zamorani, 1992); S. Akermann, ''Le mythe de Bérénice'' (Paris, 1978); Ruth Yordan, ''Berenice'' (London, 1974)&lt;/ref&gt;. 
* ''Lettres de Bérénice à Titus'' (1642), romant gallek gant [[Madeleine de Scudéry]]
* ''Bérénice'' (1648–50), romant gallek gant [[Jean Regnauld de Segrais]]
* ''Tite'' (1660), trajedienn c'hallek gant [[Jean Magnon]]
* ''Il Tito'' (1666), c'hoarigan italian gant [[Antonio Cesti]] (ton) ha [[Nicola Beregani]] (libretto)
* ''[[Bérénice]]'' (1670), trajedienn c'hallek gant [[Jean Racine]]
* ''[[Tite et Bérénice]]'' (1670), trajedienn c'hallek gant [[Pierre Corneille]]
* ''Titus and Berenice'' (1676), trajedienn saoznek gant [[Thomas Otway]]
* ''[[Tito e Berenice]]'' (1714), c'hoarigan italian gant [[Antonio Caldara]] (mus.) ha [[Carlo Sigismondo Capace]] (libr.)
* ''Berenice'' (1725), c'hoarigan italian gant [[Giuseppe Maria Orlandini]] (mus.) ha [[Benedetto Pasqualigo]] (libr.). Sonerezh ivez gant [[Niccolò Vito Piccinni]] (1766)
* ''Tito e Berenice'' (1776), c'hoarigan italian gant [[Raimondo Mei]] (mus.) ha Carlo Giuseppe Lanfranchi-Rossi (libr.)
* ''Tito e Berenice'' (1782), barrez gant Paolino Franchi (chor.)
* ''Tito; o, La partenza di Berenice'' (1790), a barrez gant [[Domenico Maria Gaspero Angiolini]] (mus. and chor.)
* ''Tito e Berenice'' (1793), c'hoarigan italian gant [[Sebastiano Nasolini]] (mus.) ha [[Giuseppe Maria Foppa]] (libr.)
* ''Tito che abbandona Berenice'' (1828), livadur gant [[Giuseppe Bezzuoli]]
* ''Titus et Bérénice'' (1860), c'hoarigan gall gant [[Leon-Gustave-Cyprien Gastinel]] (mus.) hag Edouard Fournier (libr.)
* ''Berenice'' (1890), romant alamanek gant [[Heinrich Vollrat Schumacher]]
* ''Cross Triumphant, The'' (1898), romant istorel gant [[Florence M. Kingsley]]
* ''Bérénice'' (1909), c'hoarigan gall gant [[Lucien-Denis-Gabriel-Alberic Magnard]] (mus. and libr.)
* ''Titus und die Jüdin'' (1911), trajedienn alamanek gant [[Hans Kyser]]
* ''Lost Diaries: From the Diary of Emperor Titus'' (1913), romant saoznek gant [[Maurice Baring]]
* ''Bérénice, l’Hérodienne'' (1919), trajedienn c'hallek gant [[Albert du Bois]]
* ''Bérénice'' (1920), pezh sonerezh gant [[Marcel Samuel-Rousseau]]
* ''Berenice'' (1922), trajedienn saoznek gant [[John Masefield]]
&lt;!--* ''Bérénice'' (1934), a French parody gant  [[Noel Ouden]]--&gt;
* ''Berinikah'' (1945), trajedienn hebreek gant [[Eisig Silberschlag]] ha [[Carl de Haas]]
* ''Le reine de Césarée'' (1954), trajedienn c'hallek gant [[Robert Brasillach]]
* ''Berenice, Princess of Judea'' (1959), romant saoznek gant [[Leon Kolb]]
* ''Mission to Claudies'' (1963), romant saoznek gant [[Leon Kolb]]
* ''Agrippa’s Daughter'' (1964), romant saoznek gant [[Howard Fast|Howard Melvin Fast]]
&lt;!--
* ''La pourpre de Judée: ou, Les délices du genre humain'' (1967), a French novel gant  [[Maurice Clavel]]
* ''Bérénice'' (1968), a French TV-film gant  [[Piere-Alain Jolivet]]
* ''Tito y Berenice'' (1970), a Spanish drama gant  [[Rene Marques]]
* ''Bérénice'' (1983), a French TV-film gant [[Raoul Ruiz]]

The love story between Berenice and Titus is also the premise of ''[[La clemenza di Tito (Caldara)|La clemenza di Tito]]'' (1734), an Italian opera with music by [[Antonio Caldara]] and a libretto by [[Pietro Metastasio]] that was later set to music by more than 40 other composers, including [[Johann Adolph Hasse]] (1735), [[Giuseppe Arena]] (1738), [[Francesco Corradini]] (1747), [[Christoph Willibald Gluck]] (1752), [[Andrea Adolfati]] (1753), [[Niccolò Jommelli]] (1753), [[Ignaz Holzbauer]] (1757), [[Vincenzo Legrezio Ciampi]] (1757), [[Gioacchino Cocchi]] (1760), [[Marcello Bernardini]] (1768), [[Andrea Bernasconi]] (1768), [[Pasquale Anfossi]] (1769), and [[Wolfgang Amadeus Mozart]] ([[La clemenza di Tito]], 1791).

More recently it was used as the backdrop for the [[Caroline Lawrence]] novels the ''Assassins of Rome'' and the ''Enemies of Jupiter''. [[Lindsey Davis]] mentions it, though without making it the central plot line in novels such as ''[[Saturnalia (book)|Saturnalia]]''. It is also the stimulus for the new ballet piece by Kim Brandstrup, 'Invitus Invitam' which premiered in the [[Royal Opera House]] in October 2010.{{Citation needed|date=June 2011}}

--&gt;
==Notennoù==

[[Rummad:Tud eus ar Bibl]]
[[Rummad:Istor ar Yuzevien]]
[[Rummad:Henroma]]
[[Rummad:Judea]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 28]]</text>
      <sha1>npwisk2gc8a3j86pjmw635pingju2ml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gia Long</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117635</id>
    <revision>
      <id>2197981</id>
      <parentid>2197369</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44714" sha1="0ueeto7o1b3eq373h3p09orzvl2c5i1" xml:space="preserve">[[Restr:Emperor Gia Long.jpg|thumb|upright=1.4|an impalaer Gia Long]]
'''Gia Long''' ([[8 a viz C'hwevrer]] [[1762]] – [[3 a viz C'hwevrer]] [[1820]]), anvet Nguyễn Phúc Ánh pa oa bet ganet hag Nguyễn Ánh alies, a voe impalaer [[Viêt Nam]] eus [[1802]] da [[1820]].

E [[1802]] ec'h Unvanas ar pezh a zo [[Viêt Nam]] hiziv. Ar c'hentañ eus ar rummad implaerien Nguyễn, diwezhañ rummad-impalaerien Viêt Nam, e voe.

Un niz e oa d'an diwezhañ Nguyễn a renas war Viêt Nam ar Su. Rediet e voe Nguyễn Ánh da guzhat e [[1777]], da bemzek vloaz, pa voe lazhet e familh e-kerzh emsavadeg aduidi [[Tây Sơn]].

E armeoù a adkemeras kêr [[Saigon]] hag a gollas anezhi en-dro.&lt;br&gt;
Mignon e teuas da vezañ gant ar [[beleg]] [[katolik]] gall [[Pierre Joseph Georges Pigneau de Behaine]] ([[1741]]-[[1799]]), a oa anvet Bá Đa Lộc e [[vietnameg]]. Klask a reas Pigneau de Behaine degas sikour gouarnamant Bro-C'hall da Nguyễn Ánh ; ne zeuas ket a-benn, met tuta ar reas emouestlidi evit dont d'e sikour. Adalek [[1789]] en doe adkavet Nguyễn Ánh e hêrezh hag e krogas da vont war-du an Norzh evit trec'hiñ war tu [[tiegezh Tây Sơn]]. Mont a reas er fin, war-dro 1802, war-du an harzoù gant [[Sina]] a oa bet e-dalc'h an tiegezh Trịnh a-raok. Ur wech echu ar brezel en doa adunvanet Viêt Nam goude kantvedoù a vrezelioù gladdalc'hel ha gant ur gorread brasoc'h eget biskoazh, eus Sina betek pleg-mor [[Siam]].

Awenet e voe e zoare da ren gant ur [[konfusianegezh|gonfusianegezh]] strizh. Freuzañ a reas ar c'hemmoù bet degaset gant Tây Sơn. Adlakaat a reas en e sav ar reizhiad konfusian kozh e-keñver deskadurezh ha servij foran.&lt;br&gt;
Staliañ a reas ar gêr-benn e [[Huế]] e-lec'h [[Hanoi]]. Aet e oa kalz a dud d'ober o annez er Su er c'hantvedoù kent. Lakaat a reas sevel ur c'hreñvlec'h hag ur palez er gêr-benn nevez.&lt;br&gt;
Implijout a reas barregezhioù ar C'hallaoued evit gwellaat doareoù emzifenn ar vro. Abalamour d'ar sikour-se e tamasantas da obererezhioù ar [[Misioner|visionerien]] gatolik, pezh na reas ket e warlerc'hidi.&lt;br&gt;
Dindan e renerezh e kadarnaas Viêt Nam he beli soudardel war [[Indez-Sina]]. Kas a reas kuit soudarded Siam diouzh [[Kambodja]], a zeuas da vezañ ur [[Stad]] gwarezet gant Viêt Nam.

==Yaouankiz==
[[Restr:Pigneau de Behaine portrait.jpg|thumb|Pierre Joseph Georges Pigneau de Behaine]]
Bet ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1762, e oa Gia Long mab da Nguyễn Phúc Luân ha Nguyen Thi Hoan. Luan e oa oa hêr disklêriet an tiegezh Nguyễn a rene war Viêt Nam ar Su.&lt;br&gt;
Koulskoude e tivizas Trương Phúc Loan, ur [[mandarin]] a renk uhel, lakaat [[Khoat]] da gemmañ e zibab pa oa war e zalaroù ha lakaat Nguyễn Phúc Thuần, ur breur yaouank da Luan, war an tron e [[1765]]. Toullbac'het e voe Luan, a varvas er bloaz-se.

Lazhet e voe Nguyễn Phúc Thuần e-kerzh an emsavadeg Tây Sơn renet gant ar vreudeur [[Nguyễn Nhạc]], [[Nguyễn Huệ]] ha Nguyễn Lữ e [[1877]]. Nguyễn Ánh voe ezel koshañ an tiegezh o ren o chom bev goude trec'h tiegezh Tây Sơn. Kaset e voe tiegezh Nguyễn kuit eus kreiz Viêt Nam war du ar Su (Saigon ha delta ar [[Mekong]]).

Kavout a reas Nguyễn Ánh repu e [[Hà Tiên]] war veg su aodoù Viêt Nam, ma kejas gant Pigneau de Behaine, a zeuas da vezañ e guzulier hag a zegasas dezhañ ur sikour a-bouez evit gounit ar galloud.&lt;br&gt;
Tec'hel a rejont o-daou betek [[Enez Pulo Panjang]] e pleg-mor Siam. Spi a oa gant Pigneau gallout gounid gwirioù bras evit an [[Iliz katolik]] e Viêt Nam dre sikour Nguyễn Ánh da vezañ trec'h. Un diazezlec'h e vefe evit emled an Iliz en [[Azia ar Mervent]].

E dibenn 1777 e kuitaas ar braz eus arme an tiegezh Tây Sơn Saigon evit mont d'an Norzh da dagañ an Trịnh a rene war an hanter-se eus Viêt Nam. Distreiñ a reas didrouz Nguyễn Ánh d'an douar bras ; adkavout a reas e aduidi hag adkemer a reas kêr Saigon. Ur sikour a bouez bras en doa bet digant [[Đỗ Thanh Nhơn]], en doa aozet un arme evitañ kresket gant goprsoudarded kambodjat ha ||morlaer]]on sinaat. Bloaz war-lerc'h ec'h argasas Nhon soudarded an tiegezh Tây Sơn diouzh [[Proviñs Gia Định]] hag e plantas koll bras war e [[morlu|vorlu]].

Kemer a reas Nguyễn Ánh tro eus ar saviad evit kas [[Diplomatiezh|diplomated]] da Siam evit kinnig un emglev a vignoniezh. Kaset e voe an emglev-se da get e [[1779]] pa savas Kambodjiz enep o rener a-du gant Siam [[Ang Non]] ha pa gasas Nguyễn Ánh Nhon d'o sikour. Trec'het e voe Ang Non ha lazhet. Enoret-kaer e voe Nhon pa zistroas da Saigon. Strivañ a reas evit gwellaat stad morlu Nguyễn.

O klask kreñvaat e statud politikel e kemeras Nguyễn Ánh an titl a ''Nguyễn vương'' (''Roue Nguyễn'' pe '' Rener Nguyễn'') e [[1780]]. E [[1781]] e kasas muioc'h a soudarded da sikour ar renad kambodjat enep Siam a felle dezhi kontrollañ Kambodja en-dro. Ur pennad goude-se e lakaas lazhañ Nhon. Daoust d'an abegoù bezañ amsklaer e soñjer e oa abalamour d'ar vrud vat a oa gant Nhon hag a rae skeud dezhañ. Laouen e voe tu Tây Sơn o klevout ar c'heloù. Emsevel a reas aduidi Nhon. Gwanaet e voe arme Nguyễn abalamour da se. Un nebeud mizioù war-lerc'h e voe armeoù Tây Sơn e Saigon a-nevez. Ret e voe da Nguyễn Ánh tec'hel da [[Ha Tien]], ha goude da [[Enez Phú Quốc]]. Kendelc'her a reas darn eus e soudarded da stourm koulskoude.

Kemmet e voe an traoù e miz Here [[1782]] pa zeuas a-benn soudarded renet gant [[Nguyễn Phúc Mân]], breur yaouank Nguyễn Ánh ha [[Châu Văn Tiếp]], da argas soudarded Tây Sơn diouzh Saigon. Distreiñ a reas Nguyễn Ánh gant Pigneau de Behaine. Arvarus e oa ar saviad : Tagañ a reas tu Tây Sơn, trec'het groñs e voe tu Nguyễn e penn-kentañ [[1783]]. Lazhet e voe Nguyễn Phúc Mân e-kerzh an emgann. Tec'hel a reas Nguyễn Ánh da Phú Quốc ur wech ouzhpenn. Kavet e voe e guzhiadell met dont a reas a-benn da dec'hel a-zirak listri tu Tây Sơn betek [[Enez Koh Rong]] e bae [[Kompong Som]]. Kavet e voe eno c'hoazh met dont a reas a-benn da dec'hel d'un enezenn all a-drugarez d'ur [[Kelc'hwidenn|gelc'hwidenn]].

Nguyễn Ánh a c'houlennas sikour digant Siamiz e penn kentañ [[1784]]. Ne zeuas ket a-benn 20&amp;nbsp;000 soudard ouzhpenn da wanaat dalc'h tu Tây Sơn war ar galloud. Rediet e voe Nguyễn Ánh da c'houlenn repu e Siam e [[1785]]. Gwashaet e voe an traoù dre ma tage tu Tây Sơn [[riz]]egi ar su ingal evit distruj pourvezioù tu Nguyễn. Dont a reas Nguyễn Ánh da soñjal e tegasfe sikour Siamiz enebiezh e-touez Viêtnamiz.

;Pigneau de Behaine ha sikour ar C'hallaoued
[[Restr:Prince Canh MEP.jpg|thumb|Priñs Cảnh, mab henañ Gia Long, e Bro-C'hall e [[1787]]]]
Diskaret gant e saviad e c'houlennas Nguyễn Ánh digant Pigneau de Behaine klask sikour digant ar C'hallaoued. Reiñ a reas aotre dezhañ da gas e vab [[Nguyễn Phúc Cảnh]] gantañ evel sin a youl-vat. A-raok e oa bet Nguyễn Ánh e-soñj da c'houlenn sikour digant [[Bro-Saoz|Saozon]], [[Spagn]]oliz, [[Izelvroioù|Izelvroiz]] ha [[Portugal]]iz. Pigneau de Behaine e zialias da c'houlenn sikour digant Izelvroiz [[Batavia]], e raktres kentañ, gant aon rak digeriñ dor Viêt Nam d'ar [[Protestantiezh|brotestanted]]] ha krouiñ diaesterioù da emled ar [[Katoligiezh|gatoligiezh]]. Pigneau de Behaine a guitaas Viêt Nam e miz Kerzu [[1784]]. Erruout a reas e [[Puducherry]] en [[India]] e miz C'hwevrer 1785, siell roueel Nguyễn Ánh gantañ. Aotre en doa da reiñ gwirioù d'ar C'hallaoued en eskemm ouzh ur sikour luel. Melestradur Bro-C'hall e Puducherry, renet gant ar gouarnour [[Jean-Charles-Nicolas Coutenceau des Algrains]] ([[1746]]-[[1811]]) a oa mirour ha krenn enep emellout e Viêt Nam ar Su. Evit luziañ a traoù e voe diskuliet Pigneau de Behaine d'ar [[Vatikan]] gant [[Urzh ar Vreudeur minor|frañseziz]] spagnol. Klask a reas fiziout e garg politikel e Portugaliz o doa kinniget abretoc'h 56 lestr da Nguyễn Ánh evit stourm ouzh re Tây Sơn.

E miz Gouere [[1786]], goude bezañ bet en aner o klask un emglev e-pad ouzhpenn bloaz, e voe aotreet Pigneau de Behaine gant ar gouarnour [[David Charpentier de Cossigny]] ([[1740]]-[[1801]]) da vont da c'houlenn sikour digant lez roue Bro-C'hall war eeun.&lt;br&gt;
Pan erruas ar beleg e lez [[Loeiz XVI]] e [[Versailhez]] e voe diaes dezhañ bodañ arc'hant evit kas soudarded da sikour Nguyễn Ánh abalamour da stad vantrus Bro-C'hall e-keñver arc'hant a-raok an [[Dispac'h gall|Dispac'h]]. Harp a gavas a-berzh ar misioner [[Pierre Poivre]] ([[1719]]-[[1786]]) a oa bet o klask skoulmañ darempredoù a genwerzh e Viêt Nam. Displegañ a rae Pigneau de Behaine e rofe Nguyễn Ánh kreñvlec'hioù da Vro-C'hall war aodoù Viêt Nam mar befe degaset sikour dezhañ. Gellout a rafe Bro-C'hall bezañ mestrez war «&amp;nbsp;morioù Sina hag an enezeg&amp;nbsp;» neuze.

E miz Du [[1787]] e voe sinet un emglev etre Bro-C'hall ha [[Kochinsina]] (an anv a veze roet da Viêt Nam ar Su d'ar c'houlz-se). Prometiñ a reas Frañs peder [[fourgadenn]], 1&amp;nbsp;650 soudard gall gant o fourvezioù ha 250 soudard indian [[sepoy]] en eskemm ouzh [[Distrig Côn Đảo|Pulo Condore]] ha Tourane ([[Da Nang]]) ha gwir-miret war kenwerzh ar c'hoad. Ne voe ger ebet en emglev a-zivout frankiz roet d'ar visionerien d'ober o labour. Koulskoude ne fellas ket da c'houarnour Puducherry,[[Thomas Conway]] ([[1734]]-[[1800]]) reiñ ar sikour divizet. Uzhioù en doa bet eus [[Pariz]] evit divizout pegoulz reiñ ar sikour, mar befe da vezañ roet. Rediet e voe Pigneau de Behaine da implijout an arc'hant bet dastumet gantañ evit goprañ soudarded c'hall. Gallout a reas prenañ meur a lestrad armoù ha pourvezioù-brezel e [[Mauritius]] ha Puducherry ivez. &lt;br&gt;
E-keit-se e oa chomet Nguyễn Ánh e Siam gant un toullad soudarded betek miz Eost 1787. Kemer a reas perzh e soudarded e brezel Siam enep ar roue [[Bodawpaya]] a [[Myanmar|Virmania]].

Seblantout a reas da diegezh Tây Sơn e oa kreñv a-walc'h o dalc'h war Viêt Nam ar Su evit gallout mont war-du an Norzh hag unaniñ ar vro. Met pa lemjont o soudarded diouzh [[Gia Định]] e wanajont o dalc'h war ar Su. Ouzhpenn e tleas rener [[Gia Định]], [[Dang Van Tran]], kas soudarded Tây Sơn da sikour Nguyễn Nhạc a oa taget e-kichen [[Qui Nhơn]] gant e vreur [[Nguyễn Huệ]]. Pa verzas kement-se e prientas Nguyễn Ánh un argadenn. Kuitaat a reas Siam dre guzh evit mont war-du Viêt Namar Su. Ne zeuas ket a-benn da adkemer Gia Dinh met kemer a reas [[Mỹ Tho]], a lakaas da ziaezezlec'h. Adsevel a reas e arme. Goude un emgann taer e adkemeras Saigon d'ar [[7 a viz Gwengolo]] [[1788]]. Erruout a reas Pigneau de Behaine e Saigon d'ar [[24 a viz Gouere]] 1789, o tont eus Puducherry gant pevar lestr. Gant ar sikour-se e voe kadarnaet dalc'h Nguyễn Ánh war Viêt Namar Su. Dael a zo a-zivout ar perzh kemeret gant ar sikour estren e berzh Gia Long ; meneget e voe d'ur mare 400 gall met labourioù nevesoc'h a veneg nebeutoc'h eget 100 soudard hag un daouzegad ofiserien.

==Nguyễn Ánh o kadarnaat e zalc'h war Viêt Nam ar Su==
Sikouret e voe armeoù Nguyễn Ánh da embreger gant an ofisourien c'hall a oa bet tutaet gant Pigneaude Behaine. Degas a rejont barregezhioù teknologel kornôgat. An ofiser a vor [[Jean Baptiste Marie Dayot]] ([[1760]]-[[1809]]) a embregas ar [[morlu]]. Goursellout a reas ouzh savidigezh listri gant plakennoù arem. [[Victor Olivier de Puymanel]] ([[1768]]-[[1799]]) a voe e karg eus an droadeien hag eus ar sevel mogerioù-difenn. Kelenn a reas da armeoù Nguyễn Ánh eur an doare da sevel ha da implijout kanolioù giz [[Europa]] ha taktikoù europat. Pigneau de Behaine ha misionerien all a reas kenwerzh evit Nguyễn Ánh, o prenañ armoù ha pourvezioù brezel all evitañ. E gevredad e voe Pigneau de Behaine betek e varv e 1799, ha ministr an aferioù diavaez ''[[de facto]]''. Pa voe beziet ar beleg dirak ar priñs-hêr, holl vandarined al lez, 12&amp;nbsp;000 gward Gia Long ha 40&amp;nbsp;000 a dud e lavaras Gia Long e voe Pigneaude Behaine «&amp;nbsp;an estren illurañ o vezañ bet biskoazh e lez Kochinsina&amp;nbsp;».

===Kreñvlec'hioù===
[[Restr:Citadel of Saigon before 1835.png|thumb|upright=1.4|Tres gwikadell Saigon a-raok [[1835]]]]
Ur wech bet kemeret Saigon gantañ e kreñvaas Nguyễn Ánh diazez e c'halloud hag e prientas distruj re Tây Son. Ingal e tage e enebourien Viêt Nam ar Su evit laerezh an eostadoù riz. C'hoant groñs en doa Nguyễn Ánh da greñvaat e zifennoù. An dra gentañ a reas a voe goulenn digant ar C'hallaoued sevel ur wikadell mod Europa e Saigon. Treset e voe ar wikadell gant [[Théodore Lebrun]] ha De Puymanel. Tregont mil a dud a labouras evit he sevel e [[1790]]. Lakaet e voe tailhoù pounner war annezidi kêr hag o mandarined evit paeañ al labourioù. Ken start e voe al labour ken e voe un emsavadeg e-touez ar vicherourien. Pa voe echu ar wikadell he doa 4&amp;nbsp;176 metr a dro. Savet e oa bet an difennoù e doare [[Sébastien Le Prestre de Vauban|Vauban]]. Douvezioù a oa war tri c'hostez. Nepred ne glaskas re Tây Sơn tagañ kêr Saigon ur wech bet savet ar wikadell. Reiñ a reas da Nguyễn Ánhde ul lañs psikologel a-feson war e enebourien. Diskouez a reas Nguyễn Ánh bezañ dedennet-tre gant ar sevel difennoù ha goulenn a reas digant e kevredidi c'hall mont d'o bro evit degas al levrioù diwezhañ war an danvez.

===Adaozañ al labour douar ha kresk armerzhel===
Ur wech gwarezet Viêt Nam ar Su e troas Nguyễn Ánh war-du ar c'hemmoù da zegas el [[labour-douar]]. Berr e veze ar c'hementadoù riz abalamour da dagadennoù re Tây Sơn dre ar stêrioù. Daoust d'an douar bezañ mat-kenañ e produe nebeut. Deuet oa Viêtamiz d'ober o annez eno abaoe nebeut amzer nemetken. Ouzhpenn da se, direnket da vat e oa bet al labour-douar gant ar brezel dizehan gant tud Tây Sơn. Diazezet e voe adaozadur Nguyễn Ánh war astenn d'ar su un doare hengounel da ledanaat an douaroù labouret, an ''đồn điền'', a c'hell bezañ &quot;koumanantoù fiziet e soudarded&quot; abalamour d'ar pouez roet da soudarded en doare-se da drevadenniñ. Implijet e voe e-kerzh ren [[Lê Thánh Tông]] er {{XVvet kantved}} da gentañ pa oa Viêt Nam oc'h astenn war-du ar su. Ar galloud kreiz a bourchase binvioù labour, greun evit hadañ ha debriñ d'ar bagadoù soudarded. Urzh a veze roet dezho difenn an dachenn fiziet enno, he difraostañ hag he labourat. Ul lodenn eus an eostad a dalvezez da daos. A-raok e oa ezhomm eus soudarded peogwir e oa bet kemeret an douar digant an annezidi kent. Dindan ren Nguyễn Ánh ne oa ket ezhomm eus nerzh an arme peurliesañ met talvezout a rae an doare diazez : fiziet e voe douaroù difraost e trevadennerien, roet e voe dezho binvioù, loened labour ha greun. Goude un toullad bloavezhioù e voent rediet da baeañ taosoù war ar greun. A-drugarez d'ar raktres-se e tigreskas gorread an douaroù difraost da vat. Gellout a reas ar Stad lakaat taosoù war an eostadoù fonnus.

War-dro ar bloaz [[1800]], kresk strujusted al labour-douar a roas tro da Nguyễn Ánh da zerc'hel un arme a ouzhpenn 30&amp;nbsp;000 soudard hag ur morlu a ouzhpenn 1 200 lestr. Ar pezh a oa ouzhpenn e solieroù ar Stad a voe gwerzhet da varc'hadourien europat pe [[azia]]t evit gallout prenañ danvez krai evit palioù brezelel evel [[houarn]], [[arem]] ha [[soufr]] pe armoù. Gallout a reas Nguyễn Ánh gwellaat stad e sujidi a-drugarez d'ar boued produet ouzhpenn, ha kreskiñ o fealded en e geñver. Miret e veze greun ar Stad e grignolioù bet savet a-hed an hent a gase d'an norzh a-feur ma'z ae arme Nguyễn el lodenn eus ar vro a oa dalc'het gant Tây Sơn. Evel-se e c'helle ar soudarded bezañ maget gant boued deuet eus ar su hep kaout da vevañ diwar ar vro e oant o klask gounid. Ur wech gounezet rannoù eus ar vro e veze skañvaet an taosoù ha kemer a rae Nguyễn en e velestradurezh mandarined Tây Sơn en em zaskore, gant an hevelep gopr.

===Sevel bagoù===
[[Restr:Jean-Baptiste Chaigneau 1805.jpg|thumb|Jean-Baptiste Chaigneau]]
Nguyễn Ánh a implijas e ziazelec'h nevez evit gwellaat e vorlu a oa bihanoc'h ha gwanoc'h eget hini Tây Sơn ha divarrek da stourm ouzh o zagedennoù evit laerezh riz. Da gentañ en doa klasket Nguyễn Ánh kaout listri modern e 1781 war ali Pigneau deBehaine. Feurmet en doa listri portugalat gant o skipailh hag o c'hanolioù. Ur c'hwitadenn e voe. Evit n'ouzer ket peseurt abeg e tec'has daou lestr e-kreiz un emgann hag e voe lazhet skipailh an trede gaat soudarded viêtnamat aet e fulor.

E 1789 e tistroas Pigneau de Behaine da Viêt Nam diouzh Puducherry gant daou lestr a voe implijet gant Nguyễn e-pad pell. Tamm-ha-tamm e voe kemeret plas ar vartoloded c'hall pe indian gant viêtnamiz dindan urzhioù ofiserien c'hall. Al listri-se a voe diazez ur verdeadurezh kenwerzh ha brezel hag a greskas buan. Feurmiñ ha prenañ a rae Nguyễn Ánh listri europat evit kreñvaat e vorlu a listri savet e Viêt Nam. Koulskoude e chomas brasañ lodenn ar morlu graet gant [[gale]]où doare Viêt Nam. E [[1794]], daou lestr europat gant 200 bag viêtnamat a gemeras perzh en un emgann enep re Tây Sơn e-kichen Qui Nhơn. Hervez ur marc'hadour [[breizhveuriat]] anvet Berry e kuitaas ur strollad-listri Saigon e [[1799]] gant 100 gale, 40 jonkenn, 200 lestr bihanoc'h ha 300 lestr-karg ha heuliet gant tri lestr europat. E [[1801]] e voe deskrivet ur rann morlu enni nav lestr europat gant 60 kanol, pemp lestr viêtnamat gant 50 kanol, 40 gant 16 kanol, 100 jonkenn, 119 gale ha 365 bag bihanoc'h.&lt;br&gt;
An darn vrasañ eus al listri doare Europa a voe savet er chanterioù krouet gant Nguyễn Ánh e Saigon. Kemer a reas perzh er raktres sevel bagoù ez personel, dre evezhiañ al labourioù e-unan ha tremen eurvezhioù er chanter. E [[1792]], e voed o sevel pemzek fourgadenn o veskañ teknikoù Sina ha re Europa. Armet e voent gant 14 kanol pep hini. Dispennet o doa [[kalvez|kilvizien]] viêtnamat ul lestr europat kozh evit deskiñ an doare europat da sevel bagoù dre adsevel anezhañ. Gellet o doa goude sevel bagoù heñvel ouzh re Europa. Nguyễn Ánh e-unan a studias teknikoù ar sevel bagoù. Deskiñ a reas teoriennoù ar verdeadurezh e levrioù gallek bet troet evitañ gant Pigneau de Behaine, ''[[Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Encyclopédie]]'' [[Denis Diderot]] ha [[Jean Le Rond d'Alembert]] peurgetket. Meulet e veze chanterioù sevel bagoù Saigon gant ar veajourien europat.

Daoust dezhañ bezañ e dalc'h an ofiserien c'hall e-keñver teknologiezh-brezel, ne degemeras Nguyễn Ánh en e gelc'h tostañ nemet ofiserien viêtnamat. Tamall a rae ar C'hallaoued dezhañ chom hep goulenn o ali taktikel. Hervez ar moraer [[Jean-Baptiste Chaigneau]] ([[1769]]-[[1832]]), dizehan e vounte europiz Nguyễn da dagañ taer staliadurioù Tây Sơn. Nac'h a rae ; gwell e oa dezhañ mont goustadik, kadarnaat ar pezh en doa gounezet, kreñvaat e ziazezoù ekonomikel ha brezelel a-raok tagañ c'hoazh. Tamm-ha-tamm e tigreskas Nguyễn Ánh perzh ar C'hallaoued war an dachenn-emgann. E 1792 e voe renet ar morlu gant Dayot en emgann war vor [[Thị Nại]], met ur argadenn e memes takad e 1801 a voe renet gant [[Võ Di Nguy]] ha [[Lê Văn Duyệt]] eus rummad ar [[Nguyen Van Truong]], Chaigneau, [[Philippe Vannier]] ([[1752]]-[[1842]]) ha [[Godefroy de Forçanz]] († [[1809]]) o sikour nemetken. Tagadenn Qui Nhon e [[1793]] a voe kaset gant skoazell ar &quot;Soudarded kornôgat&quot; hervez istorourien an impalaer. Ar memes re a lavar e voe renet an argadennoù en hevelep takad gant jeneraled viêtnamat e 1801 pa voe karget Chaigneau ha Vannier da aozañ ar pourvezadur.

==Unvaniñ Viêt Nam==
[[Restr:Vietnamese Tirrailleurs of Nguyen.jpg|left|thumb|&quot;Tennataerien&quot; viêtnamat eus tierniezh Nguyễn]]
E 1792, an hini pouezusañ eus ar vreudeur [[Tây Sơn]], Nguyễn Huệ [[Quang Trung]], a varvas trumm. Kemeret en doa an titl a impalaer Viêt Nam goude bezañ skarzhet an tierniezh [[Lê]] ha Sinaiz diouzh Viêt Nam an Norzh. Tro a gemeras Nguyễn Ánh eus an degouezh evit kas e armeoù war-du an norzh. An darn vrasañ eus ar soudarded c'hall o doa kuitaaet ar vro d'ar mare-se. Hervez lod priziadurioù ne voe nepred muioc'h eget 80 anezho. C'hoarvezout a reas an darn vrasañ eus an emgannoù en-dro da gêrioù tost d'ar mor evel [[Nha Trang]] e kreiz Viêt Nam, pe Qui Nhơn pelloc'h er su e [[Proviñs Bình Định]], lec'h orin ha kreñvlec'h an Tây Sơn.

Kregiñ a reas Nguyễn Ánh da implijout e vorlu kresket ha nevesaet evit tagañ aodoù douaroù Tây Sơn. Bep bloaz e kuitae e vorlu Saigon evit mont war-du an norzh, bountet gant avelioù su e miz Mezheven hag e miz Gouere. Argadennoù soudarded war droad a skoazelle re ar morlu. Distreiñ a rae ar morlu pan echue ar [[monson]], kaset gant an avel norzh. Al listri bras europat a roe da vorlu Nguyễn an tu kreñv peogwir e tenne o c'hanolioù pelloc'h eget a re staliet gant Tây Sơn war an aod. Sikouret gant galeoù hengounel ha gant skipailhoù brudet evit o c'henurzh, o barregezh hag o c'halonegezh, listri giz Europa morlu Nguyễn a gasas d'ar strad kantadoù a listri eus tu Tây Sơn e 1792 ha 1793.

E 1794 goude un argadenn a reas berzh e rannvro Nha Trang e roas Nguyễn Ánh urzh da De Puymanel sevel ur wikadell e-kichen kêr [[Duyen Khanh]] e-lec'h distreiñ d'ar su evel kustum. Staliet e voe ur gwarnizon eno dindan urzhioù mab henañ ha hêr Nguyễn Ánh, [[Nguyễn Phúc Cảnh]], skoazellet gant Pigneau de Behaine ha De Puymanel. Re Tây Sơn a lakaas seziz war Duyen Khanh e miz Mae 1794. Barrek e voe soudarded Nguyen da derriñ ar gronn. A-boan echu ar seziz ec'h erruas sikour eus Saigon hag ec'h adkrogas argadennoù enep re Tây Sơn. Ar wech kentañ e oa da re Nguyễn bezañ gouest da vrezeliñ e kreizik-kreiz douaroù re Tây Sơn e-pad ur c'houlz-amzer kontrol. C'hwitadenn seziz ar wikadell he doe ul levezon vras war ar speredoù, o tiskouez barregezh re Nguyễn da zont war douaroù Tây Sơn da forzh peseurt prantad eus ar bloaz. Kregiñ a reas neuze re Nguyễn da aloubiñ tamm-ha-tamm domani an Tây Sơn.

Emgannoù start a voe en-dro da greñvlec'h Qui Nhon betek ma voe kemeret e [[1799]] gant soudarded Nguyen Canh. Buan e voe kollet kêr ha ne voe adkemeret nemet e 1801 a-drugarez da nerzh kanoliañ ar morlu nevesaet a sikouras an argadoù dre zouar. Ur wech kollet ganto o c'hreñvlec'h Qui Nhơn e kilas buan an Tây Sơn renet gant Quang Toan, mab Quang Trung. E miz Mezheven e kouezhas kêr Huế, bet kêr-benn ar re Nguyễn, hag Nguyễn Ánh a gemeras an titl a impalaer dindan an anv Gia Long a zeue eus ''Gia Định'' (Saigon) ha ''Thăng Long'' (Hanoi) evit aroueziañ unvanidigezh rannoù su ha norzh Viêt Nam. Buan ec'h aloubas Viêt Naman Norzh neuze. Kouezhañ a reas Hanoi d'an [[22 a viz Gouere]] [[1802]]. Goude emgannoù dizehan e-pad ur c'hard-kantved e voe unvanet ar pezh a zo Viêt Nam a-vremañ gant Gia Long, a savas e diegezh d'ul live galloud ne oa bet tizhet gant tierniezh viêtnamat ebet a-raok. Biskoazh ne oa bet ken ledan an dachenn dalc'het gant Viêt Nam. Bez' e voe Gia Long ar rener viêtnamat kentañ o kaout beli war douaroù astennet eus Sina en norzh betek pleg-mor Siam ha ledenez [[Cà Mau]] er su.

Goulenn a reas neuze Gia Long digant tierniezh Qing Bro Sina e anavezout ez-ofisiel evel impalaer. Buan e voe graet. Peogwir n'he doa ket Bro-C'hall sevenaet an emglev sinet gant Pigneau de Behaine ne voe ket rediet Viêt Nam da reiñ an douaroù hag ar gwirioù kenwerzh a oa bet prometet.

==Doare Gia Long da ren==
Ren Gia Long a vez gwelet evel awenet gant ur gonfusianegezh strizh. Ur wech bet trec'h war an Tây Sơn e nullas an adreizhadurioù o doa degaset hag e tegasas en-dro an doare konfusianel klasel da skoliata ha da aozañ ar melestradur.

Kas a reas ar gêr-benn eus Hanoi en norzh da Huế e kreiz ar vro evit delc'her kont eus fiñvadeg an dud trema ar su er c'hantvedoù kent. Lakaat a reas sevel kreñvlec'hioù hag ur palez er gêr-benn nevez. O tennañ e vad eus barregezhioù ar C'hallaoued e nevesaas doareoù difenn ar vro.

Evit trugarekaat e vignoned c'hall e tamasantas lezel ar visionerien gatolik da seveniñ o c'harg. Kalz strishoc'h e voe e warlerc'hidi war an dachenn-se.

E-pad e ren e kreñvaas Viêt Nam e veli soudardel war [[Indez-Sina]]. Kas a reas Siam kuit diouzh Kambodja. Tremen a reas Siam dindan gwarez Viêt Nam. Chom a reas Viêt Nam kentoc'h serret ouzh ar broioù europat.

===Framm ar melestradur===
[[Restr:Tượng Lê Văn Duyệt.jpg|thumb|[[Lê Văn Duyệt]], bet padusañ ha diwezhañ gwarezer soudardel peder froviñs Kochinsina]]
E-pad ar prantadoù brezel en doa savet Nguyễn Ánh un egin a velestradur evit diskouez d'ar bobl e oa barrek da ren. Ofiserien peurvuiañ e oa pouezusañ izili e guzul tostañ, Abalamour d'an emgannoù dizehan. An ezhomm da gaout harp an arme a voe santet a-hen e renadur.

Rannet e voe Viêt Nam e teir rannvro melestradurel.&lt;br&gt;
Douaroù kozh familh Nguyễn a yae d'ober lodenn greiz an impalaeriezh (''vùng Kinh Kỳ'') gant nav proviñs. Pemp anezho a veze renet war-eeun eus Huế gant Gia Long hag e vandarined.

E melestradur kreiz Huế e oa c'hwec'h ministrerezh : hini an aferioù foran, hini an arc'hant, hini al lidoù, hini ar brezel, hini ar justis ha hini ar savadurioù foran. Ur ministr a oa e penn pep hini. Daou eil ministr ha daou guzulier pe dri a sikoure pep ministr. Un 70 den bennak a laboure e pep ministrerezh e meur a rann. Bodañ a rae ar C'huzul Meur pennoù ar ministrerezhioù.

E penn pep rann eus an impalaeriezh e oa ur gouarnour meur, sikouret gant un teñzorer meur hag ur rener evit Servij ar Justis. Meur a broviñs a veze e pep rannvro. Renket e veze ar proviñsoù e ''trấn'' ha ''dinh''. Rannet e veze ar proviñsoù e pastelloù-bro (''phủ'', ''huyện'' ha ''châu'').

An danvezioù a-bouez a veze gwelet gant ar C'huzul Meur dirak Gia Long. Kinnig a rae an dud e karg o danevelloù evit kendaelañ ha kemer divizoù. Dibabet e veze ar gargidi a rae war-dro ar C'huzul Meur. A-douez mandarined uhelañ ar c'hwec'h ministrerezh e veze dibabet ar gargidi.

Evezhiek e voe Gia Long en e zoare da ren war rannoù norzh ha su ar vro. Ne felle ket dezhañ e vefent tregaset gant ur c'hreizennadur re brim goude kantvedoù a zisrann er vro. Trizek proviñs a yae d'ober an [[Tonkin]], gant sez e warezer soudardel impalaerel (''quan tổng trấn'') e Hanoi. E delta ar [[Stêr Ruz (Viêt Nam)|Stêr Ruz]] e chomas kargidi gozh an tierniezh Le e karg. Er su e oa Saigon kêr-benn peder froviñs Kochinsina hag annez ar gwarezer soudardel. Gwikadell pep kêr-benn a vere he fastell-bro difenn. Gant ar reizhiad-se e c'hellas Gia Long trugarekaat ar re bouezusañ e-touez arroet dorn dezhañ gant kargoù uhel-kenañ, o reiñ dezho un emrenerezh tost klok war dachennoù boas ar melestradur hag ar justis. Padout a reas ar reizhiad betek [[1831]]-||1832|32]] pa voe kreizennet melestradur ar vro gant [[Minh Mạng]], mab Gia Long.

Ne vez ket gwelet Gia Long evel un nevezer war dachenn ar melestradur. O klask adlakaat urzh goude kantvedoù a vrezel diabarzh e kavas gwelloc'h chom feal d'an doareoù hengounel da verañ ar Stad. 
 
===Politikerezh soudardel===
E-kerzh ar [[XVIIvet kantved|&lt;span style=&quot;text-transform:lowercase;font-variant:small-caps&quot;&gt;XVII&lt;/span&gt;&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt;]] hag an {{XVIIIvet kantved}} e voe impalaeriezh Kambodja war an diskar pa zeue Viêtnamiz d'en em staliañ e delta ar Mekong a oa douaroù [[khmer]] betek-henn. Ingal e oa bet aloubet Kambodja gant Viêt Nam ha Siam. Diaes oa he stad. Mont a rae eus un tu d'egile hervez lusk ar vuhez politikel en div vro vrasoc'h.

E [[1796]] ec'h eas [[Ang Eng]], roue a-du Siam, da Anaon o lezel an tron da [[Ang Chan]] a oa bet ganet e [[1791]]. Pa unanas Gia Long Viêt Nam e voe galloudekaet Eng gant Siam evit stourm ouzh beli Viêt Nam. Met e [[1803]] ec'h eas kannaded Kambodja da baeañ truaj da Viêt Nam evit sioulaat Gia Long. Dont a reas da vezañ ur boaz bloaziek. E [[1807]] e c'houlennas Ang Chan bezañ anavezet ez-ofisiel evel gwaz da Gia Long. Evel respont e kasas Gia Long ur c'hannad gant levr ar galloudekadurioù hag ur siell en arc'hant alaouret. E [[1812]] e nac'has Ang Chan goulenn e vreur [[Ang Snguon]] da rannañ ar galloud gantañ. Un emsavadeg a zeuas da-heul. Kas a reas Siam soudarded evit skoazellañ ar priñs disuj gant ar spi reiñ an tron dezhañ ha diskar levezon Gia Long war Gambodja. E [[1813]] e kasas Gia Long un arme a redias Siamiz hag Ang Snguon da guitaat Kambodja. An disoc'h a voe staliadur hollbadus ur gwarnizon viêtnamat e gwikadell [[Phnom Penh]], kêr-benn Kambodja. Biken ne glaskas Siam adkavout beli war Gambodja e-pad ren hir Gia Long.

Nepred ne lakaas [[Napoleon Iañ]] e pleustr e vennozh da implijout Viêt Nam evel diazezlec'h evit stourm ouzh galloud ar Saozon war India. Dalc'het e voe gant e raktresoù brezelel divent en Europa. Koulskoude e chomas Bro-C'hall ar vro europat nemeti o kaout kannaded e Viêt Nam a-hed ren Gia Long.

===Darempredoù kenwerzhel===
C'hwitadenn raktres emglev Pigneau de Behaine gant Bro-C'hall a roas tro da Gia Long da virout e vro serr ouzh ar c'henwerzh kornogat. Peurliesañ ne blije ket dezhañ an darempredoù a genwerzh gant Europiz. Evit mirout darempredoù mat gant holl vroioù Europa e klaske chom hep reiñ dreistwirioù da hini ebet.

E [[1804]] e klaskas kannaded a Vreizh-veur gounit dreistgwirioù kenwerzhel digant Viêt Nam. Ne voe taol-esa all ebet betek [[1822]], ken tapet e oa Europiz gant brezelioù Napoleon.

Prenet en doa Gia Long armoù digant embregerezhioù breizhveuriat e [[Chennai]] (bet anvet Madras gwechall) ha [[Kolkata]] war dle, o lakaat Kompagnunezh India ar Reter Breizh-veur da gas an diplomat John Roberts da Huế. Koulskoude e voe nac'het profoù Roberts ha ne grogas kenvreutaerezh ebet a-zivout emglevioù kenwerzhel. Goulenn a reas neuze ar [[Rouantelezh-Unanet]] kaout eviti nemetken ar gwir da genwerzhañ gant Viêt Nam ha perc'hentiezh enezenn [[Cham]] e-kichen [[Hội An]] (pe Fai-Fo). Nac'het e voe, evel ma voe nac'het war -erc'h goulennoù a-berzh Izelvroiz. Ar c'hwitadennoù-se a voe gwelet evel frouezh levezon ar vandarined c'hall.

E [[1817]] e kasas Kentañ ministr Frañs, [[Armand-Emmanuel du Plessis, Duc de Richelieu|Armand-Emmanuel du Plessis, dug Richelieu]] al lestr ''Cybele'', ur fourgadenn gant 52 ganol da Dourane (Da Nang bremañ) evit «&amp;nbsp;diskouez mignoniezh Bro-C'hall ha hegarated roue Bro-C'hall e-keñver Gia Long&amp;nbsp;». Ne voe ket degemeet kabiten al lestr war an digarez ofisiel ne oa gantañ lizher ebet a-berzh roue Bro-C'hall.

Mirout a reas Gia Long pevar ofiser gall en e servij goude bezañ bet kurunennet : Philippe Vannier, Jean-Baptiste Chaigneau, Godefroy de Forçanz hag an doktor [[Jean Marie Despiau]] († [[1824]]). An holl a zeuas da vezañ mandarined a renk uhel ha graet e veze brav dezho. Roet e voe dezho 50 gward pep hini, annezioù tonius ha n'o doa ket da stouiñ dirak an impalaer.

Ar c'hinnigoù graet da Napoleon gant kargidi gall e Puducherry da adskoulmañ darempredoù diplomatek gant Viêt Nam a chomas difrouezh abalamour d'ar brezelioù en Europa. Koulskoude, goude e teuas a-benn marc'hadourien a [[Bourdel|Vourdel]] da gregiñ da genwerzhañ a-drugarez da strivoù an dug Richelieu.

===Politikerezh diabarzh ha labourioù bras===
[[Restr:Jean-Marie Dayot.jpg|thumb|Jean-Marie Dayot (kleiz) en doe ur roll pouezus e embregerezh merdeadurezh Gia Long.]]
[[Restr:Ngomon2.jpg|thumb|Dor palez ha gwikadell Gia Long e Huế]]
War ziviz Gia Long n'hallas ket ken priñsed, noblañsoù ha kargidi a renk uhel bezañ perc'henn war tachennoù divent. Diskar a reas ur boaz kozh a 800 vloaz da c'hoprañ kargidi ha digoll pe argouraouiñ noblañsoù dre reiñ dezho ul lodenn eus an tailhoù paeet gant ur gêriadenn pe ur bodad kêriadennoù.

Kempennet e voe an hentoù bras a oa, evel a hini a gase eus Saigon da [[Lạng Sơn]], ha savet e voe reoù nevez.&lt;br&gt;
Aozet e voe ur servij [[post]] a-drugarez d'an hentoù-se, ha savet e voe mirlec'hioù foran evit stourm ouzh an naonegezh pa veze prantadoù sec'hor.

Adaozañ a reas Gia Long ar [[moneiz]] ha kas a reas war-raok ur politikerezh war-du ul labour-douar renet muioc'h gant ar Stad. Muioc'h a lañs a voe koulskoude gant kresk niver an dud eget gant kresk ar gorreadoù gouestlet d'al labour-douar. Ne voe ket graet kalz tra evit gwellaat en doareoù da labourat an douar, ha kresk ar produadur a oa liammet ouzh kresk ar gorreadoù douar labouret dreist-holl.

Daoust d'ar brezel diabarzh bezañ echu e tivizas Gia Long sevel gwikadelloù nevez ouzhpenn an div a oa bet savet gant sikour an ofiserien c'hall. Kendrec'het oa Gia Long eus o zalvoudegezh. Unnek gwikadell a voe savet dre ar vro e-pad an 18 bloavezh ma renas.&lt;br&gt;
Hervez doare Vauban e voe savet an darn vrasañ anezho : pempkognek pe c'hwec'hkognek. Un nebeud, hini Huế en o zouez, a voe pevarc'hornek e doare hengounel Sina. Gwikadelloù a voe savet e [[Vinh]], [[Thanh Hóa]], [[Bắc Ninh]], [[Hà Tĩnh]], [[Thái Nguyên]] and [[Hải Dương]] en Norzh ; e Huế, [[Quảng Ngãi]], [[Khánh Hòa]] ha [[Bình Định]] e kreiz ar vro ; hag e [[Vĩnh Long]] e delta ar Mekong. Ar brasañ eus al labourioù a voe graet e prantad kentañ e renadur, ne voe savet nemet ur wikadell e-kerzh ar c'hwec'h bloavezh diwezhañ. Kuitaet o doa De Puymanel ha Lebrun Viêt Nam a-raok dibenn ar brezel. Raktreset e voe ar c'hreñvlec'hioù gant ijinourien viêtnamat eta. Eveshaet e voe al labourioù ganto ivez. Krouet e voe ur garg a Ofisour Eveshaer Gwikadell, kiriek eus al labourioù, dindan Ministr ar Brezel. Diskouez ar ra pegen pouezus e kave Gia Long ar c'hreñvlec'hioù.&lt;br&gt; 
Meur a damall a savas a-zivout al labourioù-se. Lakaet e veze an dud da labourat noz-deiz dindan an amzer ha dilezet e veze an douaroù. Alies e savas klemm enep breinadur ar vandarined ha pouez gwaskus an tailhoù.

Goude e gurunidigezh e krennas Gai Long e verdeadurezh da vat. War-dro ar [[bloavezhioù 1810]] n'en doa ken nemet daou lestr doare Europa war vor. Abeg pennañ an digresk-se a oa an diouer a arc'hant abalamour da bouez al labourioù bras evit ar c'hreñvlec'hioù hag an treuzdougen (hentoù, kaolioù ha stankelloù). Koulskoude, e [[1819]] e loc'has ur prantad nevez a sevel bagoù, Gia Long oc'h eveshaat e-unan ar chanterioù.

Evit stummañ ha tuta kargidi ar Stad ec'h adsavas Gia Long an arnodennoù a lez konfusian a oa bet diskaret gant a Tây Sơn. E [[1803]] e krouas an Akademiezh Impalaerel (''Quốc Tử Giám'') e Huế, evit stummañ mibien ar vandarined ha studierien dellezek war al lennegezh konfusian klasel. E [[1804]] e voe embannet gourc'hemennoù evit staliañ skolioù heñvel er proviñsoù ha reiñ reolennoù evit merañ o c'hoskor ha diazezañ o frogrammoù studi. Renerien an Deskadurezh (''quan đốc học'') a voe anvet evit eveshaat reizhiad deskadurezh ar proviñsoù hag an doare da aozañ an arnodennoù evit mont tre en Akademiezh. Skoazellet e voe ar Renerien gant Eilrenerien ha Renerien-skoazeller (''phó đốc học ''pe'' trợ-giáo''). Displegañ a reas Gia Long d'e lez e [[1814]] e oa mennetda grouiñ ur framm a gargidi stummet en un doare klasel ha feal ez politikel.

E [[1807]] e tigoras Gia Long an arnodenn gentañ evit tuta kargidi-Stad dindan an tierniezh Nguyễn, war ul live rannvroel. Adalek neuze e voe an arnodennoù diazez pennañ stummadur ha hentenn dibab kargidi an impalaerded. &quot;Ar pemp danvez klasel hag ar pevar levr&quot; a roe kalz pouez da istor Sina adalek an [[tierniezh Song]], a oa diazez ar programmoù. An danvezioù all a oa sellet evel didalvoud.

Embann a reas Gia Long ur c'hod lezennel nevez evit kemer plas ar reizhiad a dalveze abaoe mare [[Hong Duc]] a [[Lê Thánh Tông]] er {{XVvet kantved}}. E [[1811]] e krogas al labour kaset war-raok gant ur bodad gouizieien renet gant [[Nguyễn Văn Thành]]. E [[1815]] e voe embannet ar ''Bộ luật Gia Long'' (&quot;Kod Gia Long&quot;). Daoust ma lavare Gia Long e oa ar reizhiad nevez ur meskaj eus kod Lê ha reizhiad lezennel Sina da vare an [[tierniezh Qing]], kalz imbourc'herien a soñje e oa un doare eilad peuzheñvel eus kod Qing. Diwezhatoc'h e voe troet e [[galleg]] gant [[Paul-Louis-Félix Philastre]] ([[1837]]-[[1902]]). Lakaat a rae ar pouez war galloud hag aotrouniezh an impalaer hag e vandarined hag aozadur hengounel ar familh. Mar beze torfedoù grevus ha peurgetket re enep ar Stad, e veze kastizoù a-stroll enep tiegezh an den kondaonet, [[kastiz ar marv]] en o-zouez.

Ur wech unanet Viêt Nam ez eas kreizenn ar vro war du ar Su da-heul kantvedoù a zivroadegoù hag aloubadegoù troet war an tu-se. Kas a reas Gia Long sez ar [[gouarnamant]] eus Hanoi da Huế eta. Lakaat a reas adsevel gwikadell gozh [[Phú Xuân]] e stumm ur kreñvlec'h. Ur framm pevarc'hornek, daou gilometrad hirder evit pep kostez, ramparzhioù mañsonerezh gwarezet gant begoù-moger gant 36 kanol war bep hini. Douvezioù a oa koulz en diabarzh hag en diavaez evit kreñvaat an difenn. Eizh kant [[olifant]] brezel a oa er gwarnizon. Framm ar palez nevez, protokol ha dilhad al lez a oa holl diwar skouer doareoù an tierniezh Qing a Sina. Klasket en doa Gia Long sevel er [[bloavezhioù 1800]] un eilad bihanoc'h eus [[Keoded Verzet]] [[Beijing]].

Gia Long a zamasantas da feiz katolik e skoazellerien, ha lezel a reas ar visionerien da seveniñ o c'harg abalamour dezho. Renet e oa ar misionoù gant Spagnoled en Tonkin ha gant Gallaoued e kreiz hag e su ar vro. C'hwec'h [[eskob]] europat a oa e Viêt Nam pa varvas an impalaer. Soñjal a reer e oa un 300&amp;nbsp;000 bennak a gristenien en Tokin ha 60&amp;nbsp;000 e Kochinsina.&lt;br&gt;
Diskouez a reas bezañ mantret gant kondaonidigezh azeulerezh an hendadoù, unan eus diazezoù ar sevenadur viêtnamat, gant ar gatoliked. Anavezet e oa Gia Long ivez evit e zismegañs e-keñver ar [[Boudaegezh|voudaegezh]], relijion al lodenn vrasañ eus tud ar vro. Daoust d'ar voudaegezh bezañ deuet mat gant itronezed al lez e lakaas Gia Long un harz da obererezh ar voudisted alies.

E miz Eost 1802 e tennas Gia Long dial eus pennoù an Tây Sơn o doa lazhet e familh e [[bloavezhioù 1770]] hag a oa en e zalc'h. Izili an tiegezh a oa bev c'hoazh hag ar jeneraled uhelañ hag o ziegezhioù a voe lazhet. Diveziet ha disakret e voe relegoù Quang Trung hag e rouanez. E vab, [[Quang Toản]], roue diwezhañ an tierniezh Tây Sơn, a voe staget ouzh pevar olifant ha diframmet. Diskar a reas Gia Long holl ar c'hemmoù bet degaset gant Quang Trung, ha distreiñ a reas d'ur gonfusianegezh strizh. Adreiñ a reas d'an uhelgargidi ar plas kentañ en hentenn divizout, dreist an arme. Diskar a reas adaozadurioù Quang Trung war dachenn an deskadurezh o doa lakaet ar skiantoù dreist studi al lennegezh konfusian.

==Tiegezh ha hêrezh==                                                                             
[[Restr:Minh Mang.gif|thumb|Minh Mạng Đế, pevare mab ha hêr Gia Long&lt;br&gt;&lt;small&gt;Hervez deizlevr John Crawfurd (1828)&lt;/small&gt;]]
Teir gwreg en deus bet Gia Long. E [[1780]],e-kerzh ar brezel enep re Tây Sơn, e timezas gant [[Tống Thị Lan]], merc'h ur jeneral Nguyen. Genel a reas daou vab, an hini kentañ o vezañ ar priñs hêr Nguyen Canh, hag an eil Nguyen Phuc Chieu a varvas buan goude bezañ bet ganet. Ur wech Gia Long war an tron e teuas-hi da vezañ an impalaerez Thừa Thiên.&lt;br&gt;
Diwezhatoc'h e-kerzh ar brezel-se e kemeras an impalaer un eil gwreg, [[Trần Thị Đang]], merc'h unan eus e vinistred. Genel a reas tri mab, Nguyễn Phúc Đảm, Nguyen Phuc Dai ha Nguyen Phuc Chan. Roet e voe dezhi goude he marv an titl a impalaerez Thuận Thiên.&lt;br&gt;
Ur wech gounezet Viêt Nam e kemeras Gia Long un trede gwreg, [[Lê Ngọc Bình]], ur verc'h da [[Lê Hiển Tông]], an eil diwezhañ eus impalaerien an [[tierniezh Lê]] e oa. Prometet oa bet gant an impalaer Quang Trung d'e vab Quang Toản. Ur wech bet trec'het an Tây Sơn ha lakaet Quang Toan d'ar marv, e kemeras Gia Long anezhi da bried. Genel a reas Bình daou briñs dezhañ, Nguyen Phuc Quan ha Nguyen Phuc Cu, hag ar priñsezed An Nghia Ngoc Ngon ha My Khue Ngoc Khue. Bez' en doa Gia Long tost da 100 serc'h hag a oa merc'hed e vandarined. Evel-se e kadarnae fealded izili e lez an tostañ dezhañ.

Peogwir e oa aet ar priñs Hêr Nguyen Canh da Anaon diwar ar [[brec'h (kleñved)|vrec'h]] e-kerzh ar brezel enep an Tây Sơn, e soñje d'an holl e vefe e vab hêr Gia Long evel impalaer. Met e [[1816]] Nguyễn Phúc Đảm, mab eil gwreg Gia Long a voe anvet dindan an anv [[Minh Mạng|Minh Mạng Đế]]. Dibabet e voe gant Gia Long abalamour d'e demz-spered kreñv hag e gasoni ouzh tud ar C'hornôg pa oa deuet familh Canh's da vezañ katolik ha diaes gant an hengoun konfusianat evel azeulerezh an hendadoù da skouer. A-raok e bignidigezh, hervez, Nguyễn Phúc Đảm en devoa kanet meuleudi da Japaniz evit bezañ kaset kuit ar gristeniezh diouzh o bro. Gia Long a lavaras d'e vab bezañ dereat gant Europiz, ar C'hallaoued peurgetket, met chom hep reiñ dezho an disterañ galloud.

Mervel a reas Gia Long d'an 3 a viz C'hwevrer 1820. Beziet e voe e bez [[Thien Tho]], hag anvet ''Thế Tổ Cao Hoàng đế'' e voe goude a varv.

===Daveoù===
*{{cite book|title= The Smaller Dragon: A Political History of Viêt Nam |url= https://archive.org/details/bwb_S0-AUL-732 | authorlink=Joseph Buttinger| first= Joseph|last=Buttinger | publisher=Praeger |year=1958|location=New York}}
*{{cite book|title= Southeast Asia: Its Historical Development|url= https://archive.org/details/southeastasiaits0000cady_v1t8| first= John F.|last=Cady | publisher=McGraw Hill |year=1964|location=New York}}
*{{cite book |first=William J. |last=Duiker |authorlink=William J. Duiker|title=Historical dictionary of Viêt Nam|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000duik |publisher=Scarecrow Press |isbn=0-8108-2164-8| year=1989 |location=Metuchen, New Jersey}}
*{{cite book |first=George Edson |last=Dutton |title=The Tây Sơn uprising: society and rebellion in eighteenth-century Viêt Nam|url=https://archive.org/details/taysonuprisingso0000dutt |publisher=University of Hawaii Press |isbn=0-8248-2984-0| year=2006}}
*{{cite book|title= A History of South-east Asia|url= https://archive.org/details/historyofsouthea0000hall| first= D. G. E.|last=Hall | publisher=Macmillan |year=1981 |isbn=0-333-24163-0 |location=Basingstoke, Hampshire}}
*{{cite book| title=Viêt Nam: A history| first=Stanley |last=Karnow |authorlink=Stanley Karnow| year=1997 |publisher=Penguin Books | isbn=0-670-84218-4|location=New York}}
*{{cite journal |last= Mantienne |first=Frédéric
 |journal=[[Journal of Southeast Asian Studies]] |date=October 2003 |title=The Transfer of Western Military Technology to Viêt Nam in the Late Eighteenth and Early Nineteenth Centuries: The Case of the Nguyen |url= https://archive.org/details/journal-of-southeast-asian-studies_2003-10_34_3/page/519 |publisher=Cambridge University Press |location=Singapore |volume=34 |issue=3 |pages=519&amp;ndash;534 |doi=10.1017/S0022463403000468}}
*{{cite book |first=Mark W. |last=McLeod | title=The Viêt Namese response to French intervention, 1862&amp;ndash;1874 |publisher=Praeger | year=1991 |isbn=0-275-93562-0|location=New York}}
*{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Salkin|first2=Robert M.|last3=La Boda|first3=Sharon|title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania|publisher=Taylor &amp; Francis|year=1994|isbn=1-884964-04-4}}
*{{cite book |title=The Cambridge History of Southeast Asia |last=Tarling |first=Nicholas |authorlink= |coauthors= |year=1999 |publisher=Cambridge University Press |location= |isbn=0-521-66370-9 |page= |pages= |url= |accessdate= |volume=1 (part 2)}}
*{{cite book|author=Tran Trong Kim|authorlink=Tran Trong Kim|year=2005|title=[[Việt Nam sử lược]]|publisher=Ho Chi Minh City General Publishing House|location=Ho Chi Minh City|Viêt Nameg}}, e viêtnameg
*{{cite book |first=Alexander |last=Woodside |title=Viêt Nam and the Chinese model: a comparative study of Viêt Namese and Chinese government in the first half of the nineteenth century |url=https://archive.org/details/vietnamchinesem00wood |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-93721-X |year=1988}}

{{s-start}}
{{S-bef|before=[[Quang Toan]] eus an [[tierniezh Tây Sơn]]}}
{{S-ttl|title=Impalaerien Viêt Nam Tierniezh Nguyễn |years=1802&amp;ndash;1820}}
{{S-aft|after= [[Minh Mạng]]}}

{{DEFAULTSORT:Gia Long}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1762]]
[[Rummad:Marvioù 1820]]
[[Rummad:Istor Vietnam]]
[[Rummad:Impalaerien Vietnam]]</text>
      <sha1>0ueeto7o1b3eq373h3p09orzvl2c5i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurded</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123535</id>
    <revision>
      <id>2197971</id>
      <parentid>2117502</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2197971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3370" sha1="3i47ptjwv5vjrhzs0bnih8wabmts8b6" xml:space="preserve">{{Infobox pobl
|pobl           = Kurded
|banniel        = [[skeudenn:Flag of Kurdistan.svg|300px]]
|banniel_meneg  = Banniel rannvro emren [[Kurdistan Irak]] 
|skeudenn       = [[Restr:KurdishNoble.jpg|300px]]
|meneg          = Nobl kurd gant ur gwiskamant hengounel hag ur goustilh [[Jambiya]], [[1880]]
|poblañs        = * Etre '''30 ha 40 milion &lt;ref name=LeMonde /&gt;
|poblec'h       = 
 | rannvro1           = {{Turkia}}
 | pob1              = {{formatnum:15000000}}-{{formatnum:18000000}}&lt;ref name=LeMonde&gt;{{fr}}https://www.lemonde.fr/les-decodeurs/visuel/2018/01/22/les-kurdes-peuple-sans-etat-pris-entre-quatre-pays_5245189_4355770.html&lt;/ref&gt;
 | rannvro3           = {{Iran}}
 | pob3              = {{formatnum:6000000}}-{{formatnum:9200000}}&lt;ref name=LeMonde /&gt;
 | rannvro4           = {{Irak}}
 | pob4              = {{formatnum:5000000}}-{{formatnum:7000000}}&lt;ref name=LeMonde /&gt;
 | rannvro5           = {{Siria}}
 | pob5              = {{formatnum:2500000}}-{{formatnum:2800000}}&lt;ref name=LeMonde /&gt;
 | rannvro8           = {{Alamagn}}
 | pob8              = {{formatnum:1000000}}&lt;ref&gt;{{fr}}https://www.lefigaro.fr/international/2014/10/12/01003-20141012ARTFIG00148-les-kurdes-d-allemagne-se-mobilisent-pour-ceux-de-la-bas.php&lt;/ref&gt;
 | rannvro9           = {{Bro-C'hall}}
 | pob9              = {{formatnum:300000}}&lt;ref&gt;{{fr}}http://edition.cnn.com/2013/01/10/world/europe/france-kurd-deaths/ &lt;/ref&gt;
 | rannvro10          = {{Sveden}}
 | pob10             = {{formatnum:83600}}&lt;ref&gt;{{en}} {{liamm web |oberour=Tudoniour |title=Sued |url=https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ethnologue.com%2Fcountry%2FSE#federation=archive.wikiwix.com&amp;tab=url |deiziad=14 A viz Genver 2015}} .&lt;/ref&gt;
|yezhoù         =  [[Kurdeg]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''[[Perseg]], [[Armenieg]], [[Turkeg]] ou [[Arabeg]]  komzet dre vras evel eil yezh''&lt;br /&gt;''[[Alamaneg]], [[Galleg]], [[Svedeg]] ha [[Saozneg]]  eo an eil yezh evit an  [[divroidi]]''&lt;/small&gt;
|religionoù=[[Islam]] dreist-holl ([[Islam sunnit]], [[Islam chiit]]), ar [[Yezididegezh]], an [[Alevited]], ar [[Zoroastregezh]], ar [[Yârsânegezh]], ar [[Yuzevegezh]] hag ar [[Kristeniezh|Gristeniezh]]}}


[[Restr:Kurdish languages map.svg|300px|thumb|Kartenn ar broioù kurdek (e 2007)]]
Ar '''Gurded''' ([[kurdeg]]: کورد ''Kurd'') a zo ur bobl eus ar [[Reter-Kreiz]] hag a vev evit al lodenn vrasañ anezho e [[Kurdistan an Norzh]] (e stad [[Turkia]]), e [[Kurdistan ar Su]] (e stad [[Iraq]]), e [[Rojava|Kurdistan ar C'hornaoueg]] (e stad [[Siria]]), e [[Kurdistan ar Reter]] (e stad [[Iran]]), hag evit un darn en [[Armenia]], [[Jorjia]] hag [[Azerbaidjan]]. Un [[diaspora]] kurd bras a-walc'h a zo (2 vilion bennak a dud). En holl e vefe etre 30 ha 32 vilion a Gurded. Ar [[kurdeg|c'hurdeg]] eo o yezh, ur yezh indezeuropek eus [[yezhoù iranek|isskourr yezhoù iranek ar gwalarn]]. An darn vrasañ eus ar Gurded a zo [[sunnit|muzulmaned sunnit]] met bihanniveroù all a zo. Stourm a ra ar Gurded evit kaout muioc'h a wirioù politikel ha sevenadurel.

==Gwelet ivez==
*[[Kurdeg]]
*[[Kurdistan]]

==Liammoù diavaez==
{{Commons|Category:Kurdish people|ar Gurded}}
* {{fr}} [https://www.institutkurde.org/ ''Institut kurde'']
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20190101162242/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/asie/peuple_kurde.htm ''Le peuple kurde'']

[[Rummad:Pobloù Azia]]
[[Rummad:Kurdistan]]</text>
      <sha1>3i47ptjwv5vjrhzs0bnih8wabmts8b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antibiotik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124882</id>
    <revision>
      <id>2198010</id>
      <parentid>1972375</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="q10fyp1w5m20nv3owfmyvr5surdv5sb" xml:space="preserve">[[Image:Medication amoxycillin capsule.JPG|thumb|Gelulenn [[amoxicillin]], eus familh ar [[beta-lactam]]inoù, unan eus antibiotikou gourc'hemennetañ er bed]]

Un '''antibiotik''' (eus an [[gresianeg|hen-gresianeg]] ''anti'' : &quot;a enep da&quot; ha ''bios'' : &quot;ar vuhez&quot;) pe '''bevastaler'''&lt;ref&gt;''[[Geriadur brezhoneg an Here]]'', ''[[An Here]]'', [[2001]], p. 136a&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[[Guy Étienne]], ''[[Geriadur ar Vezekniezh]]'', ''[[Preder]]'', [[2007]], p. 104&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;''[[Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton]]'', ''[[Al Liamm]]'', [[2014]], p. 86b&lt;/ref&gt; e [[brezhoneg]], zo un danvezenn kimiek naturel pe sintezennel a zistruj pe a harz diorren ar [[bakteri]]. Antibiotikoù [[lazh-bakteri]] a vez graet eus ar re gentañ, pa vez graet antibiotikoù bakteristatik eus ar re all. Bez e c'hell un antibiotik bezañ bakteristatik pa vez nebeut outañ ha lazh-bakteri pa vez muioc'h outañ.

Diouzh [[molekulenn]]où naturel ez eo savet un niver bras a antibiotikoù. Krouet int gant mikro-organegoù : kabelloù touseg pe bakteri all. Produet int a-benn lazhañ bakteri kevezer war ar memes [[biotop]] egeto. Koulskoude, n'ez eus nemet un niver bihan a antibiotikoù naturel a vez tu da implij en un doare efedus evit pareañ mab-den, pe e vefe evit abegoù a broduiñ pe evit o efedoù divastus. E 2016 emañ an darn vrasañ eus an antibiotikoù e gwerz savet diwar molekulennoù sintezennet, deveret pe get diwar antibiotikoù naturel.

An antibiotikoù a zo oberiant en un doare resis war ar bakteri, dre harzañ ur prantad ret-holl d'o ziorren : sintezenn o pale gellig vakterienn, o [[Trenkenn dezoksiribonukleek|drenkenn dizoksiribonukleel]], o [[Protein|froteinoù]], pe o [[metabolism energetek|produiñ energiezh]]. An harz-se a c'hoarvez p'en em liamm an antibiotik war e bal, ur molekulenn eus ar bakteri hag a vez oberiant e unan eus ar brantadoù ret-holl meneget. Diuzel tre ez eo an etrewered etre an antibiotik hag e fal, spesius d'ar bakteri. Darn vrasañ an antibiotikoù a zo dizoberiant war ar [[kabell-touseg|c'hebell-touseg]] pe ar [[viruz]]où.

Unan eus araokadennoù pennañ an XXvet kantved e-keñver medisinerezh zo eus diorren an antibiotikoù da heul an eil brezel bed. Al louzaouadennoù antibiotik o deus lakaet da greskiñ esperañs bevañ an dud ouzhpenn dek vloaz, muioc'h evit pehini eus al louzaouadennoù all&lt;ref name=mcdermott&gt;{{Cite journal |lang=en |author=McDermott |coauthors=Rogers  |title=Social ramifications of control of microbial disease |url=https://archive.org/details/sim_johns-hopkins-medical-journal_1982-12_151_6/page/302 |journal=The Johns Hopkins Medical Journal |volume=151 |pages=302-312 |date=1982}}&lt;/ref&gt;. Koulskoude, dre o implij boas, pe zoken dre re implij eus darn eus an antibiotikoù, e teu poblañs ar bakteri [[antibiodalc'hus]] war gresk. Dre se e tigresk en un doare hollek o efedusted. En ospitalioù ez eo abeg d'ur c'hresk ar riskloù [[poreadur kurdiat]], dre ziouer a louzoù efedus a walc'h a enep d'ar bakteri re zalc'hus.

==Notennoù ha daveennoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Louzeier]]
[[Rummad:Apotikerezh]]</text>
      <sha1>q10fyp1w5m20nv3owfmyvr5surdv5sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tadoù diazezerien Stadoù-Unanet Amerika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130129</id>
    <revision>
      <id>2198003</id>
      <parentid>2197358</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25710" sha1="a0v90m0cihbr9qw2wux0tb2yxq8pc9o" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Tadoù diazezerien Stadoù Unanet Amerika''' ([[saozneg]] : ''Founding Fathers of the United States'', krennet alies e ''Founding Fathers'') a reer eus ar strollad tud a sinas [[Disklêriadur dieubidigezh ar Stadoù Unanet Amerika]] pe [[Bonreizh Stadoù Unanet Amerika]], hag eus lod eus ar re o devoa stourmet e-pad [[Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet|Brezel Dieubidigezh Amerika]] evel [[Revolutionaries]].

E-touez an dud-se, gwelet evel harozed er Stadoù Unanet, e oa darn a oa [[Protestantiezh|protestanted]] ha lod all a oa tud dizoue, supozerien pe [[katolik]]ed. Ul lod anezho a oa izili eus ar [[frañmasonerezh]].
== Listenn ar Founding Fathers ==
===Sinerien skridoù diazez===
An dud-mañ a sinas unan pe meur a hini eus ar pevar skrid diazez en istor SUA (Continental Association, Disklêriadur dieubidigezh, Pennadoù ar C'hengevread, ha Bonreizh Stadoù Unanet Amerika):
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! style=&quot;width:150pt;&quot; | Anv
! style=&quot;width:125pt;&quot; | Proviñs/Stad
! style=&quot;width:25pt;&quot; | &lt;abbr title=&quot;Continental Association (1774)&quot;&gt;CA&lt;/abbr&gt;
! style=&quot;width:25pt;&quot; | &lt;abbr title=&quot;Disklêriadur Dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika (1776)&quot;&gt;DI&lt;/abbr&gt;
! style=&quot;width:25pt;&quot; | &lt;abbr title=&quot;Pennadoù ar C'hengevrad(1777)&quot;&gt;AC&lt;/abbr&gt;
! style=&quot;width:25pt;&quot; | &lt;abbr title=&quot;Bonreizh Stadoù Unanet Amerika(1787)&quot;&gt;USC&lt;/abbr&gt;
|-
| [[Andrew Adams (congressman)|Andrew Adams]] || [[Connecticut]] || || || Ya || 
|-
| [[John Adams (prezidant)|John Adams]] || [[Massachusetts]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[Samuel Adams]] || [[Massachusetts]] || Ya || Ya || Ya || 
|-
| [[Thomas Adams (politiker)|Thomas Adams]] || [[Virginia]] || || || Ya || 
|-
| [[John Alsop]] || [[New York (stad)|New York]] || Ya || || || 
|-
| [[Abraham Baldwin]] || [[Georgia]] || || || || Ya
|-
| [[John Banister (lawyer)|John Banister]] || [[Virginia]] || || || Ya || 
|-
| [[Josiah Bartlett]] || [[New Hampshire]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[Richard Bassett (politiker)|Richard Bassett]] || [[Delaware]] || || || || Ya
|-
| [[Gunning Bedford, Jr.]] || [[Delaware]] || || || || Ya
|-
| [[Edward Biddle]] || [[Pennsylvania]] || Ya || || || 
|-
| [[John Blair, Jr.|John Blair]] || [[Virginia]] || || || || Ya 
|-
| [[Richard Bland]] || [[Virginia]] || Ya || || || 
|-
| [[William Blount]] || [[North Carolina]] || || || || Ya 
|-
| [[Simon Boerum]] || [[New York (stad)|New York]] || Ya || || || 
|-
| [[Carter Braxton]] || [[Virginia]] || || Ya || || 
|-
| [[David Brearley]] || [[New Jersey]] || || || || Ya 
|-
| [[Jacob Broom]] || [[Delaware]] || || || || Ya 
|-
| [[Pierce Butler]] || [[South Carolina]] || || || || Ya 
|-
| [[Charles Carroll of Carrollton]] || [[Maryland]] || || Ya || || 
|-
| [[Daniel Carroll]] || [[Maryland]] || || || Ya || Ya 
|-
| [[Richard Caswell]] || [[North Carolina]] || Ya || || || 
|-
| [[Samuel Chase]] || [[Maryland]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[Abraham Clark]] || [[New Jersey]] || || Ya || || 
|-
| [[William Clingan]] || [[Pennsylvania]] || || || Ya ||
|-
| [[George Clymer]] || [[Pennsylvania]] || || Ya || || Ya 
|-
| [[John Collins (Continental Congress)|John Collins]] || [[Rhode Island]] || || || Ya || 
|-
| [[Stephen Crane (Continental Congress)|Stephen Crane]] || [[New Jersey]] || Ya || || || 
|-
| [[Thomas Cushing]] || [[Massachusetts]] || Ya || || ||
|-
| [[Francis Dana]] || [[Massachusetts]] || || || Ya ||
|-
| [[Jonathan Dayton]] || [[New Jersey]] || || || || Ya 
|-
| [[Silas Deane]] || [[Connecticut]] || Ya || || ||
|-
| [[John De Hart]] || [[New Jersey]] || Ya || || || 
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[John Dickinson (Pennsylvania and Delaware)|John Dickinson]] || [[Delaware]] || || || Ya || Ya 
|-
| [[Pennsylvania]] || Ya || || || 
|-
| [[William Henry Drayton]] || [[South Carolina]] || || || Ya || 
|-
| [[James Duane]] || [[New York (stad)|New York]] || Ya || || Ya || 
|-
| [[William Duer (Continental Congressman)|William Duer]] || [[New York (stad)|New York]] || || || Ya ||
|-
| [[Eliphalet Dyer]] || [[Connecticut]] || Ya || || ||
|-
| [[William Ellery]] || [[Rhode Island]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[William Few]] || [[Georgia]] || || || || Ya 
|-
| [[Thomas Fitzsimons]] || [[Pennsylvania]] || || || || Ya 
|-
| [[William Floyd]] || [[New York (stad)|New York]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[Nathaniel Folsom]] || [[New Hampshire]] || Ya || || || 
|-
| [[Benjamin Franklin]] || [[Pennsylvania]] || || Ya || || Ya 
|-
| [[Christopher Gadsden]] || [[South Carolina]] || Ya || || ||
|-
| [[Joseph Galloway]] || [[Pennsylvania]] || Ya || || ||
|-
| [[Elbridge Gerry]] || [[Massachusetts]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[Nicholas Gilman]] || [[New Hampshire]] || || || || Ya 
|-
| [[Nathaniel Gorham]] || [[Massachusetts]] || || || || Ya 
|-
| [[Button Gwinnett]] || [[Georgia]] || || Ya || ||
|-
| [[Lyman Hall]] || [[Georgia]] || || Ya || ||
|-
| [[Alexander Hamilton]] || [[New York (stad)|New York]] || || || || Ya 
|-
| [[John Hancock]] || [[Massachusetts]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[John Hanson]] || [[Maryland]] || || || Ya || 
|-
| [[Cornelius Harnett]] || [[North Carolina]] || || || Ya ||
|-
| [[Benjamin Harrison V|Benjamin Harrison]] || [[Virginia]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[John Hart (New Jersey politician)|John Hart]] || [[New Jersey]] || || Ya || ||
|-
| [[John Harvie]] || [[Virginia]] || || || Ya || 
|-
| [[Patrick Henry]] || [[Virginia]] || Ya || || ||
|-
| [[Joseph Hewes]] || [[North Carolina]] || Ya || Ya || ||
|-
| [[Thomas Heyward, Jr.]] || [[South Carolina]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[Samuel Holten]] || [[Massachusetts]] || || || Ya ||
|-
| [[William Hooper]] || [[North Carolina]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[Stephen Hopkins (politiker)|Stephen Hopkins]] || [[Rhode Island]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[Francis Hopkinson]] || [[New Jersey]] || || Ya || ||
|-
| [[Titus Hosmer]] || [[Connecticut]] || || || Ya ||
|-
| [[Charles Humphreys]] || [[Pennsylvania]] || Ya || || ||
|-
| [[Samuel Huntington (statesman)|Samuel Huntington]] || [[Connecticut]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[Richard Hutson]] || [[South Carolina]] || || || Ya || 
|-
| [[Jared Ingersoll]] || [[Pennsylvania]] || || || || Ya 
|-
| [[John Jay]] || [[New York (stad)|New York]] || Ya || || ||
|-
| [[Thomas Jefferson]] || [[Virginia]] || || Ya || || 
|-
| [[Daniel of St. Thomas Jenifer]] || [[Maryland]] || || || || Ya 
|-
| [[Thomas Johnson (jurist)|Thomas Johnson]] || [[Maryland]] || Ya || || ||
|-
| [[William Samuel Johnson]] || [[Connecticut]] || || || || Ya 
|-
| [[Rufus King]] || [[Massachusetts]] || || || || Ya 
|-
| [[James Kinsey]] || [[New Jersey]] || Ya || || ||
|-
| [[John Langdon (politiker)|John Langdon]] || [[New Hampshire]] || || || || Ya 
|-
| [[Edward Langworthy]] || [[Georgia]] || || || Ya || 
|-
| [[Henry Laurens]] || [[South Carolina]] || || || Ya || 
|-
| [[Francis Lightfoot Lee]] || [[Virginia]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[Richard Henry Lee]] || [[Virginia]] || Ya || Ya || Ya || 
|-
| [[Francis Lewis]] || [[New York (stad)|New York]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[Philip Livingston]] || [[New York (stad)|New York]] || Ya || Ya || ||
|-
| [[William Livingston]] || [[New Jersey]] || Ya || || || Ya 
|-
| [[James Lovell (Continental Congress)|James Lovell]] || [[Massachusetts]] || || || Ya || 
|-
| [[Isaac Low]] || [[New York (stad)|New York]] || Ya || || || 
|-
| [[Thomas Lynch (statesman)|Thomas Lynch]] || [[South Carolina]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[James Madison]] || [[Virginia]] || || || || Ya 
|-
| [[Henry Marchant]] || [[Rhode Island]] || || || Ya || 
|-
| [[John Mathews (lawyer)|John Mathews]] || [[South Carolina]] || || || Ya || 
|-
| [[James McHenry]] || [[Maryland]] || || || || Ya 
|-
| [[Thomas McKean]] || [[Delaware]] || Ya || Ya || Ya || 
|-
| [[Arthur Middleton]] || [[South Carolina]] || || Ya || ||
|-
| [[Henry Middleton]] || [[South Carolina]] || Ya || || || 
|-
| [[Thomas Mifflin]] || [[Pennsylvania]] || Ya || || || Ya 
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| [[Gouverneur Morris]] || [[New York (stad)|New York]] || || || Ya || 
|-
| [[Pennsylvania]] || || || || Ya 
|-
| [[Lewis Morris]] || [[New York (stad)|New York]] || || Ya || || 
|-
| [[Robert Morris (financier)|Robert Morris]] || [[Pennsylvania]] || || Ya || Ya || Ya 
|-
| [[John Morton (politiker)|John Morton]] || [[Pennsylvania]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[Thomas Nelson, Jr.]] || [[Virginia]] || || Ya || ||
|-
| [[William Paca]] || [[Maryland]] || Ya || Ya || ||
|-
| [[Robert Treat Paine]] || [[Massachusetts]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[William Paterson (judge)|William Paterson]] || [[New Jersey]] || || || || Ya 
|-
| [[Edmund Pendleton]] || [[Virginia]] || Ya || || || 
|-
| [[John Penn (Continental Congress)|John Penn]] || [[North Carolina]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[Charles Pinckney (goarnour)|Charles Pinckney]] || [[South Carolina]] || || || || Ya 
|-
| [[Charles Cotesworth Pinckney]] || [[South Carolina]] || || || || Ya 
|-
| [[Peyton Randolph]] || [[Virginia]] || Ya || || || 
|-
| [[George Read (U.S. statesman)|George Read]] || [[Delaware]] || Ya || Ya || || Ya 
|-
| [[Joseph Reed (politiker)|Joseph Reed]] || [[Pennsylvania]] || || || Ya || 
|-
| [[Daniel Roberdeau]] || [[Pennsylvania]] || || || Ya || 
|-
| [[Caesar Rodney]] || [[Delaware]] || Ya || Ya || ||
|-
| [[George Ross (delegate)|George Ross]] || [[Pennsylvania]] || Ya || Ya || || 
|-
| [[Benjamin Rush]] || [[Pennsylvania]] || || Ya || || 
|-
| [[Edward Rutledge]] || [[South Carolina]] || Ya || Ya || ||
|-
| [[John Rutledge]] || [[South Carolina]] || Ya || || || Ya 
|-
| [[Nathaniel Scudder]] || [[New Jersey]] || || || Ya || 
|-
| [[Roger Sherman]] || [[Connecticut]] || Ya || Ya || Ya || Ya 
|-
| [[James Smith (delegate)|James Smith]] || [[Pennsylvania]] || || Ya || || 
|-
| [[Jonathan Bayard Smith]] || [[Pennsylvania]] || || || Ya || 
|-
| [[Richard Smith (Continental Congress)|Richard Smith]] || [[New Jersey]] || Ya || || || 
|-
| [[Richard Dobbs Spaight]] || [[North Carolina]] || || || || Ya 
|-
| [[Richard Stockton (Continental Congressman)|Richard Stockton]] || [[New Jersey]] || || Ya || ||
|-
| [[Thomas Stone]] || [[Maryland]] || || Ya || || 
|-
| [[John Sullivan (jeneral)|John Sullivan]] || [[New Hampshire]] || Ya || || ||
|-
| [[George Taylor (delegate)|George Taylor]] || [[Pennsylvania]] || || Ya || ||
|-
| [[Edward Telfair]] || [[Georgia]] || || || Ya || 
|-
| [[Matthew Thornton]] || [[New Hampshire]] || || Ya || || 
|-
| [[Matthew Tilghman]] || [[Maryland]] || Ya || || ||
|-
| [[Nicholas Van Dyke (gouarnour)|Nicholas Van Dyke]] || [[Delaware]] || || || Ya ||
|-
| [[George Walton]] || [[Georgia]] || || Ya || || 
|-
| [[John Walton (Continental Congress)|John Walton]] || [[Georgia]] || || || Ya || 
|-
| [[Samuel Ward (American statesman)|Samuel Ward]] || [[Rhode Island]] || Ya || || ||
|-
| [[George Washington]] || [[Virginia]] || Ya || ||| || Ya 
|-
| [[John Wentworth, Jr.]] || [[New Hampshire]] || || || Ya || 
|-
| [[William Whipple]] || [[New Hampshire]] || || Ya || ||
|-
| [[John Williams (Continental Congress)|John Williams]] || [[North Carolina]] || || || Ya ||
|-
| [[William Williams (Continental Congress)|William Williams]] || [[Connecticut]] || || Ya || || 
|-
| [[Hugh Williamson]] || [[North Carolina]] || || || || Ya 
|-
| [[James Wilson]] || [[Pennsylvania]] || || Ya || || Ya 
|-
| [[Henry Wisner]] || [[New York (stad)|New York]] || Ya || || || 
|-
| [[John Witherspoon]] || [[New Jersey]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[Oliver Wolcott]] || [[Connecticut]] || || Ya || Ya || 
|-
| [[George Wythe]] || [[Virginia]] || || Ya || || 
|}

=== 56 siner an Disklêriadur dieubidigezh ===
&lt;gallery&gt;
Restr:Johnadamsvp.flipped.jpg|[[John Adams (prezidant)|John Adams]]
Restr:SamuelAdamsLarge.jpeg|[[Samuel Adams]]
Restr:JosiahBartlett3.jpg|[[Josiah Bartlett]]
Restr:Carter_braxton_old.jpg|[[Carter Braxton]] 
Restr:Charlescarrollofcarrollton.jpg|[[Charles Carroll de Carrollton|Charles Carroll]] 
Restr:Samuel_Chase.jpg|[[Samuel Chase]]
Restr:Abraham_Clark.jpg|[[Abraham Clark]] 
Restr:George Clymer.jpg|[[George Clymer]]
Restr:William_Ellery.jpg|[[William Ellery]] 
Restr:William floyd.jpg|[[William Floyd]]
Restr:BenFranklinDuplessis.jpg|[[Benjamin Franklin]]
Restr:Elbridge-gerry-painting.jpg|[[Elbridge Gerry]]
Restr:Button Gwinnett.png|[[Button Gwinnett]]
Restr:Lyman hall.jpg|[[Lyman Hall]]
Restr:JohnHancockSmall.jpg|[[John Hancock]]
Restr:benharrv.JPG|[[Benjamin Harrison V|Benjamin Harrison]]
Restr:John Hart2.jpg|[[John Hart (signataire)|John Hart]]
Restr:Joseph Hewes.jpg|[[Joseph Hewes]]
Restr:Thomas Heyward Jr.jpg|[[Thomas Heyward Junior]]
Restr:William Hooper.jpg|[[William Hooper]]
Restr:Francis Hopkinson sepia print.jpg|[[Francis Hopkinson]]
Restr:Samuel huntington.jpg|[[Samuel Huntington (politicien)|Samuel Huntington]]
Restr:Thomas_Jefferson_rev.jpg|[[Thomas Jefferson]]
Restr:Francis Lightfoot Lee.jpg|[[Francis Lightfoot Lee]]
Restr:RichardHenryLee.jpg|[[Richard Henry Lee]]
Restr:Francis Lewis.jpg|[[Francis Lewis]]
Restr:PhilipLivingstonYounger.jpg|[[Philip Livingston]]
Restr:Thomas Lynch Jr..jpg|[[Thomas Lynch Junior]]
Restr:ThomasMcKean3.jpg|[[Thomas McKean]] 
Restr:Arthur Middleton.jpg|[[Arthur Middleton]] 
Restr:Lewis Morris.jpg|[[Lewis Morris]] 
Restr:Robert morris portrait.jpg|[[Robert Morris (financier)|Robert Morris]]
Restr:JohnMorton.jpg|[[John Morton]]
Restr:Thomas Nelson (1700s).jpg|[[Thomas Nelson Junior]]
Restr:William paca.jpg|[[William Paca]]
Restr:John Penn.png|[[John Penn]]
Restr:Robert Treat Paine portrait.jpg|[[Robert Treat Paine]]
Restr:GeorgeRead.gif |[[George Read]]
Restr:CaesarRodney.jpeg|[[Caesar Rodney]]
Restr:George ross.jpg|[[George Ross (délégué)|George Ross]] 
Restr:Benjamin_Rush_Painting_by_Peale_1783.jpg|[[Benjamin Rush]]
Restr:Edward_Rutledge.jpg|[[Edward Rutledge]]
Restr:Ralph Earl 001.jpg|[[Roger Sherman]]
Restr:James Smith (1700s).png|[[James Smith]]
Restr:Stockton.jpg|[[Richard Stockton]]
Restr:Thomas Stone.jpg|[[Thomas Stone]]
Restr:George Taylor (Delegate).jpg|[[George Taylor]]
Restr:Matthew_Thornton.jpg|[[Matthew Thornton]]
Restr:George Walton.jpg|[[George Walton]]
Restr:William_Whipple.jpg|[[William Whipple]]
Restr:William Williams (signer).jpg|[[William Williams]]
Restr:JusticeJamesWilson.jpg|[[James Wilson (juge)|James Wilson]]
Restr:Oliver_Wolcott.jpg|[[Oliver Wolcott]] 
Restr:WytheGeorge.jpg|[[George Wythe]]
&lt;/gallery&gt;

=== 39 siner ar Vonreizh ===
&lt;gallery&gt;
Restr:Abraham Baldwin.jpg|[[Abraham Baldwin]]
Restr:Richard bassett.jpg|[[Richard Bassett]]
Restr:Gunning bedford jr.jpg|[[Gunning Bedford, Jr.]]
Restr:William Blount.jpg|[[William Blount]]
Restr:David_Brearly.jpg|[[David Brearly]]
Restr:blank.jpg|[[Jacob Broom]]
Restr:Pierce butler.jpg|[[Pierce Butler]]
|[[Daniel Carroll (homme politique)|Daniel Carroll]]
Restr:Clymer 001b.jpg|[[George Clymer]]
Restr:Jonathan_Dayton.jpg|[[Jonathan Dayton (homme politique)|Jonathan Dayton]]
Restr:JohnDickinson.jpg|[[John Dickinson]]
Restr: Thomas Sumter by Sharples.jpg|[[William Few]]
Restr:Thomas Fitzsimons.jpg|[[Thomas Fitzsimons]]
Restr:Franklin-Benjamin-LOC.jpg|[[Benjamin Franklin]]
Restr:Nicholas_Gilman.jpeg|[[Nicholas Gilman]]
Restr:Nathaniel Gorham.jpg|[[Nathaniel Gorham]]
Restr:Alexander Hamilton A17950.jpg|[[Alexander Hamilton]]
Restr:Jared_Ingersoll.jpg|[[Jared Ingersoll]]
Restr:Daniel of St. Thomas Jenifer.jpg|[[Daniel of St. Thomas Jenifer]]
Restr:William s johnson.jpg|[[William Samuel Johnson]]
Restr:RufusKing.jpg|[[Rufus King (homme politique)|Rufus King]]
Restr:John langdon.jpg|[[John Langdon]]
Restr:William_Livingston.jpg|[[William Livingston]]
Restr:JamesMadison.jpg|[[James Madison]]
Restr:James_McHenry.jpg|[[James McHenry]]
Restr:TMifflin.jpg|[[Thomas Mifflin]]
Restr:Gouverneur Morris.jpg|[[Gouarnour Morris]]
Restr:Robert morris portrait fragment.jpg|[[Robert Morris (financier)|Robert Morris]]
Restr:William Paterson copy.jpg|[[William Paterson (juge)|William Paterson]]
Restr:Charles_Cotesworth_Pinckney.jpg|[[Charles Cotesworth Pinckney]]
Restr:Charles_Pinckney.jpg|[[Charles Pinckney]]
Restr:George Read US.jpg|[[George Read]]
|[[John Rutledge]]
Restr:RogerShermanPortrait.jpg|[[Roger Sherman]]
Restr:NCG-RichardSpaight.jpg|[[Richard Dobbs Spaight]]
Restr:Gilbert_Stuart_Williamstown_Portrait_of_George_Washington.jpg|[[George Washington]]
Restr:Hugh Williamson-1-.jpg|[[Hugh Williamson]]
Restr:James-wilson.png|[[James Wilson (juge)|James Wilson]]
&lt;/gallery&gt;

=== Ar 16 dileuriad na sinjont ket ar Vonreizh ===
&lt;gallery&gt;
Restr:William Richardson Davie.jpg|[[William Richardson Davie]]
Restr:Oliver Ellsworth.jpg|[[Oliver Ellsworth]]
Restr:05 Elbridge Gerry 3x4.jpg|[[Elbridge Gerry]]
Restr:blank.jpg|[[William Houston]]
Restr:blank.jpg|[[William Houstoun]]
Restr:John Lansing Jr. - Ezra Ames.png|[[John Lansing, Jr.]]
Restr:NCG-AlexanderMartin.jpg|[[Alexander Martin]]
Restr:LutherMartinBig.jpg|[[Luther Martin]]
Restr:Gmetching.gif |[[George Mason (politiker)|George Mason]]
Restr:James McClurg.jpg|[[James McClurg]]
Restr:Blank.jpg|[[John Francis Mercer]]
Restr:Blank.jpg|[[William Pierce]]
Restr:EdmundRandolph.jpeg|[[Edmund Randolph]]
Restr:Caleb strong.jpg|[[Caleb Strong]]
Restr:George Wythe by John Trumbull.jpg|[[George Wythe]]
Restr:Blank.jpg|[[Robert Yates]]
&lt;/gallery&gt;
== Tud all engouestlet ==
An hiniennoù da heul a zo bet kavet e mammennoù istorel lies ha sur bez int bet lakaet ivez da fathers pe founders evit Stadoù Unanet Amerika.
*[[Abigail Adams]], kuzulierezh, [[First Lady of the United States|First Lady]] ha mamm ur prezidant.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt;
* [[Ethan Allen]], soudard ha penn politikel eus ar [[Vermont]]&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = McWilliams | first1 = J. | title = The Faces of Ethan Allen: 1760-1860 | journal = The New England Quarterly | volume = 49 | issue = 2 | pages = 257–282 | doi = 10.2307/364502 | year = 1976 | pmid =  | pmc = | jstor = 364502 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Richard Allen (eskob)|Richard Allen]], eskob Afro-Amerikan &lt;ref&gt;Newman, Richard.  ''Freedom's Prophet: Bishop Richard Allen, the AME Church, and the Black Founding Fathers'' (NYU Press, 2009).&lt;/ref&gt;.
* [[John Bartram]], louzaouer, liorzher hag ergerzher&lt;ref&gt;Jane Goodall (27 August 2013). Seeds of Hope: Wisdom and Wonder from the World of Plants. Grand Central Publishing. pp. 60–61. ISBN 978-1-4555-1321-5.&lt;/ref&gt;.
* [[Egbert Benson]], politikour eus New York&lt;ref&gt;Ballenas, Carl.  ''Images of America: Jamaica'' (Arcadia Publishing, 2011).&lt;/ref&gt;.
* [[Elias Boudinot]], [[New Jersey]] dileuraid d'ar Continental Congress&lt;ref&gt;Holmes, David.  ''The Faiths of the Founding Fathers''.  (Oxford University Press US, 2006).&lt;/ref&gt;.
* [[Aaron Burr]], [[Vice-President of the United States|besprezidant SUA]] e-pad ren Jefferson&lt;ref&gt;Wood, Gordon S. ''Revolutionary Characters, What Made the Founding Fathers Different''. (New York: Penguin Books, 2007) 225–242.&lt;/ref&gt;.
* [[George Rogers Clark]], jeneral el lu.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot; /&gt;
* [[George Clinton (besprezidant)|George Clinton]], [[New York (stad)|New York]] gouarnour and [[Vice-President of the United States|Besprezidant SUA]].
* [[Tench Coxe]], ekonomiour er Continental Congress&lt;ref&gt;{{cite book|author=Stephen Yafa|title=Cotton: The Biography of a Revolutionary Fiber|url=https://books.google.com/books?id=DZoxe0aO9AEC&amp;pg=PA75|year=2006|publisher=Penguin|page=75}}&lt;/ref&gt;.
* [[Albert Gallatin]], politikour ha sekretour teñzorer.&lt;ref name=&quot;Dungan&quot;&gt;Dungan, Nicholas.  ''Gallatin: America's Swiss Founding Father'' (NYU Press 2010).&lt;/ref&gt;
* [[Horatio Gates]], jeneral el lu.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot; /&gt;
* [[Nathanael Greene]], jeneral el lu.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot; /&gt;
* [[Nathan Hale]], soudard eus lu SUa prizoniet ha lazhadeget e 1776.&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt;
* [[Elizabeth Schuyler Hamilton]], gwreg [[Alexander Hamilton]]&lt;ref&gt;Roberts, Cokie. &quot;''Founding Mothers: The Women Who Raised Our Nation''&quot;. Harper Perennial, 2005&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Roberts, Cokie. &quot;''Ladies of Liberty: The Women Who Shaped Our Nation''&quot;. Harper, 2008&lt;/ref&gt;
* [[James Iredell]], alvokad d'ar vonreizh, barner.
* [[John Paul Jones]], Kabiten en US Navy.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot; /&gt;
* [[Henry Knox]],jenereal el lu, [[Sekretour ar Brezel]].
* [[Tadeusz Kościuszko]], jeneral el lu polonat.&lt;ref name=&quot;Dungan&quot; /&gt;
* [[Gilbert du Motier, Marquis de Lafayette]], jeneral el lu C'hall.&lt;ref name=&quot;Dungan&quot; /&gt;
* [[Henry Lee III]], ofiser el lu ha gouarnour Virginia.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot;&gt;Buchanan, John.  &quot;Founding Fighters: The Battlefield Leaders Who Made American Independence (review)&quot;.  ''The Journal of Military History'' (Volume 71, Number 2, April 2007), pp. 522–524.&lt;/ref&gt;
* [[Robert R. Livingston (kañseler)|Robert R. Livingston]], diplomat ha gwiraer.&lt;ref name=&quot;guide&quot;&gt;Encyclopaedia Britannica. ''Founding fathers: the essential guide to the men who made America'' (John Wiley and Sons, 2007).&lt;/ref&gt;
* [[William Maclay (senedour Pennsylvania|William Maclay]], [[Pennsylvania]] politikour ha senedour.
* [[Dolley Madison]], gwreg ar prezidant [[James Madison]].&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt;
* [[John Marshall]], pevare [[Chief Justice of the United States]].&lt;ref name=&quot;guide&quot; /&gt;
* [[George Mason]], skrivagner reveulzier a chomas hep sinañ ar vonreizh&lt;ref&gt;{{cite book| last=Broadwater| first=Jeff| title=George Mason, Forgotten Founder| url=https://archive.org/details/georgemasonforgo00broa| year=2006| issue=Kindle| location=Chapel Hill, North Carolina| publisher=University of North Carolina Press| ref={{sfnRef|Broadwater}}| isbn=978-0-8078-3053-6| oclc=67239589}}&lt;/ref&gt;.
* [[Philip Mazzei]], fizikour italian, marc'hadour ha skrivagner&lt;ref&gt;LaGumina, Salvatore.  ''The Italian American experience: an encyclopedia'', page 361 (Taylor &amp; Francis, 2000).&lt;/ref&gt;.
* [[James Monroe]], pemvet [[Prezidant Staoù Unanet Amerika]]&lt;ref&gt;{{cite book | last = Unger | first = Harlow | title =James Monroe: The Last Founding Father | url = https://archive.org/details/lastfoundingfath0000unge | publisher = Da Capo Press | location = New York | year = 2009 |isbn=0-306-81808-6}}&lt;/ref&gt;
* [[Daniel Morgan]], haroz soudard ha dileurirad kendalc'h eus Virginia.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot; /&gt; 
* [[James Otis, Jr.]], [[Massachusetts]] alvokad ha politikour&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Gendering of American Politics: Founding Mothers, Founding Fathers, and Political Patriarchy |url=https://archive.org/details/genderingofameri0000kann |page=xi |first=Mark E. |last=Kann|publisher=ABC-CLIO|year=1999|isbn=978-0-275-96112-1}}&lt;/ref&gt;.
* [[Thomas Paine]], skrivagner ''[[Common Sense (flemmskrid)|Common Sense]]''&lt;ref&gt;{{Cite journal | title = Founding Father Thomas Paine: He Genuinely Abhorred Slavery | journal = The Journal of Blacks in Higher Education | issue = 48 | pages = 45 | doi =  10.2307/25073236| year = 2005 | pmid =  | pmc = }}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;David Braff, &quot;Forgotten Founding Father: The Impact of Thomas Paine,&quot; in Joyce Chumbley. ed., ''Thomas Paine: In Search of the Common Good'' (2009) pp. 39–43&lt;/ref&gt;. 
* [[Andrew Pickens (politikour)|Andrew Pickens]], jeneral el lu ha kannad [[South Carolina|SC]] er c'hendalc'h.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot; /&gt;
* [[Timothy Pickering]], [[United States Secretary of State|U.S. Secretary of State]] eus Massachusetts&lt;ref&gt;Burstein, Andrew.  &quot;Politics and Personalities: Garry Wills takes a new look at a forgotten founder, slavery and the shaping of America&quot;, ''[[Chicago Tribune]]'' (November 09, 2003): &quot;Forgotten founders such as Pickering and Morris made as many waves as those whose faces stare out from our currency.&quot;&lt;/ref&gt;.
* [[Israel Putnam]], jeneral el lu.&lt;ref name=&quot;Ray&quot; /&gt;
* [[Edmund Randolph]], Kentañ [[United States Attorney General]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://supreme.lp.findlaw.com/documents/fathers/virginia.html|title=Founding Fathers: Virginia|publisher=FindLaw Constitutional Law Center|year=2008|accessdate=2008-11-14}}&lt;/ref&gt;.
* [[Jean-Baptiste Donatien de Vimeur, comte de Rochambeau]], jeneral el lu C'hall.&lt;ref name=&quot;Dungan&quot; /&gt;
* [[Haym Solomon]], arc'hantaouer ha spier evit ar [[Continental Army]]&lt;ref&gt;Schwartz, Laurens R. Jews and the American Revolution: Haym Solomon and Others, Jefferson, North Carolina: McFarland &amp; Co., 1987.&lt;/ref&gt;.
* [[Thomas Sumter]], [[South Carolina|SC]] haroz milourel ha kannad er c'hendalc'h.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot; /&gt;
* [[Friedrich Wilhelm von Steuben]], ofiser [[Prussia]]n.&lt;ref name=&quot;Dungan&quot; /&gt;
* [[Joseph Warren]], medisin, penn reveulzier.&lt;ref name=&quot;Ray&quot;&gt;Rafael, Ray.  ''The Complete Idiot's Guide to the Founding Fathers: And the Birth of Our Nation'' (Penguin, 2011).&lt;/ref&gt;
* [[Mercy Otis Warren]], skrivagner poltikel.
* [[Anthony Wayne]], jeneral el lu ha politikour.&lt;ref name=&quot;Buchanan&quot; /&gt;
* [[Noah Webster]], skrivagner, [[geriadurour]], skoliour&lt;ref&gt;Kendall, Joshua.  ''The Forgotten Founding Father: Noah Webster's Obsession and the Creation of an American Culture'' (Penguin 2011).&lt;/ref&gt;.
* [[Thomas Willing]], bankour&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Wright | first1 = R. E. | title = Thomas Willing (1731-1821): Philadelphia Financier and Forgotten Founding Father | url = https://archive.org/details/sim_pennsylvania-history_autumn-1996_63_4/page/525 | journal = Pennsylvania History | volume = 63 | issue = 4 | pages = 525–560 | doi =  10.2307/27773931|jstor=27773931| year = 1996 | pmid =  | pmc = | doi_brokendate = 2015-02-10 }}&lt;/ref&gt;.
* [[Paine Wingate]], dreistbever koshañ, [[Continental Congress]]&lt;ref&gt;&quot;A Patriot of Early New England&quot;, ''[[New York Times]]'' (December 20, 1931). This book review referred to Wingate as one of the &quot;Fathers&quot; of the United States, per the book title.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;''[[New York Tribune|The New Yorker]]'', Volume I, page 398 (September 10, 1836): &quot;'The Last of the Romans' — This was said of Madison at the time of his decease, but there is one other person who seems to have some claims to this honorable distinction. Paine Wingate of Stratham, N.H. still survives.&quot;&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Istor SUA]]
[[Rummad:Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet]]
[[Rummad:Founding Fathers]]</text>
      <sha1>a0v90m0cihbr9qw2wux0tb2yxq8pc9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann Iwo Jima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>137257</id>
    <revision>
      <id>2197992</id>
      <parentid>2197394</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25045" sha1="c6x60y5z3quhvdbyblc1ug65be162wr" xml:space="preserve">{{Infoboest Brezelioù
|brezel=Emgann Iwo Jima
|tammeus=[[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|Brezel ar Meurvor Habask]]&lt;br&gt;([[Eil Brezel-bed]])
|skeudenn=[[Restr:Marines burrow in the volcanic sand on the beach of Iwo Jima.jpg|thumb|center|300px]]
|titl=&lt;small&gt;Marines stanket war an aod dindan tennoù ar japaniz o tont&lt;br&gt;eus ar [[Menez Suribachi]] er foñs.&lt;/small&gt;
|deiziad= 19 a viz C'hwevrer – 26 a viz Meurzh 1945
|lec'h= [[Iwo Jima]] &lt;br /&gt; [[Impalaeriezh Japan]]
|casus=
|tiriad=
|disoc'h=Trec'h an Amerikaned
|emganner1=[[Restr:Flag_of_the_United_States.svg|24px]] [[Stadoù-Unanet Amerika]] 
|emganner2=[[Restr:Flag_of_Japan.svg|24px]] [[Impalaeriezh Japan]]  
|jeneral1= '''Morlu ar Stadoù-Unanet:'''&lt;br&gt;[[Chester W. Nimitz]]&lt;br&gt;[[Raymond A. Spruance]]&lt;br&gt;[[Marc Mitscher]]&lt;br&gt;[[William H. P. Blandy]]&lt;br&gt;'''U.S. Marine Corps:'''&lt;br&gt;[[Holland Smith|Holland M. Smith]]&lt;br&gt;[[Harry Schmidt (USMC)|Harry Schmidt]]&lt;br&gt;[[Graves B. Erskine]]&lt;br&gt;[[Clifton B. Cates]]&lt;br&gt;[[Keller E. Rockey]]

|jeneral2='''Arme-zouar Impalaeriezh Japan:'''&lt;br&gt;[[Tadamichi Kuribayashi]]{{KIA}}&lt;br&gt;[[Takeichi Nishi]]{{KIA}}&lt;br&gt;[[Sadasue Senda]]{{KIA}}&lt;br&gt;'''Morlu Impalaeriezh Japan:'''&lt;br&gt;[[Rinosuke Ichimaru]]{{KIA}}

|nerzh1={{plainlist|  
* 110,000 ''[[United States Marine Corps|Marine]]'',&lt;br&gt;[[United States Army|soudard an arme-zouar]],&lt;br&gt;ezel eus [[Morlu ar Stadoù-Unanet]],&lt;br&gt;[[korf an Hospitalioù SUA|Korf an Hospitalioù]],&lt;br&gt;''[[Seabee]]'', ezel eus an [[U.S. Army Air Forces|USAAF]]&lt;br&gt;* Ouzhpenn 500 lestr}}

''Unvezioù an arme-zouar'':&lt;br /&gt;
* [[File:USMC V Amphib Corps.png|18px]] '''V{{vet}} Korf Mor ha Douar'''
* [[3de rannarme vor (United States)|3{{-de}} rannarme vor]]
* [[4e rannarme vor SUA|4e rannarme vor]]
* [[5vet rannarme vor SUA|5{{vet}} rannarme vor]]
* [[147vet Rejimant troadegiezh SUA|147{{vet}} Rejimant troadegiezh]]&lt;ref&gt;Morison, 1960, p. 68&lt;/ref&gt;

''Unvezioù an aerlu'':&lt;br /&gt;
* [[File:Seventh Air Force - Emblem (World War II).svg|20px]] '''[[Seizhvet Air Force]]'''

''Unvezioù ar morlu'':&lt;br /&gt;{{plainlist|
* [[File:United States Fifth Fleet insignia 2006.png|20px]] '''[[Pempvet flodad ar Stadoù-Unanet|Pempvet flodad SUA]]'''
* Bagad ergerzhout (TF 51)
* Bagad harp mor ha douar (TF 52)
* Bagad argad (TF 53)
* 31{{vet}} Batailhon saverezh ar morlu
* 62{{vet}} Batailhon saverezh ar morlu
* 133{{vet}} Batailhon saverezh ar morlu
* UDTs 12, 13, 14, ha 15
}}
|nerzh2={{plainlist|
* 20 530–21 060 soudard&lt;ref name=Burrell83&gt;Burrell, 2006, p. 83.&lt;/ref&gt;
* 23 tank&lt;ref&gt;Taki, [http://www3.plala.or.jp/takihome/history2.htm &quot;The History of Battles of Imperial Japanese Tanks&quot;] [https://web.archive.org/web/20160304122440/http://www3.plala.or.jp/takihome/history2.htm Diellaouet eno, 2016]&lt;/ref&gt;
* 438 pezh kanol
* 33 kanol arvor
* 69 kanol eneptank
* ~300 kanol enepkirri-nij&lt;ref&gt;Crumley, 2012, p. 148 : &quot;The total breaks down as follows: 361 artillery pieces of 75 mm caliber or larger, 12 spigot mortars (320 mm), 65 medium and light mortars, 33 naval guns, 94 anti-aircraft guns of 75 mm or larger, 200+ anti-aircraft guns of 20 mm or 25 mm, and 69 anti-tank guns of 37 mm or 47 mm caliber.&quot;&lt;/ref&gt;}}

''Unvezioù an arme-zouar'':&lt;br /&gt;{{plainlist|
* [[restr:War flag of the Imperial Japanese Army.svg|24px]] '''[[109vet Division (Arme impalaerel Japan)|109{{vet}} rannarme japanat]]'''
* Strollad ar penngarter 
* [[Eil Brigadenn vesket dizalc'h (Arme impalaerel Japan)|Eil Brigadenn vesket]] 
* 3{{-de}} batailhon, 17{{vet}} rejimant mesket 
* 26{{vet}} rejimant tankoù
* 145{{vet}} rejimant troadegiezh
* Strollad brigadenn ganolierezh 
}}
''Unvezioù ar morlu'':&lt;br /&gt;{{plainlist|
* [[restr:Naval Ensign of Japan.svg|24px]] '''[[Morlu Impalaeriezh Japan|Morlu impalaerel]]'''
* Bagad gward war vor
}}
''Unvezioù harp ouzhpenn ha [[Kamikaze]]''

|Tud marvet1= 
* 27071 den kollet
* 6102 ''Marines'' lazhet&lt;ref&gt;Morison, 1960&lt;/ref&gt;
* [[Ralph Ignatowski|1 tapet]]
* 719 martolod lazhet&lt;ref&gt;En o zouez 539 martolod a oa lazhet ha 492 gloazet e-pad tagadennoù eus Japaniz dre an aer ouzh al listri brezel.&lt;!--This figure also includes Navy Corpsmen attached to Marine Corps outfits.--&gt;&lt;/ref&gt;
* 41 den eus an arme-zouar&lt;br&gt;lazhet pe kollet&lt;ref&gt;Kollet e oa ar pep brasañ eus an dud-se e-pad an abadennoù &quot;naetaat&quot; goude fin an emgannoù bras e miz Meurzh. 20 soudard eus ar 147{{vet}} a oa lazhet pe kollet ivez, koulz hag an 21 nijer eus an USAAF a oa lazhet e-pad an emgann. Hervez an danevell ofisiel embannet goude gant an US Army Garrison Force,a gemeras kontroll Iwo Jima digant ar ''Marines'', ar 147{{vet}} rejimant troadegiezh, e-pad e abadennoù &quot;naetaat&quot; eus an  21 a viz Meurzh d'ar 26 a viz Gouere 1945 a lazhas 1602 Japanad hag a gemeras 867 prizoniad. Ne gonter ket amañ an niver bras a soudarded a varvas er c'hevioù ha na voent ket kavet biskoazh.&lt;/ref&gt;
* 19709 den gloazet&lt;ref name=Burrell83/&gt;
* [[USS Bismarck Sea (CVE-95)|USS Bismarck Sea]] goueledet
* [[USS Saratoga (CV-3)|USS Saratoga]] gwallaozet da vat
* [[USS Lunga Point|USS Lunga Point]] gwallaozet 
* 137 tank distrujet&lt;ref&gt;Coox, Naisawald, 1954, Taolenn 1&lt;/ref&gt;
* 153 karr-nij distrujet&lt;ref name=&quot;LLFeb45&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLFeb45.htm |title=USN Overseas Aircraft Loss List February 1945 |work=Aviation Archaeological Investigation &amp; Research |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309173809/https://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLFeb45.htm |archive-date=9 March 2021 |access-date=15 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLMar45.htm |title=USN Overseas Aircraft Loss List March 1945 |website=www.aviationarchaeology.com |access-date=15 September 2021 |archive-date=9 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309064219/http://www.aviationarchaeology.com/src/USN/LLMar45.htm |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Tud marvet2= 
* 17 845–18 375 den lazhet pe kollet&lt;ref name=Burrell83/&gt;
* 216 prizoniad&lt;ref name=Burrell83/&gt;
* ~3000 den kuzhet&lt;ref&gt;Toland, 2003, p. 669 : &quot;Kalz anezhe a varvfe diwar o gloazioù, kleñvedoù, a vefe lazhet en abadennoù naetaat, pe a godianfe diwezhatoc'h. Ar strollad soudarded japanat diwezhañ a godianas en Iwo Jima er greas e 1949.&quot;&lt;/ref&gt;
}}

'''Emgann Iwo Jima''' zo unan eus emgannoù brudetañ an [[Eil Brezel-bed]] war [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|Talbenn ar Meurvor Habask]], etre an 19 a viz C'hwevrer betek ar [[26 a viz Meurzh]] [[1945]], e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Douarañ a reas ar ''[[United States Marine Corps|Marines]]'' en [[Iwo Jima|Enez-Iwo Jima]] ha stourm a rejont krog-ha-krog gant [[Lu Impalaeriezh Japan|Arme Impalaeriezh Japan]] evit he c'hemer. Aloubadeg arme ar Stadoù-Unanet, lesanvet ''Operation Detachment'', a oa bet karget da gemer an enezenn gant he daou aerborzh evit adimplijout anezho a-benn bombezenniñ enezeier pennañ [[Bro-Japan]]. 

Kreñvaet e oa linnennoù ar Japaned en un doare pounner, gant ur rouedad stank a [[bunker|vunkerioù]], lec'hiadurioù kanolierezh kuzhet, ha 18 km garidennoù&lt;ref&gt;&quot;...&amp;nbsp;Difennerien Iwo a ziorroas [gwellaenn ar c'hevioù naturel] evel ur skiant. Abalamour d'ar pouezus ma oa lec'hiadurioù dindandouar e oa gouestlet 25 dre gant eus ar gwarnizon da gleuzañ garidennoù. Mont a rae ment ar lec'hiadurioù savet dindan douar eus kevioù bihan evit un nebeud soudarded da veur a gambr dindandouar gouest da zegemer 300 pe 400 den. Evit mirout ouzh ar soudarded d'en em gavout bac'het en unan eus ar c'hleuzadennoù-se e oa aozet toulloù niverus da vont ha da zont evit ar c'hambroù dindandouar, kouz ha skalieroù ha trepasoù etreze.&amp;nbsp;... Diribin norzh ar Menez Suribachi e-unan a oa ennañ meur a viliad metr garidennoù. Pa zouaras ar ''Marines'' en Iwo Jima, ouzhpenn 11 lev garidennoù a oa bet aozet.&quot; Garand, Strobridge, 1971, pp. 455–456&lt;/ref&gt;. Harpet e oa ar bagadoù amerikan war an douar a-hed an emgannoù gant un niver bras a ganolioù ha derc'hel a raent an oabl a-drugarez d'o morlu ha da nijerien ar morlu&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/1945-03-19_Carriers_Hit_Tokyo &quot;Carriers Hit Tokyo !&quot;], ''[[Universal Newsreel]]'', 19 a viz Meurzh 1945,  2012. [https://web.archive.org/web/20121103132054/http://archive.org/details/1945-03-19_Carriers_Hit_Tokyo Diellaouet eno]&lt;/ref&gt;. E-pad ar pemp sizhunvezh emgann e voe lod eus stourmoù gwadekañ ha taerañ Talbenn ar Meurvor Habask. 

Niver ar Japaned [[marv war an dachenn]] a oa teir gwezh brasoc'h evit niver an Amerikaned, met evit ar wech kentañ en holl emgannoù ar Meurvor Habask, e oa uheloc'h niver hollek an Amerikaned tizhet (marvet ha gloazet) evit hini ar Japaned&lt;ref name=&quot;O'Brien&quot;&gt;{{cite web |first=Cyril J. |last=O'Brien |title=Iwo Jima Retrospective |url=http://www.military.com/NewContent/0,13190,NI_Iwo_Jima2,00.html |access-date=21 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070607061101/http://www.military.com/NewContent/0%2C13190%2CNI_Iwo_Jima2%2C00.html |archive-date=7 June 2007 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Diwar an 21 000 soudard eus Bro-Japan en Iwo Jima e deroù an emgann, ne oa kemeret nemet 216 prizoniad, en o zouez lod hag a oa kemeret abalamour ma oant faganet pe gloazet en un doare grevus&lt;ref&gt;Burrell, 2006, p. 83&lt;/ref&gt;. Lazhet e oa ar pep brasañ eus ar peurrest e-pad an emgannoù, met jedet eo bet e kendalc'has war-dro 3000 anezhe da stourm er rouedad kevioù e-pad meur a zevezh war-lerc'h a-raok mervel diwar o gloazioù pe kodianañ sizhunvezhioù diwezhatoc'h&lt;ref&gt;Burrell, 2006, p. 83&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Toland, 2003, p. 669&lt;/ref&gt;. Daoust d'an emgannoù ha d'ar c'holloù bras diouzh an daou du, asur e oa trec'h an Amerikaned abaoe ar penn kentañ. Abalamour d'an niver brasoc'h a soudarded amerikan, d'o armoù a oa gwelloc'h ha d'o mestroni eus an oabl, ha dre ma ne oa ket Japaniz evit en em dennañ nag evit resev soudarded fresk, ha gant ar bihan e oa o fourvezioù boued ha dafar, ne oa ket Japaniz evit gounit an emgann-se&lt;ref&gt;Lewis, 2007, p. 59&lt;/ref&gt;. 

Abalamour d'ar c'holloù ramzel e voe kavet abeg en emgann er [[Stadoù-Unanet Amerika]]. [[William V. Pratt]], bet e penn an operasionoù war vor, a zisklêrias e oa diezhomm an enezenn d'an arme evel bazenn ha diezhomm d'ar flodad evel porzh&lt;ref name= Newsweek_Pratt_19450402&gt;{{cite news |first=William V. |last=Pratt |author-link=William Veazie Pratt |title=What Makes Iwo Jima Worth the Price |work=Newsweek |date=2 April 1945 |page=36}}&lt;/ref&gt;. Kenderc'hel a reas ar Japaned da vezañ berzet eus argadoù an Amerikaned a-drugarez da radar [[Enez-Rota]], na voe ket aloubet biskoazh, ha ne voe ket graet hogozik gant an nijvaoù&lt;ref name=Rota&gt;Joint War Planning Committee 306/1, &quot;Plan for the Seizure of Rota Island,&quot; 25 January 1945.&lt;/ref&gt;. Ar skiant prenet a-drugarez d'an emgannoù a oa bet a-raok en enezennoù ar Meurvor Habask a c'halle lakaat unan da soñjal e vefe difennet mat Iwo Jima hag e vefe kolloù bras. Implijet e voe an enezenn memestra gant ijinourien an Navy, ar ''Seabee'', a savas eno peadra da adpakañ kirri-nij an [[USAAF]] ar [[Boeing B-29 Superfortress|B-29]] mac'hagnet. 
En holl, 2251 [[Boeing B-29 Superfortress|B-29]] a zouaras en Iwo Jima e-pad ar brezel &quot;Iwo To Japan&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.506thfightergroup.org/iwotojapan.asp |title=Iwo To Japan |publisher=506th Fighter Group |access-date=10 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100208225826/http://www.506thfightergroup.org/iwotojapan.asp |archive-date=8 February 2010}}&lt;/ref&gt;. Ar skrivagner J. Robert Moskin a gont 1191 kefridi da ambrougañ kirri-nij all ha and 3081 argadenn a loc'has diouzh Iwo Jima e-pad ar brezel a-enep Bro-Japan&lt;ref&gt;Moskin, 1992, p. 373&lt;/ref&gt;

Luc'hskeudenn [[Associated Press]] gant ar banniel amerikan savet e krec'h ar [[Menez Suribachi]] gant c'hwec'h ''[[United States Marine Corps|Marines]]'' a zeuas da vezañ ur skeudenn vrudet eus an emgann hag eus ar striv brezel amerikan er Meurvor Habask&lt;ref name=&quot;ap&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.ap.org/pages/about/pulitzer/rosenthal.html |title=Fifty Years Later, Iwo Jima Photographer Fights His Own Battle |first=Mitchell |last=Landsberg |year=1995 |agency=Associated Press |access-date=11 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070905115709/http://www.ap.org/pages/about/pulitzer/rosenthal.html |archive-date=5 September 2007 &lt;!--DASHBot--&gt; |url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
[[File:Iwo jima location mapSagredo.png|thumb|left|Lec'h Iwo Jima er [[Meurvor Habask]]]]
== Stiradoù skinwel ==
* Er ministirad [[The Pacific (ministirad)|The Pacific]] e vez ul lodenn hag a gont Emgann Iwo Jima.
=== Filmoù ===
* ''[[Flags of Our Fathers (film)|Flags of Our Fathers]]'', gant [[Clint Eastwood]], [[2006]], 131 munut
* ''[[Letters from Iwo Jima]]'', gant Clint Eastwood, [[2006]], 140 munut

==Levrlennadur==
{{Refbegin|30em|indent=yes}}
* {{cite book |last=Allen |first=Robert E. |date=2004 |title=The First Battalion of the 28th Marines on Iwo Jima: A Day-by-Day History from Personal Accounts and Official Reports, with Complete Muster Rolls |url=https://archive.org/details/firstbattalionof0000alle |publisher=McFarland &amp; Company |location=Jefferson, North Carolina |isbn=0-7864-0560-0}}
* {{cite web |last=Antill |first=P. |date=6 April 2001 |title=Operation Detachment: The Battle for Iwo Jima, February – March 1945 |url=http://www.historyofwar.org/articles/battles_iwojima.html |website=HistoryOfWar.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612121459/http://www.historyofwar.org/articles/battles_iwojima.html |archive-date=12 June 2021 |url-status=live}}
* {{cite book |last1=Bradley |first1=James |last2=Powers |first2=Ron |date=2001 |orig-year=2000 |title=Flags of Our Fathers |url=https://archive.org/details/flagsofourfather00brad |url-access=registration |publisher=Bantam |isbn=0-553-38029-X |location=New York |author-link1=James Bradley (author) |author-link2=Ron Powers}}
* {{cite journal |last=Burrell |first=Robert S. |date=2004 |title=Breaking the Cycle of Iwo Jima Mythology: A Strategic Study of Operation Detachment |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-military-history_2004-10_68_4/page/1143 |journal=[[Journal of Military History]] |volume=68 |issue=4 |pages=1143–1186 |doi=10.1353/jmh.2004.0175 |s2cid=159781449}}
* {{cite book |last=Burrell |first=Robert S. |date=2006 |title=The Ghosts of Iwo Jima |url=https://archive.org/details/ghostsofiwojima0000burr |publisher=Texas A&amp;M University Press |location=College Station, Texas |isbn=1-58544-483-9}}
* Alvin D. Coox, L. Van Loan Naisawald, [url=https://web.archive.org/web/20190717223049/http://cdm16635.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p16635coll14/id/56035 &quot;Survey of Allied Tank Casualties of World War II&quot;], Technical Memorandum ORO-T-117, Johns Hopkins University Operations Research Office, Baltimor, 1954 
* {{cite book |editor-last1=Craven |editor-first1=Wesley Frank |editor-last2=Cate |editor-first2=James Lea |date=1983 |title=The Pacific: Matterhorn to Nagasaki, June 1944 to August 1945 |volume=V |series=The Army Air Forces in World War II |url=https://archive.org/details/Vol5ThePacificMatterhornToNagasaki/ |orig-year=1953 |edition=New Imprint |publisher=University of Chicago Press |isbn=091279903X}}
** James Lea Cate, James C. Olson, &quot;Precision Bombardment Campaign&quot;. in Craven &amp; Cate, 1983
** James Lea Cate, James C. Olson, &quot;Iwo Jima&quot;. in Craven &amp; Cate, 1983
* {{cite book |last=Crumley |first=B. L. |date=18 December 2012 |title=The Marine Corps: Three Centuries of Glory |isbn=9781908273963 |url=https://books.google.com/books?id=X97OBQAAQBAJ&amp;pg=PT148 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318203551/https://books.google.com/books?id=X97OBQAAQBAJ&amp;pg=PT148 |archive-date=18 March 2020}}
* {{cite book |last1=Garand |first1=George W. |last2=Strobridge |first2=Truman R. |date=1971 |chapter=Part VI: Iwo Jima |title=Western Pacific Operations |volume=IV |series=History of U.S. Marine Corps Operations in World War II |publisher=Historical Branch, United States Marine Corps |isbn=0-89839-198-9 |url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/IV/|chapter-url=http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/IV/USMC-IV-VI-1.html |access-date=9 July 2021 |archive-date=29 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929202140/http://www.ibiblio.org/hyperwar/USMC/IV/ |url-status=live}}
* ''[url=https://archive.org/details/25642GlamourGal Glamour Gal]'', Marine Corps Photographic Service, 1945
* {{cite book |last=Hammel |first=Eric |date=2006 |title=Iwo Jima: Portrait of a Battle: United States Marines at War in the Pacific |publisher=Zenith Press |isbn=978-0760325209 |location=St. Paul, Minnesota |oclc=69104268 |author-link=Eric M. Hammel}}
* {{cite book |last=Keegan |first=John |date=1990 |orig-year=1989 |title=The Second World War |publisher=Viking Penguin |location=New York |isbn=9780670823598 |url=https://archive.org/details/secondworldwar00keeg |url-access=registration |access-date=4 July 2021}}
* {{cite book |last1=Kelber |first1=Brookes E. |last2=Birdsell |first2=Dale |editor-last=Conn |editor-first=Stetson |date=1990 |orig-year=First printed 1966 |chapter=Chapter XV, The Flame Thrower in the Pacific: Marianas to Okinawa |title=The Chemical Warfare Service: Chemicals in Combat |series=U.S. Army in World War II: The Technical Services |publisher=Center of Military History, United States Army |location=Washington, D.C. |pages=558–583, 586 |url=http://www.ibiblio.org/pha/USA-in-WWII/Set-4-of-7/Disk-1/Combat.pdf |id=CMH Pub 10-3 |access-date=22 August 2020 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225030526/http://www.ibiblio.org/pha/USA-in-WWII/Set-4-of-7/Disk-1/Combat.pdf |url-status=live}}
* {{cite book |last=King |first=Dan |date=2014 |title=A Tomb Called Iwo Jima |url=https://archive.org/details/tombcallediwojim0000dank |publisher=Pacific Press |isbn=978-1500343385}}
* {{cite book |last=Leckie |first=Robert |date=1967 |title=The Battle for Iwo Jima |url=https://archive.org/details/battleforiwojima00leck |url-access=registration |access-date=4 July 2021 |publisher=Random House |location=New York |oclc=56015751}}
* {{cite book |last=Leckie |first=Robert |date=1988 |orig-year=First published 1987 |title=Delivered from Evil: The Saga of World War II |edition=First Perennial Library |publisher=Harper &amp; Row |location=New York |page=[https://archive.org/details/deliveredfromevi00leck/page/870 870] |isbn=0-06-091535-8 |url=https://archive.org/details/deliveredfromevi00leck |url-access=registration |access-date=4 July 2021}}
* {{cite book |last=Lewis |first=Adrian R. |date=2007 |orig-year=2006 |edition=Ebook reprint |title=The American Culture of War: The History of U.S. Military Force from World War II to Operation Iraqi Freedom |location=New York |publisher=Routledge |isbn=9780203944523 |url=https://archive.org/details/americanculturew00lewi/ |url-access=limited}}
* {{cite book |last=Morison |first=Samuel Eliot |date=1960 |author-link=Samuel Eliot Morison |title=Victory in the Pacific: 1945 |series=[[History of United States Naval Operations in World War II]] |volume=XIV |publisher=Little, Brown, &amp; Co. |location=Boston, Massachusetts |url=https://archive.org/details/victoryinpacific00mori |url-access=registration |access-date=4 July 2021}}
* {{cite book |last=Moskin |first=J. Robert |date=1992 |edition=3rd Revised |title=The U.S. Marine Corps Story |url=https://archive.org/details/usmarinecorpssto0003mosk |url-access=registration |publisher=Little, Brown and Company |page=[https://archive.org/details/usmarinecorpssto0003mosk/page/373 373] |isbn=0-448-22688-X}}
* {{cite web |ref={{sfnRef|Navy Department Library, &quot;Battle for Iwo Jima&quot;}} |author=Navy Department Library |author-link=Navy Department Library|date=25 September 2020 |title=Battle for Iwo Jima, 1945 |publisher=[[Naval History and Heritage Command]]|location=Washington, D.C. |url=https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/b/battle-for-iwo-jima.html |access-date=9 July 2020 |archive-date=8 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708181918/https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/b/battle-for-iwo-jima.html |url-status=live }}
* {{cite web |ref={{sfnRef|Navy Department Library, &quot;Navajo Code Talkers&quot;}} |author=Navy Department Library |author-link=Navy Department Library|date=16 April 2020 |title=Navajo Code Talkers: World War II Fact Sheet |publisher=[[Naval History and Heritage Command]]|location=Washington, D.C. |url=https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/n/code-talkers.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514052920/https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/n/code-talkers.html |archive-date=14 May 2021 |access-date=9 July 2021 |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Newcomb |first1=Richard F. |date=1982 |orig-year=First published 1965 |title=Iwo Jima |publisher=Bantam Books |isbn=0-553-22622-3 |location=New York |author-link=Richard Newcomb |url=https://archive.org/details/iwojima0000newc/ |url-access=registration}}
* {{cite magazine |last=Quinlan |first=O'Neill P. |date=February 1948 |title=New Tanks for Old! |periodical=U.S. Navy Civil Engineer Corps Bulletin |volume=2 |issue=15 |pages=51–53 |publisher=BuDocks, Deptarment of the Navy |url=https://books.google.com/books?id=x_dUAAAAYAAJ&amp;q=Seabee+CWS+Hawaii&amp;pg=RA3-PA51 |access-date=12 July 2021 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410223135/https://books.google.com/books?id=x_dUAAAAYAAJ&amp;q=Seabee+CWS+Hawaii&amp;pg=RA3-PA51 |url-status=live}}
* {{cite book |last1=Robertson |first1=Breanne |last2=Neimeyer |first2=Charles |last3=Nash |first3=Douglas |date=2019 |title=Investigating Iwo: The Flag Raisings in Myth, Memory &amp; Esprit de Corps |publisher=Marine Corps History Division |url=https://www.usmcu.edu/Portals/218/Investigating%20Iwo_WEB3.pdf?ver=2019-10-22-085649-137 |isbn=978-1732003071 |access-date=19 January 2021 |archive-date=22 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122030038/https://www.usmcu.edu/Portals/218/Investigating%20Iwo_WEB3.pdf?ver=2019-10-22-085649-137 |url-status=live}}{{PD-notice}}
* ''[https://archive.org/details/iwojima To the Shores of Iwo Jima]'', U.S. Government Office of War Information, 1945  
* {{cite book |last=Toland |first=John |author-link=John Toland (author) |date=2003 |orig-year=1970 |title=The Rising Sun: The Decline and Fall of the Japanese Empire, 1936-1945 |publisher=Random House |url=https://archive.org/details/risingsundecline00john_1 |isbn=978-0-8129-6858-3 |url-access=registration |access-date=4 July 2021}}
* U.S. Army Japan, HQ G3, Japanese Monograph No. 45, [https://www.ibiblio.org/hyperwar/Japan/Monos/JM-45/ &quot;History of Imperial General Headquarters, Army Section (Japanese Monograph No. 45]), p. 257, U.S. Army Japan, Foreign Histories Division, [https://web.archive.org/web/20160406174019/http://www.ibiblio.org/hyperwar/Japan/Monos/JM-45/ diellaouet eno].
* U.S. Army, Far East Command, [http://www.ibiblio.org/hyperwar/Japan/Monos/pdfs/JM-48/JM-48.pdf &quot;Operations in the Central Pacific&quot; (Japanese Monograph No. 48)], Office of the Chief of Military History, Washington, D.C., [https://web.archive.org/web/20211011122900/http://www.ibiblio.org/hyperwar/Japan/Monos/pdfs/JM-48/JM-48.pdf diellaouet eno]
* United States Fleet, Headquarters of the Commander in Chief, ''[https://www.history.navy.mil/research/library/online-reading-room/title-list-alphabetically/a/amphibious-operations-capture-iwo-jima.html Amphibious Operations, Iwo Jima]'', 1945, Washington D.C.
* {{cite magazine |last=Unmacht |first=George F. |date=April 1948 |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1948/april/flame-throwing-seabees |url-access=subscription |title=Flame Throwing Seabees |magazine=Proceedings |publisher=[[United States Naval Institute]] |location=Annapolis, Maryland |volume=74 |number=342 |pages=425–427 |access-date=22 August 2020 |archive-date=18 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218153906/https://www.usni.org/magazines/proceedings/1948/april/flame-throwing-seabees |url-status=live}}
* {{cite book |last=Wheeler |first=Keith |date=1979 |title=The Road to Tokyo |series=World War II |volume=19 |url=https://archive.org/details/roadtotokyo0000whee |url-access=limited |publisher=Time-Life Books |location=Alexandria, Virginia |isbn=0-8094-2540-8}}
* {{cite book |last=Wright |first=Derrick |date=2004 |orig-year=2001 |title=Iwo Jima 1945: The Marines Raise the Flag On Mount Suribachi |url=https://archive.org/details/iwojima1945marin0000wrig_l8u6 |publisher=Osprey Publishing |isbn=0-275-98273-4 |location=Oxford}}
{{Refend}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}


[[Rummad:Emgannoù Brezel ar Meurvor Habask]]
[[Rummad:Emgannoù Brezel ar Meurvor Habask]]
[[Rummad:Emgannoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Emgannoù gant Lu Impalaeriezh Japan]]
[[Rummad:Emgannoù gant ar United States Marine Corps]]
[[Rummad:Istor SUA]]
[[Rummad:Istor Japan]]</text>
      <sha1>c6x60y5z3quhvdbyblc1ug65be162wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rouantelezh Kongo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140595</id>
    <revision>
      <id>2198023</id>
      <parentid>2197391</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2725" sha1="666xyx9j9izgpicb99p7fgogki2yvra" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:KingdomKongo1711.png|thumb|upright=1.4|Rouantelezh Kongo e [[1711]]]]
'''Rouantelezh Kongo''' (e [[kongoeg]]: ''Kongo dya Ntotila''&lt;ref&gt;Hervez [http://rulers.org/angotrad.html ''Traditional Polities'', gant B. Schemmel, 2008]&lt;/ref&gt; pe ''Wene wa Kongo''&lt;ref&gt;{{cite book|last= Thornton|first= John|author2= Linda M. Heywood |year= 2007|title= Central Africans, Atlantic Creoles, and the Foundation of the Americas, 1585–1660 |url= https://archive.org/details/centralafricansa0000heyw|location=New York |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/centralafricansa0000heyw/page/57 57] |isbn=978-0-521-77065-1 }}&lt;/ref&gt;; e [[portugaleg]]: ''Reino do Congo'') a oa ur rouantelezh e kornaoueg kreiz [[Afrika]], el lec'h m'emañ bremañ norzh [[Angola]], kornaoueg [[Republik Demokratel Kongo]], [[Republik Kongo]] ha su [[Gabon]].

Pa voe ar rouantelezh en he brasañ en em astenne eus ar [[Mor Atlantel]] er gornaoueg betek ar [[stêr]] [[Kwango (stêr)|Kwango]] er reter, hag eus ar stêr [[Kongo (stêr)|Kongo]] en norzh betek ar stêr [[Kwanza (stêr)|Kwanza]] er su. Renet e oa gant ar ''[[Manikongo]]'', pe ''Mwene Kongo'' (&quot;aotrou rouantelezh Kongo&quot;), ur roue hag en doa levezon ivez war rouantelezhioù bihanoc'h tro-dro, evel [[Ngoyo]], [[Kakongo]], [[Rouantelezh Loango|Loango]], [[Rouantelezh Ndongo|Ndongo]] ha [[Rouantelezh Matamba|Matamba]]&lt;ref&gt;{{cite journal|last= Thornton|first= John|year= 1977|title= Demography and History in the Kingdom of Kongo, 1550–1750|url= https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1977_18_4/page/526|journal= The Journal of African History|volume= 18|issue= 4|page= 526|doi= 10.1017/s0021853700015693}}&lt;/ref&gt;.

Etre war-dro [[1390]] ha [[1857]] e oa ur rouantelezh dizalc'h. Eus 1857 da [[1914]] ez eas en-dro evel ur [[Stad]] suj da [[Portugal|rouantelezh Portugal]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sahistory.org.za/article/kingdom-kongo-1390-1914|title=Kingdom of Kongo 1390 – 1914|last=Leander|date=2016-05-18|website=South African History Online|access-date=2019-02-23}}&lt;/ref&gt; E 1914, goude ma oa bet mouget un emsavadeg [[kongo (pobl)|kongo]] gant nerzhioù Portugal, e voe lakaet fin d'ar rouantelezh. Mont a reas he douaroù d'ober trevadenn Angola ha bro warezet [[Kabinda]]. Ul luskad politikel ha relijiel, [[Bundu dia Kongo]], zo bremañ hag a glask adsevel ur vro hag a vefe distag diouzh stadoù Angola, Republik Kongo, Republik Demokratel Kongo ha Gabon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/bundu-dia-kongo.htm|title=Bundu dia Kongo|publisher=Global Security}}&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
{{Commons|Category:Kingdom of Kongo}}

[[Rummad:Broioù kozh Afrika|Kongo]]</text>
      <sha1>666xyx9j9izgpicb99p7fgogki2yvra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Renk rummouriel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141474</id>
    <revision>
      <id>2197998</id>
      <parentid>1978809</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9600" sha1="sqf4uwbriu6uk59hi3qaidf9z250l2v" xml:space="preserve">E rummatadur ar bevien, ur '''renk rummouriel''', pe, ent krenn, ur '''renk''', a zo ul live eus an urzhaz rummouriel. Ur renk a zo deverket da bep rummad, da lavaret eo da bep strollad bevedegoù hag a ya d’ober un unvez er rummatadur. E gerva ''Kod etrebroadel an destladur loenoniel'' ez eo termenet ar renk evel : « ''Live ur [[rummad]], evit finvezioù destladurel, en un urzhaz rummouriel (da skouer, holl ar c'herentiadoù a zo evit finvezioù destladurel en hevelep renk, hag a zo lec'hiet etre an uskerentiad hag an iskerentiad).'' »&lt;ref&gt;{{citation |author=International Commission on Zoological Nomenclature |year=1999 |title=International Code of Zoological Nomenclature. Fourth Edition |publisher=International Trust for Zoological Nomenclature |url=https://www.iczn.org/the-code/the-international-code-of-zoological-nomenclature/the-code-online/}}&lt;/ref&gt; Skouerioù eus renkoù rummouriel : [[spesad]], [[genad]], [[kerentiad]], [[urzhad]], [[kevrennad]], [[skourrad]], [[riezad]], [[damani]] ha kement zo.

== Renkoù pennañ ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0 auto;&quot;
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#C1CDC1&quot; | '''Renkoù rummouriel pennañ'''
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;width:160px;&quot; bgcolor=&quot;#E0EEE0&quot; | Latin
| align=&quot;center&quot; style=&quot;width:160px;&quot; bgcolor=&quot;#E0EEE0&quot; | Brezhoneg
|-
| ''regio''
| [[damani]]
|-
| ''regnum''
| [[riezad]]
|-
| ''phylum''
| [[skourrad]]
|-
| ''classis''
| [[kevrennad]]
|-
| ''ordo''
| [[urzhad]]
|-
| ''familia''
| [[kerentiad]]
|-
| ''genus''
| [[genad]]
|-
| ''species''
| [[spesad]]
|}

== Dibennoù-ger ar rummadoù hervez o renk ==
Kalz ar rummadoù a-us da live ar genad a zo roet dezho un anv diazezet war ar genad skouer, ha staget outañ un dibenn-ger skoueriek. An dibennoù-ger implijet evit sevel an anvioù-se a zo hervez ar riezad (hag a-wezhioù ar skourrad hag ar gevrennad) evel a ziskouez an daolenn dindan.
{| border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;&quot;
|-
!style=&quot;width: 25%; background:#f3f3f3;&quot;|Renk
!style=&quot;width: 15%; background:lightblue;&quot;|[[Bakteri]]&lt;ref name = &quot;Euzéby1997&quot;&gt;{{cite journal|last= Euzéby|first=J. P.|author-link= Jacques Euzéby|title= List of Bacterial Names with Standing in Nomenclature: a folder available on the Internet (13 Dec. 2007 version)|journal= [[Int. J. Syst. Bacteriol.]]|volume= 47|issue=2|pages= 590–592|date= 1997 | url= http://www.bacterio.cict.fr/classificationgenera.html|deadurl= yes|archive-date=22 December 2007 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071222125620/http://www.bacterio.cict.fr/classificationgenera.html |doi= 10.1099/00207713-47-2-590 |pmid=9103655|access-date = 2018-06-15}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''[[Bakteri|Bacteria]]''&lt;/small&gt;
!style=&quot;width: 15%; background:lightgreen;&quot;|[[Plant]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''[[Plant]]ae''&lt;/small&gt;
!style=&quot;width: 15%; background:lightseagreen;&quot;|[[Bezhin]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''[[Bezhin|Algae]]''&lt;/small&gt;
!style=&quot;width: 15%; background:lightgrey;&quot;|[[Foue]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''[[Foue|Fungi]]''&lt;/small&gt;
!style=&quot;width: 15%; background:lightsalmon;&quot;|[[Loen]]ed&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''[[Loen|Animalia]]''&lt;/small&gt;
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Skourrad'''
|
| -phyta
| -phyta&lt;ref name=&quot;Shenzhen Code&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.iapt-taxon.org/nomen/pages/main/art_16.html |at=Article 16 |title=International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Shenzhen Code) |date=2018 |website=IAPT-Taxon.org}}&lt;/ref&gt;
| -mycota
|
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Isskourrad'''
|
| -phytina
| -phytina&lt;ref name=&quot;Shenzhen Code&quot;/&gt;
| -mycotina
|
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Kevrennad'''
| -ia
| -opsida
| -phyceae
| -mycetes
|
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Iskevrennad'''
|align=&quot;center&quot; colspan=2| -idae
| -phycidae
| -mycetidae
|
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Usurzhad'''
|
|align=&quot;center&quot; colspan=3| -anae
|
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Urzhad'''
|align=&quot;center&quot; colspan=4| -ales
|
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Isurzhad'''
|align=&quot;center&quot; colspan=4| -ineae
|
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Danisurzhad'''
|
|align=&quot;center&quot; colspan=3| -aria
|
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Uskerentiad'''
|
|align=&quot;center&quot; colspan=3| -acea
| -oidea
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Gorregerentiad'''
|
|
|
|
| -oidae
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Kerentiad'''
|align=&quot;center&quot; colspan=4| -aceae
| -idae
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Iskerentiad'''
|align=&quot;center&quot; colspan=4| -oideae
| -inae
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Daniskerentiad'''
|
|
|
|
| -odd&lt;ref&gt;Da skouer, an daniskerentiadoù [[Testudines|kelonian]] Chelodd (Gaffney &amp; Meylan 1988: 169) ha Baenodd (''ibid.'', 176).&lt;/ref&gt;
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Meuriad'''
|align=&quot;center&quot; colspan=4| -eae
| -ini
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Isveuriad'''
|align=&quot;center&quot; colspan=4| -inae
| -ina
|-
|style=&quot;background:#f2f2f2;&quot;|'''Danisveuriad'''
|
|
|
|
| -ad pe -iti
|}
;Notennoù an daolenn:
* E [[louzawouriezh]] ha [[foueoniezh]], an anvioù e renk ar c'herentiad hag izeloc'h a zo diazezet war anv ur genad, anvet a-wezhioù genad skouer ar rummad-se, ha staget un dibenn-ger skouriek outañ. Da skouer, kerentiad ar roz, [[Rosaceae]], a zo savet diwar ar genad ''Rosa'', gant dibenn-ger skoueriek ar c'herentiadoù, ''-aceae''. An anvioù a-us da renk ar c'henrentiad a zo savet ivez diwar un anv rumm, pe a zo deskrivus (evel [[Gymnospermae]] pe [[Fungi]]).
* Evit al loened n’eus lostgerioù skoueriek evit ar rummadoù nemet betek renk an uskerentiad&lt;ref&gt;ICZN, mellad 29.2.&lt;/ref&gt;.
* Anvioù zo a zo savet diwar un anv rumm en un doare ameeun. Da skouer, war ar genad ''[[Homo]]'' (den) eo ez eo diazezet anv ar c'herentiad [[Hominidae]], ha neket “Homidae”, rak ''hominis'' eo tro-c'henel al [[latin]] ''homo''.
* Renkoù ar gorregerentiad, an daniskerentiad hag an danisveuriad (evit al loened) a zo arveret e-lec'h ma c'houlenn ur gaoladur filetek kemplezh e vefe graet gant diforc'hioù tanavoc'h eget boas. Daoust m’en em gavont dindan renk an uskerentiad, ned int ket reoliataet gant ''Kod etrebroadel an destladur loenoniel'', an dra-se a zo kaoz n’o deus dibenn skoueriek furmel ebet. Al lostgerioù listennet amañ a zo reoliek, met anfurmel&lt;ref&gt;Evel a gaver gant Gaffney &amp; Meylan (1988).&lt;/ref&gt;.
* Kalz a urzhadoù loened a zo al lostger anfurmel ''-ida'' en o anv, da skouer [[Hyolithida]] ha [[Naraoiida]].

== Burutelladennoù ==

Pep renk rummouriel a zo diazezet ar rummadoù anezhañ war an disheñvelderioù etre ar bevien a strollont hag ar re all, met dangorel e chom an dezverkoù a vez implijet, ha gant an niver a renkoù a zo ne c'haller ket lakaat ket war wel an holl argemmoù a gaver e-touez ar bevien. Ar strolloù rummouriel uhelañ a glot peurvuiañ gant un emdro koshoc'h, ha n’eo ket peogwir e oa uheloc'h feur al liesseurtaat en amzer dremen : pep forc'hadenn nevez a vrasa al liesseurted hag a uhela evel-henn ar renk rummouriel deverket gant ar rummourien a-vremañ.&lt;ref name=&quot;Gingerich1987&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Gingerich | first1 = P. D. | doi = 10.1139/z87-169 | title = Evolution and the fossil record: patterns, rates, and processes | url = https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-zoology_1987-05_65_5/page/1053 | journal = Canadian Journal of Zoology | volume = 65 | issue = 5 | pages = 1053–1060 | year = 1987 | pmid =  | pmc = }}&lt;/ref&gt;

E-touez an holl renkoù rummouriel ez eo ar spesad a dalvez ar muiañ da ziazez. An dra-se ne vir ket rummadoù zo e ne vern pe renk all a vezañ termenet ent-resis, ha ne dalvez ket ivez ez eo termenet ent-resis an holl spesadoù. En degouezh gwellañ e klot ar rummad gant ur [[klad|c'hlad]]. Koulskoude ne c'hall ket ur rummatadur ma klot pep rummad gant ur renk skoueriek bezañ a-unan gant araokadennoù ar [[filogeniezh]]. Da skouer, pa vez savet anvioù ar rummadoù hervez o renk er reizhiad rummata linneek a-gozh, ne c'hall ket ar rummadoù hep renk bezañ roet anvioù dezho. Bez’ ez eus eus denesadurioù all m’en em gaver ket gant ar gudenn-mañ&lt;ref&gt;Kluge N.J. 1999. A system of alternative nomenclatures of supra-species taxa. Linnaean and post-Linnaean principles of systematics. // Entomological Review 79(2): 133-147&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Kluge N.J. 2010. Circumscriptional names of higher taxa in Hexapoda. // Bionomina 1: 15–55&lt;/ref&gt;.

Reolenn ebet ne dermen pet spesad a zlefe mont d’ober ur genad, ur c'herentiad pe ne vern pe rummad all en ur renk uheloc'h eget live ar spesad&lt;ref&gt;Stuessy, T.F. (2009). ''Plant Taxonomy: The Systematic Evaluation of Comparative Data.'' 2&lt;sup&gt;l&lt;/sup&gt; embannadur. Columbia University Press, p. 175.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;Brusca&quot;&gt;Brusca, R.C. &amp; Brusca, G.J. (2003). ''Invertebrates''. 2&lt;sup&gt;l&lt;/sup&gt; embannadur. Sunderland, Massachusetts: Sinauer Associates, pp. 26–27.&lt;/ref&gt;. Dleout a rafent bezañ strolloù naturel, da lavaret eo nann-polifiletek, ha savelet en ur zelc'her stad eus holl ar ouiziegezh anezho. N’en deus ket an hevelep renk an hevelep talvoudegezh e skourradoù disheñvel dre ret. Da skouer, ne c'haller ket keñveriañ emdro ar c'herentiadoù amprevaned ouzh hini ar c'herentiadoù blotviled.&lt;ref name=&quot;Brusca&quot; /&gt; Evit al loened, renk ar skourrad, da nebeutañ, a glot peurvuiañ gant an doare m’eo frammet korf al loen.

== Notennoù ==
&lt;references /&gt;

=== Levrlennadur ===
* Gaffney, Eugene S., and Peter A. Meylan. 1988. « A phylogeny of turtles ». In M.J. Benton (ed.), ''The Phylogeny and Classification of the Tetrapods, Volume 1: Amphibians, Reptiles, Birds'', 157–219. Oxford: Clarendon Press.

[[Rummad:Rummatadur klasel]]</text>
      <sha1>sqf4uwbriu6uk59hi3qaidf9z250l2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Metig Jakez-Vargas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142716</id>
    <revision>
      <id>2198027</id>
      <parentid>2143437</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T19:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="6zw2xwhpvpjm7mrcpvh5pbnpq48pdg7" xml:space="preserve">'''Metig Jakez-Vargas''' zo ur gazetennerez vrezhonek ha gallek&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://twitter.com/metigjv?lang=fr|titl=Twitter Metig Jakez-Vargas|lec'hienn=Twitter|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; a labour evit [[Ouest-France]]. E 2020 e kinnig ar podkast [[Klozet]] gant [[Tudi Crequer|Tudi Kreker]] war [[Dispak]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20231102000615/https://www.dispak.bzh/klozet-ar-podkast-savet-dindan-ar-cholched/&lt;/ref&gt;. Kinniget he deus ivez abadennoù [[Tarzh an Deiz]] war [[Radio Kerne]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.radiokerne.bzh/fr/tarzh-an-deiz-2/|titl=Pajenn Tarzh an Deiz|oberour=Radio Kerne|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Troet he deus ul levr [[LGBTI+]] evit ar c'hennardezed. Merc'h da [[Philippe Jacques]] eo.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20241219201957/https://oihaneder.eus/es/agenda/bretoiera/&lt;/ref&gt;

==Troidigezh==
* [[2022]] : [[Maria Kronsky]] ha [[Marion Le Muzic]], ''Basta ! Sturlevr an emzifenn benelour evit ar c’hennardezed (hag ar re all…)'', [[Goater]]

==Notennoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Jakez-Vargas, Metig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1993]]
[[Rummad:Kazetennerien]]
[[Rummad:Kazetennerezed Breizh]]
[[Rummad:Kazetennerien vrezhonek]]
[[Rummad:Troourezed brezhonek]]</text>
      <sha1>6zw2xwhpvpjm7mrcpvh5pbnpq48pdg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Der Ring des Nibelungen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145742</id>
    <revision>
      <id>2197953</id>
      <parentid>1897428</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T14:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="obv4avqyhtqtfalf6j3tma7i0a4uhxe" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Der Ring des Nibelungen''}}
[[Restr:Siegfried.jpg|thumb|upright|''Siegfried'' ([[Heinrich Gudehus]])]]

'''''Der Ring des [[Nibelungensage]]''''' (&quot;Gwalenn an Nibeling&quot;)zo unan eus ar pevar c'helc'hiad krouet gant [[Richard Wagner]]. Ar sonaozadur, ar skrivadur hag al leurennadur zo bet graet gantañ. An detralogiezh a zo derc'helet e-touesk e ''[[Magnum Opus]]'':&lt;ref&gt;Thielemann, S. 263.&lt;/ref&gt; Etre 1848 ha 1874 edo Wagner o labourat warni. War-dro C'hwezek euriad e pad en holl, gant meur a gant soner ha 34 solist neuze, an oberenn zo unan eus ar c'hoariganoù brasañ ha hirañ er bed. Aozet gant Wagner e-unan e oa bet graet an detralogiezh evit ar wezh kentañ e 1876 er [[c'hoarigandi]] [[Bayreuth Festspielhaus]]. Ar rener sonerezh e oa [[Hans Richter (Penn laz-seniñ)|Hans Richter]].

An detralogiezh zo kenaozet gant:
* Deiz kentañ : ''[[Das Rheingold]]'' (&quot;[[Aour]] ar [[Roen]])
* Eil deiz : ''[[Die Walküre]]'' (Ar [[Valkirienn]]&quot;)
* Trede deiz : ''[[Siegfried (Wagner)|Siegfried]]'' (&quot;Siegfried&quot;)
* Pevare deiz : ''[[Götterdämmerung]]'' (&quot;Amheol an [[doue]]où&quot;)

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:C'hoariganoù alamanek]]</text>
      <sha1>obv4avqyhtqtfalf6j3tma7i0a4uhxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arne Næss</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148411</id>
    <revision>
      <id>2198004</id>
      <parentid>2078123</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="crtombr5rf6c6suadf7dqy2huaz2shq" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Arne Næss, 2003 (cropped).jpg|thumb|'''Arne Næss''' e [[2003]]]]
'''Arne Dekke Eide Næss''' ([[27 Genver]] [[1912]] – [[12 Genver]] [[2009]]) a oa ur [[Prederouriezh|prederour]] [[norvegia]]t hag en deus savet an droienn &quot;[[Ekologiezh don]]&quot;. Ur meizer a bouez eo e luskad ekologel an {{XXvet kantved}}&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Krabbe|first=Erik C.|title=Arne Næss (1912–2009)|url=https://archive.org/details/sim_argumentation_2010_24_4/page/527|journal=Argumentation|year=2010|volume=24|issue=4|pages=527–530|doi=10.1007/s10503-010-9188-1}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Næss a veneg e voe levezonet gant levr [[Rachel Carson]] ''Silent Spring,'' skrivet e [[1962]], e-keñver e sell war an ekologiezh. Næss a genaoz e sell gant mennozhioù all, [[Gandhi]] hag an didaerded da skouer.

Dispartiañ a reas al luskad ekologel etre daou skourr, an ''deep ecology'' (&quot;ekologiezh don&quot;) hag ar ''shallow ecology'' (&quot;ekologiezh vas&quot;). Dismeget e veze gantañ ar sell war an ekologiezh gant ar Stadoù hag a vez arveret d'ober aferioù argant. Soñjal a rae n'eo ket posubl difenn an ekologiezh hep lakaat ar pouez war ar liesseurted bevoniel, en ur anzav eo ret-holl bout e-dalc'h pep boudoù (struzhel ha loenel) an eil ouzh egile evit ma chomfe yac'h ar bed&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Luke|first=Timothy W.|title=Deep ecology: Living as if nature mattered|journal=Organization &amp; Environment|date=Mezheven 2002|volume=15|issue=2|pages=178–186|doi=10.1177/10826602015002005}}&lt;/ref&gt;. Neuze eo Næss un difenner kreñv evit ma chomfe ec'hon al lec'hioù gouez e pep bro, pe lakaat an dud da guitaat takadoù ar maezioù da leuskel ar vuhez ouez d'en em ziorren en-dro.

==Daveoù==

{{DEFAULTSORT:Næss, Arne}}
[[Rummad:Marvioù 2009]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1912]]
[[Rummad:Prederourien]]
[[Rummad:Ekologourien]]
[[Rummad:Tud Norvegia]]</text>
      <sha1>crtombr5rf6c6suadf7dqy2huaz2shq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klez Brandar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148749</id>
    <revision>
      <id>2198043</id>
      <parentid>2194909</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T21:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45178-82</username>
        <id>93474</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pladennoù */</comment>
      <origin>2198043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5540" sha1="s6nen8mr3sxgah91p1mpzy1gn1rxfx4" xml:space="preserve">{{Patrom:Daveenn ebet}}
[[Restr:Klez Brandar.jpg|thumb|Klez Brandar e 2019]]
{{commonscat}}
'''Klez Brandar''', ganet e miz Here [[1984]] e [[Naoned]], zo un arzour [[Luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] breizhat. Embannet en deus levrioù luc'hskeudennerezh a bep seurt en ur genlabourat gant barzhed.

Skrivañ a ra kanaouennoù e yezhoù disheñvel, en o zouez brezhoneg, galleg, saozneg, spagnoleg, portugaleg, italianeg ha tchekeg. Orin eo an holl ganaouennoù, ha kenlabourat a ra Klez Brandar gant sonerien disheñvel eus [[Arc'hantina]] ([[Corco]]), [[Spagn]] ([[Ricard Tejada]]), an [[Izelvroioù]] ([[Maarten Crefcoeur]]), [[Aljeria]] ([[Badr Tachouche]]), [[Bro-C'hall]] ([[Benoît Méheut]] ha Yoko) ha [[Bro-Saoz]] ([[Ella CR]]). Ar stiloù a ya eus ar rock, ar rap, ar reggae (''Sa Meute''), ar punk (''Kerouac Is Dead''), ar folk, ar jazz (''Me Zo Skuizh''), ar chanson&lt;!-- ? --&gt;, an disco (''Pitná Voda'') betek ar World music (''Você'').

C'hoari a ra ivez e filmoù berr, filmoù ha stiradoù abaoe 2017, daoust ma n'en deus ket studiet ar c'hoariva e skol ebet.

== Levrioù ==
*''Healing In Process'', Emb. Les Bijoux de Famille, 2025
*''Lusk Dizehan // 07 - Fragments of a Journey Untravelled, 2022''
*''Lusk Dizehan // 06,'' Emb. Cycling Dogs, 2021
*''Triste Mesure'' , Emb. Les Bijoux de Famille, 2019

== Pladennoù ==
*''Amazônia'', EP, 2024
*''Mangrove'', EP, 2022
*: ''Mangrove'' eo an eil EP aozet gant Klez Brandar. Savet eo bet gant Yoko hag enrollet e [[Praha]]. Pemp kanaouenn ha pemp etrepaouez e pemp yezh zo ennañ. Embannet eo bet d'ar [[15 a viz Eost]] [[2022]].
{{Collapsible list
| titl = ''Roll an tonioù''
|
*:# ''Ho Pugale'' - 00:26
*:# ''Você'' - 03:40
*:# ''Oh'' - 00:17
*:# ''Fulenn'' - 02:39
*:# ''Ještě ?'' - 00:08
*:# ''Buenos Aires'' - 03:23
*:# ''Pas Sages'' - 00:16
*:# ''L’Âme Hantée'' - 03:17
*:# ''Ljiljana Buttler'' - 00:16
*:# ''An Noz Didrouz'' - 03:39}}

*''Rivage'', EP, Aurelia Records, 2020
*''Solitania'', LP, Aurelia Records, 2015

;Singles
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[2026]] : Miao Bau Bau
* [[2026]] : Me Zo Skuizh
* [[2026]] : ''Terra Cognita (Remix)''
* [[2025]] : ''Mi País''
* [[2025]] : ''Magali''
* [[2025]] : ''Flow''
* [[2024]] : ''Terra Cognita''
|
* [[2023]] : ''Pitná Voda''
* [[2023]] : ''Rock''
* [[2023]] : ''Sa Meute''
* [[2023]] : ''Les Chips''
* [[2021]] : ''I'll Take A Train''
* [[2020]] : ''Les Sept Pas Ascètes''
|
* [[2020]] : Kerouac Is Dead
* [[2020]] : ''Il Regno Delle Ombre''
* [[2016]] : ''Scuba Dying''
* [[2016]] : ''Deus 'ta''
* [[2016]] : ''Ma Louve''
* [[2016]] : ''A Short Song For Such A Long Title In Order To Express My Feelings''
|
* [[2015]] : ''Esa Mina''
* [[2015]] : ''El Miedo''
* [[2015]] : ''Pane Quotidiano''
* [[2014]] : ''Gimme A Call''
* [[2014]] : ''Psixi Mou'' (Realcy Remix)
|}

== Klipoù ==
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
*''Me Zo Skuizh'' (2026)
*''Flow'' (2025)
*''Mi País'' (2025)
*''Walking On The Slackline'' (2025)
*''Terra Cognita'' (2024)
|
*''Querem Mais'' (2024)
*''Salut, Je T’Aime'' (2024)
*''Pitná Voda'' (2023)
*''Les Chips'' (2023)
*''Fulenn'' (2022)
|
*''Happy Melancholy'' (2022)
*''I’Il Take A Train'' (2021)
*''Kerouac Is Dead'' (2020)
*''Rivage'' (2020)
|}
== Fanzinoù ==
*''A Day In Paris'' (2021)
*''Lusk Dizehan // 05'' (2020)
*[[Stalabarn fanzin|''Stalabarn Fanzin'']]''

== Filmoù ha heuliadoù ==
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
*Anatomy of a Lost Sound (2025)
*Loups-garous (2024)
*Familier som vores (2024)
*Interview with the Vampire (2024)
*Pastoral Spring'' (2023)
|
*Ruce v záruce (2022)
*Last Light (2022)
*Totems (2021-2022)
*''The Heaviest Weight'' (2021)
*''Lost And Found'' (2020)
|
*''My Obsession'' (2020)
*''La Blanche Biche'' (2019)
*''The Puzzle'' (2017)
|}

== Liammoù diavaez ==
*{{en}} [https://viff.org/whats-on/viff25-anatomy-of-a-lost-sound/ ''Vancouver International Film Festival (VIFF)'']
*{{en}} [https://www.expats.cz/czech-news/article/going-analog-prague-artists-rekindle-love-of-vinyl ''Expats.cz'']
*{{fr}} [https://www.nhu.bzh/klez-brandar-luzh-dizehan-photographie-bretagne/ ''NHU Bretagne'']
*{{br}} [https://ya.bzh/klez-brandar/ ''Ya!'']
*{{br}} [https://web.archive.org/web/20220121111125/https://www.radionaoned.bzh/br/tag/klez/ Radio Naoned]
*{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm12779903/ ''IMDb'']
*{{en}} [https://praguemonitor.com/life/arts/28/06/2021/interview-with-photographer-klez-brandar-exhibition-lusk-dizehan-06/ ''Prague Daily Monitor'']
*{{br}} [https://www.letelegramme.fr/bretagne/spered-ar-vro/klez-brandar-arzour-dizehan-20-01-2022-12902896.php ''Le Télégramme'', 20/01/2022]
*{{br}} [https://www.francebleu.fr/infos/societe/video-digenfinet-na-dalv-ket-dieubet-eme-ur-breizhad-er-republik-tchek-1588698435 ''France Bleu'']
*{{fr}} [https://francais.radio.cz/une-exposition-photo-ecologique-et-humaniste-a-linstitut-francais-8722004 ''Radio Prague International'']
*{{fr}} [https://francais.radio.cz/triste-mesure-prague-en-images-et-en-poemes-8140865 ''Radio Prague International'']
*{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/quimperle/exposition-les-photos-d-un-breton-itinerant-12-08-2019-12359219.php ''Le Télégramme, 12/08/2019]
*{{cz}} [https://www.frontman.cz/klez-brandar-amazonia-krasny-predmet ''Frontman]
* {{fr}} [https://francais.radio.cz/zizkov-et-sa-diversite-mis-a-lhonneur-par-lartiste-francais-klez-brandar-8758467 ''Radio Prague International'']

{{DEFAULTSORT:Brandar, Klez}}
[[Rummad:Arzourien Breizh]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1984]]</text>
      <sha1>s6nen8mr3sxgah91p1mpzy1gn1rxfx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xipe-Totec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151252</id>
    <revision>
      <id>2197989</id>
      <parentid>2197331</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9734" sha1="6n6knxwh198rgxkf9mjljo6jcp1ue04" xml:space="preserve">{{databox}}
[[File:Xipe Totec 1.jpg|thumb|upright=1.2|Xipe Totec er [[Codex Borgia|C'hodex Borgia]], un arm gwadek gantañ en e zorn ha kroc'hen un den gantañ da bezh dilhad.]]
E [[mitologiezh an Azteked]], '''Xipe Totec''' (''Xīpe Totēc'' /ˈʃiːpe ˈtoteːk(ʷ)/ e [[nahouatleg|nahouatleg klasel]]) pe '''Xipetotec'''&lt;ref&gt;Robelo 1905, p. 768.&lt;/ref&gt; (&quot;Hon Aotrou, an hini digroc'henet&quot;)&lt;ref&gt;Marshall Saville, 1929, p. 155.&lt;/ref&gt; a oa un doue eus al [[labour-douar]], eus ar [[struj]], ar reter, an nevezamzer, an [[orfebrerezh|orfebour]]ien, an dieubadur, hag ar c'houlzoù-amzer&lt;ref&gt;Fernández 1992, 1996, pp.60-63 ; Matos Moctezuma 1988, p.181 ; Matos Moctezuma &amp; Solis Olguín 2002, pp.54-5 ; Neumann 1976, pp.252.&lt;/ref&gt;. Anavezet e oa Xipe Totec dindan anvioù all, en o mesk '''Tlatlauhca''' (e nahouatleg  /t͡ɬaˈt͡ɬawka/), '''Tlatlauhqui Tezcatlipoca''' (/t͡ɬaˈt͡ɬawki teskat͡ɬiˈpoːka/) (&quot;Melezour ruz a zivoged&quot;), '''Yohuallahuan''' (&quot;an ever diouzh an noz&quot;),&lt;ref&gt;Fernández 1992, 1996, p.60. Neumann 1976, p.255.&lt;/ref&gt; ha '''Yaotzin'''  (&quot;Enebour enoret&quot;)&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Brinton|first=Daniel G.|date=April 17, 2021|title=XV. Hymn to a Night-God|url=https://www.sacred-texts.com/nam/aztec/rva/rva15.htm}}&lt;/ref&gt;. Azeulet e oa ur furm eus an doue-se gant an [[Tlaxcalteked|Dlaxcalteked]] hag an Huexotzincaed anvet [[Camaxtli]]&lt;ref&gt;Fernández 1992, 1996, p.60-1.&lt;/ref&gt;, hag heñvel eo ouzh [[Yopi (doue Zapotek)|Yopi]], un doue [[Zapoteked|Zapotek]] a weler skeudennaouet war jarloù eus ar [[Mezoamerika#kronologiezh|prantad klasel]]&lt;ref name=&quot;Miller &amp; Taube 1993, 2003, p.188&quot;&gt;Miller &amp; Taube 1993, 2003, p.188.&lt;/ref&gt;. An doueez kevatal da Xipe Totec e oa Xilonen-[[Chicomecoatl]]&lt;ref&gt;Matos Moctezuma &amp; Solis Olguín 2002, p.426.&lt;/ref&gt;.

Xipe Totec zo un doue eus nevezadur ar struj hag eus ar brezel&lt;ref&gt;Evans and Webster 2001, p. 107.&lt;/ref&gt;. En em gignañ a rae e-unan da reiñ boued d'an dud, un arouez eus an doare ma koll an had [[maiz]] o gwiskadoù diavaez a-raok diwan hag eus an naeron a cheñch kroc'hen. Taolennet e vez alies e ruz dindan ar c'hroc'hen kignet gwisket gantañ, ar pezh a ra dave d'ar fed m'eo kignet e-unan. Krediñ a rae an [[Azteked]] e oa bet ijinet ar brezel gant Xipe Totec&lt;ref&gt;Matos Moctezuma &amp; Solis Olguín 2002, p.423.&lt;/ref&gt;. Dougen a ra an tog begek hag ar vazh-strakell, evel an impalaerien [[Mec'hikaed|vec'hikat]] er brezel&lt;ref&gt;Toby Evans &amp; David Webster, 2001, p.107&lt;/ref&gt;. Un templ anvet Yopico en doa e diabarzh [[Templo Mayor|Templ bras Tenochtitlan]]&lt;ref name=&quot;Miller &amp; Taube 1993, 2003, p.188&quot; /&gt;. Liammet eo Xipe Totec ouzh ar burbuennoù, an danijenn, ha kleñvedoù an daoulagad&lt;ref name=&quot;EvansWebster2013&quot;&gt;{{cite book|author1=Susan Toby Evans|author2=David L. Webster|title=Archaeology of Ancient Mexico and Central America: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=vZ3DAAAAQBAJ|date=11 September 2013|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-136-80185-3|page=218}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.worldhistory.org/Xipe_Totec/ worldhistory.org]&lt;/ref&gt;, ha marteze gant ar [[Bosenn (kleñved)|vosenn]]&lt;ref name=&quot;CurranDaniels2007&quot;&gt;{{cite book|author1=Bob Curran|author2=Ian Daniels|title=Walking with the Green Man: Father of the Forest, Spirit of Nature|url=https://books.google.com/books?id=mRAYt2Q6CcIC|year=2007|publisher=Career Press|isbn=978-1-56414-931-2|page=148}}&lt;/ref&gt;. Xipe Totec en deus ul liamm kreñv gant kleñvedoù evel ar [[Brec'h (kleñved)|vrec'h]], ar c'hlogorennoù ha drougoù an daoulagad&lt;ref&gt;Fernández 1992, 1996, p.62&quot;&lt;/ref&gt; ha pa c'houzañve unan bennak unan eus ar c'hleñvedoù-se e veze graet profoù dezhañ&lt;ref&gt;Citing [[Bernardino de Sahagún]]:{{Cite book|title=General history of the things of New Spain : Book I, the Gods|last1=O.|first1=Anderson, Arthur J.|last2=E.|first2=Dibble, Charles|date=1970-01-01|publisher=School of American Research|isbn=9780874800005|oclc=877854386}}&lt;/ref&gt;.

Diasur eo orin an doue-se. Azeulet e veze Xipe Totec un tamm e pep lec'h e kreiz [[Mec'hiko]] da vare [[Aloubadeg ar Spagnoled]]&lt;ref name=&quot;Miller &amp; Taube 1993, 2003, p.188&quot; /&gt;, hag anavet e oa er pep brasañ eus [[Mezoamerika]]&lt;ref&gt;Fernández 1992, 1996, p.60.&lt;/ref&gt;. Kavet ez eus bet skeudennoù eus an doue-mañ ken pell ha [[Tazumal]] er [[El Salvador|Salvador]]. Azeulet e veze Xipe Totec hed-ha-hed arvor [[Pleg-mor Mec'hiko]] da vare deroù ar [[Mezoamerika#Kronologiezh|prantad goude-klasel]]. Dont a reas an doue-mañ da vezañ un doue pouezus evit an Azteked goude o aloubadeg eus arvor Pleg-mor Mec'hiko e-kreiz ar {{XVvet kantved}}&lt;ref name=&quot;Miller &amp; Taube 1993, 2003, p.188&quot; /&gt;.

E miz Genver 2019, arkeologourien eus Mec'hiko a laboure evit [[Instituto Nacional de Antropología e Historia|Skol-uhel vroadel an antropologiezh hag an Istor]]  a gadarnaas o doa dizoloet ar c'hentañ templ anavet a oa gouestlet da Xipe Totec e stad [[Puebla (stad)|Puebla]] e Mec'hiko&lt;ref&gt;Wade, Lizzie, &quot;[https://www.sciencemag.org/news/2019/01/archaeologists-have-found-temple-flayed-lord-mexico?et_rid=382659176&amp;et_cid=2589397 Archaeologists have found a temple to the ‘Flayed Lord’ in Mexico]&quot;, ''Science'', 4 a viz Genver 2019&lt;/ref&gt;. Kavet e oa an templ dre ma oad o studiañ aspadennoù eus ar pobloù [[popoluca]]t. Savet e oa bet an templ ganto en un tolead anvet [[Tehuacán|Ndachjian-Tehuacan]] etre 1000 ha 1260 goude J.-K. a-raok aloubadeg an Azteked&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jan/02/mexico-flayed-lord-temple-fertility-god-skinned-human-corpse|title=Mexican experts discover first temple of god depicted as skinned human corpse|website=[[TheGuardian.com]]|date=3 January 2019}}&lt;/ref&gt;.


[[File:Xipe Totec Annotation Br.jpg|thumb|upright=2.5|center|Un delwenn eus Xipe Totec, e-tro ar bloaz 1500]]

==Levrlennadur==
{{refbegin|indent=yes}}&lt;!--BEGIN biblio format. --&gt;
*{{cite book |author=Coe, Michael D.   |author-link1=Michael D. Coe |first2=Rex |last2=Koontz  |orig-year=1962 |year=2008 |title=Mexico From the Olmecs to the Aztecs|url=https://archive.org/details/mexicofromolmecs0000coem_d8w8   |publisher=[[Thames &amp; Hudson]] |location=New York, New York |isbn=978-0-500-28755-2 |oclc=2008901003}}
*{{cite book |author1=Evans, Toby |author2=Webster, David |name-list-style=amp |year=2001 |title=Archaeology of Ancient Mexico and Central American Encyclopedia |url=https://archive.org/details/archaeologyofanc0000unse_k5m3 |publisher=[[Garland Publishing]] |location=New York |isbn=978-0-8153-0887-4 }}
*{{cite book |author=Fernández, Adela   |orig-year=1992 |year=1996 |title=Dioses Prehispánicos de México |url=https://archive.org/details/diosesprehispnic0000fern   |publisher=Panorama Editorial |location=Mexico City |isbn=978-968-38-0306-1 |oclc=59601185|language=es}}
*{{cite book |author=Matos Moctezuma, Eduardo   |author-link=Eduardo Matos Moctezuma |year=1988 |title=The Great Temple of the Aztecs: Treasures of Tenochtitlan |url=https://archive.org/details/greattempleofazt0000mato   |series=New Aspects of Antiquity series |others=[[Doris Heyden]] (trans.)|location=London |publisher=[[Thames &amp; Hudson]] |isbn=978-0-500-27752-2 |oclc=17968786}}
*{{cite book |author=Matos Moctezuma, Eduardo   |author-link=Eduardo Matos Moctezuma |author2=Felipe Solis Olguín  |year=2002 |title=Aztecs |url=https://archive.org/details/aztecs0000unse_d5q1   |publisher=[[Royal Academy of Arts]] |location=London |isbn=978-1-903973-22-6 |oclc=56096386|author2-link=Felipe Solis Olguín }}
*{{cite journal |author=Milbrath, Susan   |author2=Carlos Peraza Lopez|title=Revisiting Mayapan: Mexico's last Maya capital |journal=Ancient Mesoamerica |volume=14  |year=2003 |pages=1–46 |publisher=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/s0956536103132178|s2cid=154673143}}
*{{cite book |author=Miller, Mary |author-link=Mary Miller (art historian) |author2=Karl Taube |orig-year=1993 |year=2003 |title=An Illustrated Dictionary of the Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya |publisher=[[Thames &amp; Hudson]] |location=London |isbn=978-0-500-27928-1 |oclc=28801551 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/isbn_9780500279281 |author2-link=Karl Taube }}
*{{cite web |author=Museo de América   |title=Museo de América (Catalogue - item 1991/11/48) |url=http://ceres.mcu.es/pages/Main |publisher=Ministerio de Educación, Cultura y Deporte |location=Madrid, Spain |access-date=2012-06-15|language=}}
*{{cite journal |doi=10.1086/462746 |author=Neumann, Franke J.   | date=February 1976 |title=The Flayed God and His Rattle-Stick: A Shamanic Element in Pre-Hispanic Mesoamerican Religion |url=https://archive.org/details/sim_history-of-religions_1976-02_15_3/page/251 |journal=History of Religions |volume=15 |issue=3 |pages=251–263 |publisher=[[University of Chicago Press]] |location=Chicago, IL |s2cid=162229413 }}
*{{cite book|title=Diccionario de Mitología Nahua|publisher=Biblioteca Porrúa. Museo Nacional de Arqueología, Historia y Etnología|author=Robelo, Cecilio Agustín  |year=1905|location=Mexico City, Mexico|isbn=978-9684327955|language=es}}
*{{cite journal |author=Saville, Marshall   |year=1929 |title=Saville 'Aztecan God Xipe Totec |journal=Indian Notes(1929) |pages=151–174 |publisher=[[Museum of the American Indian]]}}
*{{cite book |author=Smith, Michael E.   |orig-year=1996|year=2003 |title=The Aztecs |url=https://archive.org/details/aztecs0002smit   |edition=second |publisher=[[Blackwell Publishing]] |location=Malden MA; Oxford and Carlton, Australia |isbn=978-0-631-23016-8 |oclc=59452395}}
{{refend}}&lt;!-- END biblio format style --&gt;
==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}
{{Commons|Xipe Totec}}
{{Boest merdeiñ Azteked}}

[[Rummad:Doueed al labour-douar]]
[[Rummad:Doueed an Azteked]]
[[Rummad:Doueed ar vosenn]]
[[Rummad:Doueed ar boued]]</text>
      <sha1>6n6knxwh198rgxkf9mjljo6jcp1ue04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Édouard Chatton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151912</id>
    <revision>
      <id>2198002</id>
      <parentid>2004628</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="5yt04v7x1dolclyjerxhp1zvhm5lwi9" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Édouard Chatton''' (11 a viz Here 1883 &amp;ndash; 23 a viz Ebrel 1947)&lt;ref&gt;Jean-Jacques Amigo, « Chatton (Édouard, Pierre, Léon) », in ''Nouveau Dictionnaire de biographies roussillonnaises'', vol. 3 Sciences de la Vie et de la Terre, Perpignan, Publications de l'olivier, 2017 ({{ISBN|9782908866506}})&lt;/ref&gt; a oa ur bevoniour gall a voe ar c'hentañ da dermeniñ ar c'hemm etre ar c'helligoù [[prokariot]]ek hag [[eukariot]]ek. Chatton a grouas ar gerioù hag a embannas anezhe da gentañ e 1937 en e bennad-skrid &quot;Pansporella perplex: Reflections on the Biology and Phylogeny of the Protozoa.&quot;&lt;ref name=sapp2005&gt;{{Cite journal | last1 = Sapp | first1 = J. | authorlink1 = Jan Sapp| title = The Prokaryote-Eukaryote Dichotomy: Meanings and Mythology | url = https://archive.org/details/sim_microbiology-and-molecular-biology-reviews_2005-06_69_2/page/292 | doi = 10.1128/MMBR.69.2.292-305.2005 | journal = Microbiology and Molecular Biology Reviews | volume = 69 | issue = 2 | pages = 292–305 | year = 2005 | pmid =  15944457| pmc =1197417 }}&lt;/ref&gt;

Ganet e oa bet Chatton e [[Romont]], e Bro-Suis. Da gentañ e oa dedennet gant [[protozoa]] a bep seurt a oa kaoz d'an dud da gleñvel, e-mesk an [[Apicomplexa]]ed hag an [[Trypanosomatid]]ed. Astenn a reas tachenn e enklaskoù diwezhatoc'h d'ar [[protist|protisted mor]]. Kemer a reas perzh e deskrivadur ar [[Dinoflagellate|protisted dinoflagellate]]&lt;ref&gt;{{Cite journal | volume = 9 | issue = 3 | pages = 173–177 | last = Soyer-Gobillard | first = Marie-Odile | title = Edouard Chatton (1883–1947) and the dinoflagellate protists: concepts and models | journal = International Microbiology | accessdate = 2013-05-20 | year = 2010 | url = http://www.im.microbios.org/0903/0903173.pdf | pmid = 17061207 }}&lt;/ref&gt;. E [[Skol-uhel Pasteur]] e reas anaoudegezh gant [[André Michel Lwoff]] hag e teuas da vezañ e ventor. Hemañ a oa tonket da resev ur [[Priz Nobel]] evit ar [[Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh|Fiziologiezh pe ar medisinerezh]]. Kenderc'hel a reas an daou skiantour da genlabourat betek  marv Chatton e 1947, e [[Banyuls-sur-Mer]], e Frañs.

[[File:Parasite160019-fig2 - Chromidina spp. (Oligohymenophorea, Opalinopsidae), parasites of cephalopods of the Mediterranean Sea.png|thumb|center|''[[Chromidina chattoni]]'', ur spesad arvevat badezet en enor da Édouard Chatton.]]


==Reizhiad bevoniezh Chatton==


{{Reizhiadoù bevoniezh}}

==Notennoù==
{{Daveoù}}


[[Rummad:Bevoniourien]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1883]]
[[Rummad:Marvioù 1947]]</text>
      <sha1>5yt04v7x1dolclyjerxhp1zvhm5lwi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carl Woese</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151918</id>
    <revision>
      <id>2198001</id>
      <parentid>2197408</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 6 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4575" sha1="qng4bepy3xpv01w0mzhc0ksbcppzmhh" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Carl Richard Woese''' a oa ur [[mikrobevoniezh|mikrobevoniour]] hag ur [[bevfizik|bevfizikour]] [[Stadoù-Unanet Amerika|amerikan]]. Brudet eo evit termenadur an [[Archaea]] (un [[damani (bevoniezh)|damani]] nevez e bevoniezh) e 1977 dre [[taksonomiezh|daksonomadur]] [[filogenetik|filogenetek]] an [[TRN ribozomek 16S]], un teknik en doa difraostet hag a voe un dispac'h evit ar vikrobevoniezh&lt;ref name=&quot;Woese_1990&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Woese | first1 = Carl R.| author-link1 = Carl Woese | last2 =  Kandler | first2 = O | last3 = Wheelis | first3= M | title = Towards a natural system of organisms: proposal for the domains Archaea, Bacteria, and Eucarya | url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1990-06_87_12/page/4576 | journal = Proc Natl Acad Sci USA | volume = 87 | issue = 12 | pages = 4576–9 | year = 1990 | pmid = 2112744 | doi = 10.1073/pnas.87.12.4576 | pmc = 54159 | bibcode=1990PNAS...87.4576W| author2-link = Otto Kandler| doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;woese1978&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Woese | first1 = C.R.| author-link1 = Carl Woese | last2 = Magrum | first2 = L.J. | last3 = Fox | first3 = G.E.| author-link3 = George E. Fox | title = Archaebacteria | url = https://archive.org/details/journal-of-molecular-evolution_1978_11_3/page/245 | journal = J Mol Evol | volume = 11 | issue = 3 | pages = 245–51 | year = 1978 | pmid = 691075 | doi = 10.1007/BF01734485| bibcode = 1978JMolE..11..245W }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;woese1977&quot;&gt;{{cite journal | issn = 0027-8424| volume = 74| issue = 11| pages = 5088–5090| last1 = Woese| first1 = C. R.| author-link1 = Carl Woese| author2 = G. E. Fox| author-link2 = George E. Fox| title = Phylogenetic structure of the prokaryotic domain: The primary kingdoms| url = https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1977-11_74_11/page/5088| journal = Proceedings of the National Academy of Sciences| date = 1977-11-01| pmid = 270744 | pmc = 432104| doi = 10.1073/pnas.74.11.5088| bibcode = 1977PNAS...74.5088W| doi-access = free}}{{open access}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;morell1997&quot;&gt;{{Cite journal| title = Microbiology's scarred revolutionary| url = https://archive.org/details/sim_science_1997-05-02_276_5313/page/699| doi = 10.1126/science.276.5313.699| issn = 0036-8075| volume = 276| issue = 5313| pages = 699–702| last = Morell| first = V.| journal = Science| date = 1997-05-02| pmid = 9157549| s2cid = 84866217}}&lt;/ref&gt;.  Kinnig a reas ivez  [[damkan ar bed TRN]] e 1967, daoust ma ne anve ket anezhañ evel-se&lt;ref name=&quot;woese1967&quot;&gt;{{Cite book | publisher = Harper &amp; Row | last = Woese | first = Carl | title = The Genetic Code: the Molecular basis for Genetic Expression | url = https://archive.org/details/geneticcodemolec00woes | location = New York | year = 1967 | author-link = Carl Woese}}&lt;/ref&gt;. Woese a zeuas da vezañ kelenner e [[Skol-veur Stanley O. Ikenberry]]  ha kelenner war ar vikrobevoniezh e [[Skol-veur an Illinois en Urbana–Champaign]]&lt;ref name=&quot;natureobit&quot;&gt;{{Cite journal | last1 = Noller | first1 = H. | author-link = Harry F. Noller| title = Carl Woese (1928–2012) Discoverer of life's third domain, the Archaea| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2013-01-31_493_7434/page/610 | doi = 10.1038/493610a | journal = Nature | volume = 493 | issue = 7434 | page = 610 | year = 2013 | pmid =  23364736|bibcode = 2013Natur.493..610N | s2cid = 205076152 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Goldenfeld | first1 = N. | last2 = Pace | first2 = N. R. | author-link2 = Norman R. Pace| doi = 10.1126/science.1235219 | title = Retrospective: Carl R. Woese (1928-2012) | url = https://archive.org/details/sim_science_2013-02-08_339_6120/page/661 | journal = Science | volume = 339 | issue = 6120 | page = 661 | year = 2013 | pmid = 23393257 |bibcode = 013Sci...339..661G | s2cid = 36566952 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uofi2006&quot;&gt;{{cite web |url         = http://news.illinois.edu/NEWS/06/0519woese.html
 |title       = U. of I. microbiologist Carl Woese elected to Royal Society |access-date  = 2009-03-02 |work        = News Bureau, University of Illinois at Urbana–Champaign |date        = 2006-05-19 |url-status     = dead |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120213181353/http://news.illinois.edu/NEWS/06/0519woese.html |archive-date = February 13, 2012 |df          = mdy-all}}&lt;/ref&gt;

==Reizhiad bevoniezh Woese==
{{Reizhiadoù bevoniezh}}

==Notennoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Woese, Carl}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1928]]
[[Rummad:Marvioù 2012]]
[[Rummad:Bevoniourien SUA]]</text>
      <sha1>qng4bepy3xpv01w0mzhc0ksbcppzmhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaldeira</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152131</id>
    <revision>
      <id>2198020</id>
      <parentid>2092829</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18202" sha1="0wk1rou3ywl9cjogg1lmjydptgu2cff" xml:space="preserve">[[skeudenn:La Cumbre - ISS.JPG|thumb|upright 1.4|Poltred dre loarell eus kaldeira [[Enez Fernandina|Enez-Fernandina]], en [[Inizi Galápagos]].]]
[[skeudenn:Mount Mazama eruption timeline.PNG|thumb|Mont en-dro tarzhadenn [[Menez Mazama]], ur skouer kaldeira o stummañ]]
'''Kaldeira'''&lt;ref&gt;Gourel, [https://www.brezhoneg21.com/geriadurGB.php?galleg=impact Dictionnaire des sciences et des techniques] – Brezhoneg21&lt;/ref&gt;, '''kaldera'''&lt;ref&gt;Benel, Martial Ménard [[Dictionnaire français-breton (Martial Ménard)‎‎|Dictionnaire français-breton]] (2020) p. 200-b.&lt;/ref&gt; a reer e [[douaroniezh]] eus ur gleuzenn ledan e stumm ur [[chidhouarn]] a vez savet nebeut amzer goude ma vez goullonderet [[kambr vagma]] ur [[menez-tan]] o paouez dislonkañ. Pa vez taolet kementadoù [[magma]] bras e berr amzer e harp ar reier a-us d’ar gambr vagma war re nebeut a dra. Kouezhañ a ra neuze gorre an Douar er gambr vagma goullo pe hanter c'houllo, ar pezh a lez ur gleuzenn ledan war-c'horre an Douar, dezhi etre ur c'hilometr ha meur a zek kilometr treuz&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Troll|first1=V. R.|last2=Walter|first2=T. R.|last3=Schmincke|first3=H.-U.|date=2002-02-01|title=''Cyclic caldera collapse: Piston or piecemeal subsidence? Field and experimental evidence''|url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-abstract/30/2/135/192320/Cyclic-caldera-collapse-Piston-or-piecemeal|journal=Geology|language=en|volume=30|issue=2|pages=135–138|doi=10.1130/0091-7613(2002)030&lt;0135:CCCPOP&gt;2.0.CO;2|bibcode=2002Geo....30..135T|issn=0091-7613}}&lt;/ref&gt;. Daoust ma vez deskrivet a-wezhioù evel ur [[krater menez-tan|c'hrater]] ez eo kentoc'h un doare founilh en douar, pa vez savet gant un disac'hadenn kentoc'h evit gant un darzhadenn pe ur stokadenn. E-keñver ar miliadoù a darzhadennoù menezioù-tan a c'hoarvez bep kantved ez eo un darvoud ral gwelet ur c'haldeira nevez. Ne c'hoarvez nemet un nebeud gwezhioù bep kantved&lt;ref name=&quot;Gudmundsson_EtAl_2016&quot;&gt;{{cite journal |last1=Gudmundsson |first1=Magnús T. |last2=Jónsdóttir |first2=Kristín |last3=Hooper |first3=Andrew |last4=Holohan |first4=Eoghan P. |last5=Halldórsson |first5=Sæmundur A. |last6=Ófeigsson |first6=Benedikt G. |last7=Cesca |first7=Simone |last8=Vogfjörd |first8=Kristín S. |last9=Sigmundsson |first9=Freysteinn |last10=Högnadóttir |first10=Thórdís |last11=Einarsson |first11=Páll |last12=Sigmarsson |first12=Olgeir |last13=Jarosch |first13=Alexander H. |last14=Jónasson |first14=Kristján |last15=Magnússon |first15=Eyjólfur |last16=Hreinsdóttir |first16=Sigrún |last17=Bagnardi |first17=Marco |last18=Parks |first18=Michelle M. |last19=Hjörleifsdóttir |first19=Vala |last20=Pálsson |first20=Finnur |last21=Walter |first21=Thomas R. |last22=Schöpfer |first22=Martin P. J. |last23=Heimann |first23=Sebastian |last24=Reynolds |first24=Hannah I. |last25=Dumont |first25=Stéphanie |last26=Bali |first26=Eniko |last27=Gudfinnsson |first27=Gudmundur H. |last28=Dahm |first28=Torsten |last29=Roberts |first29=Matthew J. |last30=Hensch |first30=Martin |last31=Belart |first31=Joaquín M. C. |last32=Spaans |first32=Karsten |last33=Jakobsson |first33=Sigurdur |last34=Gudmundsson |first34=Gunnar B. |last35=Fridriksdóttir |first35=Hildur M. |last36=Drouin |first36=Vincent |last37=Dürig |first37=Tobias |last38=Aðalgeirsdóttir |first38=Guðfinna |last39=Riishuus |first39=Morten S. |last40=Pedersen |first40=Gro B. M. |last41=van Boeckel |first41=Tayo |last42=Oddsson |first42=Björn |last43=Pfeffer |first43=Melissa A. |last44=Barsotti |first44=Sara |last45=Bergsson |first45=Baldur |last46=Donovan |first46=Amy |last47=Burton |first47=Mike R. |last48=Aiuppa |first48=Alessandro |title=Gradual caldera collapse at Bárdarbunga volcano, Iceland, regulated by lateral magma outflow |journal=Science |date=15 July 2016 |volume=353 |issue=6296 |pages=aaf8988 |doi=10.1126/science.aaf8988 |pmid=27418515 |s2cid=206650214 |url=http://eprints.whiterose.ac.uk/103058/1/Gudmundsson_et_al_2016_Science.pdf }}&lt;/ref&gt;. N'anavezer nemet seizh kaldera nevez krouet etre [[1911]] ha [[2016]]&lt;ref name=&quot;Gudmundsson_EtAl_2016&quot; /&gt;. Nevez zo ez eus savet ur c'haldeira nevez e [[Kīlauea]], e [[Hawaii]] e [[2018]]&lt;ref name=&quot;Shelley_Thelen_2019&quot;&gt;{{cite journal | title=Anatomy of a Caldera Collapse: Kīlauea 2018 Summit Seismicity Sequence in High Resolution | last1=Shelly | first1=D.R. |last2=Thelen |first2=W.A. | journal=Geophysical Research Letters | year=2019 | volume=46 | issue=24 | pages=14395–14403 | doi=10.1029/2019GL085636| bibcode=2019GeoRL..4614395S | s2cid=214287960 }}&lt;/ref&gt;. 

== Gerdarzh==
Amprestet eo bet ar ger ''caldeira'' digant ar [[portugaleg]]. Kar eo d'ar ger spagnolek ''caldera'', ha d'ar ger [[Latin]] ''caldaria'', a dalvez &quot;chidhouarn&quot;&lt;ref name=&quot;cole-etal-2005&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cole |first1=J |last2=Milner |first2=D |last3=Spinks |first3=K |title=''Calderas and caldera structures: a review |url=https://archive.org/details/sim_earth-science-reviews_2005-02_69_1-2/page/n6 |journal=Earth-Science Reviews'' |date=February 2005 |volume=69 |issue=1–2 |pages=1–26 |doi=10.1016/j.earscirev.2004.06.004|bibcode=2005ESRv...69....1C }}&lt;/ref&gt;.  Implijet e oa bet ar ger ''caldera'' evit ar wezh kentañ er c'heriaoueg geologel gant ar geologour [[alaman]] [[Leopold von Buch]] pa embannas eñvorennoù e veaj en Inizi [[Kanariez]] e [[1815]]&lt;ref&gt;Levr Leopold von Buch, ''Physical Description of the Canary Isles'' a oa embannet e 1825.&lt;/ref&gt;, pa welas evit ar wezh kentañ Kaldeira Las Cañadas e [[Tenerife]], gant ar menez [[Teide]] a-us, ha goude-se ''[[Caldera de Taburiente]]'' e [[La Palma]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=von Buch |first1=L. |year=1820 |title=Ueber die Zusammensetzung der basaltischen Inseln und ueber Erhebungs-Cratere |location=Berlin |publisher=University of Lausanne
 |url=https://books.google.com/books?id=-_sTAAAAQAAJ&amp;q=von%20Buch%2C%20L.%201820.%20Uber%20die%20Zusammensetzung%20der%20Basaltischen%20Inseln%20und%20%C3%BCber%20Erhebungs%20Kratere.%20A%20lecture%20delivered%20before%20the%20Prussian%20Academy%20on%20Sciences%20in%20May%201818%2C%20Berlin.&amp;pg=PA1 |access-date=28 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cole-etal-2005&quot;/&gt;.

== Seurtoù kaldeiraoù ==
===Kaldeiraoù tarzhus ===
Degouezhout a ra tarzhadennoù kaldeira pa vez leun ar gambr vagma gant magma a zo puilh an dioksidenn silikiom&lt;ref&gt;Ar [[silik]], [[Silikiom|Si]][[Oksigen|O]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.&lt;/ref&gt; ennañ. Gludek-kenañ eo ar magma-se, hag abalamour da se ne ver ket en un doare aes evel ar [[bazalt]]&lt;ref name=&quot;philpotts-ague-2009&quot;&gt;{{cite book |last1=Philpotts |first1=Anthony R. |last2=Ague |first2=Jay J. |title=Principles of igneous and metamorphic petrology |date=2009 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |isbn=9780521880060 |edition=2nd}}&lt;/ref&gt;. Ar magma zo ennañ ivez kalz gazoù dileizhet, betek ur [[Rann dolzel]] a 7 wt% evit ar magmaoù ma vez puilhañ an dioksidenn silikiom ennañ&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Schmincke |first1=Hans-Ulrich |title=Volcanism |date=2003 |publisher=Springer |location=Berlin |isbn=9783540436508 |pages=42–43}}&lt;/ref&gt;. Pa dosta ar magma da c'horre an Douar, an digresk er [[gwask kenfinañ]] a laka ar gazoù da vont kuit a-dizh eus ar magma, ar pezh a laka ar magma a-dammoù hag a brodu ur meskaj [[ludu volkanek]] ha [[tefra]]où all gant gazoù tomm-kenañ&lt;ref&gt;Schmincke, 2003, pp. 155-157&lt;/ref&gt;.

Ar meskaj ludu ha gazoù volkanek a sav da gentañ en aergelc'h e stumm un [[kolonenn darzhadenn|golonenn darzhadenn]]. Koulskoude a-feur ma kresk ar c'hementad danvez dislonket, n'eo ket gouest ar golonenn darzhadenn da gas aer a-walc'h da genderc'hel da sevel, ha kouezhañ a ra en ur glaviad tefraoù war al leur e stumm ur [froud piroklastek]]&lt;ref&gt;Schmincke, 2003, p. 157&lt;/ref&gt;. Tarzhadennoù a-seurt-se a c'hall kas ludu war dachennoù bras, e doare ma n'eus nemet an [[tuf]]où a sav diwar al ludu dislonket e-pad tarzhadennoù kaldeiraoù a seurt-se o deus kementadoù hag a gevez ouzh ar bazalt dislonket gant ar menezioù-tan&lt;ref name=&quot;philpotts-ague-2009&quot; /&gt;. Da skouer, pa darzhas [[Kaldeira Yellowstone]] evit ar wezh diwezhañ, 650 000 vloaz zo, e tislonkas war-dro 1 000&amp;nbsp;km³ danvez evel ma oa muzuliet e kementadoù roc'h fetis kevatal (DRE), a c'holoas un darn vras eus [[Norzhamerika]] gant ouzhpenn daou vetrad atredoù&lt;ref name=&quot;USGSFS3024&quot;&gt;{{cite journal |first1=Jacob B. |last1=Lowenstern |first2=Robert L. |last2=Christiansen |first3=Robert B. |last3=Smith |first4=Lisa A. |last4=Morgan |first5=Henry |last5=Heasler |title=Steam Explosions, Earthquakes, and Volcanic Eruptions—What's in Yellowstone's Future? – U.S. Geological Survey Fact Sheet 2005–3024 |publisher=[[United States Geological Survey]] |date=May 10, 2005|url=http://pubs.usgs.gov/fs/2005/3024/}}&lt;/ref&gt;. 

Anavout a reer tarzhadennoù o deus savet kaldeiraoù brasoc'h c'hoazh, evel [[kaldeira La Garita]] e [[Menezioù San Juan]] e [[Colorado]], ma oa dislonket [[tuf Fish Canyon]] war 5 000 km³ e tarzhadennoù c'hoarvezet war-dro 27,8&amp;nbsp;milion a vloavezhioù zo&lt;ref name=livescience&gt;{{cite web | url=http://www.livescience.com/11113-biggest-volcanic-eruption.html|title=What's the Biggest Volcanic Eruption Ever?| publisher=livescience.com | date=10 November 2010 | access-date=2014-02-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Best |first1=Myron G. |last2=Christiansen |first2=Eric H. |last3=Deino |first3=Alan L. |last4=Gromme |first4=Sherman |last5=Hart |first5=Garret L. |last6=Tingey |first6=David G. |title=The 36–18 Ma Indian Peak–Caliente ignimbrite field and calderas, southeastern Great Basin, USA: Multicyclic super-eruptions |journal=Geosphere |date=August 2013 |volume=9 |issue=4 |pages=864–950 |doi=10.1130/GES00902.1 |bibcode=2013Geosp...9..864B |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;.

Ar c'haldeiraoù produet gant hevelep tarzhadennoù a vez leun a duf, [[riolit]] ha [[maen magmaek|mein magmaek]]&lt;ref name=&quot;troll-etal-2000&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Troll|first1=Valentin R.|last2=Emeleus|first2=C. Henry|last3=Donaldson|first3=Colin H.|date=2000-11-01|title=Caldera formation in the Rum Central Igneous Complex, Scotland|url=https://doi.org/10.1007/s004450000099|journal=Bulletin of Volcanology|language=en|volume=62|issue=4|pages=301–317|doi=10.1007/s004450000099|bibcode=2000BVol...62..301T|s2cid=128985944|issn=1432-0819}}&lt;/ref&gt;. Kelc'hiet e vez ar c'haldeiraoù gant ur gwiskad ludu&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Best |first1=Myron G. |last2=Christiansen |first2=Eric H. |last3=Deino |first3=Alan L. |last4=Grommé |first4=C. Sherman |last5=Tingey |first5=David G. |title=Correlation and emplacement of a large, zoned, discontinuously exposed ash flow sheet: The 40 Ar/ 39 Ar chronology, paleomagnetism, and petrology of the Pahranagat Formation, Nevada |journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth |date=10 December 1995 |volume=100 |issue=B12 |pages=24593–24609 |doi=10.1029/95JB01690|bibcode=1995JGR...10024593B }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cook |first1=Geoffrey W. |last2=Wolff |first2=John A. |last3=Self |first3=Stephen |title=Estimating the eruptive volume of a large pyroclastic body: the Otowi Member of the Bandelier Tuff, Valles caldera, New Mexico |journal=Bulletin of Volcanology |date=February 2016 |volume=78 |issue=2 |pages=10 |doi=10.1007/s00445-016-1000-0|bibcode=2016BVol...78...10C |s2cid=130061015 }}&lt;/ref&gt;.

Pa gendalc'h magma da flistrañ er gambr vagma kouezhet en he foull e c'hall sevel kreiz ar c'haldeira e stumm ur ''[[bolz adsav|volz adsav]]'' evel ma weler er  [[Kaldeira Valles|c'haldeira Valles]], e [[Lenn Toba]] en [[Indonezia]], e tachenn volkanek San Juan&lt;ref name=&quot;smith-bailey-1968&quot;&gt;{{cite journal |last1=Smith |first1=Robert L. |last2=Bailey |first2=Roy A. |title=Resurgent Cauldrons |journal=Geological Society of America Memoirs |date=1968 |volume=116 |pages=613–662 |doi=10.1130/MEM116-p613}}&lt;/ref&gt;, [[Galán|Cerro Galán]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grocke |first1=Stephanie B. |last2=Andrews |first2=Benjamin J. |last3=de Silva |first3=Shanaka L. |title=Experimental and petrological constraints on long-term magma dynamics and post-climactic eruptions at the Cerro Galán caldera system, NW Argentina |journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research |date=November 2017 |volume=347 |pages=296–311 |doi=10.1016/j.jvolgeores.2017.09.021|bibcode=2017JVGR..347..296G }}&lt;/ref&gt;, [[Yellowstone Caldera|Yellowstone]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tizzani |first1=P. |last2=Battaglia |first2=M. |last3=Castaldo |first3=R. |last4=Pepe |first4=A. |last5=Zeni |first5=G. |last6=Lanari |first6=R. |title=Magma and fluid migration at Yellowstone Caldera in the last three decades inferred from InSAR, leveling, and gravity measurements |journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth |date=April 2015 |volume=120 |issue=4 |pages=2627–2647 |doi=10.1002/2014JB011502|bibcode=2015JGRB..120.2627T |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;, ha kalz kaldeiraoù all&lt;ref name=&quot;smith-bailey-1968&quot;/&gt;. 

Abalamour ma c'hall ar c'haldeiraoù-se dislonkañ war gantadoù pe zoken miliadoù a gilometradoù karrez danvez da-geñver un darvoudenn hepken, e c'hallont degas heuliadoù drastus evit an endro. Tarzhadennoù bihan zoken o deus savet kaldeiraoù, evel hini ar [[Krakatau|C'hrakatau]] e [[1883]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Schaller |first1=N |last2=Griesser |first2=T |last3=Fischer |first3=A |last4=Stickler |first4=A. and |last5=Brönnimann |first5=S. |year=2009 |title=Climate effects of the 1883 Krakatoa eruption: Historical and present perspectives |journal=VJSCHR. Natf. Ges. Zürich |volume=154 |pages=31–40 |url=https://www.researchgate.net/publication/255700466 |access-date=29 December 2020}}&lt;/ref&gt;, pe hini [[Menez Pinatubo]] e [[1991]]&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Robock |first1=A. |title=PINATUBO ERUPTION: ''The Climatic Aftermath'' |url=https://archive.org/details/sim_science_2002-02-15_295_5558/page/1242 |journal=''Science'' |date=15 February 2002 |volume=295 |issue=5558 |pages=1242–1244 |doi=10.1126/science.1069903|pmid=11847326 |s2cid=140578928 }}&lt;/ref&gt;, a c'hall degas distrujoù bras tro-dro hag ur &quot;[[goañv volkanek]]&quot;, un digresk {{Gwrezverk|gwrez]], er bed a-bezh. Kaldeiraoù brasoc'h a c'hall degas heuliadoù brasoc'h c'hoazh. Gallout a reer gwelet efed tarzhadenn ur c'haldeira bras pa seller ouzh istor tarzhadenn Lenn Toba.

Da vareoù zo ez eus savet kaldeiraoù riolitek a-strolladoù. Dilerc'hioù an hevelep strolladoù a c'haller kavout e lec'hioù evel [[Rùm]] e [[Bro-Skos]]&lt;ref name=&quot;troll-etal-2000&quot; /&gt;, Menezioù San Juan e Colorado (stummet e-doug an [[Oligosen|Oligoken]], ar [[Miosen|Mioken]], hag ar [[Pliosen|Plioken]]) pe hini [[Aridennad menezioù Saint Francois]] e [[Missouri]] (a darzhas e-pad ar [[Proterozoeg]])&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kisvarsanyi |first1=Eva B. |title=Geology of the Precambrian St. Francois Terrane, Southeastern Missouri |date=1981 |publisher=Missouri Department of Natural Resources, Division of Geology and Land Survey |oclc=256041399 }}{{page needed|date=November 2019}}&lt;/ref&gt;.

===Kalderaoù na darzhont ket===
[[File:Iss038e012569, Caldera Sollipulli.jpg|thumb|Kaldeira [[Sollipulli]], e kreiz [[Chile]] e-kichen an harzoù gant [[Arc'hantina]], zo leuniet gant skorn. Emañ ar menez-tan e su an [[Andoù]] er ''Parque Nacional Villarica''.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=82676 | title=EO | website=Earthobservatory.nasa.gov | access-date=20 March 2014| date=2013-12-23 }}&lt;/ref&gt;]]
Menezioù-tan zo, evel [[menez-tan gweleadek|menezioù-tan gweleadek]] bras [[Kīlauea]] ha [[Mauna Loa]] en [[Enez Hawai‘i]], a sav kaldeiraoù en un doare  disheñvel. Ar magma a voueta ar menezioù-tan-se zo bazalt, dister ar c'hementad dioksidenn silikiom ennañ. Abalamour da se, n'eo ket ken gludek ar magma evit hini ur menez-tan riolitek, ha goullonderet e vez ar gambr vagma gant beradennoù [[lava]] kentoc'h evit gant tarzhadennoù. Anavezet e vez ar c'haldeiraoù a-seurt-se evel &quot;kaldeiraoù disac'het&quot; ha tamm-ha-tamm e c'hellont stummañ. Da skouer, ar c'haldeira war-laez [[Enez Fernandina]] zo kouezhet en e boull e [[1968]] pa gouezhas ul lodenn eus leur ar c'haldeira eus 350 m&lt;ref name=gvp&gt;{{cite gvp | vn=353010&amp;vtab=Photos | title=Fernandina: Photo}}&lt;/ref&gt;.

==Kalderaioù e diavaez an Douar==
Abaoe deroù ar [[bloavezhioù 1960]] e ouier ez eus bet volkanegezh war planedennoù ha loaroù all e [[Koskoriad an Heol]]. Dizoloet ez eus bet roudoù menezioù-tan e [[Gwener (planedenn|Gwener]], [[Meurzh (planedenn)|Meurzh]], al [[Loar]], ha [[Io (loarenn)|Io]], ul loarell eus [[Yaou (planedenn)|Yaou]]. Hini ebet eus ar planedennoù-se n'o deus a [[tektonik ar plakennoù|dektonik ar plakennoù]] zo penn-kaoz da 60% eus obererezh ar menezioù-tan war an Douar (dont a ra ar 40% a chom eus volkanegezh ar [[poent tomm (douarouriezh)|poentoù tomm]])&lt;ref name = &quot;Wilson&quot;&gt;{{Cite book | last1 = Parfitt | first1 = L. | last2 = Wilson | first2 = L.  | title = Fundamentals of Physical Volcanology | url = https://archive.org/details/fundamentalsphys00parf | url-access = limited | place = Malden, MA | publisher = [[Blackwell Publishing]]| date= 19 February 2008| chapter = Volcanism on Other Planets| pages = [https://archive.org/details/fundamentalsphys00parf/page/n211 190]–212| chapter-url = http://google.com/books?id=ptpCiNkwLj8C&amp;printsec=frontcover| isbn = 978-0-632-05443-5 | oclc = 173243845}}&lt;/ref&gt;. Heñvel eo framm ar c'haldeiraoù war an holl [[Korf-egor|gorfoù-egor]]-se, daoust ma cheñch kalz ar vent anezhe. Treuz keitat ar c'haldeiraoù e Gwener zo 68 km. War Io ez eo tost da 40 km. [[Tvashtar Paterae]] eo ar brasañ moarvat, dezhi 290 km treuz. War Veurzh, an treuz keitat zo 48 km, bihanoc'h evit war Gwener. Ar c'haldeiraoù war an Douar eo ar re vihanañ ha mont a reont eus 1,6 da 80 km&lt;ref&gt;{{cite book |doi=10.1016/S1871-644X(07)00008-3 |chapter=Magma-Chamber Geometry, Fluid Transport, Local Stresses and Rock Behaviour During Collapse Caldera Formation |title=Caldera Volcanism: Analysis, Modelling and Response |volume=10 |pages=313–349 |series=Developments in Volcanology |year=2008 |last1=Gudmundsson |first1=Agust |isbn=978-0-444-53165-0 }}&lt;/ref&gt;.

==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Kaldeiraoù]]</text>
      <sha1>0wk1rou3ywl9cjogg1lmjydptgu2cff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kampionad bosniat an echedoù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165929</id>
    <revision>
      <id>2198044</id>
      <parentid>2064380</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T23:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kampioned */</comment>
      <origin>2198044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4755" sha1="ph7gmhwwimygac09tp1cligytj7e6kh" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad bosniat an echedoù''' eo  kampionad an [[echedoù]] e [[Bosnia-ha-Herzegovina]]. E [[2005]] e voe graet evit ar wech kentañ. E [[1992]] e tarzhas Yougoslavia, krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]] ken. Savet e voe kampionadoù broadel er stadoù nevez: Bosnia ha Herzegovina, [[Kampionad kroatiat an echedoù|Kroatia]], [[Kampionad makedonian an echedoù|Makedonia]], [[Kampionad slovenat an echedoù|Slovenia]] ha [[Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù|
Republik Kevreadel Yougoslavia]], hag, en dibenn e voe savet ar stad [[Kampionad montenegrat an echedoù|montenegrat]], dispartiet diouzh [[Kampionad serb an echedoù|Serbia]]. 
== Kampioned  ==

==='''Republik Sokialour Bosnia ha Herzegovina'''===

:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Niv. !! Bloaz !! Lec'h !! Kampion
|-
| 1 || 1946 || rowspan=8|[[Sarajevo]] || Franjo Mestrović
|-
| 2 || 1947                         || Boris Sikoseć
|-
| 3 || 1948                         || Vladimir Kozomara
|-
| 4 || 1949                         || Borivoje Simonović
|-
| 5 || 1950                         || rowspan=2|Vladimir Kozomara
|-
| 6 || 1951 
|-
| 7 || 1952                         || rowspan=2|Rajko Bogdanović
|-
| 8 || 1953                      
|-
| 9 || 1954 || [[Banja Luka]]  || Vladimir Kozomara
|-
| 10 || 1955 || rowspan=2|[[Sarajevo]] || rowspan=2|Rajko Bogdanovic &lt;br/&gt; Vladimir Kozomara
|-
| 11 || 1956        
|-
| 12 || 1957 || [[Kiseljak]]  || rowspan=3|Vladimir Kozomara
|-
| 13 || 1958 || [[Sarajevo]] 
|-
| 14 || 1959 || [[Banja Luka]]
|-
| 15 || 1960 || [[Maglaj]] || Fahrudin Suvalić
|-
| 16 || 1961 || [[Bihać]] || Rajko Bogdanović
|-
| 17 || 1962 || rowspan=4|[[Sarajevo]] || Adrian Mihaljcisin &lt;br/&gt; Rajko Bogdanović
|-
| 18 || 1963                          || Ilija Gojak
|-
| 19 || 1964                          || Slavko Leban
|-
| 20 || 1965                          || Zvonimir Mestrović &lt;br/&gt; Vladimir Kozomara
|-
| 21 || 1966 || [[Banja Luka]]  || Kemal Osmanović
|-
| 22 || 1967 || [[Bihać]]  || Milenko Sibarević
|-
| 23 || 1968 || [[Banja Luka]] || Enver Bukić
|-
| 24 || 1969 || rowspan=3|[[Sarajevo]] || Zvonimir Mestrović
|-
| 25 || 1970                            || Nedeljko Kelecević
|-
| 26 || 1971                            || Milan Vukić
|-
| 27 || 1972 || [[Banja Luka]]         || Nedeljko Kelecević
|-
| 28 || 1973 || [[Tuzla]]              || rowspan=2|Zvonimir Mestrović
|-
| 29 || 1974 || [[Gračanica]]          
|-
| 30 || 1975 || [[Ilijaš]]             || Darko Gliksman
|-
| 31 || 1976 || [[Bosanska Krupa]]     || Mirza Mehmedović
|-
| 32 || 1977 || [[Doboj]]              || Zvonimir Mestrović
|-
| 33 || 1978 || [[Bihać]]              || Vitomir Arapović
|-
| 34 || 1979 || [[Jajce]]              || Ilijas Subasić
|-
| 35 || 1980 || [[Velika Kladuša]]     || Branko Filipović
|-
| 36 || 1981 || [[Trebinje]]           || Zvonimir Mestrović
|-
| 37 || 1982 || [[Čapljina]]           || Zdenko Kozul
|-
| 38 || 1983 || [[Goražde]]            || Milan Drasko
|-
| 39 || 1984 || [[Šamac]]              || Ekrem Cekro
|-
| 40 || 1985 || [[Zvornik]]            || Sahbaz Nurkić
|-
|}


=== '''Republik Bosnia ha Herzegovina'''===

:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Niv. !! Bloaz !! Lec’h !! Kampion
|-
| 1 || 2005 || [[Brčko (kêr)|Brčko]] ||[[Milan Vukic]]
|-
| 2 || 2006 || [[Vitez]] ||[[Željko Bogut]]
|-
| 3 || 2007 || [[Sarajevo]] ||[[Predrag Nikolić]]
|-
| 4 || 2010 || [[Široki Brijeg]] ||Željko Bogut
|-
| 5 || 2011 || [[Cazin]] ||[[Emir Dizdarević]]
|-
| 6 || 2012 || [[Neum]] ||Emir Dizdarević
|-
| 7 || 2013 || [[Cazin]] || [[Denis Kadrić]]
|-
| 8 || 2014 || [[Zenica]] ||[[Dalibor Stojanović (c'hoarier echedoù)| Dalibor Stojanović]]
|-
| 9 || 2016 || [[Lukavac]] || [[Goran Trkulja]]
|}

== Kampionad ar maouezi==
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Bloaz !! Lec’h !! Kampionez
|-
| 2008 ||[[Ilidža]]||[[Elena Borić]]
|}
== Pennadoù kar ==
* [[Kampionad kroatiat an echedoù]]
* [[Kampionad makedonian an echedoù]]
* [[Kampionad montenegrat an echedoù]]
* [[Kampionad serb an echedoù]]
* [[Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù]]
* [[Kampionad slovenat an echedoù]]
* [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]]
== Liammoù diavaez ==
* Kampionad 2005 : [https://theweekinchess.com/html/twic582.html#8 The Week in Chess], [http://chesslodge.blogspot.com/2005/12/1st-bosnia-herzegovina-chess.html chesslodge]
* Kampionad 2007 : [https://web.archive.org/web/20110930230237/https://theweekinchess.com/html/twic686.html#8 he Week in Chess], [https://web.archive.org/web/20080509191822/http://www.bihchess.com/sarajevo07/index.htm Bichess.com]

[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Bosnia-ha-Herzegovina]]</text>
      <sha1>ph7gmhwwimygac09tp1cligytj7e6kh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198046</id>
      <parentid>2198044</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T00:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Republik Sokialour Bosnia ha Herzegovina */</comment>
      <origin>2198046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6857" sha1="lecaikdjn0ie2i53f8s8y53mekteu1d" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad bosniat an echedoù''' eo  kampionad an [[echedoù]] e [[Bosnia-ha-Herzegovina]]. E [[2005]] e voe graet evit ar wech kentañ. E [[1992]] e tarzhas Yougoslavia, krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]] ken. Savet e voe kampionadoù broadel er stadoù nevez: Bosnia ha Herzegovina, [[Kampionad kroatiat an echedoù|Kroatia]], [[Kampionad makedonian an echedoù|Makedonia]], [[Kampionad slovenat an echedoù|Slovenia]] ha [[Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù|
Republik Kevreadel Yougoslavia]], hag, en dibenn e voe savet ar stad [[Kampionad montenegrat an echedoù|montenegrat]], dispartiet diouzh [[Kampionad serb an echedoù|Serbia]]. 
== Kampioned  ==

==='''Republik Sokialour Bosnia ha Herzegovina'''===
{|
| valign=&quot;top&quot;|
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Niv. !! Bloaz !! Lec'h !! Kampion
|-
| 1 || 1946 || rowspan=8|[[Sarajevo]] || Franjo Mestrović
|-
| 2 || 1947                         || Boris Sikoseć
|-
| 3 || 1948                         || Vladimir Kozomara
|-
| 4 || 1949                         || Borivoje Simonović
|-
| 5 || 1950                         || rowspan=2|Vladimir Kozomara
|-
| 6 || 1951 
|-
| 7 || 1952                         || rowspan=2|Rajko Bogdanović
|-
| 8 || 1953                      
|-
| 9 || 1954 || [[Banja Luka]]  || Vladimir Kozomara
|-
| 10 || 1955 || rowspan=2|[[Sarajevo]] || rowspan=2|Rajko Bogdanovic &lt;br/&gt; Vladimir Kozomara
|-
| 11 || 1956        
|-
| 12 || 1957 || [[Kiseljak]]  || rowspan=3|Vladimir Kozomara
|-
| 13 || 1958 || [[Sarajevo]] 
|-
| 14 || 1959 || [[Banja Luka]]
|-
| 15 || 1960 || [[Maglaj]] || Fahrudin Suvalić
|-
| 16 || 1961 || [[Bihać]] || Rajko Bogdanović
|-
| 17 || 1962 || rowspan=4|[[Sarajevo]] || Adrian Mihaljcisin &lt;br/&gt; Rajko Bogdanović
|-
| 18 || 1963                          || Ilija Gojak
|-
| 19 || 1964                          || Slavko Leban
|-
| 20 || 1965                          || Zvonimir Mestrović &lt;br/&gt; Vladimir Kozomara
|-
| 21 || 1966 || [[Banja Luka]]  || Kemal Osmanović
|-
| 22 || 1967 || [[Bihać]]  || Milenko Sibarević
|-
| 23 || 1968 || [[Banja Luka]] || Enver Bukić
|-
| 24 || 1969 || rowspan=3|[[Sarajevo]] || Zvonimir Mestrović
|-
| 25 || 1970                            || Nedeljko Kelecević
|-
| 26 || 1971                            || Milan Vukić
|-
| 27 || 1972 || [[Banja Luka]]         || Nedeljko Kelecević
|-
| 28 || 1973 || [[Tuzla]]              || rowspan=2|Zvonimir Mestrović
|-
| 29 || 1974 || [[Gračanica]]          
|-
| 30 || 1975 || [[Ilijaš]]             || Darko Gliksman
|-
| 31 || 1976 || [[Bosanska Krupa]]     || Mirza Mehmedović
|-
| 32 || 1977 || [[Doboj]]              || Zvonimir Mestrović
|-
| 33 || 1978 || [[Bihać]]              || Vitomir Arapović
|-
| 34 || 1979 || [[Jajce]]              || Ilijas Subasić
|-
| 35 || 1980 || [[Velika Kladuša]]     || Branko Filipović
|-
| 36 || 1981 || [[Trebinje]]           || Zvonimir Mestrović
|-
| 37 || 1982 || [[Čapljina]]           || Zdenko Kozul
|-
| 38 || 1983 || [[Goražde]]            || Milan Drasko
|-
| 39 || 1984 || [[Šamac]]              || Ekrem Cekro
|-
| 40 || 1985 || [[Zvornik]]            || Sahbaz Nurkić
|-
|}
|valign=&quot;top&quot;|
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! # !! Bloaz !! Lec'h !! Kampionez
|-
| 1 || 1951 || rowspan=5|[[Sarajevo]] || Jovanka Velimirovic
|-
| 2 || 1956                           || Milica Stikic
|-
| 3 || 1957                           || Marija Savic
|-
| 4 || 1958                           || rowspan=3|Ljubica Jocic
|-
| 5 || 1959
|-
| 6 || 1960 || [[Mostar]]
|-
| 7 || 1961 || rowspan=2|[[Sarajevo]] || rowspan=4|Gordana Kures
|-
| 8 || 1962                           
|-
| 9 || 1963 || [[Fojnica]]            
|-
| 10 || 1964 || rowspan=3|[[Sarajevo]]
|-
| 11 || 1965                              || Emina Karabegovic
|-
| 12 || 1966                              || Gordana Kures
|-
| 13 || 1967 || [[Banja Luka]]            || Emina Karabegovic
|-
| 14 || 1968 || [[Sarajevo]]              || rowspan=7|Gordana Kures
|-
| 15 || 1969 || [[Vareš]]
|-
| 16 || 1970 || rowspan=2|[[Sarajevo]]
|-
| 17 || 1971 
|-
| 18 || 1972 || [[Banja Luka]]
|-
| 19 || 1973 || [[Sarajevo]]
|-
| 20 || 1974 || [[Banja Luka]]
|-
| 21 || 1975 || rowspan=6|[[Sarajevo]] || Bojana Manojlovic
|-
| 22 || 1976                           || Emina Karabegovic
|-
| 23 || 1977                           || Bojana Gackic
|-
| 24 || 1978                           || Nada Balaban
|-
| 25 || 1979                           || Gordana Rodic
|-
| 26 || 1980                           || Vesna Misanovic
|-
| 27 || 1981 || [[Kiseljak]]           || Zorica Nikolin 
|-
| 28 || 1982 || [[Laktaši]]            || rowspan=2|Marija Petrovic
|-
| 29 || 1983 || [[Ilidža]]             
|-
| 30 || 1984 || [[Pucarevo]]           || Slavojka Jovanovic
|-
| 31 || 1985 || [[Višegrad]]           || rowspan=3|Marija Petrovic
|-
| 32 || 1986 || [[Prijedor]]           
|-
| 33 || 1987 || [[Kalinovik]]         
|-
| 34 || 1988 || [[Prnjavor]]           || Vesna Basagic
|-
| 35 || 1989 || [[Višegrad]]           || Marija Petrovic
|-
| 36 || 1990 || rowspan=2|[[Prijedor]] || Ljiljana Bosnic
|-
| 37 || 1991                            || rowspan=2|Mara Djeno
|-
| 38 || 1992 || [[Teslić]]      
|-        
|}
|}

=== '''Republik Bosnia ha Herzegovina'''===

:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Niv. !! Bloaz !! Lec’h !! Kampion
|-
| 1 || 2005 || [[Brčko (kêr)|Brčko]] ||[[Milan Vukic]]
|-
| 2 || 2006 || [[Vitez]] ||[[Željko Bogut]]
|-
| 3 || 2007 || [[Sarajevo]] ||[[Predrag Nikolić]]
|-
| 4 || 2010 || [[Široki Brijeg]] ||Željko Bogut
|-
| 5 || 2011 || [[Cazin]] ||[[Emir Dizdarević]]
|-
| 6 || 2012 || [[Neum]] ||Emir Dizdarević
|-
| 7 || 2013 || [[Cazin]] || [[Denis Kadrić]]
|-
| 8 || 2014 || [[Zenica]] ||[[Dalibor Stojanović (c'hoarier echedoù)| Dalibor Stojanović]]
|-
| 9 || 2016 || [[Lukavac]] || [[Goran Trkulja]]
|}

== Kampionad ar maouezi==
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Bloaz !! Lec’h !! Kampionez
|-
| 2008 ||[[Ilidža]]||[[Elena Borić]]
|}
== Pennadoù kar ==
* [[Kampionad kroatiat an echedoù]]
* [[Kampionad makedonian an echedoù]]
* [[Kampionad montenegrat an echedoù]]
* [[Kampionad serb an echedoù]]
* [[Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù]]
* [[Kampionad slovenat an echedoù]]
* [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]]
== Liammoù diavaez ==
* Kampionad 2005 : [https://theweekinchess.com/html/twic582.html#8 The Week in Chess], [http://chesslodge.blogspot.com/2005/12/1st-bosnia-herzegovina-chess.html chesslodge]
* Kampionad 2007 : [https://web.archive.org/web/20110930230237/https://theweekinchess.com/html/twic686.html#8 he Week in Chess], [https://web.archive.org/web/20080509191822/http://www.bihchess.com/sarajevo07/index.htm Bichess.com]

[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Bosnia-ha-Herzegovina]]</text>
      <sha1>lecaikdjn0ie2i53f8s8y53mekteu1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198047</id>
      <parentid>2198046</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T00:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juan carlos perez rodriguez</username>
        <id>80737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kampioned */</comment>
      <origin>2198047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6854" sha1="93m881l3kzods71mhgyxfm4ymr5e7ak" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Kampionad bosniat an echedoù''' eo  kampionad an [[echedoù]] e [[Bosnia-ha-Herzegovina]]. E [[2005]] e voe graet evit ar wech kentañ. E [[1992]] e tarzhas Yougoslavia, krouet e voe stadoù nevez ha ne voe ket aozet [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]] ken. Savet e voe kampionadoù broadel er stadoù nevez: Bosnia ha Herzegovina, [[Kampionad kroatiat an echedoù|Kroatia]], [[Kampionad makedonian an echedoù|Makedonia]], [[Kampionad slovenat an echedoù|Slovenia]] ha [[Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù|
Republik Kevreadel Yougoslavia]], hag, en dibenn e voe savet ar stad [[Kampionad montenegrat an echedoù|montenegrat]], dispartiet diouzh [[Kampionad serb an echedoù|Serbia]]. 
== Kampioned  ==

==='''Republik Sokialour Bosnia ha Herzegovina'''===
{|
| valign=&quot;top&quot;|
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! # !! Bloaz !! Lec'h !! Kampion
|-
| 1 || 1946 || rowspan=8|[[Sarajevo]] || Franjo Mestrović
|-
| 2 || 1947                         || Boris Sikoseć
|-
| 3 || 1948                         || Vladimir Kozomara
|-
| 4 || 1949                         || Borivoje Simonović
|-
| 5 || 1950                         || rowspan=2|Vladimir Kozomara
|-
| 6 || 1951 
|-
| 7 || 1952                         || rowspan=2|Rajko Bogdanović
|-
| 8 || 1953                      
|-
| 9 || 1954 || [[Banja Luka]]  || Vladimir Kozomara
|-
| 10 || 1955 || rowspan=2|[[Sarajevo]] || rowspan=2|Rajko Bogdanovic &lt;br/&gt; Vladimir Kozomara
|-
| 11 || 1956        
|-
| 12 || 1957 || [[Kiseljak]]  || rowspan=3|Vladimir Kozomara
|-
| 13 || 1958 || [[Sarajevo]] 
|-
| 14 || 1959 || [[Banja Luka]]
|-
| 15 || 1960 || [[Maglaj]] || Fahrudin Suvalić
|-
| 16 || 1961 || [[Bihać]] || Rajko Bogdanović
|-
| 17 || 1962 || rowspan=4|[[Sarajevo]] || Adrian Mihaljcisin &lt;br/&gt; Rajko Bogdanović
|-
| 18 || 1963                          || Ilija Gojak
|-
| 19 || 1964                          || Slavko Leban
|-
| 20 || 1965                          || Zvonimir Mestrović &lt;br/&gt; Vladimir Kozomara
|-
| 21 || 1966 || [[Banja Luka]]  || Kemal Osmanović
|-
| 22 || 1967 || [[Bihać]]  || Milenko Sibarević
|-
| 23 || 1968 || [[Banja Luka]] || Enver Bukić
|-
| 24 || 1969 || rowspan=3|[[Sarajevo]] || Zvonimir Mestrović
|-
| 25 || 1970                            || Nedeljko Kelecević
|-
| 26 || 1971                            || Milan Vukić
|-
| 27 || 1972 || [[Banja Luka]]         || Nedeljko Kelecević
|-
| 28 || 1973 || [[Tuzla]]              || rowspan=2|Zvonimir Mestrović
|-
| 29 || 1974 || [[Gračanica]]          
|-
| 30 || 1975 || [[Ilijaš]]             || Darko Gliksman
|-
| 31 || 1976 || [[Bosanska Krupa]]     || Mirza Mehmedović
|-
| 32 || 1977 || [[Doboj]]              || Zvonimir Mestrović
|-
| 33 || 1978 || [[Bihać]]              || Vitomir Arapović
|-
| 34 || 1979 || [[Jajce]]              || Ilijas Subasić
|-
| 35 || 1980 || [[Velika Kladuša]]     || Branko Filipović
|-
| 36 || 1981 || [[Trebinje]]           || Zvonimir Mestrović
|-
| 37 || 1982 || [[Čapljina]]           || Zdenko Kozul
|-
| 38 || 1983 || [[Goražde]]            || Milan Drasko
|-
| 39 || 1984 || [[Šamac]]              || Ekrem Cekro
|-
| 40 || 1985 || [[Zvornik]]            || Sahbaz Nurkić
|-
|}
|valign=&quot;top&quot;|
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! # !! Bloaz !! Lec'h !! Kampionez
|-
| 1 || 1951 || rowspan=5|[[Sarajevo]] || Jovanka Velimirovic
|-
| 2 || 1956                           || Milica Stikic
|-
| 3 || 1957                           || Marija Savic
|-
| 4 || 1958                           || rowspan=3|Ljubica Jocic
|-
| 5 || 1959
|-
| 6 || 1960 || [[Mostar]]
|-
| 7 || 1961 || rowspan=2|[[Sarajevo]] || rowspan=4|Gordana Kures
|-
| 8 || 1962                           
|-
| 9 || 1963 || [[Fojnica]]            
|-
| 10 || 1964 || rowspan=3|[[Sarajevo]]
|-
| 11 || 1965                              || Emina Karabegovic
|-
| 12 || 1966                              || Gordana Kures
|-
| 13 || 1967 || [[Banja Luka]]            || Emina Karabegovic
|-
| 14 || 1968 || [[Sarajevo]]              || rowspan=7|Gordana Kures
|-
| 15 || 1969 || [[Vareš]]
|-
| 16 || 1970 || rowspan=2|[[Sarajevo]]
|-
| 17 || 1971 
|-
| 18 || 1972 || [[Banja Luka]]
|-
| 19 || 1973 || [[Sarajevo]]
|-
| 20 || 1974 || [[Banja Luka]]
|-
| 21 || 1975 || rowspan=6|[[Sarajevo]] || Bojana Manojlovic
|-
| 22 || 1976                           || Emina Karabegovic
|-
| 23 || 1977                           || Bojana Gackic
|-
| 24 || 1978                           || Nada Balaban
|-
| 25 || 1979                           || Gordana Rodic
|-
| 26 || 1980                           || Vesna Misanovic
|-
| 27 || 1981 || [[Kiseljak]]           || Zorica Nikolin 
|-
| 28 || 1982 || [[Laktaši]]            || rowspan=2|Marija Petrovic
|-
| 29 || 1983 || [[Ilidža]]             
|-
| 30 || 1984 || [[Pucarevo]]           || Slavojka Jovanovic
|-
| 31 || 1985 || [[Višegrad]]           || rowspan=3|Marija Petrovic
|-
| 32 || 1986 || [[Prijedor]]           
|-
| 33 || 1987 || [[Kalinovik]]         
|-
| 34 || 1988 || [[Prnjavor]]           || Vesna Basagic
|-
| 35 || 1989 || [[Višegrad]]           || Marija Petrovic
|-
| 36 || 1990 || rowspan=2|[[Prijedor]] || Ljiljana Bosnic
|-
| 37 || 1991                            || rowspan=2|Mara Djeno
|-
| 38 || 1992 || [[Teslić]]      
|-        
|}
|}

=== '''Republik Bosnia ha Herzegovina'''===

:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Niv. !! Bloaz !! Lec’h !! Kampion
|-
| 1 || 2005 || [[Brčko (kêr)|Brčko]] ||[[Milan Vukic]]
|-
| 2 || 2006 || [[Vitez]] ||[[Željko Bogut]]
|-
| 3 || 2007 || [[Sarajevo]] ||[[Predrag Nikolić]]
|-
| 4 || 2010 || [[Široki Brijeg]] ||Željko Bogut
|-
| 5 || 2011 || [[Cazin]] ||[[Emir Dizdarević]]
|-
| 6 || 2012 || [[Neum]] ||Emir Dizdarević
|-
| 7 || 2013 || [[Cazin]] || [[Denis Kadrić]]
|-
| 8 || 2014 || [[Zenica]] ||[[Dalibor Stojanović (c'hoarier echedoù)| Dalibor Stojanović]]
|-
| 9 || 2016 || [[Lukavac]] || [[Goran Trkulja]]
|}

== Kampionad ar maouezi==
:{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! Bloaz !! Lec’h !! Kampionez
|-
| 2008 ||[[Ilidža]]||[[Elena Borić]]
|}
== Pennadoù kar ==
* [[Kampionad kroatiat an echedoù]]
* [[Kampionad makedonian an echedoù]]
* [[Kampionad montenegrat an echedoù]]
* [[Kampionad serb an echedoù]]
* [[Kampionad Serbia-Montenegro an echedoù]]
* [[Kampionad slovenat an echedoù]]
* [[Kampionad yougoslaviat an echedoù]]
== Liammoù diavaez ==
* Kampionad 2005 : [https://theweekinchess.com/html/twic582.html#8 The Week in Chess], [http://chesslodge.blogspot.com/2005/12/1st-bosnia-herzegovina-chess.html chesslodge]
* Kampionad 2007 : [https://web.archive.org/web/20110930230237/https://theweekinchess.com/html/twic686.html#8 he Week in Chess], [https://web.archive.org/web/20080509191822/http://www.bihchess.com/sarajevo07/index.htm Bichess.com]

[[Rummad:Kampionadoù echedoù hervez ar vro|Bosnia-ha-Herzegovina]]</text>
      <sha1>93m881l3kzods71mhgyxfm4ymr5e7ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gaia Zucchi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167158</id>
    <revision>
      <id>2198068</id>
      <parentid>2067320</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T10:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rei Momo</username>
        <id>27542</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sinema */</comment>
      <origin>2198068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="d2ntugppkhh3yzun1md0ldn4tczelt1" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Gaia Zucchi''' zo un aktourez [[sinema]], [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]] ha [[skinwel]] [[italian]], bet ganet d'ar [[27 Meurzh]] [[1970]] e [[Roma]] ([[Lazio]])&lt;ref&gt;{{it}} {{cite web|url=http://www.corrieredellospettacolo.com/2012/01/gaia-zucchi-lamore-per-la-recitazione.html|title=''Gaia Zucchi. L'amore per la recitazione di un'attrice psicologa''|accessdate=26 Gwengolo 2023}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{it}} {{cite web|
url=https://www.napolitoday.it/cronaca/gaia-zucchi-morte-madre-motivo.html|title=''La denuncia dell'attrice Gaia Zucchi: &quot;Mia madre è morta dopo una biopsia tra atroci sofferenze&quot;''|accessdate=26 Gwengolo 2023}}&lt;/ref&gt;.

== Sinema ==
* ''Plagio'' (1989), sevenet gant Cinzia TH Torrini
* ''Nessuno mi crede'' (1992), Anna Carlucci
* ''Est'' (1993), berr, F. Brizzi
* ''Caso Banderbit'' (1994), berr, N. Nimica
* ''Muccino Muccina'' (1994), berr, G. Petitto
* ''Peggio di così si muore'' (1995), Marcello Cesena
* ''Fermo posta Tinto Brass'' (1995), [[Tinto Brass]]
* ''Bits and Pieces'' (1996), Antonello Grimaldi
* ''Il tocco: la sfida'' (1997), Enrico Coletti
* ''I volontari'' (1998), D. Costanzo
* ''[[Per sempre]]'' (2003), Alessandro Di Robilant
* ''Carrozzelle felici'' (2003), berr, Walter Garibaldi
* ''Rabbia in pugno'' (2012), Stefano Calvagna
* ''[[Come un fiore]]'' (2023), berr, [[Benedicta Boccoli]]
* ''Jerry e Tom'' (2023), Gianluca Ansanelli

== C'hoariva ==
* ''La crisi del teatro'' (1994), leurennet gant A. Corsini
* ''Marasade'' (1996), M. Garroni
* ''Voglia matta - anni 60'' (1995-1997), A. Corsini
* ''Gente soprattutto matta'' (1997), D. Formica
* ''Voglia matta - anni 50'' (1998), A. Corsini
* ''Voglia matta di Roma'' (1999), A. Corsini
* ''La bottega del caffè'' (2000), M. Belli
* ''La giornata d'uno scrutatore'' (2003), Luca Ronconi

==Skinwel==
* ''Papà prende moglie'' (1993)
* ''La signora della città'' (1996), sevenet gant B. Cino
* ''Tutti gli uomini sono uguali'' (1996), A. Capone
* ''Turbo'' (1999), A. Bonifacio 
* ''La squadra'' (2003)
* ''Camera Café'' (2003)
* ''Carabinieri'' (2004-2005), R. Mertes
* ''Giovanna, commissaire'' (2005), Monica Vullo

== Levrlennadur==
* {{it}} Zucchi, Gaia. ''La vicina di Zeffirelli'' (buhezskrid). Napoli : De Nigris Editori, 2023 {{ISBN|979-12-81105-07-2}}

== Liammoù diavaez ==
* {{it}} {{cite web|url=https://www.gaiazucchi.it/|title=Lec'hienn ofisiel|accessdate=26 Gwengolo 2023}}
* [[Restr:IMDB Logo 2016.svg|48px|Internet Movie Database|link=https://www.imdb.com/name/nm0958338/?ref_=fn_al_nm_1]]
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Zucchi, Gaia}}
[[Rummad:Aktourezed Italia]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1970]]</text>
      <sha1>d2ntugppkhh3yzun1md0ldn4tczelt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Unvaniezh (Brezel diabarzh stadunanat)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173494</id>
    <revision>
      <id>2197979</id>
      <parentid>2188236</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8307" sha1="0numh1w6279vhii15ex5j34b2etx82g" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style='font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|Unvaniezh (SUA)|002164|talbenn defaut|fff}}
|- bgcolor=&quot;#002164&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; color:#fff;&quot;| 1861 – 1865
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
{| width=&quot;100%&quot;
|-
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| 1861 - 1863&lt;br&gt;[[File:Flag of the United States (1861–1863).svg|120px|center]]&lt;br&gt;1863 – 1865&lt;br&gt;[[File:Flag of the United States (1863–1865).svg|120px|center]]
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:center; padding-top:30px;&quot;| [[File:Great Seal of the United States of America (1782).svg|120px|center]]
|-
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Banniel ar Stadoù-Unanet|Bannieloù]]
| width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Ardamezouriezh|Ardamezioù]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Sturienn''' || ''E pluribus unum''&lt;br&gt;&quot;Diwar lies, unan&quot;
|-
| '''Kan broadel''' || ''Hail, Columbia'' (''[[de facto]]'')&lt;br&gt;[[File:Four Ruffles and Flourishes and Hail Columbia.ogg|150px]]&lt;br&gt;''My Country, 'Tis of Thee'' (''[[de facto]]'')&lt;br&gt;[[File:Rufst du, mein Vaterland (1938).oga|150px]]
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[File:US map 1864 Civil War divisions.svg|300px|center]]&lt;br&gt;Rannadur ar Stadoù er Brezel diabarzh
|-
| colspan=&quot;2&quot;| {{Legend|#818181|SUA, hep Tiriad an Amerindianed (Oklahoma)}} {{Legend|#204A87|Stadoù chomet feal da SUA}} {{Legend|#729fcf|Stladoù sklavelour chomet en Unvaniezh}} 
{{Legend|#a60000|Stadoù sklavelour disranner aet da [[Stadoù Kengevreet Amerika]]}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Statud''' || Gouarnamant anzavet SUA
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Kêr-benn''' || [[Washington, D.C.]]
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|- '''Gouarnamant''' || Republik kevreadel vonreizhel brezidantel
|-
| '''Prezidant'''&lt;br&gt;• 1861-1865&lt;br&gt;• 1865 || &lt;br&gt;[[Abraham Lincoln]]&lt;br&gt;[[Andrew Johnson]]
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Maread''' || [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Brezel diabarzh SUA]]
|-
| 1860-61 || Stadoù ar Su a zisrann
|-
| 07/03/1861 || 1{{añ}} galloudekadur A. Lincoln
|-
| 12-13/04/1861 || [[Emgann Fort Sumter]]
|-
| 01/01/1863 || Disklêriadur ar frankaerezh
|-
| 13-16/07/1863 || [[New York City draft riots|Emsavadeg New York City]]
|-
| 1864 || Kerzhadeg Sherman
|-
| 29/03-09/04/1865 || [[Kampagn Appomattox|Taol-brezel Appomatox]]
|-
| 14/04/1865 || Drouklazh A. Lincoln
|-
| 09/04-06/11/1865 || Arsav-brezel
|}
'''An Unvaniezh''' ([[saozneg]] : ''The Union'', lesanvet ''the North'' &quot;an Norzh&quot;) e oa anv [[Stadoù-Unanet Amerika]] pa oa bet 11 Stad [[Sklaverezh|sklavelour]] o tisrannañ evit sevel [[Stadoù Kengevreet Amerika]] (SKA), brudet ivez evel &quot;ar C'hengevread&quot; pe &quot;ar Su&quot;, e-kerzh [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]. An Unvaniezh a oa renet gant [[Abraham Lincoln]], 16{{vet}} [[prezidant Stadoù-Unanet Amerika]], hag a glaske derc'hel unvanidigezh ar vroad e stumm un [[Gouarnamant kevredadel Stadoù-Unanet Amerika|unvaniezh kevredadel vonreizhel]].

E kenarroud ar brezel-diabarzh, ''Union'' a veze implijet alies evit ober anv eus &quot;Stadoù an norzh leal da c'houarnamant ar Stadoù-Unanet&quot;&lt;ref&gt;{{En}} &quot;[https://web.archive.org/web/20230529185933/https://www.armyupress.army.mil/Books/Books-and-Manuscript-Guide/ Books and Manuscript Submission Guide]&quot;, ''Army University Press''&lt;/ref&gt;. En doare-se, an Unvaniezh a oa savet gant 20 [[Slave states and free states|Stad hep sklaverezh]] (en Norzh hag er C'hornôg) ha peder Stad er Su ([[Delaware]], [[Maryland]], [[Kentucky]] ha [[Missouri]]) daoust ma oa e Missouri ha Kentucky daou c'houarnamant enebet, an eil a-du gant an Unvaniezh hag egile gant ar C'hengevread &lt;ref&gt;Gwelet: [[Gouarnamant kengevreet Kentucky]] ha [[Gouarnamant kengevreet Missouri]]. E 1863, [[West Virginia]] a oa disrannet diouzh [[Virginia]] ha deuet e oa da vezañ ur Stad harz nevez.&lt;/ref&gt;.

An [[Union Army]] a oa un aozadur nevez stummet dre gendeuziñ darn eus unvezioù ar Stadoù izili, gant unvezioù lu eus an [[United States Army|US Army]]. Derc'hel ar Stadoù en harzoù gant ar Su a oa gwelet evel ur redi evit bezañ trec'h er brezel&lt;ref&gt;[https://www.loc.gov/collections/abraham-lincoln-papers/articles-and-essays/abraham-lincoln-and-emancipation/#:~:text=Lincoln%20is%20said%20to%20have,address%20the%20issue%20of%20emancipation. &quot;Abraham Lincoln and Emancipation&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8uoqDwAAQBAJ&amp;q=%22I+think+to+lose+Kentucky+is+nearly+the+same+as+to+lose+the+whole+game.+Kentucky+gone,+we+cannot+hold+Missouri,+nor+as+I+think,+Maryland.+These+all+against+us,+and+the+job+on+our+hands+is+too+large+for+us.%22&amp;pg=PA94|title=The Papers And Writings Of Abraham Lincoln, Volume 2: 1860–1865|last=Lincoln|first=Abraham|publisher=Jazzybee Verlag|isbn=9783849679682|page=94|language=en}}&lt;/ref&gt;.

Ar [[Biz Staoù-Unanet Amerika|Biz]] hag ar [[Midwestern (Stadoù-Unanet Amerika)|Midwest]] o devoa pourvezet an danvezioù greantel evit ren ar brezel gant kementadoù bras a vunisionoù ha pourvezioù all kement hag evit arc'hantaouiñ ar brezel. Ouzhpenn-se e oa bet pourvezet ganto soudarded, boued, kezeg, arc'hant ha kampoù gourdoniñ. Ospitalioù-brezel a oa bet savet ivez dre tiriad an Unvaniezh. Darn eus ar Stadoù en Norzh o devoa un istor [[Istor ar Strollad Republikan stadunanat|republikan]], ar c'houarnourien a oa bet o reiñ bec'h evit harpañ ar striv brezel ha moustrañ garv an enebiezh d'ar brezel, dreist-holl er bloavezh 1863–64&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Smith|first1=Michael T.|last2=Engle|first2=Stephen D.|date=2018|title=Review of 'Gathering to Save a Nation : Lincoln and the Union's War Governors', EngleStephen D|url=https://archive.org/details/louisiana-history_summer-2018_59_3/page/361|journal=Louisiana History: The Journal of the Louisiana Historical Association|volume=59|issue=3|pages=361–363|issn=0024-6816|jstor=26564816}}&lt;/ref&gt;. Ar [[Istor ar Strollad Demokratel (SUA)|Strollad Demokratel]] a oa bet o harpañ kreñv ar brezel e penn-kentañ e 1861, met e 1862 e oa bet un torr etre ar re a-du gant ar brezel (''[[War Democrats]]'') hag ar re enebet lesanvet ''Peace Democrats'', renet gant ar strollad ''[[Copperheads|Copperheads]]''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Epsf5z_bL6UC|title=Abraham Lincoln: A Biography|last=Thomas|first=Benjamin P.|date=2008|publisher=SIU Press|isbn=9780809328871|pages=377|language=en}}&lt;/ref&gt;. An Demokrated stadunanat a oa bet o c'hounit mouezhioù e 1862 en dilennadegoù stadel, dreist-holl e [[New York]]. Kollet o devoa nerzh e 1863, dreist-holl en [[Ohio]]. E 1864, ar Republikaned hag ar ''War Democrats'' a oa bet o kevrediñ dindan an anv [[National Union Party (United States)|National Union Party]], hag a oa bet o tesach mouezh un toullad eus ar soudarded&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Epsf5z_bL6UC|title=Abraham Lincoln: A Biography|last=Thomas|first=Benjamin P.|date=2008|publisher=SIU Press|isbn=9780809328871|pages=428|language=en}}&lt;/ref&gt;, ha trec'h e oa bet aes  Lincoln hag e harperien a-enep [[George B. McClellan]], a oa war ar renk evit an demokrated.

Ar bloavezhioù brezel a oa bet frouezhus evit tiriadoù an Unvaniezh, nemet el lec'hioù ma oa bet tagadennoù [[guerilla]] hag a oa drastus evit ar maezioù. Tost an holl obererezhioù brezel a oa bet war tiriad ar Su. Ar berzh-mat a oa bet sikouret gant dispignoù uhel ar gouarnamant kevredadel ha savidigezh un aozadur bank broadel nevez. Ar Stadoù unvanet a oa bet o postañ kalz arc'hant ha nerzh evit krouiñ peadra da harpañ ar brezel ha krouiñ un harp sokial da wragez, intañvezed, emzivaded ar soudarded, hag evit ar soudarded o-unan ivez. Darn eus ar soudarded a oa emezelet a-youl-vat, memes ma oa bet er bloavezh 1862 un niver bras a emouestlidi oc'h emezelañ evit chom hep bezañ enrollet dre ret, ar pezh a lakaje anezho da chom hep kaout ar sammad arc'hant uhel a veze roet gant ar Stadoù pe gant pennadurezhioù lec'hel. Enebiezhoù a oa bet d'an enrolladur dreist-holl er c'hêrioù bras, hag e New York : eno e oa bet [[Emsavadegoù enep-enrolladur e New York|emsavadegoù enep-enrolladur e miz Gouhere 1863]] hag ivez e lod distrigoù evel [[Coal Region|Rannvro ar glaou]] ha Biz [[Pennsylvania]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]
[[Rummad:Broioù kozh Amerika]]</text>
      <sha1>0numh1w6279vhii15ex5j34b2etx82g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Holokaost nukleel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173603</id>
    <revision>
      <id>2197985</id>
      <parentid>2133775</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2124" sha1="94i11gba6t2ktk3oi3hiauvs6ehjrzy" xml:space="preserve">[[Image:Castle Bravo Blast.jpg|thumb|250px|Koumoulenn tog-touseg goude tarzhadenn [[Castle Bravo]] e 1954, tarzhadenn galloudusañ un [[arm nukleel|arm derc'hanel]] gant [[Stadoù-Unanet Amerika]].]]
[[Restr:Tsar Bomba Paris.png|thumb|250px|Raksell tarzhadenn ''[[Tsar Bomba]]'' war kêr [[Pariz|Bariz]].]]
Un '''Holokaost nukleel''', pe '''Apokalips nukleel''', pe '''anihiladur nukleel''', '''armageddon nukleel''', pe '''holokaost atomek''', zo ur [[Studioù dazontel|senario martezeadennel]] lec'h ma vez [[armoù nukleel]] o tarzhañ, ar pezh a zo mammenn distrujoù ledan ha [[skinoberiant]], gant dilec'hioù bedel pe hollek. An doare raksoñj-se a laka lodennoù bras betek darn eus ar [[Douar (planedenn)|blanedenn Douar]] da vezañ dibosupl da vevañ abalamour da efedoù ar [[brezel nukleel]]. Degaset e vije martezeadenn [[Kouezhadenn sevenadurel|kouezhadenn ar sevenadurezh]], [[steuzidigezh an denelezh]], pe [[darvoud steuziadur|steuziadur darn eus ar stummoù boudoù-bev war ar blanedenn Douar]].&lt;ref name=&quot;x978&quot;&gt;{{cite journal | last1=Fee | first1=Elizabeth | last2=Brown | first2=Theodore M. | title=Dispelling the Specter of Nuclear Holocaust | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-public-health_2004-01_94_1/page/n37 | journal=American Journal of Public Health | volume=94 | issue=1 | date=2004 | issn=0090-0036 | pmid=14713693 | pmc=1449821 | doi=10.2105/AJPH.94.1.36 | pages=36}}&lt;/ref&gt;  An dilerc'hioù skinoberiek hollek deuet dre [[arnoderezh armoù nukleel|arnodiñ armoù nukleel]] a zo kablus eus 2000 betek to 2,4 milion a dud marvet, o lakaat lod tud da embann eo bet ur [[gouennlazh]] pe [[ekolazh]].

Ouzhpenn distrujañ raktal ar c'hêrioù bras gant tarzhadenn(où), ur brezel nukleel hollek a c'hellje degas d'e heul [[korventenn-tan|korventennoù-tan]], ur [[goañvezh nukleel]], red [[Azoniad skinoberiek uhrel|kleñvedoù skinoberiek]] deuet diwar [[dilerc'hioù skinoberiek]].
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Faltazi apokaliptek]]
[[Rummad:Faltazi goude apokalips]]
[[Rummad:Skiant-faltazi]]
[[Rummad:Steuziadur Mab-den]]
[[Rummad:Armoù nukleel]]</text>
      <sha1>94i11gba6t2ktk3oi3hiauvs6ehjrzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Khalil Gibran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173785</id>
    <revision>
      <id>2197960</id>
      <parentid>2184151</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2197960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38337" sha1="mh6swp7o6gevqn9oipb3gvp18zxd7gg" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;
|-
{{Infobox/Titl|Khalil Gibran|423e35|talbenn skrivagner|f4dd97}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[File:Kahlil Gibran 1.jpg|280px|center]]Poltredet nebeut kent 1931
----
|-
| '''Anv''' || &lt;span style=&quot;font-size:1.45em;&quot;&gt;جُبْرَان خَلِيل جُبْرَان&lt;/span&gt;&lt;br&gt;Gibran Khalil Gibran
|-
| '''Ganedigezh''' || [[6 Genver]] [[1883]]&lt;br&gt;Bcharri, Gouarnelezh Menez Liban, {{Impalaeriezh otoman}}
|-
| '''Marv''' || [[10 Ebrel]] [[1931]]&lt;br&gt;[[New York]], {{SUA}}
|-
| '''Broadelezh''' || [[File:Flag of Lebanon.svg|20px]] Libanat ha [[File:Flag of the United States (DoS ECA Color Standard).svg|20px]] stadunanat
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Stummadur''' || ''Académie Julian'', [[Pariz]]
|-
| '''Micherioù''' || [[Skrivagner]], [[barzh]], [[arzoù ar gweled|arzour ar gweled]]
|-
| '''Luskad''' || Simbolouriezh, [[barzhoniezh]] e [[komz-plaen]]
|-
| '''Yezhoù''' || [[Arabeg]], [[saozneg]]
|-
| '''Respet''' || [[1904]]-1931
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[File:Collage Gibran signatures.png|260px|center]]
|}
'''Gibran Khalil Gibran''' ([[arabeg]] : '''جُبْرَان خَلِيل جُبْرَان''' ''Jibrān Khalīl Jibrān'', {{LFE|[ʒɪˈbraːn xaˈliːl ʒɪˈbraːn]}}, bet ganet d'ar 6 a viz Genver [[1883]] e Bcharri, Gouarnelezh Menez Liban, [[Impalaeriezh otoman]], ha marvet d'an 10 a viz Ebrel [[1931]] e [[New York]], [[Stadoù-Unanet Amerika]], a oa ur [[skrivagner]], ur [[barzh]] hag un [[arzoù ar gweled|arzour ar gweled]] libanat-ha-stadunanat.

Brud a c'hounezas dre e bennoberenn ''The Prophet'', bet skrivet war-eeun e [[saozneg]] hag embannet e New York e [[1923]]. Buan e troas al levr d'ur ''best-seller'' er bed a-bezh, troet ma 'z eo bet e tremen 100 yezh ha rannyezh&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.kahlilgibran.com/29-the-prophet-translated-2.html |title=The Prophet, translated @ Kahlil Gibran Collective|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.

Ur skrivagner hollvrudet en daou du eus ar [[Meurvor Atlantel]] e oa Khalil Gibran da vare e dremenvan, d'an oad a 48 vloaz, peogwir e oa bet troet ''The Prophet'' en [[alamaneg]] hag e [[galleg]] dija.

Hervez e vuhezkriverien Suheil Bushrui ha Joe Jenkins, alies e voe gennet buhez Khalil Gibran etre emsavadenn [[Friedrich Nietzsche]], hollzoueouriezh [[William Blake]] ha kevrinegezh ar [[soufiegezh]]&lt;ref name=&quot;SBJJ&quot;&gt;Bushrui &amp; Jenkins 2001.&lt;/ref&gt;. Gant meur a zodenn e pledas ar skrivagner en e skridoù liestumm. 

==Anv==
;Arabeg
Setu anv arabek klok ar skrivagner en e stumm hengounel, eleze gant e ziagentiezh : '''جبران بن خليل بن ميخائيل بن سعد جبران''' ''Jubrān bin Khalīl bin Mīkhā'īl bin Sādi Jubrān'', ma talvez '''بن''' ''bin'' kement ha &quot;mab&quot;&lt;ref&gt;{{ar}} Sālim, Farrāj ʻAṭā. كشاف معجم المؤلفين لكحالة (&quot;Meneger geriadur Kahala ar skrivagnerien&quot;). Riyadh : King Fahad National Library, 1998 {{ISBN|978-9-96-000284-2}}&lt;/ref&gt;.
;Treuzlizherennadur
[[File:The Prophet (Gibran).jpg|thumb|upright|left|Kentañ embannadur ''The Prophet'' (1923) ; merkit anv-bihan an aozer]]
An treuzlizherennadur saoznek diwar an arabeg eo &quot;Gibran Khalil Gibran&quot; ; unan all eo ''Jibrān Xalīl Jibrān'', hervez ar reolad [[izelvroek]] EALL (''Encyclopedia of Arabic Language and Linguistic'')&lt;ref&gt;{{en}} Cachia, Pierre. ''Arabic literature – An Overview. London : RoutledgeCurzon, 2002 {{ISBN|978-0-7007-1725-5}} {{cite web|url=https://archive.org/details/arabicliterature0000cach/page/189/mode/1up |title=(p. 189)|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} Reichmuth, Philipp. ''Transcription''. In : ''Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics'', levrenn 4. Leiden : Brill Academic Publishing, 2008 {{ISBN|978-90-04-14476-7}}, pp. 515-520.&lt;/ref&gt;. Un trede treuzlizherennadur eo &quot;Ǧibrān Ḫalīl Ǧibrān&quot;, hervez ar reolad [[alamanek]] DIN 31635&lt;ref&gt;{{fr}} {{cite web|url=https://journals.openedition.org/afriques/564?file=1 |title=Translittération de l'arabe @ Ppen Edition Journals|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;. A-fet distagadur e kaver {{LFE|[ʒʊˈbraːn xaˈliːl ʒʊˈbraːn]}} ivez.

A-c'houde ur fazi reizhskrivadur graet gant ar Josiah Quincy School e [[Boston]] en e anv-bihan e voe marilhet evel ''Kahlil'' Gibran.

Gant an anv-bihan-se e reas hiviziken evit sinañ an oberennoù a skrive e saozneg&lt;ref&gt;{{en}} Gibran, Jean &amp; Kahlil. ''Kahlil Gibran – His Life and World''. New York : Interlink Books, 1991 {{ISBN|978-0-940793-79-8}} {{cite web|url=https://archive.org/details/kahlilgibranhisl00gibr/page/29/mode/1up |title=p. 29|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;. Meur a deul a ra gant ar reizhskivadur-se, hogen gant ''Khalil'' e rae ar skrivagner en e oberennoù arabek.
{{clr|left}}
==Buhez==
[[File:gibranshome.jpg|thumb|Ti ar familh e Bcharri]]
D'ar 6 a viz Genver 1883 e voe ganet Khalil Gibran e kêriadenn Bcharri, ur 60 km bennak war-nij er biz da [[Beirout|Veirout]] e Gouarnelezh Menez Liban, a oa en [[Impalaeriezh otoman]] d'ar mare-se. Un tailhanter e oa e dad Khalil ; e vamm, Kamileh Rahmeh, he devoa bet ur mab dre un dimez kent, ha div c'hoar goude an danvez skrivagner.

[[Kristeniezh|Kristenien]] varonit e oa e familh, a voe evit ar bugel ur skouer a gendoujañs dre nac'hañ kenderc'hel ar rakvarnioù relijiel hag ar bigoderezh en o buhez pemdez&lt;ref name=&quot;BJ55&quot;&gt;Bushui &amp; Jenkins 2001, p. 55.&lt;/ref&gt;.

D'e 5 bloaz, e [[1888]], e voe kaset da skol vihan Bcharri, a oa dalc'het gant ur [[beleg]] ; eno e krogas da zeskiñ arabeg, [[sirieg]] hag an [[niveroniezh]]&lt;ref&gt;Gibran 2016.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Naimy 1986.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Karam 1981.&lt;/ref&gt;.

Implijet en ur stal apotikerezh e oa tad Khalil Gibran, hogen ur c'hoarier daonet e oa ; kement a zle a sammas ma voe skarzhet ha man eas da dailhanter. Heñvel a c'hoarvezas gantañ arre e [[1891]], ha dre m'en devoa c'hwibet tud evit paeañ e zle e voe bac'het ; e di hag e holl vadoù a voe kenkizet gant ar pennadurezhioù&lt;ref&gt;{{en}} Cole, John Ricardo Irfan &quot;Juan&quot;. {{cite web|url=https://websites.umich.edu/~jrcole/gibran/chrono.htm |title=Gibran - Chronology of his Life @ Juan Cole|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;. Divac'het e voe e [[1894]], hogen e [[1895]], pa oa Khalil 12 vloaz, e tivizas ar vamm divroañ da Stadoù-Unanet Amerika da heul he breur, gant he fevar a vugale, evit klask gwelloc'h buhez ; e Liban e chomas an tad&lt;ref name=&quot;GNC&quot;&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.gibrankhalilgibran.org/AboutGebran/Biography/ |title=Biography @ Gibran National Committee|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Khali Gibran.jpg|thumb|Poltredet gant F. Holland Day, ~1898]]
Endra edo ar vamm o labourat evel kemenerez e voe enskrivet he mab en ur skol e Boston evit an enbroidi da zeskiñ saozneg, ma voe merzet dizale e zonezonoù gant ur c'helenner e lakaas da gemer kentelioù en ur skol-[[arz|arzoù-kaer]]. Eno, ar gelennerien a lakaas an deskard da gejañ ouzh al [[luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] hag embanner Fred Holland Day ([[1864]]-[[1933]]), a galonekaas an arzour yaouank. E [[1898]], pa oa 15 vloaz, embannerien e Boston a gemeras tresadennoù graet gantañ evit skeudenniñ goloioù levrioù ; en hevelep bloaz avat, e familh a adkasas Khalil Gibran da Liban evit studiañ al lennegezh arabek er skolaj [[katoligiezh|katolik]] ''Collège de la Sagesse'' e Beirout e-pad tri bloaz, evit ma stagfe ouzh e [[sevenadur]] kentoc'h eget ouzh hini ar C'hornôg ; galleg a zeskas eno ivez. En e vloavezh diwezhañ er skolaj e krouas Khalil Gibran ha studierien all ur gazetenn da embann barzhonegoù, ha d'e 18 vloaz e voe diplomet gant ar meneg uhelañ. Goude-se ec'h eas da [[Pariz|Bariz]] da studiañ al [[livouriezh]] ; tremen dre [[Gres|C'hres]], [[Italia]] ha [[Spagn]] a eure war e hent da Vro-C'hall&lt;ref&gt;Ghougassian 1973, p. 26.&lt;/ref&gt;.

Pa varvas e c'hoar yaouankañ da 14 vloaz e miz Ebrel [[1902]] e tistroas Khalil da Voston, ma varvas e hantervreur hag e vamm d'o zro e [[1903]]. Dav e voe d'ar paotr 20 vloaz kavout bod ha boued e ti e c'hoar all, a oa kemenerez evel he mamm.

E miz Genver [[1904]] e voe lakaet tresadennoù Khalil Gibran war ziskouez e studio F. H. Day e Boston. Eno e kejas ouzh an desaverez ha renerez-skol Mary Haskell ([[1873]]-[[1964]]), a voe he madoberourez a-hed e vuhez. Er bloaz-se ivez e kejas ouzh rener ar gazetenn ''Al-Mohajer'' ('''المهاجر''' &quot;An divroad&quot;), ma krogas da embann pennadoù&lt;ref&gt;Moss &amp; Galens 2004, p. 65.&lt;/ref&gt;. E [[1905]] e voe embannet e skrid arabek kentañ, &quot;Ur brastres eus arz ar [[sonerezh]]&quot; ('''نبذة في فن الموسيقى'''), gant skourr ''Al-Mohajer''e New York. E [[1906]] e voe embannet &quot;[[Nimfezed]] an draoñienn&quot; ('''عرائس المروج''') en hevelep doare. E deroù [[1908]], Mary Haskell a lakaas an arzour da gejañ ouzh div vignonez dezhi, ar skrivagnerez Charlotte Teller hag ar gelennerez war ar galleg Émilie &quot;Micheline&quot; Michel ; an div a asantas kemer an dalc'h evit an arzour yaouank&lt;ref&gt;Najjar 2018.&lt;/ref&gt;. Nebeut goude e voe embannet romant arabek kentañ Khalil Gibran, &quot;Speredoù disuj&quot; ('''الأرواح المتمردة'''), ma save enep pep aotrouniezh, ha bedel pe speredel e vefe&lt;ref&gt;Sherfan 1974, pp. 212-213.&lt;/ref&gt; — devet e voe al levr e marc'hallac'h Beirout gant ar pennadurezhioù otoman&lt;ref name=&quot;AH&quot;&gt;{{en}} Amirani,Shoku &amp; Hegarty, Stephanie. {{cite web|url=https://www.bbc.com/news/magazine-17997163 |title=Kahlil Gibran's The Prophet: Why is it so loved? @ BBC News, 12/05/2012|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.
[[File:Plaque Gibran Khalil Gibran, 14 avenue du Maine, Paris 15e.jpg|thumb|Plakenn e 14 Avenue du Maine, Pariz, ma vevas an arzour]]
Adalek miz Gouere 1908 betek [[1910]] e voe Khalil Gibran e Pariz a-nevez, e studi war an arzoù-kaer en Académie Julian o vout arc'hantet gant Mary Haskell. Eno e kejas ouzh izili ur strollad [[politikerezh|politikel]] eus [[Siria]] hag a oa o stourm a-enep beli an Impalaeriezh otoman a-c'houde Dispac'h an [[Turkia|Durked]] Yaouank (''Jön Türk Devrimi'' e [[turkeg]]) e 1908&lt;ref name=&quot;W5&quot;&gt;Waterfield 1998, pennad 5.&lt;/ref&gt; ; lod eus o mennozhioù politikel hag enepkloer a levezonas ar skrivagner yaouank, ha diwezhatoc'h e voe berzet e skridoù gant pennadurezhioù an Impalaeriezh&lt;ref name=&quot;SBJJ&quot; /&gt;. E-kerzh e studi, e [[1909]], e labouras e-pad un nebeud sizhunvezhioù e studio al livour gall Pierre Marcel-Béronneau ([[1869]]-[[1937]]), un digarez evit kuitaat an Académie&lt;ref name=&quot;W5&quot; /&gt; ; e miz Kerzu e voulc'has un heuliad poltredoù gant ar c'hreion du, a anvas ''The Temple of Arts'' (&quot;Azeuldi an Arz&quot;) diwezhatoc'h, anezho tud vrudet e amzer hag en tremened evel [[Claude Debussy]], [[Carl Jung]] ha [[William Butler Yeats]]&lt;ref name=&quot;W6&quot;&gt;Waterfield 1998, pennad 6.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.kahlilgibran.com/archives/temple-of-arts-series.html |title=Temple of Arts Series @ Kahlil Gibran Collective|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.

E miz Mezheven 1910 e voe Khalil Gibran e [[London]], hag e miz Here e lestras e [[Boulogne-sur-Mer]] war-du New York ; e miz Du e voe distro da Voston&lt;ref&gt;Ghougassian 1973, p. 30.&lt;/ref&gt;.
[[File:Studios, 51 West Tenth Street, Manhattan (NYPL b13668355-482793) (cropped).jpg|thumb|Lec'h studio Kh. Gibran e New York]]
E miz C'hwevrer [[1911]], pa oa 28 vloaz, ec'h emezelas e Boston ouzh ar Golden Links Society (&quot;Kevredigezh al Liammoù Aour&quot;), un aozadur sirian etrebroadel ma tistagas prezegennoù a-du gant pep dizalc'hiezh diouzh an Impalaeriezh otoman&lt;ref name=&quot;W8&quot;&gt; Waterfield 1998, pennad 8.&lt;/ref&gt;. En hevelep bloavezh en em stalias e New York, ma voe embannet e levr saoznek kentañ, ''The Madman'' (&quot;Ar Sod&quot;), e [[1918]] ; div oberenn saoznek all a oa war e stern e-keit-se, ''The Prophet'' ha ''The Earth Gods'' (&quot;Doueed an Douar&quot;)&lt;ref&gt;{{fr}} Juni, Anne (troerez). Kentskrid da : Gibran, Khalil. ''Les Dieux de la Terre''. Roazhon : Éditions La Part Commune, 2000 {{ISBN|978-2-84418-012-4}} {{cite web|url=https://books.google.fr/books?id=RRNeMZRy_wAC&amp;pg=PA7&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=p. 8|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.
[[File:May Ziadeh.jpg|thumb|left|upright 0.5|May Ziyada]]
Adalek [[1912]] e kenskrivas gant ar skrivagnerez ha barzhez libanat-ha-[[palestina]]t [[May Ziyada]] ([[1886]]-[[1941]])&lt;ref name=&quot;SBJJ&quot; /&gt;, hag embannet e voe e romant barzhoniel arabek &quot;Eskell torr&quot; ('''الأجنحة المتكسرة''') gant ar gazetenn ''Meraat-ul-Gharb'' ('''مرآة الغرب''' &quot;Melezour ar C'hornôg&quot;) ; ar skrivagner a brofas ur skouerenn da Vay Ziyada, a oa o chom en [[Egipt]], evit ma vefe burutellet an oberenn ganti&lt;ref&gt;Ferris 1959, p. 38&lt;/ref&gt;. Ar skrivagnerez palestinat a respontas ne oa ket a-du penn-da-benn gant soñjoù ar barzh a-zivout ar garantez, ha re gornôgel e oa lod eus e vennozhioù, hervezi. Mignoniezh a chomas etrezo evelato&lt;ref&gt;Ghougassian 1973, p. 31.&lt;/ref&gt; petra bennak ma ne gejjont biskoazh an eil ouzh egile, ha May Ziyada a azgwelas holl levrioù Kh. Gibran&lt;ref&gt;Schuster 2003, p. 38.&lt;/ref&gt;.

E [[1913]] e krogas Khalil Gibran da zegas pennadoù d'ar gazetenn nevez ''Al-Founoun'' ('''الفنون''' &quot;An Arzoù&quot;) ; enni e voe embannet &quot;Un daerenn hag ur minc'hoarzh&quot; ('''دمعة وابتسامة''') e [[1914]]. E miz Kerzu ar bloaz-se e voe diskouezet 25 livadur ha 19 tresadenn an arzour er Montross Gallery e New York&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://archive.org/details/frick-31072002256735/mode/2up |title=Katalog|accessdate=10 C'hwe 25}} ; un diskouezadeg all, 40 dourlivadur enni, a voe e [[1917]] e stal ar marc'hadour oberennoù arzel M. Knoedler &amp; Co., e New York bepred, ha da-heul e voe diskouezet 30 dourlivadur er stal Doll &amp; Richards e Boston.&lt;/ref&gt;. Plijet-bras ganto e voe al livour stadunanat Albert Pinkham Ryder ([[1847]]-[[1917]]) ; miz goude e kasas Kh. Gibran ur varzhoneg e komz-plaen d'al livour, a voe meneget gant an arzvarnour Henry McBride ([[1862]]-[[1962]]) ha pelloc'h gant kazetennoù en SUA a-bezh — ar wech kentañ ma voe meneget anv Khalil Gibran en Amerika&lt;ref&gt;Waterfield 1998, pennad 9.&lt;/ref&gt;. E deroù [[1915]] e oa bet lennet div varzhoneg all gant ar gevredigezh Poetry Society of America — &quot;danvez diaoulek ha distrujus&quot; e oant, da lavar Corinne Roosevelt Robinson, c'hoar yaouank [[Theodore Roosevelt]]&lt;ref&gt;Otto 1967.&lt;/ref&gt;, ar pezh na viras ket outi a zegemer ar barzh en he zi meur a wezh adalek [[1918]]&lt;ref name=&quot;W8&quot; /&gt;.

En arabeg e oa bet an darn vrasañ eus oberennoù embannet Khalil Gibran betek neuze ; e saozneg avat e voe ar pep muiañ eus e labour adalek 1918, ar bloaz ma teuas ''The Madman'' a-zindan gwaskoù an ti-embann Alfred A. Knopf e New York. Bloaz goude e voe embannet &quot;Lidambrougoù&quot; ('''المواكب''') gant ''Meraat-ul-Gharb'' ha ''Twenty Drawings'' gant Alfred A. Knopf.
[[File:Algunos miembros de Al-Rabita al-Qalamiyya.jpg|thumb|Pevar ezel ouzh ar ''Pen League'' e 1920. A gleiz da zehou :Nasib Arida, '''Kh. Gibran''', Abd al-Masih Haddad, Mikhail Naimy]]
E [[1920]], Kh. Gibran ha barzhed all a adsavas ar ''Pen League'' ('''الرابطة القلمية''' ''al-rābiṭah al-qalamīyah'' &quot;Kevre ar Pluennoù&quot;), a oa bet krouet e [[1916]] gant daou varzh sirian : Abd a-Masih Hadda ([[1880]]-[[1963]]) ha Nasib Arida ([[1887]]-[[1946]]) kent mont da get er bloaz-se end-eeun&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=http://www.al-funun.org/penbond/index.html |title=al-Rabitah al-Qalamiyah @ al-Funūn|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.

En ul lizher a gasas e [[1921]] d'ar skrivagner libanat Mikhail Naimy ([[1889]]-[[1988]]), Khalil Gibran a skrivas e oa bet lavaret dezhañ gant [[mezegiezh|mezeien]] e oa ret dezhañ &lt;q&gt; paouez gant pep labour ha pep striv e-pad c'hwec'h miz, hag ober netra nemet debriñ, evañ ha diskuizhañ &lt;/q&gt;&lt;ref&gt;Naimy 1985, p. 252.&lt;/ref&gt;. Bloaz war-lerc'h e voe erbedet dezhañ &lt;q&gt; chom pell diouzh ar c'hêrioù hag ar vuhez eno &lt;/q&gt;, neuze e feurmas un ti war ribl ar mor e-pad tri miz&lt;ref&gt;Naimy 1985, p. 254.&lt;/ref&gt; ; en ti-se, e Scituate ([[Massachusetts]]), e skrivas lod eus ar gwellañ barzhonegoù arabek en devoa skrivet biskoazh, emezañ&lt;ref&gt; Waterfield 1998, pennad 11, notenn 38.&lt;/ref&gt;. Oadet a 38 vloaz e oa ar skrivagner.

Daou levr gant Khalil Gibran a zeuas er gouloù e [[1923]] : &quot;Nevezentioù hag ardigelloù&quot; ('''البدائع والطرائف''') e [[Kaero]] ha ''The Prophet'' e New York, a voe gwerzhet mat daoust d'an degemer klouar digant ar skridvarnourien. Da-geñver un abadenn lenn ''The Prophet'' e [[Manhattan]] e kejas an aozer ouzh ar varzhez Barbara Young ([[1878]]-[[1961]]), a droas da sekretourez a-youl-vat ar skrivagner adalek [[1925]] betek e dremenvan&lt;ref&gt;Ghougassian 1973, p. 32.&lt;/ref&gt;.

''Sand and Foam'' (&quot;Traezh ha spoum&quot;) a voe embannet e [[1926]], heuliet gant ''Jesus, the Son of Man'' (&quot;[[Jezuz Nazaret|Jezuz]], Mab Mab-Den&quot;) e [[1928]].

E deroù [[1929]] e voe kavet e oa koeñvet betek re [[avu]] ar skrivagner&lt;ref&gt; Waterfield 1998, pennad 11.&lt;/ref&gt;. Ar vezeien a urzhias dezhañ paouez da labourat e-pad ur bloavezh a-bezh, ar pezh a oa &lt;q&gt; poaniusoc'h eget ar c'hleñved &lt;/q&gt;, a skrivas ar barzh&lt;ref&gt;Naimy 1985, p. 261&lt;/ref&gt;. D'ar 14 a viz Meurzh 1931 e voe embannet ''The Earth Gods'' gant Alfred A. Knopf, ha d'an 10 a viz Ebrel 1931 e varvas Khalil Gibran d'an oad a 48 vloaz, diwar kirroz an avu ha deroù an [[torzhellegezh|dorzhellegezh]] en unan eus e [[skevent]]&lt;ref&gt;Ghougassian 1973, p. 30.&lt;/ref&gt; — hogen an [[alkool]] hepken e oa abeg marv ar skrivagner, hervez Robin Waterfield&lt;ref&gt;Waterfield 1998, pennad 12.&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;Width:180px; font-size:90%;&quot;
|-
| [[File:Gibran Museum.JPG|180px]]Ar Gibran Museum m'emañ korf Khalil Gibran e Bcharri
----
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;| ''A skrid e fell din a vefe skrivet war ma bez''
|-
| style=&quot;text-align:justify;&quot;| ''Bev on, eveldoc'h. Ha war-sav en ho kichen emaon bremañ. Serrit ho taoulagad ha sellit tro-dro-deoc'h, ha ma gwelet a reot e-tal deoc'h.''
|-
| style=&quot;text-align:right;&quot;| ''Gibran''. &lt;ref&gt;{{en}} Kairouz, Wahib. ''Gibran in His Museum''. Jounieh : Bacharia, 1995, p. 104.&lt;/ref&gt;
|}
Nac'h e reizhoù diwezhañ a eure Khalil Gibran war e wele en ospital. Kent mervel en devoa lavaret e felle dezhañ bout beziet e Liban. E [[bered]] Mount Benedict e Boston e voe miret e gorf kent e gas da [[Providence|Brovidence]] d'an 23 a viz Gouere hag alese da Liban war ar mordreizher gall ''Sinaia &lt;abbr title=&quot;Steam Ship, lestr-dre-vurezh&quot;&gt;SS&lt;/abbr&gt;''&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?263046 |title=Sinaia SS @ WreckSite|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;. E miz Eost ec'h erruas ar c'horf e Beirout, ma voe lezet en un iliz nepell diouzh ar porzh e-keit-m'edo ur c'henderv d'ar barzh o prenañ [[manati]] Mar Sarkis e Bcharri, a voe troet d'ar Gibran Museum m'emañ Khalil Gibran oc'h ehanañ&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.kahlilgibran.com/54-the-untold-history-of-the-gibran-museum-s-origins-8.html |title=The Untold History of the Gibran Museum’s Origins @ Kahlil Gibran Collective|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.

Dre destamant e profas Kh. Gibran d'e gêr c'henidik holl c'hounidoù da zont e oberennoù en SUA, da vezañ dispignet evit &quot;gwellaennoù keodedel&quot; ; da Vary Haskell e lezas kement tra a oa en e studio&lt;ref&gt;Daoudi 1981, p. 32.&lt;/ref&gt;. E [[1950]], ar skrivagnerez a brofas d'an Telfair Museum of Art e [[Savannah (Georgia)|Savannah]] ([[Georgia]]) he dastumad oberennoù gant Khalil Gibran, eleze tost da gant oberenn, pemp taolenn en eoul war lienn en o zouez&lt;ref name=&quot;MC184&quot;&gt;Mc Cullough 2005, p. 184.&lt;/ref&gt;.

==Oberennoù==
===Skridoù===
Meur a stumm a roas Khalil Gibran d'e skridoù : barzhonegoù, parabolennoù, tammoù kaozeadennoù, istorioù berr, fablennoù, arnodskridoù politikel, lizhiri ha pennlavaroù&lt;ref&gt;Jason 2003, p. 1413.&lt;/ref&gt;. Daou [[arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] saoznek ha pemp pezh arabek a voe embannet goude e dremenvan, etre [[1973]] ha [[1993]] ; tri fezh saoznek all zo chomet diechu ha diembann : ''The Banshee'', ''The Last Unction'' (&quot;An oleviñ diwezhañ&quot;) ha ''The Hunchback or the Man Unseen'' (&quot;An tort pe ar gwaz diwelus&quot;)&lt;ref&gt;Waterfield 1998, pennad 11, notenn 83.&lt;/ref&gt;.

Ar relijionoù, ar justis, er [[frankdiviz]], ar skiantoù, ar garantez, an eurvad, an ene, ar c'horf hag ar marv eo an dodennoù pennañ en oberennoù ar skrivagner&lt;ref&gt;Moreh 1988.&lt;/ref&gt;. 

E-pad pell e voe dismegañset Khalil Gibran gant ar skridvarnourien hag ar ouezeien gornogel, daoust d'an darn vuiañ eus e oberennoù bout bet skrivet e saozneg, met nepred n'o deus degaset arguzennoù solius en e enep, moarvat abalamour ma 'z int bet dic'houest d'e renkañ e rummad pe rummad en hengoun al lennegezh kornogel dre ma n'o deus ket komprenet nag en ijin ar skrivagner nag en e zoare da blediñ gant an natur&lt;ref&gt;El-Hage 2002, p. 92.&lt;/ref&gt; : re bell e oa sevenadur ar bed arabek diouzh hini ar bed angl-ha-saoz.
;♦ Levrioù
:*1905 : &quot;Ur brastres eus arz ar [[sonerezh]]&quot; ('''نبذة في فن الموسيقى'''), arnodskrid
:*1906 : &quot;Nimfezed an draoñienn&quot; ('''عرائس المروج''')
:*1908 : &quot;Speredoù disuj&quot; ('''الأرواح المتمردة''')
:*1912 : &quot;Eskell torr&quot; ('''الأجنحة المتكسرة'''), romant berr barzhoniel
:*1914 : &quot;Un daerenn hag ur minc'hoarzh&quot; ('''دمعة وابتسامة''')
:*1918 : ''To Albert Pinkham Ryder'', barzhoneg kaset d'al livour ha skignet goude • ''The Madman, His Parables and Poems'' (&quot;Ar Sod, e barabolennoù hag e varzhonegoù&quot;)
:*1919 : &quot;Lidambrougoù&quot; ('''المواكب''') • ''Twenty Drawings'' (&quot;Ugent tresadenn&quot;)
:*1920 : &quot;Barroù-amzer&quot; ('''العواصف''') • ''The Forerunner'' (&quot;An diaraoger&quot;)
:*1923 : &quot;Nevezentioù hag ardigelloù&quot; ('''البدائع والطرائف''') • ''The Prophet''
:*1926 : ''Sand and Foam'' (&quot;Traezh ha spoum&quot;)
:*1928 : ''Jesuz, the Son of Man'' (&quot;Jezuz, Mab Mab-Den&quot;)
:*1931 : ''The Earth Gods'' (&quot;Doueed an Douar&quot;)
:;Dalif
:*1932 : ''The Wanderer'' (&quot;Ar c'hantreer&quot;)
:*1933 : ''The Garden of the Prophet'' (&quot;Liorzh ar Profed&quot;)
:*1973 : ''Lazarus and his Beloved'' (&quot;Lazar hag e vuiañ-karet&quot;), pezh-c'hoari
:*1981 : ''The Blind'' (&quot;An dall&quot;), pezh-c'hoari
:*1993 : &quot;An den diwelus&quot; ('''الرجل غير المنظور'''), &quot;Etre noz ha beure&quot; ('''بين الليل والصباح'''), &quot;Dremmoù livet&quot; ('''الوجوه الملونة'''), &quot;Deroù an dispac'h&quot; ('''بدء الثورة'''), &quot;Ar roue hag ar maesaer&quot; ('''ملك البلاد وراعي الغنم'''), pemp pezh-c'hoari
:;Diechu ha diembann
:*Tri fezh-c'hoari : ''The Banshee'', ''The Last Unction'' (&quot;An oleviñ diwezhañ&quot;) ha ''The Hunchback or the Man Unseen'' (&quot;An tort pe ar gwaz diwelus&quot;).
;♦ Dastumadoù (dalif an holl)
:*1934 : ''Prose Poems''
:*1947 : ''Secrets of the Heart''
:*1951 : ''A Treasury of Kahlil Gibran''
:*1960 : ''Thoughts and Meditations''
:*1962 : ''A Second Treasury of Kahlil Gibran'' • ''Spiritual Sayings''
:*1963 : ''Voice of the Master''
:*1965 : ''Mirrors of the Soul''
:*1972 : ''Between Night &amp; Morn''
:*1975 : ''A Third Treasury of Kahlil Gibran''
:*1994 : ''The Storm'' • ''The Beloved'' • ''The Vision''
:*1995 : ''The Eye of the Prophet'' • ''The Treasured Writings of Kahlil Gibran''

===Arzoù ar gweled===
Tremen 700 tresadenn ha taolenn a voe graet gant Khalil Gibran.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Obra sin título por Gibran Khalil Gibran.jpg|diditl, goude 1900
Untitled, Kahlil Gibran, 1903.jpg|diditl, 1903
Comforting Angel by Kahlil Gibran.jpg|''Comforting Angel'' (~1904)
The Vision of Adam and Eve by Khalil Gibran.jpg|''The Vision of Adam and Eve'' (~1904)
Medusa by Kahlil Gibran.jpg|''Medusa'' (~1905–1908)
Untitled, Kahlil Gibran, 1905.jpg|diditl, 1905
Untitled, Kahlil Gibran, 1905 b.jpg|diditl, 1905
Self-portrait of Kahlil Gibran.jpg|diditl (''Emboltred''), 1905
Untitled, Kahlil Gibran, 1907.jpg|diditl, 1907
Charlotte Teller by Kahlil Gibran.jpg|''Charlotte Teller'' (1908)
Charlotte Teller, Kahlil Gibran, 1908 b.jpg|''Charlotte Teller'' (1908)
Charlotte Teller, Kahlil Gibran, 1908 c.jpg|''Charlotte Teller'' (1908)
Evocation of Sultana Tabet (?) by Kahlil Gibran.jpg|''Evocation of Sultana Tabet'' (?) (1908)
Head of Emily Michel by Kahlil Gibran.jpg|''Head of Emily Michel'' (1908)
Head of Micheline and Line Drawing of Sultana's Head by Kahlil Gibran.jpg|''Head of Micheline and Line Drawing of Sultana's Head'' (1908)
The Head of Orpheus Floating Down the River Hebrus to the Sea by Kahlil Gibran.jpg|''The Head of Orpheus Floating Down the River Hebrus to the Sea'' (~1908–1914)
Head of Sultana Tabit by Kahlil Gibran.jpg|''Head of Sultana Tabit'' (1908)
Portrait of Amin Rihani by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of Amin Rihani'' (~1908–1912)
Portrait of the Artist's Mother by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of the Artist's Mother'' (~1908–1914)
Portrait of Charlotte Teller (The Essence of her Body) by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of Charlotte Teller'' (~1908–1910)
Portrait of Yamile (The Essence of Her Body) by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of Yamile'' (~1908–1910)
Untitled, Kahlil Gibran, 1908.jpg|diditl, 1908
Untitled, Kahlil Gibran, 1908 b.jpg|diditl, 1908
Untitled, Kahlil Gibran, 1908 c.jpg|diditl, 1908
Untitled, Kahlil Gibran, 1908 d.jpg|diditl, 1908
Untitled (Marianna Gibran) by Kahlil Gibran.jpg|diditl (''Marianna Gibran') (~1908–1914)
Emilie Michel's portrait, Micheline by Khalil Gibran - Soumaya.jpg|''Portrait of Emilie Michel (Micheline)'' (1909)
Ages of Women by Kahlil Gibran - Soumaya.jpg|''Ages of Women'' (1910)
Ameen Rihani by Kahlil Gibran.jpg|''Ameen Rihani'' (~1910–1915)
Francis Marash (sic) by Kahlil Gibran.jpg|''Francis Mar[r]ash'' (~1910)
Mary Haskell by Kahlil Gibran.jpg|''Mary Haskell'' (1910)
Micheline by Kahlil Gibran.jpg|''Micheline'' (~1910–1912)
Portrait of Charles William Eliot by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of Charles William Eliot'' (1910)
Portrait of Mary Haskell by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of Mary Haskell'' (1910)
Self-Sketch by Kahlil Gibran.jpg|''Self-Sketch'' (1910)
Untitled, Kahlil Gibran, 1910.jpg|diditl, 1910
Untitled, Kahlil Gibran, 1910 b.jpg|diditl, 1910
Untitled, Kahlil Gibran, 1910 c.jpg|diditl, 1910
Untitled, Kahlil Gibran, 1910 d.jpg|diditl, 1910
Untitled, Kahlil Gibran, 1910 e.jpg|diditl, 1910
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1910–1913.jpg|diditl, ~1910–1913
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1910–1914.jpg|diditl, ~1910–1914
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1910–1915.jpg|diditl, ~1910–1915
Portrait of Charlotte Teller by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of Charlotte Teller'' (~1911)
Self Portrait by Kahlil Gibran.jpg|''Self Portrait'' (~1911)
Khalil Gibran - Autorretrato con musa (1911).jpg|''Self Portrait and Muse'' (1911)
Untitled, Kahlil Gibran, 1911.jpg|diditl, 1911
Untitled, Kahlil Gibran, 1911 b.jpg|diditl, 1911
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1911–1915.jpg|diditl, ~1911–1915
Untitled (Rose Sleeves) by Kahlil Gibran.jpg|diditl (''Rose Sleeves'') (1911)
Unfinished Portrait of a Lady (documented as Fredericka Haskell) by Kahlil Gibran.jpg|''Unfinished Portrait of a Lady'' (~1912)
Untitled, Kahlil Gibran, 1912.jpg|diditl, 1912
Untitled, Kahlil Gibran, 1912 b.jpg|diditl, 1912
Untitled, Kahlil Gibran, 1912 c.jpg|diditl, 1912
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1912–1915.jpg|diditl, ~1912–1915
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1912–1916.jpg|diditl, ~1912–1916
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1912–1918.jpg|diditl, ~1912–1918
The Gift by Kahlil Gibran.jpg|''The Gift'' (~1913–1917)
Spirit of the centaurs by Khalil Gibran - Soumaya.jpg|''Spirit of the Centaurs'' (1913)
Untitled, Kahlil Gibran, 1913–1917.jpg|diditl, 1913–1917
Portrait of Mrs. Alexander Morten by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of Mrs. Alexander Morten'' (1914)
Albert Pinkham Ryder MET sf32.45.1.jpg|''Albert Pinkham Ryder'' (1915)
The Blind by Kahlil Gibran.jpg|''The Blind'' (1915)
Portrait of the American painter Albert Ryder by Kahlil Gibran.jpg|''Portrait of the American painter Albert Ryder'' (1915)
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1915–1918.jpg|diditl, ~1915–1918
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1915–1918 b.jpg|diditl, ~1915–1918
Uplifted Figure by Kahlil Gibran.jpg|''Uplifted Figure'' (1915)
The Great Longing by Kahlil Gibran.jpg|''The Great Longing'' (1916)
John Masefield MET sf32.45.2.jpg|''John Masefield'' (1916)
Towards the Infinite (Kamila Gibran, mother of the artist) MET 87681.jpg|''Towards the Infinite'' (1916)
Design for Converse Honor by Kahlil Gibran.jpg|''Design for Converse Honor'' (1917)
The Greater Self by Kahlil Gibran.jpg|''The Greater Self'' (1917)
Study of a Face by Kahlil Gibran.jpg|''Study of a Face'' (1917)
Untitled, Kahlil Gibran, 1917.jpg|diditl, 1917
Untitled, Kahlil Gibran, c. 1917–1920.jpg|diditl, ~1917–1920
The Three are One by Kahlil Gibran.jpg|''The Three are One'' (1918)
The Triangle by Kahlil Gibran.jpg|''The Triangle'' (1918)
Brooklyn Museum - Hands Female Nude Baby - Kahlil Gibran.jpg|''Hands, Female, Nude, Baby'' (1919)
And The Lamb Prayed In His Heart by Kahlil Gibran.jpg|''And The Lamb Prayed In His Heart'' (1920)
The Dying Man and the Vulture by Kahlil Gibran.jpg|''The Dying Man and the Vulture'' (1920)
Head of Christ by Kahlil Gibran.jpg|''Head of Christ'' (1920)
The Heavenly Mother by Kahlil Gibran.jpg|''The Heavenly Mother'' (1920)
Man in search of existence by Kahlil Gibran.jpg|''Man in search of existence'' (~1920)
Portrait of Johan Bojer.jpg|''Johan Bojer'' (1920)
Mother and Child by Kahlil Gibran.jpg|''Mother and Child'' (1920)
The Slave by Kahlil Gibran.jpg|''The Slave'' (1920)
Untitled by Kahlil Gibran.jpg|diditl, 1920
Spirit of Light or Spiritual Communion by Kahlil Gibran.jpg|''Spirit of Light or Spiritual Communion'' (1921)
Untitled, Kahlil Gibran, 1921.jpg|diditl, 1921
Profile of Mary Haskell by Kahlil Gibran.jpg|''Profile of Mary Haskell'' (1922)
Dr. John F. Erdmann MET sf1986.263.5.jpg|''Dr. John F. Erdmann'' (1923)
Face of Almustafa by Kahlil Gibran.jpg|''Face of Almustafa'' (1923)
The Triad-Being descending towards the Mother-Sea by Kahlil Gibran.jpg|''The Triad-Being descending towards the Mother-Sea'' (1923)
Mrs. Whitney MET sf1986.263.7.jpg|''Mrs. Whitney'' (1924)
Mrs. Erdmann, Mrs. Whitney and Mrs. Kusar MET sf1986.263.6.jpg|''Mrs. Erdmann, Mrs. Whitney and Mrs. Kusar'' (1926)
&quot;I have come down the ages&quot; MET sf32.45.3.jpg|''I Have Come Down the Ages'' (dizeiziad)
Three-standing-figures-Khalil-Gibran.jpg|''Three standing figures'' (dizeiziad)
Standing-figure-and-child-by-Khalil-Gibran.jpg|''Standing figure and child'' (dizeiziad)
&lt;/gallery&gt;
*Oberennoù all a c'heller gwelet el lec'hiennoù [https://collections.telfair.org/collections/2445/kahlil-gibran-collection/objects Telfair Museums], [https://www.metmuseum.org/art/collection/search?q=Kahlil+Gibran&amp;sortBy=Relevance Metropolitan Museum of Art, New York] ha [https://web.archive.org/web/20241208100307/https://www2.sl.nsw.gov.au/archive/events/exhibitions/2010/kahlil_gibran/items/image_9.html State Library, Sydney].

==''The Prophet''==
[[File:Kahlil Gibran - The Prophet (1971 edition).pdf|thumb|upright|Embannadur 1971]]
Daoust da zegemer klouar ar skridvarnourien e 1923, ''The Prophet'' a reas berzh goude 1930, ha mui-ouzh-mui er [[bloavezhioù 1960]] a-drugarez da luskad an &quot;enepkultur&quot; en SUA&lt;ref name=&quot;AH&quot; /&gt; ha d'al luskadoù ''New Age'' er [[bloavezhioù 1970]]. Dizehan ez eo bet adembannet abaoe 1923, ha lennet e vez er bed a-bezh hiziv c'hoazh.
;Troidigezhioù
[[Aceheg]]&lt;ref&gt;Komzet e proviñs Aceh, e beg gwalarn enezenn [[Sumatera]].&lt;/ref&gt; • [[Afrikaneg]] • [[Alamaneg]]&lt;ref&gt;Alamagn, Aostria, Suis.&lt;/ref&gt; • [[Albaneg]] • [[Amhareg]] • [[Arabeg]]&lt;ref&gt;Bro-Saoz, Egipt, Liban.&lt;/ref&gt; • [[Armenieg]]&lt;ref&gt;Kornôg, Reter.&lt;/ref&gt; • [[Asameg]] • [[Azeri]] • [[Banglaeg]] • [[Bikoleg]] • [[Bokmål]] • [[Braille|Braille saoznek]] • [[Brezhoneg]] • [[Bulgareg]] • [[Daneg]] • [[Elzaseg]] • [[Esperanteg]] • [[Estoneg]] • [[Euskareg]] • [[Faeroeg]] • [[Filipineg]] • [[Finneg]] • [[Galleg]]&lt;ref&gt;Bro-C'hall, Belgia, Kanada, Suis.&lt;/ref&gt; • [[Goudjarateg]] • [[Gresianeg]] • [[Hebraeg]] • [[Hindeg]] • [[Hungareg]][[Indonezeg]] • [[Islandeg]] • [[Italianeg]] • [[Izelvroeg]]&lt;ref&gt;Belgia, Izelvroioù.&lt;/ref&gt; • [[Japaneg]] • [[Kabileg]] • [[Kannadeg (yezh)|Kannadeg]] • [[Katalaneg]] • [[Kerneveureg|Kernoweg]] • [[Koreaneg]] • [[Kotavaeg]] • [[Kroateg]] • [[Kurdeg]] • [[Latveg]] • [[Lituaneg]] • [[Lombardeg]] • [[Makedoneg]] • [[Malayalameg]] • [[Malayeg]] • [[Malteg]] • [[Marateg]] • [[Nepaleg]] • [[Norvegeg]] • [[Nynorsk]] • [[Okitaneg]] • [[Ouigoureg]] • [[Ourdoueg]] • [[Pachtoueg]] • [[Pandjabeg]] • [[Papiamento]] • [[Perseg]] • [[Poloneg]] • [[Portugaleg]]&lt;ref&gt;Portugal, Brazil.&lt;/ref&gt; • [[Romeg]] • [[Roumaneg]] • [[Rusianeg]] • [[Serbeg]] • [[Sinhaleg]] • [[Slovakeg]] • [[Sloveneg]] • [[Sothoeg an norzh|Sothoeg an Norzh]] • [[Sothoeg]]&lt;ref&gt;Sothoeg ar Su.&lt;/ref&gt; • [[Sougbouaneg]] • [[Spagnoleg]]&lt;ref&gt;Spagn, Arc'hantina, Chile, Kolombia, Mec'hiko, Peru, Uruguay.&lt;/ref&gt; • [[Svedeg]] • [[Swahileg]] • [[Sirieg]]&lt;ref&gt;Iraq, Sveden.&lt;/ref&gt; • [[Tagalogeg]] • [[Taieg]] • [[Tamazigteg]] • [[Tamileg]] • [[Tchekeg]] • [[Telougoueg]] • [[Tigrigneg]] • [[Tsongeg]] • [[Tswaneg]] • [[Turkeg]] • [[Ukraineg]] • [[Vietnameg]] • [[Xhosaeg]] • [[Yideg]] • [[Zouloueg]]
;Azasadennoù
*Ur film azasaet diwar ''The Prophet'' a voe sevenet e [[2014]] gant ar Stadunanad Roger Allen&lt;ref&gt;{{en}} [[Restr:IMDB Logo 2016.svg|32px|link=https://www.imdb.com/title/tt1640718/]]&lt;/ref&gt;

===Enorioù===
Ouzhpenn d'ar Gibran Museum e Bcharri, meur a lec'h hag a vonumant zo bet dediet da Ghalil Gibran dre ar bed.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Estatua de Khalil Gibran 2.jpg|Monumant  e Puerto La Cruz, Venezuela.&lt;br&gt;{{small|''El ruiseñor se niega a anidar en la jaula, para que la esclavatud no sea el destino de su cria. – Khalil Gibran'' (&quot;Nac'hañ neizhañ er gaoued a ra an eostig, evit ma ne vefe ket ar sklaverezh tonkadur e vugale&quot;.}}
Gebrag Khalil Garden (4694182661) cropped.jpg|Liorzh Gibran Khalil Gibran e Beirout
Poet Kahlil Gibran Memorial in Washington, D.C LCCN2011631448.tif|Monumant e [[Washington, D.C.]]
&lt;/gallery&gt;
* Ur [[krater|c'hrater]] war ar [[planedenn|blanedenn]] [[Merc'her (planedenn)|Merc'her]] a voe anvet ''Gibran'' en enor d'an arzour e [[2009]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/14581 |title=Mercury - Gibran @ United States Geological Survey (USGS)|accessdate=10 C'hwe 25}}&lt;/ref&gt;.

==Levrlennadur==
;Gant Khalil Gibran
*{{br}} ''Ar Profed''. Troidigezh gant [[Alan Dipode]]. Dundee : Evertype, 2021 {{ISBN|978-1-78201-293-1}}
*{{en}} {{cite web|url=https://gutenberg.net.au/pages/gibran.html|title=Oberennoù @ Project Gutenberg Australia|accessdate=12 C'hwe 25}}
*{{fr}} ''Œuvres complètes''. Paris : Bouquins, 2006 {{ISBN|978-2-221-10503-0}}
;Diwar-benn Khalil Gibran
*{{en}} Bushrui, Suheil &amp; Jenkins, Joe. ''Kahlil Gibran: Man and Poet – A New Biography''. London : Oneworld Publications, 2001 {{ISBN|978-1-85168-267-6}}
*{{en}} {{ar}} Bushrui, Suheil. ''Blue Flame – The Love Letters of Kahlil Gibran to May Ziadeh''. London : Addison-Wesley Longman, 1983 {{ISBN|978-0-582-78078-1}}
*{{en}} Corm, Charles. ''The Sacred Mountain''. Notre Dame, Indiana : University of Notre Dame Press, 2004 {{ISBN|978-9953-418-88-9}}
*{{en}} Daoudi, M. S.. ''The Meaning of Kahlil Gibran''. New York : Citadel Press, 1981 {{ISBN|978-0-8065-0804-7}}
*{{en}} El-Hage, George Nicolas. ''William Blake and Khalil Gibran – Poets of Prophetic Vision''. Zouk Mosbeh, Liban : Notre Dame University, 2002 {{ISBN|978-9953-418-40-7}}
*{{en}} Ferris, Anthony R. (1959 — Lizheroù gant Khalil Gibran). ''Kahlil Gibran: A Self-Portrait''. Paris : Publisud, 1991 {{ISBN|978-2-86600-527-6}}
*{{en}} Gibran, Jean &amp; Kahlil. ''Kahlil Gibran: Beyond Bordezrs''. New York : Interlink Books, 2016 {{ISBN|978-1-56656-093-1}}
*{{en}} Ghougassian, Joseph P.. ''Wings of Thought — Kahlil Gibran, author of The Prophet''. New York : Philosophical Library, 1973 {{ISBN|978-0-8022-2115-5}}
*{{en}} Jason, Philip K.. ''Critical Survey of Poetry'', levrenn 3. Pasadena, California : Salem Press, 2003, p. 1413 {{ISBN|978-1-58765-074-1}}
*{{fr}} Karam, Antoun Ghattas. ''La vie et l'oeuvre littéraire de Gibran Khalil Gibran''. Beirout : Dar an-Nahar, 1981 {{ISBN|978-9953-74-003-4}}
*{{fr}} McCullough, Holly Koons. ''Telfair Museum of Art''. Savannah : Telfair Museum of Art, 2005 {{ISBN|978-0-933075-04-7}}
*{{fr}} Moreh, Shmuel. ''Studies in Modern Arabic Prose and Poetry''. Leiden : Brill, 1988 {{ISBN|978-90-04-08359-2}}
*{{en}} Moss, Joyce &amp; Galens, David. ''World Literature and Its Times – Middle Eastern Literatures and Their Times''. Farmington Hills, Michigan : Gale, 2004 {{ISBN|978-0-7876-3731-6}}
*{{en}} Naimy, Mikhail. ''Kahlil Gibran: A Biography''. New York : Philosophical Library, 1985 {{ISBN|978-0-8022-2485-9}}
*{{en}} Naimy, Nadeem. ''The Lebanese Prophets of New York''. Syracuse, New York : Syracuse University Press, 1986 {{ISBN|978-0-8156-6073-6}}
*{{fr}} Najjar, Alexandre. ''Gibran''. Beirout : L'Orient des livres, 2018 {{ISBN|978-9953-0-2550-6}}
*{{en}} Sherfan, Andrew Dib. ''A third treasury of Kahlil Gibran''. New York : Citadel Press, 1974 {{ISBN|978-0-8065-0403-2}}
*{{en}} Schuster, Shlomit C.. ''The Philosopher's Autobiography – A Qualitative Study''. Westport, Connecticut : Praeger, 2003 {{ISBN|978-0-313-01328-7}}
*{{en}} Waterfield, Robin. ''Prophet – The Life and Times of Kahlil Gibran''. New York : St. Martin's Press, 1998 {{ISBN|978-0-312-19319-5}}

==Liammoù diavaez==
{{commonscat|Kahlil Gibran}}
*{{en}} {{cite web|url=https://www.kahlilgibran.com/ |title=Kahlil Gibran Collective|accessdate=10 C'hwe 25}}
*{{en}}{{cite web|url=https://www.gibrankhalilgibran.org/Home/ |title=Gibran National Committee|accessdate=10 C'hwe 25}}
*{{en}} {{cite web|url=http://leb.net/gibran |title=Oberennoù da lenn en-linenn @ Leb.net|accessdate=10 C'hwe 25}}
*{{en}} {{cite web|url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/kahlil-gibran Kahlil |title=Oberennoù da lenn en-linenn @ Poets.org|accessdate=10 C'hwe 25}}

==Notennoù==
{{daveoù|bannoù=2}}

{{DEFAULTSORT:Gibran, Khalil}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1883]]
[[Rummad:Marvioù 1931]]
[[Rummad:Skrivagnerien Liban]]
[[Rummad:Skrivagnerien SUA]]
[[Rummad:Skrivagnerien arabek]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Barzhed SUA]]
[[Rummad:Livourien SUA]]</text>
      <sha1>mh6swp7o6gevqn9oipb3gvp18zxd7gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zoila friendii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173787</id>
    <revision>
      <id>2198053</id>
      <parentid>2131112</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T05:58:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llez</username>
        <id>21596</id>
      </contributor>
      <origin>2198053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="b8jkg8beey78cxqsoqldfeq322xjz1k" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Zoila friendii''}}
{{Labour a chom}}
{{Taxobox Loen  |Zoila friendii|Zoila friendii friendii 01.jpg|''Hoc'hig-mor Friend''}}
{{Taxobox Phylum  | Mollusca}}
{{Taxobox Classis  | Gastropoda}}
{{Taxobox Ordo   | Littorinimorpha}}
{{Taxobox Familia | Cypraeidae}}
{{Taxobox Genus   | Zoila }}
{{Taxobox Anv skiantel|Zoila friendii([[J.E. Gray]], [[1831]])}}
{{Taxobox Echu}}
''Zoila friendii'' zo ur [[spesad]] [[kregin]] boutin eus kornôg [[Aostralia]] er [[Meurvor Indez]] . Unan eus ar [[spesad]]où a gaver e [[genad]] ''[[Zoila]]'' e [[kerentiad]] an [[hoc'higed-mor]] eo, hervez ar ''Word Register of Marine species WORMS''&lt;ref&gt;MolluscaBase eds. (2025). MolluscaBase. Zoila friendii (J. E. Gray, 1831). Accessed through: World Register of Marine Species at: https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=396655 on 2025-02-10  (en)&lt;/ref&gt;.

== Taksonomiezh ==
Diskrivet eo bet ar spesad gant [[J.E. Gray]] e [[1831]] ha renket er genad [[Cypraea]] d'ar mare-se diblaset goude er genad [[Zoila]]. Roet eo bet an anv en enor da Kabiten Friend F.R, n'eus roet ar c'hregin diskrivet &lt;ref&gt;{{en}}Lorenz Felix , Cowries A guide to the gastropod family Cypraeidae, volume 1 Biology and systematics, ti-embann Conchbooks, Harxheim, Alamagn, 2017 ISBN 978-3-939767-87-9(en)&lt;/ref&gt;.

Heñvelsterioù a zo hervez an deskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv ''Zonaria pyrum'' bezañ implijet an aliesañ.
* ''Cypraea friendii'' hervez ar re a renk an holl spesadoù [[Cypraeidae]] er spesad nemetañ ''[[Cypraea]]''.
* ''Cypraea scottii'', anv aet da get.
* ''Cypraea albinea'', anv aet da get.

== Bevoniezh ==
Kavet e vez ''Zoila friendii'' dindan nebeut metroù betek mor don a-walc'h war spouennoù an aliesañ etre 15 ha 30 m donder, betek 1 m donder nemetken war bezin e Dunsborough.

== Ment ==
Mentoù boutin ar c'hregin a zo etre 66 ha 94&amp;nbsp;mm hirder, nemet e c'heller kavout hiniennoù korr betek 42&amp;nbsp;mm gour, pe ramz betek 113&amp;nbsp;mm.

== Isspesadoù ==
Pemp isspesad zo bet deskrivet.
* ''Zoila friendii friendii'' &lt;small&gt;(J.E. Gray, 1831)&lt;/small&gt; isspesad tip
* ''Zoila friendii kostini'' &lt;small&gt;Lorenz &amp; Chiapponi, 2007&lt;/small&gt; isspesad ral sklaeroc'h kavet gant robotoù dindan vor &quot;ROV&quot;etre 70 ha 220 m donder. 
* ''Zoila friendii marina '' &lt;small&gt;Kostin, 2005&lt;/small&gt; isspesad all gwelet a-raok gant ur stumm eus ''Zoila friendii thalamaga''
* ''Zoila friendii thalamaga'' &lt;small&gt;Lorenz, 2002&lt;/small&gt; isspesad ral-tre  kavet etre 25 ha 55 m donder.
* ''Zoila friendii vercoi'' &lt;small&gt;Schilder, 1930&lt;/small&gt; isspesad divoutin kavet e mervent Aostralia etre 5 ha 70 m donder war spouennoù. 


== Gwelout ivez ==
*''[[Zoila jeaniana]]'' spesad e memes strolladig spesadoù.
*''[[Zoila thersites]]'' spesad e memes strolladig spesadoù.


== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kregin]]
[[Rummad:Blotviled]]
[[Rummad:Cypraeidae]]</text>
      <sha1>b8jkg8beey78cxqsoqldfeq322xjz1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Françafrique</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174244</id>
    <revision>
      <id>2198014</id>
      <parentid>2141070</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6290" sha1="e6u8j1pyt3eci3v90zlq5y3dx3mon8p" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Françafrique''}}
{{databox}}
[[Restr:Colonial Map Of Africa in 1930.png|thumb|right|350px|Kartenn o tiskouez trevadennoù Bro-C'hall, gwarezvaoù ha mandatoù (e glas) en Afrika e 1930 ; anvet [[Afrika ar C'heheder C'hall]], [[Norzhafrika C'hall]], [[Somaliland C'hall]] hag [[Afrika ar C'hornaoueg C'hall]]. Ouzhpenn-se e oa an trevadennoù belgiat (diskouezet e melen). An hollad tiriadoù-se a oa bet diazez an [[Afrika galleger]].
----
{{Legend|#f7fab2|'''Belgia'''}}{{Legend|#b6e3fc|'''Bro-C'hall'''}}{{Legend|#fbc5c0|Rouantlezh-Unanet}}{{Legend|#d2f89b|Italia}}{{Legend|#c0a6f2|Portugal}}{{Legend|#eaaff7|Bro-Spagn}}{{Legend|#f6f6f6|Stadoù dieub De jure}}
]]
Ar '''Françafrique''', en darempredoù etrebroadel, eo [[kelc'h levezon]] [[Bro-C'hall]] en [[Afrika issahara]] e tiriadoù bet trevadennoù [[Listenn eus dalchoù ha trevadennoù Bro-C'hall#En Afrika|gall]], hag ivez [[Impalaeriezh trevadennel Belgia|belgiat]]{{refn|Multiple sources:&lt;ref name=&quot;bovcon2011&quot;&gt;{{cite journal |last=Bovcon |first=Maja |title=Françafrique and regime theory |journal=European Journal of International Relations |volume=19 |issue=1 |pages=5–26 |date=2011 |quote=In its simplest sense, {{lang|fr|Françafrique}} can be interpreted within IR literature as meaning France's 'sphere of influence' or its '{{lang|fr|pré carré}}' (backyard), which presupposes the hierarchical order of an otherwise anarchical international system. |doi=10.1177/1354066111413309 |s2cid=145093241}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Whiteman1997&quot;&gt;{{cite journal |last=Whiteman |first=Kaye |title=The Man Who Ran Françafrique |url=https://archive.org/details/sim_national-interest_fall-1997_49/page/92 |journal=The National Interest |volume=49 |issue=49 |pages=92–99 |date=1997 |quote=For those involved in what has become to known nowadays as &quot;{{lang|fr|Françafrique}}&quot;, denoting the special French sphere of influence in Africa, many along Albert Bourgi of {{lang|fr|Jeune Afrique}}, saw Foccart's death as an end of an epoch. |jstor=42897073}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;chafer2005&quot;&gt;{{cite journal |last=Chafer |first=Tony |title=Chirac and 'la Françafrique': No Longer a Family Affair |journal=Modern &amp; Contemporary France |volume=13 |pages=7–23 |date=2005 |quote=Since political independence, France has maintained a privileged sphere of influence—the so-called '{{lang|fr|pré carré}}'—in sub-Saharan Africa, based on a series of family-like ties with its former colonies.| doi=10.1080/0963948052000341196 |s2cid=73691402 |url=https://researchportal.port.ac.uk/portal/en/publications/chirac-and-la-francafrique-no-longer-a-family-affair(1f3989fc-d168-4261-b9d0-45632e351b68).html |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Taylor2010&quot;&gt;{{Cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=sy7gXFGRjvgC&amp;pg=PA66 |chapter=''Effronterie Magnifique'': Between ''La Rupture'' and ''Realpolitik'' in Franco-African relations |title=The International Relations of Sub-Saharan Africa |last=Taylor |first=Ian |date=2010-04-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=9780826434012 |pages=51–68 |quote=It seems now apparent that the very concept of {{lang|fr|la Francafrique}} when it to pertains to a form of gross dependency on France by African elites is now unattractive. But conversely, when it facilitates the benefits that may be accrued from parts of Africa being within the French sphere of influence, or the continuation of the exploitation of the continent's raw materials, then close ties between Paris and African capitals is desirable.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;france24&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.france24.com/en/20110912-bourgi-chirac-cash-briefcases-campaign-funds-villepin-african-diplomacy-sarkozy |title=Sarkozy aid 'comes clean' on murky African diplomacy |date=12 September 2011 |website=France24 |access-date=4 August 2019 |quote=Foccart, who helped de Gaulle maintain France's sphere of influence over its former colonies after the fires of independence spread across Africa in the 1960s, took Bourgi under his wing.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Steven Erlanger&quot;&gt;{{cite news |author= Steven Erlanger |title=Rwandan Leader, in Paris, Seeks to Ease Tensions |newspaper=The New York Times |date=12 September 2011 |url=https://www.nytimes.com/2011/09/13/world/africa/13africa.html |quote=France's relationship with its former African colonies is known as &quot;{{lang|fr|Françafrique}},&quot; which is commonly mocked as &quot;{{lang|fr|France à fric}},&quot; since &quot;{{lang|fr|fric}}&quot; is slang for money.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBC2017&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-39843396 |title=French election: What Emmanuel Macron's win means for Africa |date=2017-05-19 |work=[[BBC News Online]] |access-date=2017-08-14 |quote=The system of personal networks which backed these controversial practices is pejoratively referred to as &quot;Francafrique&quot;.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lott2018&quot;&gt;{{cite journal |last=Lott| first=Gaia| title=On the margins of the Françafrique: Franco-Burundian and Franco-Rwandan bonds from an historical perspective |journal=African Affairs |volume=117| issue=468 |pages=347–369 |date=2018 |quote=The article comparatively analyses Franco-Burundian and Franco-Rwandan relations during the 1970s and the first half of the 1980s. From the 1970s, the two former Belgian colonies were integrated into the complex political, economic, cultural, and military system that France implemented with its former colonies. |doi=10.1093/afraf/ady013 |s2cid= }}&lt;/ref&gt;}}. Ar ger zo deuet diwar an droienn ''France-Afrique'' a oa bet implijet en un doare politikel hag ofisiel e 1955 gant kentañ prezidant [[Aod an Olifant]], [[Félix Houphouët-Boigny]], evit deskrivañ al liammoù start etre e vro ha Bro-C'hall&lt;ref name=&quot;bovcon2011&quot; /&gt;. Goude-se e voe adkemeret an droienn met en un doare flemmus&lt;ref name=&quot;BBC2017&quot; /&gt; gant [[François-Xavier Verschave]] e 1998 evit sevel a-enep ar [[goubrenerezh]] hag an obererezhioù kuzh a veze sevenet etre Bro-C'hall hag Afrika, war an tachennoù ekonomikel, poltikel ha milourel pe damsoudardel. Talvoudegezh an droienn a oa deuet da vezañ negativel a-benn neuze, rak diskuliañ a rae an [[neveztrevadennerezh gall]]&lt;ref name=&quot;bovcon2011&quot; /&gt;.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Gerioù gallek]]
[[Rummad:Impalaeriezh trevadennel Bro-C'hall]]
[[Rummad:Neveztrevadennerezh]]</text>
      <sha1>e6u8j1pyt3eci3v90zlq5y3dx3mon8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekonomiezh marc'had sokialour</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174909</id>
    <revision>
      <id>2198000</id>
      <parentid>2197487</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4355" sha1="pu532nrvw91if6uh3snssynsuul2oxb" xml:space="preserve">{{databox}}
Graet e vez '''ekonomiezh marc'had sokialour''' ('''EMS''') eus ur [[reizhiad ekonomikel]] ha doare diorroadur ekonomikel a vez lakaet da dalvezout e [[Republik pobl Sina]]. Ar reizhiad a zo un [[ekonomiezh marc'had]] met gant ur pouez bras eus ar berc'henniezh foran ha [[Embregerezhioù perc'hennet gant ur Stad|embregerezhioù perc'hennet gant ar Stad]]&lt;ref name=Ding2009&gt;{{cite journal |last1=Ding |first1=Xiaoqin |title=The Socialist Market Economy: China and the World |url=https://archive.org/details/sim_science-society_2009-04_73_2/page/235 |journal=Science &amp; Society |date=1 April 2009 |volume=73 |issue=2 |pages=235–241 |doi=10.1521/siso.2009.73.2.235 |jstor=40404550 }}&lt;/ref&gt;. An droienn &quot;ekonomiezh marc'had sokialour&quot; a oa bet implijet en un doare ofisiel evit ar wech kentañ gant [[Jiang Zemin]] e-kerzh [[14vet Kendalc'h Broadel Strollad Komunour Sina|14vet Kendalc'h Broadel]] [[Strollad Komunour Sina]] (SKS) e 1992 evit diskrivañ pal [[adreizhioù ekonomikel Sina]]&lt;ref name=&quot;Belknap Press&quot;&gt;{{cite book |last1=Vogel |first1=Ezra |title=Deng Xiaoping and the Transformation of China |url=https://archive.org/details/dengxiaopingtran0000voge |date=2011 |publisher=Belknap Press |isbn=978-0-674-72586-7 |page=[https://archive.org/details/dengxiaopingtran0000voge/page/682 682]}}&lt;/ref&gt;.

Ganet e oa ar preder-se da adreizhañ reizhiad ekonomikel Sina e 1978 pa oa bet komprenet ar mad a oa da welet Sina o kemer perzh en [[Bedeladur|ekonomiezh marc'had bedel]] ; an ekonomiezh marc'had sokialour a oa deuet da vezañ neuze [[kentañ pazenn ar sokialouriezh|&quot;kentañ pazenn&quot; diorroadur ar sokialouriezh]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.mofcom.gov.cn/article/topic/bizchina/economicsystem/200406/20040600239133.shtml|title=Socialist Market Economic System |publisher=Ministry of Commerce of the People's Republic of China |date=25 June 2004 |access-date=7 March 2018 |quote= The development of the economic system with public ownership playing a dominant role and diverse forms of ownership developing side by side is a basic characteristic of the socialist economic system at the preliminary stage…The public economy consists not only the state-owned economy and the collective economy, but also the state-owned and collective component in the mixed-ownership economy. The dominant position of the public ownership is represented that: the public assets have a dominant proportion in the overall assets of the society; the state-owned economy controls the lifeline of the national economy and plays a leading role in the economic development, as is from the aspect of the whole country. }}&lt;/ref&gt;. Lod arbennigourien a ra eus ar reizhiad-se ur &quot;[[kapitalouriezh Stad|gapitalouriezh Stad]]&quot;&lt;name=Cui2012&gt;{{cite journal |last1=Cui |first1=Zhiyuan |title=Making Sense of the Chinese 'Socialist Market Economy': A Note |url=https://archive.org/details/sim_modern-china_2012-11_38_6/page/665 |journal=Modern China |date=2012 |volume=38 |issue=6 |pages=665–676 |doi=10.1177/0097700412459700 |jstor=41702477 |s2cid=156702979 }}&lt;/ref&gt;, ha lod all a ra eus ar reizhiad-se unan liammet don ouzh diorroadur ar [[Marksouriezh|Varksouriezh]], evel ma oa bet gant ar [[Politikerezh Ekonomikel Nevez]] deuet diwar ar [[Marksouriezh-leninouriezh|varksouriezh-leninouriezh]] en [[Unvaniezh Soviedel]], met ar wech-mañ o kenvevañ gant ur reizhiad kapitalour bedelaet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Poulin|first=Maxence|date=2021-10-02|title=Comparative Analysis of the Economic Structure of the Socialist Market Economy of China and the New Economy Policy|url=https://doi.org/10.1080/21598282.2021.2007502|journal=International Critical Thought|volume=11|issue=4|pages=519–534|doi=10.1080/21598282.2021.2007502|s2cid=244875301|issn=2159-8282|quote=Our thesis is that the modern Chinese mode of production, since 1990s, follows a logic similar to the Soviet one during the NEP era. In the light of the NEP experience, our research shows that the Chinese development strategy shouldn't be understood as trending towards a neoliberal model. It is rather an original evolution of Marxism, in line with the tradition of Marxism-Leninism, adapted to the cohabitation with a globalized capitalist system.}}&lt;/ref&gt;.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Sokialouriezh]]
[[Rummad:Ekonomiezh Sina]]
[[Rummad:Politikerezh Sina]]</text>
      <sha1>pu532nrvw91if6uh3snssynsuul2oxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emsav (darvoud)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175091</id>
    <revision>
      <id>2198007</id>
      <parentid>2171948</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8845" sha1="bdp5puymdoltb6j4ifksvzzn6p5wuyx" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''emsav''' pe '''emsavadeg''' a vez graet eus ur [[rebellion]] feuls hag armet gant strolladoù tud, armet-skañv, oc'h implij strategiezhoù [[guerilla]] pe [[sponterezh]] a-enep un aotrouniezh galloudusoc'h&lt;ref name=&quot;FearonLaitin2003&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Fearon|first1=James D.|last2=Laitin|first2=David D.|date=2003|title=Ethnicity, Insurgency, and Civil War|url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-political-science-review/article/abs/ethnicity-insurgency-and-civil-war/B1D5D0E7C782483C5D7E102A61AD6605|journal=American Political Science Review|language=en|volume=97|issue=1|pages=75–90|doi=10.1017/S0003055403000534|doi-broken-date=2024-11-22 |s2cid=8303905|issn=1537-5943|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Lewis|first=Janet I.|url=https://www.cambridge.org/core/books/how-insurgency-begins/8798DEF1B3A5563C402E4F5D4617C8CA|title=How Insurgency Begins: Rebel Group Formation in Uganda and Beyond|date=2020|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-47966-0|pages=17–18|doi=10.1017/9781108855969|s2cid=225014676}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Kalyvas|first1=Stathis N.|last2=Balcells|first2=Laia|date=2010|title=International System and Technologies of Rebellion: How the End of the Cold War Shaped Internal Conflict|url=https://www.jstor.org/stable/40863761|journal=The American Political Science Review|volume=104|issue=3|pages=415–429|doi=10.1017/S0003055410000286|jstor=40863761|hdl=10261/45454 |s2cid=17605053|issn=0003-0554|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;. Emsavidi a reer eus an dud a gemer perzh en un emsavadeg. Etre an emsavidi hag ar galloud a dalont outañ e vez alies ur stourm [[brezel asimetrek|asimetrek]]:  [[nerzhioù direoliek]] enebet ouzh un nerzh ledanoc'h, armet-mat, [[arme reoliek]] ur [[Stad]]&lt;ref name=&quot;KocherPepinskyKalyvas2011&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Kocher|first1=Matthew Adam|last2=Pepinsky|first2=Thomas B.|last3=Kalyvas|first3=Stathis N.|date=2011|title=Aerial Bombing and Counterinsurgency in the Vietnam War|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-political-science_2011-04_55_2/page/201|journal=American Journal of Political Science|language=en|volume=55|issue=2|pages=201–218|doi=10.1111/j.1540-5907.2010.00498.x|issn=1540-5907|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. Dre ma'z eo ur stourm asimetrek, an emsavidi a glask chom hep bezañ engouestlet e emgannoù bras tal-ouzh-tal, gwelloc'h eo dezho bezañ kuzhet e-touez an drevourien (alies war ar maez) ha klask a reont en em ledañ goustadik en ur sevel ur galloud nevez milourel ha politikel&lt;ref name=&quot;KocherPepinskyKalyvas2011&quot; /&gt; Harp ar boblañs dre c'hoant pe rediñ a zo ur rediñ evit ma vije galloudus un emsavadeg.&lt;ref name=&quot;KocherPepinskyKalyvas2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kalyvas2006&quot;&gt;{{Cite book|last=Kalyvas|first=Stathis N.|url=https://www.cambridge.org/core/books/logic-of-violence-in-civil-war/3DFE74EA492295FC6940D58CA8EF4D5C|title=The Logic of Violence in Civil War|date=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85409-2|series=Cambridge Studies in Comparative Politics|location=Cambridge|doi=10.1017/cbo9780511818462|s2cid=14897960 }}&lt;/ref&gt;.

Un emsavadeg a c'hell bezañ talet outi gant doareoù ar brezel [[enebemsavadeg]], met ivez dre obererezhioù politikel, ekonomikel ha sokial a bep seurt&lt;ref&gt;Ar poentoù-se a vez lakaet mat war-raok e labourioù niverus hag a bled gant an enebemsavadegoù, evel gant Peter Paret, ''French Revolutionary Warfare from Indochina to Algeria: The Analysis of a Political and Military Doctrine'', Pall Mall Press, London, 1964.&lt;/ref&gt;. Dre ma vez kemmesket an emsavidi e-touez an drevourien, an emsavadegoù a zegas alies oberoù feuls a-enep an drevourien (a-berzh ar Stad pe an emsavidi hag a-wechoù gant an daou)&lt;ref name=&quot;KocherPepinskyKalyvas2011&quot; /&gt;. Doareoù moustrañ an emsavadegoù gant ar Stadoù a zegas alies feulster diroll, dreist-holl en tiriadoù suj d'an emsavidi hag ar feulster-se a zo unan war an drevourien pe dre ma 'z int o vevañ war an tiriad pe dre ma vezont tizhet gant feulster an emgannoù. Disheñvel e vez an emsavadegoù diouzh ar [[sponterezh]] dre ma vez klasket kontrolliñ an tiriad ent-politikel kentoc'h eget implij ar feulster diroll&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The A to Z of military terms |language=en |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/military-terms-a-to-z |access-date=2023-12-18}}&lt;/ref&gt; ;en desped da-se e c'hell bezañ diaes ober un diforc'h pa vez kaoz eus un emsavadeg gant kadoniezhoù sponterezh (gwalldaolioù emlazh da skouer).

Pa vez un emsavadeg o treiñ en ur rebellion armet, gellout a ra chom hep bezañ anvet emsavadeg dreist-holl pa vez ur stad a vrezel etre un nerzh emsavet hag ur stad pe meur a hini. Da skouer, e-pad [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]], [[Stadoù Kengevreet Amerika]]  [[Listenn istorel ar Stadoù nann ofisiel|ne oa ket anavezet]] evel ur Stad wirion, met gwelet e oa evel un nerzh brezelour memestra. Dre-se listri-brezel ar re Gengevreet o devoa ar memes gwirioù ha re an [[Unvaniezh (Brezel diabarzh stadunanat)|Unvaniezh]] e porzhioù an estrenvro&lt;ref name=&quot;hall-246&quot;&gt;Hall, Kermit L. ''The Oxford Guide to United States Supreme Court Decisions'', Oxford University Press US, 2001,  {{ISBN|978-0-19-513924-2}} [https://books.google.com/books?id=nO093wNz1PoC&amp;dq=insurrection+civil+war&amp;pg=RA1-PA246 p. 246] &quot;In supporting Lincoln on this issue, the Supreme Court upheld his theory of the Civil War as an insurrection against the United States government that could be suppressed according to the rules of war. In this way the United States was able to fight the war as if it were an international war, without actually having to recognize the ''de jure'' existence of the Confederate government.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;US-S-D&quot;&gt;Staff. [https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/time/cw/106954.htm Bureau of Public Affairs: Office of the Historian -&gt; Timeline of U.S. Diplomatic History -&gt; 1861–1865:The Blockade of Confederate Ports, 1861–1865], U.S. State Department. &lt;!--Retrieved 2009-04-28--&gt; &quot;Following the U.S. announcement of its intention to establish an official blockade of Confederate ports, foreign governments began to recognize the Confederacy as a belligerent in the Civil War. Great Britain granted belligerent status on May 13, 1861, Spain on June 17, and Brazil on August 1. Other foreign governments issued statements of neutrality.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Goldstein-63&quot;&gt;Goldstein, Erik; McKercher, B. J. C. ''Power and stability: British foreign policy, 1865–1965'', Routledge, 2003, {{ISBN|978-0-7146-8442-0}}. [https://books.google.com/books?id=48EQZ8vM0-UC&amp;dq=confederacy+belligerants+foreign+ports&amp;pg=PA63 p. 63]&lt;/ref&gt;.

A-wechoù e vez meur a emsavadeg war ar memes-tro er memes tiriad pe bro. An [[Emsavadeg irakian (2003–11)|emsavadeg en Irak]] a zo ur skouer eus ur gouarnamant hervez lezenn ha degemeret en un doare etrebroadel enebet ouzh bezenoù emsavet lies&lt;ref&gt;Diaes e oa gouzout gant piv pe evit piv e laboure ar strolladoù engouestlet e-kerzh bloavezhioù kaletañ an emsavadeg e Brezel Irak, lod bezenoù oc'h harpañ ar gouarnamant nevez hag ar Stadunaniz ha kevredidi, ha lod all o vezañ enebet outo hag harpet gant broioù estren evel [[Arabia Saoudat]] hag a harpe [[Stad Islamek Irak]].&lt;/ref&gt;. Bet e oa emsavadegoù istorel all evel [[Brezel diabarzh Rusia]], ma oa bet ivez meur a emsavadeg enebet ouzh nerzhioù ar gouarnamant kentoc'h eget ur brezel etre div gostezenn. E-kerzh [[Brezel diabarzh Angola]] e oa daou du pennañ: [[MPLA]] hag [[UNITA]]. War ar memes-tro e oa un emsavadeg disrannour o c'houlenn dieubidigezh rannvro [[Kabinda]] hag a oa hini an [[FLEC]]. Degouezhioù all zo ivez lec'h ma n'eus ket eus un aotrouniezh anat evel e-kerzh [[Brezel diabarzh Somalia]], dreist-holl er bloavezhioù 1998-2006, pa oa tarzhet ar vro e lodennoù tost emren pep hini evel stadoù bihan, ha pep hini o vrezeliañ a-enep reoù all hervez an emglevioù savet etrezo.
==Emsavadegoù trec'h abaoe 1900==
* Dispac'h Mec'hiko - ([[1908]]-
* Brezel dieubidigezh [[Iwerzhon]] - ([[1916]]-[[1922]])
* Broioù [[Mezopotamia]] ([[Siria]], [[Irak]], [[Palestina]], [[Jordania]]) [[1920]]
* [[Brezel Spagn]] - ([[1936]]-[[1939]])
* Emsavadeg en [[Indez-Sina c'hall|Indez-Sina]] ha [[Viet-Nam]] ([[1945]]-[[1975]])
* [[Brezel Aljeria]] ([[1954]]-[[1961]])
* [[Kuba]] ([[1955]]-[[1959]])
* [[Timor ar Reter]]
* [[Talibaned]] [[Afghanistan]] ([[2021]])

==Emsavadegoù bet trec'het abaoe 1900==
* [[Malaysia]]
* [[Katanga]]
* [[Biafra]] ([[Nigeria]])
* [[Santo Domingo]] ([[1965]])
* Ar [[Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia|FARC]] e [[Kolombia]] 1964-2016

==Emsavadegoù n'eo ket echuet o stourmoù==
* Bro ar g[[Kurded]]
* [[Birmania]]
* Bro-Naga ([[India]])
* Bro-Vizo (India)
* Palestina

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Emsavadegoù| ]]</text>
      <sha1>bdp5puymdoltb6j4ifksvzzn6p5wuyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sekseladur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175281</id>
    <revision>
      <id>2197988</id>
      <parentid>2197366</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7936" sha1="dxs6h2h88eygsrgjdbnsgqq1v7b1mea" xml:space="preserve">{{brezhonekaat}}
[[Restr:Twin Peaks waitress with two pitchers full uniform.jpg|thumb|En ti debriñ [[Twin Peaks (ti debriñ)|Twin Peaks]] ar servijerezed a zo holl gwisket gant un unwisk skañv. Krouet ez eus bet ur ger evit ober anv eus seurt tiez debriñ: [[Breastaurant]] (ti debriñ bronnek).]]
'''Revelekadur''' pe '''sekseladur'''&lt;ref&gt;https://www.brezhoneg21.com/geriadurGB.php?galleg=sexualisation&lt;/ref&gt; a vez graet eus un doare da bouezañ war natur pe doareoù   [[Revelezh denel|reizhel]] un hinienn. Ar sekseladur a zo liammet ouzh an [[objetadur reizhel]], o welet un den dre ur sell reizhel nemetken evel un objed c'hoant. Hervez an [[American Psychological Association]], ar sekseladur a erru pa vez &quot;hiniennoù hag a zo gwelet evel objedoù seksel ha priziet hervez spisverkoù korf hag ar broudañ seksel pe sexiness.&quot;&lt;ref name=Dewar&gt;{{cite web | last = Dewar | first = Gwen | title = The sexualization of girls: Is the popular culture harming our kids? | url = http://www.parentingscience.com/sexualization-of-girls.html | website = parentingscience.com | publisher = Parenting Science | date = October 2012 }}&lt;/ref&gt; &quot;Studi goude studi, an disoc'hoù a ziskouez splann eo muioc'h ar maouezed evit ar baotred hag a zo gwelet en un doare reizhel (da skouer, gwisket gant dilhad o tiskouez kroc'hen, gant pozioù korfel pe c'hoari gant an dremm hag a ziskouezfe ar c'hoant reizhel) hag a zo lakaet da dalvezout evel objedoù (da skouer, implijet evit kinklañ, pe gwelet evel ul lodenn korf dreist-holl muioc'h evit un den a-bezh). Ouzhpenn-se, ur standart tresoù korf koant (ha dibosubl da dizhout alies) a vez lakaet da bal hag implijet. Ar skouerioù-se a zo diskouezet d'ar merc'hed yaouank da vezañ studiet ha kemeret evel skouer.&quot;&lt;ref name=&quot;APA&quot;&gt;{{cite report | author=APA Task Force on the Sexualization of Girls| date=February 1, 2008| title=Report of the APA Task Force on the Sexualization of Girls| publisher=American Psychological Association| url=https://www.apa.org/pi/women/programs/girls/report}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Peter | first1 = Jochen | last2 = Valkenburg | first2 = Patti M. | title = Adolescents' exposure to a sexualized media environment and their notions of women as sex objects | url = https://archive.org/details/sim_sex-roles_2007-03_56_5-6/page/383 | journal = [[Sex Roles (journal)|Sex Roles]] | volume = 56 | issue = 5 | pages = 383–384 | date = March 2007 | doi=10.1007/s11199-006-9176-y | doi-access = free }} [https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2Fs11199-006-9176-y.pdf Pdf.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117070212/https://link.springer.com/content/pdf/10.1007%2Fs11199-006-9176-y.pdf |date=17 January 2018 }}&lt;/ref&gt;
== Sevenedur ha mediaoù ==
* Pennad spisoc'h o plediñ gant ar reizh er mediaoù hag er sevenadur gwelet [[Pornifikadur]]
Ar revelekadur a zo ur sujed studiañ ha tabut e-touez an enklaskerien skol-veur o plediñ gant ar mediaoù ha [[studioù sevenadurel]]. Frederick Attenborough a embann n'eo an droienn nemet unan implijet evit ober anv eus ar pezh a seblant bezañ ur gudenn sevenadurel, met implijet eo muioc'h evit lakaat war-wel ur gudenn ledanoc'h ha liesstumm gant an holl zoareoù ma 'z eo deuet ar reizh da vezañ ken gwelus er mediaoù hag er sevenadur&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Attenborough | first1 = Frederick T. | title = Complicating the sexualization thesis: The media, gender and 'sci-candy'|journal = [[Discourse &amp; Society]] | volume = 22| issue = 6| pages = 659–675 | doi = 10.1177/0957926511411693 | date = November 2011 | jstor = 42890113 | s2cid = 144244885 | url=https://www.jstor.org/stable/42890113| access-date=August 13, 2023| url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;. E-touez ar re-se:
ledanadur an talvoudegezhioù liammet ouzh ar revelezh, an doareoù d'ober hag an identelezhioù er mediaoù&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Attenborough | first1 = Frederick T. | title = Discourse analysis and sexualisation: a study of scientists in the media |journal = Critical Discourse Studies | volume = 10| issue = 2| pages = 223–236 | doi = 10.1080/17405904.2012.736704 | date = 2013 | s2cid = 144614399 | url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17405904.2012.736704| access-date=August 13, 2023| url-access = subscription }}&lt;/ref&gt;; kresk an diazezoù reizhel; da skouer, levrioù ha filmoù erotek, ar [[faltazi slash]], levrioù o plediñ gant ar seks hag an holl diazezoù pornografek; dasorc'hidigezh doareoù revel nevez, evel implij an eskemmoù eeun dre gemennadennoù pe diazezoù reizhel nevez gant sikour an teknologiezhoù; un nec'h foran a-zivout torr an harzoù war an doareoù da zielfennañ ha talañ ouzh ledanadur diroll an hudurniezh; ar gwallreuzioù diniver, gwallreuzioù ha pennfoliñ o welet ar reizh ken gwelus er mediaioù&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1 = Attwood | first1 = Feona | title = Sexed up: theorizing the sexualization of culture | journal = [[Sexualities (journal)|Sexualities]] | volume = 9 | issue = 1 | pages = 77–94 | doi = 10.1177/1363460706053336 | date = February 2006 | citeseerx = 10.1.1.452.7825 | s2cid = 677691 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book | last = Attwood | first = Feona | title = Mainstreaming sex the sexualization of Western culture | url = https://archive.org/details/mainstreamingsex0000unse | publisher = I.B. Tauris | location = London | year = 2009 | isbn = 9781845118273 }}&lt;/ref&gt;.

Hervez an teulfilm gant Aozadur deskadurezh ar mediaioù ''[[Killing Us Softly|Killing Us Softly 4: Advertising's Image of Women]]'', ar sekseladur eus ar merc'hed er mediaioù hag an doare ma 'z eo taolennet ar maouezed er sevenadur pennañ a zo ur skoilh evit diorroadur ar merc'hed yaouank p'emaint o tizoloiñ ha krouiñ o identelezh ha ma krogont da blediñ gant ar fed bezañ un hinienn reizhel&lt;ref name=Kilbourne &gt;{{cite AV media | people= [[Jean Kilbourne]] (writer/presenter), [[Sut Jhally]] (director) and David Rabinovitz | date= 2010 | access-date= 30 December 2015 | title= Killing Us Softly 4: Advertising's Image of Women | medium= Video | url = https://www.imdb.com/title/tt2507550/ | publisher= [[Media Education Foundation]] | location = Northampton, Massachusetts }}&lt;/ref&gt;.

An droiennoùs &quot;[[pornifikadur]]&quot; ha &quot;pornografikadur&quot; a zo bet implijet ivez evit diskrivañ an doare ma vez implijet ar c'henedouriezh hag a boaz da vezañ kavet er bornografiezh met azasaet en ur stumm ledan er sevenadurezh hollek, betek ar mediaioù foran o tegemer doareoù nevez &quot;oc'h ober dave da stiloù pornografek, ar jestraouiñ hag ar c'henedouriezh liammet&quot; a zo deuet da vezañ implijetoc'h.&lt;ref&gt;{{cite book | last1 = Paasonen | first1 = Susanna | last2 = Nikunen | first2 = Kaarina |last3 = Saarenmaa | first3 = Laura | author-link1 = Susanna Paasonen | title = Pornification: sex and sexuality in media culture | url = https://archive.org/details/pornificationsex0000unse | publisher = Berg | location = Oxford New York | year = 2007 | isbn = 9781845207045 }}&lt;/ref&gt; An doare d'ober-se a zo bet taolennet gant Brian McNair evel &quot;pornografikadur ar mainstream&quot;.&lt;ref name=McNair&gt;{{cite book | last = McNair | first = Brian | title = Striptease culture sex, media and the democratization of desire | url = https://archive.org/details/stripteasecultur0000mcna | publisher = Routledge | location = London New York | year = 2002 | isbn = 9780415237345 }}&lt;/ref&gt; ha diorroet eo gant ledanadur sevenadurezh kelc'h ar bornografiezh pe &quot;pornosferenn&quot; hag a zo deuet ivez da vezañ aesoc'h da dizhout evit arvesterien liesoc'h. Hervez McNair, an doare d'ober-se a zo liammet ouzh kenarroud donedigezh ar &quot;sevenadurezh striptease&quot; hag a zo bet o flodañ an harzoù etre buhez foran hag ar bed prevezh er sevenadurezh kornôgel, dre ma vez pouezet kalz war an doareoù-bevañ, ar gwirvoud, al liammoù, ar prevezded foran hag en em lakaat war-raok.&lt;ref name=McNair /&gt;

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Sekseladur]]
[[Rummad:Benelouriezh]]</text>
      <sha1>dxs6h2h88eygsrgjdbnsgqq1v7b1mea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nature</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176789</id>
    <revision>
      <id>2197999</id>
      <parentid>2162027</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2197999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2117" sha1="917uoz5qauxy7dhk1uq8stamqno8pmr" xml:space="preserve">{{databox}}
'''''Nature''''' zo ur [[kelaouenn skiantel|gelaouenn skiantel]] [[breizhveuriat]] sizhuniek bet krouet ha diazezet e [[Londrez]]. Eus meur a skiant e vez anv enni, ha kavouta r reer e ''Nature'' dezrevelloù eus enklaskoù ha taolioù-arnod meur a skiant kadarnaet gant strolladoù evezhierien. Emañ burevioù embann ar gelaouenn er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], en [[Europa (kevandir)|Europa kevandirel]], hag en [[Azia]], renet gant an embregerezh embann skiantel [[Springer Nature]]. ''Nature'' zo unan eus ar c'helaouennoù skiantel implijet ar muiañ evel mammenn gant an embann skiantel e 2022 hervez ''[[Journal Citation Reports]]''&lt;ref name=&quot;WoS&quot;&gt;{{cite book|title=2023 Journal Citation Reports|title-link=Journal Citation Reports|publisher=[[Clarivate Analytics]]|year=2024|edition=Science|series=[[Web of Science]]|chapter=Nature}}&lt;/ref&gt;, ar pezh a ra eus ar gelaouenn unan eus ar re lennetañ ha brudetañ e-touez ar c'hazetennoù skolveuriek&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Huxley |first1=T. H. |title=Nature: Aphorisms by Goethe |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1869-11-04_1_1/page/9 |journal=Nature |date=November 1869 |volume=1 |issue=1 |pages=9–11 |doi=10.1038/001009a0 |bibcode=1869Natur...1....9H |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fersht |first1=Alan |title=The most influential journals: Impact Factor and Eigenfactor |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=28 April 2009 |volume=106 |issue=17 |pages=6883–6884 |doi=10.1073/pnas.0903307106 |pmid=19380731 |pmc=2678438 |bibcode=2009PNAS..106.6883F |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scholar Metrics: Top Publications |url=https://scholar.google.com/citations?view_op=top_venues|publisher=Google Scholar}}&lt;/ref&gt;. E 2012 e embanne ar gazetenn e oa ganti ouzhpenn tri milion a lennerien enlinenn bep miz.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://www.nature.com/ Lec'hienn ofisiel]

{{DEFAULTSORT:Nature (kelaouenn)}}
[[Rummad:Kelaouennoù Breizh-Veur]]
[[Rummad:Kelaouennoù skiantel]]
[[Rummad:Kelaouennoù saoznek]]</text>
      <sha1>917uoz5qauxy7dhk1uq8stamqno8pmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brezel nukleel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176855</id>
    <revision>
      <id>2198021</id>
      <parentid>2162862</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4839" sha1="t2hf8f813zbkx04axnszxdzz3r8e8h9" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Brezel nukleel''' a vez graet eus ur [[Brezel|bec'h milourel]] pe ur strategiezh politikel a implij an [[arm nukleel|armoù nukleel]]. An armoù nukleel a zo reoù [[Armoù gwallzistruj|distruj ramzel]], pa vezont keñveriet gant ar [[brezel henvoazel]]. An armoù nukleel a c'hell degas distrujoù kalz ledanoc'h en ur prantad kalz berroc'h, hag ouzhpenn-se e c'hellont bezañ mammenn [[Brezel radiologel|dilerc'hioù radiologel]]. Ur brezel gant eskemmoù tennoù armoù nukleel a zegasje kemmoù war an hir dermen, da gentañ e vije an [[dilerc'h skinoberiek]] hag a vije krouet, ar pezh a c'hellje degas efedoù drastus, evel ar &quot;[[goañvezh nukleel]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=940&amp;page=155|title=7 Possible Toxic Environments Following a Nuclear War – The Medical Implications of Nuclear War 1985 – The National Academies Press|year=1986|doi=10.17226/940|pmid=25032468|isbn=978-0-309-07866-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/eb/article-9056451/nuclear-winter|title=nuclear winter|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=August 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Martin-1982&quot;&gt;{{Cite journal|last=Martin|first=Brian|date=December 1982|title=The global health effects of nuclear war|url=http://www.bmartin.cc/pubs/82cab/index.html|journal=Current Affairs Bulletin|volume=59|issue=7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bmartin.cc&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.bmartin.cc/pubs/82jpr.html| title = Critique of Nuclear Extinction – Brian Martin 1982}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;johnstonsarchive.net&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.johnstonsarchive.net/nuclear/nuclearwar1.html|title=The Effects of a Global Thermonuclear War|website=www.johnstonsarchive.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://trove.nla.gov.au/work/21437545?selectedversion=NBD238850| title = Long-term worldwide effects of multiple nuclear-weapons detonations. Assembly of Mathematical and Physical Sciences, National Research Council,1975.}}&lt;/ref&gt;, un [[naonegezh nukleel]] ha betek [[Kouezhadenn sevenadurel|kouezhadenn ar sevenadurezh]]&lt;ref name=Ehrlich&gt;{{cite journal |last1=Ehrlich |first1=P. R.|first2=J. |last2=Harte |first3=M. A. |last3=Harwell |first4=P. H. |last4=Raven |first5=C. |last5=Sagan |first6=G. M. |last6=Woodwell |first7=J. |last7=Berry |first8=E. S. |last8=Ayensu |first9=A. H. |last9=Ehrlich |first10=T. |last10=Eisner |first11=S. J. |last11=Gould |first12=H. D. |last12=Grover |first13=R. |last13=Herrera |first14=R. M. |last14=May |first15=E. |last15=Mayr |first16=C. P. |last16=McKay |first17=H. A. |last17=Mooney |first18=N. |last18=Myers |first19=D. |last19=Pimentel |first20=J. M. |last20=Teal |name-list-style=amp |date= 1983|title=Long-term biological consequences of nuclear war|url=https://archive.org/details/sim_science_1983-12-23_222_4630/page/1293 |journal=Science |volume=222 |issue= 4630|pages=1293–1300 |doi=10.1126/science.6658451|pmid= 6658451|bibcode=1983Sci...222.1293E}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thebulletin.org/content/doomsday-clock/overview|title=Overview of the Doomsday Clock|work=Bulletin of the Atomic Scientists}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nuclear Winter: The World After Nuclear War, Sagan, Carl et al., Sidgwick &amp; Jackson, 1985&lt;/ref&gt;. Ur brezel gant armoù termonukleel gant munisionoù ar [[Brezel Yen]], pe gant munisionoù  bihanoc'h an amzer a-vremañ, a c'hellje krouiñ posublderioù betek tizhout [[steuzidigezh an denelezh]]&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Tonn, Bruce |author2=MacGregor, Donald |name-list-style=amp |doi=10.1016/j.futures.2009.07.009 |title=A singular chain of events |journal=Futures |volume=41 |issue=10 |year=2009 |pages=706–714|s2cid=144553194 }}&lt;/ref&gt;.

D'an deiz-a-hiziv, implij nemetañ an armoù derc'hanel en ur brezel a oa bet e 1945 gant [[Stadunaniz]] e-kerzh [[bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Tannenwald |first=Nina |title='Limited' Tactical Nuclear Weapons Would Be Catastrophic |url=https://www.scientificamerican.com/article/limited-tactical-nuclear-weapons-would-be-catastrophic/ |access-date=2025-04-10 |website=Scientific American |language=en}}&lt;/ref&gt;. D'ar 6 a viz Eost 1945, ur [[Doareoù armoù nukleel|vombezenn]] [[uraniom]] (lesanvet &quot;[[Little Boy]]&quot;) a oa bet bannet war kêr [[Hiroshima]] e [[Impalaeriezh Japan|Japan]]. Tri devezh war-lec'h, d'an 9 a viz Eost, ur vombezenn [[plutoniom]] (lesanvet &quot;[[Fat Man]]&quot;) a oa bet bannet war kêr japanat [[Nagasaki]]. An daou zarvoud o devoa lazhet e-tro 200 000 a dud ha buanaet [[kodianidigezh Japan]], hag a oa bet a-raok ma vije implijet un arm nukleel all.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
== Pennadoù kar ==
* [[Holokaost nukleel]]
* [[Riskl gwallreuz hollvedel]]
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Faltazi apokaliptek]]
[[Rummad:Faltazi goude apokalips]]
[[Rummad:Skiant-faltazi]]
[[Rummad:Dreistbevouriezh]]</text>
      <sha1>t2hf8f813zbkx04axnszxdzz3r8e8h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mohammed Seder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176963</id>
    <revision>
      <id>2198029</id>
      <parentid>2181283</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T19:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="gtim02dury0bl0fh5fm2b8hjb398fnh" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
'''Mohammed Seder''', bet ganet e [[2009]], zo ur c'hoarier [[echedoù]] [[Palestina|palestinian]].&lt;br/&gt;
Mestr FIDE eo abaoe 2022.&lt;br/&gt;
[[Renk Elo]] e miz Here 2025:  2 077 ''Standard'', 2 023 ''Fonnapl'' ha 2 143 ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11505567 E fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;
== Kevezadegoù ==
=== Tournamant [[Abu Dhabi]] ar Skolioù ===
Kemer a reas perzh er 31{{añ}} Tournamant er rummad &quot;Paotred e-dan 15 vloaz&quot;, (+ 4, = 2, - 3)&lt;ref&gt;{{en}}[https://s1.chess-results.com/tnr1196017.aspx?lan=1&amp;art=25&amp;fedb=PLE&amp;fed=NGR&amp;turdet=YES&amp;flag=30&amp;SNode=S0 Chess Results]&lt;/ref&gt;.
=== Kampionad arab ===
Trec'h e voe e 2017 hag e 2019, hag e 2022 er rummad &quot;Paotred e-dan 14 vloaz&quot; e [[Baghdad]] ([[Irak]])&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.all4palestine.org/ModelDetails.aspx?gid=11&amp;mid=119926&amp;lang=en All for Palestine]&lt;/ref&gt;.
=== [[Olimpiadoù echedoù]] ===
C'hoari a reas ouzh an eil tablezenn e skipailh Palestina e 2024 e [[Budapest]] ([[Hungaria]]), 3,5/8 (+ 3, = 1, - 4)&lt;ref&gt;{{de}}[https://www.wikiwand.com/de/articles/Mannschaftsaufstellungen_der_Schacholympiade_2024 Mannschaftsaufstellungen der Schacholympiade 2024]&lt;/ref&gt;.
=== Tournamant ''Fonnapl'' [[Koweit (kêr)|Kêr Koweit]] ===
E miz Du 2025 e tapas ar seizhhvet plas, 5,5/9.
== Daveoù ==
{{Daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/11505567 E fichenn FIDE]
* {{en}}[https://players.chessbase.com/en/player/Seder_Mohamad/489135 E c'hoari e Chess Base]
* {{en}}[https://www.chess.com/games/mohamad-seder E c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://web.archive.org/web/20251008123831/https://www.chess.com/member/der_balak_3halak  E c'hoari e  Chess Com]
{{DEFAULTSORT:Seder, Mohammed}}
[[Rummad:C'hoarierien echedoù palestinian]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 2009]]</text>
      <sha1>gtim02dury0bl0fh5fm2b8hjb398fnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Truslow Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177152</id>
    <revision>
      <id>2198022</id>
      <parentid>2166929</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5038" sha1="c7x8lgt2tyxjp9kvwap2e0hn0p7ldz6" xml:space="preserve">{{databox}}
'''James Truslow Adams''', ganet d'an [[18 a viz Here]] [[1878]] hag aet da Anaon d'an [[18 a viz Mae]] [[1949]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Brennan |first1=Elizabeth A. |last2=Clarage |first2=Elizabeth C. |year=1999 |title=Who's Who of Pulitzer Prize Winners |url=https://books.google.com/books?id=63nvmt4HqTEC |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9781573561112 |language=en}}&lt;/ref&gt;, a oa un [[istorour]] ha [[skrivagner]] [[stadunanat]]. Ur skrivagner dizalc'h e oa ha sikouret en doa da vrudañ labourioù skolveuriek a-zivout istor [[Stadoù-Unanet Amerika]] hag e levr e teir lodenn a bled gant istor [[New England]] a chom ul labour dedennus hervez ar skolveuridi&lt;ref&gt;{{Cite book |year=1983 |last=Wilson |first=Clyde N. |title=Dictionary of Literary Biography |publisher=Gale |volume=17: ''Twentieth-Century American Historians'' |pages=3–8}}&lt;/ref&gt;. Eñ eo en doa krouet an droienn &quot;[[American Dream]]&quot; en e levr eus 1931 anvet ''The Epic of America''.

Adams en doa skrivet 21 monografiezh etre 1916 ha 1945. Bez e oa bet ivez pennskridaozour an ''Dictionary of American History'', ''The Atlas of American History'', hag oberennoù a-stroll all.

== Levrlennadur ==
* {{cite book|author=James Truslow Adams|title=The Founding of New England|url=https://archive.org/details/foundingnewengl03adamgoog|year=1921|publisher=Atlantic Monthly Press|pages=[https://archive.org/details/foundingnewengl03adamgoog/page/n25 3]–}}; [https://www.gutenberg.org/ebooks/73933 Gutenberg].  [[Pulitzer Prize for History]]&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/foundingofneweng010190mbp|title=The Founding Of New England|last=James Truslow Adams|date=1949-01-01|publisher=An Atlantic Monthly Press Book}}&lt;/ref&gt;
* ''Revolutionary New England'' (1923); {{cite book|author=James Truslow Adams|title=reprint|url=https://books.google.com/books?id=Lfq7JyF8AwcC|date=1 November 2001|publisher=Simon Publications LLC|isbn=978-1-931541-57-2}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/revolutionarynew00adam|title=Revolutionary New England, 1691-1776|last=Adams|first=James Truslow|date=1927-01-01|publisher=Boston : Little, Brown}}&lt;/ref&gt;
* ''New England in the Republic, 1776-1850'' (1926)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/newenglandinrepu00adam|title=New England in the republic, 1776-1850|last=Adams|first=James Truslow|date=1926-01-01|publisher=Little, Brown, and Company|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''Provincial Society, 1690-1763'' (1927)&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Crane|first=Verner W.|date=1929-01-01|title=Review of Provincial Society, 1690-1763; A History of American Life: Volume III Provincial Society, 1690-1763|url=https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_1929-12_44_4/page/621|jstor=2143031|journal=Political Science Quarterly|volume=44|issue=4|pages=621–623|doi=10.2307/2143031|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
* ''Our Business Civilization: Some Aspects of American Culture'' (1929)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/006128267|title=Our business civilization; some aspects of American culture|last=Adams|first=James Truslow|date=1929-01-01|publisher=A. &amp; C. Boni|location=New York}}&lt;/ref&gt;
* ''The Adams Family'' (1930); Kessinger Publishing, 2005, {{ISBN|9780766197749}}&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k6hpDNy3eqoC|title=The Adams Family|last=Adams|first=James Truslow|date=2005-01-01|publisher=Kessinger Publishing|isbn=9780766197749|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''The Epic of America'' (1931); Simon Publications 2001 levr godell: {{ISBN|1-931541-33-7}}; {{cite book|title=reprint| url=https://books.google.com/books?id=paIpt-vBVR8C|date=1 May 2012|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-4701-8}}
* ''[[The March of Democracy]]'' (2 lodenn 1932–1933)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/marchofdemocracy00adam|url-access=registration|title=The march of democracy|last=Adams|first=James Truslow|date=1932-01-01|publisher=C. Scribner's Sons|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''Justice Without'' (1933)
* ''Henry Adams'' (1933)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Henry-Adams-James-Truslow/dp/B00085WQUE/|title=Henry Adams|last=Adams|first=James Truslow|date=1933-01-01|publisher=A. &amp; C. Boni, inc|isbn=9781125146606|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''America's Tragedy'' (1934)
* ''The Record of America'' (1935)
* ''Building the British Empire: To the End of the First Empire'' (1938)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.com/Building-British-Empire-End-First/dp/B00087KT74/|title=Building The British Empire: To The End Of The First Empire|last=Adams|first=James Truslow|date=1938-01-01|publisher=Charles Scribner's Sons|isbn=9781125808375|edition=First|language=en}}&lt;/ref&gt;
*{{cite book|title=James Truslow Adams: Select Correspondence|url=https://books.google.com/books?id=AY23HmjSBmIC|publisher=Transaction Publishers (2012)|isbn=978-1-4128-4697-4}}

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Adams, James Truslow}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1878]]
[[Rummad:Marvioù 1949]]
[[Rummad:Istorourien SUA]]
[[Rummad:Priz Pulitzer]]</text>
      <sha1>c7x8lgt2tyxjp9kvwap2e0hn0p7ldz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dizourañ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178107</id>
    <revision>
      <id>2198011</id>
      <parentid>2192252</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1947" sha1="orzxd9wlwro36u1vjiz5x6n4z608a0k" xml:space="preserve">{{databox}}
E [[fiziologiezh]] e vez graet '''dizourañ''', pe ''' dishidratañ''' eus an diouer a zour en ur c'horf a zegas kudennoù e [[Metabolegezh|mont en-dro ar c'horf]]&lt;ref name=&quot;Mange K 1997&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Mange K, Matsuura D, Cizman B, Soto H, Ziyadeh FN, Goldfarb S, Neilson EG | title = Language guiding therapy: the case of dehydration versus volume depletion | url = https://archive.org/details/sim_annals-of-internal-medicine_1997-11-01_127_9/page/848 | journal = Annals of Internal Medicine | volume = 127 | issue = 9 | pages = 848–853 | date = November 1997 | pmid = 9382413 | doi = 10.7326/0003-4819-127-9-199711010-00020 | s2cid = 29854540 }}&lt;/ref&gt;. Ur wezh erru ar c'horf er stad-se pa vez kollet re a zour gantañ, alies da-heul re a [[c'hwezadur]], kudennoù yec'hed, pe un doare dizingal da evañ dour. Un dishidratadur skañv a c'hall erruout abalamour d'un [[diuradur dre soubidigezh]], ar pezh a uhela ar riskl a [[Gwallzarvoud digenwaskañ|wallzarvoud digenwaskañ]] evit ar [[Splujañ dindan vor|splujerien]].

An darn vrasañ eus an dud a c'hall koll 3–4% eus hollad dour ar c'horf digudenn hag hep ma vije [[azonia|azonioù yec'hed]]. Ur wech tizhet 5–8% a zishidratadur e kroger da gaout kudennoù [[skuizhder]] ha [[mezevellegezh]]. Pa vez kollet ouzhpenn 10% eus hollad dour ar c'horf e vez azonioù grevusoc'h eus ar spered hag ar c'horf, ouzhpenn kaout [[sec'hed]]. Ar [[marv]] a c'hell erruout pa dizher 15 betek 25% a zour a vank er c'horf&lt;ref name=Ashcroft&gt;Ashcroft F, Life Without Water in Life at the Extremes. Berkeley and Los Angeles, 2000, 134-138.&lt;/ref&gt;. An dizourañ skañv a vez renket dre [[Azdourañ dre ar genou|azdourañ dre ar genou]], met pa vez grevus e vez ezhomm degas an dour ouzh he enflistrañ er [[gwazhienn|gwazhied]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{Wikeriadur}}

[[Rummad:Azonioù]]
[[Rummad:Dizourañ]]
[[Rummad:Abegoù ar marv]]
[[Rummad:Magadurezh]]</text>
      <sha1>orzxd9wlwro36u1vjiz5x6n4z608a0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ogden (Utah)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178762</id>
    <revision>
      <id>2198035</id>
      <parentid>2181368</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T20:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2198035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1084" sha1="hqa2ofcrooiiwimslx77o8z8peojcyv" xml:space="preserve">[[Restr:US Utah Ogden Montage.jpg|dehou|263x263px]]
'''Ogden''' eo kêr-benn [[kontelezh Weber]], en [[Utah]] ([[Stadoù-Unanet Amerika]]). Emañ en ur c'hwezek kilometr bennak er reter d'al [[Lenn Sall Veur]], hag en ur 65 kilometr bennak en norzh da [[Salt Lake City]]. E 2020 e oa 87.320 den o chom enni.

An diazezadur european kentañ e vefe Ogden e tiriad Utah a-vremañ, pa voe savet e 1845 dindan an anv ''Fort Buenaventura'', gant un den anvet Miles Goodyear. Brasaat a reas kalz ar gêr adalek 1869 gant donedigezh ul linenn hent-houarn hag a dreuze ar c'hevandir, ha betek an [[Eil Brezel-bed]] e chomas ur c'hroashent a bouez evit an trenioù e norzh ar Stad&lt;ref&gt;{{En}} ROBERTS Richard, ''[https://web.archive.org/web/20260213045347/https://www.uen.org/utah_history_encyclopedia/o/OGDEN.shtml OGDEN]'', Utah History Encyclopedia (lennet d'an 19/01/2026)&lt;/ref&gt;.

== Tud ==
* [[John Moses Browning]] (1855-1926), krouer armoù-tan, ganet eno.

== Liamm diavaez ==
* {{En}} [https://www.ogdencity.gov/ Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kêrioù Utah]]</text>
      <sha1>hqa2ofcrooiiwimslx77o8z8peojcyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lo Canet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179311</id>
    <revision>
      <id>2197997</id>
      <parentid>2186291</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2197997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="1magouyomvowewhdeoyj7c95kfjrtuy" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lo Canet''' e [[provañseg]]&lt;ref&gt;Diccionari provençau-francés, CREO-ESCOMESSA&lt;/ref&gt;, pe '''Le Cannet''' e [[galleg]] hag ent-ofisiel, a zo ur gumun eus [[Provañs]] e departamant [[Alpoù-an-Arvor]] e rannvro [[Provañs-Alpoù-Aod an Azur]]. E-kichen [[Canas]] emañ. 41 938 annezad a oa e 2023.

==Douaroniezh==
En norzh da Ganas emañ, war-hed 2 gilometr eus ar [[Mor Kreizdouar]].

Un hent roman a-bouez, anvet ''Via Aurelia'', a dreuze al lec'h, dre an torgennoù a zo war dachenn ar gumun hiziv, evit liammañ Roma hag [[Arle]]. Gwelet a reer e roud c'hoazh hiziv.

Un hin greizdouarel he deus ar gumun.

== Gerdarzh ==
Gerdarzh Lo Canet hag hini Canas zo heñvel. Dont a ra anv ar gumun eus ar ger [[ligureg|ligurek]] ''Canoa'' hag a dalv kement ha « uhelder » pe « pikern ». Ober a ra dave d'al lec'h annez eus an Henamzer war dorgenn ar Suquet (ur c'harter eus Canas eo)&lt;ref&gt;[http://www.cannes.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=563&amp;Itemid=2457066&amp;limit=1&amp;limitstart=2 Orin anv ar gumun, war lec'hienn ofisiel ar gumun.] Gwelet d'an 21/08/2010.&lt;/ref&gt;.

==Istor==
Ur gêr roman e oa. Plantet e oa bet gwez-olivez gant ar Romaned eno, setu perak e veze graet ganto ''Olivetum'' eus al lec'h. Er Grennamzer en em stalias eno menec'h, ha familhoù eus Italia. 

E 1774 e voe krouet ar gumun ent-ofisiel, distaget diouzh Canas ha [[Mogins]], ar c'humunioù amezek.

== Gevelliñ ==
Gevellet eo Lo Canet gant&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20260204105556/https://lecannet.fr/ (gwelet d'an 29 a viz Ebrel 2020)&lt;/ref&gt; :
* [[Agnibilékrou]], {{Aod an Olifant}}
* Beauport, un arondisamant eus kêr [[Kebek (kêr)|Gebek]], {{Kebek}} (n'eo nemet un emglev mignoniezh)
* [[Benidorm]], [[Kumuniezh València]], {{Spagn}}
* [[Königstein im Taunus]], {{Alamagn}}
* [[Lafayette (Louisiana)|Lafayette]], e [[Louiziana]], {{SUA}}
* [[Vila do Conde]], {{Portugal}}

== Tud ==
* [[Pierre Bonnard]], (1867-1947), livour gall marvet er gumun. Ur mirdi a zo diwar e benn.
* [[Bruno Oger]], mestr-keginer breizhat steredennet gant ar sturlevr Michelin evit e breti ''La Villa Archange''.

== Liammoù diavaez ==
* [http://lecannet.fr/ Lec'hienn an ti-kêr]
* [http://www.lecannet-tourisme.fr/ Lec'hienn an touristerezh e Lo Canet]
* [http://www.museebonnard.fr/ Lec'hienn ar mirdi Bonnard]

== Daveoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Kumunioù Alpes-Maritimes]]
[[Rummad:Kêrioù Provañs]]</text>
      <sha1>1magouyomvowewhdeoyj7c95kfjrtuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diazezelouriezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180344</id>
    <revision>
      <id>2198005</id>
      <parentid>2192190</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260817sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>2198005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3837" sha1="8yb21tf9iu7y6lg9rd7umg1jbguopn0" xml:space="preserve">{{databox}}
An '''diazezelouriezh''' &lt;ref&gt;https://www.fr.brezhoneg.bzh/36-termofis.htm?TERME=fondamentaliste&amp;NOM=0&amp;LANGUE=_FR&lt;/ref&gt; eo an tech a vez e-touez strolladoù tud pe hiniennoù en doare strizh ma vez lakaet da dalvezout jubennadur ger-ha-ger eus [[testenn relijiel|testennoù relijiel]], [[dogm]]où, pe [[Ideologiezh|ideologiezhoù]], gant ur doare krediñ kreñv endifoc'h etre [[Strolladoù diabarzh ha diavaez (sokiologiezh)|bezañ en dibarzh pe diavaez]],&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Altemeyer | first1 = B. | last2 = Hunsberger | first2 = B. | year = 1992 | title = Authoritarianism, religious fundamentalism, quest, and prejudice | url = https://archive.org/details/international-journal-for-the-psychology-of-religion_1992_2_2/page/113 | journal = International Journal for the Psychology of Religion | volume = 2 | issue = 2| pages = 113–133 | doi = 10.1207/s15327582ijpr0202_5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;academia.edu&quot;&gt;{{cite journal |last1=Kunst |first1=Jonas R. |last2=Thomsen |first2=Lotte |last3=Sam |first3=David L. |title=Late Abrahamic reunion? Religious fundamentalism negatively predicts dual Abrahamic group categorization among Muslims and Christians: Late Abrahamic reunion |journal=European Journal of Social Psychology |url=https://www.academia.edu/6436421 |date=June 2014 |volume=44 |issue=4 |pages=337–348 |doi=10.1002/ejsp.2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Kunst | first1 = J. R. | last2 = Thomsen | first2 = L. | year = 2014 | title = Prodigal sons: Dual Abrahamic categorization mediates the detrimental effects of religious fundamentalism on Christian-Muslim relations | journal = The International Journal for the Psychology of Religion | volume = 25 | issue = 4 | pages = 293–306 | doi = 10.1080/10508619.2014.937965 | hdl = 10852/43723 | s2cid = 53625066 | url = https://zenodo.org/record/812900 | hdl-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Hunsberger | first1 = B | year = 1995 | title = Religion and prejudice: The role of religious fundamentalism, quest, and right-wing authoritarianism | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-social-issues_summer-1995_51_2/page/113 | journal = Journal of Social Issues | volume = 51 | issue = 2| pages = 113–129 | doi = 10.1111/j.1540-4560.1995.tb01326.x | quote = ... the fundamentalism and quest relationships with prejudice are especially meaningful in light of an association with right‐wing authoritarianism. ... In the end, it would seem that it is not religion per se, but rather the ways in which individuals hold their religious beliefs, which are associated with prejudice.}}&lt;/ref&gt;
hag a bouez war klask un doare &quot;glanded&quot;, hag ar c'hoant [[Reactionary|da zistreiñ d'ur peurvat]] hag a vije bet stad ar gredourien a-raok ma vijent bet kollet. An droienn a vez implijet e kenarroud ar [[relijion]] evit diskouez eo stag ar gredourien-se da gredennoù divral ( &quot;kredennoù diazez&quot;).&lt;ref&gt;{{cite journal | title = Beyond Theology: Toward an Anthropology of &quot;Fundamentalism&quot; | url = https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_2001-06_103_2/page/481 | journal = American Anthropologist | date = Jun 2001 | first = Judith | last = Nagata | volume = 103 | issue = 2| doi = 10.1525/aa.2001.103.2.481 | pages= 481–498 | quote = Once considered exclusively a matter of religion, theology, or scriptural correctness, use of the term fundamentalism has recently undergone metaphorical expansion into other domains [...].}}&lt;!--|access-date= January 13, 2011--&gt;&lt;/ref&gt;

Ledanaet eo bet implij an droienn o tremen eus bed ar relijion evit tremen d'ar bed voutin ha betek ideologiezhoù enep-relijiel. Hiziv-an-deiz eo implijet kement evit ar relijion, ar politikerezh, met chom a ra da gentañ un droienn evit ar relijion.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}
[[Rummad:Diazezelouriezh]]
[[Rummad:Tu pellañ]]</text>
      <sha1>8yb21tf9iu7y6lg9rd7umg1jbguopn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boris Alexander Krukoff</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180764</id>
    <revision>
      <id>2197969</id>
      <parentid>2197635</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2197969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1331" sha1="8n1l6j6ehsk15z7xiry6yhq1fcwctrv" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Boris Alexander Krukoff''', ganet d'an 20 a viz Gouhere 1898 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Genver 1983, a oa ul [[Louzawouriezh|louzaouer]] [[stadunanat]] ganet e [[Rusia]].

Ganet e Rusia e 1898, Krukoff en doa kemeret perzh e [[Brezel diabarzh Rusia]], ha bet e oa bet prizoniad berrbad er [[Filipinez]]. Goude bezañ tizhet Stadoù-Unanet Amerika, Krukoff a oa bet o studiañ e [[Syracuse (New York)|Syracuse]] e  [[New York]]. Bevet en devoa eno betek e varv e 1983.

Krukoff en doa savet ergerzhadennoù e Diazad Amazonia, Afrika ha Sumatra. E-pad m'edo e [[Brazil]] e oa bet o studiañ ha dastum plantennoù, bez e oa ivez [[Spierezh|spier greantel]] war ar memes tro. Diwezhatoc'h, Krukoff en doa savet Caffco Drugs ha labouret war ar [[kurar|c'hurar]], ha trafiket greun ''[[Cinchona calisaya]]'' eus Bolivia. E penn kentañ ar bloavezhioù 1960, Krukoff hag e gentañ gwreg a oa planterien e [[Guatemala]]. E fin e vuhez vicherel, Krukoff en doa krouet meur a liorzh botanek, hag harpet labour meur a louzaouer brudet.

Krukoff a oa bet enoret meur a wech, ha diwarnañ eo bet anvet ''[[Krukoviella]]'' ha ''[[Borismene]]''. Eñ eo en deus roet 183 anv [[taksonomiezh]].

{{DEFAULTSORT:Krukoff, Boris}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1898]]
[[Rummad:Marvioù 1983]]
[[Rummad:Louzaouerien SUA]]
[[Rummad:Spierien]]</text>
      <sha1>8n1l6j6ehsk15z7xiry6yhq1fcwctrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagadenn Pride Berlin e 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180767</id>
    <revision>
      <id>2198061</id>
      <parentid>2195785</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T09:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Llydawr en deus kaset ar bajenn [[Tagadenn Pride Berlin 2026]] da [[Tagadenn Pride Berlin e 2026]]</comment>
      <origin>2195785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="nc34oi4an76g6hoheou5goi9tsoupgd" xml:space="preserve">{{databox}}
Nozvezh ar [[25 a viz Gouhere]] [[2026]], ur van gwenn a oa bet bleniet prim evit stekiñ ur mor a dud war droad e-kerzh lid [[Pride Berlin]] e [[Tiergarten (park)|Tiergarten]] nepell diouzh [[Dor Brandenburg]]. Ur avouez a oa bet lazhet war an taol ha 25 den a oa bet gloazet don. Terc'het kuit e oa war droad ar blenier goude ma vije bet an oto o stekiñ ouzh ur gwezenn. Goude-se e oa bet kroget gant ar polis ur c'hlask war an den. Ar pride, lec'h ma vez milieroù a dud o tont, a oa bet nullet nebeut amzer goude an dagadenn. Ar polis en doa embannet e oa anavezet ar susped, anvet Abdul Ballut, ha liammet gant &quot;luskad islamour&quot; Berlin.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-26 |title=Police hunting for suspect after Berlin Pride event ramming kills one, wounds 17 {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/international/article-903618 |access-date=2026-07-26 |website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cole |first=Deborah |date=2026-07-26 |title=One killed, 16 injured after van mows into crowd and people stabbed at Berlin Pride |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/25/berlin-pride-march-called-off-after-car-crashes-into-crowd-of-people-near-route |access-date=2026-07-26 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Germany launches manhunt after Berlin Pride van ramming |url=https://www.dw.com/en/germany-launches-manhunt-after-berlin-pride-van-ramming/live-78117180 |access-date=2026-07-26 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

Lazhet e oa bet ar sponter gant tennoù ar polis an devezh war-lec'h pa oa bet klasket herzel anezhañ. [[Ministrerezh an Diabarzh|Ministr an Diabarzh]] [[Alexander Dobrindt]] en doa embannet e oa soñjet da vezañ ur [[Sponterezh islamour|gwalldaol islamour]].

Daou viz a-raok an dagadenn, Ballout a oa bet kondaonet dre ma glaske seveniñ ur gwalldaol, kondaonet e oa bet d'an [[toull bac'h gant goursez]] e plas bezañ toullbac'het.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Gwalldaolioù]]
[[Rummad:Islamouriezh]]
[[Rummad:2026]]
[[Rummad:Istor Berlin]]
[[Rummad:Homofobiezh]]</text>
      <sha1>nc34oi4an76g6hoheou5goi9tsoupgd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198064</id>
      <parentid>2198061</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T09:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2198064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="908i9oq0agi5mquqzpk64efnvjcoju7" xml:space="preserve">{{databox}}
Taget e voe an dud a gemere perzh e kerzhadeg [[Pride Berlin]] e miz Gouere 2026 gant sponterien islamour.

Nozvezh ar [[25 a viz Gouhere]] [[2026]], ur van gwenn a oa bet bleniet prim evit stekiñ ur mor a dud war droad e-kerzh lid [[Pride Berlin]] e [[Tiergarten (park)|Tiergarten]] nepell diouzh [[Dor Brandenburg]]. Ur vaouez a oa bet lazhet war an taol ha 25 den a oa bet gloazet don. Tec'het e oa ar blenier kuit war droad goude ma vije bet an oto o stekiñ ouzh ur wezenn. Goude-se e oa bet klasket gant ar polis war-lerc'h an den. Ar Pride, ma vez milieroù a dud o tont, a oa bet nullet nebeut amzer goude an dagadenn. Ar polis en doa embannet e oa anavezet ar susped, anvet Abdul Ballut, ha liammet ouzh &quot;luskad islamour&quot; Berlin&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-26 |title=Police hunting for suspect after Berlin Pride event ramming kills one, wounds 17 {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/international/article-903618 |access-date=2026-07-26 |website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cole |first=Deborah |date=2026-07-26 |title=One killed, 16 injured after van mows into crowd and people stabbed at Berlin Pride |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/25/berlin-pride-march-called-off-after-car-crashes-into-crowd-of-people-near-route |access-date=2026-07-26 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Germany launches manhunt after Berlin Pride van ramming |url=https://www.dw.com/en/germany-launches-manhunt-after-berlin-pride-van-ramming/live-78117180 |access-date=2026-07-26 |website=dw.com |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Lazhet e oa bet ar sponter gant tennoù ar polis an devezh war-lerc'h pa oa bet klasket herzel anezhañ. [[Ministrerezh an Diabarzh|Ministr an Diabarzh]] [[Alexander Dobrindt]] en doa embannet e oa moarvat ur [[Sponterezh islamour|gwalldaol islamour]].

Daou viz a-raok an dagadenn, Ballout a oa bet kondaonet dre ma klaske seveniñ ur gwalldaol ; kondaonet e oa bet d'an [[toull bac'h gant goursez]] e-lec'h bezañ toullbac'het.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Gwalldaolioù]]
[[Rummad:Islamouriezh]]
[[Rummad:2026]]
[[Rummad:Istor Berlin]]
[[Rummad:Homofobiezh]]</text>
      <sha1>908i9oq0agi5mquqzpk64efnvjcoju7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mauser Sveden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180770</id>
    <revision>
      <id>2198065</id>
      <parentid>2195760</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T09:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2198065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7045" sha1="qkpj1680gw66ysmk9qcg5npcbgc3hfz" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Karbin m/94&lt;br&gt;Gevär m/96&lt;br&gt;Gevär m/38|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Gevär m-1896 - Modellexemplar tillverkat 1896 - 6,5x55mm - Armemuseum.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur fuzuilh '''m/96''' war ziskouez en [[Armémuseum]] ([[Stockholm]])
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro orin
|{{Impalaeriezh alaman}}&lt;br&gt;[[Restr:Swedish civil ensign (1844–1905).svg|frameless|20px]] [[Sveden]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Karabinenn]] (m/94)&lt;br&gt;[[Fuzuilh]] (m/96, m/38)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision]]
|[[6,5 × 55 mm]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produerien
|[[Mauser]]&lt;br&gt;[[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]]&lt;br&gt;[[Husqvarna Vapenfabrik]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare krouidigezh
|1893 - 1896
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas
|3,4 kg (karabinenn m/94)&lt;br&gt;4 kg (fuzuilh m/96)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|m/94 : 950 mm&lt;br&gt;m/96 : {{formatnum:1260}} mm&lt;br&gt;m/38 : {{formatnum:1120}} mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|m/94 : 450 mm&lt;br&gt;m/96 : 739 mm&lt;br&gt;m/38 : 610 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|Fuzuilh : 725 m/s&lt;br&gt;Karabinenn : 655 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn efedus (m/38)
|600 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger diabarzh 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|D
|-
|}
&quot;'''Mauser Sveden'''&quot; zo ur rummad [[Fuzuilh|fuzuilhoù]] ha [[Karabinenn|karabinennoù]] bet implijet gant [[arme Sveden]] adalek 1894, ha betek ar bloavezhioù 1980 evit ar stumm sniper ''m/41''. Pevar doare nes eus an arm a zo, anvet ''Karbin m/94'' (karabinenn, 1894), ''Gevär m/96'' (fuzuilh, 1896), ''Gevär m/38'' (fuzuilh berraet, 1938) ha ''Gevär m/41'' (fuzuilh-resisted).

== Istor ==
E deroù ar bloavezhioù 1890 e rae [[arme Sveden]] gant fuzuilhoù un-tenn [[Remington Rolling Block|Rolling Block]]. Diwar-lerc'h e oant e-keñver an [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] implijet e broioù all Europa, a rae evit lod gant fuzuilhoù [[Arm-tennata|tennata]] dija. Armoù an [[Troadegiezh|droadegiezh]] a oa kambret e [[8 × 58 mm R]], ur munision modern gant [[poultr divoged]], met reoù ar [[marc'hegerezh]] a zegemere c'hoazh kartouchennoù [[12,17 × 42 mm R]] enne [[poultr du]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{en}} Henrik JANSSON, ''[Mauser m/96 and m/94: The History of the Premier Swedish Repeating Rifle in 6.5x55mm]'', Small Arms Review, 09/01/2024 (lennet d'ar 26/07/2026)&lt;/ref&gt;. 

E 1894, [[Rouantelezhioù Unanet Sveden ha Norvegia]] a gavas un emglev evit implijout ur gartouchenn divoged voutin, ar [[6,5 × 55 mm]], met ne zeujont ket a-benn d'en ober evit an armoù-skoaz. Norvegiz a zibabas ar fuzuilhoù [[Krag-Jørgensen]]. Svediz a amprouas tri arm e 1893-1894 : unan diazezet war ar [[Mauser M1893]], ur [[Ferdinand Mannlicher|Mannlicher]], hag ur Krag-Jørgensen. Ar Mauser eo a voe dibabet a-benn ar fin e miz Eost 1894, e doare ur garabinenn da gentañ, evit ar marc'hegerezh, dindan an anv ''Karbin m/94''. Ar skouerennoù kentañ a voe produet e uzinoù [[Mauser]] e [[Oberndorf am Neckar|Oberndorf]], lec'h ma voe graet ur savadur nevez a-ratozh, anvet ''Schwedenbau''&lt;ref&gt;Er savadur-mañ emañ mirdi an embregerezh Mauser hiziv an deiz.&lt;/ref&gt;. {{formatnum:12200}} karabinenn a oa bet produet e 1896 pa zibabas an arme svedat ur stumm fuzuilh eus an arm evit he zroadegiezh, dindan an anv ''Gevär m/96''. {{formatnum:45000}} skouerenn anezhi a voe urzhiet da vMauser, amzer ma vije prest an arsanailh [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]] da broduiñ anezhe. Adalek 1898, labouradeg [[Eskilstuna]] a broduas an holl garabinennoù ha fuzuilhoù, betek 1918 evit an eil re ha 1930 evit ar re all&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{en}} Paul SCARLATA, ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/longgun_reviews_st_swedish96mauser_201004/99935 The Swedish Model 96 Mauser]'', Shooting Times (lennet d'ar 26/07/2026)&lt;/ref&gt;. {{formatnum:532000}} arm a voe graet en holl gant Carl Gustav&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

War-dro {{formatnum:30000}} fuzuilh ''m/96'' a voe berraet o c'hanol e 1938. ''m/38'' e voe anvet ar stumm nevez-se. {{formatnum:60000}} ''m/38'' a voe produet gant an [[Husqvarna Vapenfabrik]] ivez. Neptu e chomas Sveden en daou vrezel-bed, met implijet e voe an arm memestra gant [[arme Finland]], a brenas {{formatnum:77000}} skouerenn eus an ''m/96'' evit talañ ouzh an [[URSS]] e-pad ar [[Brezel Goañv]] (1939-1940) ha pelloc'h er [[Brezel Kendalc'h]]. Tro {{formatnum:9000}} Svedad, bodet er [[Svenska frivilligkåren]], ur c'horf stourmerien a youl vat, a implijas an arm er brezelioù-se ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ur stumm fuzuilh-resisted gant ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]], anvet ''m/41'', a voe ijinet e 1941 ivez. An [[Automatgevär m/42]] a gemeras plas ar fuzuilhoù doare Mauser en arme svedat adalek kreiz ar bloavezhioù 1950. Implijet e vez c'hoazh an arm gant [[Gward Roue Sveden]] hiziv an deiz.

&lt;gallery&gt;
Restr:Karbin m-1894 - 6,5x55mm - Armémuseum.jpg|An m/94, stumm karabinenn an arm.
Restr:Swedes at Soviet tank.jpg|Ur stourmer svedat gant ur garabinenn m/94 e-kichen un tank soviedat distrujet, er Brezel Goañv.
Restr:Stockholm 2009 PD 278.JPG|Ur gward rouanel svedat e [[Stockholm]] e 2009, gant ur garabinenn m/94.
&lt;/gallery&gt;

== Deskrivadur ==
Ar Mauserioù svedat zo diazezet war ar wikefre tennata dre vorailh ijinet gant [[Paul Mauser]]. Pourveziet int gant ur [[Karger (armoù-tan)#Kargerioù diabarzh|c'harger diabarzh]] 5 kartouchenn. [[Kouch (arm-tan)#Bizerez|Bizerez]] ar stumm m/96 zo reolius etre 300 ha {{formatnum:2000}} metr, met efedus eo an arm betek 600 metr da vat, hep lunedenn. Betek an [[Eil Brezel-bed]] e oa biñset ur blakenn laton ouzh lamm an arm, warni skrivet titouroù evel ar rann eus an arme hag ar rejimant o doa resevet anezhañ.

&lt;gallery&gt;
Restr:Offene visierung Display02 noBG.jpg|Bizerez reolius un ''m/96''.
Restr:Gevär m-1938 - 6,5x55mm - ombyggd m-1896 - Armémuseum.jpg|Stumm berraet ''m/38''.
Restr:Gevär m-1941 m kikarsikte - 6,5x55mm - Armémuseum.jpg|Ar ''Gevär m/41'', stumm sniper gant he lunedenn.
Restr:Skidskyttegevär Mauser m1896 right.jpg|Poblek eo chomet ar Mauserioù kambret e 6,5 × 55 mm e norzh Europa er bed sivil. Amañ ur stumm azasaet evit ar [[biatlon]].
&lt;/gallery&gt;

== Levrlennadur ==
* {{en}} David WATSON, ''The M96 M38 M41 Swedish Mauser Performance Tuning Manual'', 2018, 169 p., ISBN 978-1790201549
* {{En}} Steve KEHAYA, Joe POYER, ''The Swedish Mauser Rifles'' (3{{-de}} embannadur), North Cape Publications, 2011, 263 p., ISBN 978-1882391264

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Armoù Sveden]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel Goañv]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel Kendalc'h]]</text>
      <sha1>qkpj1680gw66ysmk9qcg5npcbgc3hfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eskilstuna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180772</id>
    <revision>
      <id>2198066</id>
      <parentid>2195769</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T09:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="996" sha1="asegcq8xwxm1dviz3uc6pp863k2o2ll" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
[[Restr:Eskilstuna flygbild1js-1.jpg|thumb|Ul lodenn eus ar gêr e 2004.]]
'''Eskilstuna''' zo ur gêr e [[kontelezh Södermanland]], e gevred [[Sveden]]. Treuzet eo gant ar stêr [[Eskilstunaån]]. {{formatnum:69948}} annezad a oa e 2020.

Ur greizenn industriel a bouez eo bet ar gêr. An arsanailh [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori]] zo bet digoret eno e 1812, ha &quot;Stålstaden&quot; (''kêr an dir'') eo bet lesanvet Eskilstuna. Labouradegoù an embregerezhioù [[Volvo]] hag [[Assa Abloy]] zo eno c'hoazh&lt;ref&gt;{{en}}, Amy Tikkanen, ''[https://www.britannica.com/place/Eskilstuna Eskilstuna]'', Encyclopaedia Britannica (lennet d'ar 27/07/2026)&lt;/ref&gt;.

== Tud ==
* [[Anna Vasa a Sveden]] (1568-1625), priñsez
* [[Sebastian Larsson]] (ganet e 1959), c'hoarier mell-droad
* [[Kristján Andrésson]] (ganet e 1981), c'hoarier ha gourdoner handball

== Liamm diavaez ==
* {{se}} [https://www.eskilstuna.se/ Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Kêrioù Sveden]]</text>
      <sha1>asegcq8xwxm1dviz3uc6pp863k2o2ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pride Berlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180793</id>
    <revision>
      <id>2198063</id>
      <parentid>2197820</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T09:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2198063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2007" sha1="pm1k2zvf7r1h0tz88v05i48gtd4z98q" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''Berliner Christopher Street Day''', anvet ivez '''Pride Berlin'''&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-24|title=65.000 Menschen ziehen durch Europas &quot;Regenbogenhauptstadt&quot; Berlin|url=https://www.rbb24.de/politik/beitrag/2021/07/berlin-christopher-street-day-csd-lgbtiq.html|url-status=live|access-date=2021-09-15|website=www.rbb24.de|publisher=Rundfunk Berlin-Brandenburg|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724113449/https://www.rbb24.de/politik/beitrag/2021/07/berlin-christopher-street-day-csd-lgbtiq.html |archive-date=2021-07-24 }}&lt;/ref&gt; ha berraet en '''CSD Berlin'''&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-24|title=Route, Programm, Alternativen – alle Infos zur CSD-Parade am Samstag|url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/queerspiegel/christopher-street-day-in-berlin-route-programm-alternativen-alle-infos-zur-csd-parade-am-samstag/27440336.html|url-status=live|access-date=2021-09-15|website=Tagesspiegel.de|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724095330/https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/queerspiegel/christopher-street-day-in-berlin-route-programm-alternativen-alle-infos-zur-csd-parade-am-samstag/27440336.html |archive-date=2021-07-24 }}&lt;/ref&gt;, zo ur [[Kerzhadeg al lorc'h|gerzhadeg al lorc'h]] kement hag ur [[festival]] dalc'het bep bloaz en eil hanterenn eus miz Gouhere e [[Berlin]], en [[Alamagn]], evit enoriñ an dud [[lesbian]], [[gae]], [[divrevelezh|divrevel]], [[Treuzjenerezh|treuzjener]] ha [[queer]] ([[LGBTQ|LGBTQ+]]) hag o harperien. Dalc'het e 1979 evit ar wech kentañ, an darvoud a zo bet anezhañ bep bloaz abaoe. Pride Berlin zo unan eus an darvoudoù brasañ ha pouezusañ en [[Alamagn]] hag en [[Europa]] evit an dud LGBT. Ar pal eo dibunañ evit gwareziñ ingalded ar gwirioù hag an doujañs evit an dud LGBT, met un digarez eo ivez da lidañ ar sevenadurezh gae. 

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched revelezh}}
[[Rummad:Kerzhadegoù al lorc'h]]
[[Rummad:Istor Berlin]]
[[Rummad:Sevenadur Berlin]]</text>
      <sha1>pm1k2zvf7r1h0tz88v05i48gtd4z98q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeal:Estoue</title>
    <ns>1</ns>
    <id>180862</id>
    <revision>
      <id>2198039</id>
      <parentid>2197870</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T21:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ch. Rogel</username>
        <id>46</id>
      </contributor>
      <comment>/* Titl ar bajenn */ Respont</comment>
      <origin>2198039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="8fv24fu04ricnicd5m4ol64so8mk45r" xml:space="preserve">== Titl ar bajenn ==

Anavezout a ran ar ger ''estoue'' gant ster un ezhomm eus un dramm. Implijet eo e ster ar pennad ivez? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 15:59 (UTC)

:Er § Termenadurezh, ''saviad e-lec'h m'emañ un den hag a zo en abeg da zivizoù pe trubuilhoù a bep seurt, dic'houest da ren ur vuhez pemdeziek hep emellout tredeourien'' = '''amzalc'h''' e geriadur Ménard /''dépendance'', ≠ estoue = ''addiction''. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 16:26 (UTC)
::Alioù all zo araok adenvel? {{ping|Llydawr|Kestenn}} marteze? {{ping|Ch. Rogel}} ivez evel-just. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 12:05 (UTC)

Ne welan ket perak e vefe da adenvel. Un diforc’h rik a zo d’ober etre «amzalc’h », termen jenerek evit pep seurt a zalc’h politikel, sokial hag all hag an « estoue » a zo bet kinniget gant ur mezeg (Preder) evit an implijoù arbennik.
Ret e vo krouiñ ar pennad « amzalc’h » ha lezel &quot;estoue ». Gwelloc’h eo kaout pennadoù o zachenn strishañ m’eo posubl (gwazh-a-se evit ar wiki galleg a ra dans « dépendance&quot; hag &quot;dépendance (autonomie) ». Un tmmmig fentus, neketa ? --[[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 14:47 (UTC)

:Kinniget eo bet ar ger-mañ da dalvezout ''dépendance '''à une substance'''''. Evel {{implijer|Ar choler}}, ne welan ket ster ar pennad-mañ e termenadur geriadur Preder. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 15:30 (UTC)
::Gant Preder eo meneget ur ster strizh ha dres evel em eus aozet ar pennad :
::Sell ouzh https://porched.preder.net/index.php/geriadur/br/klask?q=estoue&amp;lang=br&amp;t=title
::Preder = geriadur kevlinenn&lt;br&gt; 
::'''addiction ◊ addiction ◊ estoue g.''' ''― Geriadur ar vezekniezh''
::Kaezhiadezh, eleze sujadur d'ur gwezher kimiek, o naouiñ dre ar youl distourmus d'e gemer e-maez a bep amkan mezegel ; un teskad termenoù damheñvelster a arverer hervez natur ar gwezher ebarzhet er bevedeg : ''drammgaezhiadezh, drammestoue, gwezherestoue,liaestoue, kimiestoue'' (sl.  '''''accoutumance, assuétude, chimiodépendance, dépendance, pharmaco-dépendance, toxicomanie''''') ; notomp e vez astennet arver ''addiction'' da sujadurioù all, evel ar c'hoari, ar greadoù revel, h.a.
::Ha kudenn ebet evit sevel ur pennad « amzalc’h «  a vo gouestlaet d’ar ster pennañ : bezañ dindan dalc’h an dud, ar broioù, an darvoudoù… [[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 21:34 (UTC)
:::Gant Preder ez eus meneget ur ster strizh ha n’eo ket hini ar pennad e seurt ebet. Splann eo er bajenn-mañ e ra dave ar ger ''estoue'' eus un ezhomm eus un dramm, a-hend-all ez eus ''amzalc’h'' ha gerioù deveret. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eost 2026 da 07:35 (UTC)
::::⇒ [[Wikipedia:Goulenn adenvel#Estoue_da_adenvel_Amzalc'h|Goulenn adenvel]]. Paouez a ran gant ar &quot;gaozeadenn&quot;-mañ, tud all zo er wiki. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eost 2026 da 09:00 (UTC)
:::::Ar gwir zo ganit : cheñch a rin an titl ha sevel a rin ur bajenn evit estoue dindan un dramm pe un emzalc’h n’heller ket stourm outaN.
:::::Ober a rin gant amzalc’h evit an traoù all. Domaj oeo chom hep ur ger arbennik evit pep an daou ster mezegel. [[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 17 Eost 2026 da 21:14 (UTC)</text>
      <sha1>8fv24fu04ricnicd5m4ol64so8mk45r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198052</id>
      <parentid>2198039</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T04:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Titl ar bajenn */ Respont</comment>
      <origin>2198052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3981" sha1="stixpmxlkinmdcvdi6kpi0uf7s6gbho" xml:space="preserve">== Titl ar bajenn ==

Anavezout a ran ar ger ''estoue'' gant ster un ezhomm eus un dramm. Implijet eo e ster ar pennad ivez? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 15:59 (UTC)

:Er § Termenadurezh, ''saviad e-lec'h m'emañ un den hag a zo en abeg da zivizoù pe trubuilhoù a bep seurt, dic'houest da ren ur vuhez pemdeziek hep emellout tredeourien'' = '''amzalc'h''' e geriadur Ménard /''dépendance'', ≠ estoue = ''addiction''. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 16:26 (UTC)
::Alioù all zo araok adenvel? {{ping|Llydawr|Kestenn}} marteze? {{ping|Ch. Rogel}} ivez evel-just. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 12:05 (UTC)

Ne welan ket perak e vefe da adenvel. Un diforc’h rik a zo d’ober etre «amzalc’h », termen jenerek evit pep seurt a zalc’h politikel, sokial hag all hag an « estoue » a zo bet kinniget gant ur mezeg (Preder) evit an implijoù arbennik.
Ret e vo krouiñ ar pennad « amzalc’h » ha lezel &quot;estoue ». Gwelloc’h eo kaout pennadoù o zachenn strishañ m’eo posubl (gwazh-a-se evit ar wiki galleg a ra dans « dépendance&quot; hag &quot;dépendance (autonomie) ». Un tmmmig fentus, neketa ? --[[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 14:47 (UTC)

:Kinniget eo bet ar ger-mañ da dalvezout ''dépendance '''à une substance'''''. Evel {{implijer|Ar choler}}, ne welan ket ster ar pennad-mañ e termenadur geriadur Preder. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 15:30 (UTC)
::Gant Preder eo meneget ur ster strizh ha dres evel em eus aozet ar pennad :
::Sell ouzh https://porched.preder.net/index.php/geriadur/br/klask?q=estoue&amp;lang=br&amp;t=title
::Preder = geriadur kevlinenn&lt;br&gt; 
::'''addiction ◊ addiction ◊ estoue g.''' ''― Geriadur ar vezekniezh''
::Kaezhiadezh, eleze sujadur d'ur gwezher kimiek, o naouiñ dre ar youl distourmus d'e gemer e-maez a bep amkan mezegel ; un teskad termenoù damheñvelster a arverer hervez natur ar gwezher ebarzhet er bevedeg : ''drammgaezhiadezh, drammestoue, gwezherestoue,liaestoue, kimiestoue'' (sl.  '''''accoutumance, assuétude, chimiodépendance, dépendance, pharmaco-dépendance, toxicomanie''''') ; notomp e vez astennet arver ''addiction'' da sujadurioù all, evel ar c'hoari, ar greadoù revel, h.a.
::Ha kudenn ebet evit sevel ur pennad « amzalc’h «  a vo gouestlaet d’ar ster pennañ : bezañ dindan dalc’h an dud, ar broioù, an darvoudoù… [[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 21:34 (UTC)
:::Gant Preder ez eus meneget ur ster strizh ha n’eo ket hini ar pennad e seurt ebet. Splann eo er bajenn-mañ e ra dave ar ger ''estoue'' eus un ezhomm eus un dramm, a-hend-all ez eus ''amzalc’h'' ha gerioù deveret. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eost 2026 da 07:35 (UTC)
::::⇒ [[Wikipedia:Goulenn adenvel#Estoue_da_adenvel_Amzalc'h|Goulenn adenvel]]. Paouez a ran gant ar &quot;gaozeadenn&quot;-mañ, tud all zo er wiki. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eost 2026 da 09:00 (UTC)
:::::Ar gwir zo ganit : cheñch a rin an titl ha sevel a rin ur bajenn evit estoue dindan un dramm pe un emzalc’h n’heller ket stourm outaN.
:::::Ober a rin gant amzalc’h evit an traoù all. Domaj oeo chom hep ur ger arbennik evit pep an daou ster mezegel. [[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 17 Eost 2026 da 21:14 (UTC)
::::::Salud deoc'h, m'eo mat d'an holl neuze e adanvan ar pennad-mañ &quot;Amzalc'h&quot; hag e tiverkan &quot;Estoue&quot; evit ma c'hallo bezañ savet un &quot;Estoue&quot; war an drogaj hkz. en dazont. Mat eo deoc'h ? [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 18 Eost 2026 da 04:25 (UTC)</text>
      <sha1>stixpmxlkinmdcvdi6kpi0uf7s6gbho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198055</id>
      <parentid>2198052</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Huñvreüs</username>
        <id>54570</id>
      </contributor>
      <comment>/* Titl ar bajenn */ Respont</comment>
      <origin>2198055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="1v3rzmzyffwk39un9p4f8x180py3bz0" xml:space="preserve">== Titl ar bajenn ==

Anavezout a ran ar ger ''estoue'' gant ster un ezhomm eus un dramm. Implijet eo e ster ar pennad ivez? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 15:59 (UTC)

:Er § Termenadurezh, ''saviad e-lec'h m'emañ un den hag a zo en abeg da zivizoù pe trubuilhoù a bep seurt, dic'houest da ren ur vuhez pemdeziek hep emellout tredeourien'' = '''amzalc'h''' e geriadur Ménard /''dépendance'', ≠ estoue = ''addiction''. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 10 Eost 2026 da 16:26 (UTC)
::Alioù all zo araok adenvel? {{ping|Llydawr|Kestenn}} marteze? {{ping|Ch. Rogel}} ivez evel-just. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 12:05 (UTC)

Ne welan ket perak e vefe da adenvel. Un diforc’h rik a zo d’ober etre «amzalc’h », termen jenerek evit pep seurt a zalc’h politikel, sokial hag all hag an « estoue » a zo bet kinniget gant ur mezeg (Preder) evit an implijoù arbennik.
Ret e vo krouiñ ar pennad « amzalc’h » ha lezel &quot;estoue ». Gwelloc’h eo kaout pennadoù o zachenn strishañ m’eo posubl (gwazh-a-se evit ar wiki galleg a ra dans « dépendance&quot; hag &quot;dépendance (autonomie) ». Un tmmmig fentus, neketa ? --[[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 14:47 (UTC)

:Kinniget eo bet ar ger-mañ da dalvezout ''dépendance '''à une substance'''''. Evel {{implijer|Ar choler}}, ne welan ket ster ar pennad-mañ e termenadur geriadur Preder. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 15:30 (UTC)
::Gant Preder eo meneget ur ster strizh ha dres evel em eus aozet ar pennad :
::Sell ouzh https://porched.preder.net/index.php/geriadur/br/klask?q=estoue&amp;lang=br&amp;t=title
::Preder = geriadur kevlinenn&lt;br&gt; 
::'''addiction ◊ addiction ◊ estoue g.''' ''― Geriadur ar vezekniezh''
::Kaezhiadezh, eleze sujadur d'ur gwezher kimiek, o naouiñ dre ar youl distourmus d'e gemer e-maez a bep amkan mezegel ; un teskad termenoù damheñvelster a arverer hervez natur ar gwezher ebarzhet er bevedeg : ''drammgaezhiadezh, drammestoue, gwezherestoue,liaestoue, kimiestoue'' (sl.  '''''accoutumance, assuétude, chimiodépendance, dépendance, pharmaco-dépendance, toxicomanie''''') ; notomp e vez astennet arver ''addiction'' da sujadurioù all, evel ar c'hoari, ar greadoù revel, h.a.
::Ha kudenn ebet evit sevel ur pennad « amzalc’h «  a vo gouestlaet d’ar ster pennañ : bezañ dindan dalc’h an dud, ar broioù, an darvoudoù… [[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 13 Eost 2026 da 21:34 (UTC)
:::Gant Preder ez eus meneget ur ster strizh ha n’eo ket hini ar pennad e seurt ebet. Splann eo er bajenn-mañ e ra dave ar ger ''estoue'' eus un ezhomm eus un dramm, a-hend-all ez eus ''amzalc’h'' ha gerioù deveret. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eost 2026 da 07:35 (UTC)
::::⇒ [[Wikipedia:Goulenn adenvel#Estoue_da_adenvel_Amzalc'h|Goulenn adenvel]]. Paouez a ran gant ar &quot;gaozeadenn&quot;-mañ, tud all zo er wiki. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 14 Eost 2026 da 09:00 (UTC)
:::::Ar gwir zo ganit : cheñch a rin an titl ha sevel a rin ur bajenn evit estoue dindan un dramm pe un emzalc’h n’heller ket stourm outaN.
:::::Ober a rin gant amzalc’h evit an traoù all. Domaj oeo chom hep ur ger arbennik evit pep an daou ster mezegel. [[Implijer:Ch. Rogel|Ch. Rogel]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ch. Rogel|kaozeal]]) 17 Eost 2026 da 21:14 (UTC)
::::::Salud deoc'h, m'eo mat d'an holl neuze e adanvan ar pennad-mañ &quot;Amzalc'h&quot; hag e tiverkan &quot;Estoue&quot; evit ma c'hallo bezañ savet un &quot;Estoue&quot; war an drogaj hkz. en dazont. Mat eo deoc'h ? [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 18 Eost 2026 da 04:25 (UTC)
:::::::Ya, sur. Gallout a ri serriñ ar goulenn adenvel ivez. [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 18 Eost 2026 da 07:40 (UTC)</text>
      <sha1>1v3rzmzyffwk39un9p4f8x180py3bz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abelardo de la Espriella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180863</id>
    <revision>
      <id>2198060</id>
      <parentid>2197817</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T09:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2198060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="j9p7x6bwpyop8d334irryhh0g01xfus" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Abelardo Gabriel de la Espriella Otero''', ganet d'an 31 a viz Gouere 1978, a zo un alvokad, un den a afer hag ur politikour [[kolombian]]. Prezidant ar vro eo abaoe 2026. Bez' eo krouer ha penn ar strollad [[Difennerien ar Vammvro (Kolombia)|Difennerien ar Vammvro]] ([[spagnoleg]]: ''Defensores de la Patria''), diazezet e 2024.

Ganet e voe e [[Bogotá]] ha desavet e [[Montería]], e [[Córdoba (Colombia)|departamant Córdoba]], studiet en deus e peder skol-veur, ha tapet e ziplom e 2012. Dont a reas da vezañ alvokad, brudet o tifenn [[damsoudard]]ed, [[narkotrafikerezh|narkotrafikerien]] ha goude politikourien, en o zouez tud tamallet da gaout liammoù gant strolladoù damsoudarded eus an tu-dehoù. E 2005 e tiazezas ar ''Foundation for Peace Initiatives'' (FIPAZ) hag a yae a-du evit aozañ ur referendom da verzañ an dazbroañ e Kolombia, hag a aozas foromoù gant komanderien Nerzhioù Emzifenn Unanet Kolombia (''Autodefensas Unidas de Colombia'' pe AUC).

Difenn a ra de la Espriella ar gwir da zougen armoù, da vont kuit eus aozadurioù etrebroadel evel ar [[Broadoù Unanet]] ha [[Lez-varn Etre-Amerikan Gwirioù Mab-den]], politikerezhioù ekonomikel doare &quot;lez-ober&quot;, ha paouez gant an argerzh peoc'h gant ar strolladoù armet. War an dachenn etrebroadel en deus embannet e felle dezhañ bezañ tostoc'h da c'houarnamant stadunanat ar prezidant [[Donald Trump]] hag adsevel an darempredoù diplomatek etre Kolombia hag [[Israel]].

E kentañ tro dilennadeg ar prezidant d'an 31 a viz Mae 2026 e tapas de la Espriella 43,74% eus ar mouezhioù. Trec'h e voe war ar senedour eus an tu-kleiz [[Iván Cepeda]] en eil tro gant 49,66% eus ar mouezhioù evitañ ha 48,70% evit Cepeda, un disoc'h tost-tre eta. Gant 12,9 milion a vouezhioù war e anv e teuas da vezañ an danvez prezidant gant ar muiañ a votoù e istor ar vro avat.

{{ALC'HWEZDIBAB:Espriella, Abelardo de la}}
[[Rummad:Politikourien Kolombia]]
[[Rummad:Prezidanted Kolombia]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1978]]</text>
      <sha1>j9p7x6bwpyop8d334irryhh0g01xfus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saig Jestin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180875</id>
    <revision>
      <id>2197955</id>
      <parentid>2197948</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T14:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>kempenn</comment>
      <origin>2197955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8849" sha1="3ke4prw5z129xs40uaj1bjc77425k9e" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''' a zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner ==
Saig Jestin zo aozer daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}</text>
      <sha1>3ke4prw5z129xs40uaj1bjc77425k9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197956</id>
      <parentid>2197955</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T14:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>rummad</comment>
      <origin>2197956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8938" sha1="jk9nxqurwu2zhtz8vdpikdyknrv65p7" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet war-dro [[1950]] e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner ==
Saig Jestin zo aozer daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>jk9nxqurwu2zhtz8vdpikdyknrv65p7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197962</id>
      <parentid>2197956</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44937-61</username>
        <id>93467</id>
      </contributor>
      <origin>2197962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9007" sha1="1abdai2l2zx34knxyeruvgx98tee4b2" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet d'ar [[17 Genver]] [[1935]]&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14493240s&lt;/ref&gt; e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner ==
Saig Jestin zo aozer daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>1abdai2l2zx34knxyeruvgx98tee4b2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197964</id>
      <parentid>2197962</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44937-61</username>
        <id>93467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skrivagner */</comment>
      <origin>2197964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9265" sha1="bmf393d0kxdxepfm2kwvi4433nh8wpk" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet d'ar [[17 Genver]] [[1935]]&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14493240s&lt;/ref&gt; e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/rechercher.do?index=AUT3&amp;numNotice=14493240&lt;/ref&gt; ==
Saig Jestin zo aozer ul levr gallek, embannet e [[1989]] gant [[Éd. Ouest-France]].
* ''Le Festival interceltique de Lorient''. Roazhon : Éd. Ouest-France, 1989 {{ISBN|ISBN 2-7373-0342-7}}

Daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek zo ivez, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>bmf393d0kxdxepfm2kwvi4433nh8wpk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197965</id>
      <parentid>2197964</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44937-61</username>
        <id>93467</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skrivagnerhttps://catalogue.bnf.fr/rechercher.do?index=AUT3&amp;numNotice=14493240 */</comment>
      <origin>2197965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9347" sha1="qtxm2n4lfg4z91cbgnqleeloh8l8u5i" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet d'ar [[17 Genver]] [[1935]]&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14493240s&lt;/ref&gt; e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/rechercher.do?index=AUT3&amp;numNotice=14493240&lt;/ref&gt; ==
Saig Jestin zo aozer ul levr gallek, embannet e [[1989]] gant [[Éd. Ouest-France]], sinet François Gestin.&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb350282181&lt;/ref&gt;
* ''Le Festival interceltique de Lorient''. Roazhon : Éd. Ouest-France, 1989 {{ISBN|ISBN 2-7373-0342-7}}

Daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek zo ivez, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>qtxm2n4lfg4z91cbgnqleeloh8l8u5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197967</id>
      <parentid>2197965</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44937-61</username>
        <id>93467</id>
      </contributor>
      <origin>2197967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9473" sha1="bmhjjl6s7q3wn8wrwjhyg7knq59n13z" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet d'ar [[17 Genver]] [[1935]]&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14493240s&lt;/ref&gt; e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/rechercher.do?index=AUT3&amp;numNotice=14493240&lt;/ref&gt; ==
Saig Jestin zo aozer ul levr gallek, embannet e [[1989]] gant [[Éd. Ouest-France]], sinet François Gestin.&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb350282181&lt;/ref&gt;
* ''Le Festival interceltique de Lorient''. Roazhon : Éd. Ouest-France, 1989 {{ISBN|ISBN 2-7373-0342-7}}

Daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek zo ivez, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezh 1935]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>bmhjjl6s7q3wn8wrwjhyg7knq59n13z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197968</id>
      <parentid>2197967</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44937-61</username>
        <id>93467</id>
      </contributor>
      <origin>2197968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9477" sha1="ej6xjyd4ywujwxkprrho5fdu2e1o0lx" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet d'ar [[17 Genver]] [[1935]]&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14493240s&lt;/ref&gt; e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/rechercher.do?index=AUT3&amp;numNotice=14493240&lt;/ref&gt; ==
Saig Jestin zo aozer ul levr gallek, embannet e [[1989]] gant [[Éd. Ouest-France]], sinet François Gestin.&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb350282181&lt;/ref&gt;
* ''Le Festival interceltique de Lorient''. Roazhon : Éd. Ouest-France, 1989 {{ISBN|ISBN 2-7373-0342-7}}

Daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek zo ivez, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1935]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>ej6xjyd4ywujwxkprrho5fdu2e1o0lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197972</id>
      <parentid>2197968</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9060" sha1="c9ccwrefhh14fpmk6g5zmvo475g8sjz" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet d'ar [[17 a viz Genver]] [[1935]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14493240s ''Bibliothèque nationale de France'']&lt;/ref&gt; e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner ==
Saig Jestin zo aozer daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>c9ccwrefhh14fpmk6g5zmvo475g8sjz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197973</id>
      <parentid>2197972</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>Disc’hraet kemmoù [[Special:Diff/2197972|2197972]] a-berzh [[Special:Contributions/Ar choler|Ar choler]] ([[User talk:Ar choler|kaozeal]])</comment>
      <origin>2197973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9477" sha1="ej6xjyd4ywujwxkprrho5fdu2e1o0lx" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet d'ar [[17 Genver]] [[1935]]&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14493240s&lt;/ref&gt; e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/rechercher.do?index=AUT3&amp;numNotice=14493240&lt;/ref&gt; ==
Saig Jestin zo aozer ul levr gallek, embannet e [[1989]] gant [[Éd. Ouest-France]], sinet François Gestin.&lt;ref&gt;https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb350282181&lt;/ref&gt;
* ''Le Festival interceltique de Lorient''. Roazhon : Éd. Ouest-France, 1989 {{ISBN|ISBN 2-7373-0342-7}}

Daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek zo ivez, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1935]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>ej6xjyd4ywujwxkprrho5fdu2e1o0lx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197974</id>
      <parentid>2197973</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9564" sha1="dh987n5h56iqwe0q1ccufieafdfvuq2" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', bet ganet d'ar [[17 a viz Genver]] [[1935]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb14493240s ''Bibliothèque nationale de France''@&lt;/ref&gt; e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Skrivagner&lt;ref&gt;{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/rechercher.do?index=AUT3&amp;numNotice=14493240 ''BnF'']&lt;/ref&gt; ==
Saig Jestin zo aozer ul levr gallek, embannet e [[1989]] gant [[Éd. Ouest-France]], sinet François Gestin.&lt;ref&gt;{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb350282181 ''BnF'']&lt;/ref&gt;
* ''Le Festival interceltique de Lorient''. Roazhon : Éd. Ouest-France, 1989 {{ISBN|ISBN 2-7373-0342-7}}

Daou levr danevelloù ha kontadennoù brezhonek zo ivez, embannet e [[2002]] ha [[2006]] gant [[Skol Vreizh]].
* ''Interamant Toñ Zidor''. Montroulez : Skol Vreizh, 2002 {{ISBN|978-2-911447-55-6}}
* ''Marv eo Fañch !''. Montroulez : Skol Vreizh, 2006 {{ISBN|978-2-915623-27-7}}

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1935]]
[[Rummad:Skrivagnerien c'hallek]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>dh987n5h56iqwe0q1ccufieafdfvuq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198026</id>
      <parentid>2197974</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T19:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <comment>Sklaeraat ar c'hemmesk : Saig Jestin, ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 - ar skrivagner Fanch Jestin, ganet e 1935 - Francois Gestin</comment>
      <origin>2198026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8693" sha1="fne5jg1nd2fahttdtbe6iig398ytkoe" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1935]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>fne5jg1nd2fahttdtbe6iig398ytkoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198031</id>
      <parentid>2198026</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T20:09:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2198031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8704" sha1="1r1oxenqq0aisgtoc3l8o8s10zbzv0t" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==
Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>1r1oxenqq0aisgtoc3l8o8s10zbzv0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198033</id>
      <parentid>2198031</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T20:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <comment>+ Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p</comment>
      <origin>2198033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9125" sha1="djfliohcho4otgschra1jb0yw3jgeti" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==

E penn-kentañ ar bloavezhioù 1990 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]]  e rannvro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>djfliohcho4otgschra1jb0yw3jgeti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198034</id>
      <parentid>2198033</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T20:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9126" sha1="lok2m295juptg6n2o2wde6h64xhidrt" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==

E penn-kentañ ar bloavezhioù 1990 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]]  e rannvro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn chapel Lok Maze en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>lok2m295juptg6n2o2wde6h64xhidrt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198036</id>
      <parentid>2198034</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T20:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9157" sha1="fpz41wss323tw9a2yasfc2a6x24v6r0" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==

E penn-kentañ ar bloavezhioù 1990 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]]  e rannvro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze | chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>fpz41wss323tw9a2yasfc2a6x24v6r0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198037</id>
      <parentid>2198036</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T21:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>War-dro 1989</comment>
      <origin>2198037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9134" sha1="d27xpsien6h5t726mc56pzq9o94sf4a" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine'', Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]]  e rannvro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze | chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>d27xpsien6h5t726mc56pzq9o94sf4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198038</id>
      <parentid>2198037</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T21:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9133" sha1="p3s2oq69jtzwpfo530ueknyu7gma5b3" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine, Le Télégramme, 10/10/2014''&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]]  e rannvro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze | chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>p3s2oq69jtzwpfo530ueknyu7gma5b3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198040</id>
      <parentid>2198038</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T21:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9135" sha1="j2gukjig9tqp9gqinx7c9pxqtmdm2fe" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine''], Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]]  e rannvro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus'', Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze | chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>j2gukjig9tqp9gqinx7c9pxqtmdm2fe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198041</id>
      <parentid>2198040</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T21:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9136" sha1="o7himwvqt5va6qii57sxrrd5r3bgp4i" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine''], Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;.
Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]]  e rannvro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt; skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus''], Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saïg Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saïg Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze | chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-pardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au xixe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>o7himwvqt5va6qii57sxrrd5r3bgp4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198051</id>
      <parentid>2198041</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T04:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9131" sha1="bjqi7rzqijx8ebsmpa1a74lwbtbdqr8" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Resevet en deus [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine''], Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;. Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer hep strollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]], e korn-bro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]] skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt;, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus''], Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant a zo war an c'hleuzioù a dalvez evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e viront ouzh red an dour dre silañ an dour, en ur strishaat ar saotradur evel-se&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;. Er skol e tesk ar stajidi sevel c'hleuzioù ha komz brezhoneg. Abaoe 2010 emañ Saig Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, eus ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a adkempenn ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;.

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saig Jestin, asambles gant tud yaouank eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze |chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an obererezhioù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-bardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au XIXe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>bjqi7rzqijx8ebsmpa1a74lwbtbdqr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198054</id>
      <parentid>2198051</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <comment>Direizhadennoù furmad niverus + Fanch Jestin ouzhpennet</comment>
      <origin>2198054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9324" sha1="9wkqqp6bfx9zwq53eji6pbhd6d6bzsu" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Roet eo bet dezhañ [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine''], Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;. Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer distrollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;. 

NB : Taolit evezh : Fañch Jestin ganet e 1935, kazetenner war e leve, hag o chom kostez [[Pemmarc’h n’oe ket memes hini ha Saig Jestin ganet e Vouc’h-Wenn ganet 1950.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]], e korn-bro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]] skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt;, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus''], Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant hag a sav war ar c'hleuzioù a zo prisius evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e paouezont da red an dour ha strishont ar saotradur dre silañ&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;.  Er skol-se e vez desket sevel kleuzioù ha komz brezhoneg ivez gant ar stajidi. Abaoe 2010 emañ Saig Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, etre ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a renevez ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;.

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saig Jestin, asambles gant tud yaouank all eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze |chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an abadennoù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret ennañ arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-bardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au XIXe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>9wkqqp6bfx9zwq53eji6pbhd6d6bzsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198056</id>
      <parentid>2198054</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9330" sha1="6laprxgt83lz1psox3e3haoon0jtdxl" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Roet eo bet dezhañ [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine''], Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;. Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer distrollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;. 

NB : Taolit evezh : Fañch Jestin ganet e 1935, kazetenner war e leve, hag o chom kostez [[Pemmarc’h]] n’oe ket memes hini ha Saig Jestin ganet e [[Vouc’h-Wenn]] ganet 1950.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]], e korn-bro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]] skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt;, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus''], Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant hag a sav war ar c'hleuzioù a zo prisius evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e paouezont da red an dour ha strishont ar saotradur dre silañ&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;.  Er skol-se e vez desket sevel kleuzioù ha komz brezhoneg ivez gant ar stajidi. Abaoe 2010 emañ Saig Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, etre ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a renevez ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;.

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saig Jestin, asambles gant tud yaouank all eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze |chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an abadennoù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret ennañ arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-bardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au XIXe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>6laprxgt83lz1psox3e3haoon0jtdxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198057</id>
      <parentid>2198056</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9322" sha1="hkcugylbmc86043gdmfxd0pbqx4lmud" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Roet eo bet dezhañ [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine''], Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;. Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer distrollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;. 

NB : Taolit evezh : Fañch Jestin ganet e 1935, kazetenner war e leve, hag o chom kostez Pemmarc’h n’oe ket memes hini ha Saig Jestin ganet e Vouc’h-Wenn ganet 1950.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel c’hleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]], e korn-bro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]] skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt;, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus''], Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant hag a sav war ar c'hleuzioù a zo prisius evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e paouezont da red an dour ha strishont ar saotradur dre silañ&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;.  Er skol-se e vez desket sevel kleuzioù ha komz brezhoneg ivez gant ar stajidi. Abaoe 2010 emañ Saig Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, etre ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a renevez ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;.

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saig Jestin, asambles gant tud yaouank all eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze |chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an abadennoù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret ennañ arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-bardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au XIXe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>hkcugylbmc86043gdmfxd0pbqx4lmud</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198058</id>
      <parentid>2198057</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T07:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bzhdng</username>
        <id>93434</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9318" sha1="kkyp3h14iag884bct0v41z9mnldw60o" xml:space="preserve">'''Saig Jestin''', ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1950 e [[Ar Vourc'h-Wenn|Bourc'h-Wenn]], zo unan eus difennerien an endro hag ar [[sevenadur]] breizhek e [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Aodoù-an-Arvor]]. Roet eo bet dezhañ [[Kolier an Erminig]] digant [[Skol-Uhel ar Vro]] e [[2024]], evit e labour war ar sevel kleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/plabennec-saig-jestin-une-vie-au-service-de-lenvironnement-et-de-langue-bretonne-b6358b10-afc8-11ef-8992-707451e15361 ''Plabennec. Saïg Jestin, une vie au service de l'environnement et de la langue bretonne''], Ouest-France, 05/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://actu.fr/bretagne/argentre-du-plessis_35006/prix-nobel-de-la-bretagne-voici-les-noms-de-ceux-qui-seront-distingues_61637345.html ''Prix Nobel de la Bretagne : voici les noms de ceux qui seront distingués, Maxime Tuberville''], actu.fr, 23/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://abp.bzh/les-colliers-de-l-hermine-2024-70813 ''Les colliers de l'Hermine 2024, Philippe Argouarch''], Agence Bretagne Presse, 19/09/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-WAXhz-3-s ''Hermines 2024. Saig Jestin, Plus de 50 ans au chevet des talus''], André le Moustarder, Institut culturel de Bretagne , 2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/comme-irene-frachon-qui-sont-les-nouveaux-hermines-cette-legion-dhonneur-bretonne-eb46975a-8330-11ef-91d9-7f562215fe95 ''Comme Irène Frachon, qui sont les nouveaux « herminés », cette Légion d’honneur bretonne ?''], Laura Daniel, Ouest-France, 05/10/2024&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/la-roche-jaudy-lancien-maire-de-pouldouran-distingue-du-collier-de-lhermine-6679856.php ''La Roche-Jaudy : l’ancien maire de Pouldouran distingué du Collier de l’Hermine''], Le Télégramme, 10/10/2014.&lt;/ref&gt;. Kelenner war ar [[matematik]] e oa&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/il-rallie-compostelle-depuis-beauport-en-45-jours-de-marche-2785762 ''Il a rallié Compostelle depuis Beauport en 45 jours de marche''], Ouest-France, 28/08/2014.&lt;/ref&gt; e lise al labour-douar [[Peurid-ar-Roc'h]] etre [[1978]] ha [[2010]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/plabennec-29860/un-salon-du-livre-et-du-patrimoine-local-dimanche-a-plabennec-avec-une-conference-sur-les-talus-par-saig-jestin-6785879.php ''Un salon du livre et du patrimoine local dimanche à Plabennec, avec une conférence sur les talus par Saïg Jestin''], Le Télégramme, 26/03/2025.&lt;/ref&gt; ha maer distrollad e [[Pouldouran]] en Aodoù-an-Arvor adalek [[2003]] betek [[2013]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/lannion-22300/le-maire-fanch-jestin-laisse-la-place-un-jeune-1720050 ''Le maire Fanch Jestin « laisse la place à un jeune »''], Ouest-France, 15/11/2013.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/spanart-des-talusspan-a-lecole-de-saig-jestin-2294560.php ''Art des talus. À l'école de Saïg Jestin''], Le Télégramme, 05/12/2014.&lt;/ref&gt;. 

NB : Taolit evezh : Fañch Jestin ganet e 1935, kazetenner war e leve, hag o chom kostez Pemmarc’h n’oe ket memes hini ha Saig Jestin ganet e Vouc’h-Wenn ganet 1950.

== Difenn an endro ==

War-dro 1989 e oa bet roet lañs gant Saig Jestin da obererezhioù sevel kleuzioù gant skolidi skol labour-douar Penn Ar C’hoad e [[Peurid-ar-Roc'h]], e korn-bro [[Treger]]. E 1994 e skrivas ur blaketenn e galleg hag e brezhoneg anvet &quot;Skol ar c’hleuzioù&quot;&lt;ref&gt;Saig Jestin, Skol ar c’hleuzioù - A l’école des talus, 1994, 33p, Embannet e-unan, Moullet : Cloître, Sant-Tonan&lt;/ref&gt;.

Krouet e oa bet gant Saig Jestin e [[1997]] skol arsaverezh ar gevredigezh Skol ar C'hleuzioù&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/plabennec-29860/saig-jestin-ardent-defenseur-des-talus-452d0cce-0728-11f0-b7aa-47223c2ed711 ''Plabennec. Saïg Jestin, ardent défenseur des talus''], Ouest-France, 29/03/2025.&lt;/ref&gt;, staliet diwezhatoc'h e maner Kermorus e [[Kastell-Paol]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/saint-pol-de-leon-29250/au-manoir-de-kermorus-saig-fait-revivre-les-talus-3758553 ''Au manoir de Kermorus, Saïg fait revivre les talus''], Ouest-France, 10/10/2015.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{br}} {{fr}} [https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/bali-breizh-e-plougernevelbali-breizh-plouguernevel-1877628.html ''Saig Jestin Medisin ar c’hleuzioù (médecin des talus)''], teulfilm, 11’43, e brezhoneg istitlet e galleg, FR3 Bretagne, 26/09/2020.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=KEOlfsXykrE An teulfilm war ''YouTube'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/saint-pol-de-leon-29250/valentin-fabre-a-l-ecole-des-talus-murs-au-manoir-de-kermorus-a-saint-pol-de-leon-4041933.php ''Valentin Fabre à l’école des talus murs au manoir de Kermorus, à Saint-Pol-de-Léon''], Le Télégramme, 26/01/2023.&lt;/ref&gt;. Ar plant hag a sav war ar c'hleuzioù a zo prisius evit an endro. Sikour a reont da stourm ouzh an diskar-douar ha da wareziñ ar vevliesseurted&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-roche-jaudy-22450/skol-ar-c-hleuziou-partage-ses-connaissances-et-son-savoir-faire-6098908 ''Skol ar C’hleuzioù partage ses connaissances et son savoir-faire''], Ouest-France, 29/11/2018&lt;/ref&gt;. Er c'hontrol d'ar c'hleuzioù e paouezont da red an dour ha strishont ar saotradur dre silañ&lt;ref&gt;{{br}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/langue-bretonne/poltred-saig-jestin-medisin-ar-chleuziou-94775ea6-a7ec-11ef-b5f5-e7aa8444a877 ''Poltred. Saig Jestin, medisin ar c’hleuzioù, Manon Deniau''], Ouest-France, 25/11/2024.&lt;/ref&gt;.  Er skol-se e vez desket sevel kleuzioù ha komz brezhoneg ivez gant ar stajidi. Abaoe 2010 emañ Saig Jestin kenperc’henn war maner Kermorus, etre ar {{XVvet kantved}} hag ar {{XVIvet kantved}},  a zo war nevesaat&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/culture/patrimoine/avec-le-patrimoine-il-y-a-toujours-a-faire-depuis-treize-ans-ce-breton-restaure-un-manoir-370f257e-edb6-11ed-94dc-2c4fc4099362 ''« Avec le patrimoine, il y a toujours à faire » : depuis treize ans, ce Breton restaure un manoir''], Ouest-France, 20/05/2023.&lt;/ref&gt;.

Saig Jestin ha Skol ar C’hleuzioù a renevez ivez poulloù-eogañ, a zo poulloù ma vez miret an dour glav&lt;ref&gt;Hamon 2008.&lt;/ref&gt; evit al [[lin]] hag ar [[kanab|c'hanab]], war &quot;Hent ar stank Retting&quot; e Treger, e [[Sant-Nikolaz-ar-Pelem]] e [[2016]], e [[Pleuveur-Gaoter]] e [[2021]], e [[Roc'h-ar-Yeodi]] e [[2022]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/la-roche-jaudy-22450/a-la-roche-jaudy-il-apprend-a-renover-des-routoirs-1672441.php ''À La Roche-Jaudy, il apprend à rénover des routoirs''], Le Télégramme, 01/12/2022.&lt;/ref&gt; hag e Pleuver-Gaoter, [[Tredarzeg]], [[Pouldouran]] e [[2024]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/cotes-d-armor/tredarzec-22220/a-tredarzec-les-routoirs-sont-restaures-en-breton-6715551.php ''À Trédarzec, les routoirs sont restaurés en breton !''], Le Télégramme, 03/12/2024.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.ouest-france.fr/bretagne/pleumeur-gautier-22740/dans-le-tregor-21-routoirs-a-lin-et-toute-une-histoire-a-decouvrir-sur-un-circuit-pedestre-de-12-km-d093fb1a-2709-11ef-aaa0-71db3e55fd18 ''Dans le Trégor, 21 routoirs à lin et toute une histoire à découvrir sur un circuit pédestre de 12 km''], Ouest-France, 11/06/2024.&lt;/ref&gt;.

==  Yezh ha sevenadur Breizh ==
E [[1979]] en deus kroget Saig Jestin, asambles gant tud yaouank all eus &lt;span title=&quot;Maison des Loisirs et de la Culture&quot;&gt;MLC&lt;/span&gt; [[Plabenneg]], da adkempenn [[:fr:Chapelle de Lok Maze |chapel Lok Maze]] en [[An Dreneg|Dreneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.peche.com/article/42735/ouverture-de-la-truite-trois-generations-de-pecheurs-au-bord-de-l-eau ''Retour de session / Ouverture de la truite, trois générations de pêcheurs au bord de l'eau''], Paul Duval, peche.com, 15/03/2023.&lt;/ref&gt;. Adalek [[1986]] e voe prezidant kentañ ar gevredigezh ''Buhez ha Plijadur'' e Lok Maze, a gendalc'has gant an adkempenn hag an abadennoù. Goude bezañ bet adsavet e teuas ar chapel hag he bered da vezañ ul lec’h sevenadurel ma vez degemeret ennañ arvestoù [[arz ar c'hoariva|c’hoariva]] etre [[1980]] ha [[1985]], pezhioù-c’hoari gant [[Strollad ar Vro Bagan]]), sonerezh, dreist-holl e penn-kentañ ar Fest-Noz (gouelioù dañs hengounel Breizh), ha diskouezadegoù livadurioù ha kizelladurioù. Adalek [[1981]] e oa ar brezhoneg, ar sevenadur, an arzoù, an ekologiezh, al labour-douar perzhioù pennañ ar re a rae war-dro Lok Maze&lt;ref&gt;''Le mariage du breton et de l’écologie dans une petite chapelle'', Le Télégramme, 04 &amp; 05/04/1981, p. 12.&lt;/ref&gt;. E brezhoneg e vez lidet oferenn-bardon ar chapel.

== Levrlennadur ==
* {{fr}} Hamon, Thierry. ''Le statut juridique des routoirs en Bretagne de l’Ancien Régime au XIXe siècle – Du lin à la toile''. In : Martin, Jean ha Pellerin, Yvon (renerien). '' Du lin à la toile – La proto-industrie textile en Bretagne''. Rennes : Presses universitaires de Rennes, 2008 , [https://books.openedition.org/pur/5192 pp. 65-91] {{ISBN|978-2-7535-0560-5}}

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{DEFAULTSORT:Jestin, Saig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1950]]
[[Rummad:Urzh an Erminig]]</text>
      <sha1>kkyp3h14iag884bct0v41z9mnldw60o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albedo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180878</id>
    <revision>
      <id>2197970</id>
      <parentid>2197950</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>HTML &amp; rummadoù</comment>
      <origin>2197970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1018" sha1="gu2oj2p52qlsgrta8ufprdj073ursql" xml:space="preserve">[[Restr:Albedo-bzh.png|right|220px|border]]
'''Albedo''' (diwar al [[latin]] ''albēdo'', &quot;[[gwenn (liv)|gwennder]]&quot;) a reer eus ar c'hementad a [[gouloù|c'houloù]] [[heol]]el a vez disvannet gant ur c'horf bennak. 

Ar gorreadoù sklaer o deus un albedo uheloc'h eget ar re deñval. Da skouer, war-dro 80% eo albedo an [[erc'h]] rak adkas a ra kalz a c'houloù.

Un efed bras en deus an albedo war [[hin]] ur blanedenn : mar kresk hec'h albedo e tigresk he [[gwrezverk]] ; er c'hontrol, mar digresk an albedo (da skouer, pa deuz gwiskadoù erc'h ha [[skorneg]]i), e tisvann ar blanedenn nebeutoc'h a [[energiezh]] ha tommañ a ra dre-se.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:auto; text-align:center;&quot;
|+ Un nebeud albedoioù
! Korf
| [[Lenn (dour)|Lenn]] || [[Asfalt]] || [[Mor]] || [[Beton]] || [[Koadeg|Koadeier]] || [[Park|Parkeier]] || [[Koumoul]] || Skorneg || Erc'h
|-
! Albedo (%)
| 2 - 4 || 5 || 5 - 15 || 15 || 15 - 20 || 15 - 25 || 50 - 80 || 60 || 75 - 90
|}

[[Rummad:Gweledoniezh]]
[[Rummad:Hinouriezh]]</text>
      <sha1>gu2oj2p52qlsgrta8ufprdj073ursql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Irina Levitina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180879</id>
    <revision>
      <id>2197959</id>
      <timestamp>2026-08-17T16:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Boulc'het.</comment>
      <origin>2197959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1109" sha1="iqcqcxzt1upmu4ns99vcnfitg94lnq4" xml:space="preserve">[[Restr :Irina Levitina Saloniki 1984.jpg|right|140px| Irina Levitina e Thessaloniki e 1984.]]
''' Irina Levitina''', e [[rusianeg]] :'''Ирина Соломоновна Левитина''' (8 a viz Even 1954 e [[Leningrad]], [[RSS Rusia]], [[URSS]]) a zo ur c'hoarierez echedoù [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]].&lt;/br&gt;Mestrez-veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez-veur (WIM) e oa abaoe 1972&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 405 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ &lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 425 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1993.
== Notennoù ha daveennoù == 
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43635 He c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Irina_S_Levitina He c'hoari e 365 Chess]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>iqcqcxzt1upmu4ns99vcnfitg94lnq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197961</id>
      <parentid>2197959</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T16:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2197961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="dh6f9t4avwwnnvilbv4akqmls1wdeel" xml:space="preserve">[[Restr :Irina Levitina Saloniki 1984.jpg|right|140px| Irina Levitina e Thessaloniki e 1984.]]
''' Irina Levitina''', e [[rusianeg]] :'''Ирина Соломоновна Левитина''' (8 a viz Even 1954 e [[Leningrad]], [[RSS Rusia]], [[URSS]]) a zo ur c'hoarierez echedoù [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]].&lt;/br&gt;Mestrez-veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1976, Mestrez-veur (WIM) e oa abaoe 1972&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 405 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ &lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;/br&gt;2 425 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1993.
== Notennoù ha daveennoù == 
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43635 He c'hoari e Chess Games]
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Irina_S_Levitina He c'hoari e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Livitina, Irina}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>dh6f9t4avwwnnvilbv4akqmls1wdeel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197976</id>
      <parentid>2197961</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1169" sha1="6jqb22v1vyk5us14f7gvf6tfnro7qw0" xml:space="preserve">[[Restr :Irina Levitina Saloniki 1984.jpg|right|140px| Irina Levitina e Thessaloniki e 1984.]]
''' Irina Solomonova Levitina''', e [[rusianeg]] : '''Ирина Соломоновна Левитина''' (8 a viz Even [[1954]] e [[Leningrad]], [[RSS Rusia]], [[URSS]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]].&lt;br&gt;Mestrez-veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe [[1976]], Mestrez-veur (WIM) e oa abaoe [[1972]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 405 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ &lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 425 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere [[1993]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]
* {{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43635 He c'hoari e Chess Games]
* {{en}} [https://www.365chess.com/players/Irina_S_Levitina He c'hoari e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Livitina, Irina}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>6jqb22v1vyk5us14f7gvf6tfnro7qw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197977</id>
      <parentid>2197976</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2197977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1171" sha1="kwghyso2eoe1lwnuv06zz7xv9jagccc" xml:space="preserve">[[Restr :Irina Levitina Saloniki 1984.jpg|right|140px| Irina Levitina e Thessaloniki e 1984.]]
''' Irina Solomonova Levitina''', e [[rusianeg]] : '''Ирина Соломоновна Левитина''' (8 a viz Even [[1954]] e [[Leningrad]], [[RSS Rusia]], [[URSS]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]].&lt;br&gt;Mestrez-veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe [[1976]], Mestrez-veur (WIM) e oa abaoe [[1972]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 405 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ &lt;ref&gt;{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 425 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere [[1993]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]
* {{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43635 He c'hoari e Chess Games]
* {{en}} [https://www.365chess.com/players/Irina_S_Levitina He c'hoari e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Livitina, Irina}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>kwghyso2eoe1lwnuv06zz7xv9jagccc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2197978</id>
      <parentid>2197977</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T17:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>3 x an hevelep daveenn</comment>
      <origin>2197978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1058" sha1="3dx2upr4g9xvialohpkwpanbmsehhda" xml:space="preserve">[[Restr :Irina Levitina Saloniki 1984.jpg|right|140px| Irina Levitina e Thessaloniki e 1984.]]
''' Irina Solomonova Levitina''', e [[rusianeg]] : '''Ирина Соломоновна Левитина''' (8 a viz Even [[1954]] e [[Leningrad]], [[RSS Rusia]], [[URSS]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]].&lt;br&gt;Mestrez-veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe [[1976]], Mestrez-veur (WIM) e oa abaoe [[1972]]&lt;ref name=&quot;FIDE&quot;&gt;{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 405 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ &lt;ref name=&quot;FIDE&quot; /&gt;.&lt;br&gt;2 425 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere [[1993]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43635 He c'hoari e Chess Games]
* {{en}} [https://www.365chess.com/players/Irina_S_Levitina He c'hoari e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Livitina, Irina}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>3dx2upr4g9xvialohpkwpanbmsehhda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2198009</id>
      <parentid>2197978</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T18:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2198009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1103" sha1="hysr5gr17yrkraymuuzt1zfcin53ltm" xml:space="preserve">[[Restr :Irina Levitina Saloniki 1984.jpg|right|140px| Irina Levitina e Thessaloniki e 1984.]]
''' Irina Solomonova Levitina''', e [[rusianeg]] : '''Ирина Соломоновна Левитина''' (8 a viz Even [[1954]] e [[Leningrad]], [[Republik Sokialour Kevreadel Soviedel Rusia|RSKS Rusia]], [[URSS]]) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[URSS|soviedat]] ha [[stadunanat]].&lt;br&gt;Mestrez-veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe [[1976]], Mestrez-veur (WIM) e oa abaoe [[1972]]&lt;ref name=&quot;FIDE&quot;&gt;{{en}} [https://ratings.fide.com/profile/2005956 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 405 eo he renk Elo ''Standard'' diwezhañ &lt;ref name=&quot;FIDE&quot; /&gt;.&lt;br&gt;2 425 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere [[1993]].

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=43635 He c'hoari e Chess Games]
* {{en}} [https://www.365chess.com/players/Irina_S_Levitina He c'hoari e 365 Chess]
{{DEFAULTSORT:Livitina, Irina}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1954]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>hysr5gr17yrkraymuuzt1zfcin53ltm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagadenn Pride Berlin 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180880</id>
    <redirect title="Tagadenn Pride Berlin e 2026" />
    <revision>
      <id>2198062</id>
      <timestamp>2026-08-18T09:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <comment>Llydawr en deus kaset ar bajenn [[Tagadenn Pride Berlin 2026]] da [[Tagadenn Pride Berlin e 2026]]</comment>
      <origin>2198062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="a1ixouiqtrh3tudsqheg99gomrmxbjx" xml:space="preserve">#ADKAS [[Tagadenn Pride Berlin e 2026]]</text>
      <sha1>a1ixouiqtrh3tudsqheg99gomrmxbjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Come un fiore</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180881</id>
    <revision>
      <id>2198069</id>
      <timestamp>2026-08-18T11:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rei Momo</username>
        <id>27542</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{Stumm an titl|''Come un fiore''}} {{Infobox Film | titl orin        = Come un fiore | titl brezhonek   = Come un fiore | ment ar skeudenn =  | alc'hwez         =  | filmaozer        = [[Benedicta Boccoli]] | produer          =  | skrivagner       =  | daneveller       =  | aktourien        =  * Fabrizio Nardi: Angelo * Nico Di Renzo: George * [[Benedicta Boccoli]]: Patricia * [[Mietta]]: Claire | sonerezh         =  | luc'hskeudenniñ  =  | frammer          =  | ski...&quot;</comment>
      <origin>2198069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2248" sha1="kq9q0bio1ptrdxkbj3gf0xud1pd2z51" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Come un fiore''}}
{{Infobox Film
| titl orin        = Come un fiore
| titl brezhonek   = Come un fiore
| ment ar skeudenn = 
| alc'hwez         = 
| filmaozer        = [[Benedicta Boccoli]]
| produer          = 
| skrivagner       = 
| daneveller       = 
| aktourien        = 
* Fabrizio Nardi: Angelo
* Nico Di Renzo: George
* [[Benedicta Boccoli]]: Patricia
* [[Mietta]]: Claire
| sonerezh         = 
| luc'hskeudenniñ  = 
| frammer          = 
| skigner          =
| deiziad          = 
| padelezh         = 12
| bro              = [[Italia]]
| yezh orin        = [[italianeg]]
| boujedenn        = 
| korvoder gros    = 
| en e raok        = 
| en e c'houde     = 
| lec'hienn ofisiel= 
| amg              = 
| imdb             = 36294093
}}

'''''Come un fiore''''' zo ur film [[italian]] gant [[Benedicta Boccoli]], savet e [[2023]]. &lt;ref&gt;[https://www.blia.it/film-serie?i=CF6297 ''Come un fiore'']&lt;/ref&gt;;&lt;ref&gt; [https://www.daviddidonatello.it/motore-di-ricerca/schedasola.php?idfilm=14554 Come un fiore (Concorso David di Donatello 2024)]&lt;/ref&gt;

== An danvez ==

War un draezhenn eus ar Mor Kreizdouarel e kej ur plac'h yaouank gant ur strollad maouezed heñvel ouzh doueezed Hellaz hag a ziskouez o gwregelded.&lt;ref&gt;[https://www.cinemaitaliano.info/comeunfiore ''COME UN FIORE'']&lt;/ref&gt;

== Fichenn deknikel ==
* Titl orin : ''Come un fiore''
* Filmaozer : [[Benedicta Boccoli]]
* Senario : [[Benedicta Boccoli]]
* Sonerezh : Fiorenzo Carpi, Franco Eco
* Led lurell : 
* Furmad : gwenn ha du
* Pad : 12 min
* Deiziad mont er-maez : 
** [[2023]] en {{Italia}}

== Aktourien ==

* Francesca Fariello
* Carol Cadeo
* Gisella Burinato
* Kenja Anaya
* Giada Galluzzo
* Marianne Leoni
* Fulvia Lorenzetti
* Federica Lucaferri
* Stefania Palmisano
* Laura Sellari
* Valentina Serrano
* Fabrizio Zampollini
* [[Gaia Zucchi]]&lt;ref&gt;[https://agenparl.eu/2025/03/11/accettazione-speranza-e-rinascita-cortometraggio-come-un-fiore-intervista-a-gaia-zucchi/ Accettazione, speranza e rinascita: Cortometraggio «Come un fiore» – Intervista a Gaia Zucchi]/ref&gt;

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Come un fiore}}
[[Rummad:Filmoù 2023]]
[[Rummad:Filmoù Italia]]
[[Rummad:Filmoù italianek]]
[[Rummad:Filmoù berr]]</text>
      <sha1>kq9q0bio1ptrdxkbj3gf0xud1pd2z51</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>