Wikipedia
btmwiki
https://btm.wikipedia.org/wiki/Alaman_Utamo
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Media
Husus
Obar
Pamake
Obar pamake
Wikipedia
Obar Wikipedia
Borkas
Obar borkas
MediaWiki
Obar MediaWiki
Templat
Obar templat
Tolongi
Obar tolongi
Kategori
Obar kategori
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Pembicaraan Acara
Saro Mandailing
0
1944
12282
12234
2026-04-26T10:48:47Z
Kwamikagami
67
12282
wikitext
text/x-wiki
:Ida ma muse: [[ᯄᯖ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲]]
{{Multiscript|2=ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ|surat=ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ}}
'''Saro Mandailing''' ima saro na adong i [[Alak Mandailing]]. Bahat ni alak na saro Mandailing ima sabahat 1,1 juta alak manurut sensus taon 2000. Namamake Saro mandailing on alakna ima di [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing Natal]], [[Kabupaten Tapanuli Selatan|Tapanuli Selatan]], [[Kabupaten Padang Lawas|Padang Lawas]], [[Kabupaten Pasaman|Pasaman]] dohot nalain-lain nai ma.<ref name=Siregar>{{cite book|first=Ahmad Samin|last=Siregar|year=1997|title=Kamus Bahasa Angkola/Mandailing Indonesia|publisher=Pusat Pembinaan Pengembangan Bahasa, Depatemen Pendidikan|location=Jakarta}}</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20200113034315/http://badanbahasa.kemdikbud.go.id/lamanbahasa/produk/1295 ''Badan Bahasa Kemendikbud'', Medan makna aktivitas tangan dalam bahasa Mandailing]</ref>
Pula i ligi sian aha na idokon ni Slamet Mulyana, saro mandailing on tarmasuk doon tu rumpun ni [[saro Austronesia]]. Baru pula on pangaduan Lubis mandokon na ima I bagasan saro mandailing on tardapotdo 5 (lima) ragam [[saro]] na masing-masing na hata nai dohot na sada dohot na lain na. na 5 (lima) ragam ni saro on ima
# [[Hatal somal]] ima ragam saro na ipake I bagasan hagoluan ni halak sahari-hari nia ma
# [[Hata andung]] onma ragam saro sastra na ipake ibagasan tradisi mangandung mantra doon ima na i tuturkon sanga pe iucapkon sian orja godang sangape upacara siluluton
# [[Hata teas]] dohot jampolak ima ragam saro na ipake ibagasan parbadaan sangape mancaci maki sadahalak i
# [[Hata si baso]] ima ragam saro na ipake sacaar khusus ibaen tu si baso sangape datu
# [[Hata parkapur]] ima ragam saro na ipake halak mandailing i mason a jolo atia alai na I bagasan ni arangan nan dope ima manjalaki kapur barus dope maso i.
Molo i ligi ma contohna ima hata “mata” bisa ipake patidaon uruf nai. Ibagasan hata somal on, indra pangidaan on idokon dohoon mata, ibagasan hata andung ima simanyolong, dohot i bagasan hata teas jam polka ima loncot. Pula contohna hata “bulung sirih” ibagasan buragir, ibagasan hata andung ima simanggurak, dohot ibagasan hata sibaso sangape datu ima situngguk. Salain i, hata “harimau” ibagasan hata soma lima babiat, salangkon ibagasan hata kapur ima ompung i, raja i, na gogo i.
I maso na jolo halak mandailing on juo adong doon na marnampuna sada alat anso bisa mar[[komunikasi]] sanga sajenis saro tartontu na idokon hata bulung-bulung (''dedaunan''). Ima saro naso marupa lambing dohot sora malainkon mamake bulung dohot Suan - suanan sabagai parlambangan sian aha na idokon sangape naget idokonon niba tu halak na imaksud i.<ref>https://books.google.co.id/books?id=tTa__ZfyMhEC&pg=PA31&lpg=PA31&dq=Hata+jampolak,+Hata+Andung&source=bl&ots=ZT-0T6R1Zq&sig=kn0Hu-YZqXVstSXx83VPPc2S2ZA&hl=id&sa=X&ved=2ahUKEwimoYrsiOPZAhWE6Y8KHe6iBJEQ6AEwAHoECAgQAQ#v=onepage&q=Hata%20jampolak%2C%20Hata%20Andung&f=false</ref>
== Sumberna ==
{{reflist}}
[[Kategori:Saro Mandailing]]
[[Kategori:Mangecek]]
rmhvfa5bs7fqdynnmqcyt893z6iege1
Uruf Tulak-tulak
0
2126
12261
8983
2026-04-26T02:52:09Z
Kwamikagami
67
12261
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-Tulak]]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak]]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak i, pula ipanulisan adong dope sabotulna i [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf i dohot u, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna “I, u, o, e” dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
fzeisqb3vrzs2qsrxaxd99l7rduk9uv
12262
12261
2026-04-26T02:57:26Z
Kwamikagami
67
12262
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-Tulak]]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak]]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak i, pula ipanulisan adong dope sabotulna i [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf i dohot u, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna “I, u, o, e” dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
06jp24nf0engxib085hgayokvuvxqnx
12263
12262
2026-04-26T03:08:53Z
Kwamikagami
67
12263
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>]]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak i, pula ipanulisan adong dope sabotulna i [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf i dohot u, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna “I, u, o, e” dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
fyfb9sxdzkwmc2zeqp8llm900fblmup
12264
12263
2026-04-26T03:10:49Z
Kwamikagami
67
12264
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak i, pula ipanulisan adong dope sabotulna i [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf i dohot u, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna “I, u, o, e” dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
illg0porlublm9va2jr4cwi51rfsfl3
12265
12264
2026-04-26T03:17:52Z
Kwamikagami
67
12265
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak i, pula ipanulisan adong dope sabotulna i [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf i dohot u, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna “I, u, o, e” dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Surat'''
|- style="text-align:center;"
| style="width:10%; text-align:center;" |'''Transcription'''
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
| style="width:10%; text-align:center;" |'''Mandailing'''
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]{{ref|1|1}}
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]{{ref|4|4}}
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|}
{{note|1|1}} [[File:Batak Na-2.svg|20px|link=|alt=Na]]
{{note|4|4}} [[File:Batak Sa-2.svg|20px|link=|alt=Sa]]
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
pqy77z5cusy1j1d0bb9ady8d6xolkl1
12266
12265
2026-04-26T03:20:56Z
Kwamikagami
67
12266
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak i, pula ipanulisan adong dope sabotulna i [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf i dohot u, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna “I, u, o, e” dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]{{ref|1|1}}
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]{{ref|4|4}}
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|}
{{note|1|1}} [[File:Batak Na-2.svg|20px|link=|alt=Na]]
{{note|4|4}} [[File:Batak Sa-2.svg|20px|link=|alt=Sa]]
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
68sjfff26mid7kfoxn0gv6dy7h52yes
12267
12266
2026-04-26T03:21:54Z
Kwamikagami
67
12267
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak i, pula ipanulisan adong dope sabotulna i [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf i dohot u, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna “I, u, o, e” dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
61iz42ej1vw993i6omy83bod0ar1wfj
12268
12267
2026-04-26T03:23:05Z
Kwamikagami
67
12268
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak i, pula ipanulisan adong dope sabotulna i [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf i dohot u, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna “I, u, o, e” dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
gbyc5zpfqpvjr31up3uvvsrcpwwq8ej
12269
12268
2026-04-26T03:28:56Z
Kwamikagami
67
12269
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
0ke5tqy3wvjr94eug1d2m3wflcql7jj
12270
12269
2026-04-26T03:41:55Z
Kwamikagami
67
12270
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
e2gwr2ocansfx0zkgkbhtnvd9fk88av
12271
12270
2026-04-26T03:42:12Z
Kwamikagami
67
/* Meja */
12271
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Sarat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
03swuqlchspcpfk3kkfs69gabuzvk5i
12272
12271
2026-04-26T03:44:59Z
Kwamikagami
67
/* Meja */
12272
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|-
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak u-1, Hu.svg|30px|link=|alt=u]]
| align="center" | [[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| align="center" | [[File:Batak Ku-3.svg|30px|link=|alt=Ku]]<br>[[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| align="center" |[[File:Batak Bu-1.svg|30px|link=|alt=Bu]]
| align="center" |[[File:Batak Pu-1.svg|30px|link=|alt=Pu]]
| align="center" |[[File:Batak Nu.svg|30px|link=|alt=Nu]]<br>[[File:Batak Nu-2.svg|30px|link=|alt=Nu]]
| align="center" |[[File:Batak Wu-1.svg|30px|link=|alt=Wu]]
| align="center" |[[File:Batak Gu-1.svg|30px|link=|alt=Gu]]
|[[File:Batak Ju.svg|30px|link=|alt=Ju]]
|[[File:Batak Du.svg|30px|link=|alt=Du]]
| align="center" |[[File:Batak Ru-1.svg|30px|link=|alt=Ru]]
| align="center" |[[File:Batak Mu-1.svg|30px|link=|alt=Mu]]
| align="center" |[[File:Batak Tu-2.svg|30px|link=|alt=Tu]]
| align="center" |[[File:Batak Su-3.svg|30px|link=|alt=Su]]<br>[[File:Batak Su-2.svg|30px|link=|alt=Su]]
| align="center" |[[File:Batak Yu-1.svg|30px|link=|alt=Yu]]
|[[File:Batak Ngu.svg|30px|link=|alt=Ngu]]
| align="center" |[[File:Batak Lu-1.svg|30px|link=|alt=Lu]]
| align="center" |[[File:Batak Cu-2, Nyu.svg|30px|link=|alt=Nyu]]
| align="center" |[[File:Batak Cu-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]<br>[[File:Batak Su-3.svg|30px|link=|alt=Su]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
fx0dadkw979ayxtcwvaqzdj3k51ew8q
12273
12272
2026-04-26T03:49:54Z
Kwamikagami
67
/* Meja */
12273
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|-
|- style="length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak U-2.svg|30px|link=|alt=u]]
| align="center" | [[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| align="center" | [[File:Batak Ku (Mandailing).png|40px|link=|alt=Ku]]<br>[[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Ku]]
| align="center" |[[File:Batak Bu-1.svg|30px|link=|alt=Bu]]
| align="center" |[[File:Batak Pu-1.svg|30px|link=|alt=Pu]]
| align="center" |[[File:Batak Nu.svg|30px|link=|alt=Nu]]<br>[[File:Batak Nu-2.svg|30px|link=|alt=Nu]]
| align="center" |[[File:Batak Wu-1.svg|30px|link=|alt=Wu]]
| align="center" |[[File:Batak Gu-1.svg|30px|link=|alt=Gu]]
|[[File:Batak Ju.svg|30px|link=|alt=Ju]]
|[[File:Batak Du.svg|30px|link=|alt=Du]]
| align="center" |[[File:Batak Ru-1.svg|30px|link=|alt=Ru]]
| align="center" |[[File:Batak Mu-1.svg|30px|link=|alt=Mu]]
| align="center" |[[File:Batak Tu-2.svg|30px|link=|alt=Tu]]
| align="center" |[[File:Batak Su-3.svg|30px|link=|alt=Su]]<br>[[File:Batak Su-2.svg|30px|link=|alt=Su]]
| align="center" |[[File:Batak Yu-1.svg|30px|link=|alt=Yu]]
|[[File:Batak Ngu.svg|30px|link=|alt=Ngu]]
| align="center" |[[File:Batak Lu-1.svg|30px|link=|alt=Lu]]
| align="center" |[[File:Batak Cu-2, Nyu.svg|30px|link=|alt=Nyu]]
| align="center" |[[File:Batak Cu-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]<br>[[File:Batak Su-3.svg|30px|link=|alt=Su]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
qt2xq88cchyc5a16q2k4vvkjmvxs88h
12274
12273
2026-04-26T03:54:35Z
Kwamikagami
67
/* Meja */
12274
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="text-align:center; length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| align="center" | [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| align="center" | [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| align="center" |[[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| align="center" |[[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| align="center" |[[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| align="center" |[[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| align="center" |[[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| align="center" |[[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| align="center" |[[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| align="center" |[[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| align="center" |[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| align="center" |[[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| align="center" |[[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| align="center" |[[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|-
|- style="text-align:center;length:10%;"
! Surat Mandailing
| align="center" |[[File:Batak U-2.svg|30px|link=|alt=u]]
| align="center" | [[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| align="center" | [[File:Batak Ku (Mandailing).png|40px|link=|alt=Ku]]<br>[[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Ku]]
| align="center" |[[File:Batak Bu-1.svg|30px|link=|alt=Bu]]
| align="center" |[[File:Batak Pu-1.svg|30px|link=|alt=Pu]]
| align="center" |[[File:Batak Nu-1.svg|30px|link=|alt=Nu]]<br>[[File:Batak Nu-2.svg|30px|link=|alt=Nu]]
| align="center" |[[File:Batak Wu-1.svg|30px|link=|alt=Wu]]
| align="center" |[[File:Batak Gu-1.svg|30px|link=|alt=Gu]]
| align="center" |[[File:Batak Ju-1.svg|30px|link=|alt=Ju]]
| align="center" |[[File:Batak Du.svg|30px|link=|alt=Du]]
| align="center" |[[File:Batak Ru-1.svg|30px|link=|alt=Ru]]
| align="center" |[[File:Batak Mu-1.svg|30px|link=|alt=Mu]]
| align="center" |[[File:Batak Tu-2.svg|30px|link=|alt=Tu]]
| align="center" |[[File:Batak Su-3.svg|30px|link=|alt=Su]]<br>[[File:Batak Su-2.svg|30px|link=|alt=Su]]
| align="center" |[[File:Batak Yu-1.svg|30px|link=|alt=Yu]]
|[[File:Batak Ngu.svg|30px|link=|alt=Ngu]]
| align="center" |[[File:Batak Lu-1.svg|30px|link=|alt=Lu]]
| align="center" |[[File:Batak Cu-2, Nyu.svg|30px|link=|alt=Nyu]]
| align="center" |[[File:Batak Cu-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]<br>[[File:Batak Su-3.svg|30px|link=|alt=Su]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
6828yt8hcfvwof0sha36rf3gjczieh7
12275
12274
2026-04-26T03:55:18Z
Kwamikagami
67
/* Meja */
12275
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="text-align:center; length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| [[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| [[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| [[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| [[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| [[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| [[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| [[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| [[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| [[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| [[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| [[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| [[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| [[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|-
|- style="text-align:center;length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak U-2.svg|30px|link=|alt=u]]
| [[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| [[File:Batak Ku (Mandailing).png|40px|link=|alt=Ku]]<br>[[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Ku]]
| [[File:Batak Bu-1.svg|30px|link=|alt=Bu]]
| [[File:Batak Pu-1.svg|30px|link=|alt=Pu]]
| [[File:Batak Nu-1.svg|30px|link=|alt=Nu]]<br>[[File:Batak Nu-2.svg|30px|link=|alt=Nu]]
| [[File:Batak Wu-1.svg|30px|link=|alt=Wu]]
| [[File:Batak Gu-1.svg|30px|link=|alt=Gu]]
| [[File:Batak Ju-1.svg|30px|link=|alt=Ju]]
| [[File:Batak Du.svg|30px|link=|alt=Du]]
| [[File:Batak Ru-1.svg|30px|link=|alt=Ru]]
| [[File:Batak Mu-1.svg|30px|link=|alt=Mu]]
| [[File:Batak Tu-2.svg|30px|link=|alt=Tu]]
| [[File:Batak Su-3.svg|30px|link=|alt=Su]]<br>[[File:Batak Su-2.svg|30px|link=|alt=Su]]
| [[File:Batak Yu-1.svg|30px|link=|alt=Yu]]
| [[File:Batak Ngu.svg|30px|link=|alt=Ngu]]
| [[File:Batak Lu-1.svg|30px|link=|alt=Lu]]
| [[File:Batak Cu-2, Nyu.svg|30px|link=|alt=Nyu]]
| [[File:Batak Cu-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]<br>[[File:Batak Su-3.svg|30px|link=|alt=Su]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
5gpf6h556kj5gxq5dpxwrvmwrnapwhq
12276
12275
2026-04-26T04:00:04Z
Kwamikagami
67
/* Meja */
12276
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="text-align:center; length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| [[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| [[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| [[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| [[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| [[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| [[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| [[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| [[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| [[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| [[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| [[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| [[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| [[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|-
|- style="text-align:center;length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak U-2.svg|30px|link=|alt=u]]
| [[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| [[File:Batak Ku (Mandailing).png|40px|link=|alt=Ku]]<br>[[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Ku]]
| [[File:Batak Bu-1.svg|30px|link=|alt=Bu]]
| [[File:Batak Pu-1.svg|30px|link=|alt=Pu]]
| [[File:Batak Nu-1.svg|30px|link=|alt=Nu]]<br>[[File:Batak Nu-2.svg|30px|link=|alt=Nu]]
| [[File:Batak Wu-1.svg|30px|link=|alt=Wu]]
| [[File:Batak Gu-1.svg|30px|link=|alt=Gu]]
| [[File:Batak Ju-1.svg|30px|link=|alt=Ju]]
| [[File:Batak Du-1.svg|30px|link=|alt=Du]]
| [[File:Batak Ru-1.svg|30px|link=|alt=Ru]]
| [[File:Batak Mu-1.svg|30px|link=|alt=Mu]]
| [[File:Batak Tu-2.svg|30px|link=|alt=Tu]]
| [[File:Batak Su-4.svg|30px|link=|alt=Su]]
| [[File:Batak Yu-1.svg|30px|link=|alt=Yu]]
| [[File:Batak Ngu-1.svg|30px|link=|alt=Ngu]]
| [[File:Batak Lu-1.svg|30px|link=|alt=Lu]]
| [[File:Batak Cu-2, Nyu-1.svg|30px|link=|alt=Nyu]]
| [[File:Batak Cu-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]<br>[[File:Batak Su-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
5qz558q52dygth45vzym90ua52zqzoz
12277
12276
2026-04-26T04:02:12Z
Kwamikagami
67
/* Meja */
12277
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="text-align:center; length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| [[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| [[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| [[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| [[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| [[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| [[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| [[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| [[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| [[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| [[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| [[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| [[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| [[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|-
|- style="text-align:center;length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak U-2.svg|30px|link=|alt=u]]
| [[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| [[File:Batak Ku (Mandailing).png|40px|link=|alt=Ku]]<br>[[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Ku]]
| [[File:Batak Bu-1.svg|30px|link=|alt=Bu]]
| [[File:Batak Pu-1.svg|30px|link=|alt=Pu]]
| [[File:Batak Nu-1.svg|30px|link=|alt=Nu]]<br>[[File:Batak Nu-2.svg|30px|link=|alt=Nu]]
| [[File:Batak Wu-1.svg|30px|link=|alt=Wu]]
| [[File:Batak Gu-1.svg|30px|link=|alt=Gu]]
| [[File:Batak Ju-1.svg|30px|link=|alt=Ju]]
| [[File:Batak Du-1.svg|30px|link=|alt=Du]]
| [[File:Batak Ru-1.svg|30px|link=|alt=Ru]]
| [[File:Batak Mu-1.svg|30px|link=|alt=Mu]]
| [[File:Batak Tu-2.svg|30px|link=|alt=Tu]]
| [[File:Batak Su-4.svg|30px|link=|alt=Su]]
| [[File:Batak Yu-1.svg|30px|link=|alt=Yu]]
| [[File:Batak Ngu-1.svg|30px|link=|alt=Ngu]]
| [[File:Batak Lu-1.svg|30px|link=|alt=Lu]]
| [[File:Batak Nyu-1.svg|30px|link=|alt=Nyu]]
| [[File:Batak Cu-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]<br>[[File:Batak Su-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
fk2x2oaxso1xck0fg72lmvnrzbxf39i
12278
12277
2026-04-26T04:09:50Z
Kwamikagami
67
/* Meja */
12278
wikitext
text/x-wiki
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! [[Surat Latin]]
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="text-align:center; length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| [[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| [[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| [[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| [[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| [[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| [[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| [[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| [[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| [[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| [[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| [[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| [[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| [[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|-
|- style="text-align:center;length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak U-2.svg|30px|link=|alt=u]]
| [[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| [[File:Batak Ku (Mandailing).png|40px|link=|alt=Ku]]<br>[[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Ku]]
| [[File:Batak Bu-1.svg|30px|link=|alt=Bu]]
| [[File:Batak Pu-1.svg|30px|link=|alt=Pu]]
| [[File:Batak Nu-1.svg|30px|link=|alt=Nu]]<br>[[File:Batak Nu-2.svg|30px|link=|alt=Nu]]
| [[File:Batak Wu-1.svg|30px|link=|alt=Wu]]
| [[File:Batak Gu-1.svg|30px|link=|alt=Gu]]
| [[File:Batak Ju-1.svg|30px|link=|alt=Ju]]
| [[File:Batak Du-1.svg|30px|link=|alt=Du]]
| [[File:Batak Ru-1.svg|30px|link=|alt=Ru]]
| [[File:Batak Mu-1.svg|30px|link=|alt=Mu]]
| [[File:Batak Tu-2.svg|30px|link=|alt=Tu]]
| [[File:Batak Su-4.svg|30px|link=|alt=Su]]
| [[File:Batak Yu-1.svg|30px|link=|alt=Yu]]
| [[File:Batak Ngu-1.svg|30px|link=|alt=Ngu]]
| [[File:Batak Lu-1.svg|30px|link=|alt=Lu]]
| [[File:Batak Nyu-1.svg|30px|link=|alt=Nyu]]
| [[File:Batak Cu-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]<br>[[File:Batak Su-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
hzjqvgh8q2uby3qgmbn7lvdtr5zqnak
12283
12278
2026-04-26T10:56:43Z
Kwamikagami
67
12283
wikitext
text/x-wiki
:Ida ma muse: [[Surat Mandailing]]
[[Borkas:Manuscript in Mandailing-Batak language, southern Sumatra, probably before early 1800s - Robert C. Williams Paper Museum - DSC00365.JPG|thumb|left|Surat Tulak-tulak Mandailing ira-ira 1800an]]
'''Huruf Tulak-tulak''' ima huruf na adong i [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]]. Huruf Tulak-tulak on Huruf ni ompu ni ompu ni [[Alak Mandailing]] do on. I luak Mandailing maia na adong Surat Tulak-tulak. Muda di Toba I dokon kalai ma on Surat Toba,di Karo didokon kalai Surat Karo tai sapetona I Mandailingon dei parjolo adong Surat Tulak-tulak. I dokon kalai ma surat Tulak-tulak on [[Surat Batak]],naso labo madaida tile.
Surat tulak-tulak sangape pula pandok ni halak iluar ima ''huruf Aksara [[Mandailing (sajak)|Mandailing]]'' na jolo uruf tulak-tulak on ipake ima tu na [[goib]] don, ima manuliskon ilmu pangubatan, parbinatangan, [[Mistisisme|mistis]] dohot [[tarombo]]. Surat tulak-tulak on i tuliskon I [[bulu]], ulit, dohot ulit ni hayu na ibaen na jolo dompak naso adong dope [[karotes]] ulit ni [[hayu]] na ilompit-lompit i manjadi mirib songkonon bukui idokon ma i sabagai pustaha uruf tulak-tulak on ima 21 ma jumlah ni huruf nai ima naidokon ina ni surat (''huruf dasar'').
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 2.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ ''horas''<br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ ''madingin''<br>ᯇᯪᯒ᯲ ''pir'']]
[[Borkas:Contoh tulisan huruf tulak-tulak 1.jpg|thumb|Contoh Huruf Tulak-tulak: <br>ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪ ''tondi''<br>ᯔᯖᯬᯎᯮ ''matogu''<br>ᯄᯬᯒᯚ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯑᯪᯝᯪᯊ᯲ᯇᯪᯒ᯲ᯖᯬᯊ᯲ᯑᯪᯔᯖᯬᯎᯮ ''horas tondi madingin pir tondi matogu'']]
Songkonon gambar naima uruf tulak-tulak I, pula ipanulisan adong dope sabotulna I [[bunyina]] O, E, dohot U ina ni surat on muloi ima konsonan ni hata nai na marakhiran na ima huruf “a” kacuali huruf I dohot U, pula anak ni surat buseng ima I bagasan surat tulak-tulak on ipargunaon get mangubah ni suara ni ina ni surat nai contohna I, U, O, E dohot manambai bunyi na “ng” tu ina ni surat nai.
Baru panggolat nai ima pula naget mangela ni bunyi nai “a” pula in ani surat ibaen tanda panggolat na “'''/'''” Bindu i sada ornament na manandai asda parjoloan sabuah alinia sangape BAB. Bindu na menek ipake get manandai parjolo sada Alinea, pula bind una godang dapot mai i pangkal sada sangape nabaru. Tompi ima pula get mangubah uruf Ha manjadi uruf Ka, dohot uruf Sa mandaji Ca.<ref>https://budaya-indonesia.org/Surat-Tulak-Tulak</ref>
==Meja==
{| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:var(--background-color-base,#fff);color:inherit;font-size:large;text-align:center"
| colspan="17" style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | '''Batak (Unicode block)'''<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1BC0.pdf Official Unicode Consortium code chart] (PDF)</ref>
|-style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small"
| style="width:45pt" | || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BCx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC0: BATAK LETTER A" | ᯀ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC1: BATAK LETTER SIMALUNGUN A" | ᯁ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC2: BATAK LETTER HA" | ᯂ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC3: BATAK LETTER SIMALUNGUN HA" | ᯃ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC4: BATAK LETTER MANDAILING HA" | ᯄ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC5: BATAK LETTER BA" | ᯅ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC6: BATAK LETTER KARO BA" | ᯆ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC7: BATAK LETTER PA" | ᯇ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC8: BATAK LETTER SIMALUNGUN PA" | ᯈ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BC9: BATAK LETTER NA" | ᯉ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCA: BATAK LETTER MANDAILING NA" | ᯊ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCB: BATAK LETTER WA" | ᯋ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCC: BATAK LETTER SIMALUNGUN WA" | ᯌ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCD: BATAK LETTER PAKPAK WA" | ᯍ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCE: BATAK LETTER GA" | ᯎ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BCF: BATAK LETTER SIMALUNGUN GA" | ᯏ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BDx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD0: BATAK LETTER JA" | ᯐ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD1: BATAK LETTER DA" | ᯑ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD2: BATAK LETTER RA" | ᯒ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD3: BATAK LETTER SIMALUNGUN RA" | ᯓ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD4: BATAK LETTER MA" | ᯔ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD5: BATAK LETTER SIMALUNGUN MA" | ᯕ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD6: BATAK LETTER SOUTHERN TA" | ᯖ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD7: BATAK LETTER NORTHERN TA" | ᯗ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD8: BATAK LETTER SA" | ᯘ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BD9: BATAK LETTER SIMALUNGUN SA" | ᯙ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDA: BATAK LETTER MANDAILING SA" | ᯚ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDB: BATAK LETTER YA" | ᯛ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDC: BATAK LETTER SIMALUNGUN YA" | ᯜ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDD: BATAK LETTER NGA" | ᯝ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDE: BATAK LETTER LA" | ᯞ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BDF: BATAK LETTER SIMALUNGUN LA" | ᯟ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BEx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE0: BATAK LETTER NYA" | ᯠ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE1: BATAK LETTER CA" | ᯡ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE2: BATAK LETTER NDA" | ᯢ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE3: BATAK LETTER MBA" | ᯣ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE4: BATAK LETTER I" | ᯤ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE5: BATAK LETTER U" | ᯥ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE6: BATAK SIGN TOMPI" | ᯦
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE7: BATAK VOWEL SIGN E" | ᯧ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE8: BATAK VOWEL SIGN PAKPAK E" | ᯨ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BE9: BATAK VOWEL SIGN EE" | ᯩ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEA: BATAK VOWEL SIGN I" | ᯪ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEB: BATAK VOWEL SIGN KARO I" | ᯫ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEC: BATAK VOWEL SIGN O" | ᯬ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BED: BATAK VOWEL SIGN KARO O" | ᯭ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEE: BATAK VOWEL SIGN U" | ᯮ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BEF: BATAK VOWEL SIGN U FOR SIMALUNGUN SA" | ᯯ
|-
| style="background:var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa);color:inherit;font-size:small" | U+1BFx
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF0: BATAK CONSONANT SIGN NG" | ᯰ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF1: BATAK CONSONANT SIGN H" | ᯱ
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF2: BATAK PANGOLAT" | ᯲
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BF3: BATAK PANONGONAN" | ᯳
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| title="Reserved" style="background-color:var(--background-color-disabled,#c8ccd1);color:inherit;" |
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFC: BATAK SYMBOL BINDU NA METEK" | ᯼
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFD: BATAK SYMBOL BINDU PINARBORAS" | ᯽
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFE: BATAK SYMBOL BINDU JUDUL" | ᯾
| style="font-family:Pangururan, Noto Sans Batak;" title="U+1BFF: BATAK SYMBOL BINDU PANGOLAT" | ᯿
|}
{| class="wikitable"
|-
| colspan="22" style="background:#ccf; text-align:center;" |'''Huruf Tulak-tulak'''
|- style="text-align:center;"
! [[Surat Latin]]
| a
| ha
| ka
| ba
| pa
| na
| wa
| ga
| ja
| da
| ra
| ma
| ta
| sa
| ya
| nga
| la
| nya
| ca
| i
| u
|- style="text-align:center; length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak A-1, Ha.svg|30px|link=|alt=A]]
| [[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ha]]
| [[File:Batak Ka-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]<br>[[File:Batak Ha-3.svg|30px|link=|alt=Ka]]
| [[File:Batak Ba-1.svg|30px|link=|alt=Ba]]
| [[File:Batak Pa-1.svg|30px|link=|alt=Pa]]
| [[File:Batak Na.svg|30px|link=|alt=Na]]<br>[[File:Batak Na-2.svg|30px|link=|alt=Na]]
| [[File:Batak Wa-1.svg|30px|link=|alt=Wa]]
| [[File:Batak Ga-1.svg|30px|link=|alt=Ga]]
|[[File:Batak Ja.svg|30px|link=|alt=Ja]]
|[[File:Batak Da.svg|30px|link=|alt=Da]]
| [[File:Batak Ra-1.svg|30px|link=|alt=Ra]]
| [[File:Batak Ma-1.svg|30px|link=|alt=Ma]]
| [[File:Batak Ta-2.svg|30px|link=|alt=Ta]]
| [[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]<br>[[File:Batak Sa-2.svg|30px|link=|alt=Sa]]
| [[File:Batak Ya-1.svg|30px|link=|alt=Ya]]
|[[File:Batak Nga.svg|30px|link=|alt=Nga]]
| [[File:Batak La-1.svg|30px|link=|alt=La]]
| [[File:Batak Ca-2, Nya.svg|30px|link=|alt=Nya]]
| [[File:Batak Ca-4.svg|30px|link=|alt=Ca]]<br>[[File:Batak Sa-3.svg|30px|link=|alt=Sa]]
|[[File:Batak I.svg|30px|link=|alt=I]]
|[[File:Batak U.svg|30px|link=|alt=I]]
|- style="text-align:center;"
! Surat Latin
| u
| hu
| ku
| bu
| pu
| nu
| wu
| gu
| ju
| du
| ru
| mu
| tu
| su
| yu
| ngu
| lu
| nyu
| cu
|-
|- style="text-align:center;length:10%;"
! Surat Mandailing
| [[File:Batak U-2.svg|30px|link=|alt=u]]
| [[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Hu]]
| [[File:Batak Ku (Mandailing).png|40px|link=|alt=Ku]]<br>[[File:Batak Hu-3.svg|30px|link=|alt=Ku]]
| [[File:Batak Bu-1.svg|30px|link=|alt=Bu]]
| [[File:Batak Pu-1.svg|30px|link=|alt=Pu]]
| [[File:Batak Nu-1.svg|30px|link=|alt=Nu]]<br>[[File:Batak Nu-2.svg|30px|link=|alt=Nu]]
| [[File:Batak Wu-1.svg|30px|link=|alt=Wu]]
| [[File:Batak Gu-1.svg|30px|link=|alt=Gu]]
| [[File:Batak Ju-1.svg|30px|link=|alt=Ju]]
| [[File:Batak Du-1.svg|30px|link=|alt=Du]]
| [[File:Batak Ru-1.svg|30px|link=|alt=Ru]]
| [[File:Batak Mu-1.svg|30px|link=|alt=Mu]]
| [[File:Batak Tu-2.svg|30px|link=|alt=Tu]]
| [[File:Batak Su-4.svg|30px|link=|alt=Su]]
| [[File:Batak Yu-1.svg|30px|link=|alt=Yu]]
| [[File:Batak Ngu-1.svg|30px|link=|alt=Ngu]]
| [[File:Batak Lu-1.svg|30px|link=|alt=Lu]]
| [[File:Batak Nyu-1.svg|30px|link=|alt=Nyu]]
| [[File:Batak Cu-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]<br>[[File:Batak Su-4.svg|30px|link=|alt=Cu]]
|}
== Kontroversi ==
Halak na malo manuliskon dohot mambaca surat tulak-tulakon mandung na otikan mon halakna, i ranah sikola pe nungna i tingkat SD (Sekolah Dasar) dope na adong on mambahas surat tulak-tulak on ipe nungna tongkin dope marsiajarna inda pala gok panerapan ni paraktek nai jadina indapala bisa alai mampasiajarina sacara aktif. Baru itingkat SMA (Sekolah Menegah Atas) pe inda dong be iparsiajari jadina murmalupa ma ali soal parsiajaran SD nai.<ref>https://www.mandailingonline.com/tag/aksara-tulak-tulak/</ref>
== Sumberna ==
kzvs0p7hi45v4anbcvjoxu8eiuppppj
ᯄᯖ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲
0
2176
12279
10908
2026-04-26T10:47:46Z
Kwamikagami
67
12279
wikitext
text/x-wiki
:Ida ma muse: [[Saro Mandailing]]/[[ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ]]
'''Saro Mandailing''' ima marupohon saro na adong di Provinsi [[Sumatera Utara]] sian Selatan, Sumatera sian Barat marbatasan langsung dohot [[Riau]] sian Utara. Saro Mandailing marupahon varian sian hata [[Sanskerta]], tai nungga di pangaruhi hata sian [[Arab Saudi|Arab]]. Hata [[Mandailing julu]] dan [[Mandailing godang]], partutur na umdayuk sian hatani [[Angkola]], aha dope sian hatani [[Batak Toba]]. Partutur ni [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing]] nabahatan tardapot di [[Kabupaten Mandailing Natal|Mandailing Natal]], tai inda tarmasuk hata [[Natal]] (hata [[Minang]]), bope halak Natal markoum dohot halak sian [[Kabupaten Mandailing Natal|Kabupaten Mandailing Natal.]]
'''ᯚᯒᯬ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲''' ᯔᯒᯮᯇᯬᯄᯬᯊ᯲ ᯅᯚᯬ ᯊ ᯖᯒ᯲ᯑᯇᯬᯖ᯲ ᯑᯪ ᯇ᯲ᯒᯬᯍᯪᯊ᯲ᯚᯪ ᯚᯮᯔᯖᯩᯒ ᯥᯖᯒ ᯚᯪᯀᯊ᯲ ᯚᯪᯞᯖᯊ᯲, ᯚᯮᯔᯖᯩᯒ ᯚᯪᯀᯊ᯲ ᯅᯒᯖ᯲ ᯑᯬᯄᯬᯖ᯲ ᯒᯪᯀᯥ ᯚᯪᯀᯊ᯲ ᯥᯖᯒ. ᯚᯒᯬ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲ ᯔᯒᯮᯇᯄᯬᯊ᯲ ᯍᯒᯪᯀᯊ᯲ ᯚᯪᯀᯊ᯲ ᯄᯖ ᯚᯊ᯲ᯚ᯲ᯄ᯦ᯩᯒ᯲ᯖ, ᯖᯤ ᯊᯮᯊ᯲ᯎ᯲ᯎ ᯑᯪ ᯇᯊ᯲ᯎᯒᯮᯄᯪ ᯄᯖ ᯚᯪᯀᯊ᯲ ᯀᯒᯅ᯲. ᯄᯖ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲ ᯐᯮᯞᯮ ᯑᯊ᯲ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲ ᯎᯬᯑᯊ᯲ᯎ᯲, ᯇᯒ᯲ᯖᯮᯖᯮᯒ᯲ ᯊ ᯥᯔ᯲ᯑᯛᯮᯄ᯦᯲ ᯚᯪᯀᯊ᯲ ᯄᯖᯊᯪ ᯀᯊ᯲ᯎ᯲ᯄ᯦ᯬᯞ, ᯀᯄ ᯑᯬᯇᯩ ᯚᯪᯀᯊ᯲ ᯄᯖᯊᯪ ᯅᯖᯄ᯦᯲ ᯖᯮᯅ. ᯇᯒ᯲ᯖᯮᯖᯮᯒ᯲ ᯊᯪ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲ ᯊᯅᯄᯖᯊ᯲ ᯖᯒ᯲ᯑᯇᯬᯖ᯲ ᯑᯪ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲ ᯊᯖᯞ᯲, ᯖᯤ ᯤᯊ᯲ᯑ ᯖᯒ᯲ᯔᯚᯮᯄ᯦᯲ ᯄᯖ ᯊᯖᯞ᯲ (ᯄᯖ ᯔᯪᯊᯊ᯲ᯎ᯲), ᯅᯬᯇᯩ ᯄᯞᯄ᯦᯲ ᯊᯖᯞ᯲ ᯔᯒ᯲ᯄ᯦ᯬᯥᯔ᯲ ᯑᯬᯄᯬᯖ᯲ ᯄᯞᯄ᯦᯲ ᯚᯪᯀᯊ᯲ ᯄ᯦ᯅᯮᯇᯖᯩᯊ᯲ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲ ᯊᯖᯞ᯲.
Hata Mandailing [[Padang Lawas]] (Padang Bolak) di pargunahon di sabola [[Padang Lawas Utara]] dohot [[Padang Lawas Selatan]]. Di [[Pasaman]], [[Sumatera Barat]], [[Kampar]], [[Riau]] hata Mandailing puna variasi na sandiri. Di sabola [[Asahan]], [[Batubara,]] dohot [[Labuhan batu]], halak Mandailing rumus do mampargunahon hata [[Melayu]] Pesisir Timur. Hata Mandailing [[Angkola]], tarutamo di [[Angkola Dolok]] ([[Sipirok]]), marupahon hata nan sarupo dohot hata Batak Toba, alani [[geografisna]] marsidononokon, tai hata ni Angkola umdayuk dope logatna sian hata ni [[Toba]].
Hata Angkola meliputi [[Padang Sidempuan]], [[Batang Toru]], Sipirok dan sude wilayah di [[kabupaten Tapanuli Selatan]]. Biaso na, halak Mandailing martutur hata Melayu dei, anggo marsuo dan [[martarombo]], mulo adong hata-hata na indagi diboto alai logatna, arani di satiop daerah marasingan do logatna, bope rap hata ni sian Mandailing.
Jadina pula i marhata-hata sangape mangecek dohot halak nalain porlu do ibaen bahasa na jeges dohot na sopan anso ulang mambaen masalah dohot tarsinggung halak on jadina porlu do iparsiajaran jia hata na cocok dohot deges ibaen hata nai so tagi juo ibege halak nalain na, biama on bisa ita ligi sacara [[filosofi]] mandailing namar bunyi "pantun angoluan, teas amatean" urang lobina artina dohot martutur saro na santun ita mangolu salamat dohot tenteram, salangkon cacimaki mangoban bahaya, celaka, dohot [[Amatean|hamatean]].<ref>https://media.neliti.com/media/publications/75345-ID-kearifan-mandailing-dalam-tradisi-markob.pdf</ref>
{{Baso Mandailing-stub}}
on ma contoh ni hata i Mandailing<ref><nowiki>http://www.tamanbahasa.com/40-daftar-kumpulan-terjemahan-bahasa-mandailing-484/</nowiki></ref>
{| class="wikitable"
|Hata badan ni jolma
|Artian
|-
|Obuk
|Rambut
|-
|Alis
|Alis
|-
|Ipon
|Gigi
|-
|Kunis
|Kumis
|-
|Ingung
|Hidung
|-
|Mata
|Mata
|-
|Suping
|Telinga
|-
|Tangan
|Tangan
|-
|Jari
|Jari
|-
|Sisilon
|Kuku
|-
|Boltok
|Perut
|-
|Pat
|Kaki
|-
|jantung
|Jantung
|}
{| class="wikitable"
|Hata Karejo
|Artina
|-
|Mangan
|Makan
|-
|Minum
|minum
|-
|Patureon
|Patureon
|-
|Manulis
|Menulis
|-
|Mambaca
|Membaca
|-
|Manangion
|Mendengarkan
|-
|Marlao-lao
|Berjalan jalan
|-
|mancangkul
|Mencangkul
|}
{| class="wikitable"
|Hata Benda
|Artina
|-
|Jam tangan
|Jom tangan
|-
|Topi
|Kupiah
|-
|Kaos
|Baju
|-
|Celana
|Salaor
|-
|Gelang
|Golang
|-
|Sepatu
|Sipatu
|-
|Sendal
|Solop
|-
|Kaca mata
|Kaco mata
|-
|Kalung
|Gonjong
|-
|Anting-anting
|Kurabu
|-
|Lemari
|Lamari
|-
|Kasur
|Asur
|-
|Selimut
|Ulos
|-
|Bantal
|Bantal
|-
|Boneka
|Boneka
|-
|sprei
|Sipere
|}
== Sumberna ==
[[Kategori:Wp/akb]]
b85qnovmfvu6lf07gnr4f9pgijogee4
ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ
0
2776
12280
12235
2026-04-26T10:48:21Z
Kwamikagami
67
12280
wikitext
text/x-wiki
{{Multiscript|Saro Mandailing}}
:Ida ma muse: [[ᯄᯖ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲]]
'''ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ''' ᯤᯔ ᯘᯒᯬ ᯉ ᯀᯑᯬᯰ ᯤ ᯀᯞᯄ᯦᯲ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ. ᯅᯂᯖ᯲ ᯉᯪ ᯀᯞᯄ᯦᯲ ᯉ ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ ᯤᯔ ᯘᯅᯂᯖ᯲ 1,1 ᯐᯮᯖ ᯀᯞᯄ᯦᯲ ᯔᯉᯮᯒᯮᯖ᯲ ᯘᯩᯉ᯲ᯘᯮᯘ᯲ ᯖᯀᯬᯉ᯲ 2000.
ᯉᯔᯔᯄ᯦ᯩ ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ ᯀᯬᯉ᯲ ᯀᯞᯄ᯦᯲ᯉ ᯤᯔ ᯑᯪ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ ᯉᯖᯞ᯲, ᯖᯇᯉᯮᯞᯪ ᯘᯩᯞᯖᯉ᯲, ᯇᯑᯰ ᯞᯋᯘ᯲, ᯇᯘᯔᯉ᯲ ᯑᯬᯂᯬᯖ᯲ ᯉᯞᯤᯉ᯲-ᯞᯤᯉ᯲ ᯉᯤ ᯔ.<ref>ᯘᯪᯒᯩᯎᯒ᯲, ᯀᯂ᯲ᯔᯑ᯲ ᯘᯔᯪᯉ᯲ (1997). ᯄ᯦ᯔᯮᯘ᯲ ᯅᯂᯘ ᯀᯰᯄ᯦ᯬᯞ/ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ ᯤᯉ᯲ᯑᯬᯉᯩᯘᯪᯀ. ᯐᯄ᯦ᯒ᯲ᯖ: ᯇᯮᯘᯖ᯲ ᯇᯩᯔ᯲ᯅᯪᯉᯂᯉ᯲ ᯇᯩᯝᯩᯔ᯲ᯅᯝᯉ᯲ ᯅᯂᯘ, ᯑᯩᯇᯖᯩᯔᯩᯉ᯲ ᯇᯩᯉ᯲ᯑᯪᯑᯪᯄ᯦ᯉ᯲.</ref>
== ᯘᯮᯔ᯲ᯅᯩᯒ᯲ᯉ ==
7jcc48bszp78jzd9tp4udx7vhx0qatu
12281
12280
2026-04-26T10:48:35Z
Kwamikagami
67
12281
wikitext
text/x-wiki
:Ida ma muse: [[ᯄᯖ ᯔᯊ᯲ᯑᯤᯞᯪᯊ᯲ᯎ᯲]]
{{Multiscript|Saro Mandailing}}
'''ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ''' ᯤᯔ ᯘᯒᯬ ᯉ ᯀᯑᯬᯰ ᯤ ᯀᯞᯄ᯦᯲ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ. ᯅᯂᯖ᯲ ᯉᯪ ᯀᯞᯄ᯦᯲ ᯉ ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ ᯤᯔ ᯘᯅᯂᯖ᯲ 1,1 ᯐᯮᯖ ᯀᯞᯄ᯦᯲ ᯔᯉᯮᯒᯮᯖ᯲ ᯘᯩᯉ᯲ᯘᯮᯘ᯲ ᯖᯀᯬᯉ᯲ 2000.
ᯉᯔᯔᯄ᯦ᯩ ᯘᯒᯬ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ ᯀᯬᯉ᯲ ᯀᯞᯄ᯦᯲ᯉ ᯤᯔ ᯑᯪ ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ ᯉᯖᯞ᯲, ᯖᯇᯉᯮᯞᯪ ᯘᯩᯞᯖᯉ᯲, ᯇᯑᯰ ᯞᯋᯘ᯲, ᯇᯘᯔᯉ᯲ ᯑᯬᯂᯬᯖ᯲ ᯉᯞᯤᯉ᯲-ᯞᯤᯉ᯲ ᯉᯤ ᯔ.<ref>ᯘᯪᯒᯩᯎᯒ᯲, ᯀᯂ᯲ᯔᯑ᯲ ᯘᯔᯪᯉ᯲ (1997). ᯄ᯦ᯔᯮᯘ᯲ ᯅᯂᯘ ᯀᯰᯄ᯦ᯬᯞ/ᯔᯉ᯲ᯑᯤᯞᯪᯰ ᯤᯉ᯲ᯑᯬᯉᯩᯘᯪᯀ. ᯐᯄ᯦ᯒ᯲ᯖ: ᯇᯮᯘᯖ᯲ ᯇᯩᯔ᯲ᯅᯪᯉᯂᯉ᯲ ᯇᯩᯝᯩᯔ᯲ᯅᯝᯉ᯲ ᯅᯂᯘ, ᯑᯩᯇᯖᯩᯔᯩᯉ᯲ ᯇᯩᯉ᯲ᯑᯪᯑᯪᯄ᯦ᯉ᯲.</ref>
== ᯘᯮᯔ᯲ᯅᯩᯒ᯲ᯉ ==
f02g2b1zqrmdnwk9hffsea2byfs3c6h