Буряад Улас

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="bxr">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>bxrwiki</dbname>
    <base>https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8E%D1%83%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Меди</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Тусхай</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хэрэглэгшэ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хэрэглэгшые хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеэди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеэди тухай хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Загбар</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Загбар хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Туһаламжа</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Туһаламжа хэлэлсэл</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категори хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Буряад Улас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8</id>
    <revision>
      <id>74629</id>
      <parentid>73598</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85660" sha1="0cbvzl18syp9b3ma5eq0od2ehb9n94p" xml:space="preserve">{{Оросой холбоото уласай нютаг можо тухай мэдээн
| BxrNm = Буряад Улас&lt;br&gt;{{MongolUnicode|ᠪᠤᠷᠢᠠᠳ ᠤᠯᠤᠰ|v}}
| OfNm1 =
| RuNm = Республика Бурятия
| FSFlag = [[File:Flag of Buryatia.svg|180px|Буряад Уласай түрын туг]]
| FSCoA = [[File:Coat of Arms of Buryatia.svg|80px|Буряад Уласай түрын һүлдэ]]
| FlagLnk = Буряад Уласай түрын туг
| CoALnk = Буряад Уласай түрын һүлдэ
| FSMapName = Map of Russia - Buryat Republic (2008-03).svg
| FSCtrWhat = Ниислэл
| FSCtrNm = [[Улаан-Үдэ]]
| AreaRnk = 15
| TotArea = 351300
| WaterPrcnt = 6.0
| PopRnk = 56
| PopQty = 963492
| PopCtDate = 2010
| PopulationRank = 56
| UrbanPopulation = 544818
| RuralPopulation = 418674
| FedDistrNm = Алас Дурнын ХТ
| EcRegNm = Зүүн Сибириин ЭЗТ
| CadNo = 03
| LangLangs = s
| OfLangs = [[Буряад хэлэн|буряад]], [[Ород хэлэн|ород]]&lt;ref name=&quot;Languages&quot;&gt;Constitution, Article 67&lt;/ref&gt;
| HeadTtl = Толгойлогшо-&lt;br /&gt;Засагай Газарай&lt;br /&gt;түрүүлэгшэ
| HeadNm = [[Алексей Самбуевич Цыденов|Алексей Цыденов]]&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot;&gt;Constitution, Article 5.3&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;President&quot;&gt;Official website of the President of the Buryat Republic.  [http://president.buryatia.ru/eng/biografy/ Biography of Vyacheslav Vladimirovich Nagovitsyn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091129021451/http://president.buryatia.ru/eng/biografy/ |date=2009-11-29 }}&lt;/ref&gt;
| PrimeTitle = Засагай Газарай түрүүлэгшэ
| PrimeName = [[Алексей Самбуевич Цыденов|Алексей Цыденов]]
| ViceTtl = Засагай Газарай түрүүлэгшын түрүүшын орлогшо
| ViceNm =[[Иннокентий Матвеевич Егоров|Иннокентий Егоров]]
| LegislTtl = [[Арадай Хурал]]ай&lt;br /&gt;түрүүлэгшэ
| LegislNm = [[Цырен-Даши Эрдынеевич Доржиев|Цырен-Даши Доржиев]]
| FSAnthem = [[Буряад Уласай түрын дуулал|Буряад Уласай&lt;br /&gt;түрын дуулал]]&lt;ref name=&quot;HeadLegis&quot; /&gt;
| MSKS = +5
}}
'''Буряад Улас''' ({{lang-ru|Республика Бурятия}}; {{lang-bua|Буряад Улас|Buryaad Ulas}}, {{IPA-all|bʊˈrʲɑːt ʊˈlɑs|pron}}, {{lang-mn|Буриад Улс|Buriad Uls}}), болбол ''[[Оросой холбоото улас]]ай'' [[Оросой холбоото уласай нютаг можонууд|нютаг можо]]. [[Алас Дурнын холбооной тойрог]]ой &lt;small&gt;(Алас Дурнын федеральна тойрогой)&lt;/small&gt; зайда оролсоно. [[Оросой холбоото улас|Росси]] дотор 351,300&lt;ref&gt;{{Cite web |title=«Территория, число районов, населённых пунктов и сельских администраций по субъектам Российской Федерации» |url=http://perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_03.htm |accessdate=2012-11-24 |archivedate=2011-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928181511/http://perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_03.htm }}&lt;/ref&gt; км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; талмайтайгаараа 15-дахи нютаг, 970,000&lt;ref&gt;[https://rosstat.gov.ru Оценка населения 2025 года]&lt;/ref&gt; тоотойгоороо 56-дахи олон хүн зонтой гэжэ харисуулагдана. 2010 оной тоололгоор хүн зон 66,1 % — {{comment|[[Ородууд]]|Русские}}, 30,0 % (286,839) — {{comment|[[Буряадууд]]|Буряты}}.&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]&lt;/ref&gt; [[Бүгэдэ Найрамдаха Буряад Уласай Үндэһэн Хуули]] &lt;small&gt;(Буряад Республикын Конституци)&lt;/small&gt; гуримаар [[Ород хэлэн|Ород]] ба [[Буряад хэлэн]] — гүрэнэй албан ёһоной хэлэнүүд.

== Газар дайдынь байгууламжа ==
Буряад Улас [[Ази]] түбиин дунда, Зүүн [[Сибирь]]тэ [[Байгал]] далайн урдада оршодог. Хойто зүгтэ [[Эрхүү можо]], баруун зүгтэ [[Тыва]], зүүн зүгтэ [[Забайкалиин хизаар]], урда зүгтэ [[Монгол Улас]] хилэ нэгэтэй байна. Түмэр замаар [[Улаан Үдэ]]һөө [[Москва]] хүрэтэр 5 519 модо, [[Номгон далай]]н эрье хүрэтэр 3 500 модо болодог. Сагай эрилтэдэ хүрэмөөр ниидэхэ онгосын буудал &lt;small&gt;(аэропорт)&lt;/small&gt; ба Буряад Республикын дайдаар гарадаг Транссибириин түмэр зам гансашье ороной бүхы нютаг можонуудтай болон [[Европо|Европын]] оронуудтай бэшэ, мүн Зүүн урда Азиин оронуудтай харилсаанай зам бии болгоно.

Буряад Улас Оросой холбоото уласай Ази-Номгон далайн бүһэ нютагай оронуудтай харилсаа тогтооходо зохид һуури эзэлнэ. Буряад ороной дайда [[Байгал]] далайе зүүн, зүүн-урда тээһээнь хүреэлдэг, Буряадта Байгалай эрьеын шэгэй 60 % байдаг. Арад зоной дунда [[Байгал]] нангин далай гэдэг. Энэ үзэсхэлэнтэ далайн эрьеын дүрбэнэй гурбан хуби Буряад орондо багтадаг.

Буряад ороной газар дайда 351,3 мянган дүрбэлжэн модо &lt;small&gt;(км)&lt;/small&gt; талмайтай. Хэмжээгээрээ Буряад орон [[Германи]]тай ойролсоо юм, [[Шэнэ Зеланд]]һаа 1,3 дахин үлүү.

Уласай урда зүгөөр [[Монгол Улас]]тай хилэ зурыдаг. Зүүн тээһээ [[Оросой холбоото улас]]ай [[Забайкалиин хизаар]]ай, баруун тээһээ багашаг зайда [[Эрхүү можо]], [[Тыва|Тыва Уластай]] хилэлдэг.
 
=== Захын сэгүүд ===
;Зүүн сэг
: 116°55’E
;Баруун сэг
: 98°40’E
;Үмэнэдэ сэг
: Сүхэ голой дунда урадхал (49°55’N)
;Умарада сэг
: 57°15’N

== Байгаали ==
Буряад ороной нютаг дэбисхэр олон үнгэ янзатай. Эндэ [[Швейцари]]ин [[Альпа]] адли байгалиин үзэгдэл, Монголой үргэн тала, Сибириин ой модые хаража болоно.
Уласта ехэнхидээ нарантай сэлмэг үдэрнүүд болодог болоод жэлдэ гурбан зуунһаа үлүү үдэр наран гарана. Хуурай уларилтай. Хойто Байгал шадар нютагта 0,5 метрын гүн байрладаг [[мүнхэ сэбдэг]]тэй&lt;ref name=&quot;геогр&quot;&gt;[http://egov-buryatia.ru/index.php?id=323&amp;print=1 Географическое положение и климат]&lt;/ref&gt;.

=== Газарай хэлбэри ===
Буряад ороной хамаг газар дайдаар хашарангүй ябажа харабал, халзан сагаан оройтой [[Мүнхэ Һарьдаг]] ({{lang-mn|Мөнх Сарьдаг}})&lt;/small&gt; үндэртэй (3491 м), аха дүүнэр шэнгеэр жэрыһэн '''[[Зүүн Саяан]]''' уулануудтай &lt;small&gt;({{lang-mn|Зүүн Соён}})&lt;/small&gt; (Топографуудай орьёл &lt;small&gt;(ородоор: пик Топо́графов)&lt;/small&gt;, 3044 м; [[Мүнхэ Саһан]] &lt;small&gt;({{lang-mn|Мөнх Цасан}})&lt;/small&gt;, 3164 м, [[Түнхэ]]нэй мундарганууд &lt;small&gt;(ородоор: Тунки́нские гольцы́)&lt;/small&gt;, 3284 м; Кропоткиной дабаан &lt;small&gt;(ородоор: хребе́т Кропо́ткина)&lt;/small&gt;, 3114 м, Бүлэнэй мундарганууд &lt;small&gt;(ородоор: Бе́льские гольцы́)&lt;/small&gt;, [[Ехэ Саяан]] &lt;small&gt;({{lang-mn|Их Соён}})&lt;/small&gt; дабаан, Хутиин мундарганууд &lt;small&gt;(ородоор: Кито́йские гольцы́)&lt;/small&gt;, Ахын дабаан &lt;small&gt;(ородоор: Оки́нский хребе́т)&lt;/small&gt;).

Ондо хадын байгуулалтанууд: [[Байгалай уулата газар]] &lt;small&gt;(ородоор: Байкальская горная область)&lt;/small&gt; хоёр зуунай хараанда зэлэ татан байдаг [[Баргажанай хада|Баргажанай]] &lt;small&gt;(ородоор: Баргузинский)&lt;/small&gt; (2840 м) Бархан үндэртэй, халюуран харагдадаг [[Хамар дабаан]] &lt;small&gt;(ородоор: Хамар-Дабан)&lt;/small&gt;, [[Үргэдэй мундарга]] &lt;small&gt;(ородоор: Ургудеевский голец)&lt;/small&gt;, 2758 м) удаалан дахуулһан суутай зургаан уулануудтай, [[Улаан-Бургааһан]] &lt;small&gt;(ородоор: Улан-Бургасы)&lt;/small&gt; (Хурха, 2758 м), [[Байгалай шэлэ нюруу|Байгалай]] &lt;/small&gt;(ородоор: Байкальский)&lt;/small&gt;, [[Хара-Болдог]] &lt;small&gt;(ородоор: гора Черского)&lt;/small&gt;, 2588 м, [[Ихаадай хада|Ихаадай]] &lt;small&gt;(ородоор: Икатский)&lt;/small&gt; (2588 м), Бага Хамар дабаан &lt;small&gt;(ородоор: Малый Хамар-Дабан)&lt;/small&gt;, [[Хамар Худуйн шэлэ нюруу|Хангаруулай]] &lt;small&gt;(ородоор: Хангарульский)&lt;/small&gt; (2623 м), [[Хүрбын уула|Хүрбын]] &lt;small&gt;(ородоор: Курбинский)&lt;/small&gt; (1777 м), [[Голондын уула|Голондын]] &lt;small&gt;(ородоор: Голондинский) (1510)&lt;/small&gt;, Зусы дабаан ([[Зусы уула]], 1501 м), [[Худанай уула]] &lt;small&gt;(ородоор: Худанский хребет)&lt;/small&gt;, [[Буруул уула]], 1324 м, [[Хамбын уула|Хамбын]] &lt;small&gt;(ородоор: Хамбинский)&lt;/small&gt;, [[Зүүн Мүрэнэй уула|Зүүн Мүрэнэй]] (Зуун Мориной) &lt;small&gt;(ородоор: Зун-Муринский)&lt;/small&gt; хадын шэлэтэй;
 
''Байгал-[[Ара Хинган]]ай хадалиг газар'', хоёр хубиһаа бүридэнги байдаг: [[Ара Хинган|Ара Хинган хадалиг газар]] &lt;small&gt;(ородоор: Становое нагорье)&lt;/small&gt;, [[Хойто-Мууяын шэлэ нюруу|Хойто-Мууяын]] &lt;small&gt;(ородоор: Северо-Муйский)&lt;/small&gt;, 2537 м, [[Урда-Мууяын шэлэ нюруу|Урда-Мууяын]] &lt;small&gt;(ородоор: Южно-Муйский)&lt;/small&gt; (Уендекут уула, 2665 м), [[Мууяханай шэлэ нюруу|Мууяханай]] &lt;small&gt;(ородоор: Муяканский)&lt;/small&gt; (2473 м) дабаатай, Хойто-Байгалай хадалиг газар &lt;small&gt;(ородоор: Се́веро-Байка́льское наго́рье)&lt;/small&gt; (Сынныр (Иняптуг уула &lt;small&gt;(эвэнкеэр: Иняптук)&lt;/small&gt;, 2578 м), Дээдэ Ангарай &lt;small&gt;(ородоор: Верхнеанга́рский)&lt;/small&gt; (2608 м), Дэлюүн-Уранай &lt;small&gt;(ородоор: Делюн-Уранский)&lt;/small&gt;) (2331 м) дабаатай);

''[[Сэлэнгын дээдэ газар]]'' &lt;small&gt;(ородоор: Селенги́нское плоского́рье)&lt;/small&gt;, 1300—1800 м: Борьёогой (Боргойн) дабаан &lt;small&gt;(ородоор: Борго́йский)&lt;/small&gt; (1240 м); [[Зэдын шэлэ нюруу|Зэдын]] (Жадын) дабаан &lt;small&gt;(ородоор: Джиди́нский хребе́т)&lt;/small&gt; (2027 м); Хүлүшевской &lt;small&gt;(ородоор: Ключевско́й)&lt;/small&gt; дабаан (1802 м), Моностой дабаан, Сагаан дабаан &lt;small&gt;(ородоор: Саган-Дабан)&lt;/small&gt;, Бүргэтэй &lt;small&gt;(ородоор: Бургуту́й)&lt;/small&gt;;

* ''[[Витимэй дээдэ газар]]'' &lt;small&gt;(ородоор: Витимское плоскогорье)&lt;/small&gt;, 1200—1500 м: Быйсыхан дабаан (1522 м); Бабанта &lt;small&gt;(ородоор: Бабанты)&lt;/small&gt; ууланууд (2503 м);
* ''Заганай дабаан'' &lt;small&gt;(ородоор: Заганский хребет)&lt;/small&gt; (1382 м);
* ''Малханай дабаан'' &lt;small&gt;(ородоор: Малханский хребет)&lt;/small&gt; (1714 м);
* ''Сагаан дабаан'' (1425 м);
* ''Сагаан хүртэй'' &lt;small&gt;(ородоор: Цаган-Хуртэй)&lt;/small&gt; (Бүгэтэй мундарга &lt;small&gt;(ородоор: Голец Бугутуй)&lt;/small&gt;, 1557 м);
* ''Ябалан дабаан'' &lt;small&gt;(ородоор: Я́блоновый хребет)&lt;/small&gt;;
* ''Акадеэмиин дабаан'' (уһан дорохи) &lt;small&gt;(ородоор: Академи́ческий хребе́т)&lt;/small&gt;;
* ''Гурбан дабаан'' &lt;small&gt;(ородоор: Гу́рбан-Даба́н)&lt;/small&gt;.

=== Ашагта малтамалнууд ===
Буряад орон үнэтэй баялигаа нээгээгүй орон бэлэй. Газарай гүндэ [[үелхэ системэ|үелхэ системын]] олонхи зүйл бии. Тухайлбал, [[алтан]], ошор эрдэни (алмас), [[гянта]] &lt;small&gt;(вольфрам)&lt;/small&gt;, [[молибден]], [[кварцит]], [[шулуун нүүрһэн]], [[хүрин нүүрһэн]], [[бал шулуун]] &lt;small&gt;(графит)&lt;/small&gt;, [[гантиг]], [[полиметалл]]нууд, [[түмэртэй холисо]], хүнгэн сагаанай хүдэрнүүд &lt;small&gt;([[боксит|боксидууд]])&lt;/small&gt;, [[апатит|апатидууд]], [[шулуунай шүрбэһэн]], [[уран]], [[сайр]], [[берилли]], [[хара туулган]], [[стронци]], [[манган]]тай &lt;small&gt;(марганецтай)&lt;/small&gt; холисо, сыннырит, хризотил-шүрбэһэн шулуун, цеолит, перлит (галта уулын шэл), шэл шулуун, [[хас]] &lt;small&gt;(нефрит)&lt;/small&gt;, [[титан]]ай [[түүхэй эд]], сүүмэг хүсэлэй дабһын &lt;small&gt;(фосфадай)&lt;/small&gt; [[түүхэй эд]], шухаг түмэрнүүд, [[дис]], карбонадай [[түүхэй эд]], флюоридай [[түүхэй эд]] болон бусад ашагта малтамал байна.

=== Уһанай зүй ===
{{main|Буряад Уласай уһан зүй}}
Буряадта 25 мянган гаран гол мүрэнүүд бии, тэдэнэй дүн хамта ута — 215 мянган тухай модо. Һамар жэмэсүүдээр элбэг эдэ олон уулануудаймнай ара үбэрһөөнь бурьялан харьялһан юһэн мянга гаран булаг, горход байха.

=== Байгаалиин баялигууд ===
Гурбан зуун табин мянган дүрбэлжэн модо &lt;small&gt;(км)&lt;/small&gt; дайдын гурбанай хоёр хубинь ой модоор бүрхөөгдэнхэй. Хододоо ногооржо байдаг юһэн зүйлэй шэлбүүһэтэ модод ургадаг, гол түлэб дүшэн янзын набшаһата модоор холимог байдаг.

Уласай бахархал гэхэдэ алдарта [[аршаан]]ууд болоно. Тэдэнэй олонхинь аяар ⅩⅦ-ⅩⅧ-дугаар зуунай үедэ бии болоһон түүхэтэй. Эдэ аршаанууд ехэнхидээ Буряадай баялиг болохо халуун уһатай булагууд, эмнэлгын шабарнуудын хажууда байдаг. Мэдээжэ [[Түнхэн аймаг|Түнхэнэй]] [[Аршаан]], [[Хабаансха аймаг|Хабаансхын]] [[Халуун аршаан]] болоно.

Буряад орондо амитан, ургамалай аймаг олон янза байдаг. 2500 янзын амитад болон загаһад, тэдэнэй 250-ниинь гансал Байгал далайда болон тэрэниие тойроһон газарта байдаг. [[Улаан Ном]]до ороһон, онсо шухал, хобор зүйлэй амитан, [[ургамал]] олон юм. Байгалай хаб загаһан, омоли, баргажанай булган бүхэ дэлхэйдэ алдартай. Байгал нуурай зүүн эрье оршомоор эмэй [[ургамал]] элбэг бии.

== Канал ==
Буряад амати 23 минут 900 канал &amp; радио бар Москва его звони вдалеке Гошапһап TDCT да эхо она һама.

== Түүхэ ==
{{Буряадай түүхэ}}
Эртэнһээ нааша [[Монгол]] угсаанай нүүдэлшэд оршон һуужа ерэһэн тус нютаг [[1206]] ондо байгуулагдаһан [[Ехэ Монгол Улас]]ай бүрилдэхүүндэ багтажа байгаа.

[[XVI зуун]]ай үеһээ[[алтан]], ангиин арһаар баялиг Буряад нютагта [[Оросой эзэнтэ гүрэн|Орос хаанта улас]]ай худалдаашад, сэрэгүүд һуурижажа эхилһэн байгаа. Ородууд [[1666]] ондо [[Үдэ гол]]ой хүндыдэ бэхилэлтэ барижа, Дээдэ Үдэ гү, али Верхне-Удинск гэжэ нэрлэһэниинь хожомой Улаан-Үдэ хото болоод тэрэ үеһээ тус бүһэ нютагай түб болоһон юм. [[1689]] ондо [[Манжын Цин гүрэн]], Оросой хаанта уласай хоорондо байгуулһан [[Нерчинскын хэрээ]] ёһоор албан ёһоор ород мэдэлдэ шэлжэһэн байна.

Хожом [[1917 он]]ой [[Октябриин хубисхал]]ай һүүлдэ нэгэ хэһэг сагаан арми болон Япон уласта эзэлэгдэжэ байһан болоод [[1920 он]]до [[Алас Дурнын Бүгэдэ Найрамдаха Улас]] Дээдэ Үдэдэ ниислэлтэйгээр оршон тогтоножо байгаа. [[1922 он]]до [[Зүблэлтэ холбоото улас]]та нэгэдхэгдэһэнэй һүүлдэ [[1923 он]]до [[Буряад-Монгол АССР]] болон зохёон байгуулагдаһан юм. [[1958 он]]до тус уласынь нэрэһээ Монгол гэдэг үгые таһаруулба.

[[1991 он]]ой 5 һарын 27-ндо Буряад Улас болгожо нэрээ хубилһан тус улас мүн оной 12 һарын 25-нда СССР задрахада ОХУ-ай бүрилдэхүүндэ үлэжэ, [[1994 он]]до түүхэндээ анха удаа арадшалһан замаар юрэнхылэгшэеэ һунгахада [[Леонид Потапов]] тус уласай юрэнхылэгшээр һунгагдаһан байна.

=== Буряад-Монгол ороной түүхэһээ ===
''Дэлгэрэнгые [[Буряад-Монгол ороной түүхэ]] һэдэбые үзэнэ үү.''&lt;br /&gt;
Байгалай урда бэеын газар дайда эртэ урдын сагһаа Түб Азиин түүхэ, соёлтой гээшэ. Энэ хизаарай улад зон хэдэн мянган жэл соо түби дэлхэйн энэ хубида болоһон гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые үзэһэн байна. Байгалай үмэнэхын газарай тон урда холын түүхын һонирхолтой намтар Хүннүгэй (хуннугай) үедэ байгаа (энэ хадаа Эброопын литээр Ⅰ зуун жэлэй һүүл Ⅲ зуун жэлэй мүн лэ һүүлэй үе байгаа) Хүннүгэй гүрэн түрэдэ олон ондoo гарбалтан байгаа.

==== Хуушан шудалалай эрдэмтэдэй шэнжэлгэнүүдһээ ====
Хэдэн мянган жэлэй саана Буряадай нютагууд мүнөөнэй халуун оронуудайхидал адлирхуу уларилтай, элбэг баян ургасатай байһан гэлсэдэг.

Халуун орондо амидаран бэлшэжэ ябадаг олон түрэлэй амитадай ([[арсалан заан]] &lt;small&gt;(мамонт)&lt;/small&gt;, дүрбэ-табан меэтэр ута бэетэй хирһэн, анааша, абарга томо матар мэтын олон ан арьяатан, томо шубуудай) яһан газар бүриһөө олдожо байдаг.

Жэшээлхэдэ, [[Эбилгэ аймаг|Эбилгын]] доодо захын Толгойн баруун хажууда нэгэ нүхэн доторһоо хэдэн арбаад мянган жэлэй саана ябаһан хори шахам томо, жэжэ элдэб ан арьяатанай толгойнууд олдоо һэн. Эндэ ганса толгойнууд зүндөө сугларһан бэшэ, харин хүнүүд ангуудые алажа эдеэд, толгойнуудыень нэгэ газарта хаяһан байжа магад.

Буряадай урда аймагуудай хадануудаар сахариг томо эбэртэй аргали хонид, хүдөө талада шулуу эдидэг ёло шубууд 200—250 жэлэй үе хүрэтэр амидаржа ябаһан болоно. Шулуун түхэлтэй ёлын хоргол түүжэ, эмдэ хэрэглэдэг байһан юм. Сагаан хойлог, тугад шубууд бүри 1900 он болотор үсөөхэн тэды үзэгдэдэг байгаа.

Буряад орон нютагуудаар ажаһууһан зон хожомхон болотор, эльгэн хара шулуу, сагаан мана, хүрин ногоон яшал ба бэшэ хурса эрмэгтэйгээр ялтардаг шулуунуудаар эритэ зэбсэг, хутага, шүбгэ мэтые бүтээдэг, модо сабшажа ялтаха, ан харбаха һомоной зэбэ хэдэг, малай шарха отолжо эмнэдэг шулуун хутага, буугай ба хэтын сахюур һаяшаг болотор хэрэглэдэг байһан. Хүн зон улам шадамар боложо, [[зэд]] сад, хүрэл болбосоруулжа, зэбсэг бүтээхэ арга олоод, түрүүшээр харбаха һомоной зэбэ, хутага, шүбгэ ба бэшэ зүйлнүүдые бүтээдэг болоһон юм. Тэрээнһээ хойшо хүнүүд түмэрөөр элдэб эритэ зэбсэгүүдые дархалдаг, тиигээд хоол хүнэһэеэ ядаралгүй хангадаг болоһон аад, дэлхэйн баялигай, ан гүрөөлэй хомордоходо, адууһа [[мал]] олоор баридаг болоһониинь буусын байрануудай үлэгдэлнүүдһээ элирэн харагдана.

Буряад эртэ урдын үльгэр түүхэдэ дурдагдадагай ёһоор, түмэр болбосоруулан хэрэглэдэг болоһоор нилээхэн үнинэй гэхэ гү, али гурбан мянган жэл үнгэрһэн байха. Түмэр хайлуулдаг эртэ урда сагай хаягдаһан һууринууд, түмэрэй шулуу абадаг агынууд олон газар олдодог, тэрэ сагай дархашуулай хэһэн түмэр зэбсэгүүдэй жэбэрсэгүйнь эрдэмтэдые нилээд һонирхуулдаг юм.

Хүн зон үдэхэдөө, мал олоор үсхэдэг болоһон, элдэб зэбсэгэй элбэг, болбосоронгы болохо тума байгаалиин зэрлиг ургамалнуудые хэрэглэлгэ улам һайжарһан, ойн модо отолон ашагладаг, газар хахалжа таряа таридаг, һубаг малтадаг боложо эхилһээр олон жэл үнгэрөө. Тэрэ үни холын һубаг, хахалһан газарнуудаар ямар хүнүүдэй ажаһууһаниие Буряад хуушанай шудалалай эрдэмтэд &lt;small&gt;(архиологууд)&lt;/small&gt; шэнжэлхэ тодорхойлжо шэнжэлдэг байха юм.&lt;ref&gt;[http://ecsocman.edu.ru/data/815/332/1217/013Osinskij.pdf Павел Осинский. Этнополитическая ситуация в Бурятии в контексте реформы российской федеративной государственности&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==== Түүхын дурасхаалта зүйлнүүд тухай ====
Буряад Уласай баялигуудта хабаатай Байгалай урда талын эртэ урдын дурасхаалта зүйлнүүд (хүшөөнүүд) тухай үсөөхэн тэдыгээр бэшэхэ хүсэлэнтэйб.

Буряад ороной газар нютагуудта хэдэн мянган жэл соо хүн зоной бүтээһэн дурасхаалта тэмдэгүүд, харгы зам шадарай хабсагай шулуунда зураһан зурагууд олон байдаг. Тэдэ бүхы зурагууд ба хүшөөнүүд ехэ удха шанартай. Үзэг бэшэггүй аяар тэрэ балар барга сагай хүнүүдэй ямар байдалтай байһые, хэды шэнээн адууһа мал, эд зөөри баридаг, ямар ан гүрөөл агнадаг байһые түүхэ домог болгон, тэгшэ хабсагайн шулуунда зураглан дүрсэлэн бэшэһэн байдаг. Зэрлиг шахуу байдалтайшье һаа, хүн түрэлтэн орон нютагтаа, оршон байдалдаа омогтой байһанаа, хойто үеынгөө зондо мэдүүлхэ арга олоһон болоно хаш. Наһа бараһан хүниие хадагалхадаа, тэрэнэй хэргэм зэргын ёһоор хэтын хэтэдэ мартагдахагүй ехэ, бага дурасхаалай тэмдэгүүдые хэдэг байгаа. Тэдэниие хүшөө шулуун гэжэ нэрлэдэг. Хүшөөнүүд гурбан янза байдаг:

# Шулуу обойлгожо сомоһон гү, али дундаа хонхортой хүшөөнүүдые үни холын нүүдэлшэдэй тэмдэг гэдэг.
# Хабтагай томо шулуу һуулгажа хэһэн хүшөөе хэргэдэй ба зэргэ ехэтэй ондоо хүнүүдэй хүшөө гэхэ. Тэрээниие [[хэрэгсүүр]] гэжэ нэрлэдэг. Эдэнь Буряад, Монгол, хэргэд ба бэшэ нүүдэл зоной холимог хүшөөнүүд гэлсэдэг. Шулуу һуулгажа хэһэн хүшөөнүүд ехэнхидээ 900—1200 онуудай хоорондохи үедэ табигдаһан гэжэ шэнжэлэгдэнхэй юм ха.
# Гурбадахи янзын томо хүшөөнүүд ехэнхидээ шулуунуудые тэбхылгэжэ, бага гонзогороор һубарюулжа табиһан, газаагуурнь шулуугаар тэбхэр гү, али түхэреэн хашаа баряад, дүрбэн зүгтэнь алагдаһан моринойнь дүрбэн табгай булажа, дээрэнь багахан шулуу обойлгоод, мяхыень тэндэ байлсаһан зон эдеэд тарадаг байһан гэхэ. Эдэ хүшөөнүүд нүгшэһэн баян, ноён зэргэтэй хүнүүдтэ табигдаһан түүхэтэй юм хаш.

«Шулуун дуугай болобошье, түүхэ хөөрэдэг юм» гэһэн эртэ урдын домогой үгэ олондо мэдээжэ байха. [[Бодос зүй]]н &lt;small&gt;(фиизикын) &lt;/small&gt;, [[тоогой ухаан]]ай &lt;small&gt;(математикын)&lt;/small&gt;, [[газар шудалал]] &lt;small&gt;(геолоогиин)&lt;/small&gt;, кибернеэтикын шэнэ туйлалтануудые хуушанай шудалал &lt;small&gt;(археолоогиин)&lt;/small&gt; шэнжэлгэдэ хэрэглэхэ талаар БНЗНЖУХ-(г)ой &lt;small&gt;(СССР-эй)&lt;/small&gt; Шэнжэлхэ ухаанай хүреэлэнэй хуушанай шудалалай таһагай эрдэмтэд хэдэн мянгаад жэлдэ хадагалагдажа байһан һонирхолтой нюусануудые элирүүлнэ. Энээнэй ашаар хүн түрэлтэнэй ажабайдалай хүгжэһэн гол шатанууд болон зарим дурасхаалта зүйлнүүдэй наһа жэлые бүришье мэргэнээр тодорхойлно.

Дурасхаалта зүйлнүүдые оложо, наһыень тодорхойлһоной һүүлдэ тэдэниие гэмтээнгүй хадагалха, ямар бодосуудһаа бүридэһыень, ямар аргаар бүтээгдэһыень элирүүлдэг байна. Тиимэ мэдээнүүдые үндэһэ болгон, эртэ урдын соёл болбосоролой яагаад дэлгэрһые, тэрэ сагай арад зоной ажабайдалай дэбжэлтэ, харилсаа холбооной ямар байһые мэдэдэг.

Байгалай үмэнэхи хада ба губи талануудта эртэ урдын буусанууд, түүхэтэ зурагууд, хүшөөнүүд бии байдаг. Тиимэһээ ородой элитэ ехэ эрдэмтэд, тусхай һургуулитан тэдээн тушаа бүри үнинэй анхаралаа табидаг байгаа. 1675 ондо [[Москва]]һаа Хитадта һууха элшэн һайдаар эльгээгдэһэн Михооло Спафаарий эртэ сагай буусанууд, эбдэрхэй һандархай ба эзэгүй хотонууд, эртэ урдын таряалангай, һубагай үлэгдэлнүүдые харгыдаа хараһанаа һонирхон бэшэһэн байдаг. Тэрэнэй хойно зуун жэл үнгэрөөд байхада, ородой агууехэ хубисхалша, уран зохёолшо А. Н. Радиищев Ородой зүүн зүгэй олон арадуудай түүхэ зохёон бэшэхэ зорилго урдаа табиха зуураа, Буряад угсаатанай эртэ урдын түүхэ болон бүришье эртэ сагай археологиин дурасхаалта тэмдэгүүд, тэрэ тоодо Алтайн ба Ононой, Үргэнын губи тала, хада уулануудһаа олдоһон урда сагай үнгэтэ түмэрэй уурхайнуудта анхаралаа баһал табилсаһан байдаг. Удаань, арбан юһэдэхи зуун жэлэй турша эрдэмтэд болон нютагай юрын хүнүүд Байгалай үмэнэхи тала губи, хада уулануудһаа олдоһон үни галабай үлэгдэлнүүдые ехээр һонирходог болоһон байгаа.

Буряад-Монголой түрүүшын эрдэмтэн Банзарай Доржо &lt;small&gt;(Доржи Банзаров)&lt;/small&gt; бүтээлнүүд соогоо Буряад зоной урдын байдал тушаа бэшэһэн байха юм. ⅩⅨ зуунай һүүлдэ, ⅩⅩ зуун жэлэй эхеэр эрдэмтэн К. Д. Талькоо-Грынцеэвич гэгшэ Байгалай урда талаар ехэхэн ажал хэжэ, олон тоото һонирхолтой юумэнүүдые олоһон байха.&lt;ref&gt;[http://egov-buryatia.ru/index.php?id=324 История Бурятии]&lt;/ref&gt;

==== Шэнэ сагай шэнжэлгын эхиндэ ====
Эртэ урда сагай элдэб зүйлнүүдээр түүхэ шэнжэлдэг хуушанай шудалал зүблэлтэ &lt;small&gt;(совет)&lt;/small&gt; үедэ ехээр хүгжэһэн байна. 1928 онһоо БНЗНЖУХ-(г)ой Шэнжэлхэ ухаанай хүреэлэнэй &lt;small&gt;(акадеэмиин)&lt;/small&gt; хуушанай шудалалай тусхай экспедиици эндэ анхан малталгануудые хэжэ эхилээ һэн. Тэрэнэй хүдэлмэридэ Буряадай соёлой дээдэ һургуули, БНЗНЖУХ-(г)ой Шэнжэлхэ ухаанай хүреэлэнэй эдэй соёлой түүхын хүреэлэн, хизаар ороноо шэнжэлдэг эдэбхитэн хабаадалсаа бэлэй.

Нэгэ жэшээ дурдая. 1951—1952 онуудта түүхын эрдэмэй дооктор А. П. Оклаадниковай хүтэлбэрилһэн шэнжэлгээнэй анги &lt;small&gt;(экспедиици)&lt;/small&gt; Улаан-Үдэ шадарай Толгой гэжэ хадын хормойдо малталга хэхэ зуураа, үни үхэжэ дууһаһан томо, жэжэ амитадай олон тоото яһануудые олоһон байгаа. Эдэ яһанууд хэдэн меэтэр газар доро, гол мүрэнэй үндэр эрье сооһоо олдоо һэн. Энээнһээ харахада, хэдэн арбаад мянган жэлэй урда тээ Сэлэнгэ мүрэнэй уг һабань, мүнөөнэйхиһөө ондоо тээгүүр, нүгөө хүтэлөөр урдадаг байһан шэгтэй байба. Тиин эндэ арсалан заан, хирһэн, зэрлиг буха, элжэгэн, аса туруутай морин, мүн тэрэ үеын ан арьяатан, туйлай томо шоно, томо баабгай, мүнөө сагта халуун орондо ябадаг ута эбэртэй оронго гүрөөһэн гэхэ мэтэ амитадай яһанууд нэгэ газарта орхигдожо, шоройгоор булагдаһан байба.

Толгой хадада олдоһон эдэ амитадай үлэгдэлнүүдые үндэһэлэн, оршон тойронхи нютагуудта урда дээрэ үеын хүнүүд анхан яажа амидардаг байһые, байгаалиин ямар байдалда тэдэнэй ажаһууһые дүүрэн ойлгожо боломоор. Мүн тэрэ шадар Ошуурхаб тосхоной захада, эртэ балар сагай хүнэй буусаһаа малтажа олоһон зүйлнүүд тон һонирхолтой. Эндэһээ олдоһон зүйлнүүд Толгой хадынхитай тон адли байба. Тэрэ шадар шулуугаар хэһэн зэбсэг багажанууд, туйлай томо хайнаг үхэрэй эбэр ба яһан, зэбсэг болодог бугын эбэрэй үлэгдэл, бугын ба томо хилмэ загаһанай яһанууд холисолдон хэбтээ һэн. Эндэ байрлаһан хүнүүд шулуу мүлижэ шадаха болоодүй, харин зэр зэбсэгүүдые гол мүрэнэй эльгэн хара шулуугаар хэмхэлжэ, хурса эри гаргаһан байба. Эндэһээ олдоһон гайхалтай зүйлнүүдэй нэгэн гэхэдэ, яһаар шүдэлжэ хэһэн һэрээ болоно. Энэнь хэлбэреэрээ Зүлхэ мүрэнэй эхиндэ, мүн Баруун Эброоподохи хабсагайн хүмэг сооһоо олдоһон эртэ сагай һэрээнүүдтэй тон адли байна гэжэ А. П. Оклаадников хэлэһэн байдаг. Энээгээр үндэһэлжэ хэлэбэл тэрэ сагай хүнүүдэй ходо загаһа барижа эдидэг байһаниинь тодорно. Түүхэтэ зурагууд, хүшөө шулуунууд, буусанууд Буряад арадай түүхэтэй таһаршагүй холбоотой.

Түүхын эрдэмэй дооктор А. П. Оклаадников хэдэн хабсагайн түүхэтэ зурагуудые буулгажа абанхай. Тиигэбэшье олон газарай зурагууд буулгажа абтаагүй, эбдэржэ баларжа, үгы боложо байдаг. Оронго голой адагтахи нэгэ улаан хабсагайн үбэртэ арбан гурбадахи зуун жэлэй түрүүшын хахадта, Монгол бэшэгээр бэшэһэн ехэ бэшэг байдаг һэн. Тэрэнэй эхиндэ: «Бурхан тэнгэриин үүдэн, эсэгэ үбгын богоһо, бурхан галта уулашни, энхэ тайбан нютагшни» — гээд, саашадаа туйлай олон үгэ бэшээтэй байдаг бэлэй. Теэд Сэлэнгэ мүрэниие үгсэһэн түмэр зам табихадаа, тэрэ бэшэгтэ хабсагайе задалжа абаһан байгаа. Тиимэ ушарнууд али олон үзэгдэнэ.

==== Хүннүгэй үедэ ====
Байгалай урда бэеын газар дайда эртэ урдын сагһаа Түб Азиин түүхэ, соёлтой гээшэ. Энэ хизаарай улад зон хэдэн мянган жэл соо түби дэлхэйн энэ хубида болоһон гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдые үзэһэн байна. Байгалай үмэнэхын газарай тон урда холын түүхын һонирхолтой намтар [[хүннү]]гэй (хунну) үедэ байгаа (энэ хадаа Эброопын литээр 1 зуун жэлэй һүүл 3 зуун жэлэй мүн лэ һүүлэй үе байгаа) Хүннүгэй гүрэн түрэдэ олон ондoo гарбалтан байгаа.

Тэдээн соо, түрүүлэн хэлэбэл, олонхинь [[монгол]], зарим тэды [[түнгүүс]], [[ираан]], [[хути]] ([[хид]]), [[юкагир]], [[түүрэг]], [[саамояд]] гарбалай зон байһан гэхэ. Түүхын баримтануудай ёhooр Хүннү хадаа Түб Азиин нүүдэлшэдhээ бүридэhэн хүсэтэ гүрэн түрэ байгуулжа, 300 жэлдэ байгаа.

==== Монгол эзэнтэ уласай үедэ ====
Тэрэнэй удаа хэдэн мянгаад жэлэй хугаасаа соо нүүдэлшэдэй гүрэн түрэнүүд хубилжал байдаг һэн ха. Һүүлэй һүүлдэ [[Чингис хаан]] 1206 ондо монгол угсаатаниие ехэбшэлэн нэгэдхэжэ, Монголой эзэнтэ гүрэниие байгуулһан гээшэ. Тэрэ гүрэн түрын айхабтар шанга журам доро Байгалай урда бэеын хизаарай олон угсаатан Чингис хаанай мэдэлдэ ороод, тэрэнэй уг удамуудай дайшалхы албанда ябаа юм. Чингис хаанай гүрэн түрын унахада, баян газарай эзэдэй &lt;small&gt;([[феодал|феодаалнуудай]]) &lt;/small&gt; зүрилдөөтэй, хёмороотой Монгол гүрэн үлөө һэн. Байгал далайн хойто, урда бэе руу нүүжэ ерэһэн олон обог, угсаатан тэрэ Монгол гүрэнэй мэдэлдэ һааб даа.

==== Ородто ====
16-дугаар зуун жэлдэ Ородой эзэнтэ гүрэн хилэеэ зүүн зүг руу үргэдхэжэ эхилээ. Тиигэжэ Байгал тээшэ зүдхэһэн [[хозаха]]нуудта &lt;small&gt;(хасагуудта)&lt;/small&gt; энэ хизаарай арад зон дайрагдаһан юм. 1666 ондо Үдэ голой үндэр эрье дээрэ ород хозаханууд модон хэрэм бариба. Тэрэ хадаа хожомоо баян наймаашадай Дээдэ-Үдэ хото, мүнөөнэй Буряад ороной ниислэл Улаан-Үдын эхин байгаа. Ород &lt;small&gt;(Росси)&lt;/small&gt; гүрэнэй хилэ можоёо шангадхаһанһаа уламжалан, Буряад угсаата зон үлэгшэ Монголһоо амяарлагдаа бэлэй. Хаанта засаг Байгалай урда бэедэ өөрынгөө хүтэлбэриин захиргааниие байгуулба. Гэбэшье Буряад-Монголнууд өөһэдынгөө толгойлогшо хүтэлбэрилэгшэдтэй һэн. Тэдэнь Зүүн [[Сибирь|Сибириин]] &lt;small&gt;(Сибиириин)&lt;/small&gt; захиргаанай хиналта доро бэлэй. Сибириие һэтэ гараһан түмэр замай барилга, мүн Ородые Зүүн-урда Азиин оронуудтай холбоһон заншалта тэмээн хамбы гэхэ мэтэ 18-19-дүгээр зуун жэлнүүдтэ Байгалай урда бэеын хизаарай эдэй засагай &lt;small&gt;(эконоомикын)&lt;/small&gt; хүгжэлтэдэ ехээр нүлөөлөө юм.

Буряадай газар нютаг [[17-дугаар зуун жэл|17-дугаар зуунай]] дунда үедэ Ородой Хаанта Уласай бүрилдэхүүндэ орожо, эхилээд Инисе, Яхад хотын захирагшын харьяанда байгаа. Эрхүүгэй воевоодствын бии бололгоһоо (1672) хойшо Байгал хойто Дээдэ Зүлхэ мүрэнэй, Булаганай, Идын остроогууд, Бирюүльскэ слободаа, хожом Байгал урда Дээдэ Ангарай, Баргажанай, Бабантын, Үдын, Сэлэнгын, Итансын, Хабаансхын, Яруунын остроогууд тэрэнэй зайда оробо. Дундада газар Нэршүү хотодо хүтэлэгдэбэ.

[[18-дугаар зуун жэл]]эй 40-д онуудта буряад зон хүтэлхэ ула «хонтоорнууд» байгуулагдажа эхилнэ. Анаагай хориин арбан нэгэ обогуудай хонтоор түрүүшын болобо. Эдэ хонтоорнууд «Устав об управлении инородцами» ([[1822]])-ин ёһоор тайшаа толгойлһон Степной дүүмэ нэрэтэй байгаа. Эрхүү гүбеэр Алайрай, Булаганай, Дээдэ Зүлхэ мүрэнэй, Идын, Ойхоной, Худын, Түнхэнэй долоон дүүмэтэй ([[1886]]—[[1890]] онуудта болюулагдаһан).

Байгал урда газарта [[1851]] ондо Дээдэ Үдын, Нэршүү остроогуудһаа шэтэ түбтэй Забайкалиин &lt;small&gt;(Забайгалиин)&lt;/small&gt; можо байгуулагдаба. Тэрэ Баргажан (Баргажанай степной дүүмэ), Дээдэ Үдэ (Хориин степной дүүмэ), Сэлэнгэ (Сэлэнгын, Хүдэриин (Хударын) степной дүүмэнүүд), Шэтэ (Агын, Үрүльгын степной дүүмэнүүд) дүрбэн тойрогтой. 1884 ондо Забайкалиин можо Амуур шадар генераал-губирнааторствын бүрилдэхүүндэ оробо.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Республика Бурятия. История Республики Бурятия |url=http://www.protown.ru/russia/obl/history/history_447.html |accessdate=2012-12-08 |archivedate=2012-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121201061340/http://www.protown.ru/russia/obl/history/history_447.html }}&lt;/ref&gt;

==== Зүблэлтэ засагай үедэ ====
1917 оной [[Октябриин хубисхал|Арбадахи һарын ниигэм журамта хубисхал]] &lt;small&gt;(Октябриин социалис революци)&lt;/small&gt; Байгалай урда бэе, Ород хоёрой харилсаае саашадань үргэлжэлүүлээ. Буряад газарай баруун хуби (Буряад-Монгол өөртөө засаха можо) БНОрЗХЖНУ-ай зайда оробо. Зүүн хубинь [[Алас Дурнын Бүгэдэ Найрамдаха Улас]]ай бүрилдэхүүндэ багтажа байгаад, 1921 оной дүрбэдэхи һарын 27-до Буряад-Монгол өөртөө засаха можо болобо. АДБНУ [[1922]] ондо [[ЗХУ|ЗХУ-ай]] бүрилдэхүүндэ орожо, 1923 ондо табадахи һарын 23-да хоёр өортөө засаха можоһоо Бүгэдэ Найрамдаха Буряад-Монголой Өөртөө засаха Зүблэлтэ Ниигэм Журамта Улас &lt;small&gt;(АССР)&lt;/small&gt; байгуулагдаба. 1937 ондо Зүүн Сибириин хизаарай захиргаанай байгуулалтые хубилгажа, хэдэ хэдэн аймагуудые уласай &lt;small&gt;(республикын)&lt;/small&gt; мэдэлһээ хуули бусаар гаргаад, тэдэниие Буряад хоёр өөртөө засаха &lt;small&gt;(автономито)&lt;/small&gt; тойрог болгон таһалба. Тэдэ хадаа Шэтэ можын мэдэлэй Ага тойрог, Эрхүү можын мэдэлэй Ордын-Адаг &lt;small&gt;(Усть-Ордын)&lt;/small&gt; тойрог болоно.

Зүблэлтэ үе сагай һайншье, муушье үйлэ хэрэгүүдые бүхы гүрэнтэй адли Буряад-Монгол орон амасаха баатай һэн. Зүблэлтэ засагай жэлнүүдтэ уласай хүдөө ажахы ехээр хүгжөө. Арадай ажахын 60 шахуу һалбари, тэдэнэй тоодо ниидэхэ онгосо &lt;small&gt;(самолёт)&lt;/small&gt; бүтээлгэ, машиина бүтээлгэ, элшэ хүсэн, шулуу нүүрһэнэй, ашагта малтамалнуудай, модо болбосоруулгын гэхэ мэтэ Буряадай ажаүйлэдбэриин һалбаринууд БНЗНЖУХ-ой &lt;small&gt;(СССР-эй)&lt;/small&gt; бүхы эдэй засагай &lt;small&gt;(экономиическа)&lt;/small&gt; райоонуудтай нягта харилсаатайгаар хүгжөө һэн. Буряад-Монгол орондо байгуулагдаһан томо үйлэдбэринүүдэй &lt;small&gt;(завоодуудай)&lt;/small&gt; олонхинь сэрэгэй &lt;small&gt;(оборонын)&lt;/small&gt; бүтээл &lt;small&gt;(продуукци)&lt;/small&gt; гаргадаг байжа, улас хаалгатай гуримаар бусад дэлхэйһээ холодуулагданхай байгаа.

Илангаяа зүблэлтэ засагай үедэ Буряад-Монгол ороной һургуули һуралсал, эрдэм ухаан, соёл ехээр хүгжэжэ, түүхэдэ ороо. Ородой Шэнжэлхэ ухаанай акадеэмиин Сибириин таһагай Буряадай Шэнжэлхэ ухаанай түб, уласай дүрбэн дээдэ һургуули, 20 гаран теэхникүм, тусхай дунда һуралсалай газарнууд — эдэ бүгэдэ эрдэм ухаанай, мэргэжэлэй ехэ хүсэн гээшэ, ерээдүйн сагта уласай эдэй засаг &lt;small&gt;(эконоомико)&lt;/small&gt; хүгжөөхэ хэрэгтэ түлхисэ үгэхэ хүсэн мүн.

1958 ондо «Монгол» гэһэн нэрэ зэргэ хуули бусаар болюулагдажа, бүрин эрхэтэ Бүгэдэ Найрамдаха Буряад Өөртөө Засаха Зүблэлтэ Ниигэм Журамта Улас гэжэ шэнээр соносхогдoo һэн.

1990 оной арбадахи һарын 8-да уласай «өөртөө засаха» гэһэн нэрэ зэргэ болюулагдажа, бүрин эрхэтэ Бүгэдэ Найрамдаха Буряад Зүблэлтэ Ниигэм Журамта Улас гэжэ шэнээр соносхогдoo һэн.

1991 оной гурабадахи һарын &lt;small&gt;(маартын)&lt;/small&gt; 27-до Буряадай Уласай Хурал &lt;small&gt;(Парлаамента)&lt;/small&gt; уласай нэрэһээ «Зүблэлтэ», «Ниигэм Журамта» гэһэн элирхэйлэгшэ үгэнүүдые болюулжа, «Бүгэдэ Найрамдаха Буряад Улас» болгобо. Бүрин эрхэтэ улас, өөрын Үндэһэн хуулитай, хуули гаргаха, тэрэниие хэрэг дээрэ бэелүүлхэ засагтай. 1994 ондо Буряадай түүхэдэ түрүүшын Юрэнхылэгшэ &lt;small&gt; (Перзидеэнтэ)&lt;/small&gt; һунгагдаа һэн.&lt;ref&gt;[http://travel-siberia.ru/int/intbur/594-istoriya-respublika-buryatiya.html История Бурятии &lt;small&gt;Интересные факты о Бурятии, История и культура Бурятии / от 23 июня 2009&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
Энэ бас буриад,өвөр  улс анхандаа монгол улстай нэг байхад салж явжээ.Буриад нь  орос өвөр нь хятад руу очсон байв

== Хүн зон ==
[[Файл:Buryatialandscape.jpg|right|thumb|300px|Буряадай хүдөө (Улаан Үдын урда)]]
Мүнөөнэй байдалаар Буряад Уласда 969,1 мянга үлүү зон амидардаг.
* '''Хүн зон: {{formatnum:969100}} ([[2005]])
** ''Үдхэн тоото зон'': {{formatnum:2.8}} хүн/модо² ([[2005]])
** ''Хотын зон'': {{formatnum:584970}} ([[2002]]), 59,6 %([[2005]])
** ''Хүдөөгэй зон'': {{formatnum:396268}} ([[2002]]), 40,4 % ([[2005]])
** ''Эрэ хүнүүд'': {{formatnum:467984}}, 47,7 % ([[2002]])
** ''Эхэнэр'': {{formatnum:513254}}, 52,3 % ([[2002]])
* '''1000 эрэ хүнэй эхэнэр''': 1,097 ([[2002]])
* '''Дунда наһан''': 31,6 жэл ([[2002]])
** ''Хотын зоной'': 31,2 жэл
** ''Хүдөөгэй зоной'': 32,2 жэл
** ''Эрэ хүнэй'': 29,4 жэл
** ''Эхэнэрэй'': 33,9 жэл
* '''Гэр бүлэй тоо''': 322 289 (958,402 хүнтэй)
** ''Хотын'': 197 651 (566 755 хүнтэй)
** ''Хүдөөгэй'': 124 638 (391,647 хүнтэй)
* '''Хүн зоной хубилуулгын тоо бүридхэл''' (2005)
** ''Түрэлгэнүүд'': 13,551 (14,0 %)
** ''Үхэлнүүд'': 15,144 (15,7 %)

=== Яһатанууд ===
* [[Буряадууд|Буряад]] — 272,910 мянга тоотой (27,81 %);
* [[Ородууд|Ород]] — 665,512 мянга хүрэнэ (67,82 %);
* [[Германи үндэһэтэн|Герман]] — 11,5 мянга (1,16 %);
* [[Украиншууд|Украин]] — 9,585 мянга (0,98 %);
* [[Татар]] — 8,189 мянга (0,83 %);
* [[Белорус]] — 2,276 мянга (0,23 %);
* [[Хамнигад]] — 2,334 мянга (0,24 %);
* [[Еврей]] — 0,6 мянга болоно.
Энэһээ гадна 21 мянгаһаа үлүү өөр 100 яһатанай түлөөлэгшэд амидаран һуудаг юм (2004 оной нэгэдэхи һарын 1-эй байдалаар) [http://egov-buryatia.ru/index.php?id=273]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!
! бэшэлгэ 1926 &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
! бэшэлгэ 1939
! бэшэлгэ 1959
! бэшэлгэ 1970
! бэшэлгэ 1979
! бэшэлгэ 1989
! бэшэлгэ 2002
|-
| [[Буряадууд]]
| 214,957 (43.8 %)
| rowspan=&quot;2&quot;| 116,382 (21.3 %)
| rowspan=&quot;2&quot;| 135,798 (20.2 %)
| rowspan=&quot;2&quot;| 178,660 (22.0 %)
| rowspan=&quot;2&quot;| 206,860 (23.0 %)
| rowspan=&quot;2&quot;| 249,525 (24.0 %)
| 272,910 (27.8 %)
|-
| [[Һоёдууд]]
| 161 (0.0 %)
| 2,739 (0.3 %)
|-
| [[Ородууд]] &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| 258,796 (52.7 %)
| 393,057 (72.0 %)
| 502,568 (74.6 %)
| 596,960 (73.5 %)
| 647,785 (72.0 %)
| 726,165 (69.9 %)
| 665,512 (67.8 %)
|-
| [[Украиншууд]]
| 1,982 (0.4 %)
| 13,392 (2.5 %)
| 10,183 (1.5 %)
| 10,769 (1.3 %)
| 15,290 (1.7 %)
| 22,868 (2.2 %)
| 9,585 (1.0 %)
|-
| [[Татарууд]] &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
| 3,092 (0.6 %)
| 3,840 (0.7 %)
| 8,058 (1.2 %)
| 9,991 (1.2 %)
| 10,290 (1.1 %)
| 10,496 (1.0 %)
| 8,189 (0.8 %)
|-
| [[Хамнигад]]
| 2,808 (0.6 %)
| 1,818 (0.3 %)
| 1,335 (0.2 %)
| 1,685 (0.2 %)
| 1,543 (0.2 %)
| 1,679 (0.2 %)
| 2,334 (0.2 %)
|-
| Бусад
| 9,440 (1.9 %)
| 17,277 (3.2 %)
| 15,384 (2.3 %)
| 14,186 (1.7 %)
| 17,630 (2.0 %)
| 27,519 (2.7 %)
| 19,969 (2.0 %)
|}

# 1926 ондо Буряад-Монголой Автономито Зүблэлтэ Ниигэм Журамта (Социалис) Уласта Ага Буряад, Усть-Ордагай Буряад, Онон, Ойхон аймагууд оруулаа. Тиимэ ушарһаа 1926 оной бэшэлгын мэдээнүүд 1939 оной, орой бэшэлгэнүүдэй мэдээнүүдтэй сасуудхаха аргагүй;
# Ородой тоодо 51 хоозаха хүн;
# Татаар тоодо 1 хэрэшэн.

Бусад яһатанай тоо:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!
! бэшэлгэ 1959
! бэшэлгэ 1970
! бэшэлгэ 1979
! бэшэлгэ 1989
! бэшэлгэ 2002&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| [[Еврейнүүд]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
| 2700
| 2100
| 1600
| 1200
| 558
|-
| [[Белорусууд]]
| 1600
| 2300
| 3455
| 5338
| 2276
|-
| [[Чувашууд]]
|
|
| 1282
| 1307
| 864
|-
| [[Герман үндэһэтэн|Германшууд]]
|
|
| 1648
| 2126
| 1548
|-
| [[Эрмээлууд]]
|
|
| 682
| 2269
| 2165
|-
| [[Казахууд]] (хасаг)
|
|
| 605
| 1270
| 711
|-
| [[Узбегүүд]]
|
|
| 486
| 994
| 596
|-
| [[Гүржүүд|Грузинууд]]&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|
|
| 318
| 612
| 398
|-
| [[Яхадууд]] (саха),
|
|
| 415
| 707
| 283
|-
| [[Уряанхай]] (тыва)
|
|
| 137
| 476
| 405
|-
| [[Киргизүүд]] (хоорай)
|
|
| 91
| 176
| 121
|}

# &lt;small&gt;Тэрээнһээ гадна, 2002 оной байдалаар Буряадта иимэ яһатан бии: [[БНМУ]], [[БНХАУ]]-ай [[халха|монголшууд]] — 322, [[дагуур]] — 1 эхэнэр&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Татьяна Воронина. Сюрпризы и рекорды переписи в Бурятии // ИнформПолис № 43 (526) от 30 октября 2002 г. |url=http://www.infpol.ru/!1/cms/index.php?page=301002_107 |accessdate=2010-08-15 |archivedate=2008-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080413100446/http://www.infpol.ru/!1/cms/index.php?page=301002_107 }}&lt;/ref&gt;, [[хальмаг]] — 71 хүн; [[англи]]чанууд — 3 хүн, [[абаза]] — 6 хүн, [[абхазууд]] — 9 хүн, [[аварууд]] — 118 хүн (тэрэ тоодо 1 андал хүн), [[адыгей|адыгеецууд]] — 4 хүн, [[азербайджан]]ецууд — 1674 хүн, [[Алтай хүн|алтайцууд]] — 64 хүн, [[АНУ|американцууд]] — 20 хүн, [[араб]]ууд — 2 хүн, Дунда Азиин араб — 2 хүн, атурая — 1 хүн, [[бажигид]] («иштэг мангад») — 539 хүн, [[бараанса хүн]]— 21, [[болгаринууд]]— 62 хүн, [[балкарецууд]] (добо хүн) — 7 хүн, [[вьет]] — 24, [[гагауз]]ецууд — 29 хүн, [[грек]]ууд — 23 хүн, [[дарга хүн|дарга]] — 65, долган — 8, [[дүүнган]] (хуйхуй) — 7, езиид — 7, [[жибэн хүн]] — 5, [[ижор]] — 1, [[ингуш]]ууд — 42, [[испанецууд]] — 1, [[итальянецууд]] — 4, [[ительменууд]] — 3, [[кабардинцууд]] («уулын мангад») — 43, [[камчадал]] — 4 хүн, [[карелецууд]] — 21, куманды — 3, [[кубанецууд]] — 3, [[курд]]ууд — 16, лаак — 17, [[латвийцууд]]— 71 (тэрэ тоодо 1 [[латгал]]), [[литва|литовецууд]] — 243, [[лезгин]]ууд — 206, [[манси]]нууд — 3, [[мари]]нууд — 390 (тэрэ тоодо 2 уулын мари, 15 нугын ба дундада мари), [[молдаванинууд]] — 431, [[мордва]] — 685 (тэрэ тоодо 7 мокша), [[нани]] — 8, [[ненец]] — 5, [[нивх]] — 6, [[Нохой хүн|нохой]] («мангад») — 9 хүн, [[нохойбак]] — 6, [[ольча (нани)]] — 11, [[осетинууд]] — 136 хүн, [[парсиг]] — 1, [[полягууд]] — 249, пуштун — 25, рома — 290, сельхуп — 2, [[сербууд]] — 5, [[солонгос]] (хорёо) — 596, [[финнууд]] — 21 (тэрэ тоодо 1 Ингриин финнууд), [[черкесууд]] («уулын мангад») — 3, [[чеченцууд]] — 145, табасаран — 33, [[таджигууд]] — 251, талыш — 6, [[Хэрэмэй татар]] — 1, таат — 2, [[тэлэүүд]] — 2, [[тофа]] («[[зүгдэ]]», «[[уряанхад]]») — 4, [[түүрэг]] — 54, [[түркменууд]] — 41, [[уйгар]] — 33, урумын — 23, үди — 5, [[удмуртууд]] — 339, [[үдэгэ]] — 1, хантанууд — 26, [[харакалпак]] — 6, [[харасай]] («уулын мангад») — 35, [[Энэдхэг|энэдхэг хүнүүд]] — 3, [[киргиз]] — 507, [[хитадууд]] ([[ханьцууд]]) — 635, [[хунгар]] (мажар) — 23 хүн, [[коми]]-зыряан — 42, [[коми]]-паарма — 52, [[кумык]] — 77, цахуур — 1, [[чехууд]] — 15, [[шор]] — 6, [[ортон]] — 12, эскимоос — 2, эстонцууд — 55, ондоо — 56 (тэдэ тоодо түгэд, [[хамниган]]), яһатанаа нюуһан — 870.&lt;/small&gt;
# &lt;small&gt;Еврейнуудай тоодо 1 таат жууд, 1 Дунда Азиин еврей, 3 караим.&lt;/small&gt;
# &lt;small&gt;Гүржиин тоодо 1 аджаар хүн, 1 мегрел хүн.&lt;/small&gt;

== Түрын дуулал ==
[[Файл:Buryat_home2.jpg|thumb|right|250px|Мүнөө үеын Буряад гэр. Буряад жиирэй багажа, буу зэбсэгүүд]]
[[Файл:Buryatia02.png|right|thumb|250px]]
Буряадай засагай толгойлогшо — 4 жэлэй һунгаһан Юрэнхылэгшэ байна. Мүнөөнэй [[2007]] Юрэнхылэгшэ — Вячеслаав Наговиицын. Урдахи Юрэнхылэгшэ [[Потаапов, Леониид Васиильевич|Леониид Потаапов]], [[1994]] оной [[долоодохи һарын 1]]-дэ, [[1998]] ондо (дуунуудай 63,25 %), [[2002]] оной [[зургаадахи һарын 23]]-да (дуунуудай 67 % гаран) һунгаһан. Юрэнхылэгшэ болохо хүрэтэр, Потаапов Уласай Дээдэ Зүблэлэй түрүүлэгшэ байгаа.

Уласай хурал — 4 жэлэй һунгаһан [[Арадай Хурал]] байна. Арадай Хуралда 65 дибатхаад оруулна.

Буряад Улас 6 хото, 21 аймаг, 29 хотын түхэлэй тосхон болooд 614 хүдөө һуурин бии юм. Хото гэбэл: уласай ниислэл — [[Улаан-Yдэ]], [[Галуута]], [[Захайнаман]] &lt;small&gt;(Захаамин)&lt;/small&gt;, [[Хяагта]], [[Хойто-Байгал]], Баабуушкин. Буряад уласай ниислэл — Улаан-Үдэ хото (ородоор: Улан-Удэ). 1934 он болотор Дээдэ-Үдэ &lt;small&gt;(ородоор: Верхнеудинск)&lt;/small&gt; гэдэг нэрэтэй байһан. 1666 ондо [[Үдэ гол]]ой [[Байгал далай|Байгалда]] шууд ородог [[Сэлэнгэ мүрэн]]тэй ниилэһэн газарта бии болоһон түүхэтэй. Одоо тус хотодо 400 мянга гаран зон амидардаг.

Аймагууд (Хүн зон [[1 һарын 1|01.01]].[[2010]]&lt;ref&gt;[http://www.gks.ru/bgd/free/b10_107/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Ctabl-23-10.xls Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 г.] (xls) ({{rus icon}}).&lt;/ref&gt;)

* [[Ахын аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Аха аймаг}})
* [[Баргажанай аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Баргажан аймаг}})
* [[Баабантын аймаг|Бабанта &lt;small&gt;(Баунтын)&lt;/small&gt; аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Баунтын аймаг}})
* [[Байгал шадар аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Байгал шадар аймаг}})
* [[Бэшүүрэй аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Бэсүүр аймаг}})
* [[Загарайн аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Загарай аймаг}})
* [[Зэдын аймаг|Зэдэ (Жада) аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Зэдэ аймаг}})
* [[Захааминай аймаг|Захайнаман &lt;small&gt;(Захааминай)&lt;/small&gt; аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Захайнаман аймаг}})
* [[Муяын аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Муяын аймаг}})
* [[Мухар Шэбэрэй аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Мухар Шэбэрэй аймаг}})
* [[Сэлэнгын аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Сэлэнгэ аймаг}})
* [[Тарбагатайн аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Тарбагатай аймаг}})
* [[Түнхэнэй аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Түнхэн аймаг}})
* [[Хабаансхын аймаг|Хабаансха &lt;small&gt;(Кабанскын)&lt;/small&gt; аймаг]] (Худара/Хүдэри) ({{fnОХУАйхүнама|Хабаансха аймаг}})
* [[Хэжэнгын аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Хэжэнгэ аймаг}})
* [[Хурамхаанай аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Хурамхаан аймаг}})
* [[Хориин аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Хори аймаг}})
* [[Хойто-Байгалай аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Хойто-Байгал аймаг}})
* [[Хяагтын аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Хяагта аймаг}})
* [[Эбилгын аймаг|Эбилгэ &lt;small&gt;(Ивалгын)&lt;/small&gt; аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Эбилгэ аймаг}})
* [[Яруунын аймаг]] ({{fnОХУАйхүнама|Ярууна аймаг}}) гээд хүдөө аймагууд бии.

&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em&quot;
|-
| bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot; | '''5 мянган гаран ажаһуугшадтай һуурин газарнууд'''&lt;br /&gt;2005 оной нэгэдэхи һарын 1-эй байдал
|-
|
&lt;table width=&quot;600&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot;&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td width=&quot;35%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Улаан Үдэ]]&lt;/td&gt;
  &lt;td width=&quot;15%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;352,6&lt;/td&gt;
  &lt;td width=&quot;35%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Баргажанай Адаг]]&lt;/td&gt;
  &lt;td width=&quot;15%&quot; style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;7,1&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Хойто-Байгал]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;25,8&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Хэжэнгэ]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;6,6 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Галуута]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;25,4&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Турантай]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;6,4 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Хяагта]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;18,8&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Хабаансха]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;6,4 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Сэлэнгэ]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;16,1&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Нашан]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;6,1&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;&quot;&gt; [[Захаамин]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;13,0&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Баргажан]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;6,0&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;

  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Хурамхаан]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;6,0 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Нохой]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;10,6&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Нарһата]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,9 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Ара Гол]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;10,2&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Доодо Ангар]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,5&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Бэсүүр]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;9,7 (2002)&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Мухар Шэбэр]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,5 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Хори]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;8,1 (2002)&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Загарай]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,5&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Хаамин]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;8,1&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Хэрэн]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,4 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Цагаатайн Шэбээ]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;7,7 (2002)&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Халюута]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,3 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;
 &lt;tr align=&quot;left&quot;&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Эбилгэ]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;7,2 (2002)&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt; [[Шэнэ Элхи]]&lt;/td&gt;
  &lt;td style=&quot;font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;&quot;&gt;5,1 (2002)&lt;/td&gt;
 &lt;/tr&gt;

&lt;/table&gt;
|}
&lt;/div&gt;

== Эдэй засаг ==
Буряад орон өөрын хүгжэлэй ябасадаа нүүдэлэй мал ажахы болон гар урлалай ажалһаа агаарай хамжаан, уул уурхайн арга зүйн хүрэтэр шата зам дабажа гараһан гэхэдэ болоно. Мүнөө сагта модо, [[эсэжэ]] &lt;small&gt;(целюлоозо)&lt;/small&gt;, ангай арһа, барилгын эд &lt;small&gt;(материал)&lt;/small&gt; гэхэ мэтые үйлэдбэрлэн гадаадын оронуудта эльгээдэг.

Буряадай ниислэл — [[Улаан-Үдэ]] — хэдэн томо үйлэдбэриин оронууд байдаг: [[Улаан-Үдын авиациин үйлэдбэри]] &lt;small&gt;(завоод)&lt;/small&gt;, Улаан-Үдын локомотиив, вагоон заһабарилгын үйлэдбэри, ХАБ Улаан-Үдэстальмост болон бусад.

== Болбосорол ==
Дээдэ һургуулинууд:
* ''БГХАА &lt;small&gt;(БГСХА)&lt;/small&gt;'': В. Р. Филиипэйн нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй хүдөө ажахын акадеэми. 1932 ондо Буряадай хүдөө ажахын дээдэ һургуули байгуулагдаһан байгаа;
* ''БГЕҺ &lt;small&gt;(БГУ)&lt;/small&gt;'': Буряадай гүрэнэй ехэ һургуули. Мүн лэ 1932 ондо байгуулагдаһан юм. Банзарай Доржын нэрэмжэтэ Багшын олон шэглэлэй дээдэ һургуули байһаар, 2000 ондо Гүрэнэй ехэ һургуули боложо хубилгагдаад, хүдэлжэ байна;
* ''ЗШГСУА &lt;small&gt;(ВСГАКИ)&lt;/small&gt;'': Зүүн Сибириин Гүрэнэй соёл уралигай акадеэми. 1960 ондо номой һангай хүдэлмэрилэгшэдые бэлдэхэ дээдэ һургуули гээд нээгдэһэн байгаа. Байн соёлой дээдэ һургуули, хожомынь акадеэми болоо;
* ''ЗШГБАЗЕҺ &lt;small&gt;(ВСГТУ)&lt;/small&gt;'': Зүүн Сибириин гүрэнэй болбосоруулха арга зүйн &lt;small&gt;(технолоогиин)&lt;/small&gt; ехэ һургуули. Улаан-Үдэ хотын дээдэ һургуулинуудай эгээл залуунь юм. 1962 онһоо болбосоруулха арга зүйн дээдэ һургуули гэжэ нээгдэһээр хүдэлнэ.

Мүнөө [[Москва]], [[Томск]], [[Новосэбирск]], [[Эрхүү]] хотонуудай 11 дээдэ һургуулиин һалбари һургуулинууд [[Улаан-Үдэ]]дэ нээгдэнхэй.

== Олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүд ==

=== Хэлхеэ холбоон, радио, телевидениин нэбтэрүүлгэ ===
Хубисхалай урда Дээдэ-Үдэ хотодо оройдоол 280 номертой гараар холбогдодог утаһанай хорёо &lt;small&gt;(телефооной стаанци)&lt;/small&gt; байһан. 1930-аад онуудаар 800 дугаартай &lt;small&gt;(номертой)&lt;/small&gt;хүсэд бэшэ оньһожоруулагдамал хорёо хүдэлжэ эхилээ, 1955 ондо 3 000 дугаартай АУХ (АТС) бии болобо. Мүнөө ямар янзын холбоон үгыб даа, энэ хэрэгэй хурдан түргэнөөр хүгжэһые өөр дээрээ мэдэрнэбди.

1929 ондо түрүүшын радио дамжуулгын хорёо хүдэлжэ захалһан юм. Улаан-Үдэдэ эгээн түрүүшын телевидениин дамжуулга 1961 оной июниин 16-да агаарай долгиндо гараһан байгаа. Буряадай Гүрэнэй телевидениин хамжаан сая болотор радио болон телевидени нэбтэрүүлгээр буряад хэлэн дээрээ удхатай һонин дамжуулгануудые хэжэ байдаг бэлэй. Энэ талаараа ори ганса хамжаан &lt;small&gt;(компаани)&lt;/small&gt; юм. Мүнөө үедэ, андалдаа-худалдаанай нүлөөндэ орожо, агаарай долгиндо гаража байдаг сагайнь хэмжүүр түлөөһэтэ, тиихэдээ эли бодо бага болонхой.

Энээнһээ гадна, үшөө хэдэн аралжаанай шэглэлтэй радио болон телевидени хорёнууд Улаан-Үдэдэ ажаллажа байдаг. Жэшээлбэл: телевидени хамжаанууд: «Ариг Ус», «Тивиком», «СТС-Байгал»; радио студинууд: «Пульс-радио», «Русское радио», «Европа+» болон бусад.

=== Хэблэл ===
[[Буряадай номой хэблэл]], «Новапринт», «Домино» гэһэн хэблэлэй газарнууд.

Саг үргэлжэ гаража байдаг һонин, һэдхүүлнүүд:

«Буряад үнэн» гэһэн хэблэлэй байшанһаа гаража байдаг «Дүхэриг», «Буряад үнэн», «Бизнес-Олзо», «Спорт-Тамир», «Уран үгэ», «Буряад орон» («Бурятия») һонинууд, «Морин хуур», «Орьёл» («Вершины»), «Одон» һэдхүүлнүүд.

«Информ Полис», «Номер Один», «Москвагай эбхамта залуушуулай эблэлэй гэшүүн» («Московский комсомолец»), үшөө нэгэ «Буряад үнэн» («Правда Бурятии»), «Буряадай залуушуул» («Молодёжь Бурятии») болон бусад сагай эрхээр бии болоһон олон тоото аралжаа наймаанай шэглэлтэй һонинууд болон һэдхүүлнүүд.

== Уралиг ==

=== Театрнууд ===
Улаан-Үдэ хотын дэбисхэр дээрэ хэдэн томо театр бии. Тэдэ театрнууднай гансашье улас дотороо бэшэ, мүн бүхы дэлхэй дээрэ мэдээжэ болоһон, үндэр нэрэтэй, суутай, солотой зохёохы ажалтанаараа шалгарһан театрнууд гээшэ. Даб дээрэ мэдээд ябахын тулада нэрлэел даа:
* ''БГДАТ (БГАТД)'': Намсарайн Хусын нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй драамын академиическэ театр. Н. Г. Балдануугай «Сүмэ сохилго» гэжэ зүжэгөөр 1932 оной долоодохи һарада нээгдэһэн юм. 1982 онһоо шэнэ байшан соо ажаллажа байдаг. Ажалай Улаан Тугай одоноор &lt;small&gt;(оорденоор)&lt;/small&gt; шагнагданхай;
* ''ГОрДТ (ГРДТ)'': Михаил Бестужевай нэрэмжэтэ Гүрэнэй ород драамын театр. 1928 оной арбан хоёрдохи һарын 28-да түрүүшынгээ зүжэг табижа нээгдэһэн юм;
* ''БГОБАТ (БГАТОБ)'': Буряадай Гүрэнэй Ленинэй одонто дуури &lt;small&gt;(оперо)&lt;/small&gt; болон бүжэгэн зүжэгэй &lt;small&gt;(балеэдэй)&lt;/small&gt; академическэ театр. Улаан-Үдэ хотын гол талмай болохо Зүблэлнүүдэй талмай дээрэ 1940 онһоо амжалта түгэс ажаллажа, уласаа дэлхэй дүүрэн суурхуулжа байдаг театр юм. Леэнинэй одоноор шагнагданхай;
* ''«Үльгэр»'': Эдир харагшадай һонирхол эзэлһэн тон баян зүжэгэй нөөсэтэй &lt;small&gt;(репертуаартай) &lt;/small&gt;Улаан-Үдын хүүхэлдэйн театр;
* ''«Байгал»'': Гүрэнэй үндэһэнэй дуу хатарай «Байгал» театр;
* ''Буряадай гүрэнэй хүгжэмэй хүреэлэн &lt;small&gt;(филармоони)&lt;/small&gt;'';
* ''Залуушуулай театр''.

Гадна арадай дуу хатарай хэдэн шуулга («Бадма сэсэг» &lt;small&gt;(«Лотос»)&lt;/small&gt;, «Княжий остров», «Булжамуур», «Уряал», «Магтаал», «Ойхон» &lt;small&gt;(«Ольхон»)&lt;/small&gt;, «Наран Гоохон», «Ангар» &lt;small&gt;(«Ангара»)&lt;/small&gt;), залуушуулай уран һайханай олон тоото бүлгэмүүд байха. Улан-Үдэ хотодо байд гээд лэ наадан, мүрысөөнүүд үнгэргэгдэжэ байдаг.

== Тамир ==
Буряад улас илангаяа бүхэ барилдаагаар, һур харбалгаар, нюдаргалан барилдахаар &lt;small&gt;(бооксоор)&lt;/small&gt; болон бусад зүйлнүүдээр бэрхэ, дэлхэйдэ мэдээжэ тамиршадтай гэжэ мэдэхэбди. [[Улаан-Үдэ|Улаан-Үдэ]] хотодо тамирай талмайнууд, байшангуудшье байха. Хэдэн тиимэ газар нэрлэбэл:
* Бүгэдэ Найрамдаха Буряадай ӨөЗЗСУ-ай 25 жэлэй ойн нэрэмжэтэ хотын түб сэнгэлдэхэ хүреэлэн &lt;/small&gt;(стадион)&lt;/small&gt;;
* ХТХБЗ-ой СТК &lt;small&gt;(''КСК ЗММК'')&lt;/small&gt; Хүүргын түмэр хэрэгсэлнүүдые бүтээдэг завоодой соёлой болон тамирай коомплексо;
* Тамирай «Динаамо» бүлгэм;
* «Юбилеэйнэ» гэһэн тамаралгын уһан сөөрэм &lt;small&gt;(бассейн)&lt;/small&gt;.
Санашадай бааза, тиихэдэ олон тоото хотын болон үйлэдбэринүүдэй мэдэлэй тамирай байшангууд болон талмайнууд тоологдодог.

== Шажан мүргэл ==
Буряад орондо шажан мүргэлэй хэдэн янзын шэглэл бии юм. Тэдэнэй эгээл дэлгэрэнгы заншалта болоһон бөө мүргэл, түбэд-монголой [[Буддын шажан|Буддын]] болон ород үнэн алдарта шажанууд мүн. Ородой Буддын шажантанай түб Буряадта байгаа, мүн Буддын шажанай эхэнэрнүүдэй (хандамаанарай) түрүүшын хиид эндэ байгуулагданхай.

== Ажаглалата ==
{{зүүлтэ}}

== Холбооһон ==
{{Commons|Бурятия}}
* {{en icon}} [http://egov-buryatia.ru:8081 Official website of the Buryat Republic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204033734/http://egov-buryatia.ru:8081/ |date=2004-12-04 }}
* {{ru icon}} [http://gov.buryatia.ru:8080 Официальный веб-сайт Республики Бурятия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040216024317/http://gov.buryatia.ru:8080/ |date=2004-02-16 }}.
* {{bxr icon}} [http://gov.buryatia.ru:8082 «Буряад Республикын» засаг түрын албан ёһоной веб-сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040804011638/http://gov.buryatia.ru:8082/ |date=2004-08-04 }}
* {{ru icon}} [http://www.buryatia.ru/ Бурятия.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040925120126/http://www.buryatia.ru/ |date=2004-09-25 }}
* {{ru icon}}{{bxr icon}} [http://www.buryatia.org/ Буряад арадай сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026021017/http://www.buryatia.org/ |date=2007-10-26 }}
* {{ru icon}} [http://www.buriatia.ru/ Буряад орон тухай сайт]
* {{ru icon}} [http://www.baikal-media.com/ Буряадай һонинууд] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315205307/http://www.baikal-media.com/ |date=2008-03-15 }}
* {{ru icon}} [http://www.terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&amp;id=04 Буряад орон. Засаг захиргаанай хубаарилгын тайлбари-каталоог. + 1.01.2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912181458/http://www.terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&amp;id=04 |date=2011-09-12 }}
* {{en icon}} {{ru icon}} [http://www.bgsha.ru/eng/index.html Official website of Buryat State Academy of Agriculture (БГСХА)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051123124948/http://www.bgsha.ru/eng/index.html |date=2005-11-23 }}
* {{ru icon}} [http://vsgaki.burnet.ru/ Официальный веб-сайт ВСГАКИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025044821/http://vsgaki.burnet.ru/ |date=2005-10-25 }}
* {{ru icon}} [http://bsu.ru/ Официальный веб-сайт БГУ]
* {{en icon}} {{de icon}} [http://www.baikalinfo.com/html/english_startseite.xml.php A free and independent travel Guide for Lake Baikal and the Republic of Buryatia Made from Travellers for Travellers!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201231418/http://baikalinfo.com/html/english_startseite.xml.php |date=2011-02-01 }}
* {{en icon}} [http://www.traveleastrussia.com/buryatia.html The Republic of Buryatia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927201347/http://www.traveleastrussia.com/buryatia.html |date=2006-09-27 }}

{{Оросой холбоото улас}}
{{Буряад Уласай хотонууд}}
{{Good article}}

&lt;!-- Categories --&gt;
[[Категори:Буряад Улас| ]]
[[Категори:Оросой холбоото уласай нютаг можонууд]]

&lt;!-- Interwikis --&gt;</text>
      <sha1>0cbvzl18syp9b3ma5eq0od2ehb9n94p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Буряадууд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1623</id>
    <revision>
      <id>74630</id>
      <parentid>73904</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20362" sha1="fhmvpdyhhmybpk5y91hzrzv9ata714k" xml:space="preserve">{{Инфобокс үндэһэтэн
|group=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;br&gt;Буряад зон
|image= 
|image_caption = 
|poptime   = 540 мянга гаран
|region1   = {{flagicon|RUS}} [[ОХУ]] (2010 он)&lt;ref name=&quot;ОХУ-2010&quot;&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm 2010 оной Бүхыорос хүн зоной  тоосоогой албан ёһоной сахим газар. Бүхыорос хүн зоной тоосоогой үрэ дүн тухай мэдээсэгэй зүйл]&lt;/ref&gt; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;461,389
* {{flagicon|Буряад}} [[Бүгэдэ Найрамдаха Буряад Улас|БНБурУ]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; 286,839
* [[Эрхүү можо]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp; 77,667
* [[Забайкалиин хизаар]]&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; 73,941
|region2   = {{flagicon|Монгол}}  (2010 он)&lt;ref name=&quot;Mongol&quot;&gt;[http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf Монгол улсын 2010 оны хүн амын тооллого]&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;45,087
|region3   = {{flagicon|Хитад}} [[БНХАУ]] (тоосоо) &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; &amp;nbsp; 10,000
|rels=диилэнх олонхонь [[Буддын шажан|Буддын]], тодруулбал [[Шарын шажан|Шарын]] шажанай шүтлэгтэй, сүүн гэбшье [[Бөө мүргэл|Бөө]]дэ даатгалтай
|langs=түрэлхи [[Буряад хэлэн]] (магадгүй Буряад-Монгол хэлэн, [[Монгол хэлэн]]эй Хойто аялгуу)-нһээ гадана бүри үлүүгөөр [[Ород хэлэн|ородоор]] хэлэлсэжэ байна
|related=бусад [[Монголшууд]], тэрэ дотороо [[Барга]]
}}
{{Хадмал
|монгол_бэшэг = [[Файл:Buriyad.PNG|22px]]
|кирилл_буряад = буряад
|кирилл_монгол = буриад
|кирилл_хальмаг = буряд
}}
'''Буряад зон''' али '''Буряад арад''' ({{lang-ru|буряты}}) (''ᠪᠣᠷᠢᠶᠠᠳ)'' - [[Буряад хэлэн|буряад хэлэтэй]], түүхэтэ [[Байгал далай|Байгал далайн]] аймагта бии болоһон, хамтын [[соёл]], түүхээр нэгэдэһэн [[Монголшууд|монгол арад]]. 

Мүнөө сагай буряад Ара, Үбэр Байгалаар нютагтай изагуурай буряад хэлэтэй зонууд. [[Оросой холбоото улас]]ай [[Буряад Улас]]та, [[Эрхүү можо]]до ([[Усть-Ордагай Буряадай тойрог]]) болон [[Забайкалиин хизаар]]та ([[Агын Буряадай тойрог]]) оршон һуужа байдаг. Мүн дээрэхи можонуудай зарим дүүргүүдэдэ амидардаг &lt;ref name=&quot;Михайлов&quot;&gt;[Михайлов Т. М. Буряты // Народы и религии мира. Энциклопедия. Главный редактор В. А. Тишков. Научное издательство «Большая Российская энциклопедия», 1998]&lt;/ref&gt;. ОХУ-һаа гадна Хасаг, Тусгаар уласуудай Хамтын Нүхэрлэлэй оронуудай зэргэсээ Монгол уласай хойто хэһэг болон БНХАУ-ай зүүн хойто нютагта үсөөн тоогоор оршон һуужа байдаг.

== Нэрэ ==
[[File:Buryatdress.jpg|thumb|left|250px|Буряад үндэһэнэй хубсаһан]]
Буряад гэһэн нэрэнь анхалан «[[Монголой нюуса тобшоон]]» һорболжо бэшэгтэ дурдагдаһан гэжэ үзэдэг. Гэбэшье энэхүү нэрэнь оршон сагай буряад монголшуудта хамаатай эсэхэнь этигэшэгүй. Дээрэхи нэрын гарал үүсэлэй талаар янза бүриин хубилбари байгааһаа хамагай боломжотойень абажа үзэбэл:

# Бүри/бури + д — Шоно гэһэн удхатай эртэнэй монгол, эсэбэл түрэг хэлэнһээ гаралтай нангин амитанай нэрэ + олоной тоогой аафикс. ([[чонос]]/чинос/шонос/шинос/шонод обогтой адли, Бүртэ-шоно холбоотой). Бүри гэһэн үгэнь монгол хэлэндэ сээрлэгдэжэ, орондонь шоно (чоно, чино, чон) гэһэн үгые хэрэглэхэ болоһон байха магадлалтай. Хамагай боломжотой хубилбари.

Бури + а(р?, к?) + д — ар/эр/ир (‘эрэ’ гэһэн түрэг үгэ) гү, али -ак/-эк/-ык/-ик/-ук (түрэг хэлэнэй үгэ бүридүүлдэг аафикс) + д (олоной тоогой аафикс).

Бури + ата ‘эсэгэ’ гэһэн түрэг үгэ.

Бури + йа (тайрамал Айа – хуушан буряад, тэрэнэй түрэг угай  байгуулагша, сахилгаан эзэлшэ тэнгэри). (Дугаров Д. С. О происхождении этнонима “бурят” // Аборигены Сибири: проблемы изучения исчезающих языков и культур. Новосибирск, 1995. Т. 1 С. 94-96)
# Монгол хэлэнэй ''буриха'' гэдэг үгэһөө үүдэлтэй&lt;ref&gt;Санжеев Г. Д. Некоторые вопросы этнонимики и древней истории монгольских народов // Этнические и историко-культурные связи монгольских народов. Улан-Удэ, 1983. С. 47-49&lt;/ref&gt;.  
# Буруу-д — буруу, үнэн бэшэ, зарим тохёолдолдо урбагша гэһэн удхатай монгол үгэһээ гаралтай. Бурнууд гэжэ монголшууд ислам шажанта хиргисүүдые нэрлэдэг байһан. Иимэдэ бусад монголшуудтай адли бөөгэй, шарын шажанай шүтэлгэтэй хойто монголшуудые иимэ нэрлэдэг байха магадлал бага юм.
# Бургут — бургут-бурут нэрын дуудалгын нэгэ хубилбари&lt;ref&gt;Банзаров Д. Собрание сочинений. Улан-Удэ, 1997. С. 102&lt;/ref&gt;. Бургуд — хальмаг хэлэнэй бүргэд, шонхор гэһэн үгэ. Гэбэшье бусад монгол хэлэндээ энэ үгэ байгаа гү, али байгаагүй гү мэдэгдээгүй тула түүрэг хэлэнһээ зээлидэһэн байха магадлалтай. Энэнь үмэнэ дуридаһан Бүри гэһэн хубилбаритай адли нангин амитанай нэрын шэнжэтэй. Гэбэшье бургуд — бурут-...- бурийад болон хубирхань этигэшэгүй. 
# Бураа + д — Ойн эргэд гэһэн үгэһөө гаралтай&lt;ref&gt;Зориктуев Б. Р. О происхождении и семантике этнонима бурят // Монголо-бурятские этнонимы. Улан-Удэ, 1996. С. 26&lt;/ref&gt; (ойрод — ‘ойн арад’-тай адли). Эдэгээрһээ гадна дараахи хубилбаринууд баһа тааралдадаг. 
# «Брат» — ‘дүү хүбүүн’ гэһэн ород үгэ. Ехэхэн магадлал багатай хубилбари. Ородой он тоололой һорболжо бэшэгые буруу тайлбарлаһан алдууһаа һүүдэлтэй болобо уу. 
# Баряад (алайр, аха, түнхэн, захайн-аман, бөөхэн нютаг хэлэнэй мэдээн дээрэ үндэһэлһэн хубилбари) — «барга», «а-вар» нэрэ гаралгатай, ‘бар’, ‘баруун’ гэдэг үүдэлтэй&lt;ref&gt;Шадаева А. Т. Некоторые проблемы этнокультурной истории бурят. — Улан-Удэ, 1998 — С. 124-128&lt;/ref&gt;. 
# «[[Курыкан]]» нэрэһээ удхатай&lt;ref&gt;[Бертагаев Т. А. Об этнонимах бурят и курыкан. // Этнонимы. М., 1970&lt;/ref&gt;
# Бури-йа ‘циноовко, маат, хулһан’ гэһэн парсиг үгэ гаралтай&lt;ref&gt;[Митрошкина А. Г. К этимологии этнонима бурят // Проблемы бурятской филологии и культуры. - Иркутск, 1995. С. 30]&lt;/ref&gt;.
# Сельхүп ‘эрэ амитан, буха’ үгэһөө.&lt;ref&gt;Жамсаранова Р. Г.&lt;/ref&gt;
# В. Хамутаев «буряад» гэжэ үгэ булагадай [[Эхирэд|эхирэдүүдэй]] [[Баруун зүг|баруун буряад]] нютаг хэлэнһээ бии болоо гэжэ тоолоно, тэндэ «''баряад, баряуд''» гэһэн мартагдаһан «арад» гэһэн үгэ ороно. Энэ үгын үндэhэн «У» үзэг олон шэнжэлэгшэдые эндүүрүүлээ, харин анханай үндэhэнь «баряа» гээд, «баряад, баряуд» гээшэ арад зон, энэ газарай арад зон ба эзэн, энэ дэбисхэрые баряаhан байhан&lt;ref&gt;{{Книга|ссылка=https://books.google.ru/books/about/%D0%9F%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8F%D1%82%D0%B8.html?id=FIvp2uSOsIYC&amp;redir_esc=y|автор=Хамутаев В. А.|заглавие=Присоединение Бурятии к России: история, право, политика|год=2012|место=Улан-Удэ|издательство=Конгресс бурятского народа|страницы=25—27|страниц=174|isbn=978-5-8200-0251-9|archivedate=2023-07-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230707161914/https://books.google.ru/books/about/%D0%9F%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%91%D1%83%D1%80%D1%8F%D1%82%D0%B8.html?id=FIvp2uSOsIYC&amp;redir_esc=y}}&lt;/ref&gt;.

Иигэжэ олон янзын хубилбари байгааһаа үзэхэдэ буряад нэрын жэнхэни удха оршон сагай монгол хэлэндээ гээгдэһэн бололтой.

== Буряадуудай тоо ==
[[Image:Забайкальские буряты.jpg|thumb|right|Үбэр Байгалын Буряад айла&lt;br /&gt;(1840 оной номой зураг)]]
Ород гурэнэй 2010 оной тоогоор Буряад яhатан 461389 хун зон болоно. Теэд 2010 оной тоогоор Монголой буряадууд 100000 тоо болотор байхын багсаагдана. Хитадта 10000 болотор буряадууд ажа hууна. Тиихэдээ Бухы дэлхэйдээрэ буряяадууд 600000 хун аман зон болохынь харагдана. 1989 оной мэдээгээр Ородто 417400 хүн байгааһаа Буряадта 249500, Эрхүү можодо 77300, үүнэһээ Ордын-Адаг Буряад өөртөө засаха тойрогто 49300, Шэтэ можодо 66600, үүнэһээ Ага Буряад өөртөө засаха тойрогто 42300, ОХУ-ай бусад нютагуудта 24000, үүнэдэ [[Москва]] хотоноо 1 500, Питэр хотоноо 1000 хүн оршон һуужа байна&lt;ref name=&quot;ICAPE&quot;&gt;{{Cite web |title=Interdisciplinary Center for Advanced Professional Education |url=http://www.ethnos.nw.ru/cgi-bin/el.exe?etnoscod=126 |accessdate=2007-08-29 |archivedate=2004-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040902203723/http://www.ethnos.nw.ru/cgi-bin/el.exe?etnoscod=126 }}&lt;/ref&gt;. 2002 оной тооллогоор 445 000 гэжэ ОХУ-ай Шэнжэлхэ ухаанай Акадеэмиин Улас арадай ажахын багсаалга һудалгаанай Хүреэлэнэй Хүнэй демограафи, эколоогиин түбэй &quot;Население и общество&quot; гэжэ мэдээсэлдэ дүриджээ.

Хаһагта 1989 оной байдалаар 1 200 хүн&lt;ref name=&quot;ICAPE&quot; /&gt;.

Бусад уласуудта 1989 оной мэдээгээр 2 500 хүн&lt;ref name=&quot;ICAPE&quot; /&gt;.

1989 оной байдалаар Монгол уласта 34 700 хүн&lt;ref name=&quot;ICAPE&quot; /&gt;.

БНХАУ-та 25 000&lt;ref name=&quot;Михайлов&quot; /&gt;.

== Хэлэ бэшэг ==
Буряадууд [[Алтайн хэлэнэй изагуур]]ай [[монгол хэлэнэй бүлэг]]эй [[Буряад-монгол хэлэн|Буряад хэлээр]] ярилсадаг. Эртэ үеһөө бусад монголшуудтай адляар [[уйгар бэшэг]]тэ үндэһэлэһэн [[монгол бэшэг]] ашагладаг байһан болобошье [[1931]] онһоо [[Лата үзэг|лата]], [[1939]] онһоо [[Кирилл үзэг|кирилл бэшэг]] хэрэглэхэ болоһон.

== Шажан шүтэлгэ ==
Уламжалалта шажан шүтэлэг [[хара шажан]] &lt;small&gt;(самаан шажан)&lt;/small&gt;гү, али [[бөө мүргэл]], [[тэнгэри]] болоод [[ⅩⅥ зуун жэл]]эй һүүлшэһээ түбэдэй [[Буддын шажан]] гү, али [[шара шажан]] (Ехэ хүлгэнэй урасхал)-да ороһон ([[Гэлүгбаа]], һүүлдэ [[Нинмаба]], [[Хажи]]). Буряадта [[Христосой шажан]] анханай ородуудтай хамта нэбтэржэ, [[ⅩⅩ зуун жэл]]эй һүүлэй хагаста үргэн тархаһан.

[[1741]] ондо Буддын шажан Ородой тоогдоһон шажануудай нэгэ болоһон болоод Буряадай анханай Буддын [[һүмэ]] [[Тамчын дасан|Тамчын]] (Хүлүүн-Нуурай, Галуута-Нуурай) [[дасан]] тэрэ үедэ байгуулагдаһан байна. Буддын шажан Буряад орондо дэлгэрхэдээ Зүүн зүгэй оронуудай ([[Энэдхэг]], [[Түбэд]], [[Монгол]], [[Хитад]]) заншалнуудай, соёлой, эрдэмэй, удха зохёолой, эмнэлгын, хэлэ бэшэгэй дэлгэрхэ ябадалда горитой нүлөө үзүүлһэн байха юм. [[1914]] оной байдалаар Буряадта 48 дасанда 16000 лама шабилан һуужа байһан гэдэг баримта бии. [[1930]]-аад ондо Буряадай Буддын һүмэ [[хиид]]үүд бараг бүгэдэ хаагдажа, сүйдхэгдэһэн байгаа. 1946 ондо Эбилгын Агын хоёр дасан шэнээр баригдаһан байгаа. 1980 гаран онуудһаа Буряадай Буддын шажан, бөө мүргэл һэргээжэ эхилбэ.

== Түүхэ ==
[[File:Buryat-Mongol ASSR in 1925.jpg|right|thumb|250px]]
Буряадууд [[Чингиc хаан|Чингисэй]] байлдан дахуулалтада үритэн эзэлэгдээд монголой феодалнарай дарлал доромжололые амтажа байһанаа ород арад түмэнэй ашаар эрхэ сүлөөгөө олон 1727 ондо [[Оросой эзэнтэ гүрэн|Оросой хаанта уласай]] һайн дураараа дахан ороһоноор мүхэлэй аюулһаа зайлаһан мэтээр түүхын үнэниие хуурмаглажа түүхэлнэ.

Мүнөөнэй буряадууд Алтан хаанай уласай ара захада монгол хэлэтэй обогтонһоо бии болоо ([[ⅩⅥ-дугаар зуун жэл]]эй һүүл — [[ⅩⅦ-дугаар зуун жэл]]эй эхин). [[ⅩⅦ-дугаар зуун жэл]]эй дундада Буряад орон Ород уласта оробо. [[ⅩⅨ-дүгээр зуун жэл]]эй һүүл болотор буряад-монгол (монгол-буряад) зон тогтоо. Тэрэнэй зайда кэрэмүчин ([[эхирэд|икирэс]]), [[булгад]], [[хори-түмэд]], [[халха-монгол|халха]], [[ойрод-монгол]], [[түрэг]], [[түнгүүс]], [[саамояд]], [[хути]] ([[хид]]), [[арьяа]] уг гарбалтай арад зон оробо.
[[Файл:Буряад аймаг обогуудай байдал.jpg|мини|450px|17-р зуунда]]
Хаанай үедэ Буряад газар нютаг Эрхүү гүбеэр, Забайкалиин можодо зайда ородог. 1917-дохи оной Ниигэм журамта хубисхал хойно хоёр [[Буряад-Монгол автономито можо]] (1921), [[Буряад-Монгол АССР|Буряад-Монголой Автономито Зүблэлтэ Социалис Улас]] байгуулагдаба (1923). 1937 ондо Зүүн Сибириин хизаарай захиргаанай байгуулалтые хубилгажа, хэдэ хэдэн аймагуудые уласай мэдэлһээ хуули бусаар гаргаад, тэдэниие Буряад хоёр өөртөө засаха тойрог болгон таһалба. Тэдэ хадаа [[Шэтэ можын]] мэдэлэй [[Ага тойрог]], [[Эрхүү можо|Эрхүү можын]] мэдэлэй [[Ордын-Адаг тойрог]] болоно. Хоёр аймаг ([[Ойхон аймаг|Ойхон]], [[Оно аймаг|Онон]]) эдэ тойрогой зайда ороогүй.

Тэрэ үедэ [[панмонголиизм]] хүсэтэй дэлгэршэ байһанһаа боложо [[Иосиф Сталин]]ай дэглэм 10 гаран мянган буряадууд хэлмэгдэжэ, уласай нэрэ Буряад-Монголые Буряад болгон өөршэлһэн гэдэг.

== Мүн үзэхэ ==
*[[Хори]]

== Ажаглалта ==
{{Reflist}}

==Зураг==
&lt;gallery&gt;
Файл:Mongol Empire c.1207.png|[[Ехэ Монгол Улас]], 1207 он
Файл:Mongolia XVI.png|Монгол орон 14-17-р зуунда: Монгол Улас, [[Дүрбэн Ойрад]], [[Моголистан]]
Файл:Mongolia XVII.png|Монгол Улас, [[Зүүнгар]], [[Хошуудай ханта улас]], [[Хотгойд]]ой ханта улас, [[Хальмагай ханта улас]], Моголистан
&lt;/gallery&gt;

== Холбооhон ==
* [http://www.buryatia.org/ Буряад арадай сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026021017/http://www.buryatia.org/ |date=2007-10-26 }}
* [http://www.hamagmongol.narod.ru/ Хамаг Монгол]

[[Категори:Буряадууд| ]]
[[Категори:Монгол]]
[[Категори:Оросой арадууд]]
[[Категори:Хитадай арадууд]]</text>
      <sha1>fhmvpdyhhmybpk5y91hzrzv9ata714k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stromae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4312</id>
    <revision>
      <id>74627</id>
      <parentid>71599</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15420" sha1="0u11hggse1le82kc7fp5hdcgcfnwiot" xml:space="preserve">{{Алдартай хүн
|нэрэ = Поль Ван Авер}}
'''Поль Ван Авер'''&lt;ref&gt;[https://youix.com/artists/pol-van-aver/ Поль Ван Авер (Paul Van Haver)]&lt;/ref&gt; (Paul Van Haver) гү, али '''Stromae''' [stromaj]&lt;ref&gt;[http://kiwi.kz/watch/y3loy7kcp8a2/ Stromae - Alors on danse]&lt;/ref&gt; өсвөр наһанай дуушан, ая зохёогшо, зүжэгшэ юм.

==Бүтээлүүд==
[[Файл:Stromae.jpg|thumb|right|250px|Stromae: [[Alors on danse]]]]
{| class=&quot;toccolours sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|- bgcolor=#CCCCFF
!rowspan=2|Он
!rowspan=2|Цомог
!align=&quot;center&quot; colspan=&quot;8&quot;|Чарт
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Ultratop 40|BEL&lt;br /&gt;(Wa)]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ultratop.be/fr/search.asp?lang=fr&amp;cat=a&amp;artist=Stromae&amp;artist_search=starts&amp;title=&amp;title_search=starts Ultratop (Wa)]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Ultratop 50|BEL&lt;br /&gt;(Vl)]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ultratop.be/nl/search.asp?lang=nl&amp;cat=a&amp;artist=Stromae&amp;artist_search=starts&amp;title=&amp;title_search=starts Ultratop (Vl)]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Австри|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.austriancharts.at/search.asp?search=Stromae&amp;cat=a Austrian Charts]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Нидерланд|NL]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dutchcharts.nl/search.asp?search=Stromae&amp;cat=a Dutch Charts]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Франц|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://lescharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=a Les Charts francais]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Грек|GRE]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Greek Charts |url=http://greekcharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=a |accessdate=2012-07-20 |archivedate=2011-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724040620/http://greekcharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=a }}&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Швейцар|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://hitparade.ch/search.asp?search=stromae&amp;cat=a Swiss Charts]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Герман|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MTV Album Top 50 |url=http://www.mtv.de/charts/album50 |accessdate=2012-07-20 |archivedate=2010-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100228175846/http://www.mtv.de/charts/album50 }}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|2010
|align=&quot;left&quot;|'''''[[Cheese (цомог)|Cheese]]''''' 
* Релиз: 14.06.2010
* Лейбл: Vertigo, Mosaert, Universal France
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|33
|align=&quot;center&quot;|75
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|18
|align=&quot;center&quot;|29
|-
|align=&quot;center&quot;|2013
|align=&quot;left&quot;|'''''[[Racine carrée]]''''' 
* Релиз: 16.08.2013
* Лейбл: Universal Music Group, B1 Recordings, Mosaert
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|21
|-
|2022
|'''''[[Multitude]]''''' 
* Релиз: 04.03.2022
|
|
|
|
|
|
|
|
|}

=== EP-цомог ===
{| class=&quot;toccolours sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|- bgcolor=#CCCCFF
! width=&quot;20&quot;|Он
! width=&quot;250&quot;|Нэр, тайлбар
|-
|align=&quot;center&quot;|2007
|'''''Juste un cerveau, un flow, un fond et un mic…'''''
* Лейбл: Institut National de Radioélectricité et Cinématographie
|-
|}

=== Mixtape-цомог ===
{| class=&quot;toccolours sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|- bgcolor=#CCCCFF
! width=&quot;20&quot;|Он
! width=&quot;250&quot;|Нэр, тайлбар
|-
|align=&quot;center&quot;|2006
| '''''Freestyle Finest'''''
* Gandhi, K-Deeja
|-
|align=&quot;center&quot;|2009
| '''''Mixture Elecstro'''''
* Лейбл: Because Music, Kilomaitre
* DJ Psar
|-
|}

=== Video-цомог ===
{| class=&quot;toccolours sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|- bgcolor=#CCCCFF
! width=&quot;20&quot;|Он
! width=&quot;250&quot;|Нэр, тайлбар
|-
|align=&quot;center&quot;|2015
| '''''[[Racine carrée Live]]'''''
* Релиз: 11.12.2015
|-
|}

=== Сингл ===
{| class=&quot;toccolours sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|- bgcolor=#CCCCFF
!align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Жил
!align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;200&quot;|Нэр
!align=&quot;center&quot; colspan=&quot;11&quot;|Чарт
! rowspan=&quot;2&quot;| Байдал
!align=&quot;centre&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Цомог
|- bgcolor=&quot;#EEEEEE&quot;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Ultratop 40|BEL&lt;br /&gt;(Wa)]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ultratop.be/fr/search.asp?lang=fr&amp;cat=s&amp;artist=Stromae&amp;artist_search=starts&amp;title=&amp;title_search=starts Ultratop 40]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Ultratop 50|BEL&lt;br /&gt;(Vl)]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ultratop.be/nl/search.asp?search=Stromae&amp;cat=s Ultratop 50]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Austrian Singles Chart|AUT]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://austriancharts.at/search.asp?search=stromae&amp;cat=s Austrian Singles Chart]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[International Federation of the Phonographic Industry|CZ]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?hitp=R Hitparáda — RADIO TOP 100 Oficiální]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Single Top 100|NL]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dutchcharts.nl/search.asp?search=Stromae&amp;cat=s Single Top 100]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FRA]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://lescharts.com/search.asp?search=Stromae&amp;cat=s Syndicat National de l'Édition Phonographique]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[German Singles Chart|GER]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=German Singles Chart |url=http://germancharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=s |accessdate=2012-07-20 |archivedate=2011-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711091709/http://germancharts.com/search.asp?search=stromae&amp;cat=s }}&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Federation of the Italian Music Industry|ITA]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.italiancharts.com/search.asp?search=Stromae&amp;cat=s Federation of the Italian Music Industry]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Swiss Music Charts|SWI]]&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://hitparade.ch/search.asp?search=stromae&amp;cat=s Swiss Music Charts]&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[Russian Airplay Chart|RUS]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russian Airplay Chart |url=http://www.tophit.ru/cgi-bin/trackinfo.cgi?id=24155 |accessdate=2012-07-20 |archivedate=2012-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120412024912/http://www.tophit.ru/cgi-bin/trackinfo.cgi?id=24155 }}&lt;/ref&gt;
!width=&quot;40&quot;|&lt;small&gt;[[European Hot 100 Singles|EU]]&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.billboard.com/#/artist/stromae/chart-history/1357186 European Hot 100]&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2009
|«Up saw liz»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|align=&quot;center&quot;| ''Mixture Elecstro''
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Alors on danse]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|1
| align=&quot;left&quot;|
* [[International Federation of the Phonographic Industry|BEL]]: 3 Платин&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2012|title=28 мая 2010|date=15 июня 2010|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150828215132/http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2012|archivedate=2015-08-28}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|DEN]]: Платин&lt;ref&gt;[http://www.hitlisterne.dk/default.asp?list=t40 Hitlisten.NU&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|GER]]: Платин&lt;ref&gt;{{cite web|title=German certifications, database|url=http://www.musikindustrie.de/gold_platin_datenbank_beta|deadlink=404}}&lt;/ref&gt;
* [[International Federation of the Phonographic Industry|SWI]]: 2 Платин&lt;ref name=&quot;Switzerland&quot;&gt;{{cite web|url=http://hitparade.ch/search_certifications.asp?search=Stromae|title=EDELMETALL|language=German|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925091122/http://www.hitparade.ch/search_certifications.asp?search=stromae|archivedate=2015-09-25|accessdate=2015-05-12}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;8&quot; | ''[[Cheese (цомог)|Cheese]]''
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;7&quot;|2010
|align=&quot;left&quot;|«Bienvenue chez moi»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Te quiero]]»
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|17
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|90
|align=&quot;center&quot;|70
|align=&quot;center&quot;|153
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|62
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* BEL: Алтан&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2011|title=28 мая 2015|date=15 июня 2015|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[House'llelujah]]»
|align=&quot;center&quot;|22
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«Rail de musique»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Peace or Violence]]»
|align=&quot;center&quot;|12
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|74
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Silence]]»
|align=&quot;center&quot;|26
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Je cours]]»
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|15
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|2013
|align=&quot;left&quot;|«[[Papaoutai]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|10
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* BEL: 2 Платин&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2013|title=28 мая 2013|date=15 июня 2013|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2013}}&lt;/ref&gt;
* SWI: 2 Платин&lt;ref name=&quot;Switzerland&quot; /&gt;
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;5&quot; | ''[[Racine carrée]]''
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Formidable]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|36
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|39
|align=&quot;center&quot;|16
|align=&quot;center&quot;|13
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* BEL: 3 Платин&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2015|title=28 мая 2015|date=15 июня 2015|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2015}}&lt;/ref&gt;
* SWI: Платин&lt;ref name=&quot;Switzerland&quot; /&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Tous les mêmes]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|4
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|29
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|27
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* BEL: Платин&lt;ref name=&quot;Belgium 2014&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/certifications.asp?year=2014|title=28 мая 2014|date=15 июня 2014|language=Dutch|publisher=Ultratop|accessdate=20 июня 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|2014
|align=&quot;left&quot;|«[[Ta fête]]»
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|6
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|45
|align=&quot;center&quot;|30
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
* BEL: Платин&lt;ref name=&quot;Belgium 2014&quot; /&gt;
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Ave Cesaria]]»
|align=&quot;center&quot;|45
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|97
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;left&quot;|«[[Meltdown]]» &lt;small&gt;(feat. [[Lorde]], [[Pusha T]], [[Q-Tip]] &amp; [[Haim]])&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|5
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|107
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2015
|align=&quot;left&quot;|«[[Carmen]]»
|align=&quot;center&quot;|46
|align=&quot;center&quot;|31
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|67
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;| ''Racine carrée''
|-
|align=&quot;left&quot;|«Quand c'est?»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|39
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|142
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|-
|align=&quot;center&quot;|2017
|align=&quot;left&quot;|«Repetto X Mosaert»
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;| —
|-
|align=&quot;center&quot;|2018
|align=&quot;left&quot;|«[[Défiler]]»
|align=&quot;center&quot;|7
|align=&quot;center&quot;|29
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|8
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|align=&quot;center&quot;|2021
|align=&quot;left&quot;|«[[Santé]]»
|align=&quot;center&quot;|1
|align=&quot;center&quot;|2
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|27
|align=&quot;center&quot;|3
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|12
|align=&quot;center&quot;|—
|align=&quot;center&quot;|—
| align=&quot;left&quot;|
|-
|}

===Видео клип===
{| class=&quot;toccolours sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|- bgcolor=#CCCCFF
!Он
!Дуу
|-
|align=&quot;center&quot;|2003
|&quot;Faut qu’t’arrêtes le rap...&quot; (feat. J.E.D.I.)
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2009
|&quot;Up saw liz&quot;
|-
|&quot;[[Alors on danse]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2010
|&quot;[[Te quiero]]&quot;
|-
|&quot;[[House'llelujah]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2011
|&quot;[[Je cours]]&quot;
|-
|&quot;[[Peace or Violence]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;3&quot;|2013
|&quot;[[Formidable]]&quot;
|-
|&quot;[[Papaoutai]]&quot;
|-
|&quot;[[Tous les mêmes]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot;|2014
|&quot;[[Ta fête]]&quot;
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2015
|&quot;[[Carmen]]&quot;
|-
|&quot;Quand c'est?&quot;
|-
|}

=== Бусад цомог ===
{| class=&quot;toccolours sortable&quot; border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse
|- bgcolor=#CCCCFF
!Он
!Дуу
|-
|align=&quot;center&quot;|2003 
|''«Faut qu’t’arrêtes le rap...»'' (feat. J.E.D.I.)
|-
|align=&quot;center&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2009 
|''«C’est Stromae»''
|-
|''«Promoson»''
|}

=== Чарт ===

==Зүүлтэ==
&lt;references/&gt;
[[Категори:Бельги]]</text>
      <sha1>0u11hggse1le82kc7fp5hdcgcfnwiot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Урда Солонгос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4472</id>
    <revision>
      <id>74633</id>
      <parentid>74600</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48272" sha1="655yvqrld6cuhkse5l7b9uox1uptw4h" xml:space="preserve">{{Улас
|буряад_нэрэ = '''Бүгэдэ Найрамдаха Солонгос Улас'''&lt;br /&gt;[[Файл:БНСУ мб.png]]
|уугуул_нэрэ = 대한민국&lt;br /&gt;''大韓民國''
|богони_нэрэ = Солонгос, Урда Солонгос
|һүлдын_зураг = Emblem of South Korea.svg
|тугай_зураг = Flag of South Korea.svg
|түрын_уряа = {{lang|ko|널리 인간 세계를 이롭게 하라}} (Хамаг дэлхэйһээ һайнаар туһалха, {{lang|ko|弘益人間}})
|түрын_дуулал = [[Солонгос хэлэн|сол.]] «[[Эгукка|애국가]]»&lt;br /&gt;«Эгукка»&lt;br /&gt;[[Файл:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav|center]]
&lt;!-- |Аудио=--&gt;
|засаглалай_хэлбэри = [[Бүгэдэ найрамдаха улас]]
|газарай_зураг = South Korea (orthographic projection).svg
|албан_ёһоной_хэлэн = [[Солонгос хэлэн]]
|үндэһэ_язгуур =99 % — [[Солонгос]]&lt;br /&gt;&gt;1 % — бусад
|тогтносон_үйл_явдал1 = 13 үдэр 4 һара 1919
|Сүвэрэнитэт = Бэе даанги байдал
|ниислэл_хото = [[Сеул]]
|тэргүүнэй_анги1 = [[Юрэнхылэгшэ]]
|тэргүүнэй_анги2 = [[Юрэнхы сайд]]
|тэргүүнэй_нэрэ1 = Хван Гёан (орлогшо)
|тэргүүнэй_нэрэ2 = Хван Гёан
|газар_нютаг_км2 = 100 210
|уһанай_процент = 0,3 %
|хүн_амай_тоосоо = 48 955 203
|хүн_ам_тооцоолсон_он = 2013
|хүн_амай_нягтарал_нэгжэ_км2 = 480
|хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс =25
|хүн_амын_тооллого =
|хүн_ам_тоолсон_он =
|хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор =
|хүн_амын_нягтарал_нэгж_км2 =491
|хүн_амын нягтарал_эрэмбэ_дэс =21
|ДНБ_ХАЧ =$1.622 ехэ наяд&lt;ref name=imf2/&gt;
|ДНБ_ХАЧ_он =2012
|ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ =12
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд = $32,431&lt;ref name=imf2/&gt;
|ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ =25
|ДНБ_нэрлэсэн =$1.151 ехэ наяд&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?sy=2010&amp;ey=2017&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=542&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=65&amp;pr.y=6|title=South Korea |publisher=International Monetary Fund |month=September |year=2011 |accessdate=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;
|ДНБ_нэрлэсэн_он =2012
|ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ = 15
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд =$23 020&lt;ref name=imf2/&gt;
|ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ =32
|ХТББИ =31.0&lt;ref name=ciagini&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html Gini index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513124910/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |date=2009-05-13 }}, CIA World Fact Book.&lt;/ref&gt;
|Илтгэлцүүр_он =2010
|Илтгэлцүүр_ангилал =
|Илтгэлцүүр_эрэмбэ =
|ХХИ ={{nowrap|{{increase}} 0.897&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf |title=Human Development Report |year=2011 |publisher=United Nations |accessdate=November 5, 2011}}&lt;/ref&gt;}}
|ХХИ_он =2012
|ХХИ_ангилал =&lt;span style=&quot;color:#090;white-space:nowrap;&quot;&gt;онсо һайн&lt;/span&gt;
|ХХИ_эрэмбэ =15
|мүнгэн_тэмдэгтэ = Солонгос вон (₩)
|мүнгэн_тэмдэгтэ_код = KRW
|интернет_домэйн = [[.kr]], солонгос — [[.한국]]
|телефоной_код = +82
|сагай_бүһэ = +9
|зүүлтэ = 
}}
'''Урда Солонгос''', албан ёһоор '''Бүгэдэ Найрамдаха Солонгос Улас''' ({{lang-ko|대한민국}} ''Дэхан мингүк'') — [[Солонгос хахад арал]]ай урда хэһэгтэ байрладаг [[Ази]]ин [[улас]] юм. Хойто талаараа [[Хойто Солонгос]]ой хүреэлэгдэжэ ба баруун зүгтэ [[Шара тэнгис]]эй саана [[Хитад]], зүүн зүгтэ [[Япон тэнгис]]эй саана [[Япон]] уласууд ойро байрладаг. Урда Солонгосой хамагай томо хотонь ниислэл [[Сеул]] юм. Энэ улас бараг 50 сая хүнтэй.

== Түүхэ ==
=== Солонгос хубаагдахаһаа үмэнэ ===
{{main|Солонгосой түүхэ}}
[[Файл:Goguryeo tomb mural.jpg|thumb|left|220px|[[Когурё улас]]ай үедэ хамаарха&lt;br /&gt;булшанай дотор ханын зураг]]
[[Солонгос хахад арал]]да хүнэй үлдээһэн [[эртын шудалал]]ай олдобори [[шулуун зэбсэгэй үе|хуушан шулуун зэбсэгэй]] үе эхитэй. Анханай [[солонгос үндэһэтэн|солонгос]] улас болохо [[Кочосон улас|Кочосониие]] [[Тангун]] гэгэшье {{МЭҮ}} 2333 ондо үүсхэһэн гэжэ солонгос домогто үгүүлдэг.&lt;ref&gt;[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm Korea’s History (Ko-Choson, Three Kingdoms, Parhae Kingdom, Unified Shilla, Koryo Dynasty, Colonial Period, Independence Struggle, Provisional Government of Korea, Independence Army, Republic of Korea,)&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; Кочосон [[Хойто Солонгос]] орон, хаяа залгаа [[Манжуур]]та гү, али [[Шара тэнгис]]эй эрье нютагта оршон байба. Кочосон Хитадай [[Хань улас]]тай эе эбдэрэн тэмсэлдэжэ мүхэһэн. Тэрэниие залгажа Ниитын он тоололой эхиндэ [[Буё|Буё улас]], [[Окджо аймаг|Окджо]], [[Тун-Е аймаг|Тун-Е]], [[Самхан]] зэргэ обог аймагай холбоондо оршон байжа байгаад [[Солонгосой гурбан улас|гурбан уласай үетэй]] золгобо. Солонгос үндэһэндээ урда [[Байкжэ улас|Байкжэ]], [[Шилла улас|Шилла]], хойтодо болон үмэнэ Манжуурта [[Гүгүрё улас|Гүгүрё]] гэхэ гурбан улас боложо, нэгэ улас үндэһэтэндэ дүхэжэ хэдэн зууниие үдэһэнэй эсэстэ 676 ондо [[Тан улас]]тай холбоолһон Шилла бусад хоёрые мүхөөжэ газар нютагые эрхэшээжэ [[Шилла улас|нэгэдэһэн Шилла улас]] болобо. Нэгэдэһэн Шилла уласай үедэ
[[ирагуу найраг]], [[дүрсэлхэ уралиг]], [[Буддын шажан|Буддын соёл]] дэлгэрэн хүгжэбэ. Шилла ([[Солонгос]]) — Тан ([[Хитад]]) найрамдалтай байба. 10-р зуунда Шилла дотоодын хёморолһоо һуларан [[Корё улас]]аар солигдоһон. Нэгэдэһэн Шиллагай үедэ Манжуурта Гүгүрёгой үбые залган байһан [[Бархай улас]] 926 ондо [[Хитан улас|Хитанда]] мүхөөгдэбэ.

Корёгой [[Тхэджо (Корёгой ван)|Тхэджо ван]] 936 ондо [[Солонгос үндэһэтэн]]эй гээд шууд хэлшэхэжэ болохо [[Корё улас]]ые байгуулба. Энэ уласта Шиллагай адляар һуурин соёл уралиг, эрдэм сэхээрэл лабшаран тогтоһон. Тухайлбал 1377 ондо буддын [[Чикчи]] гэхэ номые түмэрөөр барлаһан дэлхэйн анханай түмэр бар байгаа.&lt;ref&gt;[http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php URL_ID=3946&amp;URL_DO=DO_TOPIC&amp;URL_SECTION=201.html World’s oldest printed Doc]&lt;/ref&gt; 13-р зуунда Корё [[Ехэ Монгол Улас]]ай добтолгоондо үртэжэ байба. 30 жэл дайтаһанай эсэстэ хараата, гэбэшье бэе даанги, үнэншье холбоотон боложо үлөөлгэһэн. [[Юань улас]] мүхэхын алдада Корёгой гадаада бодолго зүршэлдэжэ, эсэстээ 1392 ондо '''И Сон Ге''' (Чосон уласые үндэһэлэгшэ [[Тхэджо (Чосоной ван)|Тхэджо ван]]) [[жанжан]] (генерал) түрэ эрьюулэн уласай ван боложо, дараагай зургаан зуунай түүхэеэ мүнхэрһэн [[Чосон улас]]ые үндэһэлбэ.

[[Файл:Geunjeongmun.jpg|thumb|left|220px|Чосон уласай Кёнбүк ордон]] Чосоной түрүү 200 жэлдэ ниислэл [[Сеул|Кэгёнһоо]] Хансондо (мүнөө [[Сеул]]) шэлжэжэ, дайн дажангүй амгалан байба. [[Седжон ван]] [[солонгос үзэг]]ээ зохёожо, улас даяар [[Күнзын шажан]] һайшаагдан дээдэлэгдэбэ. 1592—1598 оной хоорондо [[Япон]]ой [[Тоёотоми Хидёши]] Солонгос үрнэжэ нэбтэрнэ гэжэ халдаар ерэхэдэ уһан сэрэгэй [[И Сүн-шин]] адмиралай «[[яһата мэлхэй онгосо]]», [[Мин улас]]ай сэрэгэй туһаламжатай байлдан байжа түрэ уласаа алдалгүй үлэбэ. Мин уластай уг найртай Чосон 1627, 1636 ондо хойтоһоо мандаһан [[Манжа үндэһэтэн|Манжатай]] хоёронтой байлдажа найрамдан түгэсэбэ. [[Чин улас]]ай эбые олон амар жэмэр, дэлхэйн дахинһаа хамааралгүй хоёр зууниие үдээд [[Баруун дахин|Баруунай]] шахалтаар нээгдэһэн.

1870-д онһоо [[Японой эзэнтэ гүрэн|Япон]] ахяад лэ Солонгосые эзлэхые оролдожо эхилһэн ба 1895 ондо Чосоной хатан хаанай амые хорложо&lt;ref&gt;[http://www.kimsoft.com/2002/jp-rape.htm Murder of Empress Myeongseong]&lt;/ref&gt;, уламаар 1905 ондо клиент улас (''протекторат'') болохые тулган зүбшөөрүүлбэ.&lt;ref&gt;[http://joongangdaily.joins.com/200108/30/200108300144080739900090809081.html Forced Annexation]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1910—1945 оной хоорондо [[Япон эзэнтэ Солонгос орон]] болобо. [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн|Дэлхэйн II дайнай]] түгэсхэлдэ [[АНУ]], [[ЗХУ]] хоёр өөһэдынгөө [[улас түрын дэглэм|дэглэмээр]] замнуулхын тулада Солонгосые Японһоо уралдан сүлөөлбэ.

=== Хубаагдаһанай дараахи БНСУ ===
Дайнай дараахи гурбан жэл [[Солонгос]]ой үмэнэ хахад АНУ-ай сэрэгэй хиналтада байжа, [[капитализм|капиталис]] (хүрэнгэтэ) эдэй засаг, [[арадшалһан]] дэглэмээр замнахада бэлэдхэгдэнхэй. Японһоо Солонгосые тусгаар тогтонуулхын түлөө тэмсэжэ ябаһан нүхэдһөө АНУ-да гойдо таалагдаһан [[Ли Сын Ман]] 1945 ондо АНУ-һаа ерэжэ, 1948 оной 8 һарын 13-нда БНСУ тунхаглагдахада түрүүшын юрэнхылэгшэ болобо. [[Хүйтэн дайн]]ай арсалдаанай анханай гэжэ болохо [[Солонгосой дайн]] 1950-һаа 1953 оной хоорондо дэгдэбэ. ЗХУ-аар дэмжигдэһэн [[Хойто Солонгос]] эхэнэй үедэ амжилтатай давшижа, зориһоноороо Солонгосые бүхэлдэнь коммунис уласдаа нэгэдхэхэ шахаһаншье [[АНУ]], [[НҮБ]]-ын хүсэнэй туһаламжатайгаар Урдахи ухраан түрж хойтынхи холбоотон [[БНХАУ]]-ай 1 сая сэрэгэй хүсэтэй тулаажа дайн зогсобо. 1953 оной 38-р үргэргээр хилэ тогтоожо, харилсан галаа зогсооһон хэрээндэ [[АНУ]], [[Хойто Солонгос]] хоёр гарай үзэг зуралсаба. Үмнэдынхин гарай үзэг зураагүй болохоор техникын талаасаа хоёр Солонгос одоошье дайнай байдалда байгаа юм.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2800.htm |title=South Korea |work=U.S. Department of State |accessdate=2006-09-16}}&lt;/ref&gt;
{{Солонгос түүхэ}}
1960 оной хабар оюутанай эсэргүүсэлэй жагсаалаар 85 наһатай Ли Сын Ман огсоршье, тэрэ һамуун сагта генерал [[Пак Чон Хи]] сэрэгэй хүсөөр түрын эрхые абашье 1979 ондо алагдаха хүрэтэрээ юрэнхылэгшэ байба. Тэрэнэй үедэ улас түрын дарангуй дэглэмтэй болобошье эдэй засаг экспортдо шэглэн үсэрэнгы хүгжэһэн. Пак Чон Хиин дараа [[Гуанжү]] хотын гэхэ мэтэ арадшалалые хүсэһэн оюутад, хүдэлмэришэдэй хүдэлөөниие нюхаша байһан даража байжа баһа нэгэн сэрэгэй эрхэтэн [[Чон Ду Хван]] 1987 оной оюутанай ами эрэсдэлтэ хүрэтэр юрэнхылэгшээр ажаллаба. Дараань арадшалһан һунгуулида 6-р бүгэдэ найрамдаха уласай үе эхилһэн.&lt;ref&gt;http://www.yolsa.org/sub_plus_1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803223326/http://www.yolsa.org/sub_plus_1.html |date=2016-08-03 }} Yolsa.org Information on Anti-Yushin protests&lt;/ref&gt;

[[Сеулай олимп|1988 оной зунай олимпиин наадамые]] Сеул гардан абаһан. 1996 ондо [[ЭЗХАХБ]]-ын гэшүүн болоһоной дараа жэл Урда Солонгос [[1997 оной Азиин мүнгэн һангай хёморол|Азиин мүнгэн һангай хёморолдо]] дайрагдажа үнгэрһэн. 1998—2003 оной юрэнхылэгшэ [[Ким Дэ Чжун]] хоёр Солонгосые эбэлэрүүлхэ удха шанартай ажал һанаашалжа байһанаараа [[Нобелиин шагнал|Нобелиин энхэтайбанай шагнаал]] хүртэбэ.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |publisher= The Nobel Foundation |year=2000 |accessdate=February 17, 2009}}&lt;/ref&gt; 2002 ондо Японтой хамтаран [[Хүлбүмбэгэй дэлхэйн абарга шалгаруулха тэмсээн|Хүлбүмбэгэй ДАШТ]]-ые хүлеэн абаһан. 2000-аад онһоо [[Солонгос дабалгаа]] гү, али Урда бүтээһэн хүгжэм, кино уралигай бүтээл олон уласай байнгын үзэбэр болоһон. Энэ үзэгдэл [[Солонгос долгин]] гэжэ нэрэтэй.

== Засаг захиргаанай хубаари ==
Урда Солонгос нютаг дэбисхэр, тэрэндэ оршон һуугаа хүн арадаа засан захирха зорилгоор дүрбэн нюруугай хэд хэдэн нэгэжэдэ хубаан тохинуулба.  Нэгэдүгээр зэргын аймагай, дараахи нюруугай хото, дүүргэ, хорооной гэжэ тодорхойлжо болоно. Нэгэдүгээр зэргэдэ [[аймаг]] (도-''до'' гү, али ''ду'') - 8, [[онсогой захиргаата аймаг]] (특별자치도 ''тыкбёль-чачхидо'') - 1, [[үргэн хото]] (광역시 ''гуан-ёкши'') - 6, [[онсогой хото]] (특별시 ''тыкбёль-ши'') - 1, [[онсогой захиргаата хото]] (특별자치시 ''тыкбёль-чачхиши'') - 1 гү, али бүгэдэ 5 нэгэжын 17 нютаг байна. Удаахи зэргэдэ 77 [[хото]] (시 ''ши''), 85 [[хошуу]] (군 ''гүн''), 69 [[дүүргэ]] (구 ''гү'') болоно. Гурбадугаар зэргэдэ 33 дүүргэ, олон тооной [[тосхон]] (읍 ''ып'', ''ыб''), [[һомон]] (면 ''мён''), дүрбэдүгээр зэргэдэ [[хороо]] (동 ''донг''), [[гасаа]] (리 ''ри'') боложо хубаагдадаг.

{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;font-size:90%;&quot; align=center
|-
! Газарай зураг
! #
! Нютагай нэрэ
! Солонгос бэшэг
! Лата галиг
! Хүн зон
|-
|rowspan=25|{{South Korea Provincial level Labelled Map}}
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=6 align=center|'''— [[онсогой хото]]''' — (солонгосоор 특별시 тыкбёль-ши) 
|----------
|1
|[[Сеул]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;서울특별시&lt;/span&gt;
|Seoul
|9,794,304
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=6 align=center|'''— [[өөртөө засаха онсогой хото]]''' — (солонгосоор 특별자치시) 
|----------
|2
|[[Сечжон хото|Сечжон]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;세종특별자치시&lt;/span&gt;
|Sejong
|122,263
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=6 align=center|'''— [[үргэн хото]]''' — (солонгосоор 광역시 куан-ёг-ши) 
|----------
|3
|[[Бусан]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;부산광역시&lt;/span&gt;
|Busan
|3,635,389
|----------
|4
|[[Тэгу]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;대구광역시&lt;/span&gt;
|Daegu
|2,512,604
|----------
|5
|[[Инчон]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;인천광역시&lt;/span&gt;
|Incheon
|2,628,000
|----------
|6
|[[Тэчжон]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;대전광역시&lt;/span&gt;
|Daejeon
|1,442,857
|----------
|7
|[[Кванджу]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;광주광역시&lt;/span&gt;
|Gwangju
|1,456,308
|----------
|8
|[[Ульсан]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;울산광역시&lt;/span&gt;
|Ulsan
|1,087,958
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=6 align=center|'''— [[аймаг]] —''' (солонгосоор 도 ту/ду) 
|----------
|9
|[[Кёнги]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;경기도&lt;/span&gt;
|Gyeonggi
|10,415,399
|----------
|10
|[[Канвон аймаг (Урда Солонгос)|Канвон]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;강원도&lt;/span&gt;
|Gangwon
|1,592,000
|----------
|11
|[[Хойто Чхунчхон]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;충청북도&lt;/span&gt;
|North Chungcheong	
|1,462,621
|----------
|12
|[[Урда Чхунчхон]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;충청남도&lt;/span&gt;
|South Chungcheong	
|1,840,410
|----------
|13
|[[Хойто Чолла]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;전라북도&lt;/span&gt;
|North Jeolla
|1,890,669
|----------
|14
|[[Урда Чолла]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;전라남도&lt;/span&gt;
|South Jeolla
|1,994,287
|----------
|15
|[[Хойто Кёнсан]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;경상북도&lt;/span&gt;
|North Gyeongsang
|2,775,890
|----------
|16
|[[Урда Кёнсан]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;경상남도&lt;/span&gt;
|South Gyeongsang
|2,970,929
|----------bgcolor=lightblue
|Colspan=6 align=center|'''— [[өөртөө засаха онсогой аймаг]]''' — (солонгосоор 특별 자치도) 
|----------
|17
|[[Чеджу аймаг|Чеджу]]
|&lt;span style=&quot;font-size:small;&quot;&gt;제주특별자치도&lt;/span&gt;
|Jeju
|560,000
|}

== Газарзүйн байрлалга ба уурал амисхал ==
[[Файл:South Korea Topography.png|thumb|left|Урда Солонгосой байразүйн зураг]]

Урда Солонгосынь Сoлонгосой хахад арал урда хэһэгые эзэлэн оршоно. Уг хахад аралынь хойноһоо урагша ниитэ 1,100 км ута болоод хойто хэһэгээрээ Ази түбитэй холбогдоно. Энэ уулархаг хахад аралынь баруун талаараа [[Шара тэнгис]], зүүн талаараа [[Япон тэнгис]]ээр (Зүүн тэнгис) хүреэлэгдэнэ.

БНСУ-нь ниитэ 99.6 мянган хабтагай ам дүрбэлжэн км газар нютагтай&lt;ref&gt;The estimated area rises steadily from year to year, possibly due to land reclamation. {{cite web |url=http://kosis.nso.go.kr/cgi-bin/sws_999.cgi?ID=DT_1A1&amp;IDTYPE=3&amp;A_LANG=1&amp;FPUB=3&amp;SELITEM= |work=Korea Statistical Information Service |title=행정구역(구시군)별 국토적 |accessdate=2006-03-27 |archivedate=2004-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040917181709/http://kosis.nso.go.kr/cgi-bin/sws_999.cgi?ID=DT_1A1&amp;IDTYPE=3&amp;A_LANG=1&amp;FPUB=3&amp;SELITEM= }}&lt;/ref&gt; ба газарзүйн хубида 4 бүһэ нютагта хубаажа болоно. Зүүн хэһэгынь нариин далайн эрье бүхы үндэр ууланууд, баруун хэһэгынь далайн эрье, голой ай һаба бүхы тэгшэ тала, баруун урда хэһэгынь ууланууд ба хүнды, зүүн урда хэһэгынь Накдон голой ай һабаһаа бүридэһэн тэгшэ тала юм. Солонгос ороной газар нютагай ехэнхи хэһэгынь уулархаг газар эзэлдэг болоод нам доро, тэгшэ тала ниитэ газар нютагай 30%-ые эзэлнэ.

[[Файл:Buddist Temple Seoraksan.JPG|thumb|right|200px|Канвондодохи Сораксан уула]]

Солонгосой баруун ба Урда эрьеын дагуу 3000 үлүү бишыхан аралнууд байдагһаа хамагай томонь 1,845 км кв талмайтай, урда эрьеһээ 100 км зайда оршохо [[Чеджу]] арал юм. Мүн томохон гол мүрэн байдагһаа БНСУ–ай ниислэл Сеул хотын түбөөр урсаха [[Хан мүрэн]] (514 км), урда хэһэгээр урсаха [[Накдон мүрэн]] (525 км) юм.

=== Саг уларил ===
[[Хабар]], [[зун]], [[намар]], [[үбэл]]эй 4 [[уларил]]тай. Үбэлдөө [[Сеул]] оршомдо 1-р һарада дундажаар -7&amp;nbsp;°C -с 1&amp;nbsp;°C хүрэжэ хүйтэрнэ. Зун 7 һара дундажаар 22&amp;nbsp;°C -с 29&amp;nbsp;°C байна. Уулархаг газараар үбэл үлүү хүйтэн байха ба 6-9-р һарын хоорондо бороо хамагай ехээр орно. Урда эрье оршомоор аадар бороо бүхы [[тропикын циклон|хара һалхин]] зунай һүүл һарануудта үзэгдэнэ. Жэлэй дундажа шииг нойтон 1,370 ммһээ (Сеулда) 1,470 мм-т (Пусан) хэлбэлзэнэ.

=== Хүреэлэн байгаа оршон ===
Хүн зон нягта һуурижаһан хотонуудта агаарай болон уһанай бохирдолой асуудал табигдажа байна. Хүреэлэн байгаа оршониие хамгаалха, һэргээн бодгохо талаар томохон ажалнууд хэжэ байгаагын жэшээнь Сеул хотын түбдэ байгуулһан хэмэл гол бүхы (сэбэр уһан) [[Чонгечон]] боложо байна&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Seoul Metropolitan Government - &quot;A Clean, Attractive &amp; Global City, Seoul!&quot;&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://english.seoul.go.kr/gover/initiatives/inti_02cheon.htm |accessdate=2015-01-29 |archivedate=2009-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215093221/http://english.seoul.go.kr/gover/initiatives/inti_02cheon.htm }}&lt;/ref&gt;

Урда Солонгосынь хүреэлэн байгаа оршониие хамгаалха Дэлхэйн томохон байгуулалга, протоколнуудта нэгдэһэн орон болоно&lt;ref&gt;{{factbook}}&lt;/ref&gt;.

== Хүн зон ==
[[Файл:Korea-South-demography.png|right|thumb|220px|Урда Солонгосой хүн зоной үһэлтын түлэб]]
Ниитэ хүн зоной диилэнхинь хото һуурин газар амидардаг ба 1970—1990 оной хоорондо эдэй засагай үсэлдэтэй холбоотойгоор орон нютагһаа хото руу шэглэһэн шэлжэлтэ эршэмтэй ябагдаһан байна&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://countrystudies.us/south-korea/33.htm |title=South Korea |work=CIA Country Studies |accessdate=2006-04-22}}&lt;/ref&gt;. 10.3 сая оршон һуугшадтай ниислэл Сеул хото Үмэнэдэ Солонгосой хамагай томо хото юм&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://worldatlas.com/citypops.htm |title=World City Populations |accessdate=2006-04-04}}&lt;/ref&gt;. Бусад томохон хотонуудта [[Бусан]] (3.65 сая), [[Инчон]] (2.63 сая), [[Тайгу]] (2.53 сая), [[Тайжон]] (1.46 сая), [[Гванжу]] (1.41 сая), [[Ульсан]] (1.10 сая) багтана&lt;ref&gt;Populations for all cities as of 2005, {{cite web |url=http://kosis.nso.go.kr/cgi-bin/sws_888.cgi?ID=DT_1B040A2&amp;IDTYPE=3&amp;A_LANG=2&amp;FPUB=4&amp;SELITEM=0 |title=By city and province |work=NSO Database |accessdate=2006-04-22 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
{{Largest cities of South Korea}}
Хоёр Солонгос хубаагдаһанай дараа 4 сая оршом сагаашад [[Хойто Солонгос]]һоо дүрбэжэ ерэһэн байдаг. Солонгосшууд [[Солонгосой дайн]]ай дараа [[АНУ]], [[Канада]] руу нилээдгүй сагаашалһан ба энэ байдал 1990 оной дунда үеһэ багасажа эхилбэ. Үмэнэдэ Солонгосой ниитэ хүн зон одоогой байдалаар 50 сая үлүү байна. [[Дундажа наһалта]]нь 77 ба энэ тооһоо эмэгтэйшүүдэйхи 80, эрэгтэйшүүдэйхи 73 боложо байна.

Солонгосдохи гадаадын эргэдэй тоо һүүлиин жэлнүүдтэ нэмэгдэһээр байгаа ба 2007 оной байдалаар 1 сая тухай гадаадын эргэн байгаагһаа 104,749 Солонгосшуудтай гэрлэһэн, 404,051 ажаллажа бай, 225,273 хуули буса сагаашад байна&lt;ref&gt;http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2880037&lt;/ref&gt;.

Орон нютагта амидарха һонирхолтой эмэгтэйшүүдэй тоо буураһан тула Солонгосой фермернүүд (таряаланшад) Зүүн урда Ази, Зүүн Европын ядуу оронһоо эхэнэр абаха үзэгдэл ехэдхэжэ байна. 2006 оной шудалгаар шэнээр гэрэлэһэн фермернүүдэй 41 % гадаада басагадуудтай һууһан байна&lt;ref&gt;http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2880519&lt;/ref&gt;.

Урда Солонгосто АНУ-ай армиин 31,000 бэе бүрилдэхүүн байрладаг&lt;ref&gt;US military figures as of 2005, from [http://www.heritage.org/Research/NationalSecurity/troopMarch2005.xls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209230227/http://www.heritage.org/Research/NationalSecurity/troopMarch2005.xls |date=2010-02-09 }} ([[Microsoft Excel|Excel]] file) Tim Kane Global US Troop Deployment, 1950—2003&lt;/ref&gt;.

=== Шажан шүтэлгэ ===
[[Файл:Bulguksa 3.jpg|thumb|Бульгукса сүмын Таботап субраган]]
2005 оной байдалаар ниитэ хүн зоной 46,5 % [[шажангүй үзэл|шажан шүтэдэггүй]]&lt;ref name=koreastats&gt;According to figures compiled by the South Korean [[National Statistical Office]]. {{cite web |url=http://kosis.nso.go.kr:7001/ups/chapterRetrieve.jsp?pubcode=MA&amp;seq=292&amp;pub=3 |accessdate=2006-08-23 |work=NSO online KOSIS database |title=인구,가구/시도별 종교인구/시도별 종교인구 (2005년 인구총조사)}} This should not be confused with other figures which report only the percentage of the ''religious'' population that are Buddhist, Christian, Cheondoist, etc…&lt;/ref&gt; ба 29,3 % [[Христосой шажан|Христосой]] (энэһээ 18,3 % протестант, 10,9 % католик), 22,8 % [[буддын шажан]] шүтэжэ байна. Урда Солонгос гадаадада ябуулһан шажанай номлогшонорхи тоогоор Дэлхэйдэ АНУ-ай дараа 2-до ордог байна&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.christianitytoday.com/ct/2006/003/16.28.html |title=Korean Christian missionaries |work=Christianity Today |accessdate=2006-09-15}}&lt;/ref&gt;.

== Эдэй засаг ==
Урда Солонгосой эдэй засаг Дэлхэйдэ эхинэй 8-да, Азида эхинэй 3-да орожо байна&lt;ref&gt;{{cite paper
  | author = IMF
  | title = World Economic Outlook Database, October 2007
  | version = 2007
  | publisher = IMF
  | date = 2007
  | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&amp;ey=2008&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=56&amp;pr1.y=12&amp;c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C942%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C576%2C642%2C936%2C643%2C961%2C939%2C813%2C644%2C199%2C819%2C184%2C172%2C524%2C132%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C134%2C366%2C652%2C734%2C174%2C144%2C328%2C146%2C258%2C463%2C656%2C528%2C654%2C923%2C336%2C738%2C263%2C578%2C268%2C537%2C532%2C742%2C944%2C866%2C176%2C369%2C534%2C744%2C536%2C186%2C429%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698&amp;s=PPPGDP&amp;grp=0&amp;a=
  | accessdate = 2008-02-12}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite paper
  | author = IMF
  | title = World Economic Outlook Database, October 2007
  | version = 2007
  | publisher = IMF
  | date = 2007
  | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&amp;ey=2008&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=56&amp;pr1.y=12&amp;c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C942%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C576%2C642%2C936%2C643%2C961%2C939%2C813%2C644%2C199%2C819%2C184%2C172%2C524%2C132%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C134%2C366%2C652%2C734%2C174%2C144%2C328%2C146%2C258%2C463%2C656%2C528%2C654%2C923%2C336%2C738%2C263%2C578%2C268%2C537%2C532%2C742%2C944%2C866%2C176%2C369%2C534%2C744%2C536%2C186%2C429%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698&amp;s=PPPGDP&amp;grp=0&amp;a=
  | accessdate = 2008-02-12}}
&lt;/ref&gt;. Гадаада худалдаанай гол түншэнь Хитад&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trade Policy Outlook for Second-term Bush Administration |url=http://www.ifans.go.kr/ICSFiles/afieldfile/2005/07/05/policybrief05_3.pdf |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2015-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105144843/http://www.ifans.go.kr/ICSFiles/afieldfile/2005/07/05/policybrief05_3.pdf }}&lt;/ref&gt;. Солонгосой эдэй засагай тулгуури [[автомашина]], [[хахад дамжуулагша]], [[электроникэ]], [[уһан онгосо]], [[ган]]гай үйлэдбэрилэл юм.

1950-д оной үедэ Солонгос [[Ази]]ин хамагай ядуу ороной нэгэ байба. Японой захиргаанда байха үедэ байгалиин баялигай ехэнхиие олборложо дуусаһан ба [[Солонгосой дайн]]ай үедэ тус улас бүрин һүйрэһэн байна. 1962 ондо сэрэгэй эрьелтээр түрын эрхые абаһан генерал [[Пак Чон Хи]]ин ударидалгаар Солонгосой эдэй засаг һэргэжэ эхилһэн ба 40 жэлэй дотор [[газар таряалан]], [[загаһан агнуур]]ай оронһоо үндэр технологи бүхы ажа үйлэдбэрижэһэн орон боложо хубилаа.

Пак Чон Хи ЗХУ-ай загбараар 5 жэл бүриин макро эдэй засагай түлэблигээе хэрэгжүүлжэ эхилһэн&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Soviet Economic Development&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/stalin/lectures/EconDev.html |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2005-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050108165918/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/stalin/lectures/EconDev.html }}&lt;/ref&gt; ба 1965 ондо [[Япон]]той харилсаха харилсааяа хэбын болгоһоноор гадаада худалдаа, хүрэнгэ оруулалта ехэхэн нэмэгдэбэ. Эхилээд хүнгэн үйлэдбэри, дараань хүндэ үйлэдбэринүүд байгуулагдажа, 1973 он гэхэдэ Урда Солонгос эдэй засагай хубида Дэлхэйдэ 34-дэ орохо болобо&lt;ref&gt;[http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_per_cap_in_197-economy-gdp-per-capita-1973 NationMaster — NationMaster Survey&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

Эдэй засагай энэ үһэлтые «[[Хан мүрэн]]эй эрьедэхи гайхамшагта зүйл» гэжэ нэрлэхэ болоһон ба 1980—1990 ондо Солонгос нэхэмэл, даабуу, гуталай экспортһоо үлүү автомашина, электроникэ, уһан онгосо, ган үйлэдбэрилжэ, экспортлохо болоһон. Уламаар үндэр технологиие бүтээгдэхүүн болохо [[LCD дэлгэс|компьютерай дэлгэс]], [[гар утаһан]] (гар телефон), [[хахад дамжуулагша]] үйлэдбэрилжэ эхилбэ.


Урда Солонгосой тэргүүлэгшэ компаниинууд болохо [[Хёндай групп|Хёндай]], [[Самсон групп|Самсонг]], [[LG групп|LG]], [[SK групп|SK]] зэргэ хубиин (제벌 — гэр бүлын) компанинууд Пакай ударидалагай үеын һанхүүгэй болон татбарай тааламжатай нүхсэлдэ сэсэглэн хүгжэһэн байна&lt;ref&gt;See Cumings 1997, chapter 6.&lt;/ref&gt;.

[[1997 оной Азиин мүнгэн һангай хёморол]]ой үеэр Урда Солонгосой эдэй засагай сула тала (жэшээлбэл, ехээхи хэмжээнэй гадаада үрэ гэхэ мэтэ) ил гараһан ба энэхүү хёморол хоёр үе шататайгаар ябагдаба. Эхинэйнь 1997 ондо, дараагайнь 1999 ондо болоһон [[Дэу групп|Дэу компаниин]] дампууралаар сэлмэһэн байна&lt;ref&gt;KOIS (2003), pp. 238—239.&lt;/ref&gt;. Дэү компаниин дампууралые Дэлхэйн түүхын дэхэ хамагай томо дампуурал гэжэ тоосожо байна&lt;ref&gt;[http://www.iie.com/publications/papers/paper.cfm?ResearchID=458] Paper: Economic Reform in South Korea: An Unfinished Legacy&lt;/ref&gt;. Уг хёморолой дараанһаа компанинуудай бүд өөршэлэгдэн, 2003 он гэхэдэ Урда Солонгосой хамагай томо гэр бүлын 30 компаниин талаһаа үлүүнь хубисаата компани болоһон&lt;ref&gt;18 out of 30, according to {{cite web |url=http://www.economist.com/countries/SouthKorea/profile.cfm?folder=Profile-Economic%20Structure |title=Country Studies: South Korea |work=The Economist |date=2003-04-10 |accessdate=2006-04-06}}&lt;/ref&gt;

2003—2005 оной хоорондо эдэй засагай жэлэй үсэлтэ 4 % боложо буураба&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2003rank.html |title=GDP - Rank order - Real Growth Rate |work=CIA Factbook |accessdate=2006-09-15 |archivedate=2017-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170701201952/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2003rank.html }}&lt;/ref&gt;. Энэ бууралтань хуби хүмүүсэй картын зээл, [[Хитад]]ай ихээхэн хэмжээнэй импорт зэргэһээ үүдэлтэй байна. 2005 онһоо хэрэгжүүлжэ эхилһэн үлэ хүдэлхэ хүрэнгэй, тэтгэбэрэй, ажаллаха хүшэнэй шэнэтгэлэй дүндэ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://search.hankooki.com/times/times_view.php?term=housing+property++&amp;path=hankooki3/times/lpage/nation/200608/kt2006083119175610510.htm&amp;media=kt |title=Anti-Speculation Measures |work=Hankooki Ilbo |accessdate=2006-09-15 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, 2006 оной эдэй засагай үсэлтэ 5,1%-д хүрһэн байна.

Урда Солонгосой эдэй засаг дунда зэргын [[инфляци]], ажалгүйдалай бага нюруу, экспорт, оролгын харисангы тэгшэ байдал зэргээр тодорхойлогдоно&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html |title=Field Listing - Inflation Rate - (consumer prices) |work=CIA Factbook |accessdate=2006-09-15 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024055921/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |title=Field Listing - Unemployment Rate |work=CIA Factbook |accessdate=2006-09-15 |archivedate=2016-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821073349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2078.html |title=Field Listing - Exports |work=CIA Factbook |accessdate=2006-09-15 |archivedate=2012-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504222805/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2078.html }}&lt;/ref&gt;

Одоогой байдалаар Урда Солонгосой автомашина, уһан онгосын үйлэдбэрилэл эдэй засагай үндэһэнь боложо байна. Урда Солонгосой Хёндай моторс ба энэниин һалбари [[Киа моторс]] Дэлхэйн 5-дахи томо автомашина үйлэдбэрилэгшэ юм&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hyundai-Kia Pass Nissan to Become Worlds Sixth Largest Automaker — Automobile.com Auto News&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://car-reviews.automobile.com/news/hyundai-kia-pass-nissan-to-become-worlds-sixth-largest-automaker/1916/ |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2008-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924132244/http://car-reviews.automobile.com/news/hyundai-kia-pass-nissan-to-become-worlds-sixth-largest-automaker/1916/ }}&lt;/ref&gt;. Солонгосой автомашина үйлэдбэрилэгшэд хэдыгээр [[Европын холбоо]]той байгуулһан [[Сүлөөтэ худалдаанай хэлэлсээр]]эй хугасаань дуусаһаншье гэһэн Европын холбооной уласуудтадахи экспортын хэмжээеэ нэмэгдүүлхээр түлэблэжэ байна&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6631187.stm BBC NEWS | Business | S Korea and EU begin trade talks&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

Урда Солонгосой уһан онгосын үйлэдбэрилэл Дэлхэйдэ хамагай томодо тоосогдожо байгаа ба 2004 ондо үйлэдбэрилэлэй хэмжээгээрээ Япониие урдань ороһон байна&lt;ref&gt;[http://archive.is/20120709114142/findarticles.com/p/articles/mi_m0BJT/is_7_11/ai_109402867 Shipbuilding on the rise in South Korea — Ports And Shipping | Business Asia | Find Articles at BNET.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;. Урда Солонгос дундажаар ажалай 4 үдэртэ, 80 сая ам.долларай үртэе бүхы нэгэ уһан онгосые үйлэдбэрилдэг ба 2006 оной байдалаар Дэлхэй дээрэ шэнээр үйлэдбэрилжэ бай 3 онгосо бүри нэгые үйлэдбэрилжэ байгаа.

Хэдыгээр Урда Солонгос одоогоор уһан онгос үйлэдбэрилэл, захяалгын хэмжээгээрээ үлүү байгаашье, [[Хитад]] улас 2015 он гэхэдэ Дэлхэйн хамагай томо уһан онгосо үйлэдбэрилэгшэ болохо зорилто табижа байна. Гэхыдээ одоогоор Солонгосой уһан онгосо химда үртэгтэй байгаа юм&lt;ref&gt;{{Cite web |title=S. KOREAN SHIPYARDS DOMINATE HIGH-VALUE-ADDED SHIP MARKET. Industry &amp; Business Article — Research, News, Information, Contacts, Divisions, Subsidiaries, Business Associations&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-5398567/S-KOREAN-SHIPYARDS-DOMINATE-HIGH.html#abstract |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2015-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150428080627/http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-5398567/S-KOREAN-SHIPYARDS-DOMINATE-HIGH.html#abstract }}&lt;/ref&gt;.

== Шэнжэлхэ ухаан ба технологи ==
=== Сансарай хүтэлбэри ===
[[Файл:Yi_So-yeon_at_ISS_08Apr17_(NASA-ISS016-E-036365).JPG||thumb|right|100px|Урда Солонгос түрүүшы сансарай ниидэгшэ И Со Ён]]
Урда Солонгосынь [[ОХУ]]-тай хамтаран сансарай хүтэлбэри хэрэгжүүлжэ&lt;ref&gt;[http://korea.net/news/news/newsView.asp?serial_no=20070703031&amp;part=107&amp;SearchDay= Korea, Russia enter full-fledged space partnership | Korea.net News&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;, Ариранг-1, Ариранг-2 хэмэл дахуулнууд хөөргөөд байна.

2008 ондо Урда Солонгосынь өөрын сансарай буудалые (''Naro Space Center'') ашаглалтанда оруулхаар ажаллажа байна. Уг буудалынь Солонгосой Сансар шудалалай хүреэлэндэ харьяалагдаха ба пуужин (ракета) хөөргэхэ табсан, хиналтын байра, пуужингай согсолбори, туршалтын согсолбори, һургалтын байра зэргэһээ бүридэнэ&lt;ref&gt;''[http://www.spacedaily.com/news/korea-03b.html South Korea Begins Construction Of New Space Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921143813/http://www.spacedaily.com/news/korea-03b.html |date=2017-09-21 }}'' – Korean Information Service, ''SpaceDaily'', [[August 12]], [[2003]]&lt;/ref&gt;. Урда Солонгосһоо түрүүшын сансарай ниидэгшэнь И Со Ён гэдэг эмэгтэй байһан ба 2008 оной 4 һарын 8-нда Россиин Союз ТМА-12 хүлэгөөр сансарта ниидэһэн байна&lt;ref&gt;''[http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/10/korea.astronaut.ap/index.html S. Korea names woman as first astronaut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315003345/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/10/korea.astronaut.ap/index.html |date=2008-03-15 }}'' – Korean CNN, [[March 10]], [[2008]]&lt;/ref&gt;.

=== Робот ===
Солонгосой шэнжэлхэ ухаан, технологиин ахиһан нюруугай хүреэлэниинь хүнтэй адли, HUBO роботые зохёон бүтээһэн байна. Уг робот болон [[Япон]]ой [[Хонда моторс]] компаниин зохёоһон ASIMO робот 2-нь алхажа шададаг хүнтэй адли роботууд юм&lt;ref name=&quot;IFU&quot;&gt;{{cite web
|last = Lugmayr
|first = Luigi
|authorlink =
|coauthors =
|title = New Humanoid Robot: HUBO Robot from Korea
|work =
|publisher = I4U
|date = [[2004-12-22]]
|url = http://www.i4u.com/article2641.html
|format =
|doi =
|accessdate = 2007-07-07 }}&lt;/ref&gt;. Анханай HUBO роботын үртэгынь 1 сая доллар байһан ба 3 жэл зарсуулһан байна&lt;ref name=&quot;ohmynewshubo&quot;&gt;{{cite web
|last = Kyu
|first = Lee Sung
|authorlink = 
|coauthors = Todd Thacker
|title = Korean Robotics Steps Into the Future
|work = 
|publisher = OhmyNews
|date = [[2005-01-18]]
|url = http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=206848&amp;rel_no=1
|format = 
|doi = 
|accessdate = 2007-07-07
|archivedate = 2007-12-09
|archiveurl = https://web.archive.org/web/20071209042909/http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=206848&amp;rel_no=1
}}&lt;/ref&gt;.

== Соёл ==

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{Аази}}

{{1000 үгүүлэл}}


{{Korea-stub}}</text>
      <sha1>655yvqrld6cuhkse5l7b9uox1uptw4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Улас оронуудай жагсаалта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5920</id>
    <revision>
      <id>74632</id>
      <parentid>74607</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T00:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133408" sha1="m3eyo800lv11mkh47yohasaqtijjscv" xml:space="preserve">&lt;!-- Please discuss at talk before adding a map here. There are neutrality issues to resolve. --&gt;
[[File:Palais des Nations unies, à Genève.jpg|alt=A long row of flags|thumb|upright=1.2|[[Женева]] дахи [[Үндэһэтэнүүдэй Ордон]]ой үмэнэ [[Нэгэдэһэн Үндэһэтэнэй Байгуулга|НҮБ]]-ын [[НҮБ-ын гэшүүн уласууд|гэшүүн]] ба гэшүүн бэшэ ЮА ажаглагша гүрэнүүдэй туг.]]

Доорохи жагсаалта нь бүхэдэлхэйн [[Бүрин эрхэтэ улас|сувереннэ уласуудай]] статус, [[Суверенитет|суверенитетые]] зүбшөөһэн талаар мэдээсэлые байлгаһан жагсаалта юм.

Жагсаалтада ороһон 206 уласые [[НҮБ-ын системэ|НҮБ-ын системээр]] гэшүүн байлгагаар гурбан категорида хубаажа болоно: 193 [[НҮБ-ын гэшүүн уласууд|гэшүүн улас]],&lt;ref name=&quot;unms&quot;&gt;{{cite web|title=United Nations Member States|url=https://www.un.org/en/members/index.shtml|publisher=United Nations|author=Press Release ORG/1469|access-date=November 3, 2019|date=3 July 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230101646/http://www.un.org/en/members/index.shtml|archive-date=30 December 2013|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; [[НҮБ-ын Юрэнхы Ассамблейн ажаглагшад|ЮА ажаглагша]] 2 улас, ба бусад 11 улас. ''Бүрин эрхэтэ байдалай арсалдаанай'' баганада арсалдаангүй бүрин эрхэтэ уласууд (188 улас), бүрин эрхын арсалдаантай уласууд (16 улас, 6 гэшүүн улас, 1 ЮА ажаглагша улас, ба бусад 9 улас байдаг), ба [[Кукай арал ба Ниуэгэй улас түрын статус|улас түрын тусхай статустай]] уласууд (2 улас) байдаг.

[[Бүрин эрхэтэ улас|Гүрэн байлгын критериин]] улас оронуудай хамтын бүлгэмэй бүхэ гэшүүдтэ заабол дагажа мүрдэхэ тодорхойлолто байдаггүй тула иимэ жагсаалта гаргаха нь түбэгтэй ба зүршэлдөөнтэй ябаса байжа болохо юм. Энэ жагсаалтын агуулгые тодорхойлходо ашаглаһан критериудай талаар дэлгэрэнгы мэдээсэл абахын тулада доорохи ''[[#Оруулха критери|оруулха критериие]] үзэгты. 

== Оруулха критери ==
Гүрэн байлгын [[Юрын уласхоорондын хуули|уласхоорондын хуулида булюу байха]] журам болбол [[1933 оной Монтевидеогой конвенци|1933 оной Монтевидеогой конвенциор]] кодифицировалһан [[Бүрин эрхэтэ улас#Тунхаглалай теори|гүрэн байлгын тунхаглалай теори]] юм. Энэ конвенцидэ гүрэные &quot;(a) байнгын хүн зон; (b) тодорхойлһон нютаг; (c) засагай газар; ба (d) бусад гүрэнүүдтэй харилсаанда орохо шадабаритай&quot; байбала уласхоорондын [[Хуулиин нюур|хуулида нюур]] гээшэ тодорхойлһон байдаг, гэбэшье'' энэ шанаруудые ''&quot;зэбсэг хэрэглэхэ, дипломат түлөөлэгшые занаха гү, али бусад үрэтэй албадаһан аргаар&quot; абаһан болбол тоосохогүй''.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Hersch Lauterpacht|title=Recognition in International Law|url=https://books.google.com/books?id=EWgEv1Qq2TwC&amp;pg=PA419|year=2012|publisher=[[Cambridge University Press]]|page=419|isbn=9781107609433}}&lt;/ref&gt;''

[[Дипломат зүбшөөлгэ|Хүлээн зүбшөөлгые]] хэр зэргэ гүрэн байлгын критери болгон оруулха талаар арсалдаан хэгдэжэ байна. Гүрэн байлгын тунхаглалай теоринь гүрэн байлгань сэбэр объективнэ ба бусад уласуудай зүбшөөлгэнь хамаагүй гээшэ үзэдэг. Нүгөө таладань [[Бүрин эрхэтэ улас#Бүридүүлэгшэ теори|гүрэн байлгын бүридүүлэгшэ теоринь]] зүбхэн бусад [[Суверенитет|тусгаар]] уласууд зүбшөөһэн тохёолдолдо уласхоорондын хуулида нюур гээшэ тоосогдодог. Энэ жагсаалтада өөртөө бүрин эрхэтэ улас гэжэ үзэдэг бүхы уласууд (тусгаар тогтонолой тунхаглал гү, али бусад аргаар) багтаһан гү, али:

* гүрэн байлгын тунхаглалай теориие хангаһан гэжэ үзэдэг ''гү, али''
* [[НҮБ-ын гэшүүн уласууд|НҮБ-ын гэшүүн улас]] багадаа нэгэ улас тусгаар тогтониһон улас гэжэ зүбшөөһэн байха

== Гүрэнүүдэй жагсаалта ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;background:white; text-align:left;&quot;
! width=&quot;300pt&quot; |Юрэнхы ба албан нэрэнүүд
! width=&quot;150pt&quot; |[[НҮБ-ын системэ|НҮБ-ын системын]] гэшүүн байлга
! width=&quot;150pt&quot; |Суверенитедэй арсалдаан
! class=&quot;unsortable&quot; |Суверенитедэй статус ба зүбшөөгдэһэн байдалай нэмэлтэ мэдээсэл
|- style=&quot;background:Darkgrey;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A AAA&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A AAA&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A AAA&lt;/span&gt;
|
|- style=&quot;background:Lightgrey;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;↓ [[НҮБ-ын гэшүүн уласууд]] ба [[НҮБ-ын Юрэнхы Ассамблейн ажаглагшад|Юрэнхы Ассамблейн ажаглагша уласууд]] ↓
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A AAA&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Абхази → [[Улас оронуудай жагсаалта#Абхази|Абхазиин жагсаалтые харагты]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Азербайджан}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Азербайджан Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Азербайджанда, [[Бүгэдэ Найрамдаха Автономито Нахчыванай Улас|Нахчыван]], гэдэг нэгэ автономито гүрэн байдаг Азербайджанай баруун-урда хэсэгтэ ''де-факто'' [[Улас оронуудай жагсаалта#Арцах|Арцах]] улас байгуулагдаба.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''[[Афганистан]]'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; [[НҮБ-ын гэшүүн уласууд|НҮБ-ын гэшүүн улас]]
|Үгы
{{extent}}НҮБ мүнөөнэй байдалаар {{flag|Лалын Бүгэдэ Найрамдаха Афганистан Улас}}ые, ''де-факто'' засагай газар {{flag|Лалын Эмиртэ Афганистан Улас}}ай орондо, Афганистанай засагай газар гэжэ зүбшөөһэн.&lt;ref name=&quot;akhund2&quot;&gt;{{Cite news|date=7 September 2021|title=Taliban announce new government for Afghanistan|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN_Seats_Denied&quot;&gt;{{Cite news|date=1 December 2021|title=U.N. Seats Denied, for Now, to Afghanistan’s Taliban and Myanmar’s Junta|work=nytimes|url=https://www.nytimes.com/2021/12/01/world/americas/united-nations-taliban-myanmar.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Албани}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Албани Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Алжир }}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалаһан Алжир Арад Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Андорро}}'''&amp;nbsp;– Андоррын Гүнтэ Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Андорродо түрын тэргүүнэй албаные [[Францын юрэнхылэгшэ]] ба, [[Арюун Шэрээ]]нэй зүбшөөлээр томилогдодог, Римэй Католик шажанай Урхелиин хамба лам,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/992562.stm#leaders|title=Andorra country profile|work=BBC News|access-date=8 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20090215064605/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/992562.stm#leaders|archive-date=15 February 2009|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; нара гүйсэдхэдэг [[Диархи|хамтарһан засаглал]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Ангола}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Ангола Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Антигуа ба Барбуда}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Антигуа ба Барбуда болбол, [[Барбуда]] гэдэг нэгэ автономито можотой [[Хамтын нүхэрлэлэй хаанта улас|Хамтын нүхэрлэлэй гүрэн]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Аргентинэ}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Аргентинэ Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Аргентинэ нь [[Аргентинын Можонууд|23 можонууд ба нэгэ автономито хото]]һоо бүридэдэг [[холбооной улас|холбоо]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Армени}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Армени Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |[[Улас оронуудай жагсаалта#Пакистан|Пакистан]] зүбшөөдэггүй.
{{extent}}Армениие [[Улас оронуудай жагсаалта#Арцах|Арцах]]ай [[Уулын Карабахай конфликт|арсалдаан]]һаа боложо Пакистан [[Армени–Пакистанай харилсаа|зүбшөөдэггүй]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf|title=Pakistan Worldview, Report 21, Visit to Azerbaijan|publisher=Senate of Pakistan Foreign Relations Committee|date=2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090219074354/http://foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf|archive-date=19 February 2009|accessdate=2 February 2022|archivedate=19 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219074354/http://www.foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/Report%2021%20-%20Visit%20to%20Azerbaijan.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.today.az/news/politics/30102.html Nilufer Bakhtiyar: &quot;For Azerbaijan Pakistan does not recognise Armenia as a country&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813064453/http://www.today.az/news/politics/30102.html|date=13 August 2011}} 13 September 2006 [14:03] – Today.Az&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.az/articles/armenia/86325|title=Pakistan the only country not recognizing Armenia – envoy|publisher=News.Az|date=5 February 2014|access-date=17 February 2014|quote=We are the only country not recognizing Armenia as a state.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223095734/http://news.az/articles/armenia/86325|archive-date=23 February 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Арцах → [[Улас оронуудай жагсаалта#Арцах|Арцахай жагсаалтые харагты]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Австрали}}'''&amp;nbsp;– Австралиин Хамтын Нүхэрлэл
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Австрали нь [[Хамтын нүхэрлэлэй хаанта улас|Хамтын нүхэрлэлэй гүрэн]] ба [[Австралиин Можо ба нютагууд|можо ба нютагууд]]ай [[холбооной улас|холбоо]] юм. Зургаан можо, гурбан дотоодын нютаг, зургаан гадаадын нютаг ба нэгэ [[Антарктика дахи Нютагай нэхэбэри|мэдээсэгдэһэн]] Антарктикын гадаада нютагтай. Австралиин гадаада нютагууд нь:

* {{noflag|[[Ашмор ба Картье Аралнууд]]}}
* {{flag|Зул hарын арал}}
* {{flag|Кокос (Кийлийнг) аралууд}}
* {{noflag|[[Шүрэтэ Тэнгисэй Аралууд]]}}
* {{noflag|[[Херд Арал ба Макдональд Аралууд]]}}
* {{flag|Норфолк Арал}}
* ''{{noflag|[[Австралиин Антарктикын Нютаг]]}}''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Австри}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Австри Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}[[Европын Холбоон]]ой Гэшүүн. Австри нь [[Австриин Можонууд|юһэн можонууд]]ай [[холбооной улас|холбоон]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бахама}}'''&amp;nbsp;– Бахамын Нүхэрлэл&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bahamas, The {{!}} The Commonwealth|url=http://thecommonwealth.org/our-member-countries/bahamas|website=thecommonwealth.org|date=15 August 2013|access-date=12 March 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309082734/http://www.thecommonwealth.org/our-member-countries/bahamas|archive-date=9 March 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Бахама нь [[Хамтын нүхэрлэлэй хаанта улас|Хамтын нүхэрлэлэй гүрэн]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Баһрэйн }}'''&amp;nbsp;– Баһрэйнэй Хаанта Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бангладеш}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Бангладеш Арад Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Барбадос}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Беларусь}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Беларусь Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бельги}}'''&amp;nbsp;– Бельгиин Хаанта Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}ЕХ-ой Гэшүүн. Бельги нь [[Бельгиин бүлгэмүүд, бүһэнүүд ба хэлэнэй нютагууд|гурбан хэлэнэй бүлгэм ба гурбан бүһэһээ]] бүридэдэг [[холбооной улас|холбоон]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Белиз}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Белиз нь [[Хамтын нүхэрлэлэй хаанта улас|Хамтын нүхэрлэлэй гүрэн]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бенин}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Бенин Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бутан}}'''&amp;nbsp;– Бутанай Хаанта Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Боливи}}'''&amp;nbsp;– Боливиин Олон Үндэһэтэнэй Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Босни ба Герцеговина}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Босни ба Герцеговина нь хоёр субъектһээ бүридэдэг:

* {{noflag|[[Босни ба Герцеговинын Холбоон]]}}
* {{flag|Бүгэдэ Найрамдаха Сербын Улас}}

ба [[Брчко Дүүргэ]], өөрын захиргаантай административна ''дүүргэ''.&lt;ref name=&quot;Stjepanović2015&quot;&gt;{{cite journal|title=Dual Substate Citizenship as Institutional Innovation: The Case of Bosnia's Brčko District|journal=Nationalism and Ethnic Politics|date=2015|pages=382–383|first=Dejan|last=Stjepanović|volume=21|issue=4|doi=10.1080/13537113.2015.1095043|s2cid=146578107|issn=1353-7113|eissn=1557-2986|oclc=5927465455}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Ботсвана }}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Ботсвана Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бразил}}'''&amp;nbsp;– Холбооной Бүгэдэ Найрамдаха Бразил Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Бразил нь [[Бразилай Можонууд|26 можонууд ба нэгэ холбооной дүүргэ]]һээ бүридэдэг [[холбооной улас|холбоон]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Брүнэй }}'''&amp;nbsp;– Брүнэй Гүрэн, Эб Найрамдалай Байра
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Болгари}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Болгари Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}ЕХ-ой Гэшүүн улас.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Буркино-Фасо}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Бирма → [[Улас оронуудай жагсаалта#Мьянма|Мьянмагай жагсаалтые харагты]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бурунди}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Бурунди Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Кампучи}}'''&amp;nbsp;– Кампучиин Хаанта Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Камерун}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Камерун Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Канада}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Канада нь [[Хамтын нүхэрлэлэй хаанта улас|Хамтын нүхэрлэлэй гүрэн]] ба [[Канадын можонууд ба нютагууд|арбан можонууд ба гурбан нютаг]]һаа [[Канадын федерализм|холбоон]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Кабо-Верде}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Кабо-Верде Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Түб Африкын Бүгэдэ Найрамдаха Улас}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Чад}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Чад Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Чили}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Чили Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}{{efn|Chile's [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic territory of the ''[[Chilean Antarctic Territory|Chilean Antarctic]]'' (''Antártica Chilena'') is a [[Communes of Chile|commune]] of the [[Antártica Chilena Province]] of the [[Magallanes Region]].|name=&quot;ChileanAntarctic&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Хитад}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |[[Хитадай Гадаада Харилсаан#Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Арад Уласай Уласхоорондын Мэдэрэлгэ|Зариманиинь зүбшөөгдэгүй]]. [[Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Улас]] мэдээсэһэн
{{extent}}Хитад табан автономито оронһоо бүридэдэг, [[Гуанси - Чжуангай автономито орон|Гуанси]], [[Үбэр Монгол]], [[Нинся - Хотонгой автономито орон|Нинся]], [[Түбэдэй автономито орон|Түбэд]], ба [[Синьцзян - Уйгурай автономито орон|Синьцзян]]. Тэрээнһээ гадна, энэнь [[Хитадай Онсогой захиргаата оронууд|онсогой захиргаата орондо]] суверенитеттэй:

* {{flag|Хонконг}}
* {{flag|Макао}}

Хитад улас, бүхы Хитадые өөрын нютаг дэбисхэр гэжэ үзэдэг арсалдагша засаг захиргаа (Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Улас) ударидадаг [[Улас оронуудай жагсаалта#Тайвань|Тайван]]иие абахые үнгэлзэжэ байгаа, болобошье хинадаггүй.

Хитадые [[Хитадай Гадаада Харилсаан#БНХАУ-тай дипломатическа харилсаагүй гүрэнүүд|{{numrec|Republic of China|link=N|N=1}}]] НҮБ-ын гэшүүн улас ба [[Ватикан]] зүбшөөхэгүй, ба, Бутанһаа бусадиинь, бүгэдэ Бүгэдэ Найрамдаха Хитад Уласые (Тайвань) зүбшөөдэг.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |''Хитад улас, Бүгэдэ Найрамдаха → [[Улас оронуудай жагсаалта#Тайвань|Тайваниин жагсаалтые харагты]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Колумби}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Колумби Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Коморой аралнууд}}'''&amp;nbsp;– Коморой Холбоон
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Комор нь [[Коморой Улас Түрэ#Автономито аралнууд|гурбан аралай]] [[холбооной улас|холбоон]] юм.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Конго Улас}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бүгэдэ Найрамдаха Конго Улас}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Кукай аралнууд → [[Улас оронуудай жагсаалта#Кукай аралнууд|Кукай аралнуудай жагсаалтые харагты]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Коста-Рика }}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Коста-Рика Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Хорвати}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Хорвати Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}ЕХ-ой Гэшүүн улас.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Куба}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Куба Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Кипр}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Кипр Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |[[Улас оронуудай жагсаалта#Түрэг|Түрэг]] зүбшөөгдэгүй&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2010/OPINION/07/07/kakouris.cyprus/|publisher=CNN|title=Cyprus is not at peace with Turkey|author=Andreas S. Kakouris|date=9 July 2010|access-date=17 May 2014|quote=Turkey stands alone in violation of the will of the international community. It is the only country to recognize the &quot;TRNC&quot; and is the only country that does not recognize the Republic of Cyprus and its government.|archive-url=https://web.archive.org/web/20140518074323/http://www.cnn.com/2010/OPINION/07/07/kakouris.cyprus/|archive-date=18 May 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- and [[#Northern Cyprus|Northern Cyprus]]{{cn|date=17 May 2014}} --&gt;
{{extent}}ЕХ-ой Гэшүүн улас. Аралай зүү-хойто хэсэг нь ''де-факто'' [[Улас оронуудай жагсаалта#Хойто Кипр|Хойто Кипр]] гүрэн юм.

[[Кипрын арсалдаан]]ай уламһаа [[Улас оронуудай жагсаалта#Түрэг|Түрэг]] улас Кипрые зүбшөөдэггүй, ба Түрэг [[Улас оронуудай жагсаалта#Хойто Кипр|Хойто Кипрые]] зүбшөөдэг.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag| Бүгэдэ Найрамдаха Чехи Улас}}'''{{efn|A simpler official short name has been encouraged by the Czech government, &quot;''Czechia''&quot;. This variant remains uncommon, but has been adopted by several companies and organisations. See [[Name of the Czech Republic]].}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}ЕХ-ой Гэшүүн улас.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Солонгос Арадай Улас'' ''→ [[Улас оронуудай жагсаалта#Солонгос, Хойто|Солонгос, Хойто]] [[Улас оронуудай жагсаалта#Тайвань|жагсаалтые харагты]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span id=&quot;Denmark&quot;&gt;&lt;/span&gt;'''{{flag|Дани}}'''&amp;nbsp;– Даниин Хаанта Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}Ех-ой Гэшүүн улас.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} The [[Даниин Хаанта Улас]] 2 өөртөө заһаха нютагтай:

* {{flag|Фарерай аралнууд}}
* {{flag|Гренланд}}

Даниин захиргаанай нютаг, Фарерай аралнууд ба Гренландынь Хаанта уласай гурбан уласые бүридүүлдэг.{{efn|The designation &quot;Denmark&quot; can refer either to metropolitan Denmark or to the entire Danish Realm (for example in international organizations).}} Данийн Хаанта Улас бүхэлидөө ЕХ-ой гэшүүн болобошье ЕХ-ой хуули (ехэнхи үедэ) Фарерай аралнууд ба Гренландтай [[Гренландын хэрээ|хамаархадаггүй]]. [[Гренланд ба Европын Холбоо]], ба [[Фарерай аралнууд ба Европын Холбоо]] хуудаһые нэмэлтэ мэдээсэлэй түлөө харагты.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stm.dk/_p_12710.html |title=Home Rule Act of the Faroe Islands : No. 137 of March 23, 1948 |website=Statsministeriat |location=Copenhagen |access-date=20 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910005827/http://www.stm.dk/_p_12710.html |archive-date=10 September 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stm.dk/_p_12712.html |title=The Greenland Home Rule Act : Act No. 577 of 29 November 1978 |website=Statsministeriat |location=Copenhagen |access-date=20 May 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140214060548/http://www.stm.dk/_p_12712.html |archive-date=14 February 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Джибути}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Джибути Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Доминика}}'''&amp;nbsp;– Доминиканы Хамтын Нүхэрлэл
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Бүгэдэ Найрамдаха Доминикана Улас}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
|style=&quot;vertical-align:top;&quot;colspan=&quot;4&quot;|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Бүгэдэ Найрамдаха Донецк Арад Улас → [[#Бүгэдэ Найрамдаха Донецк Арад Улас|Бүгэдэ Найрамдаха Донецк Арад Улас жагсаалтые харагты]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Зүүн Тимор}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Арадшалһан Тимор-Лесте Улас{{efn|Зүүн Тиморой засагай газар &quot;Тимор-Лесте&quot; нэрые уласай албан Англи нэрээр ашагладаг.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Эквадор}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Эквадор Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Египет}}'''&amp;nbsp;– Араб Бүгэдэ Найрамдаха Египет Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Сальвадор}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Сальвадор Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Экваторын Гвиней}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Экваторын Гвиней Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Эритрей}}'''&amp;nbsp;– Эритрей Гүрэн
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Эстони}}'''&amp;nbsp;– Бүгэдэ Найрамдаха Эстони Улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; НҮБ-ын гэшүүн улас
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; Үгы
{{extent}}ЕХ-ой Гэшүүн улас.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Eswatini}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Eswatini{{efn|Formerly referred to as the Kingdom of Swaziland, its official name until 2018.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Ethiopia}}'''&amp;nbsp;– Federal Democratic Republic of Ethiopia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Ethiopia is a [[federation]] of [[Regions of Ethiopia|nine regions and two chartered cities]].&lt;!--The European Union is not a sovereign state and should not be included--&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Fiji}}'''&amp;nbsp;– Republic of Fiji
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Fiji contains one autonomous region, [[Rotuma]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Laws of Fiji|place=Suva, Fiji|publisher=Government of Fiji|year=1927|edition=1978|chapter=Rotuma Act|chapter-url=http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html|access-date=10 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100621140255/http://www.itc.gov.fj/lawnet/fiji_act/cap122.html|archive-date=21 June 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Government of Fiji, Office of the Prime Minister|title=Chapter 122: Rotuma Act|work=Laws of Fiji|publisher=[[University of the South Pacific]]|year=1978|url=http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/|access-date=10 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301163146/http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/|archive-date=1 March 2011|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 February 2022|archivedate=1 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110301163146/http://www.paclii.org/fj/legis/consol_act/ra103/}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Finland}}'''&amp;nbsp;– Republic of Finland
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}

* {{flag|Åland}} is a neutral and demilitarised autonomous region of Finland.{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}{{efn|[[Åland]] was demilitarised by the [[Treaty of Paris (1856)|Treaty of Paris]] in 1856, which was later affirmed by the [[League of Nations]] in 1921, and in a somewhat different context reaffirmed in the treaty on Finland's admission to the European Union in 1995.}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|France}}'''&amp;nbsp;– French Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} France contains five [[Overseas department and region|overseas regions/departments]]; [[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]], [[Mayotte]], and [[Réunion]]. France also includes the [[Overseas France|overseas territories]] of:

* {{noflag|[[Clipperton Island]]}}
* {{flag|French Polynesia}}
* {{flag|New Caledonia}}
* {{noflag|[[Saint Barthélemy]]}}
* {{noflag|[[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]]}}
* {{noflag|[[Saint Pierre and Miquelon]]}}
* {{noflag|[[Wallis and Futuna]]}}
* {{flag|French Southern and Antarctic Lands}}{{efn|France's [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic territory of ''[[Adélie Land]]'' (''Terre Adélie'') is one of five constituent districts of the French Southern and Antarctic Lands.|name=&quot;Adélie&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Gabon}}'''&amp;nbsp;– Gabonese Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Gambia, The}}'''&amp;nbsp;– Republic of The Gambia&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Gambia profile|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13376517|website=BBC News|access-date=12 March 2018|date=14 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311064543/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13376517|archive-date=11 March 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Georgia}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Georgia contains two autonomous republics, [[Adjara]] and [[Government of the Autonomous Republic of Abkhazia|Abkhazia]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}} In [[Улас оронуудай жагсаалта#Abkhazia|Abkhazia]] and [[Улас оронуудай жагсаалта#South Ossetia|South Ossetia]], ''de facto'' states have been formed.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Germany}}'''&amp;nbsp;– Federal Republic of Germany
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} Germany is a [[federation]] of [[States of Germany|16 states]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Ghana}}'''&amp;nbsp;– Republic of Ghana
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Greece}}'''&amp;nbsp;– Hellenic Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} Greece contains one autonomous area, [[Mount Athos]].&lt;ref&gt;Constitution of Greece, Art. 105.&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Grenada}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Grenada is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Guatemala}}'''&amp;nbsp;– Republic of Guatemala
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Guinea}}'''&amp;nbsp;– Republic of Guinea{{efn|Also known as Guinea-Conakry.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Guinea-Bissau}}'''&amp;nbsp;– Republic of Guinea-Bissau
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Guyana}}'''&amp;nbsp;– Co-operative Republic of Guyana
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Haiti}}'''&amp;nbsp;– Republic of Haiti
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Holy See → [[Улас оронуудай жагсаалта#Vatican City|See Vatican City listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Honduras}}'''&amp;nbsp;– Republic of Honduras
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Hungary}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Iceland}}'''{{efn|While sometimes referred to as the &quot;Republic of Iceland&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/281235/Iceland|title=Iceland - Culture, History, &amp; People|access-date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718220132/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/281235/Iceland|archive-date=18 July 2011|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/26th-gegn-docs/WP/WP54_UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%202011.pdf |title=Working Paper No. 54 : UNGEGN list of country names (Prepared by the United Nations Group of Experts on Geographical Names) |location=Vienna |date=May 2011 |access-date=2 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811023432/https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/ungegn/docs/26th-gegn-docs/WP/WP54_UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%202011.pdf |archive-date=11 August 2011 |url-status=live |df=dmy-all |website=unstats.un.org }}&lt;/ref&gt; and sometimes its counterpart ''Lýðveldið Ísland'' in Icelandic, the official name of the country is simply &quot;Iceland&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.visindavefur.is/svar.php?id=54970|title=Hvert er formlegt heiti landsins okkar?|access-date=2 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722022935/http://visindavefur.is/svar.php?id=54970|archive-date=22 July 2011|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; One example of the former is the name of the [[Constitution of Iceland]], which in Icelandic is ''Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands'' and literally means &quot;the Constitution of the republic of Iceland&quot;. However, note that in this usage &quot;republic&quot; is not capitalised.|name=&quot;Republic&quot;}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|India}}'''&amp;nbsp;– Republic of India
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}India is a [[federation]] of [[States and territories of India|28 states and eight union territories]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Indonesia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Indonesia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Indonesia has five autonomous [[Provinces of Indonesia|provinces]], [[Aceh]], [[Jakarta]], [[Papua (province)|Papua]], [[West Papua (province)|West Papua]], and [[Special Region of Yogyakarta|Yogyakarta]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Iran}}'''&amp;nbsp;– Islamic Republic of Iran
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Iraq}}'''&amp;nbsp;– Republic of Iraq
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Iraq is a [[federation]]{{efn|name=&quot;federal&quot;}}&lt;ref&gt;[http://portal.unesco.org/ci/en/files/20704/11332732681iraqi_constitution_en.pdf/iraqi_constitution_en.pdf Iraqi constitution] {{webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160518175432/http://portal.unesco.org/ci/en/files/20704/11332732681iraqi_constitution_en.pdf/iraqi_constitution_en.pdf|date=18 May 2016}}&lt;/ref&gt; of [[Governorates of Iraq|19 governorates]], four of which make up the autonomous [[Kurdistan Region]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Ireland}}'''{{efn|&quot;Ireland&quot; is the official name of the country in English. &quot;Republic of Ireland&quot; (the official ''description'' in English) and &quot;Éire&quot; (the official name in Irish) have sometimes been used unofficially to distinguish the state from the larger [[Ireland|island of Ireland]], however, this is officially deprecated.&lt;ref&gt;{{cite journal |journal=Journal of British Studies |volume=46 |pages=72–90 |number=1 |date=January 2007 |publisher=Cambridge University Press on behalf of The North American Conference on British Studies |doi=10.1086/508399 |jstor=10.1086/508399 |title=The Irish Free State/Éire/Republic of Ireland/Ireland: &quot;A Country by Any Other Name&quot;? |last=Daly |first=Mary E. |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; See [[names of the Irish state]].}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Israel}}'''&amp;nbsp;– State of Israel
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |[[International recognition of Israel|Partially unrecognised]]
{{extent}}Israel exerts strong control over the territory claimed by [[Улас оронуудай жагсаалта#Palestine|Palestine]]. It has annexed [[East Jerusalem]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/basic10_eng.htm|title=Basic Law: Jerusalem, Capital of Israel|website=www.knesset.gov.il|access-date=7 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905144734/http://www.knesset.gov.il/laws/special/eng/basic10_eng.htm|archive-date=5 September 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; an act not recognised by the international community.&lt;ref name=&quot;dis&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html|title=Disputes: International|publisher=CIA World Factbook|access-date=8 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html|archive-date=14 May 2011|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 February 2022|archivedate=4 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140404200356/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html}}&lt;/ref&gt; Israel has [[West Bank Areas in the Oslo II Accord|varying levels of control]] over the rest of the [[West Bank]], and although it ended its [[Israel's unilateral disengagement plan|permanent civilian or military presence]] in the [[Gaza Strip]], it is still considered to be the occupying power under international law.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bell|first=Abraham|title=International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense|work=Jerusalem Issue Brief, Vol. 7, No. 29|publisher=Jerusalem Center for Public Affairs|date=28 January 2008|url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm|access-date=16 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm|archive-date=21 June 2010|url-status=live|df=dmy-all|accessdate=2 February 2022|archivedate=21 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Salih|first=Zak M.|title=Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status|publisher=[[University of Virginia School of Law]]|date=17 November 2005|url=http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm|access-date=16 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead|df=dmy-all|accessdate=2 February 2022|archivedate=3 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation|publisher=Human Rights Watch|date=29 October 2004|url=https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm|access-date=16 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm|archive-date=1 November 2008|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;occ&quot;&gt;{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=hYiIWVlpFzEC&amp;pg=PA429|page=429|first=Andrew|last=Sanger|title=The Contemporary Law of Blockade and the Gaza Freedom Flotilla|journal=Yearbook of International Humanitarian Law 2010|volume=13|editor=M.N. Schmitt|editor2=Louise Arimatsu|editor3=Tim McCormack|publisher=Springer Science &amp; Business Media|date=2011|isbn=978-90-6704-811-8|quote=It is this direct external control over Gaza and indirect control over life within Gaza that has led the United Nations, the UN General Assembly, the UN Fact Finding Mission to Gaza, International human rights organisations, US Government websites, the UK Foreign and Commonwealth Office and a significant number of legal commentators, to reject the argument that Gaza is no longer occupied.|doi=10.1007/978-90-6704-811-8_14|series=Yearbook of International Humanitarian Law}}* {{cite book|title=International Law and the Classification of Conflicts|editor=Elizabeth Wilmshurst|first=Iain|last=Scobbie|author-link=Iain Scobbie|publisher=Oxford University Press|date=2012|isbn=978-0-19-965775-9|page=295|url=https://books.google.com/books?id=GM90Xp03uuEC&amp;pg=PA295|quote=Even after the accession to power of Hamas, Israel's claim that it no longer occupies Gaza has not been accepted by UN bodies, most States, nor the majority of academic commentators because of its exclusive control of its border with Gaza and crossing points including the effective control it exerted over the Rafah crossing until at least May 2011, its control of Gaza's maritime zones and airspace which constitute what Aronson terms the 'security envelope' around Gaza, as well as its ability to intervene forcibly at will in Gaza.}}

* {{cite book|title=Prefiguring Peace: Israeli-Palestinian Peacebuilding Partnerships|first=Michelle|last=Gawerc|publisher=Lexington Books|date=2012|isbn=9780739166109|page=44|url=https://books.google.com/books?id=Hka8FZ4UdWUC&amp;pg=PA44|quote=In other words, while Israel maintained that its occupation of Gaza ended with its unilateral disengagement Palestinians – as well as many human right organizations and international bodies – argued that Gaza was by all intents and purposes still occupied.}}&lt;/ref&gt; Israel is not recognised as a state by [[International recognition of Israel|28 UN members]] and the [[Улас оронуудай жагсаалта#SADR|Sahrawi Arab Democratic Republic]]. The [[Palestine Liberation Organization]], recognised by a majority of UN member states as the representative of the Palestinian people, [[Israel–Palestine Liberation Organization letters of recognition|recognised in Israel in 1993]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Italy}}'''&amp;nbsp;– Italian Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} [[Italy]] has 5 autonomous regions, [[Aosta Valley]], [[Friuli-Venezia Giulia]], [[Sardinia]], [[Sicily]] and [[Trentino-Alto Adige/Südtirol]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Ivory Coast}}'''&amp;nbsp;– Republic of Côte d'Ivoire{{efn|The government of Ivory Coast uses &quot;Côte d'Ivoire&quot; as the official English name of the country.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Jamaica}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Jamaica is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Japan}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Jordan}}'''&amp;nbsp;– Hashemite Kingdom of Jordan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Kazakhstan}}'''&amp;nbsp;– Republic of Kazakhstan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Kenya}}'''&amp;nbsp;– Republic of Kenya
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Kiribati}}'''&amp;nbsp;– Republic of Kiribati
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Korea, North}}'''&amp;nbsp;– Democratic People's Republic of Korea
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|SKOREA}}
{{extent}}North Korea is not recognised by three UN members, [[Улас оронуудай жагсаалта#France|France]], [[Улас оронуудай жагсаалта#Japan|Japan]], and [[Улас оронуудай жагсаалта#Korea South|South Korea]], the last of which claims to be the sole legitimate government of [[Korea]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~worldjpn/documents/texts/docs/19650622.T1E.html|title=Treaty on Basic Relations between Japan and the Republic of Korea|access-date=27 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313123054/http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~worldjpn/documents/texts/docs/19650622.T1E.html|archive-date=13 March 2009|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Korea, South}}'''&amp;nbsp;– Republic of Korea
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|NKOREA}}
{{extent}}South Korea has one autonomous region, [[Jeju Island|Jejudo]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=Keun Min|title=Greetings|publisher=Jeju Special Self-Governing Province|url=http://english.jeju.go.kr/contents/index.php?mid=02|access-date=10 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502123553/http://english.jeju.go.kr/contents/index.php?mid=02|archive-date=2 May 2013|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; South Korea is not recognised by [[Улас оронуудай жагсаалта#Korea North|North Korea]], which claims to be the sole legitimate government of [[Korea]].
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Kosovo → [[Улас оронуудай жагсаалта#Kosovo|See Kosovo listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Kuwait}}'''&amp;nbsp;– State of Kuwait
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Kyrgyzstan}}'''&amp;nbsp;– Kyrgyz Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Laos}}'''&amp;nbsp;– Lao People's Democratic Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Latvia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Latvia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Lebanon}}'''&amp;nbsp;– Lebanese Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Lesotho}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Lesotho
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Liberia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Liberia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Libya}}'''&amp;nbsp;– State of Libya
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Liechtenstein}}'''&amp;nbsp;– Principality of Liechtenstein
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Lithuania}}'''&amp;nbsp;– Republic of Lithuania
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Luxembourg}}'''&amp;nbsp;– Grand Duchy of Luxembourg
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Macedonia → [[Улас оронуудай жагсаалта#North Macedonia|See North Macedonia listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Madagascar}}'''&amp;nbsp;– Republic of Madagascar
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Malawi}}'''&amp;nbsp;– Republic of Malawi
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Malaysia}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Malaysia is a [[federation]] of [[States and federal territories of Malaysia|13 states and three federal territories]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Maldives}}'''&amp;nbsp;– Republic of Maldives
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Mali}}'''&amp;nbsp;– Republic of Mali
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Malta}}'''&amp;nbsp;– Republic of Malta
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Marshall Islands}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Marshall Islands
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[Улас оронуудай жагсаалта#United States|United States]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Mauritania}}'''&amp;nbsp;– Islamic Republic of Mauritania
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Mauritius}}'''&amp;nbsp;– Republic of Mauritius
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Mauritius has an autonomous island, [[Rodrigues]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Mexico}}'''&amp;nbsp;– United Mexican States
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Mexico is a [[federation]] of [[Political divisions of Mexico|31 states and one autonomous city]]. The [[Rebel Zapatista Autonomous Municipalities]] have de facto autonomy.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Micronesia}}'''&amp;nbsp;– Federated States of Micronesia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[Улас оронуудай жагсаалта#United States|United States]]. The Federated States of Micronesia is a [[federation]] of [[Administrative divisions of the Federated States of Micronesia|four states]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Moldova}}'''&amp;nbsp;– Republic of Moldova
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Moldova has the [[Autonomous territorial unit|autonomous regions]] of [[Gagauzia]] and the [[Administrative-Territorial Units of the Left Bank of the Dniester|Left Bank of the Dniester]]. The latter and a city, [[Bender, Moldova|Bender]] (Tighina), is under the ''de facto'' control of [[Улас оронуудай жагсаалта#Transnistria|Transnistria]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Monaco}}'''&amp;nbsp;– Principality of Monaco
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Mongolia}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Montenegro}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Morocco}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Morocco
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Part of the Moroccan-claimed [[Western Sahara]] is controlled by the partially recognised [[Улас оронуудай жагсаалта#SADR|Sahrawi Arab Democratic Republic]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Mozambique}}'''&amp;nbsp;– Republic of Mozambique
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Myanmar}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Union of Myanmar{{efn|The country's official name of Myanmar, adopted in 1989, has been mixed and controversial, with the former name Burma still being used in many cases. See [[Names of Myanmar]].}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}[[Wa State]] is a de facto autonomous state within Myanmar. The United Nations currently recognises the [[National Unity Government of Myanmar]] as the government of Myanmar instead of the ''de facto'' ruling government, the [[State Administration Council]].&lt;ref name=&quot;UN_Seats_Denied&quot; /&gt;
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Nagorno-Karabakh → [[Улас оронуудай жагсаалта#Artsakh|See Artsakh listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Namibia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Namibia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Nauru}}'''&amp;nbsp;– Republic of Nauru
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Nepal}}'''&amp;nbsp;– Federal Democratic Republic of Nepal
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Nepal is a [[federation]] composed of [[Provinces of Nepal|7 provinces]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flagcountry|Kingdom of the Netherlands}}'''&lt;!--Link to state instead of country--&gt; – Kingdom of the Netherlands&lt;!-- Note that metropolitan Netherlands is not the sovereign state, the Kingdom is—see [[Kingdom of the Netherlands#The distinction between the Netherlands and &quot;the Kingdom&quot;]]. --&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} The [[Kingdom of the Netherlands]] includes four areas with substantial autonomy:

* {{flag|Aruba}}
* {{flag|Curaçao}}
* {{flag|Netherlands}}
* {{flag|Sint Maarten}}

Metropolitan Netherlands, Aruba, Curaçao and Sint Maarten form the four constituent countries of the Kingdom. Three overseas parts of the Netherlands ([[Bonaire]], [[Saba]] and [[Sint Eustatius]]) are [[Caribbean Netherlands|special municipalities]] of metropolitan Netherlands.{{efn|The designation &quot;Netherlands&quot; can refer either to metropolitan [[Netherlands]] or to the entire [[Kingdom of the Netherlands|Kingdom]] (e.g. in international organizations).}} The Kingdom of the Netherlands as a whole is a member of the EU, but EU law applies only to parts within Europe.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|New Zealand}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}New Zealand is a [[Commonwealth realm]],{{efn|name=&quot;realm&quot;}} and has one dependent territory and one [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic dependent territory:

* {{flag|Tokelau}}
* ''{{noflag|[[Ross Dependency]]}}''

The [[New Zealand Government]] acts for the entire [[Realm of New Zealand]] in all international contexts, which has responsibilities for (but no rights of control over) two freely [[Associated state|associated states]]:

* {{flag|Cook Islands}}
* {{flag|Niue}}

The Cook Islands and Niue have diplomatic relations with {{Numrel|CK||alt2=}} and {{Numrel|Niue||alt2=}} UN members respectively.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Federal Foreign Office of Germany|title=Beziehungen zu Deutschland|publisher=Government of Germany|date=November 2009|url=http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Cookinseln/Bilateral.html|access-date=16 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723070259/http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/Cookinseln/Bilateral.html|archive-date=23 July 2010|url-status=live|df=dmy-all}} For more information, see [[Foreign relations of the Cook Islands]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Republic of Nauru Permanent Mission to the United Nations|title=Foreign Affairs|publisher=United Nations|url=http://www.un.int/nauru/foreignaffairs.html|access-date=16 July 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004083335/http://www.un.int/nauru/foreignaffairs.html|archive-date=4 October 2014}}&lt;/ref&gt; They have full treaty-making capacity in the UN,&lt;ref name=&quot;untreaty1&quot;&gt;{{cite web|url=http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf|title=Article 102, Repertory of Practice of United Nations Organs, Supplement No. 8, Volume VI (1989–1994)|website=untreaty.un.org|access-date=15 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403031600/http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf|archive-date=3 April 2012|df=mdy-all|accessdate=2 February 2022|archivedate=23 July 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040723045746/http://untreaty.un.org/cod/repertory/art102/english/rep_supp8_vol6-art102_e_advance.pdf}}&lt;/ref&gt; and are members of some [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Nicaragua}}'''&amp;nbsp;– Republic of Nicaragua
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Nicaragua contains two autonomous regions, [[Región Autónoma del Atlántico Sur|Atlántico Sur]] and [[Región Autónoma del Atlántico Norte|Atlántico Norte]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Niger}}'''&amp;nbsp;– Republic of Niger
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Nigeria}}'''&amp;nbsp;– Federal Republic of Nigeria
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Nigeria is a [[federation]] of [[States of Nigeria|36 states and one federal territory]].
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Niue → [[Улас оронуудай жагсаалта#Niue|See Niue listing]]''
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''North Korea → [[Улас оронуудай жагсаалта#Korea North|See Korea, North listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|North Macedonia}}'''&amp;nbsp;– Republic of North Macedonia{{efn|Formerly known constitutionally as the &quot;Republic of Macedonia&quot; from 1991 to 2019 and under the international designation of &quot;the former Yugoslav Republic of Macedonia&quot; (FYROM) from 1993 to 2019 due to the [[Macedonia naming dispute]] with [[Greece]]. Following the [[Prespa agreement]] going into effect in February 2019, the country was renamed &quot;North Macedonia&quot;.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Northern Cyprus → [[Улас оронуудай жагсаалта#Northern Cyprus|See Northern Cyprus listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Norway}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Norway
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Norway has two [[Unincorporated area|unincorporated areas]] in Europe:

* {{noflag|[[Svalbard]]}} is an integral part of Norway, but has a special status due to the [[Svalbard Treaty]].
* {{noflag|[[Jan Mayen]]}} is an uninhabited island that is an integral part of Norway, although unincorporated.

Norway has one [[Dependencies of Norway|dependent territory]] and two [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic dependent territories in the [[Southern Hemisphere]]:

* {{noflag|[[Bouvet Island]]}}
* ''{{noflag|[[Peter I Island]]}}''
* ''{{noflag|[[Queen Maud Land]]}}''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Oman}}'''&amp;nbsp;– Sultanate of Oman
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Pakistan}}'''&amp;nbsp;– Islamic Republic of Pakistan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Pakistan is a [[federation]] of [[Subdivisions of Pakistan|four provinces and one capital territory]]. Pakistan exercises control over certain portions of [[Kashmir]], but has not officially annexed any of it,&lt;ref&gt;Constitution of Pakistan, Art. 1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Aslam, Tasnim|title=Pakistan Does Not Claim Kashmir As An Integral Part...|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?233374|newspaper=Outlook India|publisher=The Outlook Group|date=11 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20111213213928/http://www.outlookindia.com/article.aspx?233374|archive-date=13 December 2011|url-status=live|df=dmy-all|access-date=27 February 2011}}&lt;/ref&gt; instead regarding it as a disputed territory.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Williams|first=Kristen P.|title=Despite nationalist conflicts: theory and practice of maintaining world peace|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|pages=154–155|url=https://books.google.com/books?id=OYmurpH3ahsC|isbn=978-0-275-96934-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pruthi|first=R.K.|title=An Encyclopaedic Survey Of Global Terrorism In 21St Century|publisher=Anmol Publications Pvt. Ltd.|year=2001|pages=120–121|url=https://books.google.com/books?id=C3yDkKDbZ3YC|isbn=978-81-261-1091-9}}&lt;/ref&gt; The portions that it controls are divided into two territories, administered separately from Pakistan proper:

* {{flag|Azad Kashmir}}
* {{flag|Gilgit-Baltistan}}

Azad Kashmir describes itself as a &quot;self-governing state under Pakistani control&quot;, while Gilgit-Baltistan is described in its governance order as a group of &quot;areas&quot; with self-government.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://home.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=72&amp;catid=14|title=Archived copy|access-date=2014-07-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812174212/http://home.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=72&amp;catid=14|archive-date=12 August 2014|df=dmy-all|accessdate=2022-02-02|archivedate=2014-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140812174212/http://home.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=72&amp;catid=14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gbtribune.files.wordpress.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://gbtribune.files.wordpress.com/2012/09/self-governance-order-2009.pdf|title=To Be Published In The Next Issue Of The|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140905063539/http://gbtribune.files.wordpress.com/2012/09/self-governance-order-2009.pdf|archive-date=5 September 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ&amp;KHistory&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ajk.gov.pk/history.php|title=AJ&amp;K History|access-date=6 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106174235/http://www.ajk.gov.pk/history.php|archive-date=6 January 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; These territories are not usually regarded as sovereign, as they do not fulfil the criteria set out by the declarative theory of statehood (for example, their current laws do not allow them to engage independently in relations with other states). Several state functions of these territories (such as foreign affairs and defence) are performed by Pakistan.&lt;ref name=&quot;gbtribune.files.wordpress.com&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z-aRAwAAQBAJ&amp;q=azad+kashmir+gilgit+baltistan&amp;pg=PA1100|title=Political Handbook of the World 2014|access-date=5 October 2014|isbn=9781483333281|last1=Lansford|first1=Tom|date=2014-04-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ajkassembly.gok.pk/AJK_Interim_Constitution_Act_1974.pdf#|title=The Azad Jammu And Kashmir Interim Constitution Act, 1974|format=PDF|access-date=28 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013171853/http://www.ajkassembly.gok.pk/AJK_Interim_Constitution_Act_1974.pdf|archive-date=13 October 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Palau}}'''&amp;nbsp;– Republic of Palau
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Under [[Compact of Free Association]] with the [[Улас оронуудай жагсаалта#United States|United States]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flagcountry|State of Palestine}}'''&amp;nbsp;– State of Palestine
| style=&quot;background:#ddf;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; [[United Nations General Assembly observers|UN General Assembly observer state]]; member of 2 [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]&lt;!-- {{cn|date=April 2021}} -- it appears that the convention on this page is to keep details and citations to the last column, which is where the details and citations for this claim can be found --&gt;
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |[[International recognition of the State of Palestine|Partially unrecognised]].
{{extent}}The State of Palestine, declared in 1988, is not recognised as a state by Israel but has received diplomatic recognition from {{Numrec|Pal}} states.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Palestine Liberation Organization|title=Road For Palestinian Statehood: Recognition and Admission|url=http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5|publisher=Negotiations Affairs Department|access-date=28 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110818214013/http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=5|archive-date=18 August 2011|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; The proclaimed state has no agreed territorial borders, or effective control over much of the territory that it proclaimed.&lt;ref&gt;See the following on statehood criteria:

* {{cite web|author=Mendes, Errol|title=Statehood and Palestine for the purposes of Article 12 (3) of the ICC Statute|url=http://uclalawforum.com/media/background/gaza/2010-03-30_Mendes-Memo.pdf|pages=28, 33|date=30 March 2010|access-date=17 April 2011|postscript=:|archive-url=https://web.archive.org/web/20110831190057/http://uclalawforum.com/media/background/gaza/2010-03-30_Mendes-Memo.pdf|archive-date=31 August 2011|url-status=live|df=dmy-all}} &quot;...the Palestinian State also meets the traditional criteria under the Montevideo Convention...&quot;; &quot;...the fact that a majority of states have recognised Palestine as a State should easily fulfil the requisite state practice&quot;.
* {{cite journal|author=McKinney, Kathryn M.|title=The Legal Effects of the Israeli-PLO Declaration ofPrinciples: Steps Toward Statehood for Palestine|url=http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&amp;context=sulr&amp;sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22|journal=Seattle University Law Review|volume=18|issue=93|year=1994|page=97|publisher=Seattle University|access-date=17 April 2011|postscript=:|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722063030/http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&amp;context=sulr&amp;sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22|archive-date=22 July 2011|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722063030/http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&amp;context=sulr&amp;sei-redir=1#search=%22palestine+%22constitutive+theory%22+statehood%22 |date=22 July 2011 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&amp;context=sulr&amp;sei-redir=1 |accessdate=2 February 2022 |archivedate=22 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722063030/http://lawpublications.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1438&amp;context=sulr&amp;sei-redir=1 }} &quot;It is possible, however, to argue for Palestinian statehood based on the constitutive theory&quot;.
* {{cite journal|author=McDonald, Avril|title=Operation Cast Lead: Drawing the Battle Lines of the Legal Dispute|url=https://litigation-essentials.lexisnexis.com/webcd/app?action=DocumentDisplay&amp;crawlid=1&amp;doctype=cite&amp;docid=16+Hum.+Rts.+Br.+25&amp;srctype=smi&amp;srcid=3B15&amp;key=74ccae52ba220673512e7784449388f0|journal=Human Rights Brief|volume=25|date=Spring 2009|publisher=Washington College of Law, Center for Human Rights and Humanitarian Law|access-date=17 April 2011|postscript=:|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329201731/https://litigation-essentials.lexisnexis.com/webcd/app?action=DocumentDisplay&amp;crawlid=1&amp;doctype=cite&amp;docid=16+Hum.+Rts.+Br.+25&amp;srctype=smi&amp;srcid=3B15&amp;key=74ccae52ba220673512e7784449388f0|archive-date=29 March 2012|url-status=live|df=dmy-all}} &quot;Whether one applies the criteria of statehood set out in the Montevideo Convention or the more widely accepted constitutive theory of statehood, Palestine might be considered a state.&quot;&lt;/ref&gt; The [[Palestinian National Authority]] is an interim administrative body formed as a result of the [[Oslo Accords]] that exercises limited autonomous jurisdiction within the [[Palestinian territories]]. In foreign relations, Palestine is represented by the [[Palestine Liberation Organization]].&lt;ref name=&quot;unnms&quot;&gt;{{cite web|title=Non-member States and Entities|url=https://www.un.org/en/members/nonmembers.shtml|publisher=United Nations|access-date=30 August 2010|date=29 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090509204646/http://www.un.org/en/members/nonmembers.shtml|archive-date=9 May 2009}}&lt;/ref&gt; The State of Palestine is a member state of UNESCO,&lt;ref&gt;{{cite web|author=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|title=Arab States: Palestine|url=http://www.unesco.org/new/en/unesco/worldwide/arab-states/palestine/|publisher=United Nations|access-date=3 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104131813/http://www.unesco.org/new/en/unesco/worldwide/arab-states/palestine/|archive-date=4 January 2012|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; UNIDO and other international organizations.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Palestinians: Background and U.S. Relations|url=https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL34074.pdf|pages=40–41|date=18 March 2021|publisher=Congressional Research Service|accessdate=2 February 2022|archivedate=13 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513163558/https://fas.org/sgp/crs/mideast/RL34074.pdf}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Panama}}'''&amp;nbsp;– Republic of Panama
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Papua New Guinea}}'''&amp;nbsp;– Independent State of Papua New Guinea
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Papua New Guinea is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name=&quot;realm&quot;}} with one autonomous region, [[Autonomous Region of Bougainville|Bougainville]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Paraguay}}'''&amp;nbsp;– Republic of Paraguay
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Peru}}'''&amp;nbsp;– Republic of Peru
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Philippines}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Philippines
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}The Philippines contains one autonomous region, [[Bangsamoro]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Poland}}'''&amp;nbsp;– Republic of Poland
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Portugal}}'''&amp;nbsp;– Portuguese Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} Portugal contains two autonomous regions, [[Azores|the Azores]] and [[Madeira]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Pridnestrovie → [[Улас оронуудай жагсаалта#Transnistria|See Transnistria listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Qatar}}'''&amp;nbsp;– State of Qatar
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Republic of Korea → [[Улас оронуудай жагсаалта#Korea South|See Korea, South listing]]''
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Republic of the Congo → [[Улас оронуудай жагсаалта#Congo, Republic of the|See Congo, Republic of the listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Romania}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Russia}}'''&amp;nbsp;– Russian Federation
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Russia is a [[federation]] of 85&amp;nbsp;[[Federal subjects of Russia|federal subjects]] (republics, oblasts, krais, autonomous okrugs, federal cities, and an autonomous oblast). Several of the federal subjects are ethnic republics.{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Rwanda}}'''&amp;nbsp;– Republic of Rwanda
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Sahrawi Arab Democratic Republic → [[Улас оронуудай жагсаалта#SADR|See Sahrawi Arab Democratic Republic listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Saint Kitts and Nevis}}'''&amp;nbsp;– Federation of Saint Christopher and Nevis
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Saint Kitts and Nevis is a [[Commonwealth realm]]{{efn|name=&quot;realm&quot;}} and is a [[federation]]{{efn|name=&quot;federal&quot;}} of two islands, [[St. Kitts]] and [[Nevis]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Saint Lucia}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Saint Lucia is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Saint Vincent and the Grenadines}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Saint Vincent and the Grenadines is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Samoa}}'''&amp;nbsp;– Independent State of Samoa
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|San Marino}}'''&amp;nbsp;– Republic of San Marino
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|São Tomé and Príncipe}}'''&amp;nbsp;– Democratic Republic of São Tomé and Príncipe
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}São Tomé and Príncipe contains one autonomous province, [[Príncipe]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Saudi Arabia}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Saudi Arabia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}&lt;!--Sealand is not a sovereign state according to the definition in the introduction of this article and should not be included--&gt; &lt;!--Scotland is not a sovereign state according to the definition in the introduction of this article and should not be included--&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Senegal}}'''&amp;nbsp;– Republic of Senegal
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Serbia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Serbia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Serbia contains two autonomous regions, [[Vojvodina]] and [[Kosovo and Metohija]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}} The latter is under the ''de facto'' control of [[Улас оронуудай жагсаалта#Kosovo|Kosovo]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Seychelles}}'''&amp;nbsp;– Republic of Seychelles
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Sierra Leone}}'''&amp;nbsp;– Republic of Sierra Leone
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Singapore}}'''&amp;nbsp;– Republic of Singapore
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Slovakia}}'''&amp;nbsp;– Slovak Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Slovenia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Slovenia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Solomon Islands}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Solomon Islands is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Somalia}}'''&amp;nbsp;– Federal Republic of Somalia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Somalia is a federation of [[States and regions of Somalia|six states]]. Two, [[Puntland]] and [[Galmudug]], have self-declared autonomy, while one, [[Улас оронуудай жагсаалта#Somaliland|Somaliland]], is ''de facto'' independent.
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Somaliland → [[Улас оронуудай жагсаалта#Somaliland|See Somaliland listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|South Africa}}'''&amp;nbsp;– Republic of South Africa
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''South Korea → [[Улас оронуудай жагсаалта#Korea South|See Korea, South listing]]''
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''South Ossetia → [[Улас оронуудай жагсаалта#South Ossetia|See South Ossetia listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|South Sudan}}'''&amp;nbsp;– Republic of South Sudan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}South Sudan is a [[federation]] of [[States of South Sudan|10 states and three administrative areas]].

* The [[Abyei|Abyei Area]] is a zone with &quot;special administrative status&quot; established by the [[Comprehensive Peace Agreement]] in 2005. It is ''de jure'' a condominium of South Sudan and Sudan, but ''de facto'' administered by two competing administrations and the United Nations.&lt;ref name=&quot;UNISFA2017&quot;&gt;{{cite web|url=https://unisfa.unmissions.org/statement-unisfa-recent-spate-attacks-abyei|title=Statement from UNISFA on the recent spate of attacks in Abyei|website=UNmissions.org|date=18 October 2017|access-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213022254/https://unisfa.unmissions.org/statement-unisfa-recent-spate-attacks-abyei|archive-date=13 February 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AbyeiName&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/17103/Abyei-Administration-Area-Changes-Name.aspx|title=Abyei Administration Area Changes Name|website=Gurtong.net|date=29 July 2015|access-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213022037/http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/17103/Abyei-Administration-Area-Changes-Name.aspx|archive-date=13 February 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Spain}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Spain
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}} Spain is divided into [[Autonomous communities of Spain|17 autonomous communities and two special autonomous cities]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}{{efn|Spain holds several small overseas territories scattered along the Mediterranean coast bordering [[Morocco]], known as the [[Plazas de soberanía]].|name=&quot;Plazas&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Sri Lanka}}'''&amp;nbsp;– Democratic Socialist Republic of Sri Lanka{{efn|Formerly known as [[Dominion of Ceylon|Ceylon]] until 1972.}}
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Sudan}}'''&amp;nbsp;– Republic of the Sudan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Sudan is a [[federation]] of [[States of Sudan|18 states]].

* The [[Abyei|Abyei Area]] is a zone with &quot;special administrative status&quot; established by the [[Comprehensive Peace Agreement]] in 2005. It is ''de jure'' a condominium of South Sudan and Sudan, but ''de facto'' administered by two competing administrations and the United Nations.&lt;ref name=&quot;UNISFA2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AbyeiName&quot; /&gt;
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Sudan, South → [[Улас оронуудай жагсаалта#South Sudan|See South Sudan listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Suriname}}'''&amp;nbsp;– Republic of Suriname
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Swaziland → [[Улас оронуудай жагсаалта#Eswatini|See Eswatini listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Sweden}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Sweden
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Member of the EU.{{efn|name=&quot;EU&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Switzerland}}'''&amp;nbsp;– Swiss Confederation
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Switzerland is a [[federation]] of [[Cantons of Switzerland|26 cantons]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Syria}}'''&amp;nbsp;– Syrian Arab Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}The [[National Coalition for Syrian Revolutionary and Opposition Forces|Syrian National Coalition]], which is [[International recognition of the Syrian National Coalition|recognised]] as the legitimate representative of the Syrian people by 20 UN members, has established an [[Syrian Interim Government|interim government]] to rule rebel controlled territory during the [[Syrian civil war]]. Syria has one self-declared autonomous region: [[Rojava]].
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Taiwan (Republic of China) → [[Улас оронуудай жагсаалта#Taiwan|See Taiwan listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Tajikistan}}'''&amp;nbsp;– Republic of Tajikistan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Tajikistan contains one autonomous region, [[Gorno-Badakhshan Autonomous Province]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Tanzania}}'''&amp;nbsp;– United Republic of Tanzania
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Tanzania contains one autonomous region, [[Zanzibar]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Thailand}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Thailand
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''The Bahamas → [[Улас оронуудай жагсаалта#Bahamas|See Bahamas, The listing]]''
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''The Gambia → [[Улас оронуудай жагсаалта#Gambia|See Gambia, The listing]]''
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Timor-Leste → [[Улас оронуудай жагсаалта#East Timor|See East Timor listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Togo}}'''&amp;nbsp;– Togolese Republic
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Tonga}}'''&amp;nbsp;– Kingdom of Tonga
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Transnistria → [[Улас оронуудай жагсаалта#Transnistria|See Transnistria listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Trinidad and Tobago}}'''&amp;nbsp;– Republic of Trinidad and Tobago
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Trinidad and Tobago contains one autonomous region, [[Tobago]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Tunisia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Tunisia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Turkey}}'''&amp;nbsp;– Republic of Turkey
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Turkmenistan}}'''&amp;nbsp;– Republic of Turkmenistan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Tuvalu}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Tuvalu is a [[Commonwealth realm]].{{efn|name=&quot;realm&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Uganda}}'''&amp;nbsp;– Republic of Uganda
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Ukraine}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Ukraine contains one autonomous region, the [[Autonomous Republic of Crimea]],{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}} which is under the ''de facto'' control of [[Улас оронуудай жагсаалта#Russia|Russia]], along with neighbouring [[Sevastopol]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|United Arab Emirates}}'''
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}The United Arab Emirates is a [[federation]] of [[Emirates of the United Arab Emirates|seven emirates]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|United Kingdom}}'''&amp;nbsp;– United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}The United Kingdom is a [[Commonwealth realm]]{{efn||name=&quot;realm&quot;|group=}} consisting of [[Countries of the United Kingdom|four constituent countries]]; [[England]], [[Northern Ireland]], [[Scotland]], and [[Wales]]. The United Kingdom has the following 13 [[British Overseas Territories|overseas territories]] and one [[Territorial claims in Antarctica|claimed]] Antarctic dependent territory:

* {{noflag|[[Akrotiri and Dhekelia]]}}
* {{flag|Anguilla}}
* {{flag|Bermuda}}
* {{flag|British Indian Ocean Territory}}
* {{flag|British Virgin Islands}}
* {{flag|Cayman Islands}}
* {{flag|Falkland Islands}}
* {{flag|Gibraltar}}
* {{flag|Montserrat}}
* {{flag|Pitcairn Islands}}
* {{noflag|[[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]]}}
* {{flag|South Georgia and the South Sandwich Islands}}
* {{flag|Turks and Caicos Islands}}
* ''{{flag|British Antarctic Territory}}''

The [[The Crown|British monarch]] also has direct sovereignty over three self-governing [[Crown dependencies]]:

* {{flag|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}}
* {{flag|Isle of Man}}
* {{flag|Jersey}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|United States}}'''&amp;nbsp;– United States of America
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}The United States is a [[federation]] of [[Political divisions of the United States#States and their subdivisions|50 states]], one [[Washington, D.C.|federal district]], and one [[Palmyra Atoll|incorporated territory]]. Additionally, the [[Federal government of the United States]] has sovereignty over 13 [[unincorporated territories]]. Of these territories, the following five are inhabited possessions:

* {{flag|American Samoa}}
* {{flag|Guam}}
* {{flag|Northern Mariana Islands}}
* {{flag|Puerto Rico}}
* {{flag|U.S. Virgin Islands}}

It also has sovereignty over several uninhabited territories:

* [[Baker Island]]
* [[Howland Island]]
* [[Jarvis Island]]
* [[Johnston Atoll]]
* [[Kingman Reef]]
* [[Midway Atoll]]
* [[Navassa Island]]
* [[Wake Island]]

It also disputes sovereignty over the following two territories:

* ''[[Bajo Nuevo Bank]]''
* ''[[Serranilla Bank]]''

Three sovereign states have become [[Associated state|associated states]] of the United States under the [[Compact of Free Association]]:

* {{flag|Marshall Islands}} – Republic of the Marshall Islands
* {{flag|Micronesia}} – Federated States of Micronesia
* {{flag|Palau}} – Republic of Palau
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Uruguay}}'''&amp;nbsp;– Oriental Republic of Uruguay
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Uzbekistan}}'''&amp;nbsp;– Republic of Uzbekistan
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Uzbekistan contains one autonomous region, [[Karakalpakstan]].{{efn|name=&quot;autonomous&quot;}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Vanuatu}}'''&amp;nbsp;– Republic of Vanuatu
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Vatican City}}'''&amp;nbsp;– Vatican City State
| style=&quot;background:#ddf;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; [[United Nations General Assembly observers|UN General Assembly observer state]] under the designation of &quot;[[Holy See]]&quot;; member of three [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]] and the [[International Atomic Energy Agency|IAEA]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Administered by the [[Holy See]], a sovereign entity with diplomatic relations to {{Numrec|Holy See||states|N=3}}. This figure consists of {{Numrec|Holy See|link=N}} UN member states, the Cook Islands, the Republic of China (Taiwan), and the State of Palestine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|title=Bilateral relations of the Holy See|publisher=Holy See website|access-date=5 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709142833/https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html|archive-date=9 July 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; In addition, the European Union and the Sovereign Military Order of Malta maintain diplomatic relations with the Holy See. The Holy See is a member of the [[International Atomic Energy Agency|IAEA]], [[International Telecommunication Union|ITU]], [[Universal Postal Union|UPU]], and [[World Intellectual Property Organization|WIPO]] and a permanent observer of the UN (in the category of &quot;Non-member State&quot;)&lt;ref name=&quot;unnms&quot; /&gt; and [[Foreign relations of the Holy See#Participation in international organizations|multiple other UN System organizations]]. The Vatican City is governed by officials appointed by the [[Pope]], who is the Bishop of the Diocese of Rome and ''[[ex officio]]'' sovereign of Vatican City.
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Venezuela}}'''&amp;nbsp;– Bolivarian Republic of Venezuela
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}Venezuela is a [[federation]] of [[States of Venezuela|23 states]], [[Administrative divisions of Venezuela|one capital district, and federal dependencies]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Vietnam}}'''&amp;nbsp;– Socialist Republic of Vietnam
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;''Western Sahara → [[Улас оронуудай жагсаалта#SADR|See Sahrawi Arab Democratic Republic listing]]''
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Yemen}}'''&amp;nbsp;– Republic of Yemen
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Zambia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Zambia
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Zimbabwe}}'''&amp;nbsp;– Republic of Zimbabwe
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; UN member state
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
{{extent}}
|- style=&quot;background:Lightgrey;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;↑ [[Member states of the United Nations|UN member states]] and [[United Nations General Assembly observers#Present non-member observers|General Assembly observer states]] ↑
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A ZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|
|- style=&quot;background:Darkgrey;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;AB&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;B&lt;/span&gt;
|
|- style=&quot;background:Lightgrey;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;↓ Other states ↓
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D AAA&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|{{Anchor|Other states}}
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Abkhazia}}'''&amp;nbsp;– Republic of Abkhazia
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|GEORGIA}}
{{extent}}[[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|Recognised by]] Russia, Nauru, Nicaragua, Syria, Venezuela, Artsakh, South Ossetia and Transnistria.&lt;ref name=&quot;ASOTREC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newsru.com/russia/17nov2006/aup.html|date=17 November 2006|access-date=5 June 2011|script-title=ru:Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же|publisher=newsru.com|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416050525/http://www.newsru.com/russia/17nov2006/aup.html|archive-date=16 April 2009|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Claimed in whole by [[Улас оронуудай жагсаалта#Georgia|Georgia]] as the [[Government of the Autonomous Republic of Abkhazia|Autonomous Republic of Abkhazia]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Artsakh}}'''&amp;nbsp;– Republic of Artsakh{{efn|Formerly known as the Nagorno-Karabakh Republic, its official name from 1991 to 2017}}
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|AZERBAIJAN}}
{{extent}}A ''de facto'' independent state,&lt;ref name=&quot;montevideo&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4PwmeRG9QsUC|last1=Ker-Lindsay|first1=James|title=The Foreign Policy of Counter Secession: Preventing the Recognition of Contested States|page=53|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2012|quote=In addition to the four cases of contested statehood described above, there are three other territories that have unilaterally declared independence and are generally regarded as having met the Montevideo criteria for statehood but have not been recognized by any states: Transnistria, Nagorny Karabakh, and Somaliland.|access-date=24 September 2013|df=dmy-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009041217/http://books.google.com/books?id=4PwmeRG9QsUC|archive-date=9 October 2013|url-status=live|isbn=9780199698394}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Krüger, Heiko|title=The Nagorno-Karabakh Conflict: A Legal Analysis|url=https://books.google.com/books?id=7JDCQu-Us8sC&amp;pg=PA55|page=55|publisher=Springer|year=2010|isbn=978-3-642-11787-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Nikoghosyan, Hovhannes|title=Kosovo ruling implications for Armenia and Azerbaijan|url=http://www.huliq.com/1/803-kosovo-ruling-implications-armenia-and-azerbaijan|newspaper=HULIQ.com|publisher=Hareyan Publishing, LLC|date=August 2010|access-date=17 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123044441/http://www.huliq.com/1/803-kosovo-ruling-implications-armenia-and-azerbaijan|archive-date=23 November 2011|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; [[Foreign relations of Artsakh|recognised only by]] [[Abkhazia]],&lt;ref name=&quot;NKRrecognition&quot;&gt;[http://ararat-online.ru/news/984-2025-vice-spiker-parlamenta-abxazii-vybory-v-nkr-sootvetstvuyut-vsem-mezhdunarodnym-standartam.html Вице-спикер парламента Абхазии: Выборы в НКР соответствуют всем международным стандартам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811164310/http://ararat-online.ru/news/984-2025-vice-spiker-parlamenta-abxazii-vybory-v-nkr-sootvetstvuyut-vsem-mezhdunarodnym-standartam.html|date=11 August 2011}}: &quot;Абхазия, Южная Осетия, НКР и Приднестровье уже давно признали независимость друг друга и очень тесно сотрудничают между собой&quot;, – сказал вице-спикер парламента Абхазии. ... &quot;...Абхазия признала независимость Нагорно-Карабахской Республики...&quot; – сказал он.&quot;&lt;/ref&gt; [[South Ossetia]]&lt;ref name=&quot;NKRrecognition&quot; /&gt; and [[Transnistria]].&lt;ref name=&quot;NKRrecognition&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;transgovt&quot;&gt;{{cite web|url=http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html|title=In detail: The foreign policy of Pridnestrovie|publisher=[[Pridnestrovie]]|date=26 May 2010|access-date=29 June 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511144044/http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html|archive-date=11 May 2008|accessdate=2 February 2022|archivedate=11 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511144044/http://pridnestrovie.net/foreignpolicy_full.html}}&lt;/ref&gt; Claimed in whole by [[Улас оронуудай жагсаалта#Azerbaijan|Azerbaijan]].&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3658938.stm Regions and territories: Nagorno-Karabakh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823113424/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/3658938.stm|date=23 August 2007}} (17 January 2006). BBC News. Retrieved 17 January 2006.&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Cook Islands}}'''
| style=&quot;background:#e2efda;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; Member of eight [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
&lt;small&gt;(See [[Political status of the Cook Islands and Niue|political status]])&lt;/small&gt;

{{extent}}A state in [[Associated state|free association]] with [[Улас оронуудай жагсаалта#New Zealand|New Zealand]], {{Numrel|CK|diplomatic relations with|states|alt2=the Cook Islands maintains|O=Y}}. The Cook Islands is a member of [[List of specialized agencies of the United Nations|multiple UN agencies]] with full treaty making capacity.&lt;ref name=&quot;untreaty1&quot; /&gt; It shares a [[Monarchy of New Zealand|head of state]] with New Zealand as well as having [[New Zealand nationality law|shared citizenship]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Kosovo}}'''&amp;nbsp;– Republic of Kosovo
| style=&quot;background:#e2efda;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; Member of two [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|SERBIA}}
{{extent}}Pursuant to [[United Nations Security Council Resolution 1244]], Kosovo was placed under the administration of the [[United Nations Interim Administration Mission in Kosovo]] in 1999.&lt;ref&gt;{{cite web|title=United Nations Interim Administration Mission in Kosovo|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/unmik/|website=UN|access-date=8 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225015010/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/unmik/|archive-date=25 December 2014|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; Kosovo [[2008 Kosovo declaration of independence|declared independence in 2008]], and it has {{Numrec|Kos|received diplomatic recognition from|UN member states}} and the [[Republic of China]], while 18 states have recognized Kosovo only to later withdraw their recognition.&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.rs/sr/index.php/pres-servis/saopstenja/22340--18-k-sl03032020?lang=lat ''&quot;Sijera Leone je 18. država koja je povukla priznanje tzv. Kosova&quot;'' − http://www.mfa.gov.rs/]&lt;/ref&gt; Serbia continues to maintain its sovereignty claim over Kosovo. Other UN member states and non UN member states continue to recognise Serbian sovereignty or have taken no position on the question. Kosovo is a member of the [[International Monetary Fund]] and the [[World Bank Group]]. The Republic of Kosovo has ''de facto'' control over most of the territory, with limited control in [[North Kosovo]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Niue}}'''
| style=&quot;background:#e2efda;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; Member of five [[List of specialized agencies of the United Nations|UN specialized agencies]]
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;A&lt;/span&gt; None
&lt;small&gt;(See [[Political status of the Cook Islands and Niue|political status]])&lt;/small&gt;

{{extent}}A state in [[Associated state|free association]] with [[Улас оронуудай жагсаалта#New Zealand|New Zealand]], {{Numrel|Niue|diplomatic relations with|states|alt2=Niue maintains|O=Y}}. Niue is a member of [[List of specialized agencies of the United Nations|multiple UN agencies]] with full treaty making capacity.&lt;ref name=&quot;untreaty1&quot; /&gt; It shares a [[Monarchy of New Zealand|head of state]] with New Zealand as well as having [[New Zealand nationality law|shared citizenship]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Northern Cyprus}}'''&amp;nbsp;– Turkish Republic of Northern Cyprus
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|CYPRUS}}
{{extent}} [[Foreign relations of Northern Cyprus|Recognised only by]] [[Улас оронуудай жагсаалта#Turkey|Turkey]]. Under the name &quot;Turkish Cypriot State&quot;, it is an observer state of the [[Organisation of Islamic Cooperation]] and the [[Economic Cooperation Organization]]. Northern Cyprus is claimed in whole by the [[Улас оронуудай жагсаалта#Cyprus|Republic of Cyprus]].&lt;ref&gt;[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cyprus/ The World Factbook|Cyprus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109202203/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cyprus/ |date=2021-01-09 }}  (10 January 2006). Central Intelligence Agency. Retrieved 17 January 2006.&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Sahrawi Arab Democratic Republic}}'''
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|MOROCCO}}
{{extent}}Recognised at some stage by {{Numrec|SADR||UN member states}}, {{Numrec|SADR|W=Y|link=N}} of which have since withdrawn or frozen their recognition. It is a founding member of the [[African Union]] and the Asian–African Strategic Partnership formed at the 2005 [[Asian–African Conference]]. The territories under its control, the so-called [[Free Zone (region)|Free Zone]], are claimed in whole by [[Улас оронуудай жагсаалта#Morocco|Morocco]] as part of its [[Southern Provinces]]. In turn, the Sahrawi Arab Democratic Republic claims the part of [[Western Sahara]] to the west of the [[Moroccan Western Sahara Wall|Moroccan Wall]] controlled by Morocco. Its government resides in exile in [[Tindouf]], [[Улас оронуудай жагсаалта#Algeria|Algeria]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Somaliland}}'''&amp;nbsp;– Republic of Somaliland
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|SOMALIA}}
{{extent}}A ''de facto'' independent state,&lt;ref name=&quot;montevideo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;FailureofStates&quot;&gt;{{cite journal|url=http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf|last1=Kreuter|first1=Aaron|title=Self-Determination, Sovereignty, and the Failure of States: Somaliland and the Case for Justified Secession|journal=[[Minnesota Journal of International Law]]|volume=19:2|pages=380–381|publisher=[[University of Minnesota Law School]]|year=2010|quote=Considering each of these factors, Somaliland has a colorable argument that it meets the theoretical requirements of statehood. ... On these bases, Somaliland appears to have a strong claim to statehood.|access-date=24 September 2013|df=dmy-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927082111/http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf|archive-date=27 September 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927082111/http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf |date=27 September 2013 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf |accessdate=2 February 2022 |archivedate=27 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927082111/http://minnjil.org/wp-content/uploads/2010/04/kreuterweb-pdf.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AfricaReport&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf|author=International Crisis Group|title=Somaliland: Time for African Union leadership|journal=[[The Africa Report]]|issue=110|pages=10–13|publisher=[[Jeune Afrique|Groupe Jeune Afrique]]|date=23 May 2006|access-date=19 April 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720022321/http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf|archive-date=20 July 2011|df=dmy-all}} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf |accessdate=2022-02-02 |archivedate=2011-07-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720022321/http://www.operationspaix.net/IMG/pdf/ICG_Somaliland_AU_Leadership_2006-05-23_.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PolSomaliland&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.somalilandtimes.net/sl/2009/403/P200.pdf|last1=Mesfin|first1=Berouk|title=The political development of Somaliland and its conflict with Puntland|journal=ISS Paper|issue=200|page=8|publisher=[[Institute for Security Studies]]|date=September 2009|access-date=19 April 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123043040/http://www.somalilandtimes.net/sl/2009/403/P200.pdf|archive-date=23 November 2011|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;StrangeCase&quot;&gt;{{cite journal|url=http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf|last1=Arieff|first1=Alexis|title=De Facto Statehood? The Strange Case of Somaliland|journal=[[Yale Journal of International Affairs]]|issue=Spring/Summer 2008|pages=1–79|publisher=International Affairs Council at Yale|access-date=17 April 2011|df=dmy-all|archive-url=https://web.archive.org/web/20111213214545/http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf|archive-date=13 December 2011|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213214545/http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf |date=13 December 2011 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf |accessdate=2 February 2022 |archivedate=13 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213214545/http://yalejournal.org/wp-content/uploads/2011/01/083206arieff.pdf }}&lt;/ref&gt; [[Foreign relations of Somaliland|not diplomatically recognised by]] any other state, claimed in whole by the [[Улас оронуудай жагсаалта#Somalia|Federal Republic of Somalia]].&lt;ref name=&quot;Somalilandprofile&quot;&gt;{{cite web|title=Somaliland profile|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14115069|website=[[BBC News]]|date=14 December 2017|access-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423054426/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14115069|archive-date=23 April 2017|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|South Ossetia}}'''&amp;nbsp;– Republic of South Ossetia–the State of Alania
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|GEORGIA}}
{{extent}}A ''de facto'' independent state,&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Jansen, Dinah|title=The Conflict between Self-Determination and Territorial Integrity: the South Ossetian Paradigm|url=https://es.scribd.com/document/31659924/The-Conflict-between-Self-Determination-and-Territorial-Integrity-The-South-Ossetian-Paradigm|journal=Geopolitics Vs. Global Governance: Reinterpreting International Security|pages=222–242|year=2009|publisher=Centre for Foreign Policy Studies, University of Dalhousie|isbn=978-1-896440-61-3|access-date=14 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180819063355/https://es.scribd.com/document/31659924/The-Conflict-between-Self-Determination-and-Territorial-Integrity-The-South-Ossetian-Paradigm|archive-date=19 August 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|recognised by]] Russia, Nicaragua, Nauru, Syria, Venezuela, Abkhazia, Artsakh and Transnistria. Claimed in whole by [[Улас оронуудай жагсаалта#Georgia|Georgia]] as the [[Provisional Administrative Entity of South Ossetia]].&lt;ref name=&quot;cnnAbSO&quot;&gt;{{Cite news|title=Russia condemned for recognizing rebel regions|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/26/russia.vote.georgia/index.html|newspaper=CNN.com|publisher=Cable News Network|date=26 August 2008|access-date=26 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829045537/http://www.cnn.com/2008/WORLD/europe/08/26/russia.vote.georgia/index.html|archive-date=29 August 2008|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Republic of China|name=Taiwan}}'''&amp;nbsp;– Republic of China{{efn|name=&quot;ChinaTaiwan&quot;}}
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |[[Foreign relations of Taiwan|Partially unrecognised]]. {{claimedby|PRC}}
{{extent}}A state competing (nominally) for recognition with the [[China|People's Republic of China]] (PRC) as the government of China since 1949. The Republic of China (ROC) controls the island of [[Taiwan]] and associated islands, Quemoy, Matsu, the Pratas and parts of the [[Spratly Islands]], and has not renounced claims over its annexed territories on the [[Mainland China|mainland]].&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Ma refers to China as ROC territory in magazine interview|work=[[Taipei Times]]|date=8 October 2008|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/10/08/2003425320|access-date=13 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603213128/http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/10/08/2003425320|archive-date=3 June 2009|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; The ROC is recognised by {{Numrec|ROC|asof=E|alt=UN member states and the Holy See as of}}, none of which recognise the PRC. Additionally, one UN member ([[Bhutan]]) has [[Foreign relations of Taiwan#Relations with neither the ROC nor the PRC|refrained from recognising]] either the ROC or the PRC.

The territory of the ROC is claimed in whole by the PRC.{{efn|name=&quot;TAI2&quot;}} The ROC [[Foreign relations of Taiwan#Relations with international organizations|participates in international organizations]] under a variety of pseudonyms, most commonly &quot;[[Chinese Taipei]]&quot; and in the [[World Trade Organization|WTO]] it has full membership. The ROC was a founding member of the UN and enjoyed membership from 1945 to 1971, with veto power in the [[United Nations Security Council|UN Security Council]]. See [[China and the United Nations]].
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; |'''{{flag|Transnistria|state}}'''&amp;nbsp;– Pridnestrovian Moldavian Republic
| style=&quot;background:LemonChiffon;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D&lt;/span&gt; No membership
| style=&quot;background:#fcc;&quot; |{{claimedby|MOLDOVA}}
{{extent}}A ''de facto'' independent state,&lt;ref name=&quot;montevideo&quot; /&gt; [[Foreign relations of Transnistria|recognised only by]] Abkhazia, Artsakh and South Ossetia.&lt;ref name=&quot;ASOTREC&quot; /&gt; Claimed in whole by [[Улас оронуудай жагсаалта#Moldova|Moldova]].&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-europe-18286268 Regions and territories: Trans-Dniester]&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:Lightgrey;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;↑ Other states ↑
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;D ZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZ&lt;/span&gt;
|
|- style=&quot;background:Darkgrey;&quot;
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZZ&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;ZZZZ&lt;/span&gt;
|
|}
{{col-begin|width=700px}}
{{col-2}}
'''Legend &quot;Membership within the UN System&quot; column'''
{{legend|white|UN Member states}}
{{legend|#ddf|UN General Assembly Observer states}}
{{legend|#e2efda|Member of a UN Specialized Agency}}
{{legend|lemonchiffon|No membership in the UN System}}
{{col-2}}
'''Legend &quot;Sovereignty dispute&quot; column'''
{{legend|white|Undisputed sovereignty}}
{{legend|#fcc|Sovereignty disputed}}
{{col-end}}

==Оронууд==
'''[[Азербайжан]]''' {{·}} [[Арабын Нэгдсэн Эмирт Улс]] {{·}} [[Армени]] {{·}} [[Афганистан]] {{·}} [[Балба]] {{·}} [[Бангладеш]] {{·}} [[Бахрейн]] {{·}} [[Бруней]] {{·}} [[Бутан]]  {{·}} [[Вьетнам]] {{·}} [[Гүрж]] {{·}} [[Египет]] {{·}} [[Зүүн Тимор|Зүүн Тимор (Тимор-Лесте)]] {{·}} [[Израиль]] {{·}} [[Индонез]] {{·}} [[Йордан]] {{·}} [[Ирак]] {{·}} [[Иран]]  {{·}} [[Йемен]] {{·}} [[Казахстан]] {{·}} [[Камбож]] {{·}} [[Катар]] {{·}} [[Кипр]] {{·}} [[Кыргызстан]] {{·}} [[Кувейт]] {{·}} [[Лаос]] {{·}} [[Ливан]] {{·}} [[Малайз]] {{·}} [[Мальдив]] {{·}} [[Монгол Улас]] {{·}} [[Мьянмар]] {{·}} [[Оман]]  {{·}} [[Оросой холбоото улас]] {{·}} [[Узбекистан]] {{·}} [[Пакистан]] {{·}} [[Саудын Араб]] {{·}} [[Сингапур]]  {{·}} [[Сири]] {{·}} [[Хойд Солонгос]] {{·}} [[Өмнөд Солонгос]] {{·}} [[Тажикистан]] {{·}} [[Хитад Улас]] {{·}} [[Таиланд]] {{·}} [[Туркменистан]] {{·}} [[Турк]] {{·}}  [[Филиппин]] {{·}} [[Шри Ланка]] {{·}} [[Энэтхэг]] {{·}} [[Эсватини]] {{·}} [[Жибэн]] {{·}} [[Азербайжан]] {{·}} [[Албани]] {{·}} [[Андорра]] {{·}} [[Армен]] {{·}} [[Беларусь]] {{·}} [[Бельги]] {{·}} [[Болгар]] {{·}} [[Босни ба Херцеговина]] {{·}} [[Ватикан]] {{·}} [[Герман]] {{·}} [[Грек]] {{·}} [[Гүрж]] {{·}} [[Дани]] {{·}} [[Ирланд]] {{·}} [[Исланд]] {{·}} [[Испани]] {{·}} [[Итали]] {{·}} [[Казахстан]] {{·}} [[Кипр]] {{·}} [[Ород]] {{·}} [[Латви]] {{·}} [[Литва]] {{·}} [[Лихтенштейн]] {{·}} [[Люксембург]] {{·}} [[Хойто Македони]] {{·}} [[Мальта]] {{·}} [[Молдав]] {{·}} [[Монако]] {{·}} [[Монтенегро]] {{·}} [[Нидерланд]] {{·}} [[Норвеги]] {{·}} [[Нэгдсэн Вант Улс]] {{·}} [[Польш]] {{·}} [[Португал]] {{·}} [[Румын]] {{·}} [[Сан-Марино]] {{·}} [[Серби]] {{·}} [[Словак]] {{·}} [[Словен]] {{·}} [[Турк]] {{·}} [[Унгар]] {{·}} [[Украина]] {{·}} [[Финланд]] {{·}} [[Франц]] {{·}} [[Хорват]] {{·}} [[Чех]] {{·}} [[Швейцари]] {{·}} [[Швед]] {{·}} [[Эстон]] {{·}} [[Амеэрикын Нэгэдэһэн Улас]] {{·}} [[Антигуа ба Барбуда]] {{·}} [[Багамын арлууд]] {{·}} [[Барбадос]] {{·}} [[Белиз]] {{·}} [[Гайти]] {{·}} [[Гватемал]] {{·}} [[Гондурас]] {{·}} [[Гренада]] {{·}} [[Доминика]] {{·}} [[Доминиканы Бүгд Найрамдах Улс]] {{·}} [[Канад]] {{·}} [[Коста-Рика]] {{·}} [[Куба]] {{·}} [[Мексик]] {{·}} [[Никарагуа]] {{·}} [[Панам]] {{·}} [[Сальвадор]] {{·}} [[Сент-Винсент ба Гренадин]] {{·}} [[Сент-Китс ба Невис]] {{·}} [[Сент-Люси]] {{·}} [[Тринидад ба Тобаго]] {{·}} [[Ямайк]] {{·}} [[Аргентин]] {{·}} [[Боливи]] {{·}} [[Бразил]] {{·}} [[Венесуэл]] {{·}} [[Гайана]] {{·}} [[Колумб]] {{·}}  [[Парагвай]] {{·}} [[Перу]] {{·}} [[Суринам]] {{·}} [[Уругвай]] {{·}} [[Чили]] {{·}} [[Эквадор]] {{·}}[[Алжир]]{{·}}  [[Ангол]] {{·}} [[Бенин]] {{·}} [[Ботсвана]] {{·}} [[Буркино-Фасо]] {{·}} [[Бурунди]] {{·}} [[Габон]] {{·}} [[Гамби]] {{·}} [[Гана]] {{·}} [[Гвиней]] {{·}} [[Гвиней-Бисау]] {{·}} [[Джибути]] {{·}} [[Египет]] {{·}} [[Замби]] {{·}} [[Зимбабве]] {{·}} [[Кабо-Верде]] {{·}} [[Камерун]] {{·}} [[Кени]] {{·}} [[Коморын арлууд]] {{·}} [[Конго]] {{·}} [[Ардчилсан Конго]] {{·}} [[Кот д'Ивуар]] {{·}} [[Лесото]] {{·}} [[Либери]] {{·}} [[Ливи]] {{·}} [[Маврикий]] {{·}} [[Мавритан]] {{·}}  [[Мадагаскар]] {{·}} [[Малави]] {{·}} [[Мали]] {{·}} [[Марокко]] {{·}} [[Мозамбик]] {{·}} [[Намиби]] {{·}} [[Нигер]] {{·}} [[Нигери]] {{·}} [[Өмнөд Африк]] {{·}} [[Өмнөд Судан]] {{·}} [[Руанда]] {{·}} [[Сан-Томе ба Принсип]] {{·}} [[Сейшелийн арлууд]] {{·}} [[Сенегал]] {{·}} [[Сомали]] {{·}} [[Судан]] {{·}} [[Сьерра-Леоне]] {{·}} [[Танзани]] {{·}} [[Того]] {{·}} [[Тунис]] {{·}} [[Төв Африк]] {{·}} [[Уганда]] {{·}} [[Чад]] {{·}} [[Экваторын Гвиней]] {{·}} [[Эритрей]] {{·}} [[Этиоп]] {{·}} [[Австрали]] {{·}} [[Вануату]] {{·}} [[Кирибати]] {{·}} [[Маршаллын арлууд]] {{·}} [[Микронези]] {{·}} [[Науру]] {{·}} [[Палау]] {{·}} [[Папуа-Шинэ Гвиней]] {{·}} [[Самоа]] {{·}} [[Соломоны арлууд]] {{·}} [[Тонга]] {{·}} [[Тувалу]] {{·}} [[Фижи]] {{·}} [[Шэнэ Зеланд]]

== Холбооһон ==
* [http://www.madore.org/~david/misc/countries.html Дэлхийд хэдэн орон байдаг вэ?] - энэ хариулж болохгүй асуултын талаарх Дэйвид Марорегийн ниитлэл


{{stub}}

[[nds:Land#Länner]]
[[sv:Världsgeografi#Lista över länder]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>m3eyo800lv11mkh47yohasaqtijjscv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Англи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8019</id>
    <revision>
      <id>74628</id>
      <parentid>74613</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T21:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9656" sha1="6v6866r9c88z7dd7ub4n6rxg2aede66" xml:space="preserve">{{Инфобокс UK country
| image_flag               = Flag of England.svg
| flag_alt                 = Vertical red cross on a white background
| image_coat = Royal Arms of England.svg
| symbol_width = x100px
| flag_type = [[Англиин Туг|Туг]]
| symbol_type = [[Англиин Хаанай Һүлдэ|Һүлдэ]]
| image_map = England_in_the_UK_and_Europe.svg
| national_motto           = 
| englishmotto             = 
| national_anthem          = [[Англиин Үндэһэнэй Түрын Дуулал|Ондо ондоо]]&lt;br /&gt;Үлүү &quot;[[God Save the Queen]]&quot;&lt;br /&gt;{{smaller|([[Бурхан хатан хааные авраарай#Нэгэдэһэн Хаанта Улас дахи Ашаглалга|Нэгэдэһэн Хаанта Уласай Түрын Дуулал]])}}
| status                   = [[Ехэ Британиин Уласууд|Улас]]
| capital                  = [[Лондон]]
| religion                 = 
 {{unbulleted list |item_style=white-space:nowrap;
 | 59.4% [[Christianity in the United Kingdom|Christianity]]
 | 24.7% [[Irreligion in the United Kingdom|No religion]]
 | 5.0% [[Islam in the United Kingdom|Islam]]
 | 1.5% [[Hinduism in the United Kingdom|Hinduism]]
 | 0.5% [[Buddhism in the United Kingdom|Buddhism]]
 | 1.7% [[Religion in England|Other]]
 | 7.2% Not stated
}}
| religion_ref             = &lt;ref&gt;{{cite web|title=2011 Census: KS209EW Religion, local authorities in England and Wales|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks209ew.xls|publisher=ons.gov.uk|access-date=18 December 2012|accessdate=2 July 2022|archivedate=26 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130126035854/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks209ew.xls}}&lt;/ref&gt;
| religion_year            = [[2011 оной Нэгэдэһэн Хаанта Уласай хүн зоной бэшэлгэ|2011]]
| demonym                  = [[Англишууд]]
| coordinates              = {{coord|51|30|N|0|7|W|type:city|display=inline}}
| largest_city             = Лондон
| languages_type           = Үндэһэнэй хэлэн
| languages                = [[Англи дахи Англи хэлэн|Англи]]
| languages2_type          = Нютагай&amp;nbsp;хэлэн
| languages2               = [[Корн хэлэн|Корн]]
| legal_jurisdiction       = [[Англи ба Уэльс]]
| government_type          = [[Үндэһэн хуулита хаанта улас]]ай хэсэг, Нэгэдэһэн Хаанта Уласай засагай газар шууд ударидадаг
| monarch                  = [[III Чарльз]]
| number_of_mps            = 533
| ethnic_groups            = 85.4% [[Нэгэдэһэн Хаанта Улас дахи Сагаан хүнүүд|Сагаан]]&lt;/br&gt;7.8% [[Британиин Ази хүнүүд|Ази]]&lt;/br&gt;3.5% [[Хара Британишууд|Хара]]&lt;/br&gt;2.3% [[Холимог (Нэгэдэһэн Хаанта Уласай этническын категори)|Холимог]]&lt;/br&gt;1.0% Бусад
| ethnic_groups_ref        = &lt;ref&gt;{{cite web |title=2011 Census: KS201EW Ethnic group: local authorities in England and Wales |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls |publisher=Office for National Statistics |access-date=18 April 2014 |accessdate=2 July 2022 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226065719/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls%20 }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year       = [[2011 оной Нэгэдэһэн Хаанта Уласай хүн зоной бэшэлгэ|2011]]
| established_event1       = [[Этельстан#Англиин хаан|Англи, Саксууд ба Данишуудай нэгэдэлгэ]]
| established_date1        = 927 оной 7 һарын 12
| established_event2       = [[1707 оной Холбооной Акт|Шотландтай холбоон]]
| established_date2        = 1707 оной 5 һарын 1
| area_rank                = 
| area_sq_mi               = 50301
| area_km2                 = 130279
| area_footnote            = &lt;ref name=ONSCOUNTRYPROFILES&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-325257 Region and Country Profiles, Key Statistics and Profiles, October 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924095611/http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-325257 |date=2015-09-24 }}, ONS. Retrieved 9 August 2015.&lt;/ref&gt;
| area_label               = Газар нютаг
| percent_water            = 
| population_estimate      = 
| population_estimate_rank = 
| population_estimate_year = 
| population_census        = {{increaseNeutral}} 56,489,800&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/populationandhouseholdestimatesenglandandwales/latest | title=Population and household estimates, England and Wales - Office for National Statistics }}&lt;/ref&gt;
| population_census_year   = 2021
| population_density_mi2   = auto
| population_density_km2   = 434
| population_density_rank  = 
| pop_den_footnote         = 
| GDP_PPP                  = 
| GDP_PPP_rank             = 
| GDP_PPP_year             = 
| GDP_PPP_per_capita       = 
| GDP_PPP_per_capita_rank  = 
| GDP_nominal              = 
| GDP_nominal_rank         = 
| GDP_nominal_year         = 
| GDP_nominal_per_capita   = 
| GVA                      = £1.859 ехэ наяд &lt;br/&gt;([[EUR|€]]2.09 ехэ наяд)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Regional economic activity by gross domestic product, UK: 1998 to 2020|url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/bulletins/regionaleconomicactivitybygrossdomesticproductuk/1998to2020|first=Trevor |last=Fenton|website=www.ons.gov.uk}}&lt;/ref&gt;
| GVA_rank                 = 
| GVA_year                 = 2020
| GVA_per_capita           = £32,866&lt;br/&gt;(€36,941)
| Gini_year                = 
| Gini_change              = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                     = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref                 = 
| Gini_rank                = 
| HDI_year                 = 
| HDI_change               = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                      = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                  = 
| HDI_rank                 = 
| patron_saint             = [[Saint George]]
| cctld                    = 
| footnote_a               = 
}}
{{Улас орон
 |буряад_нэрэ                 = Англи орон
 |уугуул_нэрэ             = England
 |статус                   = [[Ехэ Британи]]ин орон
 |дуулал                     = [[God Save the Queen]]&lt;br /&gt;Бурхан, Хатан хааные абраарай!&lt;br /&gt;&lt;center&gt;[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]&lt;/center&gt;
 |туг                     = Flag of England.svg
 |тугай_бэшэлгэ           = [[Англиин туг|туг]]
 |һүлдэ                     = Royal Arms of England (1198-1340).svg
 |һүлдын_бэшэлгэ           = [[Англиин һүлдэ|Түрын һүлдэ]]
 |газарай_зураг                    = England in the UK and Europe.svg
 |хэмжээ                   = 
 |бэшэлгэ                 = [[Ехэ Британи]]да Англиин байра
 |уряа                    = ''[[Dieu et mon droit]]''&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''&quot;Бурхан ба минии эрхэ һүрэ&quot;''&lt;/small&gt;
 |ниислэл                  = [[Лондон]]
 |хэлэн                     = [[Англи хэлэн|Англи]], [[Корнуолл хэлэн|Корнуолл]]
 |мүнгэн_тэмдэгтэ                   = [[фунт стерлинг]] (GBP)
 |дополнительный_параметр  = Сахюусан
 |содержимое_параметра     = [[Гэгээн Георги]]
 |газар_нютаг                  = 130,395 км2 
 |хүн_ама                = 53,013,000&lt;ref name=2011census&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf 2011 Census - Population and household estimates for England and Wales, March 2011].  Accessed 16 July 2012&lt;/ref&gt;
}}
'''Англи''' ({{lang-en|England}}) — [[Ехэ Британи]]ин бүридүүлэгшэ үндэһэн дүрбэн ороной нэгэн. Англи орон [[Ехэ Британи (арал)|Ехэ Британи аралай]] үмэнэ, зүүн, түб бэе дээрэ [[Шотланд]], [[Уэльс]] хоёртой газараар хэлэлжэ, [[Хойто тэнгис|Хойто]], [[Ирландиин тэнгис|Ирланд]], [[Кельтын тэнгис|Кельтын]] гэхэ гурбан тэнгисээр хүрээлүүлжэ оршодог. Мүн зүүн урда талаараа [[Ла-Маншын хоолой]] (англяар ''English Channel'' - Англи һубаг)-гоор [[Европ]]ын эхэ газарһаа тусгаарлагдан байдаг. Ехэ Британи аралые тойроһон 100 гаран бишыхан арал Англида харьяалагдана.

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Англи| ]]
[[Категори:Ехэ Британи]]
[[Категори:Европо]]

{{Европо}}
{{stub}}</text>
      <sha1>6v6866r9c88z7dd7ub4n6rxg2aede66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загбар:Country data Урда Вьетнамай Бүгэдэ Найрамдаха Улас</title>
    <ns>10</ns>
    <id>8127</id>
    <revision>
      <id>74634</id>
      <parentid>39968</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>33</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>74634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="349" sha1="akvcgi292buv2jl6amu82aeoqr98m94" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Урда Вьетнамай Бүгэдэ Найрамдаха Уласай Хубисхалта Түрын Засагай газар
| flag alias = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
}}</text>
      <sha1>akvcgi292buv2jl6amu82aeoqr98m94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вьетнамай дайн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8129</id>
    <revision>
      <id>74635</id>
      <parentid>70807</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T02:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>33</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl</comment>
      <origin>74635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11731" sha1="mqt2pzmk7hu4mebileatuq39e15w6fa" xml:space="preserve">{{Дайн
|partof = [[Хүйтэн дайн]]
|image=[[Файл:UH-1combatmission1970.jpg|300px]]
|caption=Урда Вьетнамай ниидэхэ хүсэнэй [[UH-1 Iroquois|UH-1]] ниидэдэг тэрэг [[Меконг мүрэн|Меконг мүрэнэй һалаа]] дээгүүр ниидэжэ байна. 1970 он
|date= 1959&lt;ref name=&quot;WarBegan&quot;/&gt; – 1975 оны [[4 һарын 30]]
|place=[[Вьетнам]], [[Камбоджа]], [[Лаос]]
|territory=Урда ба Хойто Вьетнамай нэгэдэл
|result=Хойто Вьетнамай илалта
* Коммунистууд Урда Вьетнам, Камбоджа, Лаосые абаһан.
|combatant1= '''[[Антикоммунизм|Антикоммунис]] хүсэн:'''
{{flag|Урда Вьетнам}}&lt;br /&gt;{{flag|АНУ}}&lt;br /&gt;{{flagicon|South Korea}} [[Урда Солонгос]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Australia}} [[Австрали]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Philippines|1919}} [[Филиппина]]&lt;br /&gt;{{flagicon|New Zealand}} [[Шэнэ Зеланд]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Cambodia|1970}} [[1970 оной Камбоджын түрын эрьелтэ|Бүгэдэ Найрамдаха Кхмер Улас]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Thailand}} [[Тайланд]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Laos|1952}} [[Лаосой хаанта улас]]&lt;br /&gt;
|combatant2= '''[[Коммунизм|Коммунис]] хүсэн:''' 
{{flag|Хойто Вьетнам}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Урда Вьетнамай Бүгэдэ Найрамдаха Улас}} [[Вьет Конг]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Cambodia|1975}} [[Арадшалаһан Кампучи|Кхмерын бодогшод]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Laos}} [[Патет Лаос]]&lt;br /&gt;{{flagicon|PRC}} [[БНХАУ]]&lt;br /&gt;{{flag|USSR|1955}} [[Зүблэлтэ Холбоо]]&lt;br /&gt;{{flag|Хойто Солонгос}}&lt;br /&gt;
|strength1=~1,200,000 (1968)&lt;br /&gt;Урда Вьетнам: ~650,000&lt;br /&gt;АНУ: 553,000 (1968)&lt;ref&gt;[http://www.historycentral.com/Vietnam/Troop.html Вьетнамай дайн]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Урда Солонгос: 312,853,&lt;ref&gt;{{citation
|last1=Larsen
|first1=Stanley Robert
|last2=Collins
|first2=James Lawton, Jr.
|chapter=CHAPTER VI, The Republic of Korea
|chapter-url=http://www.history.army.mil/books/Vietnam/allied/ch06.htm
|title=Allied Participation in Vietnam
|url=http://www.history.army.mil/books/Vietnam/allied/
|publisher=Department of the Army
|publication-date=1985
|year=1975
|id=Library of Congress Catalog Card Number 74-28217
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127081834/http://www.history.army.mil/books/Vietnam/allied/ |date=2013-01-27 }}&lt;/ref&gt; Шэнэ Зеланд, Тайланд, Филиппин: 10,450&lt;ref&gt;{{citation
|url=http://ieas.berkeley.edu/cks/k12/ROKTimeline.doc
|title=Appendix B: Timeline of Korean Involvement in Vietnam War
|publisher=[http://ieas.berkeley.edu:8002/cks/ Center for Korean Studies, UC Berkeley]
|accessyear=2009
|accessdate=6 һарын 1
}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080909212225/http://ieas.berkeley.edu/cks/k12/ROKTimeline.doc |date=2008-09-09 }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Австрали: 49,968 (1962-1973)&lt;ref&gt;{{Citation
|url=http://www.defence.gov.au/army/ahu/HISTORY/vietnam_war.htm
|title=Vietnam War 1962-72
|publisher=Army History Unit, Australian Army
|accessdate=5 October 2008}}&lt;/ref&gt;
|strength2=~520,000 (1968)&lt;br /&gt;Хойто Вьетнам: ~340,000&lt;br /&gt;БНХАУ: 170,000 (1969) &lt;br /&gt;ЗХУ: 3,000&lt;br /&gt;Хойто Солонгос: 300
|commander1 = {{flagicon|Урда Вьетнам}} '''[[Нгуен Ван Тиеу]]'''&lt;br /&gt; {{flagicon|Урда Вьетнам}} [[Лам Куанг Ти]] &lt;br /&gt;{{flagicon|Урда Вьетнам}} [[Нгуен Као Кы]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Урда Вьетнам}} [[Нго Дин Дием]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Урда Вьетнам}} [[Нго Куанг Труонг]] &lt;br /&gt;{{flagicon|АНУ}} '''[[Дуайт Эйзенхауэр]]''' &lt;br /&gt; {{flagicon|АНУ}} '''[[Жон Фицжеральд Кеннеди|Жон Ф.Кеннеди]]''' &lt;br /&gt;{{flagicon|АНУ}} '''[[Линдон Жонсон]]''' &lt;br /&gt;{{flagicon|АНУ}} '''[[Ричард Никсон]]'''&lt;br /&gt; {{flagicon|АНУ}} [[Роберт МакНамара]]&lt;br /&gt;{{flagicon|АНУ}} [[Уильям Вестморлэнд]]&lt;br /&gt;{{flagicon|АНУ}} [[Эрл Вийлер]]&lt;br /&gt;{{flagicon|АНУ}} [[Жеральд Форд]]&lt;br /&gt;{{flagicon|АНУ}} [[Крейтон Абрамс]] &lt;br /&gt; {{flagicon|АНУ}} [[Фредерик Вэйанд]] &lt;br /&gt; {{flagicon|АНУ}} [[Эльмо Зумвалт]] &lt;br /&gt; {{flagicon|АНУ}} [[Жон Пол Ванн]]&lt;br /&gt; {{flagicon|АНУ}} [[Робин Олдс]]&lt;br /&gt; {{flagicon|АНУ}} [[Жон С.МакКэйн II]]&lt;br /&gt; {{flagicon|South Korea}} [[Пак Чүн-Хи]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Australia}} [[Харольд Холт]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Philippines|1919}} [[Фердинанд Маркос]]&lt;br /&gt;{{flagicon|New Zealand}} [[Кейт Холёэйк]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Cambodia|1970}} [[Лон Нол]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Thailand}} [[Таном Киттикачорн]]
|commander2 = {{flagicon|Хойто Вьетнам}} '''[[Хо Ши Мин]]''' &lt;br /&gt; {{flagicon|Хойто Вьетнам}} '''[[Ле Дуан]]''' &lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Труонг Чинь]] &lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Нгуен Чи Тань]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Во Нгуен Гиап]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Фам Хунг]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Ван Тиен Дунг]] &lt;br /&gt;{{flagicon|Урда Вьетнамай Бүгэдэ Найрамдаха Улас}}{{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Тран Ван Тра]] &lt;br /&gt; {{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Ле Дук То]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Донг Сы Нгуен]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Нгуен Хуу Ан]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Ле Дук Ань]]&lt;br /&gt; {{Flagicon|Урда Вьетнамай Бүгэдэ Найрамдаха Улас}}{{flagicon|Хойто Вьетнам}} Тран До &lt;br /&gt; {{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Нгуен Ван Тоан]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} Хоанг Минь Тао&lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} Нгуен Минь Чау &lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} Тран Те Тон&lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} Чу Фонг Дой&lt;br /&gt;{{flagicon|Хойто Вьетнам}} Труонг Мук&lt;br /&gt;{{flagicon|Урда Вьетнамай Бүгэдэ Найрамдаха Улас}} Во Минь Триет &lt;br /&gt; {{flagicon|Cambodia|1975}} [[Пол Пот]] &lt;br /&gt; {{flagicon|PRC}} [[Мао Зэдунь]] &lt;br /&gt; {{flagicon|USSR|1955}} [[Никита Хрущев]] &lt;br /&gt; {{flagicon|USSR|1955}} [[Леонид Брежнев]]
|casualties1={{flagicon|Урда Вьетнам}} '''Урда Вьетнам''' 220,357 наһа бараһан;&lt;ref name=&quot;aaron&quot;&gt;{{cite video
 |people = Aaron Ulrich (Editor); Edward FeuerHerd (Producer &amp; Director)
 |date2 = 
 |month2 = 
 |year2 = 2005 &amp; 2006
 |title = Heart of Darkness: The Vietnam War Chronicles 1945-1975
 |url = 
 |format = Box set, Color, Dolby, DVD-Video, Full Screen, NTSC
 |medium = Documentary
 |publisher = Koch Vision
 |location = 
 |accessdate = 
 |accessmonth=
 |accessyear = 
 |time = 321 minutes
 |id = 
 |isbn = 1-4172-2920-9
}}&lt;/ref&gt; 1,170,000 шархатаһан&lt;br /&gt;{{flagicon|АНУ}} '''АНУ''' 58,159 ами үригдэһэн ;&lt;ref name=&quot;aaron&quot;/&gt; 2,000 һураггүй болоһон; 303,635 шархатаһан&lt;ref&gt;Vietnam war-eyewitness booksW.; ''Iraq and Vietnam: Differences, Similarities and Insights'', (2004: Strategic Studies Institute)]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{flagicon|South Korea}} '''Урда Солонгос''' 4,960 ами үригдэһэн ; 10,962 шархатаһан&lt;br /&gt;{{flagicon|Австрали}} '''Австрали''' 520 ами үригдэһэн ;&lt;ref name=&quot;aaron&quot;/&gt; 2,400* шархатаһан&lt;br /&gt;{{flagicon|Шэнэ Зеланд}} '''Шэнэ Зеланд''' 37 ами үригдэһэн ; 187 шархатаһан&lt;br /&gt;{{flagicon|Тайланд}} '''Тайланд''' 1,351 ами үригдэһэн &lt;ref name=&quot;aaron&quot;/&gt;
'''Ниитэ ами үригдэһэн : 285,831&lt;br /&gt;'''Ниитэ шархатаһан: ~1,490,000'''
|casualties2={{flagicon|Хойто Вьетнам}} [[Файл:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px|border]] '''Хойто Вьетнам &amp; NLF''' 1,176,000 ами үригдэһэн /һураггүй болоһон;&lt;ref name=&quot;aaron&quot;/&gt;&lt;br /&gt;600,000+ шархатаһан&lt;ref&gt;Soames, John. ''A History of the World'', Routledge, 2005.&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;{{flagicon|PRC}} '''БНХАУ''' 1,446 ами үригдэһэн ; 4,200 шархатаһан&lt;br /&gt;{{flagicon|USSR|1955}} '''ЗХУ''' 16 ами үригдэһэн &lt;ref&gt;Кривошеев Г. Ф., ''Россия и СССР в войнах XX века: потери вооруженных сил. Статистическое исследование'' (Krivosheev G. F., ''Russia and the USSR in the wars of the 20th century: losses of the Armed Forces. A Statistical Study'' Greenhill 1997 ISBN 1-85367-280-7)&lt;/ref&gt;
'''Ниитэ ами үригдэһэн : ~1,177,446&lt;br /&gt;'''Ниитэ шархатаһан: ~604,000+
|casualties3='''Урда Вьетнамай ами үригдэһэн энгэй арад зон''': 1,581,000&lt;ref name=&quot;aaron&quot;/&gt;&lt;br /&gt;'''Камбоджаийн ами үригдэһэн энгэй арад зон''': ~700,000&lt;br /&gt;'''Вьетнамай ами үригдэһэн энгэй арад зон''': ~2,000,000&lt;ref name=&quot;afp1995&quot;&gt;[http://www.virtual.vietnam.ttu.edu/star/images/232/2322414020.pdf Philip Shenon, 20 Years After Victory]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''Лаосын ами үригдэһэн энгэй арад зон''': ~50,000
}}
'''Вьетнамай дайн'''  ({{lang-en|Vietnam War}}, {{lang-vi|Chiến tranh Việt Nam}}) [[Вьетнам]], [[Лаос]], [[Камбоджа|Камбоджын]] нютагта 1959 онһоо&lt;ref name=&quot;WarBegan&quot;&gt;1956 ондо коммунистуудые саазаар абаха эрхэ бүхы сагдаагай газар байгуулагдаһан болоод Вьетконгууд 1957 оной эхинһээ субарал алан хидалга үйлэдэхэ болоһон. Хамагай анханай сэрэгэй томохон тулгаралта 1959 оной 9 һарын 26-нд болоо [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent14.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100411013904/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/pentagon/pent14.htm |date=2010-04-11 }}.&lt;/ref&gt; 1975 оной 4 һарын 30 хүрэтэр үргэлжэлһэн [[дайн]] юм. Коммунис лагеряар дэмжүүлһэн [[Хойто Вьетнам]], [[АНУ]] болон [[Зүүн Урда Азиин Хэрээнэй Байгуулалга|Зүүн Урда Азиин Хэрээнэй Байгуулалгын]] гэшүүн оронуудаар дэмжүүлһэн Урда Вьетнамай таланууд байлдаһан.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Британника нэвтэрхий толь|title=Vietnam War|quote=Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War|accessyear=2009|accessdate=6 сарын 1}}&lt;/ref&gt;

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{1000 үгүүлэл}}</text>
      <sha1>mqt2pzmk7hu4mebileatuq39e15w6fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лиззи Каплан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9472</id>
    <revision>
      <id>74631</id>
      <parentid>74570</parentid>
      <timestamp>2026-05-13T23:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13287" sha1="mph9t7azhkw09wjqem0ck5sl9b2vn72" xml:space="preserve">{{Алдартай хүн
 | нэрэ                   = Лиззи Каплан
 | уугуул_нэрэ            = Elizabeth Anne Caplan
 | зураг                  = Lizzy Caplan at PaleyFest 2014.jpg
 | image_caption          = Каплаан Лииззи
 | түрэһэн_нэрэ           =  
 | түрэһэн_үдэр           =  
 | түрэһэн_газар          = [[Лос-Анджелес]]
 | наһа_бараһан_үдэр      =  
 | наһа_бараһан_газар     = 
 | ажал_үйлэ              =  зүжэгшэ
 | иргэн                  =  {{flagcountry|United States}}
 | ажал_хэһэн_саг         =
 | һургалта               =
 | хэб_маяг               =
 | шагнал                 = 
 | гар                    = 
}}
'''Элизабета Энни «Лизза» Каплан''' (июль hарын 30, 1982) Америкын зүжэгшэ. ''Mean Girls'' (2004), ''Cloverfield'' (2008), ''Hot Tub Time Machine'' (2010), ''Bachelorette'' (2012), ''The Interview'' (2014), and ''Now You See Me 2'' (2016) гэхэ мэтэ кинонуудта буулгагдаад мэдэгдэhэн. ''Related'', ''The Class'', ''True Blood'', ''Party Down'' and ''Masters of Sex гэhэн сериалнуудар баhа буулгагдаhан.''

== Залуу сагууд ==
  Лос-Анджелес хотын Miracle Mile тойрогто дурэгдэhэн ба ургаhан. Эжэ абаниинь еврей яhатан байгаа.&lt;ref name=&quot;Caplan&quot;&gt;{{Cite journal|last=Miller|first=Gerri|title=Mean girl no more|journal=American Jewish Life Magazine|year=2005|url=http://www.atlantajewish.com/content/092005/falltv/lizzy.html|accessdate=December 13, 2006}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415050628/http://www.atlantajewish.com/content/092005/falltv/lizzy.html |date=April 15, 2012 }} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.atlantajewish.com/content/092005/falltv/lizzy.html |accessdate=June 12, 2016 |archivedate=April 15, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415050628/http://www.atlantajewish.com/content/092005/falltv/lizzy.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Huver|first=Scott|url=https://www.nbcnewyork.com/news/national-international/lizzy-caplan-takes-over-the-world-including-the-marvel-universe/1960766/|title=Lizzy Caplan Tackles &quot;Masters of Sex&quot; and the Marvel Universe|publisher=NBC New York|date=2012-09-25|accessdate=2013-08-25}}&lt;/ref&gt; Абанинь юристор худэлдэг, эжынинь политигуудта хамалсадаг байhан.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/10991713/Lizzy-Caplan-interview-for-Masters-of-Sex-Sex-is-easy-to-fake-comedy-isnt.html|location=London|work=The Daily Telegraph|first=Hermione|last=Hoby|title=Lizzy Caplan interview for Masters of Sex: Sex is easy to fake; comedy isn't|date=July 25, 2014}}&lt;/ref&gt; Лииззи гурбан хүүгэд соонь аhань залуу байhан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=G0xSqOoyufo|title=Lizzy Caplan Reveals Why She Wanted to Be a Boy|date=July 13, 2015|accessdate=December 8, 2015|website=YouTube|publisher=|last=theoffcamerashow|first=}}&lt;/ref&gt; 13 болоодуй байхаданинь эжэниинь гээгдэшэhэн. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=The Liberation of Lizzy Caplan|url=http://www.rollingstone.com/tv/features/the-liberation-of-lizzy-caplan-20140825?page=2|website=Rolling Stone|publisher=''[[Rolling Stone]]''|accessdate=2015-12-08|archivedate=2015-12-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151211012953/http://www.rollingstone.com/tv/features/the-liberation-of-lizzy-caplan-20140825?page=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vulture.com/2013/09/lizzy-caplan-on-her-new-show-masters-of-sex.html|title=Lizzy Caplan on Her New Show, Masters of Sex|publisher=Vulture|date=|accessdate=2015-10-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|author=Guestdjproject|url=http://www.kcrw.com/music/programs/gd/gd121212lizzy_caplan|title=Lizzy Caplan - Guest DJ Project on KCRW|publisher=Kcrw.com|date=2012-12-12|accessdate=2015-10-08|archivedate=2013-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030090306/http://www.kcrw.com/music/programs/gd/gd121212lizzy_caplan/}}&lt;/ref&gt; Каплаан Alexander Hamilton High School hураха ороhон,&lt;ref name=&quot;cbs&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cbs.com/primetime/the_class/bio/caplan.shtml|title=Lizzy Caplan&amp;nbsp; — Bios&amp;nbsp; — The Class on CBS|publisher=CBS.com|date=May 23, 2007|accessdate=May 6, 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204125135/http://www.cbs.com/primetime/the_class/bio/caplan.shtml|archivedate=February 4, 2009}}&lt;/ref&gt; тэндээ Дуунай академиин hургуулидан hураhан. Анханhаа пианиинаар наадажа hуржайгаад hулдэнь драмада hуража эхилэ.&lt;ref&gt;{{Cite news|first=Rob|last=Brink|title=Hey, You're Cool! Lizzy Caplan|date=February 2008|magazine=[[Mass Appeal Magazine]]|page=48}}&lt;/ref&gt; 2000 ондо тэрэ hургуулия дуургэhэн, тиигэд колледжа оронгуйгоор актриса болохоо hанаба.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=The naked truth: Lizzy Caplan on 'Masters of Sex'|url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/the-naked-truth-lizzy-caplan-on-masters-of-sex-8854733.html|website=The Independent|accessdate=2015-12-08|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Карьеэра ==
1999 киноонудта наадажа эхилhэнь, ''Freaks and Geeks  '' гэhэн сериалда Саара гэжэ басаган боложо наадаhан, тэрээнинь туруушын роолинь болоно. Тэрээнэ hүүлдэ элдэб сериалнуудар буулгагдаа Jason Mrazай дуунай киноодо &quot;You and I Both&quot;. 2000 ондо ''From Where I Sit'' .&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Lizzy Caplan {{!}} Biography, Movie Highlights and Photos {{!}} AllMovie|url=http://www.allmovie.com/artist/lizzy-caplan-p352658|website=AllMovie|accessdate=2015-12-08}}&lt;/ref&gt; 2001 ондо, Тиина Гриир  гэжэ хүни ''Smallvillай '' эпизоодто наадаhан. 

2005 ондо Каплаан Марджа Сореэлли боложо  ''Relatedдэ'' буулгагдаhан, энэнь ганса нэгэ сезоон болоод саашань хаагдаhан. 2006 Саара Вээллер болоод ''Love is the Drug'' киноодо ''Variety ''журнаалда &quot;10 хархаар актеорнууд&quot; гэжэ нэрлэгдээ.&lt;ref name=&quot;heeb&quot;&gt;{{Cite news|first=Malina|last=Saval|title=Lizzy Caplan: The _Heeb_ Interview|magazine=[[Heeb (magazine)|Heeb]]|url=http://www.heebmagazine.com/lizzy-caplan-the-_heeb_-interview/|accessdate=July 1, 2010|archivedate=June 30, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180630214346/http://heebmagazine.com/lizzy-caplan-the-_heeb_-interview}}&lt;/ref&gt; ''Relatedдээ hүүлоор '' CBS канаалэ ''The Class '' ситкоомдо худэлоо, энэнь баhал нэгэ сезоон болоод болео. Эндэ Кээт Вэмблеэр боложо, яагаад 20 жэл болоод hургуулиин үүринууд дахин уулзаhын харуула.&lt;ref name=&quot;heeb&quot;/&gt;

== Оорын байдал ==
Каплан Matthew Perrитээ 2006 онhо 2012 он хүртэр уулзадаг  байhан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tmz.com/2006/11/16/matthew-perrys-student-body-hook-up/|title=Matthew Perry's Student Body Hookup|publisher=TMZ.com|date=2006-11-16|accessdate=2012-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/09/10/matthew-perry-and-lizzy-caplan_n_956646.html|title=Matthew Perry And Lizzy Caplan: Another Hollywood Odd Couple? (PHOTO)|publisher=Huffingtonpost.com|date=September 10, 2011|accessdate=2012-05-25|first=Kelly|last=Fisher}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|author=|url=http://www.nypost.com/p/pagesix/closing_festivities_l80zXwVt7qYByqw4PUToFL|title=Matthew Perry and Lizzie Caplan catch the closing night of &quot;Assistance&quot;|publisher=NYPOST.com|date=2012-03-13|accessdate=2012-05-25|archivedate=2012-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120621140422/http://www.nypost.com/p/pagesix/closing_festivities_l80zXwVt7qYByqw4PUToFL}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/matthew-perry-lizzy-caplan-quietly-split-havent-been-together-for-a-long-time-20131810|work=Us Weekly|first=Allison|last=Takeda|title=Matthew Perry, Lizzy Caplan Quietly Split, &quot;Haven't Been Together for a Long Time&quot;|date=October 18, 2013|accessdate=October 19, 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;169&quot;&gt;&lt;/span&gt;

== Киноонууд ==

=== Киноо ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;

!Жэл
!Нэрэнь
!Хэни наадаб
! class=&quot;unsortable&quot; |Хабсаралта
|-
| 2002
| ''Orange County''
| Party girl

|-
| 2003
| ''Hardcore Action News''
| Lizzy Lyons
|богони киноо
|-
| 2004
| ''Mean Girls''
| Janis Ian

|-
| 2006
| ''Love Is the Drug''
| Sara Weller

|-
| 2007
| ''Crashing''
| Jacqueline

|-
| 2008
| ''Cloverfield''
| Marlena Diamond
| Nominated—Saturn Award for Best Supporting Actress
|-
| 2008
| ''My Best Friend's Girl''
| Ami

|-
| 2009
| ''Crossing Over''
| Marla

|-
| 2010
| ''Successful Alcoholics''
| Lindsay
|богони киноо
|-
| 2010
| ''Hot Tub Time Machine''
| April Drennan
| Nominated—Teen Choice Award for Choice Movie Actress: Comedy
|-
| 2010
| ''&lt;span class=&quot;sortkey&quot;&gt;Last Rites of Ransom Pride, The&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;The Last Rites of Ransom Pride&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;''
| Juliette Flowers

|-
| 2010
| ''127 Hours''
| Sonja Ralston

|-
| 2011
| ''High Road''
| Sheila

|-
| 2012
| ''Save the Date''
| Sarah

|- 
| 2012
| ''Bachelorette''
| Gena

|-
| 2012
| ''3,2,1... Frankie Go Boom''
| Lassie

|-
| 2012
| ''Queens of Country''
| Jolene Gillis

|-
| 2012
| ''Marvel One-Shot: Item 47''
| Claire
|богони киноо&lt;br&gt;
|-
| 2014
| ''&lt;span class=&quot;sortkey&quot;&gt;Interview, The&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;The Interview&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;''
| Agent Lacey

|-
| 2015
| ''The Night Before''
| Diana

|-
| 2016
| ''Now You See Me 2''
| Lula May

|-
| 2016
| ''Allied''
| Bridget
|''Буулгагдажайна''

|}

=== Сериалнууд ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;

!Жэл
!Нэрэн
!Хэни наадаб&lt;br&gt;
! class=&quot;unsortable&quot; |Хабсаралга
|-
| 1999–2000
| ''Freaks and Geeks''
|Sara
| 4 эпизоод
|-
| 2000
| ''From Where I Sit''
|Lily&lt;br&gt;
|Телевиизэрээ киноо
|-
| 2001
| ''Undeclared''
|Beautiful girl&lt;br&gt;
|Эпизоод: &quot;Prototype&quot;
|-
| 2001–2003
| ''Smallville''
|Tina Greer&lt;br&gt;
| 2 эпизоод
|-
| 2001
| ''Once and Again''
| Sarah&lt;br&gt;
|Эпизод: &quot;Tough Love&quot;
|-
| 2002
| ''Everybody's Doing It''
|Angela&lt;br&gt;
|Телевиизэрээ киноо&lt;br&gt;
|-
| 2003
| ''&lt;span class=&quot;sortkey&quot;&gt;Pitts, The&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;The Pitts&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;''
| Faith Pitt
| 7 эпизоод
|-
| 2005
| ''Tru Calling''
| Avery Bishop
| 4 эпизоод
|-
| 2005–2006
| ''Related''
| Marjee Sorelli
| 18 эпизоод
|-
| 2006–2009
| ''American Dad!''
| Debbie (voice)
| 4 эпизоод
|-
| 2006–2007
| ''&lt;span class=&quot;sortkey&quot;&gt;Class, The&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;The Class&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;''
| Kat Warbler
| 19 эпизоод
|-
| 2008
| ''True Blood''
| Amy Burley
| 6 эпизоод
|-
| 2008
| ''&lt;span class=&quot;sortkey&quot;&gt;Life &amp; Times of Tim, The&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;The Life &amp; Times of Tim&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;''

| Episode: &quot;Insurmountable High Score/Tim vs. the Baby&quot;
|-
| 2009–2010
| ''Party Down''
| Casey Klein
| 20 эпизоод
|-
| 2010–2011
| ''Childrens Hospital''
| Harmony / Casey Klein
| 2 эпизоод
|-
| 2011
| ''&lt;span class=&quot;sortkey&quot;&gt;Cleveland Show, The&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;The Cleveland Show&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;''
| Patty Donner (voice)
|Эпизоод: &quot;The Essence of Cleveland&quot;
|-
| 2011
| ''Mr. Sunshine''
| Vivian Cornelli
|Эпизоод: &quot;Ben and Vivian&quot;
|-
| 2011
| ''Wainy Days''
| Arielle
|Эпизоод: &quot;Kelly and Arielle – Part 2&quot;
|-
| 2012
| ''New Girl''
| Julia
| 4 эпизоод
|-
| 2013
| ''Newsreaders''
| Anya Turpo
|Эпизоод: &quot;Hedge Fun&quot;
|-
| 2013–present
| ''Masters of Sex''
| Virginia Johnson
|Ахамад роль; баhа продюусэр&lt;br&gt;
Nominated—Critics' Choice Television Award for Best Actress in a Drama Series&lt;br&gt;
Nominated—Primetime Emmy Award for Outstanding Lead Actress in a Drama Series&lt;br&gt;
Nominated—Satellite Award for Best Actress – Television Series Drama &lt;small&gt;(2014–15)&lt;/small&gt;
|-
| 2013–2014
| ''&lt;span class=&quot;sortkey&quot;&gt;League, The&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;&lt;span class=&quot;fn&quot;&gt;The League&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;''
| Rebecca Ruxin
| 3 эпизоод
|-
|2014
|''Kroll Show''
|Signing Bonus Contestant #1
|Эпизоод: &quot;Krolling Around with Nick Klown&quot;
|-
| 2014
| ''Comedy Bang! Bang!''
| Herself
|Эпизоод: &quot;Lizzy Caplan Wears All Black &amp; Powder Blue Espadrilles&quot;
|}

== References ==
{{Reflist|30em}}</text>
      <sha1>mph9t7azhkw09wjqem0ck5sl9b2vn72</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>