Wikipedia cebwiki https://ceb.wikipedia.org/wiki/Unang_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Medya Espesyal Hisgot Gumagamit Hisgot sa Gumagamit Wikipedia Hisgot sa Wikipedia Payl Hisgot sa Payl MediaWiki Hisgot sa MediaWiki Plantilya Hisgot sa Plantilya Tabang Hisgot sa Tabang Kategoriya Hisgot sa Kategoriya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 4 10446 37020831 37005368 2026-05-14T12:06:15Z Mcrst.sean 140581 37020831 wikitext text/x-wiki {{Please leave this line alone (sandbox heading)}} <!-- Hello! Hala sige sulayi pagpormat ug pag-edit dinhi sa ubos aning pahibalo, ipakita ang imong pagkahanas sa pag-usab sa mga panid dinhi. Himoa unsay imong gusto dinhi. Dayon! --> gwfh4i7s68iuybvr6du1cmxdf1bz90g 0 16321 37020853 37015071 2026-05-14T16:36:36Z InternetArchiveBot 28475 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 37020853 wikitext text/x-wiki Ang '''Immaculate Heart of Mary Seminary''' maoy seminaryo sa [[Tagbilaran, Bohol]] sa [[Pilipinas]]. ==Mga nahuman== Kini ang '''talaan sa mga''' iladong mga '''nakahuman ug propesor sa Seminaryo sa Putli nga Kasingkasing ni Maria''' ([[Immaculate Heart of Mary Seminary]]), [[Dakbayan sa Tagbilaran]], [[Bohol|Lalawigan sa Bohol]]. ===Mga obispo=== * Msgr. Juan de Dios Mataflorida Pueblos, D.D. - Bishop of [http://www.cbcponline.net/butuan/ Butuan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316161740/http://www.cbcponline.net/butuan/ |date=2007-03-16 }} <ref>[http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/butu0.htm#3114 Diocese of Butuan, Philippines] Giga-Catholic Information Retrieved [[13 December]], 2006 </ref> <ref>[http://www.cbcponline.net/bishops/bishops/pueblos.html Most Rev. Juan de Dios Pueblos, D.D.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070318095149/http://www.cbcponline.net/bishops/bishops/pueblos.html |date=2007-03-18 }}CBCP Online Retrieved [[13 December]], 2006.</ref> * Msgr. Zacarias Cenita Jimenez, D.D. - Former Bishop of [http://www.cbcponline.net/pagadian/ Pagadian] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928101318/http://www.cbcponline.net/pagadian/ |date=2011-09-28 }} <ref>[http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/paga0.htm#3115 Diocese of Pagadian, Philippines]Giga-Catholic Information Retrieved [[13 December]], 2006. </ref> <ref>[http://www.cbcponline.net/bishops/bishops/jimenez.html Most Rev. Zacharias Cenita Jimenez, D.D.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306163301/http://www.cbcponline.net/bishops/bishops/jimenez.html |date=2018-03-06 }}</ref> * Msgr. Antonieto Dumagan Cabajog, JCL, D.D. - Bishop of [http://www.cbcponline.net/jurisdictions/surigao.html Surigao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212035237/http://www.cbcponline.net/jurisdictions/surigao.html |date=2007-02-12 }} <ref>[http://www.gcatholic.com/dioceses/diocese/suri0.htm#3111 Diocese of Surigao, Philippines] Giga-Catholic Information Retrieved [[13 December]], 2006.</ref> <ref>[http://www.cbcponline.net/bishops/bishops/cabajog.html Most Rev. Antonieto Dumagan Cabajog, D.D.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217225509/http://www.cbcponline.net/bishops/bishops/cabajog.html |date=2007-02-17 }}CBCP Online Retrieved 13 December, 2006.</ref> * Msgr. Alfredo Bacquial † - former Auxiliary Bishop of [http://www.cbcponline.net/jurisdictions/davao.html Davao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201101/http://www.cbcponline.net/jurisdictions/davao.html |date=2015-09-23 }} * Msgr. Crispin Barrete Varquez, D.D. - Bishop of Borongan, Eastern Samar * Most Rev. Bernardito "Barney" Auza, JCL, STD, DD - Vatican Ambassador to the United Nations === Diocesan (Abroad)=== * Fr. Manuel "Boboy" Curso - Pastor, [http://www.sfarchdiocese.org/parishes/holyangels.html Holy Angels Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060908040835/http://www.sfarchdiocese.org/parishes/holyangels.html |date=2006-09-08 }}, [[Colma, California]], [[USA]] * Fr. Eugene D. Tungol - Pastor, [http://www.sfarchdiocese.org/parishes/epiphany.html Church of the Epiphany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231005321/http://www.sfarchdiocese.org/parishes/epiphany.html |date=2006-12-31 }}, [[San Francisco, California]], [[USA]]; Chairman of the Council of Priests of San Francisco * Fr. Jovencio Ricafort - Pastor, [http://www.materdeicv.org/staff.asp Mater Dei Catholic Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206025356/http://www.materdeicv.org/staff.asp |date=2007-02-06 }}, [[Chula Vista, California]] * Fr. Roger Madrazo - Parish Priest, St. Francis de Sales Curch, Marsh Harbour, Abaco, Bahamas. Archdiocese of Nassau. http://www.ArchdioceseofNassau.org * Fr. Clarito "Boy" Rara - Hospital Chaplain, [[Houston, Texas]] * Fr. Bernard Rañoa - administrator of [http://www.parishesonline.com/scripts/HostedSites/Org.asp?ID=17184 Sacred Heart Parish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928045310/http://www.parishesonline.com/scripts/HostedSites/Org.asp?ID=17184 |date=2007-09-28 }}, [[Brawley, California]] <ref>[http://www.diocese-sdiego.org/Pastoral_Assigns_2006/020806%20February%208,%202006.htm Clergy Pastoral Assignments]</ref> * Fr. Avelino "Val" Vale - Associate Pastor, [http://www.dol-louisiana.org/parishes.html#CROWLEY St. Michael Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926011626/http://www.dol-louisiana.org/parishes.html#CROWLEY |date=2006-09-26 }}, [[Crowley, Louisiana]] * Fr. Arnold Zamora - [http://www.sfarchdiocese.org/parishes/starofthesea.html Star of the Sea Parish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231005048/http://www.sfarchdiocese.org/parishes/starofthesea.html |date=2006-12-31 }}, [[San Francisco, California]] * Rev. Blair Lope M. Sabaricos - Associate Pastor, Our Lady of the Sacred Heart Church, [[Church Point, Louisiana]], USA <ref>[http://www.dol-louisiana.org/parishes.html#CROWLEY Crowley Parish Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926011626/http://www.dol-louisiana.org/parishes.html#CROWLEY |date=2006-09-26 }} Retrieved [[19 December]], 2006.</ref> * Fr. Antonio Castro, STL - Pastor, St. Hyacinth Catholic Church, Archdiocese of Galveston-Houston, Texas * Fr. José Roel Lungay - Pastor, [http://www.parishesonline.net/scripts/HostedSites/org.asp?p=2&ID=4649 St. Genevieve Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929212157/http://www.parishesonline.net/scripts/HostedSites/org.asp?p=2&ID=4649 |date=2007-09-29 }}, [[Slidell, Louisiana]]<ref>[http://www.parishesonline.net/scripts/HostedSites/org.asp?p=2&ID=4649 St.Genevieve Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929212157/http://www.parishesonline.net/scripts/HostedSites/org.asp?p=2&ID=4649 |date=2007-09-29 }} Retrieved [[19 December]], 2006</ref> <ref> [http://chicogon2000.homestead.com/index.html Chicogon 2000] </ref> * Msgr. Floro Arcamo - Pastor, [http://www.sfarchdiocese.org/parishes/starofthesea.html Star of the Sea Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231005048/http://www.sfarchdiocese.org/parishes/starofthesea.html |date=2006-12-31 }}, [[San Francisco, California]] * Fr. Fernando "Dodong" Po - Parochial Vicar, Church of St. Elizabeth, [[Wyckoff, New Jersey]] * Fr. Domingo Orimaco - Pastor, [http://www.sfarchdiocese.org/parishes/pillar.html Our Lady of the Pillar Church] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061229123851/http://www.sfarchdiocese.org/parishes/pillar.html |date=2006-12-29 }}, [[Half Moon Bay, California]] * [http://www.htdiocese.org/main.php?go=search.php&id=220 Fr. Alner Uy Nambatac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061015051836/http://www.htdiocese.org/main.php?go=search.php&id=220 |date=2006-10-15 }} - Associate Pastor, St. Hilary of Poitiers, 333 Twin Oaks Drive, [[Mathews, Louisiana]] 70394 * Fr. Edwin Tutor, Associate Pastor, [http://www.saintcharles.org/ St. Charles Parish], South San Diego, Imperial Beach, 990 Saturn Boulevard, San Diego, CA 92154 * Fr. Raymond Estillore, Missionary with Columban Fathers, Archdiocese of Santiago, Chile * Fr. Deodoro "Along" Caga, Diocese of St. Catharines, Ontario, Canada * Fr. Pio Sombilon, Diocese of Grand Falls, Newfoundland, Canada * Fr. Alberic Bonje, Pastor, Greenacres and Walkerville Parish, Adelaide, South Australia * Fr. Melquiades "Melky" Bayron, Diocese of Victoria, British Columbia, Canada * Fr. Julian "Ian" Asucan, Diocese of Burlington, Vermont * Fr. Cirino "Dodong" Buñao, Diocese of Rockville Centre, New York * Fr. Cormac Lacre, Diocese of Sacramento, California * Fr. Sherwin Colaste, Diocese of Sacramento, California * Fr. Roland Pacudan, Diocese of Honolulu, Hawaii * Fr. Arnulfo Tadena, Diocese of San Diego, California * Fr. Nilo Nalugon, Diocese of San Angelo, Texas * Fr. Arlou Buslon, Archdiocese of Newark, New Jersey ===International religious orders=== * Fr. Eliseo "Loloy/Katiw" Napiere, MSP - Missionary to [[Taiwan]], Diocese of Taichung: Migrants' Chaplain at [http://www.cmcctonline.org/ Center for Migrants' Concerns - Central Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070318165246/http://www.cmcctonline.org/ |date=2007-03-18 }} * Fr. Gorgonio "Go" Llubit, MSP - Missionary to South Korea, Archdiocese of [[Seoul, South Korea|Seoul]] ===Vatican Diplomatic Corps=== * Archbishop Bernardito "Barney" Auza - Vatican Ambassador to the United Nations, New York * Msgr. Edward Karaan - Secretary, Apostolic Nunciature in Morocco ===CBCP=== * Fr. Milan Ted Torralba, PhL, JCL - Executive Secretary of the Permanent Committee for the Cultural Heritage of the Church, Catholic Bishops' Conference of the Philippines ===Local religious orders=== * Fr. Socrates "Soc" Mesiona, MSP - The Father Moderator (or Superior) of the [http://www.msp.org.ph/ Mission Society of the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240822015145/https://msp.org.ph/ |date=2024-08-22 }} ===Diocesan (Philippines)=== * Msgr. Pelagio Dompor † - first Rector of IHMS, former Vicar of Tagbilaran (deceased) * Fr. "Boy" Biliran, parish priest, [[Manila]] * Fr. Joseph Biliran, parish priest, Diocese of Novaliches, [[Quezon City]] * Fr. "Tiloy" Castino, Chaplain, [[Camp Crame]], [[Quezon City]] * Fr. Jude Besinga, Chaplain, [[Camp Crame]], [[Quezon City]] * Fr. Victor Emmanuel "Bobot" Clemen - Parish Priest, San Bartolome Parish, Novaliches Bayan, Diocese of Novaliches, [[Quezon City]] * Fr. Simplicio "Peon" Apalisok, Jr. - former Parish Priest, Mount Carmel Parish, Project 6, Diocese of Cubao, [[Quezon City]] * Fr. Emmanuel "Bobong" Gonzaga - Parish Priest, [[Davao City]] * Fr. Zenon Ampong - Parish Priest, [[Davao City]] * Fr. Jovilo "Jovil" Bongay - Parish Priest, Panacan, [[Davao City]] * Fr. Victor "Bobot" Gilay - Parish Priest, San Pedro Cathedral, [[Davao City]] * Msgr. Crisologo B. Manongas - Vicar General, Archdiocese of [http://www.cbcponline.net/jurisdictions/zamboanga.html Zamboanga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070114000216/http://www.cbcponline.net/jurisdictions/zamboanga.html |date=2007-01-14 }} * Msgr. Cirilo Darunday, Jr. - Parish Priest of Dao, [[Tagbilaran City]] * Fr. Emigdio "Migs" A. Paredes - Chaplain, Veterans Memorial Medical Center, [[Quezon City]] * Fr. Andres "Andy" Ayco - Parish Priest, [[Tagbilaran City]] * Fr. Jose Perez - Director, St. Anthony's Academy, Carmen, Bohol * Fr. Chito Lozada - Director, Social Action Apostolate, Diocese of Talibon * Fr. Dale Duallo - Parish Priest, St. Anthony the Abbot Parish, Carmen, Bohol * Fr. Junjun Tutor - Chancellor, Diocese of Talibon * Msgr. Orencio Jubac - Parish Priest, St. Michael the Archangel Parish, Jagna, Bohol * Fr. Pepe Gupita - Parish Priest, St. Joseph Parish, Lonoy, Jagna, Bohol * Msgr. Ignacio Reyes, JCL, PhL - Parish Priest, Holy Trinity Cathedral Parish, Talibon, Bohol * Fr. Mario Ombao - Parish Priest, Cabulao, Mabini * Fr. Jones Pacudan, JCL - Parish Priest, Holy Child Parish, Anda, Bohol * Fr. Eusebio Soliano - Parish Priest, St. Isidore Parish, Aguining, Pitogo, Bohol * Fr. Jonas Redulla - Assistant Superintendent, Bohol Association of Catholic Schools (BACS II), Diocese of Talibon * Fr. Ariel Lantaca - Parish Priest, Abachanan, Sierra Bullones, Bohol * Fr. Donald "Bingbong" Boncales - Parish Priest, Biabas, Ubay, Bohol * Fr. Jomari Gavas - Director, St. Isidore Academy, Trinidad, Bohol * Fr. Asterio Felisilda - Director, Immaculate Academy, Duero, Bohol * Fr. Adolfo Dagohoy, Jr. - Vice Chancellor, Diocese of Talibon * Fr. Victor Allen "Bambam" Caresosa - Parish Vicar, Anda, Bohol ===Private and Government sector=== * Mr. Charlito "Charlie" S. Ayco, Regional Program Officer, [[Habitat for Humanity International]] (East / Southeast Asia Region) * Mr. Manuel "Nox" Arcamo - Chief Information Officer (CIO), [http://www.ayalafoundation.org/ Ayala Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205052436/http://ayalafoundation.org/ |date=2006-12-05 }} Consultant, [http://www.upayalatechnopark.org.ph/ UP-Ayala Technology Business Incubator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205013022/http://upayalatechnopark.org.ph/ |date=2006-12-05 }}; former Filipiniana Manager, [http://www.filipinaslibrary.org.ph Filipinas Heritage Library] * Atty. Antonio "Jun" Amora, Jr. - Provincial Administrator, [http://www.bohol.gov.ph Provincial Government of Bohol ] * Rene Relampagos, former Provincial Governor, Bohol, Philippines * Charles N. Alferez, Excutive Director, DCMI, Dipolog City, Philippines * Atty. Robert Glenn Campbell - California, USA * Atty. Mitchell "Boloy" Boiser - President, IBP-Bohol * Atty. Dexter Bernales - Ubay, Bohol * Dr. Allan Magpayo - Tagbilaran City * Atty. Ariel Halasan - (PMA Graduate) Officer, Philippine Navy, Armed Forces of the Philippines * Atty. Doy Magdoza - Tagbilaran City * Fr. Roberto Cajes - Priest and Lawyer, Congressman, Second District of Bohol, Honorable Chairman of the Committee on Ethics and Privileges, House of Representatives * Hon. Yves Yu † - Municipal Vice-Mayor, [[Calape, Bohol]] (deceased) * Hon. Robert Peligro - Municipal Kagawad, [[Duero, Bohol]] * Hon. Stephen Rances - Municipal Mayor, [[Mabini, Bohol]] ===Education=== * Fr. Jaime Cempron - Doctor of Philosophy, now happily married, Professor, [[De La Salle University]] * Dr. Cesar Saloma, Chancellor, University of the Philippines Diliman, Quezon City * Fr. Aloysius Cartagenas, STD - Professor, Seminario Mayor de San Carlos, Mabolo, [[Cebu City]] <ref>[http://www.cbcponline.net/cebu/html/seminaries.html Archdiocese of Cebu Seminaries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314170713/http://www.cbcponline.net/cebu/html/seminaries.html |date=2007-03-14 }} CBCP Online</ref> * Fr. Glenn Alipoyo - Superintendent, [[Bohol]] Association of Catholic Schools or BACS * Msgr. Ignacio Reyes, PhL, JCL - Superintendent, Bohol Association of Catholic Schools (BACS II), Diocese of Talibon * Fr. Crisolito Geangan - present Rector of the Immaculate Heart of Mary Seminary, [[Tagbilaran City]] * Engr. Vic B. Calag, Vice Chancellor for Administration, [http://www.upmin.edu.ph University of the Philippines Mindanao], Davao City * Fr. Alberto Uy, STL - Professor, St. John Mary Vianney Seminary, Cagayan de Oro City ===On Study Leave=== * Fr. Milan Ted Torralba, PhL, JCL - MA in Cultural Heritage and Doctorate in Canon Law, University of Santo Tomas, Manila * Mr. Leo Nalugon - Graduate School, University of Birmingham, England * Fr. Niño Maconrey Supremo - Licentiate in Canon Law, University of Santo Tomas, Manila ===Alumni associations=== * ''Paring Bol-anon'' - Boholano priests in Bohol * ''PB-USA'' - Paring-Bolanon in the USA * ''BANGKÂ'' - (Bol-anon Alang sa Nagkahiusang KAtuyuan) the alumni association based in Manila * ''TIPASÎ'' - the alumni association based in Tagbilaran * ''Baboga'' - name adopted by the HS Batch '80 for their class ==Mga reperensya== {{reflist}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Ph_locator_bohol_tagbilaran.png </gallery> [[Kategoriya:Katolisismo]] [[Kategoriya:Kristyanismo sa Pilipinas]] [[Kategoriya:Edukasyon sa Pilipinas]] [[Kategoriya:Bohol]] ejscits0sh5cey6096c91uzz9jq8jqo 0 34546 37020866 31768514 2026-05-14T19:33:15Z Culex 11558 update 37020866 wikitext text/x-wiki {{Komyun sa Pransiya |ngalan=L'Albère |ngalang_pranses=L'Albère |rehiyon=[[Occitanie]] |departamento=[[Pyrénées-Orientales]] |maire=Marc de Besombes Singla |mandat=[[2026]]-[[2032]] |latityud=42° 29' 01 N |longhitud=2° 53' 41 E |gihabogon=&nbsp; |langyab=17.1 |molupyo=54 |tuig=1999 |densidad=3 |insee=66001 |cap=66480 |nahimutangan=&nbsp;}} Ang '''L'Albère''' usa ka [[komyun]] sa [[Pransiya]]. Kini may 54 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa [[Pyrénées-Orientales]] sa rehiyon sa [[Occitanie]]. [[File:St Jean l'Albere-village.JPG|thumb|center|L'Albère]] == Heyograpiya == [[File:Map commune FR insee code 66001.png|thumb|center|300px|L'Albère]] == Alkalde == {| class="wikitable" ! Alkalde !! Panahon<ref>[http://lalbere.net/queconnaitre/Maires%20de%20l%20Albere.htm Liste des maires de l'Albere depuis l'An III de la République] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180122072209/http://lalbere.net/queconnaitre/Maires%20de%20l%20Albere.htm |date=2018-01-22 }}</ref> |- align=center | Sylvestre Vilallongue || 1795 - 1801 |- align=center | Jacques Oriol || 1802-1813 |- align=center | Joseph Reste || 1813-1830 |- align=center | Jacques Oriol || 1831-1834 |- align=center | Joseph Reste (fillo) || 1835-1877 |- align=center | Albert Oriol || 1878-1884 |- align=center | Gustave Tarres || 1885-1887 |- align=center | Auguste Vinyes || 1888-1904 |- align=center | Justin Besombes || 1904-1934 |- align=center | Antoine de Besombes-Singla || 1935-1971 |- align=center | Pierre de Besombes-Singla || 1971-2013 |- align=center | Marc de Besombes-Singla || 2013 - |} == Populasyon == [[File:Population - Municipality code 66001.svg|thumb|300px|center|Populasyon 1962-2008]] == Mga reperensiya == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Albere}} [[Kategoriya:Mga komyun sa departamento sa Pyrénées-Orientales]] [[Kategoriya:Mga komyun sa rehiyon sa Occitanie]] eu6m54s1lohbd8gy16m0655cvwl4fdn 0 334605 37020912 35195267 2026-05-15T04:04:38Z Aspergillus kogiooccg 141796 Spring Fling 37020912 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon mirus'' | status = DD | image = Mesoplodon mirus 2.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon mirus''' | binomial = Mesoplodon mirus | binomial_authority = [[Frederick W. True|True]], 1913 | range_map = Cetacea range map Trues Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon mirus'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Frederick W. True]] ni adtong 1913.<ref name = "col35489704"/> Ang ''Mesoplodon mirus'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *kasadpang & sidlakang [[Kadagatang Atlantiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489704|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489704">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 13250|title= Mesoplodon mirus|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Cetacea range map Trues Beaked Whale.png Mesoplodon mirus.jpg True's beaked whale size.svg </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Atlantiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] 0qwoklsanrwkzm6yz5481yqtmlghy7o 0 334613 37020913 35195261 2026-05-15T04:11:07Z Aspergillus kogiooccg 141796 Spring Fling 37020913 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon ginkgodens'' | status = DD | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon ginkgodens''' | binomial = Mesoplodon ginkgodens | binomial_authority = [[Masaharu Nishiwaki|Nishiwaki]] and [[Toshiro Kamiya|Kamiya]], 1958 | range_map = Cetacea range map Ginkgo-toothed Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = Ginkgo-toothed_beaked_whale_size.svg | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon ginkgodens'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Masaharu Nishiwaki]] ug [[Toshiro Kamiya]] ni adtong 1958.<ref name = "col35489706"/> Ang ''Mesoplodon ginkgodens'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *sidlakang [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489706|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489706">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 13246|title= Mesoplodon ginkgodens|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Cetacea range map Ginkgo-toothed Beaked Whale.png Ginkgo-toothed beaked whale size.svg </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Pasipiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] 04ybg32ujbz4mu0fu18c6itg5wrpr0h 0 334617 37020841 35195262 2026-05-14T14:30:46Z HIOFFGJK 142074 Lang Spring Fling May 11-June 19 37020841 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon grayi'' | status = DD | image = Mesoplodon grayi.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon grayi''' | binomial = Mesoplodon grayi | binomial_authority = von Haast, 1876 | range_map = Cetacea range map Grays Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = Gray's_beaked_whale_size.svg | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = ''Mesoplodon haasti'' <small>[[William Henry Flower|Flower]], 1878</small><br>''Mesoplodon australis'' <small>[[William Henry Flower|Flower]], 1878</small> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon grayi'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni Von Haast ni adtong 1876.<ref name = "col35489707"/> Ang ''Mesoplodon grayi'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *kasadpang & sidlakang [[Kadagatang Atlantiko]] *sidlakang [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489707|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489707">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 13247|title= Mesoplodon grayi|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Cetacea range map Grays Beaked Whale.png Beached whale (Mesoplodon grayi) at Port Waikato.jpg Researchers conduct autopsy on stranded beaked whale.jpg </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Atlantiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Pasipiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] exyvyyydhjwh4qijqemlzwkzczjjqhu 0 334619 37020848 35195258 2026-05-14T15:24:04Z Aspergillus kogiooccg 141796 Yung Spring Fling 37020848 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon carlhubbsi'' | status = DD | image = Mesoplodon carlhubbsi.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon carlhubbsi''' | binomial = Mesoplodon carlhubbsi | binomial_authority = [[Moore (awtor)|Moore]], 1963 | range_map = Cetacea range map Hubbs Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon carlhubbsi'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Moore (awtor)|Moore]] ni adtong 1963.<ref name = "col35489708"/> Ang ''Mesoplodon carlhubbsi'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *sidlakang [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489708|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489708">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 13243|title= Mesoplodon carlhubbsi|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Cetacea range map Hubbs Beaked Whale.png Hubb's beaked whale size.svg </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Pasipiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] 2i0qp0ykgstjqzyl0rwf4a3er6g4gm9 0 334621 37020914 35195257 2026-05-15T04:12:13Z Aspergillus kogiooccg 141796 37020914 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon bowdoini'' | status = DD | image = Mesoplodon bowdoini.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon bowdoini''' | binomial = Mesoplodon bowdoini | binomial_authority = [[Andrews (awtor)|Andrews]], 1908 | range_map = Cetacea range map Andrews Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = Andrew's_beaked_whale_size.svg | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon bowdoini'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Andrews (awtor)|Andrews]] ni adtong 1908.<ref name = "col35489709"/> Ang ''Mesoplodon bowdoini'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Antartiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489709|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489709">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 13242|title= Mesoplodon bowdoini|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Cetacea range map Andrews Beaked Whale.png Andrew's_beaked_whale_size.svg </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Antartiko]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] 1mwuiu2174z9hu9ph9l0a3lgwwd43ym 0 334623 37020842 35195271 2026-05-14T14:32:00Z HIOFFGJK 142074 Spring fling 37020842 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon stejnegeri'' | status = DD | image = Mesoplodon stejnegeri.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon stejnegeri''' | binomial = Mesoplodon stejnegeri | binomial_authority = [[Frederick W. True|True]], 1885 | range_map = Cetacea range map Stejneger sBeaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon stejnegeri'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Frederick W. True]] ni adtong 1885.<ref name = "col35489710"/> Ang ''Mesoplodon stejnegeri'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *sidlakang [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489710|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489710">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 13252|title= Mesoplodon stejnegeri|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Stejneger's beaked whale size.svg Cetacea range map Stejneger sBeaked Whale.png </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Pasipiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] scjz8vnkne21g0eg2tfk3me11zou83y 0 334636 37020839 35195266 2026-05-14T14:28:34Z HIOFFGJK 142074 Lang Spring Fling May 11-June 19 37020839 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon layardii'' | status = DD | image = Mesoplodon layardii.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon layardii''' | binomial = Mesoplodon layardii | binomial_authority = ([[Gray (awtor)|Gray]], 1865) | range_map = Cetacea range map Layards Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = Straptoothed whale size.svg | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = ''Mesoplodon thomsoni'' <small>[[Ogilby (awtor)|Ogilby]], 1892</small><br>''Mesoplodon floweri'' <small>von Haast, 1876</small><br>''Mesoplodon longirostris'' <small>[[Gray (awtor)|Gray]], 1873</small><br>''Mesoplodon guntheri'' <small>[[Johann Ludwig Gerard Krefft|Krefft]], 1871</small> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon layardii'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Gray (awtor)|Gray]] ni adtong 1865.<ref name = "col35489712"/> Ang ''Mesoplodon layardii'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *kasadpang & sidlakang [[Kadagatang Atlantiko]] *sidlakang [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489712|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489712">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 13249|title= Mesoplodon layardii|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Cetacea range map Layards Beaked Whale.png Straptoothed whale size.svg </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Atlantiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Pasipiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] kn2982ki7frraty263mly2otju051o5 0 334640 37020840 35195259 2026-05-14T14:29:21Z HIOFFGJK 142074 Spring fling 37020840 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon densirostris'' | status = DD | image = Mesoplodon densirostris.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon densirostris''' | binomial = Mesoplodon densirostris | binomial_authority = ([[Henri Marie Ducrotay de Blainville|Blainville]], 1817) | range_map = Cetacea range map Blainvilles Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = Blainville's_beaked_whale_size.svg | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = ''Mesoplodon sechellensis'' <small>[[Gray (awtor)|Gray]], 1846</small> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon densirostris'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Henri Marie Ducrotay de Blainville]] ni adtong 1817.<ref name = "col35489713"/> Ang ''Mesoplodon densirostris'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *kasadpang & sidlakang [[Kadagatang Atlantiko]] *sidlakang [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489713|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489713">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 13244|title= Mesoplodon densirostris|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Cetacea range map Blainvilles Beaked Whale.png Behavioral response study andros island bahamas 2007.JPG Beaked Whale.jpg Isistius brasiliensis.jpg Cookiecutter shark head.jpg Cookiecutter shark head2.jpg </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Atlantiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Pasipiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] r5109at0smk7rqnf7lbcttu7ho43apn 0 334648 37020915 35195268 2026-05-15T04:20:51Z Aspergillus kogiooccg 141796 Spring Fling 37020915 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Mesoplodon perrini'' | status = DD | image = Mesoplodon perrini.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Mesoplodon]] | species = '''Mesoplodon perrini''' | binomial = Mesoplodon perrini | binomial_authority = Dalebout, Mead, Baker, Baker and van Helden, 2002 | range_map = Mesoplodon perrini distribution 1975-1997.png | range_map_caption = | image2 = Mesoplodon perrini size.svg<!-- Size of Hector's and Perrin's Beaked Whales is roughly identical. --> | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Mesoplodon perrini'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni Dalebout, Mead, Baker, Baker ug Van Helden ni adtong 2002.<ref name = "col35491683"/> Ang ''Mesoplodon perrini'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Mesoplodon]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *sidlakang [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35491683|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35491683">Mead, James G., and Robert L. Brownell, Jr. / Wilson, Don E., and DeeAnn M. Reeder, eds. (2005) ''Order Cetacea'' , Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference, 3rd ed., vol. 1</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 41759|title= Mesoplodon perrini|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Mesoplodon perrini range map.svg Mesoplodon perrini size.svg Mesoplodon perrini distribution 1975-1997.png </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Pasipiko]] [[Kategoriya:Mesoplodon]] m5kxhl4yzjivptp85dyjfkih90soig0 0 334652 37020835 35195247 2026-05-14T13:51:20Z HIOFFGJK 142074 Lang Spring Fling May 11-June 19 37020835 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Berardius arnuxii'' | status = DD | image = Berardius arnuxii.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Berardius]] | species = '''Berardius arnuxii''' | binomial = Berardius arnuxii | binomial_authority = [[Georges Louis Duvernoy|Duvernoy]], 1851 | range_map = Cetacea range map Arnoux 27s Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = Berardius arnuxii 2.jpg | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Berardius arnuxii'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Georges Louis Duvernoy]] ni adtong 1851.<ref name = "col35489696"/> Ang ''Berardius arnuxii'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Berardius]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *kasadpang & sidlakang [[Kadagatang Atlantiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Antartiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489696|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489696">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 2762|title= Berardius arnuxii|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> [[bg:Южен черен кит]] [[ca:Zífid de quatre dents]] [[da:Arnouxs næbhval]] [[de:Schwarzwale]] [[en:Giant beaked whale]] [[es:Berardius]] [[eu:Berardius bairdii]] [[fa:نوک‌نهنگ بزرگ]] [[fr:Berardius]] [[gl:Zifio de Arnoux]] [[he:לווייתן מקור ענק ארנוקס]] [[it:Berardius]] [[ja:ツチクジラ属]] [[kk:Арнекс киті]] [[ko:망치고래]] [[nl:Zuidelijke zwarte dolfijn]] [[nb:Sørlig kjempenebbhval]] [[pl:Berardius]] [[pnb:بیرڈ دی چنج والی وہیل]] [[pt:Berardius]] [[ru:Плавуны]] [[sr:Јужни црни кит]] [[sv:Arnoux' näbbval]] [[uk:Плавун]] [[vi:Cá voi mõm khoằm Baird]] [[war:Berardius arnuxii]] [[zh:貝氏喙鯨]] <gallery> Arnoux's beaked whale size.svg Berardius arnuxii.jpg Baird's beaked whale size.svg Cetacea range map Arnoux 27s Beaked Whale.png </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Atlantiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Antartiko]] [[Kategoriya:Berardius]] cqp61dr1hhdx78sfmbjuh3c9a2jbrwc 0 334655 37020838 35195248 2026-05-14T14:25:41Z HIOFFGJK 142074 Spring fling 37020838 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balyenaglumod|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Berardius bairdii'' | status = DD | image = Baird's beaked whale size.svg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Balyenaglumod (mamipero)|Cetacea]] | familia = [[Hyperoodontidae]] | genus = [[Berardius]] | species = '''Berardius bairdii''' | binomial = Berardius bairdii | binomial_authority = [[Leonhard Hess Stejneger|Stejneger]], 1883 | range_map = Cetacea range map Baird 27s Beaked Whale.png | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = ''Berardius vegae'' <small>[[Malm (awtor)|Malm]], 1883</small> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[balyenaglumod]] ang '''''Berardius bairdii'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Leonhard Hess Stejneger]] ni adtong 1883.<ref name = "col35489697"/> Ang ''Berardius bairdii'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Berardius]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Hyperoodontidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa kapos sa datos.<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: *sidlakang [[Kadagatang Pasipiko]] * [[Kadagatang Indyan]] ug [[Kadagatang Pasipiko]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35489697|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35489697">Wilson, Don E., and F. Russell Cole (2000) , Common Names of Mammals of the World</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2008|id= 2763|title= Berardius bairdii|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Payl:Cetacea range map Baird 27s Beaked Whale.png Payl:Berardius bairdii illustration.png </gallery> [[Kategoriya:Balyenaglumod]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Pasipiko]] [[Kategoriya:Balyenaglumod sa Kadagatang Indyan]] [[Kategoriya:Berardius]] 4o7pe3q3nqc3dbo9x05ak0c7bxyxqdy 0 995498 37020843 36139177 2026-05-14T14:50:45Z OboeBlanket 136233 Image 37020843 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|insekto|date=2021-08}} {{Taxobox | name = ''Lelaps'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Hymenoptera]] | familia = [[Pteromalidae]] | genus = '''Lelaps''' | species = | binomial = Lelaps | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Hexapoda]] | superfamilia = [[Chalcidoidea]] | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga insekto]] ang '''''Lelaps'''''.<ref name = "COL"/> Ang ''Lelaps'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Pteromalidae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Matang nga nahiubos<ref name = "COL"/> == * ''[[Lelaps abdominalis]]'' * ''[[Lelaps aeneiceps]]'' * ''[[Lelaps affinis]]'' * ''[[Lelaps albipes]]'' * ''[[Lelaps albofasciatus]]'' * ''[[Lelaps annulicornua]]'' * ''[[Lelaps apicalis]]'' * ''[[Lelaps avicula]]'' * ''[[Lelaps beckeri]]'' * ''[[Lelaps bimaculata]]'' * ''[[Lelaps callisto]]'' * ''[[Lelaps caudatula]]'' * ''[[Lelaps decorata]]'' * ''[[Lelaps ferrierei]]'' * ''[[Lelaps ferruginea]]'' * ''[[Lelaps flagellata]]'' * ''[[Lelaps flavescens]]'' * ''[[Lelaps floridensis]]'' * ''[[Lelaps halidayi]]'' * ''[[Lelaps insularis]]'' * ''[[Lelaps magnifica]]'' * ''[[Lelaps melinus]]'' * ''[[Lelaps ornata]]'' * ''[[Lelaps paraguayensis]]'' * ''[[Lelaps picta]]'' * ''[[Lelaps pulchella]]'' * ''[[Lelaps pulchra]]'' * ''[[Lelaps pulchricornis]]'' * ''[[Lelaps pygata]]'' * ''[[Lelaps rectivitta]]'' * ''[[Lelaps rhomboidea]]'' * ''[[Lelaps sadales]]'' * ''[[Lelaps setifrons]]'' * ''[[Lelaps simplex]]'' * ''[[Lelaps striaticeps]]'' * ''[[Lelaps striatus]]'' * ''[[Lelaps stylata]]'' * ''[[Lelaps terebrans]]'' * ''[[Lelaps tibialis]]'' * ''[[Lelaps viridiceps]]'' * ''[[Lelaps vittipennis]]'' == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54918233|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> [[Kategoriya:Insekto]] [[Kategoriya:Lelaps]] hzqo92tfms0ljj12qwhgu3ge68rsyse 0 2447882 37020864 36393895 2026-05-14T18:34:50Z Ziv 111351 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Baccaurea lanceolata (14085357136).jpg]] → [[File:Baccaurea lanceolata - Flickr - Dick Culbert.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Baccaurea lanceolata - Flickr - Dick Culbert.jpg]] 37020864 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga bulak|date=2022-02}} {{Taxobox | name = ''Baccaurea lanceolata'' | status = | image = Baccaurea lanceolata - Flickr - Dick Culbert.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Malpighiales]] | familia = [[Phyllanthaceae]] | genus = ''[[Baccaurea]]'' | species = '''''Baccaurea lanceolata''''' | binomial = ''Baccaurea lanceolata'' | binomial_authority = ([[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]) [[Johannes Müller Argoviensis|Müll.Arg.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Baccaurea lanceolatus'' <small>[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]</small><br>''Baccaurea pyrrhodasya'' <small>[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]</small><br>''Baccaurea pyrrhodasya'' <small>([[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]) [[Johannes Müller Argoviensis|Müll.Arg.]]</small><br>''Baccaurea glabriflora'' <small>[[Ferdinand Albin Pax|Pax]] & [[Käthe Hoffmann|K.Hoffm.]]</small> }} Kaliwatan sa [[tanom nga bulak]] ang '''''Baccaurea lanceolata'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[Friedrich Anton Wilhelm Miquel]], ug gihatagan sa eksakto nga ngalan ni [[Johannes Müller Argoviensis]].<ref name = "col42996112"/> Ang ''Baccaurea lanceolata'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Baccaurea]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Phyllanthaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Java (pulo sa Indonesya)]] * [[Sumatra (pulo)]] * [[Pilipinas]] * [[Thayland]] * [[Malaysiya]] * [[Borneo]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 42996112|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col42996112">A.P.de Candolle (1866) , In: Prodr. 15(2): 457</ref> <ref name = "source">Govaerts R. (ed). For a full list of reviewers see: http://apps.kew.org/wcsp/compilersReviewers.do (2019). WCSP: World Checklist of Selected Plant Families (version Aug 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Tanom sa Java (pulo sa Indonesya)]] [[Kategoriya:Tanom sa Sumatra (pulo)]] [[Kategoriya:Tanom sa Pilipinas]] [[Kategoriya:Tanom sa Thayland]] [[Kategoriya:Tanom sa Malaysiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Borneo]] [[Kategoriya:Baccaurea]] 4ri47yxnvoqx47c2dr08vhcpkqb2iv9 0 2800025 37020895 37020682 2026-05-15T03:02:49Z Mutark2026 142843 removed [[Category:Amerikanong seryeng pantelebisyon]]; added [[Category:Amerikanong mga bata seryeng pantelebisyon]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020895 wikitext text/x-wiki [[File:Sesame Street sign.svg|thumb]] Ang '''''Sesame Street''''' maoy nga ginawa noong ni sa mga sinehan serye ng kining [[The Muppets]] sa [[Jim Henson]] ubos Nobiyembre 10, 1969. [[Kategoriya:Sesame Street| ]] [[Kategoriya:1969 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:Amerikanong mga bata seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa HBO]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa PBS]] [[Kategoriya:Mga programang orihinal sa Netflix nga pinulongang ingles]] qnffe5z9k7cpovx8zoyo5mxz1oakzbm 0 2800087 37020893 34912846 2026-05-15T02:49:43Z Mutark2026 142843 added [[Category:1999 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020893 wikitext text/x-wiki Ang '''''Family Guy''''' maoy [[Amerikano]]ng karton nga seryeng pantelebisyon sa [[Fox Broadcasting Company]]. {{saha}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Payl:Family Guy BS.png Payl:Family Guy TV icon.png Payl:Family Guy Live.jpg Payl:Family Guy tv icon.svg Payl:Family Guy Barnstar.jpg Payl:Family Guy television set.svg </gallery> [[Kategoriya:Amerikanong karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:1999 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] 8d2w56bpdvlhzfnvp61odng8tb0e0vt 0 2800088 37020854 37013035 2026-05-14T16:40:57Z Mutark2026 142843 added [[Category:1997 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020854 wikitext text/x-wiki :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[South Park (pagklaro)]].'' Ang '''''South Park''''' maoy [[Amerikano]]ng karton nga seryeng pantelebisyon sa [[Comedy Central]]. {{saha}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Payl:South park sign.svg Payl:South Park.jpg Payl:South Park sign logo.png </gallery> [[Kategoriya:Amerikanong karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:1997 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] 39wsu3f8wtfvazez4eyofo8obw3lifd 0 3744182 37020926 31293081 2026-05-15T09:40:29Z -wuppertaler 52674 changed one image for a better one 37020926 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Brasil|date=2016-01}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Pão de Açúcar]].'' {{geobox | 1 = Mountain <!-- *** Header *** --> | name = Pão de Açúcar | native_name = Mont du Pain de Sucre | other_name = Sugar Loaf | category = Bukid | etymology = <!-- *** Image *** --> | image = Pão de Açucar - Sugarloaf Mountain - Zuckerhut - 2022.jpg | image_caption = <!-- *** Administrative *** --> | country = {{flag|Brasil}} | country_flag = | state = [[Rio de Janeiro (estado)|Rio de Janeiro]] | region = [[Rio de Janeiro (munisipyo)|Rio de Janeiro]] | district = | municipality = <!-- *** Mountain range *** --> | range = <!-- *** Position and height *** --> | location = | elevation = 16 | elevation_note = | prominence = | prominence_note = | lat_d = -22.94868 | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = -43.1558 | long_m = | long_s = | long_EW = <!-- *** Properties *** --> | geology = | orogeny = | period = | biome = | plant = | animal = <!-- *** Access *** --> | public = | access = | ascent = | ascent_date = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | official_name = Pain de Sucre | other_name1 = Pão d’Azucar | other_name2 = Pão de Assucar | other_name3 = Http://en.wikipedia.org/wiki/Sugarloaf_Mountain_(Brazil) | state_type = Estado | region_type = Munisipyo | height = 380 | width = {{formatnum:1.7}} | width_unit = km | highest_elevation = 396 | timezone_label = America/Sao_Paulo | utc_offset = -2 | utc_offset_DST = -3 | timezone = [[Fernando de Noronha Time|FNT]] | timezone_DST = [[Amazon Summer Time|AMST]] }} <!--T.MT-->[[Bukid]] ang '''Pão de Açúcar''' ([[Ininggles]]: '''Sugarloaf Mountain''', [[Prinanses]]: '''Mont du Pain de Sucre''', '''Pain de Sucre''') sa [[Brasil]].<ref name = "gn3455217"/> Nahimutang ni sa munisipyo sa <!--ADM2-->[[Rio de Janeiro (munisipyo)|Rio de Janeiro]] ug estado sa <!--ADM1-->[[Rio de Janeiro (estado)|Rio de Janeiro]], sa habagatan-sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:900}} km sa habagatan-sidlakan sa [[Brasília (ulohang dakbayan)|Brasília]] ang ulohan sa nasod. {{formatnum:396}} metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Pão de Açúcar,<ref name = "gn3455217"/> o {{formatnum:380}} ka metros sa ibabaw sa naglibot nga tereyn{{efn|group=saysay|Topograpikong pagkainila, determinado gikan sa DEM 3 "data gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}}. Mga {{formatnum:1.7}} ka kilometro ang gilapdon sa tiilan niini.{{efn|group=saysay|Ang kinadak-ang extension sa contour sa paghatag sa topographic pagkainila.}} Ang yuta palibot sa Pão de Açúcar patag sa amihang-sidlakan, apan sa habagatang-kasadpan nga kini mao ang kabungtoran. Sa habagatang-sidlakan, dagat ang pinakaduol sa Pão de Açúcar.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa pakigbingkil sa tanan nga gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas, sa sulod sa 10 ka kilometro radius.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Kinahabogang dapit sa palibot ang [[Corcovado (bukid sa Brasil, Rio de Janeiro)|Corcovado]], {{formatnum:710}} ka metros ni kahaboga ibabaw sa dagat, {{formatnum:5.6}} km sa kasadpan sa Pão de Açúcar.{{efn|group=saysay|Ang punto nga labing taas sa ibabaw sa mga lokal nga kapunawpunawan, sumala sa gihabogon data sa GeoNames.<ref name = "gn3455217"/>}} Dutdot ang lumulupyo ining dapita. Ang kinadul-ang mas dakong lungsod mao ang [[Rio de Janeiro (kapital sa estado)|Rio de Janeiro]], {{formatnum:7.3}} km sa amihanan-kasadpan sa Pão de Açúcar. Sa rehiyon palibot sa Pão de Açúcar, kapuloan, mga lapyahan, ug mga lasang talagsaon komon.{{efn|group=saysay|Mas sulod sa 20 ka kilometro gilay-on itandi sa average nga densidad sa Yuta, sumala sa GeoNames.<ref name = "gn3455217"/>}} {{Location map|Brazil |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Pão de Açúcar sa Brasil. | label = Pão de Açúcar|position=right|background=white|lat=-22.94868|long=-43.1558}} Hapit nalukop sa [[kabalayan]] ang palibot sa Pão de Açúcar.<ref name = "nasalandcover"/> Ang [[klima nga savanna]]. Ang kasarangang giiniton {{formatnum:23}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Enero, sa {{formatnum:28}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Mayo, sa {{formatnum:20}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:1223}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Enero, sa {{formatnum:244}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Agosto, sa {{formatnum:23}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Pão de Açúcar | 26| 31| 244 | 25| 28| 73 | 21| 23| 165 | 20| 23| 96 | 19| 21| 57 | 20| 23| 59 | 19| 23| 59 | 19| 24| 23 | 22| 25| 72 | 18| 26| 60 | 19| 24| 163 | 23| 27| 153 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn3455217">[{{Geonameslink|gnid=3455217|name=pao%20de%20acucar}} Pão de Açúcar] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2015-10-18; database download sa 2015-12-29</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Category:Sugarloaf Mountain|Pão de Açúcar}} [[Kategoriya:Kabukiran sa Rio de Janeiro (estado)]] [[Kategoriya:Kabukiran sa Brasil nga mas taas kay sa 200 metros ibabaw sa dagat nga lebel]] 8qk9nq3wk9ntdjby5nwsymx5js64i1m 0 3852044 37020917 31301493 2026-05-15T05:26:00Z Gliwi 35323 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Sachsenbrunn.png]] → [[File:DEU Sachsenbrunn (Eisfeld) COA.svg]] PNG → SVG 37020917 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Alemanya|date=2016-01}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Sachsenbrunn | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = DEU Sachsenbrunn (Eisfeld) COA.svg | country = {{flag|Alemanya}} | country_flag = | state = [[Thuringia]] | state_type = Estado pederal | region = | region_type = | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 33.85 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 2136 | population_date = 2014-01-02 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 50.45 | long_d = 10.95 | elevation = 490 | population_note = <ref name = "gn6550180"/> | timezone_label = Europe/Berlin | map2 = Sachsenbrunn in HBN.png }} <!--A.ADM4-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Alemanya|Munisipyo]] ang '''Sachsenbrunn''' sa [[Alemanya]].<ref name = "gn6550180"/> Nahimutang ni sa estado pederal sa <!--ADM1-->[[Thuringia]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:290}} km sa habagatan-kasadpan sa [[Berlin (ulohang dakbayan)|Berlin]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:2136}} ka molupyo.<ref name = "gn6550180"/> Naglangkob kin og {{formatnum:34}} ka kilometro kwadrado. Ang yuta sa Sachsenbrunn kabungtoran sa amihanan, apan sa habagatan nga kini mao ang patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} {{Location map|Germany |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Sachsenbrunn sa Alemanya. | label = Sachsenbrunn|position=right|background=white|lat=50.45|long=10.95}} Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa Sachsenbrunn.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:149}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Sachsenbrunn medyo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[hemiboreal]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:7}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:18}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:-6}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6550180">[{{Geonameslink|gnid=6550180|name=sachsenbrunn}} Sachsenbrunn] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2014-01-02; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Sachsenbrunn|Sachsenbrunn}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Thuringia]] m6kds0xlsmx4dxrfhwi4q3a1yhdkehk 0 5497768 37020920 34834665 2026-05-15T08:14:50Z -wuppertaler 52674 changed one image for a better one 37020920 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Lyektenstayn|date=2016-09}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Ruggell]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Ruggell | native_name = | other_name = Gemeinde Ruggell | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Ruggell Noflerstrasse.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = Flag of Ruggell Liechtenstein-1.svg | symbol = Wappen Ruggell.svg | country = {{flag|Lyektenstayn}} | country_flag = | state = | state_type = | region = | region_type = | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 7.38 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 1862 | population_date = 2014-03-05 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Jakob Büchel | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | other_name1 = | lat_d = 47.24502 | long_d = 9.53323 | elevation = 432 | population_note = <ref name = "gn3042047"/> | timezone_label = Europe/Vaduz | map2 = Karte Gemeinde Ruggell 2007.png | iso_code = {{#property:P300}} }} <!--A.ADM1-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Lyektenstayn|Munisipyo]] ang '''Ruggell''' sa [[Lyektenstayn]].<ref name = "gn3042047"/> Nahimutang ni sa amihanang bahin sa nasod, {{formatnum:12}} km sa amihanan sa [[Vaduz (ulohang dakbayan)|Vaduz]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:1862}} ka molupyo.<ref name = "gn3042047"/> Naglangkob kin og {{formatnum:7.4}} ka kilometro kwadrado. Ruggell mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Schellenberg (kapital sa munisipyo)|Schellenberg]], [[Gemeinde Gamprin]], Sennwald (lungsod), ug Altstätten (lungsod). Ang yuta sa Ruggell patag sa amihang-kasadpan, apan sa habagatang-sidlakan nga kini mao ang kabungtoran.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Mga lungsod sa Ruggell: * [[Ruggell (kapital sa munisipyo)|Ruggell]] {{Location map|Liechtenstein |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Ruggell sa Lyektenstayn. | label = Ruggell|position=right|background=white|lat=47.24502|long=9.53323}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn3042047">[{{Geonameslink|gnid=3042047|name=ruggell}} Ruggell] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2014-03-05; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Ruggell|Ruggell}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Lyektenstayn]] [[Kategoriya:Ruggell (munisipyo)| ]] n8tmezi24uo8geyggiro5dg6p8i81rx 0 5935924 37020832 22181311 2026-05-14T13:17:16Z Maundwiki 15063 geoname id 9058751 duplicate for island with geoname id 3151091 37020832 wikitext text/x-wiki #redirect [[Indre Torungen]] nkwjf1yhascopx0cmpl4b06qv9tymto 0 6446195 37020865 35031364 2026-05-14T19:08:41Z InternetArchiveBot 28475 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 37020865 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Polskowa|date=2017-01}} {{geobox | 1 = Settlement <!-- *** Header *** --> | name = Jachranka | native_name = | other_name = Jachronka | category = Lungsod | etymology = | official_name = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = | symbol_type = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Polskowa}} | country_flag = | state = [[Województwo Mazowieckie]] | state_type = Gingsakopan | region = [[Powiat legionowski]] | region_type = Powiat | district = | district_type = | municipality = | municipality_type = <!-- *** Associated with *** --> | part = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | location = | elevation = 96 | lat_d = 52.48675 | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = 20.97728 | long_m = | long_s = | long_EW = | highest = | highest_note = | highest_elevation = | highest_elevation_note = | lowest = | lowest_note = | lowest_elevation = | lowest_elevation_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = | area_decimals = | area_land = | area_land_decimals = | area_water = | area_water_decimals = | area_urban = | area_urban_decimals = | area_metro = | area_metro_decimals = | area_municipal = | area_municipal_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 882 <ref>{{cite web |url=https://www.serock.pl/4005,liczba-mieszkancow |title=Serock Statistical Official |date=2021-11-30 |language=Polish}}</ref> | population_date = 30-11-2021 | population_note = ^{gikan sa enwiki} | population_urban = | population_urban_date = | population_urban_note = | population_metro = | population_metro_date = | population_metro_note = | population_municipal = | population_municipal_date = | population_municipal_note = | population_density = | population_density_note = | population_urban_density = | population_urban_density_note = | population_metro_density = | population_metro_density_note = | population_municipal_density = | population_municipal_density_note = <!-- *** People *** --> | population1 = | population1_type = | population2 = | population2_type = | population3 = | population3_type = <!-- *** History and politics *** --> | established = | established_type = | date = | date_type = | government = | government_location = | government_region = | government_state = | mayor = | mayor_party = | leader = | leader_type = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = | postal_code_type = | area_code = | area_code_type = | code = | code_type = | code1 = | code1_type = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = | free1 = | free1_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | other_name1 = | timezone_label = Europe/Warsaw | geonames = 770679 }} <!--P.PPL-->[[Lungsod]] ang '''Jachranka''' sa [[Polskowa]].<ref name = "gn770679"/> Nahimutang ni sa powiat sa <!--ADM2-->[[Powiat legionowski]] ug gingsakopan sa <!--ADM1-->[[Województwo Mazowieckie]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:29}} km sa amihanan sa [[Warsaw (ulohang dakbayan)|Warsaw]] ang ulohan sa nasod. {{formatnum:96}} metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Jachranka<ref name = "gn770679"/>, ug adunay <!--pop-->{{formatnum:420}} ka molupyo.<ref name = "enwiki"/> Jachranka nga nahimutang sa lanaw sa [[Zegrzyńskie Jezioro]]. Ang yuta palibot sa Jachranka patag, ug nga tinakpan sa ubos sa habagatan.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa pakigbingkil sa tanan nga gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas, sa sulod sa 10 ka kilometro radius.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang kinahabogang dapit sa palibot dunay gihabogon nga {{formatnum:123}} ka metro ug {{formatnum:1.6 }} km sa amihanan-kasadpan sa Jachranka.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Dunay mga {{formatnum:111}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Jachranka medyo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang kinadul-ang mas dakong lungsod mao ang [[Białołeka]], {{formatnum:18.4}} km sa habagatan sa Jachranka. Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa Jachranka.<ref name = "nasalandcover"/> Ang klima [[hemiboreal]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:7}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Agosto, sa {{formatnum:20}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:-8}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> {| |- |{{climate chart | Jachranka | -10| -6| 0 | -7| -3| 0 | -5| 5| 0 | 3| 15| 0 | 10| 21| 0 | 12| 21| 0 | 14| 24| 0 | 16| 24| 0 | 9| 19| 0 | 4| 11| 0 | -4| 5| 0 | -8| -6| 0 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|Poland |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Jachranka sa Polskowa. | label = Jachranka|position=right|background=white|lat=52.48675|long=20.97728}} == Ang ngalan == Ang ngalan lagmit naggikan sa topograpiya nga mga bahin ⇒ Niechronka (usa ka dapit nga wala maghatag ug kapasilongan sa militar, usa ka dapit nga dili depensiba).<ref>[http://archiwum.bip.serock.pl/public/get_file_contentsd300.pdf?id=184934 Uchwała Nr 59/VI/2011 Rady Miejskiej w Serocku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230712054532/http://archiwum.bip.serock.pl/public/get_file_contentsd300.pdf?id=184934 |date=2023-07-12 }}</ref> == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn770679">[{{Geonameslink|gnid=770679|name=jachranka}} Jachranka] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2010-10-16; database download sa 2016-12-31</ref> <ref name = "enwiki">(gikopiya gikan sa enwiki 2015-07-19)</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mga lungsod sa Województwo Mazowieckie]] 406zog8ilur1wsb3m53vshh8agdvvuu 14 7531359 37020894 13506651 2026-05-15T03:01:49Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga bata seryeng pantelebisyon]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020894 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Mga saha kabahin sa telebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]] gkhvovz9xvn5y5knsimju15jilsgjwg 0 7607747 37020869 25832922 2026-05-14T21:17:05Z Avereanu 12020 removed [[Category:Mga suba sa Unitatea Teritorială din Stînga Nistrului]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020869 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Moldoba|date=2017-04}} {{geobox | 1 = River <!-- *** Header *** --> | name = Taghil | native_name = Тагиль | other_name = Tagil’ | category = Suba | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Moldoba}} | country_flag = | state = [[Unitatea Teritorială din Stînga Nistrului]] | region = | district = | municipality = <!-- *** Associated with *** --> | parent = | city = | landmark = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_right = <!-- *** Source and mouth *** --> | source = | source_location = | source_region = | source_country = | source_elevation = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = | source1 = | source1_location = | source1_region = | source1_country = | source1_elevation = | source1_lat_d = | source1_lat_m = | source1_lat_s = | source1_lat_NS = | source1_long_d = | source1_long_m = | source1_long_s = | source1_long_EW = | source_confluence = | source_confluence_location = | source_confluence_region = | source_confluence_country = | source_confluence_elevation = | source_confluence_lat_d = | source_confluence_lat_m = | source_confluence_lat_s = | source_confluence_lat_NS = | source_confluence_long_d = | source_confluence_long_m = | source_confluence_long_s = | source_confluence_long_EW = | mouth = | mouth_location = | mouth_region = | mouth_country = | mouth_elevation = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = <!-- *** Size *** --> | length = | width = | depth = | volume = | watershed = | watershed_decimals = <!-- *** Flow *** --> | discharge = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 47.23533 | long_d = 28.62577 | state_type = Distrito | elevation = 74 | timezone_label = Europe/Chisinau | utc_offset = +2 | utc_offset_DST = +3 | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | geonames = 829799 }} <!--H.STM-->[[Suba]] ang '''Taghil''' ([[Rinuso]]: '''Тагиль''') sa [[Moldoba]].<ref name = "gn829799"/> Nahimutang ni sa distrito sa <!--ADM1-->[[Unitatea Teritorială din Stînga Nistrului]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:30}} km sa amihanan-kasadpan sa [[Chișinău (ulohang dakbayan sa Moldoba)|Chișinău]] ang ulohan sa nasod. Ang Taghil mao ang bahin sa [[tubig-saluran]] sa [[Dniester]]. {{Location map|Moldova |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Taghil sa Moldoba. | label = Taghil|position=right|background=white|lat=47.23533|long=28.62577}} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn829799">[{{Geonameslink|gnid=829799|name=taghil}} Taghil] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2015-04-08; database download sa 2016-10-22</ref> </references> [[Kategoriya:Dniester tubig-saluran]] qp3d21bs9tuw980jc8lgwbr1enku800 37020870 37020869 2026-05-14T21:18:10Z Avereanu 12020 37020870 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Moldoba|date=2017-04}} {{geobox | 1 = River <!-- *** Header *** --> | name = Taghil | native_name = Тагиль | other_name = Tagil’ | category = Suba | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Moldoba}} | country_flag = | state = [[Strășeni]] | region = | district = | municipality = <!-- *** Associated with *** --> | parent = | city = | landmark = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_right = <!-- *** Source and mouth *** --> | source = | source_location = | source_region = | source_country = | source_elevation = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = | source1 = | source1_location = | source1_region = | source1_country = | source1_elevation = | source1_lat_d = | source1_lat_m = | source1_lat_s = | source1_lat_NS = | source1_long_d = | source1_long_m = | source1_long_s = | source1_long_EW = | source_confluence = | source_confluence_location = | source_confluence_region = | source_confluence_country = | source_confluence_elevation = | source_confluence_lat_d = | source_confluence_lat_m = | source_confluence_lat_s = | source_confluence_lat_NS = | source_confluence_long_d = | source_confluence_long_m = | source_confluence_long_s = | source_confluence_long_EW = | mouth = | mouth_location = | mouth_region = | mouth_country = | mouth_elevation = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = <!-- *** Size *** --> | length = | width = | depth = | volume = | watershed = | watershed_decimals = <!-- *** Flow *** --> | discharge = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 47.23533 | long_d = 28.62577 | state_type = Distrito | elevation = 74 | timezone_label = Europe/Chisinau | utc_offset = +2 | utc_offset_DST = +3 | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | geonames = 829799 }} <!--H.STM-->[[Suba]] ang '''Taghil''' ([[Rinuso]]: '''Тагиль''') sa [[Moldoba]].<ref name = "gn829799"/> Nahimutang ni sa distrito sa <!--ADM1-->[[Strășeni]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:30}} km sa amihanan-kasadpan sa [[Chișinău (ulohang dakbayan sa Moldoba)|Chișinău]] ang ulohan sa nasod. Ang Taghil mao ang bahin sa [[tubig-saluran]] sa [[Ichel]]. {{Location map|Moldova |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Taghil sa Moldoba. | label = Taghil|position=right|background=white|lat=47.23533|long=28.62577}} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn829799">[{{Geonameslink|gnid=829799|name=taghil}} Taghil] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2015-04-08; database download sa 2016-10-22</ref> </references> [[Kategoriya:Dniester tubig-saluran]] gctkkab3sjc0ai95vnqykj7z1yd80zb 0 7810418 37020871 35050997 2026-05-14T22:57:28Z Mutark2026 142843 −[[Kategoriya:Programang Pantelebisyon]]; + 4 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020871 wikitext text/x-wiki '''''Oswald''''' mao ang usa ka American-British anak sa animated telebisyon sunod-sunod nga orihinal nga airing sa [[Nickelodeon]] ingon nga bahin sa [[Nick Jr. (block)|Nick, Jr.,]] block. Kini unang gisibya sa agosto 20, 2001 sa Tinipong Bansa. Ang show gibuhat sa Dan Yaccarino ug co-nga gihimo pinaagi sa [[HIT Entertainment]]. Kini usab sibya sa [[Nick Jr.|Noggin]] ug [[CBS]] (sa panahon sa [[Nickelodeon on CBS|Nick Jr. sa CBS]] programming block) sa reruns. == Gikan sa gawas nga tinubdan == * {{IMDb title|0293734|Oswald|id=0293734|title=Oswald}} * [http://www.locatetv.com/tv/oswald/1819224 Oswald sa LocateTV.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203115621/http://www.locatetv.com/tv/oswald/1819224 |date=2009-12-03 }} [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa Nickelodeon]] [[Kategoriya:2001 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:2003 nga mga seryeng pantelebisyon mga katapusan]] [[Kategoriya:Amerikanong karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Britanikong karton nga seryeng pantelebisyon]] {{Saha-telebisyon}} tn3ki2we6olr8apcit4wy06uont4a2t 37020873 37020871 2026-05-14T23:02:56Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga serye sa telebisyon pinaagi sa HIT Entertainment]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020873 wikitext text/x-wiki '''''Oswald''''' mao ang usa ka American-British anak sa animated telebisyon sunod-sunod nga orihinal nga airing sa [[Nickelodeon]] ingon nga bahin sa [[Nick Jr. (block)|Nick, Jr.,]] block. Kini unang gisibya sa agosto 20, 2001 sa Tinipong Bansa. Ang show gibuhat sa Dan Yaccarino ug co-nga gihimo pinaagi sa [[HIT Entertainment]]. Kini usab sibya sa [[Nick Jr.|Noggin]] ug [[CBS]] (sa panahon sa [[Nickelodeon on CBS|Nick Jr. sa CBS]] programming block) sa reruns. == Gikan sa gawas nga tinubdan == * {{IMDb title|0293734|Oswald|id=0293734|title=Oswald}} * [http://www.locatetv.com/tv/oswald/1819224 Oswald sa LocateTV.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203115621/http://www.locatetv.com/tv/oswald/1819224 |date=2009-12-03 }} [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa Nickelodeon]] [[Kategoriya:2001 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:2003 nga mga seryeng pantelebisyon mga katapusan]] [[Kategoriya:Amerikanong karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Britanikong karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga serye sa telebisyon pinaagi sa HIT Entertainment]] {{Saha-telebisyon}} oav0id2l9eyb576o9shbodvzntqhfpb 0 7837937 37020872 35050999 2026-05-14T23:00:17Z Mutark2026 142843 −[[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa Nickelodeon]]; −[[Kategoriya:Programang Pantelebisyon]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]: dili sa Amerikanhong karton. 37020872 wikitext text/x-wiki '''''Franklin''''' mao ang usa ka Canadian nga anak nga animated telebisyon sunod-sunod nga, base sa Franklin mga Tukmo sa mga libro ni ni Brenda Clark ug [[Paulette Bourgeois]]. Kini mao ang gihimo pinaagi sa [[Nelvana]], [[Big Bang Digital Studios]] alang sa [[Family Channel]]. Kini usab gisibya sa Treehouse TV sa Canada ug sa [[Nickelodeon]] sa [[Tinipong Bansa]] (ingon nga bahin sa ilang mga programming nga hut-ong alang sa gagmayng mga bata, [[Nick Jr.]]) gikan sa Pebrero 2, 1999 sa Marso 11, 2013 (sa wala pa sa nga, kini nga gisibya sa sibya sa network [[CBS]] isip kabahin sa ilang sabado sa buntag ''[[CBS Kidshow]]'' nga hut-ong, nga mao programa pinaagi sa Nelvana, gikan sa 1998 ngadto 1999). Kini tungod kay gikuha sa mga hangin ug gipulihan sa usa ka bag-o nga pagpahiangay, ''[[Franklin and Friends]]''. Pag-midagan sa orihinal nga sunod-sunod nga nagpadayon sa hangin sa tibuok kalibutan. [[Kategoriya:Mga saha kabahin sa telebisyon]] 9p387zykjq9j5zy7gu3p5whylm8aydm 37020874 37020872 2026-05-14T23:06:23Z Mutark2026 142843 + 3 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020874 wikitext text/x-wiki '''''Franklin''''' mao ang usa ka Canadian nga anak nga animated telebisyon sunod-sunod nga, base sa Franklin mga Tukmo sa mga libro ni ni Brenda Clark ug [[Paulette Bourgeois]]. Kini mao ang gihimo pinaagi sa [[Nelvana]], [[Big Bang Digital Studios]] alang sa [[Family Channel]]. Kini usab gisibya sa Treehouse TV sa Canada ug sa [[Nickelodeon]] sa [[Tinipong Bansa]] (ingon nga bahin sa ilang mga programming nga hut-ong alang sa gagmayng mga bata, [[Nick Jr.]]) gikan sa Pebrero 2, 1999 sa Marso 11, 2013 (sa wala pa sa nga, kini nga gisibya sa sibya sa network [[CBS]] isip kabahin sa ilang sabado sa buntag ''[[CBS Kidshow]]'' nga hut-ong, nga mao programa pinaagi sa Nelvana, gikan sa 1998 ngadto 1999). Kini tungod kay gikuha sa mga hangin ug gipulihan sa usa ka bag-o nga pagpahiangay, ''[[Franklin and Friends]]''. Pag-midagan sa orihinal nga sunod-sunod nga nagpadayon sa hangin sa tibuok kalibutan. [[Kategoriya:Mga saha kabahin sa telebisyon]] [[Kategoriya:1997 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:2004 nga mga seryeng pantelebisyon mga katapusan]] [[Kategoriya:Kanadyanong karton nga seryeng pantelebisyon]] qmx2wom4bmb0jtbyfrqpertphfiy4ta 0 9027491 37020896 18286549 2026-05-15T03:03:51Z Mutark2026 142843 added [[Category:1983 nga mga dula]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020896 wikitext text/x-wiki '''''Alpha Beam with Ernie''''' mao ang usa ka edutainment video game nga gipagawas alang sa [[Atari 2600]] pinaagi sa Atari sa 1983. Kini naugmad sa inubanan sa mga sa [[Children's Computer Workshop]]. Ang duwa mao ang programmed ni Michael Callahan ug Preston Stuart. [[Kategoriya:Sesame Street]] [[Kategoriya:Software]] [[Kategoriya:1983 nga mga dula]] jfrll8kb6yrfasditfdhouk8hh5iysn 0 9821755 37020911 29601288 2026-05-15T04:03:10Z Đậu Huy Minh 71370 37020911 wikitext text/x-wiki {{Infobox tawo WD | lokalt_namn = | födelseort = | nationalitet = |native_name=蔡卓宜|nationality={{flag|Malaysiya}}|birth_place=[[Johor (estado)|Johor]], {{flag|Malaysiya}}}} Si '''Joey Chua''' ([[pinyin]]: ''Cài Zhuóyí''; natawo kaniadtong Abril 8, 1994 sa [[Malaysiya]]) usa ka mag-aawit ug aktor sa China-Malaysian. Gipakita siya sa 2015 Nickelodeon Kids Choice Awards sa [[California]], [[Tinípong Bángsà|Estados Unidos]]. Karon, usa siya ka artista sa Maninquin Entertainment. == Personal nga kinabuhi == Si Joey Chua naminyo kang Ivan Soh sa sayo sa 2016, apan nagdiborsyo kaniadtong Pebrero 2019. <ref>https://www.kibezaka.com/2019/12/fakta-skandal-joey-chua-yang-dibongkar.html</ref> <ref name=":0">{{Cite web|title=《青春有你2》首轮淘汰揭晓 大马练习生蔡卓宜和黄欣苑挺进60强|url=https://www.chinapress.com.my/20200410/%e3%80%8a%e9%9d%92%e6%98%a5%e6%9c%89%e4%bd%a02%e3%80%8b%e9%a6%96%e8%bd%ae%e6%b7%98%e6%b1%b0%e6%8f%ad%e6%99%93-%e8%94%a1%e5%8d%93%e5%ae%9c%e9%bb%84%e6%ac%a3%e8%8b%91%e6%8c%ba%e8%bf%9b60%e5%bc%ba/|accessdate=|author=|date=2020-04-10|format=|work=中國報|publisher=|language=}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|title=《青春有你2》首次淘汰练习生！蔡卓宜和黄欣苑挺进60强，安全过关！|url=https://tantannews.com/entertainment/nXe0RR4ybx|author=|date=2020-04-10|format=|work=谈谈网|publisher=}}</ref> == Gihisgotan == {{Reflist}} [[Kategoriya:Mga natawo sa 1994]] r47335dryefcc5akmgavyorggaztm3w 14 10087657 37020908 30291367 2026-05-15T03:39:02Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020908 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:2004|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] 1dgqm3g9jz0w2e093udccl32d7pxmhz 14 10087669 37020906 30291605 2026-05-15T03:30:01Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020906 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:2002|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] czwesvp8kb584v4msbcymp82w8eoyn9 14 10087671 37020907 30291704 2026-05-15T03:33:07Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020907 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:2003|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] eu3ucroz2b3p3afps7fan9hi31f0dur 14 10087675 37020905 30291816 2026-05-15T03:24:11Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020905 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:2001|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] 5gbt6w7rzjbjndq811sn6xxv9txpj8y 14 10087855 37020903 30292559 2026-05-15T03:18:23Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020903 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:1999|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] bp7t7pfx0qehmnzj2rx2afq50ezyaad 14 10087872 37020904 37020227 2026-05-15T03:20:40Z Mutark2026 142843 removed [[Category:Mga dula]]; added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020904 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:2000|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] 76xws2y5rn1d6rwz5weup35dbeijb4i 14 10087880 37020902 30292621 2026-05-15T03:17:11Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020902 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:1998|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] lohiecyi5pjoy5160ndoeglz91qj0fj 14 10090620 37020909 30304180 2026-05-15T03:41:45Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020909 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:2005|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] l2n4nn1wm46x51lvev95lok0tsrf5y9 14 10090722 37020910 30304414 2026-05-15T03:46:26Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020910 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:2006|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] 678efos5xx59rxdmxey6oj9no7qxh42 14 10092058 37020901 30307340 2026-05-15T03:15:26Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020901 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:1997|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] 97d6pwtj74o59rpdnie104ihsb8bmsj 0 11104619 37020860 35762750 2026-05-14T18:09:04Z Santi Chuco 5392 37020860 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga bulak|date=2021-12}} {{Taxobox | name = ''Hieracium remanens'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Asterales]] | familia = [[Asteraceae]] | genus = ''[[Hieracium]]'' | species = '''''Hieracium remanens''''' | binomial = ''Hieracium remanens'' | binomial_authority = ([[Gustaf Oskar Andersson Malme|Malme]]) [[Gustav Adolf Hugo Dahlstedt|Dahlst.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Hieracium silvaticum remanens'' <small>([[Gustaf Oskar Andersson Malme|Malme]]) ex [[Nils Johan Andersson|Andersson]]</small> }} Kaliwatan sa [[tanom nga bulak]] ang '''''Hieracium remanens'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[Gustaf Oskar Andersson Malme]], ug gihatagan sa eksakto nga ngalan ni [[Gustav Adolf Hugo Dahlstedt]]. Ang ''Hieracium remanens'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Hieracium]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Asteraceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Suwesya]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53612738|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "source">Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Hieracium]] [[Kategoriya:Tanom sa Sweden]] kruokexpv1r2j40nwazqpme7o4sl6i2 0 11338271 37020878 34881913 2026-05-14T23:48:12Z Mutark2026 142843 −[[Kategoriya:Telebisyon]]; + 3 categories using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020878 wikitext text/x-wiki '''''Upin & Ipin''''' usa ka [[Malaysiya]]ng nga karton nga serye sa [[telebisyon]] nga gihimo sa Les' Copaque Production, nga nagpakita sa kinabuhi ug mga panimpalad sa eponymous nga kambal nga mga igsoon sa usa ka fictional nga Malaysia. [[Kategoriya:2007 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:Malaysiyang karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Malaysiyang mga bata seryeng pantelebisyon]] hdqgljk8b0y974mpefeqx08864obevn 14 11349660 37020900 37000586 2026-05-15T03:13:02Z Mutark2026 142843 added [[Category:Mga dula matag tuig]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020900 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:1992|dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] 6by3ppovtje7t1sw4p9e1gmym0brw5x 0 11353740 37020899 37017816 2026-05-15T03:12:27Z InternetArchiveBot 28475 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 37020899 wikitext text/x-wiki '''Ang Mendero College''' usa ka karaang pribadong eskwelahan nga kasamtangang gi pangalanan og Universidad de Zamboanga - Pagadian Campus. Kini makita sa Barangay Tiguma, [[Pagadian|Pagadian City, Mindanao]], sa Pilipinas. Gitukod kini niadtong Hunyo 2008. Ang base nga ospital sa kolehiyo mao ang [[Pagadian City Medical Center]] o [[Mendero Hospital]] (gitawag usab sa acronym nga PCMC). {{Reflist}} * [http://www.mypagadian.com mypagadian.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100104132645/http://mypagadian.com/ |date=2010-01-04 }} * [http://www.pagadian.org pagadian.org] ixbbofl7anqdmu70j9f35zvsotye7w7 0 11353768 37020916 37018125 2026-05-15T05:00:58Z CommonsDelinker 192 Removing [[:c:File:Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg|Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 14 April 2026. 37020916 wikitext text/x-wiki Si '''Iskandar Muda''' (c. 1583<ref>[http://www.aolsvc.worldbook.aol.com/wb/Article?id=ar724698 World Book article]{{dead link|date=November 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, accessed 4 January 2007</ref>–Disyembre 27, 1636<ref name="Yusra">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref>) mao ang ika-12 nga Sultan sa Aceh Darussalam. Sa ilawom sa iyang paghari, naabot sa sultanato ang pinakadako nga teritoryo, nahimong labing gamhanang gahum militar ug pinakadato nga nasud sa kasadpan sa Indonesia ug sa Kipot sa Malacca. Ang "Iskandar Muda" literal nga nagpasabot og "Bata nga si Alexander," ug ang iyang mga pagsakop kanunay ikumpara sa mga pagsakop ni [[Alejandro ang Bantogan|Alexander the Great]].<ref name="Yusra2">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> Gawas sa iyang bantog nga mga pananakop, sa iyang paghari, ang Aceh nahimong sentro sa internasyonal nga Islamikong pagtuon ug kalakalan. Siya ang katapusang Sultan sa Aceh nga direkta nga lalaking kaliwatan sa nagtukod sa Gingharian sa Aceh, si Ali Mughayat Shah. Ang kamatayon ni Iskandar Muda nagtimaan sa pagkawala sa dinastiyang Meukuta Alam, ang nagtukod nga dinastiya sa Gingharian sa Aceh, ug ang pag-ilis niini sa lain nga dinastiya. [[Payl:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|left|thumb|Sulat gikan ni Iskandar Muda ngadto kang James I sa [[Inglatera]] niadtong 1615]] == Mga Reperensya == 5a5dissi5stefne7xen3x2x6bkjuwj6 2 11354093 37020868 37020812 2026-05-14T21:00:12Z Mutark2026 142843 Bueno, no, lamentablemente a Luki 096 no le sorprende que la categoría de televisión no encaje en este artículo de la Wikipedia polaca, lo intentaremos. De lo contrario, Wikipedia en español no lo difundirá todo, así que podemos conservarlo. :( 37020868 wikitext text/x-wiki {{#babel:ceb|es|ro-1}} Lokasyon: [[Lake Isabella (lungsod sa Tinipong Bansa, California)]] == Premisa == Este usuario realiza un seguimiento de los estrenos y finales de las series de televisión por nacionalidad en la Wikipedia francesa, portuguesa y sueca. En la Wikipedia en cebuano, la gente quiere ayudar a otros a limpiar páginas para establecer una misión en la Wikipedia en rumano. aihi02zsax9p9zc21a1qdat81fbcxhw 0 11354210 37020833 2026-05-14T13:41:10Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020833 wikitext text/x-wiki Ang '''''Arbor vitae crucifixae Jesu Christi''''' (''Ang kahoy sa gilansang nga kinabuhi ni Hesu Kristo'') mao ang nag-unang buhat sa Pransiskanong relihiyoso nga si [[Ubertino da Casale]], nga nahuman niadtong 1305. Ang tratado, nga gisulat sa Latin, naglangkob sa usa ka sintesis sa teolohiyang Kristosentriko, mistikong pagpamalandong, ug eskatolohiya nga apokalitiko.<ref name="dup-0-66">{{cite web |url=https://it.cathopedia.org/wiki/Ubertino_da_Casale |title=Ubertino da Casale |website=it.cathopedia.org |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang teksto giisip nga manipesto sa doktrina sa pundok sa mga [[Franciscanos espirituales]]. Nailhan ang buhat tungod sa pagpanalipod niini sa kakabos sa ebanghelyo ug sa kritikal nga pagtuki sa herarkiya sa simbahan niadtong panahona.<ref name="dup-0-66" /> Gigamit ni [[Dante Alighieri]] ang buhat isip tinubdan sa lain-laing mga hulagway ug teolohikong konsepto sa ''[[Divina Comedia]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.danteolivi.com/ubertino-da-casale-e-dante-dallo-spiritualismo-francescano-al-sacro-umanesimo/ |title=Ubertino da Casale e Dante |work=www.danteolivi.com |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa Canto XII sa ''Paraiso'', gikutlo sa magbabalak si Ubertino, bisan pa nga gisaway niya ang sobra nga pagka-estrikto niini sa interpretasyon sa Lagda sa Pransiskano.<ref>{{cite web |url=https://www.studiarapido.it/paradiso-canto-12-riassunto-commento/ |title=Paradiso Canto 12: riassunto e commento |work=www.studiarapido.it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa ika-15 nga siglo, si [[Bernardino sa Siena]] migamit sa teksto alang sa iyang mga wali, diin naggikan ang iyang debosyon sa Ngalan ni [[Jesus|Hesus]].<ref>{{cite web |url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/8613935.pdf |title=Verso un'edizione critica dell'Arbor vite crucifixe Iesu |work=dialnet.unirioja.es |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang buhat nakaimpluwensya usab sa espiritwalidad sa amihanang Uropa pinaagi sa ''[[Devotio moderna]]'' ug sa mga sirkulo sa Cartujo tali sa ika-14 ug ika-16 nga siglo.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/238343196_Ubertino_da_Casale_and_the_Devotio_Moderna |title=Ubertino da Casale and the Devotio Moderna |work=www.researchgate.net |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa modernong panahon, ang hulagway ni Ubertino ug ang iyang nag-unang buhat gikuha ni [[Umberto Eco]] isip mga elemento sa nobela nga ''[[Ang Ngalan sa Rosa]]''.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/arbor-vitae-crucifixae-jesu-r.-inc.-3 |title=Arbor vitae crucifixae Jesu |work=archive.org |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> == Mga pakisayran == {{reflist}} 413005c4jbxwh1c5j371piisi9j34ng 37020834 37020833 2026-05-14T13:44:04Z ~2026-28947-00 143189 Kasaysayan 37020834 wikitext text/x-wiki Ang '''''Arbor vitae crucifixae Jesu Christi''''' (''Ang kahoy sa gilansang nga kinabuhi ni Hesu Kristo'') mao ang nag-unang buhat sa Pransiskanong relihiyoso nga si [[Ubertino da Casale]], nga nahuman niadtong 1305. Ang tratado, nga gisulat sa Latin, naglangkob sa usa ka sintesis sa teolohiyang Kristosentriko, mistikong pagpamalandong, ug eskatolohiya nga apokalitiko.<ref name="dup-0-66">{{cite web |url=https://it.cathopedia.org/wiki/Ubertino_da_Casale |title=Ubertino da Casale |website=it.cathopedia.org |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang teksto giisip nga manipesto sa doktrina sa pundok sa mga [[Franciscanos espirituales]]. Nailhan ang buhat tungod sa pagpanalipod niini sa kakabos sa ebanghelyo ug sa kritikal nga pagtuki sa herarkiya sa simbahan niadtong panahona.<ref name="dup-0-66" /> Gigamit ni [[Dante Alighieri]] ang buhat isip tinubdan sa lain-laing mga hulagway ug teolohikong konsepto sa ''[[Divina Comedia]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.danteolivi.com/ubertino-da-casale-e-dante-dallo-spiritualismo-francescano-al-sacro-umanesimo/ |title=Ubertino da Casale e Dante |work=www.danteolivi.com |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa Canto XII sa ''Paraiso'', gikutlo sa magbabalak si Ubertino, bisan pa nga gisaway niya ang sobra nga pagka-estrikto niini sa interpretasyon sa Lagda sa Pransiskano.<ref>{{cite web |url=https://www.studiarapido.it/paradiso-canto-12-riassunto-commento/ |title=Paradiso Canto 12: riassunto e commento |work=www.studiarapido.it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa ika-15 nga siglo, si [[Bernardino sa Siena]] migamit sa teksto alang sa iyang mga wali, diin naggikan ang iyang debosyon sa Ngalan ni [[Jesus|Hesus]].<ref>{{cite web |url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/8613935.pdf |title=Verso un'edizione critica dell'Arbor vite crucifixe Iesu |work=dialnet.unirioja.es |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang buhat nakaimpluwensya usab sa espiritwalidad sa amihanang Uropa pinaagi sa ''[[Devotio moderna]]'' ug sa mga sirkulo sa Cartujo tali sa ika-14 ug ika-16 nga siglo.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/238343196_Ubertino_da_Casale_and_the_Devotio_Moderna |title=Ubertino da Casale and the Devotio Moderna |work=www.researchgate.net |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa modernong panahon, ang hulagway ni Ubertino ug ang iyang nag-unang buhat gikuha ni [[Umberto Eco]] isip mga elemento sa nobela nga ''[[Ang Ngalan sa Rosa]]''.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/arbor-vitae-crucifixae-jesu-r.-inc.-3 |title=Arbor vitae crucifixae Jesu |work=archive.org |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> == Kasaysayan == Gisulat ni Ubertino ang tratado sa iyang pagretiro sa [[Santuario de la Verna|eritoryo sa La Verna]], tali sa Marso 9 ug Septiyembre 28, 1305.<ref name="dup-1-33">{{cite web |url=http://www.sanfrancesco.com/san-francesco-assisi.asp?group=19&post=123 |title=Ubertino da Casale e l'Arbor vitae crucifixae Jesu Christi |website=www.sanfrancesco.com |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang tagsulat gipalayo sa pagwali ni Papa [[Benedict XI]] tungod sa iyang mga kontrobersyal nga baruganan.<ref name="dup-2-15">{{cite web |url=https://www.skuola.net/storia-medievale/umbertino-casale.html |title=Ubertino da Casale |website=www.skuola.net |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang pagsulat sa teksto nadasig sa pipila sa iyang mga igsoon sa orden, lakip na si Juan sa Fermo.<ref>{{cite web |url=http://www.rmoa.unina.it/1249/1/RM-Soriani-Ubertino.pdf |title=Ubertino da Casale: tra Arbor vitae e omiletica |website=www.rmoa.unina.it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang tradisyon sa manuskrito sa buhat naglangkob sa mga 39 ka tibuok nga testimonya ug daghang mga tipik.<ref name="dup-3-21">{{cite web |url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/8613935.pdf |title=Verso un'edizione critica dell'Arbor vite crucifixe Iesu |website=dialnet.unirioja.es |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang bugtong giimprinta nga edisyon sa ika-15 nga siglo gipatik sa Venice niadtong Marso 12, 1485, sa tig-imprinta nga si Andrea de Bonetis.<ref name="dup-1-33" /> == Mga pakisayran == {{reflist}} lcla99zl7wuzcaudhjs2edteo1mbudp 37020836 37020834 2026-05-14T13:51:24Z ~2026-28947-00 143189 Estruktura 37020836 wikitext text/x-wiki Ang '''''Arbor vitae crucifixae Jesu Christi''''' ("Ang kahoy sa kinabuhing gilansang sa krus ni Jesus") mao ang labing mahinungdanong sinulat ni [[Ubertino da Casale]], usa ka Pransiskanong prayle, nga nahuman niadtong 1305. Kining maong basahon, nga gisulat sa Linatin, usa ka sumada sa teolohiya, mistikong pamalandong, ug eskatolohiya.<ref name="dup-0-66">{{cite web |url=https://it.cathopedia.org/wiki/Ubertino_da_Casale |title=Ubertino da Casale |website=it.cathopedia.org |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Giisip kini nga opisyal nga talamdan sa pagtulon-an sa mga [[Spiritual Franciscan]]. Nailhan ang buhat tungod sa pagpanalipod niini sa kakabos nga ebangheliko ug sa pagsaway sa kadagkoan sa simbahan niadtong panahona.<ref name="dup-0-66" /> Gigamit ni [[Dante Alighieri]] kining basahona isip tinubdan sa pipila ka hulagway ug konsepto sa teolohiya sa iyang ''[[Divina Commedia]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.danteolivi.com/ubertino-da-casale-e-dante-dallo-spiritualismo-francescano-al-sacro-umanesimo/ |title=Ubertino da Casale e Dante |website=www.danteolivi.com |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa Canto XII sa ''Paradiso'', gihisgotan sa magbabalak si Ubertino, apan gisaway ang iyang grabeng pagkamapugsanon sa interpretasyon sa Lagda sa Pransiskano.<ref>{{cite web |url=https://www.studiarapido.it/paradiso-canto-12-riassunto-commento/ |title=Paradiso Canto 12: riassunto e commento |website=www.studiarapido.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Niadtong ika-15 nga siglo, gigamit ni [[Bernardino sa Siena]] ang teksto alang sa iyang mga wali, diin naggikan ang iyang debosyon sa Ngalan ni [[Jesus sa Nazaret|Jesus]].<ref>{{cite web |url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/8613935.pdf |title=Verso un'edizione critica dell'Arbor vite crucifixe Iesu |website=dialnet.unirioja.es |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Nakaimpluwensya usab ang buhat sa espiritwalidad sa amihanang Europa pinaagi sa ''[[Devotio moderna]]'' ug sa mga sirkulo sa mga Cartujo tali sa ika-14 ug ika-16 nga siglo.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/238343196_Ubertino_da_Casale_and_the_Devotio_Moderna |title=Ubertino da Casale and the Devotio Moderna |website=www.researchgate.net |language=en |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa modernong panahon, ang dagway ni Ubertino ug ang iyang buhat gigamit ni [[Umberto Eco]] sa iyang nobela nga ''[[Ang Ngalan sa Rosas]]''.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/arbor-vitae-crucifixae-jesu-r.-inc.-3 |title=Arbor vitae crucifixae Jesu |website=archive.org |language=en |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> == Kasaysayan == Gisulat ni Ubertino ang tratado samtang didto siya sa [[Santuario de la Verna|ermita sa La Verna]], tali sa Marso 9 ug Septiyembre 28, 1305.<ref name="dup-1-33">{{cite web |url=http://www.sanfrancesco.com/san-francesco-assisi.asp?group=19&post=123 |title=Ubertino da Casale e l'Arbor vitae crucifixae Jesu Christi |website=www.sanfrancesco.com |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Gidid-an siya sa pagwali ni Papa [[Benedicto XI]] tungod sa iyang mga kontrobersyal nga opinyon.<ref name="dup-2-15">{{cite web |url=https://www.skuola.net/storia-medievale/umbertino-casale.html |title=Ubertino da Casale |website=www.skuola.net |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang pagsulat sa teksto nadasig sa iyang mga kaubang prayle, lakip na si Juan sa Fermo.<ref>{{cite web |url=http://www.rmoa.unina.it/1249/1/RM-Soriani-Ubertino.pdf |title=Ubertino da Casale: tra Arbor vitae e omiletica |website=www.rmoa.unina.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Adunay mga 39 ka tibuok nga manuskrito ug daghang mga tipik sa maong buhat ang nagpabilin hangtod karon.<ref name="dup-3-21">{{cite web |url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/8613935.pdf |title=Verso un'edizione critica dell'Arbor vite crucifixe Iesu |website=dialnet.unirioja.es |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang bugtong giimprinta nga edisyon sa ika-15 nga siglo gipatik sa Venice niadtong Marso 12, 1485, ni Andrea de Bonetis.<ref name="dup-1-33" /> == Estruktura == Ang buhat gibahin sa lima ka basahon nga nagsunod sa alegoriya sa [[Kahoy sa Kinabuhi]]. Niini nga simbolo, ang mga gamot nagrepresentar sa plano sa Dios sa [[Pagkatawo ni Jesus|Pagkatawo]], ang punoan mao ang kinabuhi ni Jesus, ang mga sanga mao ang iyang mga buhat, ug ang mga bunga mao ang mga lihok sa mga pinili.<ref>{{cite web |url=http://www.ofs-monza.it/l-albero-della-vita-crocifissa-di-gesu.html |title=L'albero della vita crocifissa di Gesù |website=www.ofs-monza.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang lima ka basahon mao kini: * ''Basahon I (Iesus plene dotatus)'': naghisgot sa pagpangandam sa Pagkatawo ug sa [[Anunsyasyon]].<ref name="soriani">{{cite web |url=http://www.rmoa.unina.it/1249/1/RM-Soriani-Ubertino.pdf |title=Ubertino da Casale: tra Arbor vitae e omiletica |website=www.rmoa.unina.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> * ''Basahon II (Iesus natus)'': nakatutok sa pagkatawo ni Jesus ug sa kalambigitan niini sa kakabos.<ref name="soriani" /> * ''Basahon III (Iesus magister)'': naghulagway sa publikong kinabuhi ug pagtulon-an ni Kristo.<ref name="soriani" /> * ''Basahon IV (Iesus crucifixus)'': naghisgot sa [[Kasakit ni Kristo|Pasyon]] ug kamatayon sa krus isip kinapungkayan sa hingpit nga kakabos.<ref name="soriani" /> * ''Basahon V (Iesus resurgens et gloriosus)'': naghatag og matagnaon ug eskatolohikal nga panan-aw sa kasaysayan sa Simbahan.<ref name="soriani" /> == Mga pakisayran == {{reflist}} ipbf3pdnf3qcb06wvp7go131pbfs55c 37020837 37020836 2026-05-14T14:05:52Z ~2026-28947-00 143189 Sulod 37020837 wikitext text/x-wiki Ang '''''Arbor vitae crucifixae Jesu Christi''''' ("Ang kahoy sa kinabuhing gilansang sa krus ni Jesus") mao ang labing mahinungdanong sinulat ni [[Ubertino da Casale]], usa ka Pransiskanong prayle, nga nahuman niadtong 1305. Kining maong basahon, nga gisulat sa Linatin, usa ka sumada sa teolohiya, mistikong pamalandong, ug eskatolohiya.<ref name="dup-0-66">{{cite web |url=https://it.cathopedia.org/wiki/Ubertino_da_Casale |title=Ubertino da Casale |website=it.cathopedia.org |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Giisip kini nga opisyal nga talamdan sa pagtulon-an sa mga [[Spiritual Franciscan]]. Nailhan ang buhat tungod sa pagpanalipod niini sa kakabos nga ebangheliko ug sa pagsaway sa kadagkoan sa simbahan niadtong panahona.<ref name="dup-0-66" /> Gigamit ni [[Dante Alighieri]] kining basahona isip tinubdan sa pipila ka hulagway ug konsepto sa teolohiya sa iyang ''[[Divina Commedia]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.danteolivi.com/ubertino-da-casale-e-dante-dallo-spiritualismo-francescano-al-sacro-umanesimo/ |title=Ubertino da Casale e Dante |website=www.danteolivi.com |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa Canto XII sa ''Paradiso'', gihisgotan sa magbabalak si Ubertino, apan gisaway ang iyang grabeng pagkamapugsanon sa interpretasyon sa Lagda sa Pransiskano.<ref>{{cite web |url=https://www.studiarapido.it/paradiso-canto-12-riassunto-commento/ |title=Paradiso Canto 12: riassunto e commento |website=www.studiarapido.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Niadtong ika-15 nga siglo, gigamit ni [[Bernardino sa Siena]] ang teksto alang sa iyang mga wali, diin naggikan ang iyang debosyon sa Ngalan ni [[Jesus sa Nazaret|Jesus]].<ref>{{cite web |url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/8613935.pdf |title=Verso un'edizione critica dell'Arbor vite crucifixe Iesu |website=dialnet.unirioja.es |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Nakaimpluwensya usab ang buhat sa espiritwalidad sa amihanang Europa pinaagi sa ''[[Devotio moderna]]'' ug sa mga sirkulo sa mga Cartujo tali sa ika-14 ug ika-16 nga siglo.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/238343196_Ubertino_da_Casale_and_the_Devotio_Moderna |title=Ubertino da Casale and the Devotio Moderna |website=www.researchgate.net |language=en |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa modernong panahon, ang dagway ni Ubertino ug ang iyang buhat gigamit ni [[Umberto Eco]] sa iyang nobela nga ''[[Ang Ngalan sa Rosas]]''.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/arbor-vitae-crucifixae-jesu-r.-inc.-3 |title=Arbor vitae crucifixae Jesu |website=archive.org |language=en |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> == Kasaysayan == Gisulat ni Ubertino ang tratado samtang didto siya sa [[Santuario de la Verna|ermita sa La Verna]], tali sa Marso 9 ug Septiyembre 28, 1305.<ref name="dup-1-33">{{cite web |url=http://www.sanfrancesco.com/san-francesco-assisi.asp?group=19&post=123 |title=Ubertino da Casale e l'Arbor vitae crucifixae Jesu Christi |website=www.sanfrancesco.com |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Gidid-an siya sa pagwali ni Papa [[Benedicto XI]] tungod sa iyang mga kontrobersyal nga opinyon.<ref name="dup-2-15">{{cite web |url=https://www.skuola.net/storia-medievale/umbertino-casale.html |title=Ubertino da Casale |website=www.skuola.net |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang pagsulat sa teksto nadasig sa iyang mga kaubang prayle, lakip na si Juan sa Fermo.<ref>{{cite web |url=http://www.rmoa.unina.it/1249/1/RM-Soriani-Ubertino.pdf |title=Ubertino da Casale: tra Arbor vitae e omiletica |website=www.rmoa.unina.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Adunay mga 39 ka tibuok nga manuskrito ug daghang mga tipik sa maong buhat ang nagpabilin hangtod karon.<ref name="dup-3-21">{{cite web |url=https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/8613935.pdf |title=Verso un'edizione critica dell'Arbor vite crucifixe Iesu |website=dialnet.unirioja.es |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang bugtong giimprinta nga edisyon sa ika-15 nga siglo gipatik sa Venice niadtong Marso 12, 1485, ni Andrea de Bonetis.<ref name="dup-1-33" /> == Estruktura == Ang buhat gibahin sa lima ka basahon nga nagsunod sa alegoriya sa [[Kahoy sa Kinabuhi]]. Niini nga simbolo, ang mga gamot nagrepresentar sa plano sa Dios sa [[Pagkatawo ni Jesus|Pagkatawo]], ang punoan mao ang kinabuhi ni Jesus, ang mga sanga mao ang iyang mga buhat, ug ang mga bunga mao ang mga lihok sa mga pinili.<ref>{{cite web |url=http://www.ofs-monza.it/l-albero-della-vita-crocifissa-di-gesu.html |title=L'albero della vita crocifissa di Gesù |website=www.ofs-monza.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang lima ka basahon mao kini: * ''Basahon I (Iesus plene dotatus)'': naghisgot sa pagpangandam sa Pagkatawo ug sa [[Anunsyasyon]].<ref name="soriani">{{cite web |url=http://www.rmoa.unina.it/1249/1/RM-Soriani-Ubertino.pdf |title=Ubertino da Casale: tra Arbor vitae e omiletica |website=www.rmoa.unina.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> * ''Basahon II (Iesus natus)'': nakatutok sa pagkatawo ni Jesus ug sa kalambigitan niini sa kakabos.<ref name="soriani" /> * ''Basahon III (Iesus magister)'': naghulagway sa publikong kinabuhi ug pagtulon-an ni Kristo.<ref name="soriani" /> * ''Basahon IV (Iesus crucifixus)'': naghisgot sa [[Kasakit ni Kristo|Pasyon]] ug kamatayon sa krus isip kinapungkayan sa hingpit nga kakabos.<ref name="soriani" /> * ''Basahon V (Iesus resurgens et gloriosus)'': naghatag og matagnaon ug eskatolohikal nga panan-aw sa kasaysayan sa Simbahan.<ref name="soriani" /> == Sulod == Ang kinauyokan sa buhat mao ang doktrina sa ''usus pauper'', nga nagpasiugda sa limitado ug kabos nga paggamit sa materyal nga mga butang.<ref name="dup-2-15" /> Miingon si [[Ubertino da Casale]] nga si Kristo ug ang mga Apostoles mitalikod sa bisan unsang matang sa pagpanag-iya (''dominium''), ug kini ang angayng sundon sa mga [[Pransiskano]].<ref>{{cite web |url=https://journals.openedition.org/oliviana/471 |title=Ubertino da Casale e la povertà di Cristo |website=journals.openedition.org |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Sa eskatolohikal nga bahin, gisunod niini ang pito ka yugto sa Simbahan base sa panghunahuna ni Joachim sa Fiore. Giila si [[Francisco sa Assisi]] isip ang anghel sa ikaunom nga selyo sa [[Pinadayag]].<ref>{{cite web |url=http://www.ofs-monza.it/l-albero-della-vita-crocifissa-di-gesu.html |title=L'albero della vita crocifissa di Gesù |website=www.ofs-monza.it |language=it |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> Ang ikalima nga basahon naglakip sa pagsaway kang Papa [[Celestino V]] ug [[Benedicto XI]], nga gipakita isip mga negatibong hulagway. Sa kataposan, gitagna sa tagsulat ang pag-abot sa usa ka "Papa nga Angheliko" nga maoy mopalig-on pag-usab sa kaputli sa Simbahan.<ref>{{cite web |url=https://archive.org/details/arbor-vitae-crucifixae-jesu-r.-inc.-3 |title=Arbor vitae crucifixae Jesu |website=archive.org |language=en |access-date=Mayo 9, 2026}}</ref> == Mga pakisayran == {{reflist}} qpm8qf12orh5f7dr0e0dirqfjkmv6c7 0 11354211 37020844 2026-05-14T14:54:55Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020844 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Portugal''' usa sa mga nag-unang haligi sa ekonomikanhong banika sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://agriculture.ec.europa.eu/cap-my-country/cap-strategic-plans/portugal_en |title=Portugal – CAP Strategic Plan |website=agriculture.ec.europa.eu |language=en |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa pagkakaron, ang Portugal mao ang ikaupat nga kinadak-ang tig-eksport og [[lana sa olibo]] sa kalibotan ug ikapito sa kinatibuk-ang produksiyon.<ref>{{cite web |url=https://alfredodasilva150anos.pt/wp-content/uploads/2022/07/Sustentabilidade-Olivais-Portugal.pdf |title=Sustentabilidade dos Olivais em Portugal |website=alfredodasilva150anos.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa miaging duha ka dekada, ang sektor dako og nausab tungod sa modernong teknolohiya, hinungdan nga nahimo nang net exporter ang nasod gikan sa pagka-deficit niini kaniadto.<ref>{{cite web |url=https://www.forbespt.com/os-grandes-desafios-do-setor-olivicola-e-oleicola-em-2025/ |title=Os grandes desafios do setor olivícola e oleícola em 2025 |website=forbespt.com |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Kasaysayan == Ang pagpananom og [[Olea europaea|olibo]] sa [[Rawis sa Iberia]] gisugdan sa mga [[Fenicia|Penisyanhon]] ug mga [[Antigong Gresya|Griyego]] mga lima ka milenyo na ang milabay.<ref name="dup-0-46">{{cite web |url=https://www.iniav.pt/images/publicacoes/livros-manuais/caderno_olivalemportugal.pdf |title=O Olival em Portugal |website=iniav.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Misaka ang produksiyon sa lana sa panahon sa [[Hispania romana|Imperyong Romano]] ug mas milambo pa sa ilalum sa impluwensyang [[Al-Andalus|Arabo]].<ref name="dup-0-46" /> Sa tunga-tunga sa ika-19 nga siglo, ang luna sa kaumahan sa olibo niabot sa 42,000 ka ektarya, kasagaran didto sa [[Alentejo]], [[Estremadura (Portugal)|Estremadura]], ug [[Trás-os-Montes e Alto Douro|Trás-os-Montes]].<ref name="dup-0-46" /> Ang modernong paglambo sa industriya konektado sa pagtukod sa [[Sapong sa Alqueva]], nga naghatag og irigasyon sa lapad nga kaumahan.<ref>{{cite web |url=https://www.edia.pt/wp-content/uploads/2021/03/olival_digital-1.pdf |title=Olival em Alqueva |website=edia.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Mga dapit-oliba == Ang nag-unang produksiyon makit-an sa mga rehiyon sa [[Alentejo]], [[Trás-os-Montes]], ug [[Beira Interior]].<ref>{{cite web |url=https://www.deifil.pt/wp-content/uploads/2025/02/VOZDOCAMPO_FEV25_54-56.pdf |title=Inovação e sustentabilidade no olival português |website=deifil.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Ang Alentejo ang nag-una sa produksiyon sa nasod (mga 83.5% sa tuig 2023) tungod sa paggamit sa mga intensive ug super-intensive nga sistema sa pagpananom.<ref>{{cite web |url=https://www.confagri.pt/content/uploads/2025/06/ER_165.pdf |title=Espaço Rural n.º 165 |website=confagri.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa laing bahin, sa amihanang rehiyon sama sa Trás-os-Montes, mas komon ang tradisyonal nga pagpananom sa mga bakilid nga dapit nga nagsalig lamang sa ulan.<ref>{{cite web |url=https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=EU%20Olive%20Oil%20Production%20Update%202024_Madrid_European%20Union_PO2024-0004.pdf |title=EU Olive Oil Production Update 2024 |website=fas.usda.gov |language=en |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Klima == Aron motubo og maayo ang [[Olea europaea|olibo]] sa [[Portugal]], kinahanglan ang temperatura nga naa sa tunga sa 10 °C ug 30 °C.<ref name="dup-1-31">{{cite web |url=https://www.ccdrc.pt/wp-content/uploads/2025/02/prodi_olival_2ed.pdf |title=Proteção Integrada do Olival |website=ccdrc.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Dili paborable ang mga dapit nga sobra sa 600-700 ka metros ang kahabogon gikan sa lebel sa dagat, lakip na ang mga dapit daplin sa baybayon nga apektado kaayo sa impluwensya sa Atlantiko.<ref name="dup-1-31" /> Sa pagkakaron, ang sektor nameligro tungod sa [[kausaban sa klima]], nga makita sa kakuwang sa ulan ug kanunay nga pag-igo sa grabeng [[init sa panahon]].<ref>{{cite web |url=https://apambiente.pt/sites/default/files/_Clima/Adapta%C3%A7%C3%A3o/Relat_Setor_ENAAC_Agricultura.pdf |title=Adaptação da Agricultura às Alterações Climáticas |website=apambiente.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Yuta == Ang [[Olea europaea|olibo]] mas pabor sa mga yuta nga dali maughan (well-drained), gaan ang tekstura, ug dunay pH nga 6.5 hangtod 7.0.<ref>{{cite web |url=https://www.alice.cnptia.embrapa.br/alice/bitstream/doc/1034217/1/RosaneMartinazzoEnfruti.pdf |title=Características químicas de um Latossolo para o cultivo de oliveiras |website=alice.cnptia.embrapa.br |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa Nordeste, ang yuta sa kaumahan sa olibo sagad mabaw, asidiko, ug kulang sa organic matter.<ref>{{cite web |url=https://revistas.rcaap.pt/rca/article/download/28386/21335/127409 |title=Caracterização edafoclimática das áreas olivícolas no Nordeste de Portugal |website=revistas.rcaap.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa patag sa [[Alentejo]], komon ang mga yuta nga dunay schist ug lapok (clay).<ref>{{cite web |url=https://esporao.com/pt/artigos/os-sete-solos-da-herdade-do-esporao |title=Os sete solos da Herdade do Esporão |website=esporao.com |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sensitibo kaayo ang kahoy sa pagpundo sa tubig (waterlogging) kay makadaot kini sa gamot.<ref>{{cite web |url=https://www.ccdrc.pt/wp-content/uploads/2025/02/prodi_olival_2ed.pdf |title=Proteção Integrada do Olival |website=ccdrc.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Mga matang sa olibo == Dunay mga lumad nga matang (varieties) ang Portugal sama sa Galega Vulgar, [[Cobrançosa]], Verdeal Alentejana, ug Cordovil de Serpa.<ref name="dup-2-6">{{cite web |url=https://iniav.pt/component/flexicontent/weblink/49/5236/1 |title=Avaliação do potencial produtivo de variedades de oliveira |website=iniav.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Ang Galega Vulgar ang labing daghan tungod kay dali kini mamunga ug nindot og kalidad ang lana niini.<ref name="dup-2-6" /> Ang matang nga Madural, nga komon sa amihanan, naila sa pagka-agwanta niini sa katugnaw ug pabor alang sa mekanisadong pag-ani.<ref>{{cite web |url=https://www.ccdrc.pt/wp-content/uploads/2025/02/prodi_olival_2ed.pdf |title=Variedade Madural |website=ccdrc.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Mga lana == Hapit 95% sa produksiyon sa nasod kay mga lana sa kategoryang virgin o [[lana sa olibo|extra virgin]].<ref>{{cite web |url=https://www.forbespt.com/os-grandes-desafios-do-setor-olivicola-e-oleicola-em-2025/ |title=Os grandes desafios do setor olivícola e oleícola em 2025 |website=forbespt.com |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Ang kalidad niini gigarantiyahan sa mga Denominasyon sa Gigikanan nga Gipanalipdan (DOP), sama sa Moura, Alentejo Interior, Norte Alentejano, Ribatejo, Beira Interior, ug Trás-os-Montes.<ref>{{cite web |url=https://www.portugalintube.com/azeitess |title=Coleção Azeites DOP Portugal |website=portugalintube.com |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Ang mga lana sa [[Alentejo]] sagad dunay kahumot sa mansanas ug almendras.<ref name="catalogo">{{cite web |url=http://azeitedoalentejo.pt/wp-content/uploads/2019/04/Cat%C3%A1logo-Azeites-Portugueses.pdf |title=Catálogo dos Azeites de Portugal |website=azeitedoalentejo.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Samtang ang sa [[Trás-os-Montes e Alto Douro|Trás-os-Montes]] duna poy timailhan sa bag-ong pinutol nga sagbot ug alkatsopa (artichoke), nga dunay balanse nga pait ug kapaat.<ref name="catalogo" /> == Mga pakisayran == {{reflist}} == Mga sumpay sa gawas == * {{commonscat|Olive growing in Portugal}} lbut13bo1o27tj6ef2sg37ouiixxi6b 37020847 37020844 2026-05-14T15:21:00Z ~2026-28947-00 143189 kat 37020847 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Portugal''' usa sa mga nag-unang haligi sa ekonomikanhong banika sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://agriculture.ec.europa.eu/cap-my-country/cap-strategic-plans/portugal_en |title=Portugal – CAP Strategic Plan |website=agriculture.ec.europa.eu |language=en |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa pagkakaron, ang Portugal mao ang ikaupat nga kinadak-ang tig-eksport og [[lana sa olibo]] sa kalibotan ug ikapito sa kinatibuk-ang produksiyon.<ref>{{cite web |url=https://alfredodasilva150anos.pt/wp-content/uploads/2022/07/Sustentabilidade-Olivais-Portugal.pdf |title=Sustentabilidade dos Olivais em Portugal |website=alfredodasilva150anos.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa miaging duha ka dekada, ang sektor dako og nausab tungod sa modernong teknolohiya, hinungdan nga nahimo nang net exporter ang nasod gikan sa pagka-deficit niini kaniadto.<ref>{{cite web |url=https://www.forbespt.com/os-grandes-desafios-do-setor-olivicola-e-oleicola-em-2025/ |title=Os grandes desafios do setor olivícola e oleícola em 2025 |website=forbespt.com |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Kasaysayan == Ang pagpananom og [[Olea europaea|olibo]] sa [[Rawis sa Iberia]] gisugdan sa mga [[Fenicia|Penisyanhon]] ug mga [[Antigong Gresya|Griyego]] mga lima ka milenyo na ang milabay.<ref name="dup-0-46">{{cite web |url=https://www.iniav.pt/images/publicacoes/livros-manuais/caderno_olivalemportugal.pdf |title=O Olival em Portugal |website=iniav.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Misaka ang produksiyon sa lana sa panahon sa [[Hispania romana|Imperyong Romano]] ug mas milambo pa sa ilalum sa impluwensyang [[Al-Andalus|Arabo]].<ref name="dup-0-46" /> Sa tunga-tunga sa ika-19 nga siglo, ang luna sa kaumahan sa olibo niabot sa 42,000 ka ektarya, kasagaran didto sa [[Alentejo]], [[Estremadura (Portugal)|Estremadura]], ug [[Trás-os-Montes e Alto Douro|Trás-os-Montes]].<ref name="dup-0-46" /> Ang modernong paglambo sa industriya konektado sa pagtukod sa [[Sapong sa Alqueva]], nga naghatag og irigasyon sa lapad nga kaumahan.<ref>{{cite web |url=https://www.edia.pt/wp-content/uploads/2021/03/olival_digital-1.pdf |title=Olival em Alqueva |website=edia.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Mga dapit-oliba == Ang nag-unang produksiyon makit-an sa mga rehiyon sa [[Alentejo]], [[Trás-os-Montes]], ug [[Beira Interior]].<ref>{{cite web |url=https://www.deifil.pt/wp-content/uploads/2025/02/VOZDOCAMPO_FEV25_54-56.pdf |title=Inovação e sustentabilidade no olival português |website=deifil.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Ang Alentejo ang nag-una sa produksiyon sa nasod (mga 83.5% sa tuig 2023) tungod sa paggamit sa mga intensive ug super-intensive nga sistema sa pagpananom.<ref>{{cite web |url=https://www.confagri.pt/content/uploads/2025/06/ER_165.pdf |title=Espaço Rural n.º 165 |website=confagri.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa laing bahin, sa amihanang rehiyon sama sa Trás-os-Montes, mas komon ang tradisyonal nga pagpananom sa mga bakilid nga dapit nga nagsalig lamang sa ulan.<ref>{{cite web |url=https://apps.fas.usda.gov/newgainapi/api/Report/DownloadReportByFileName?fileName=EU%20Olive%20Oil%20Production%20Update%202024_Madrid_European%20Union_PO2024-0004.pdf |title=EU Olive Oil Production Update 2024 |website=fas.usda.gov |language=en |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Klima == Aron motubo og maayo ang [[Olea europaea|olibo]] sa [[Portugal]], kinahanglan ang temperatura nga naa sa tunga sa 10 °C ug 30 °C.<ref name="dup-1-31">{{cite web |url=https://www.ccdrc.pt/wp-content/uploads/2025/02/prodi_olival_2ed.pdf |title=Proteção Integrada do Olival |website=ccdrc.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Dili paborable ang mga dapit nga sobra sa 600-700 ka metros ang kahabogon gikan sa lebel sa dagat, lakip na ang mga dapit daplin sa baybayon nga apektado kaayo sa impluwensya sa Atlantiko.<ref name="dup-1-31" /> Sa pagkakaron, ang sektor nameligro tungod sa [[kausaban sa klima]], nga makita sa kakuwang sa ulan ug kanunay nga pag-igo sa grabeng [[init sa panahon]].<ref>{{cite web |url=https://apambiente.pt/sites/default/files/_Clima/Adapta%C3%A7%C3%A3o/Relat_Setor_ENAAC_Agricultura.pdf |title=Adaptação da Agricultura às Alterações Climáticas |website=apambiente.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Yuta == Ang [[Olea europaea|olibo]] mas pabor sa mga yuta nga dali maughan (well-drained), gaan ang tekstura, ug dunay pH nga 6.5 hangtod 7.0.<ref>{{cite web |url=https://www.alice.cnptia.embrapa.br/alice/bitstream/doc/1034217/1/RosaneMartinazzoEnfruti.pdf |title=Características químicas de um Latossolo para o cultivo de oliveiras |website=alice.cnptia.embrapa.br |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa Nordeste, ang yuta sa kaumahan sa olibo sagad mabaw, asidiko, ug kulang sa organic matter.<ref>{{cite web |url=https://revistas.rcaap.pt/rca/article/download/28386/21335/127409 |title=Caracterização edafoclimática das áreas olivícolas no Nordeste de Portugal |website=revistas.rcaap.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sa patag sa [[Alentejo]], komon ang mga yuta nga dunay schist ug lapok (clay).<ref>{{cite web |url=https://esporao.com/pt/artigos/os-sete-solos-da-herdade-do-esporao |title=Os sete solos da Herdade do Esporão |website=esporao.com |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Sensitibo kaayo ang kahoy sa pagpundo sa tubig (waterlogging) kay makadaot kini sa gamot.<ref>{{cite web |url=https://www.ccdrc.pt/wp-content/uploads/2025/02/prodi_olival_2ed.pdf |title=Proteção Integrada do Olival |website=ccdrc.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Mga matang sa olibo == Dunay mga lumad nga matang (varieties) ang Portugal sama sa Galega Vulgar, [[Cobrançosa]], Verdeal Alentejana, ug Cordovil de Serpa.<ref name="dup-2-6">{{cite web |url=https://iniav.pt/component/flexicontent/weblink/49/5236/1 |title=Avaliação do potencial produtivo de variedades de oliveira |website=iniav.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Ang Galega Vulgar ang labing daghan tungod kay dali kini mamunga ug nindot og kalidad ang lana niini.<ref name="dup-2-6" /> Ang matang nga Madural, nga komon sa amihanan, naila sa pagka-agwanta niini sa katugnaw ug pabor alang sa mekanisadong pag-ani.<ref>{{cite web |url=https://www.ccdrc.pt/wp-content/uploads/2025/02/prodi_olival_2ed.pdf |title=Variedade Madural |website=ccdrc.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> == Mga lana == Hapit 95% sa produksiyon sa nasod kay mga lana sa kategoryang virgin o [[lana sa olibo|extra virgin]].<ref>{{cite web |url=https://www.forbespt.com/os-grandes-desafios-do-setor-olivicola-e-oleicola-em-2025/ |title=Os grandes desafios do setor olivícola e oleícola em 2025 |website=forbespt.com |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Ang kalidad niini gigarantiyahan sa mga Denominasyon sa Gigikanan nga Gipanalipdan (DOP), sama sa Moura, Alentejo Interior, Norte Alentejano, Ribatejo, Beira Interior, ug Trás-os-Montes.<ref>{{cite web |url=https://www.portugalintube.com/azeitess |title=Coleção Azeites DOP Portugal |website=portugalintube.com |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Ang mga lana sa [[Alentejo]] sagad dunay kahumot sa mansanas ug almendras.<ref name="catalogo">{{cite web |url=http://azeitedoalentejo.pt/wp-content/uploads/2019/04/Cat%C3%A1logo-Azeites-Portugueses.pdf |title=Catálogo dos Azeites de Portugal |website=azeitedoalentejo.pt |language=pt |access-date=9 Mayo 2026}}</ref> Samtang ang sa [[Trás-os-Montes e Alto Douro|Trás-os-Montes]] duna poy timailhan sa bag-ong pinutol nga sagbot ug alkatsopa (artichoke), nga dunay balanse nga pait ug kapaat.<ref name="catalogo" /> == Mga pakisayran == {{reflist}} == Mga sumpay sa gawas == * {{commonscat|Olive growing in Portugal}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] qke5nuqj4mq6ilz294skvxi23q96ayo 14 11354212 37020845 2026-05-14T15:19:34Z ~2026-28947-00 143189 Kategoriya 37020845 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya: Pagpatubo sa olibo]] cerozt593h56eixt0k2al9l9kx31dwh 14 11354213 37020846 2026-05-14T15:20:19Z ~2026-28947-00 143189 Kategoriya 37020846 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Agrikultura]] cay8nrk4c2bvmfzi05r0bodf9mfoqb0 0 11354214 37020849 2026-05-14T15:41:14Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020849 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa [[Estado sa Palestina]]''' ang nag-unang haligi sa agrikultura sa nasod, diin kini naglangkob sa hapit 45% sa kinatibuk-ang kayutaan nga gitamnan.<ref>{{cite web |url=https://www.arij.org/wp-content/uploads/2025/11/Olives-Sector-Status-2025-Final.pdf |title=Olives Sector Status 2025 |publisher=Applied Research Institute – Jerusalem (ARIJ) |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Kini nga sektor naghatag og aberids nga 5% sa [[Gross Domestic Product|produkto sa nasod]] (GDP) ug maoy nag-unang panginabuhi sa kapin sa 100,000 ka pamilyang Palestinhon.<ref>{{cite web |url=https://www.ifpri.org/blog/no-olive-branch-the-question-of-natural-resource-destruction-in-gaza-and-the-west-bank/ |title=No olive branch: Natural resource destruction and prospects for sustainable rural livelihoods |publisher=International Food Policy Research Institute |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Ang punoan sa [[Olea europaea|olibo]] (''Olea europaea L.'') giila nga sentro sa kultural nga kailhanan ug kalig-on sa ekonomiya sa mga banikanhong komunidad.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/investment-centre/latest/news/detail/a-cut-above---pruning-for-resilient-olive-oil-production-in-west-bank-and-gaza-strip/en |title=A cut above - Pruning for resilient olive oil production in West Bank and Gaza Strip |publisher=Food and Agriculture Organization (FAO) |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Ang produksiyon gibahin sa [[lana sa olibo]] alang sa lokal nga konsumo ug eksport, ingon man ang mga olibo nga pang-atubal.<ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2025/11/6/palestines-olives-a-visual-guide-to-the-annual-harvest-and-traditions |title=Palestine’s olives: A visual guide |publisher=Al Jazeera |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Adunay mga ebidensiya sa arkibotanika nga ang sistematikong pagpananom og olibo sa rehiyon nagsugod na 6,000 ka tuig ang milabay.<ref>{{cite web |url=https://scholar.najah.edu/sites/default/files/all-thesis/palestinian_olive.pdf |title=Characterization of the Main Olive Cultivars in Palestine |author=Mohammad Yousef Jaber |publisher=An-Najah National University |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa panahon sa [[Britanikong Mandato sa Palestina]], milambo ang sektor hangtod sa 59,540 ka hektarya niadtong 1944-1945.<ref>{{cite web |url=https://www.pcbs.gov.ps/Downloads/book2693.pdf |title=Palestine in Figures 2023 |publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sukad niadtong 1967, ang agrikultura nakasinati og daghang restriksiyon tungod sa okupasyon sa militar, diin kapin sa 800,000 ka punoan sa olibo ang narekord nga nangaguba.<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/14/infographic-palestines-olive-industry |title=Infographic: Palestine's olive industry |publisher=Al Jazeera |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa bag-ohay nga mga dekada, ang kalamboan sa sektor nababagan sa mga limitasyon sa paglihok ug kalisod sa pag-abot sa mga merkado sa tibuok kalibutan.<ref>{{cite web |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/102921525413350532/pdf/125938-WP-P156637-PUBLIC-Palestine.pdf |title=Palestine - Olive oil export development program |publisher=World Bank |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> == Mga dapit sa produksiyon == Ang produksiyon sa olibo nakasentro sa [[West Bank]], ilabina sa amihanang dapit sa [[Gobernatoryo sa Jenin|Jenin]], [[Gobernatoryo sa Nablus|Nablus]], ug [[Gobernatoryo sa Tulkarm|Tulkarm]].<ref name="arij2025">{{cite web |url=https://www.arij.org/wp-content/uploads/2025/11/Olives-Sector-Status-2025-Final.pdf |title=Olives Sector Status 2025 |publisher=ARIJ |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Ang Jenin maoy adunay kinadak-ang dapit nga gitamnan, nga mokabat og 19% sa nasodnong total.<ref>{{cite web |url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=903 |title=Olive Presses Output in Palestine by Governorate, 2019 |publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa [[Gaza Strip]], ang olibo naglangkob kaniadto sa 63% sa mga tanom nga kahoy, apan ang mga imprastraktura sa agrikultura nakasinati og grabeng kadaot sa bag-ohay nga katuigan.<ref>{{cite web |url=https://www.pcbs.gov.ps/portals/_pcbs/PressRelease/Press_En_AggresAgriculturalSector2023E.pdf |title=Impact of the Israeli Occupation Aggression on the Agricultural Sector in Gaza Strip |publisher=PCBS |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Ang uban pang mahinungdanong dapit mao ang kabungtoran sa [[Gobernatoryo sa Ramallah ug al-Bireh|Ramallah]], [[Gobernatoryo sa Bethlehem|Bethlehem]], ug ang kabukiran sa [[Gobernatoryo sa Hebron|Hebron]].<ref name="arij2025" /> == Klima == Ang olibo motubo ubos sa [[Mediteranyong klima]], nga gihulagway pinaagi sa init ug uga nga ting-init, ug bugnaw ug ting-ulan nga tingtugnaw.<ref name="weatherspark">{{cite web |url=https://it.weatherspark.com/y/98164/Condizioni-meteorologiche-medie-a-Gaza-Territori-palestinesi-tutto-l'anno |title=Condizioni meteorologiche medie a Gaza |publisher=WeatherSpark |access-date=May 7, 2026 |language=it}}</ref> Ang temperatura kasagarang anaa sa 10 °C sa Enero hangtod 30 °C sa Agosto.<ref name="weatherspark" /> Ang sektor daling maapektuhan sa [[pag-usab sa klima]], nga makita pinaagi sa taas nga hulaw ug grabeng kainit, nga makaapektar sa siklo sa produksiyon sa mga punoan.<ref name="arij2025" /> Ang dili matag-an nga ulan maoy nag-unang hinungdan sa pag-usab-usab sa tinuig nga produksiyon sa lana.<ref>{{cite web |url=https://www.levyinstitute.org/wp-content/uploads/2025/08/wp_1089.pdf |title=The Effect of Climate Shocks on Olive Oil Production in Palestine |publisher=Levy Economics Institute |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> == Yuta == Ang yuta nga gitamnan og olibo kasagarang apog (calcaceous), ilabina ang mga matang nga [[rendzina]] ug [[terra rossa]].<ref name="arij2025" /> Ang rendzina usa ka mabaw nga yuta nga maayo og draynahe sa tubig.<ref>{{cite web |url=https://m4.ti.ch/fileadmin/DT/temi/protezione_suolo/documenti/SuoloDellAnno2025_rendzina.pdf |title=La Rendzina: Suolo dell'anno 2025 |publisher=Cantone Ticino |access-date=May 7, 2026 |language=it}}</ref> Ang sistema sa pagpanag-iya sa yuta nakasentro sa ginagmay nga luna (minifundismo), diin mga 56% sa mga mag-uuma nagdumala og mga luna nga dili moabot sa 0.5 ka hektarya.<ref name="levy">{{cite web |url=https://www.levyinstitute.org/wp-content/uploads/2025/08/wp_1089.pdf |title=The Effect of Climate Shocks on Olive Oil Production in Palestine |publisher=Levy Economics Institute |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa dapit sa Nablus, ang matang sa yuta nakatabang sa paghatag og taas nga kalidad sa produksiyon.<ref name="watany">{{cite web |url=https://watanypalestinianproducts.com/blogs/watany-palestinian-products-blogs/palestinian-olives-taste-types |title=Palestinian Olives: Taste & Types |publisher=Watany Palestinian Products |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> == Mga matang sa olibo == Ang matang nga [[Nabali Baladi]] mao ang labing komon sa Palestina, nga naglangkob sa 75% hangtod 90% sa kinatibuk-an.<ref>{{cite web |url=https://frantoio-bo.it/catalogo-mondiale-delle-cultivar/nabali-baladi/ |title=Nabali Baladi |publisher=Catalogo Mondiale delle Cultivar di Olivo |access-date=May 7, 2026 |language=it}}</ref> Ang Souri (o Surri) nailhan usab nga usa sa labing karaan sa rehiyon sa [[Levante]], nga gipabilhan tungod sa daghang lana niini ug kalig-on sa hulaw.<ref name="watany" /> Ang tawag nga [[Roumi (olibo)|Roumi]] gigamit alang sa mga karaan kaayong punoan nga susama sa Nabali apan mas lig-on.<ref>{{cite web |url=https://scholar.najah.edu/sites/default/files/Mohammed%20Jaber.pdf |title=Genetic Diversity within Ancient Olives in Palestine |publisher=An-Najah National University |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Ang uban pang matang mao ang Mallisi ug ang Nabali Mohassan, nga gipaila aron mapadako ang produksiyon.<ref>{{cite web |url=https://scholar.najah.edu/sites/default/files/all-thesis/palestinian_olive.pdf |title=Characterization of the Main Olive Cultivars in Palestine |publisher=An-Najah National University |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> == Lana == Ang lana sa olibo sa Palestina gibahin sa kategoryang [[lana sa olibo#Extra virgin|extra virgin]] ug virgin, base sa internasyonal nga sukdanan sa asiditi.<ref name="aljazeera" /> Ang Nabali kasagarang humot ug morag prutas ang lami, samtang ang Souri mas halang-halang.<ref>{{cite web |url=https://husaryoliveoil.com/nursery/ |title=Olive Nursery |publisher=Husary Olive Oil |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Aron makasulod sa internasyonal nga merkado, daghang mag-uuma ang nakakuha og mga sertipikasyon alang sa [[organikong agrikultura]] ug [[fair trade]].<ref>{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/occupied-palestinian-territory/organic-certification-helps-palestinian-olive-farmers-get |title=Organic certification helps Palestinian olive farmers |publisher=ReliefWeb |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Adunay mga 285 ka galingan sa olibo (almazara) nga naglihok, diin ang kadaghanan naggamit na og mga awtomatikong sistema sa pagpuga.<ref>{{cite web |url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=903 |title=Olive Presses Output in Palestine by Governorate, 2019 |publisher=PCBS |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] m75yrwp0hgqa4becfze4ehn85re421p 0 11354215 37020850 2026-05-14T15:56:47Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020850 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa Maruekos''' ang nag-unang kalihokan sa pagpamunga sa nasod. Naglangkob kini sa hapit 65% sa kinatibuk-ang kayutaan nga gitamnan og mga kahoy, nga moabot ngadto sa kapin sa 1.1 ka milyon ka ektarya.<ref>{{Cita web |url=https://revues.imist.ma/index.php/Afrimed/article/download/43465/26797/144062 |title=Current state of INRA research on olive trees in Morocco |author=L. Sikaoui et al. |publisher=INRA / Afrimed AJ |language=fr |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang maong sektor nag-amot og mga 5% sa [[Gross Domestic Product|GDP]] sa agrikultura sa nasod ug naghatag og trabaho sa kapin 380,000 ka tawo, nga mokabat sa 13% sa mga trabahante sa sektor sa agrikultura.<ref>{{Cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/402686440_Current_state_of_INRA_research_on_olive_trees_in_Morocco |title=Current state of INRA research on olive trees in Morocco |publisher=INRA / ResearchGate |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{Cita web |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/e3f86a02-f489-4f12-a859-64a038409c1f/content |title=Food Outlook - November 2024 |publisher=FAO |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Sa tinuig nga ani nga moabot sa 1.4 hangtod 1.5 ka milyon ka toneladang olibo, ang Maruekos usa sa pito ka kinadak-ang prodyuser sa lana sa olibo ug table olives sa tibuok kalibotan.<ref>{{Cita web |url=https://www.ocl-journal.org/articles/ocl/full_html/2024/01/ocl240013/ocl240013.html |title=Analysis of the Moroccan Picholine variety in Fes-Meknes |publisher=OCL Journal |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> == Kasaysayan == Ang paggamit sa [[Olea europaea|olibo]] sa Maruekos nagsugod pa sa panahon sa prehistorya. Ang pagkadiskobre sa mga liso nga napaig sa mga langub sa El Mnasra nagpamatuod sa presensya sa ihalas nga olibo 100,000 ka tuig na ang milabay.<ref>{{Cita web |url=https://bhooc.com/blogs/articles/rif-mountain-olive-oil-history-origins |title=Rif Mountain olive oil history origins |publisher=Bhooc |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Bisan tuod ang pagpaanad niini sagad gilangkit sa impluwensya sa mga taga-Fenicia (mga 1000 BC), ang pulong nga Berber nga ''Azemmour'' nagpasabot nga duna nay lumad nga pagpananom sa mga lokal nga molupyo sa wala pa kini.<ref>{{Cita web |url=https://moroccanoliveoil.com/about/moo-history/ |title=History of Moroccan Olive Oil |publisher=Moroccan Olive Oil |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Sa panahon sa Roma, ang probinsya sa [[Mauritania Tingitana]] nahimong sentro sa produksyon sa lana para sa Imperyo, diin 55 ka galamitan sa pagpuga og lana ang nakit-an sa arkiyolohikal nga dapit sa [[Volubilis]].<ref>{{Cita web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/12/OLIVAE125_MAROCCO_ITALIAN_EDITION-DEF..pdf |title=OLIVAE 125: Marocco |publisher=Consejo Oleícola Internacional |language=it |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Kini nga tradisyon nagpadayon hangtod karon ug usa sa mga haligi sa kultura ug [[Gastronomiya sa Maruekos|pagkaon]] sa nasod.<ref>{{Cita web |url=https://kechart.com/blogs/news/the-tradition-of-moroccan-olive-oil-production |title=The Tradition of Moroccan Olive Oil Production |publisher=Kechart |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> == Mga dapit nga gitanman == Ang pagpananom og olibo makit-an sa hapit tibuok nasod, ilabina sa rehiyon sa [[Fez-Mequinez]], diin naa ang 33% sa katanyasan sa olibo ug moabot sa kapin 600,000 ka tonelada ang maani matag tuig.<ref>{{cita web |url=https://www.ocl-journal.org/articles/ocl/full_html/2024/01/ocl240013/ocl240013.html |title=Analysis of the Moroccan Picholine variety in Fes-Meknes |publisher=OCL Journal |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Importante usab ang rehiyon sa [[Marrakech-Safí]], ilabina sa probinsya sa [[Al Hauz]], diin ang pagpananom misaka og 41.9% sa bag-ohay nga mga dekada.<ref>{{cita web |url=https://www.agrimaroc.net/agdumed2009/Serghini_Olive_Value_Chain_Analysis_Haouz_Area.pdf |title=Olive Value Chain Analysis: Haouz Area |author=M. Serghini |publisher=AgriMaroc |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang pagpananom moabot usab sa kabukiran sa [[Rif]] ug sa mga kapatagan nga naay irigasyon sa sentro sa nasod, gikan sa tradisyonal nga pamaagi hangtod sa moderno ug mekanisado nga mga plantasyon.<ref>{{cita web |url=https://www.agrimaroc.ma/conduite-technique-olivier-maroc/ |title=Conduite technique de l'olivier au Maroc |publisher=AgriMaroc |language=fr |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> == Klima == Maayo ang kahimtang sa [[Maruekos]] para sa olibo tungod sa [[Klima sa Mediteranyo|klimang Mediteranyo]] niini, nga gihulagway pinaagi sa init ug uga nga ting-init ug malumo nga ting-ulan.<ref>{{cite web |url=https://kechart.com/blogs/news/the-tradition-of-moroccan-olive-oil-production |title=Climate for Olive Trees in Morocco |publisher=Kechart |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang olibo mabuhi sa temperatura tali sa -10 °C hangtod +50 °C, apan mas moani kini og maayo kon ang temperatura naa sa 15 °C hangtod 25 °C.<ref>{{cite web |url=https://primoli.it/en/the-most-favourable-soil-and-climate-factors-for-olive-cultivation/ |title=The most favourable soil and climate factors for olive cultivation |publisher=PrimOli |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.agricultforest.ac.me/data/20221215-03%20Topalovic%20et%20al.pdf |title=Soil parameters in olive orchards |author=Topalović et al. |publisher=AgricultForest |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang hulaw mao ang kinadak-ang babag sa maong sektor. Hapit 80% sa kayutaan nagsalig lang sa ulan (gitawag og "bour"), hinungdan nga dili kanunay managsama ang gidaghanon sa ani matag tuig depende sa ulan.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/397612036_Towards_sustainable_water_management_in_Morocco |title=Towards sustainable water management in Morocco |publisher=ResearchGate |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iwaponline.com/wp/article/27/9/941/108862/Water-agriculture-and-climate-a-study-of-Moroccan |title=Water, agriculture and climate in Morocco |publisher=IWA Publishing |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> == Yuta == Ang olibo mabuhi sa nagkalain-laing klase sa yuta, bisan sa mga dapit nga kabos sa sustansya o batoon, basta maayo lang ang agas sa tubig aron dili malunopan ang gamot.<ref>{{cita web |url=https://primoli.it/en/the-most-favourable-soil-and-climate-factors-for-olive-cultivation/ |title=Soil requirements for olive cultivation |publisher=PrimOli |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Sa Maruekos, sagad sa mga yuta sa kaumahan sa olibo kay [[Kastanozem]] ug [[Luvisol]], nga naay pH nga 7 hangtod 8.5 ug ubos ang organic matter.<ref>{{cita web |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10730749/ |title=Soil organic carbon storage in Moroccan olive orchards |publisher=PMC |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cita web |url=http://www.agricultforest.ac.me/data/20221215-03%20Topalovic%20et%20al.pdf |title=Optimal soil pH for olives |publisher=AgricultForest |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang mga panukiduki sa nasod nag-awhag sa paggamit sa agroforestry aron madugangan ang carbon sa yuta ug mapanalipdan kini batok sa pagbanlas o erosyon.<ref>{{cita web |url=https://www.vegetosindia.org/article/the-effect-of-intercropping-crop-type-on-soil-fertility-olive-trees-productivity-and-quality-in-moroccan-agroforestry-systems |title=Effect of intercropping on soil fertility in Morocco |publisher=Vegetos India |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> == Matang sa Olibo == Ang lokal nga matang nga [[Picholine marocaine]] naglangkob sa kapin 90% sa mga tanom sa nasod tungod sa katakos niini nga mahimong lana o makaon (table olive) ug ang kalig-on niini sa palibot.<ref>{{Cita web |url=https://www.ijfsab.com/index.php/fsab/article/download/327/208 |title=Physicochemical and rheological composition of Moroccan olive oils |publisher=IJFSAB |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Pinaagi sa panukiduki sa National Institute of Agricultural Research (INRA), gipaila usab ang mga klon sama sa 'Menara' ug 'Haouzia', ug uban pang mga matang nga taas og ani sama sa Agdal, Baraka, Dalia, Mechkat, ug Tassaout.<ref>{{Cita web |url=https://revues.imist.ma/index.php/Afrimed/article/download/43465/26797/144062 |title=Variétés d'olivier au Maroc |publisher=INRA |language=fr |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{Cita web |url=https://revues.imist.ma/index.php/DOREG/article/download/15224/8487/38406 |title=Évaluation du Plan Maroc Vert |publisher=IMIST |language=fr |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Sa mga moderno ug bagitong plantasyon, gigamit usab ang mga internasyonal nga matang sama sa [[Arbequina]], [[Picual]], ug [[Frantoio]].<ref>{{Cita web |url=https://www.agrimaroc.ma/conduite-technique-olivier-maroc/ |title=Technical guide for olive varieties |publisher=AgriMaroc |language=fr |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> == Lana == Ang mga lana gikan sa Maruekos, ilabina ang gikan sa rehiyon sa [[Fez-Mequinez]], nailhan tungod sa taas nga kalidad ug kalig-on niini batok sa oksihenasyon.<ref>{{Cita web |url=https://www.ocl-journal.org/articles/ocl/full_html/2024/01/ocl240013/ocl240013.html |title=Quality of olive oils in Fes-Meknes region |publisher=OCL Journal |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Naay mga sertipikasyon sa Protected Geographical Indication (PGI) para sa mga lana sa Zerhoune ug Lemta.<ref>{{Cita web |url=https://www.ocl-journal.org/articles/ocl/full_html/2024/01/ocl240013/ocl240013.html |title=PGI labels for Moroccan olive oils |publisher=OCL Journal |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang konsumo sa sulod sa nasod taas usab, diin ang matag tawo mokaon og aberids nga 4 kg matag tuig.<ref>{{Cita web |url=https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-march-2025/ |title=Olive oil consumption per capita |publisher=Consejo Oleícola Internacional |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang industriya karon nagbalhin na ngadto sa mas modernong sistema sa pagpuga aron mapataas ang kalidad ug mamenosan ang polusyon sa palibot.<ref>{{Cita web |url=https://doi.org/10.3390/su15054180 |title=Water Pollution Abatement in Olive Oil Industry in Morocco |publisher=Sustainability |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{Cita web |url=https://www.food.actapol.net/pub/6_4_2024.pdf |title=Quality of fortified olive oil |publisher=Acta Scientiarum Polonorum |language=en |accessdate=Mayo 12, 2026}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] 35j8p21rjmvarzcykjtta7mi42x76ez 37020851 37020850 2026-05-14T16:05:17Z ~2026-28947-00 143189 Nag arrange ko ug notes 37020851 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Maruekos''' mao ang kinadak-ang kalihokan sa pagpamunga sa nasod. Miabot kini sa hapit 65% sa kinatibuk-ang dapit nga gitamnan og mga kahoy, nga may gidak-on nga sobra sa 1.1 ka milyon ka hektarya.<ref>{{cite web |url=https://revues.imist.ma/index.php/Afrimed/article/download/43465/26797/144062 |title=Current state of INRA research on olive trees in Morocco |author=L. Sikaoui et al. |publisher=INRA / Afrimed AJ |language=fr |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Kini nga sektor naghatag og mga 5% sa tinuig nga [[Gross Domestic Product|GDP]] sa agrikultura sa nasod ug nagmugna og sobra sa 380,000 ka permanenteng trabaho, nga mokabat sa 13% sa mga mamumuo sa agrikultura.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/402686440_Current_state_of_INRA_research_on_olive_trees_in_Morocco |title=Current state of INRA research on olive trees in Morocco |publisher=INRA / ResearchGate |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/e3f86a02-f489-4f12-a859-64a038409c1f/content |title=Food Outlook - November 2024 |publisher=FAO |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Sa kasarangang ani nga 1.4 hangtod 1.5 ka milyon ka tonelada, ang Maruekos usa sa pito ka kinadak-ang prodyuser sa lana sa olibo ug mga ''table olive'' sa tibuok kalibotan.<ref>{{cite web |url=https://www.ocl-journal.org/articles/ocl/full_html/2024/01/ocl240013/ocl240013.html |title=Analysis of the Moroccan Picholine variety in Fes-Meknes |publisher=OCL Journal |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> == Kasaysayan == Ang paggamit sa [[Olea europaea|olibo]] sa Maruekos nagsugod pa sa karaan nga panahon. Ang pagkakaplag sa mga sunog nga liso sa mga langub sa El Mnasra nagpamatuod nga may ihalas nga olibo na didto 100,000 ka tuig na ang milabay.<ref>{{cite web |url=https://bhooc.com/blogs/articles/rif-mountain-olive-oil-history-origins |title=Rif Mountain olive oil history origins |publisher=Bhooc |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Bisan tuod sagad gilangkit ang pagpaanad niini sa mga taga-Fenicia (mga 1000 a.C.), ang pulong nga Berber nga ''Azemmour'' nagpakita nga may lumad na nga pagpananom sa wala pa sila moabot.<ref>{{cite web |url=https://moroccanoliveoil.com/about/moo-history/ |title=History of Moroccan Olive Oil |publisher=Moroccan Olive Oil |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Sa panahon sa mga Romano, ang probinsya sa [[Mauretania Tingitana]] nahimong sentro sa produksyon sa lana alang sa Imperyo, base sa 55 ka galingan sa lana (''almazara'') nga nakit-an sa dapit sa [[Volubilis]].<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/12/OLIVAE125_MAROCCO_ITALIAN_EDITION-DEF..pdf |title=OLIVAE 125: Marocco |publisher=Consejo Oleícola Internacional |language=it |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Kini nga tradisyon nagpadayon hangtod karon ug usa ka haligi sa kultura ug [[Luto sa Maruekos|gastronomiya]] sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://kechart.com/blogs/news/the-tradition-of-moroccan-olive-oil-production |title=The Tradition of Moroccan Olive Oil Production |publisher=Kechart |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> == Mga dapit nga gitanman == Ang pagpananom og olibo makit-an sa halos tibuok nasod, ilabina sa rehiyon sa [[Fez-Mequinez]], diin nahimutang ang 33% sa kinatibuk-ang dapit nga gitamnan ug moabot sa 600,000 ka tonelada ang ani matag tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.ocl-journal.org/articles/ocl/full_html/2024/01/ocl240013/ocl240013.html |title=Analysis of the Moroccan Picholine variety in Fes-Meknes |publisher=OCL Journal |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Importante usab ang rehiyon sa [[Marrakech-Safi]], ilabina sa probinsya sa [[Al Haouz]], diin misaka og 41.9% ang gidaghanon sa mga tanom sa bag-ohay nga mga dekada.<ref>{{cite web |url=https://www.agrimaroc.net/agdumed2009/Serghini_Olive_Value_Chain_Analysis_Haouz_Area.pdf |title=Olive Value Chain Analysis: Haouz Area |author=M. Serghini |publisher=AgriMaroc |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang pagpananom moabot usab sa kabukiran sa [[Rif]] ug sa kapatagan sa sentro, gikan sa tradisyonal nga sistema hangtod sa modernong mga plantasyon nga naggamit og makinarya.<ref>{{cite web |url=https://www.agrimaroc.ma/conduite-technique-olivier-maroc/ |title=Conduite technique de l'olivier au Maroc |publisher=AgriMaroc |language=fr |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> == Klima == Maayo ang kondisyon sa [[Maruekos]] alang sa olibo tungod sa [[Klimang Mediteranyo]] niini, nga may init ug uga nga ting-init ug bugnaw nga ting-ulan.<ref>{{cite web |url=https://kechart.com/blogs/news/the-tradition-of-moroccan-olive-oil-production |title=Climate for Olive Trees in Morocco |publisher=Kechart |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang olibo makasugakod sa temperatura gikan sa -10 °C hangtod +50 °C, apan mas moani kini kon ang tinuig nga temperatura anaa sa tunga-tunga sa 15 °C ug 25 °C.<ref>{{cite web |url=https://primoli.it/en/the-most-favourable-soil-and-climate-factors-for-olive-cultivation/ |title=The most favourable soil and climate factors for olive cultivation |publisher=PrimOli |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.agricultforest.ac.me/data/20221215-03%20Topalovic%20et%20al.pdf |title=Soil parameters in olive orchards |author=Topalović et al. |publisher=AgricultForest |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang dakong hagit sa sektor mao ang kanunay nga hulaw. Hapit 80% sa mga dapit nga gitamnan naggamit lang sa tubig gikan sa ulan (gitawag og "bour"), hinungdan nga dili pirme parehas ang gidaghanon sa ani matag tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/397612036_Towards_sustainable_water_management_in_Morocco |title=Towards sustainable water management in Morocco |publisher=ResearchGate |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://iwaponline.com/wp/article/27/9/941/108862/Water-agriculture-and-climate-a-study-of-Moroccan |title=Water, agriculture and climate in Morocco |publisher=IWA Publishing |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> == Yuta == Ang olibo mabuhi sa nagkadaiyang klase sa yuta, lakip na ang mga dapit nga may daghang bato o apog, basta maayo lang ang agas sa tubig aron dili malunopan ang mga gamot.<ref>{{cite web |url=https://primoli.it/en/the-most-favourable-soil-and-climate-factors-for-olive-cultivation/ |title=Soil requirements for olive cultivation |publisher=PrimOli |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Sa Maruekos, sagad makit-an ang mga yuta nga [[Kastanozem]] ug [[Luvisol]], nga may taas nga [[pH]] (tali sa 7 ug 8.5) apan gamay ra ang ''organic matter''.<ref>{{cite web |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10730749/ |title=Soil organic carbon storage in Moroccan olive orchards |publisher=PMC |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.agricultforest.ac.me/data/20221215-03%20Topalovic%20et%20al.pdf |title=Optimal soil pH for olives |publisher=AgricultForest |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang gobyerno nagpasiugda og mga paagi sa agrikultura aron madugangan ang sustansya sa yuta ug maprotektahan kini batok sa pagkakankan.<ref>{{cite web |url=https://www.vegetosindia.org/article/the-effect-of-intercropping-crop-type-on-soil-fertility-olive-trees-productivity-and-quality-in-moroccan-agroforestry-systems |title=Effect of intercropping on soil fertility in Morocco |publisher=Vegetos India |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> == Mga klase sa olibo == Ang lokal nga klase nga [[Picholine marocaine]] naglangkob sa sobra sa 90% sa mga olibo sa nasod tungod kay maayo kini himoong lana o kan-on, ug lig-on kini nga tanom.<ref>{{cite web |url=https://www.ijfsab.com/index.php/fsab/article/download/327/208 |title=Physicochemical and rheological composition of Moroccan olive oils |publisher=IJFSAB |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang Instituto Nacional de Investigación Agronómica (INRA) nakahimo usab og mga bag-ong klase sama sa 'Menara' ug 'Haouzia', ug uban pa sama sa Agdal, Baraka, Dalia, Mechkat, ug Tassaout.<ref>{{cite web |url=https://revues.imist.ma/index.php/Afrimed/article/download/43465/26797/144062 |title=Variétés d'olivier au Maroc |publisher=INRA |language=fr |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://revues.imist.ma/index.php/DOREG/article/download/15224/8487/38406 |title=Évaluation du Plan Maroc Vert |publisher=IMIST |language=fr |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Sa mga modernong plantasyon, gigamit usab ang mga klase gikan sa laing nasod sama sa [[Arbequina]], [[Picual]], ug [[Frantoio]].<ref>{{cite web |url=https://www.agrimaroc.ma/conduite-technique-olivier-maroc/ |title=Technical guide for olive varieties |publisher=AgriMaroc |language=fr |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> == Lana == Ang lana sa olibo gikan sa Maruekos, ilabina sa Fez-Mequinez, ilado sa kalidad ug kalig-on niini.<ref>{{cite web |url=https://www.ocl-journal.org/articles/ocl/full_html/2024/01/ocl240013/ocl240013.html |title=Quality of olive oils in Fes-Meknes region |publisher=OCL Journal |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang mga lana gikan sa Zerhoune ug Lemta duna nay protektadong marka sa gigikanan (IGP).<ref>{{cite web |url=https://www.ocl-journal.org/articles/ocl/full_html/2024/01/ocl240013/ocl240013.html |title=PGI labels for Moroccan olive oils |publisher=OCL Journal |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang mga tawo sa Maruekos mokaon og kasagarang 4 kg nga lana matag tawo sa usa ka tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/olive-sector-statistics-march-2025/ |title=Olive oil consumption per capita |publisher=Consejo Oleícola Internacional |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> Ang industriya karon nagbalhin na sa mas modernong mga paagi sa pagpuga aron mas mapataas ang kalidad ug maminusan ang hugaw sa palibot.<ref>{{cite web |url=https://doi.org/10.3390/su15054180 |title=Water Pollution Abatement in Olive Oil Industry in Morocco |publisher=Sustainability |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.food.actapol.net/pub/6_4_2024.pdf |title=Quality of fortified olive oil |publisher=Acta Scientiarum Polonorum |language=en |access-date=Mayo 12, 2026}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] oqrqwgwxr4nqpyzodd1p0znlvvsgs1z 0 11354216 37020852 2026-05-14T16:28:19Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020852 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Israel''' usa ka importante nga bahin sa agrikultura sa nasod, diin makita ang panagsagol sa karaan nga pamaagi ug sa modernong teknolohiya. Niadtong 2022, ang produksiyon sa [[lana sa olibo]] miabot sa mga 12,000 ka tonelada gikan sa kapin 26,000 ka hektarya nga katamnan.<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_ISRAEL-2012_OK.pdf |title=Israel - Olive Sector Profile |website=International Olive Council |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Kini naglangkob sa 1.02% sa kinatibuk-ang ani sa umahan (wala pay labot ang kahayupan) ug mao ang labing kaylap nga kahoy nga gitanom sa tibuok Israel.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/the_ministry_of_agriculture_publishes_the_analysis_of_olive_oil |title=Analysis of the Olive Oil Industry in Israel |website=Ministry of Agriculture and Food Security |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> === Kasaysayan === Sumala sa arkeolohiya, ang paggama og lana sa olibo sa habagatang Levant nagsugod pa sa panahon sa [[Neolitiko]]. Ang labing karaan nga ebidensiya, nga nagpangidaron og 8,000 ka tuig, nakit-an sa dapit sa Kfar Samir.<ref>{{cite web |url=https://pursuit.unimelb.edu.au/articles/the-archaeology-of-olive-oil-in-the-ancient-world |title=The archaeology of olive oil in the ancient world |website=University of Melbourne |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa [[Panahon sa Puthaw]], ang olibo nahimong haligi sa ekonomiya sa [[Gingharian sa Israel (Samaria)]], ilabi na sa mga sentro sa produksiyon sa Beit Aryeh ug uban pang dapit sa [[Samaria]].<ref>{{cite web |url=https://www.jpost.com/archaeology/article-866684 |title=Olive oil powered Israel's ancient economy, study says |website=The Jerusalem Post |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa mga rekord sa buhis sa [[Imperyong Otomano]] niadtong 1596, adunay mga 1.4 ka milyon nga punoan sa olibo sa 400 ka balangay, ug misaka kini ngadto sa kapin 6 ka milyon sa pagtapos sa [[Mandato sa Britanya sa Palestina]] niadtong 1943.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2073-445X/15/4/609 |title=The Scale and Geographical Distribution of Olive Cultivation in Palestine (1300–1947) |website=MDPI |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> === Mga dapit sa pagpananom === Ang mga tamnanan sa olibo makit-an sa unom ka dagkong rehiyon, gikan sa amihanang kabukiran hangtod sa habagatang desyerto.<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_ISRAEL-2012_OK.pdf |title=Geographical distribution of olive orchards |website=International Olive Council |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Ang [[Galilea]] mao ang sentro sa tradisyonal nga pagpananom, samtang ang mga modernong plantasyon nahimutang sa patag sa baybayon ug sa [[Kabungtoran sa Golan]].<ref>{{cite web |url=https://www.kkl-jnf.org/tourism-and-recreation/touring-holy-land/trees/olive/ |title=Olive Trees in Israel |website=KKL-JNF |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Di pa dugay, ang pagpananom miabot na sa desyerto sa [[Negev]], diin naggamit sila og pinatubigan gikan sa gi-recycle nga tubig sa mga [[kibutz]] sama sa [[Revivim]].<ref>{{cite web |url=https://www.kkl-jnf.org/tourism-and-recreation/touring-holy-land/trees/olive/ |title=Agricultural Development in the Negev |website=KKL-JNF |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> === Klima === Ang Israel adunay [[Mediteraneong klima]], nga gihulagway pinaagi sa init ug uga nga ting-init ug ting-ulan sa tingtugnaw.<ref>{{cite web |url=https://bluegreenatlas.com/climate/israel_climate.html |title=Climate of Israel |website=BlueGreen Atlas |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Ang ulan moabot sa 1,000 mm matag tuig sa Upper [[Galilea]], apan moubos kini sa 100 mm sa habagatang [[Negev]].<ref>{{cite web |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0285358 |title=Environmental conditions in the Negev Highlands |website=PLOS ONE |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Tungod sa kanihit sa tubig, ang mga modernong tamnanan naggamit og teknolohiya sa irigasyon nga naggamit og desalinated o gi-proseso nga hugaw nga tubig.<ref>{{cite web |url=https://www.frontiersin.org/journals/plant-science/articles/10.3389/fpls.2019.01243/full |title=Effects of non-conventional water resources on olive orchards |website=Frontiers in Plant Science |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> === Yuta === Sa amihanang bahin, ang yuta kasagaran kay [[Terra rossa]] (yuta nga lapok gikan sa anapog) ug [[Rendzina]] (dato sa calcium carbonate ug organic matter).<ref>{{cite web |url=https://om.ciheam.org/ressources/om/pdf/a50/04002024.pdf |title=Terra Rossa and Related Soils in Israel |website=CIHEAM |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa kabukiran sa [[Galilea]] ug [[Samaria]], ang yuta mabaw ug batoon, busa sagad mogamit og mga [[hagdan-hagdan]] nga paril.<ref>{{cite web |url=https://www.preprints.org/frontend/manuscript/77777be76cbaa773c702b8fd3313b7a7/download_pub |title=Physicochemical properties of limestone-derived soils |website=Preprints.org |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa habagatan, ang yuta kasagaran kay [[Loess]], nga komon sa mga dapit nga semi-arid.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/230335809_The_soils_of_Israel_and_their_distribution |title=The soils of Israel and their distribution |website=ResearchGate |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> === Mga matang sa olibo === Ang labing inila nga lumad nga matang mao ang 'Souri', nga lig-on batok sa hulaw ug adunay taas nga unod sa lana (27-32%).<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_ISRAEL-2012_OK.pdf |title=Olive Varieties in Israel |website=International Olive Council |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Sa mga modernong plantasyon, ang 'Barnea' (K18) ang sagad itanom tungod sa kadaghan sa ani niini ug kay sayon kini anihon pinaagi sa makina.<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_ISRAEL-2012_OK.pdf |title=Description of Barnea variety |website=International Olive Council |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Mitumaw usab ang 'Askal', usa ka bag-ong matang nga naggikan sa '[[Manzanilla (olibo)|Manzanillo]]' ug 'Barnea', nga lig-on batok sa mga sakit sama sa ''Spilocaea oleagina''.<ref>{{cite web |url=https://patents.google.com/patent/USPP22293P3/en |title=Olive tree named 'ASKAL' |website=Google Patents |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> === Lana === Ang lana sa olibo sa Israel gisusi pag-ayo ubos sa Balaod sa Israel 191 ug sa pagdumala sa Ministry of Health.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/11112021-03 |title=National Food Services: Olive Oil Testing |website=Ministry of Health |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Kini usa ka mahinungdanong bahin sa pagkaon sa nasod tungod sa sustansiya niini alang sa kasingkasing.<ref>{{cite web |url=https://efsharibari.health.gov.il/media/1906/nutritional-recommendations-2020.pdf |title=Nutritional Recommendations for the Israeli Population |website=Ministry of Health |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> Daghang mga ''extra virgin olive oil'' gikan sa Israel ang nakadawat na og mga pasidungog sa tibuok kalibotan sama sa NYIOOC ug TerraOlivo.<ref>{{cite web |url=https://bestoliveoils.org/statistics/country/israel |title=NYIOOC Results: Israel |website=Best Olive Oils |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.sindyanna.com/about-us/international-awards/ |title=International Awards and Medals |website=Sindyanna of Galilee |access-date=May 7, 2026 |language=en}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] 7qtqqni6x3od8k5yndatss4f35gp3s1 0 11354217 37020855 2026-05-14T17:42:27Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020855 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Irak''' usa ka karaan nga tradisyon sa agrikultura nga nagsugod pa sa rehiyon sa [[Fertile Crescent]].<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/399582240_Molecular_study_of_the_olive_Olea_europaea_L_grown_in_Central_and_Southern_Iraq |title=Molecular study of the olive (Olea europaea L.) grown in Central and Southern Iraq |author=Ali, J. et al. |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Bisan tuod gamay ra ang produksiyon sa nasod kon itandi sa tibuok kalibotan, ang [[Olea europaea|olibo]] mahinungdanon kaayo alang sa [[seguridad sa pagkaon]] ug sa ekonomiya sa mga lokal nga komunidad, ilabina sa amihanang bahin sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://iraq.un.org/en/269099-fao-iraq-takes-strides-towards-preserving-agricultural-biodiversity-and-conservation-plant |title=FAO & Iraq takes strides towards preserving agricultural biodiversity |work=UN Iraq |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Sa tuig 2023, niabot sa mga 29,000 ka tonelada ang nakuha nga bunga niini.<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2025/11/26/international-day-arab-olive-producers |title=International Day of Arab Olive Producers |work=Al Jazeera |language=ar |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Sa bag-ohay nga mga tuig, gipatuman ang mga internasyonal nga programa aron mabuhi pag-usab ang mga kakahoyan nga nadaot tungod sa gubat.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/production/u-n-developing-olive-groves-and-mills-in-drought-prone-areas-of-iraq/109375 |title=U.N. Developing Olive Groves and Mills in Drought-Prone Areas of Iraq |author=Paolo DeAndreis |work=Olive Oil Times |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> == Kasaysayan == Sumala sa mga ebidensiya sa arkibotanya, ang olibo unang gipananom sa [[Levant]] ug [[Mesopotamia]] mga 7,000 ka tuig na ang milabay.<ref>{{cite web |url=https://english.tau.ac.il/olive-trees-domesticated |title=Olive Trees Were First Domesticated 7,000 Years Ago |work=Tel Aviv University |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Niadtong 2500 BC, ang [[Kodigo ni Hammurabi]] sa [[Babilonia]] naglatid na og mga balaod bahin sa pagbaligya og [[lana sa olibo]].<ref>{{cite web |url=http://www.caguidi.com/perche-consumare-olio-doliva/ |title=Perché consumare olio d'oliva |work=Caguidi |language=it |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Sa panahon sa [[Imperyong Asiryanhon]], ang pagkontrolar sa mga dapit nga naggama og lana giisip nga usa ka estratehikong lakang alang sa ekonomiya sa imperyo.<ref>{{cite web |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11189204/ |title=The history of olive and grape cultivation in Southwest Asia |work=PMC |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Sa Edad Medya, gidayeg sa magsusulat nga si [[Yaqut al-Hamawi]] ang dakbayan sa [[Bashiqa]] tungod sa nindot nga mga kakahoyan niini. Apan tali sa 2014 ug 2017, ang pag-okupar sa [[ISIS]] miresulta sa pagkaguba sa 67% sa mga pasilidad sa agrikultura sa amihanan, lakip na ang pagsunog sa daghang karaang mga kahoyng olibo.<ref>{{cite web |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2022-11/laser_nineveh_0.pdf |title=Impact of IS on agriculture and livelihoods in Nineveh |work=SIPRI |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> == Mga dapit nga gatamnan == Kasagaran sa mga olibo sa [[Irak]] gitanom sa amihanan, ilabina sa [[Governorate sa Nineveh]] nga mao ang sentro sa produksiyon.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/386423383_Rehabilitation_of_the_Agricultural_Sector_in_Conflict-_Affected_Areas_The_Case_of_the_Yazidi_Areas_in_Iraq_After_the_ISIS_Crisis |title=Rehabilitation of the Agricultural Sector in Conflict-Affected Areas |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Ang mga lungsod sa [[Bashiqa]] ug Bahzani mao ang adunay labing daghang karaang plantasyon ug mga galingan sa lana.<ref>{{cite web |url=https://www.yazda.org/yazda-announces-a-new-project-in-bashiqa-and-bahzani |title=Yazda announces a new project in Bashiqa and Bahzani |work=Yazda |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Sa rehiyon sa [[Kurdistan sa Irak]], adunay gibanabana nga 1.5 ka milyon ka punoan sa olibo nga nakatag sa [[Erbil]], [[Sulaymaniyah]], ug [[Duhok]].<ref>{{cite web |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/820580/kurdistan-region-expands-olive-industry-with-specialized-factories-unique-varieties |title=Kurdistan Region Expands Olive Industry |work=Kurdistan24 |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Aduna usab mga gagmayng tamnanan sa sentro ug habagatang bahin sa nasod sama sa [[Babilonia (lalawigan)|Babilonia]] ug [[Najaf]], apan dili kaayo daghan ang abot dinhi tungod sa grabeng kainit.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/399582240_Molecular_study_of_the_olive_Olea_europaea_L_grown_in_Central_and_Southern_Iraq |title=Genetic variation in Iraqi olive cultivars |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> == Klima == Ang olibo nanginahanglan og bugnaw nga panahon sa tingtugnaw aron mamunga og maayo, apan dili kini mabuhi kon moubos ang temperatura sa -11 °C.<ref>{{cite web |url=https://byustudies.byu.edu/article/recent-notes-about-olives-in-antiquity |title=Notes about olives in antiquity |work=BYU Studies |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Ang mga dapit sa [[Mosul]], [[Erbil]], ug [[Kirkuk]] mao ang adunay labing haom nga klima tungod sa balanse nga katugnaw sa tingtugnaw ug kainit sa ting-init.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/378725742_Climate_Suitability_for_the_Cultivation_of_Olive_Trees_in_Iraq |title=Climate Suitability for the Cultivation of Olive Trees in Iraq |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Sa laing bahin, ang mga dapit sama sa [[Baghdad]] ug [[Basra]] dili kaayo haom tungod sa grabeng kainit ug kakuwang sa bugnaw nga mga adlaw.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/378725742_Climate_Suitability_for_the_Cultivation_of_Olive_Trees_in_Iraq |title=GIS Mapping for Olive Suitability in Iraq |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Karon, ang sektor sa agrikultura nag-atubang usab sa kakuwang sa tubig, ang labing grabe sa miaging kawaloan ka tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/en/articles/advocacy-note-water-scarcity-and-climate-risks-iraq |title=Water Scarcity and Climate Risks in Iraq |work=UNESCO |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> == Yuta == Lain-lain ang matang sa yuta nga gitanman og olibo: gikan sa balas-balas nga yuta sa Kurdistan hangtod sa anapogon nga yuta sa patag sa Nineveh.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/256180219_Effect_of_Irrigation_levels_on_the_growth_and_yield_of_olive_trees_Olea_europaea_L_cv_Ashrasie |title=Effect of Irrigation levels on olive trees cv. Ashrasie |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Sa Bashiqa, ang yuta dato sa mga mineral nga gikan sa anapog (limestone).<ref>{{cite web |url=https://earth.uomosul.edu.iq/index.php/earth/article/download/40870/40643/60440 |title=Hydrochemical investigation of Bashiqa area |work=University of Mosul |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Ang [[pH]] sa yuta kasagaran neyutral o medyo alkalino (tali sa 7.2 ug 7.5).<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/373217340_Land_Degradation_Assessment_of_Soils_in_Different_Land_use_of_Southeast_Nineveh_Governorate |title=Land Degradation Assessment of Soils in Nineveh |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Aron magpabilin nga tabunok ang yuta, kinahanglan ang paggamit og mga organikong abono aron malikayan ang pagkaparot o pagka-saline sa yuta, nga komon sa mga dapit nga uga.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/373704166_Impact_of_Organic_Fertilization_to_Olive_Tree_Olea_europaea_L_on_Flowering_Traits_and_Fruiting_Under_Iraq_Western_Desert_Conditions |title=Impact of Organic Fertilization to Olive Tree in Iraq |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> == Mga matang sa olibo == Ang mga lumad nga matang sa olibo sa Irak naglakip sa Ashrasi, Qaisi, Sorani, ug Khudairi.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/371292389_EFFECT_OF_CULTIVARS_BORON_AND_POLLINIZERS_ON_VEGETATIVE_GROWTH_AND_YIELD_CHARACTERISTICS_OF_OLIVE_TREES_Olea_europaea_L |title=Effect of Cultivars and Pollinizers on Olive Trees |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Ang Ashrasi mao ang labing importante sa negosyo tungod sa taas nga lebel sa [[oleuropein]] sa mga dahon niini.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/375279217_DETERMINATION_OF_SOME_PHENOLIC_COMPOUNDS_IN_THE_LEAVES_OF_SOME_OLIVE_CULTIVARS_GROWN_IN_IRAQ |title=Determination of Phenolic Compounds in Iraqi Olive Leaves |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Ang Sorani usab nailhan tungod kay daghan kini og makuha nga lana (mga 25%), mas taas kay sa ubang mga langyaw nga matang.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/385789056_Morphological_Characterization_and_Analysis_of_the_Oil_Chemical_Properties_of_Various_Olive_Varieties_Introduced_to_the_Northwestern_Region_of_Syria_Compared_with_the_Local_Sorani_Variety |title=Morphological Characterization of Sorani Variety |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Sa mga bag-ong plantasyon, gipaila-ila na usab ang mga internasyonal nga matang sama sa [[Arbequina]] ug [[Manzanilla]] aron mas sayon ang pag-ani gamit ang makina.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/376543508_Morphological_Study_of_Olive_Cultivars_Olea_europaea_L_Cultivated_in_Central_and_Southern_of_Iraq |title=Morphological Study of Olive Cultivars in Central and Southern Iraq |work=ResearchGate |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> == Produksiyon sa lana == Ang lana sa olibo sa Irak adunay taas nga lebel sa [[oleic acid]], gikan sa 64% hangtod 75%.<ref>{{cite web |url=https://scialert.net/fulltext/?doi=rjmp.2009.146.150 |title=Chemical Composition of Fixed Oil of Olea europaea Drupes from Iraq |work=Science Alert |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Kaniadto, ang tradisyonal nga paagi sa pagpuga gamit ang bato ug manwal nga press moresulta usahay sa pagkausab sa lami sa lana.<ref>{{cite web |url=https://distributionskatrina.com/blogs/the-katrina-blog/how-is-olive-oil-made-traditional-and-modern-methods |title=How Olive Oil Is Made: Traditional and Modern Methods |work=Katrina Blog |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Apan sa pagkakaron, naggamit na og mga modernong makina (centrifugation) nga nakapauswag sa kalidad ug kapaspas sa paghimo sa lana.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/production/u-n-developing-olive-groves-and-mills-in-drought-prone-areas-of-iraq/109375 |title=New Olive Mills in Northern Iraq |work=Olive Oil Times |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> Nagkadaghan usab ang mga tawo nga naggamit sa lana sa olibo alang sa pagkaon, dili na lang isip tambal o pang-panit.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/production/u-n-developing-olive-groves-and-mills-in-drought-prone-areas-of-iraq/109375 |title=Shift in Consumer Approach to Quality Olive Oils in Iraq |work=Olive Oil Times |language=en |accessdate=May 12, 2026}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] iz0d7bid77t80bw2ceouwql4useza2b 0 11354218 37020856 2026-05-14T17:48:59Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Payl:Doctor Who logo 1963-1967path.svg|thumb]] Ang '''''Doctor Who''''' usa ka Britanikong science-fiction seryeng pantelebisyon sa [[BBC One]] ug [[Disney+]]. [[Kategoriya:1963 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:Britanikong seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Disney+]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa BBC One]]" 37020856 wikitext text/x-wiki [[Payl:Doctor Who logo 1963-1967path.svg|thumb]] Ang '''''Doctor Who''''' usa ka Britanikong science-fiction seryeng pantelebisyon sa [[BBC One]] ug [[Disney+]]. [[Kategoriya:1963 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:Britanikong seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Disney+]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa BBC One]] t2rlfbmnap457fzsmdvc8z3jn2jjigk 14 11354219 37020857 2026-05-14T17:54:18Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:1963|seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon mga debut matag tuig]]" 37020857 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:1963|seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon mga debut matag tuig]] h16bf64251bbay7v7cub8jv4oegqoie 0 11354220 37020858 2026-05-14T17:54:45Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020858 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Kanada''' usa ka bag-o ug gamay nga bahin sa agrikultura sa nasod, nga kasagaran makaplagan sa mga dapit duol sa dagat sa [[British Columbia]] <ref>{{cite web |url=https://theolivefarm.ca/about.html |title=A History on Salt Spring Island |website=The Olive Farm |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Bisan og layo kini sa ekwador, ang pipila ka piniling microclimate nagtugot sa pagpatubo sa ''[[Olea europaea]]'' sa mga dapit nga giisip nga marginal kon itandi sa [[Kalogongan sa Mediteranyo]] <ref>{{cite web |url=https://theolivefarm.ca/about.html |title=Our Farm |website=The Olive Farm |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Nakapokus ang produksyon sa taas nga kalidad, diin ang mga produkto ginabaligya lamang sa mga lokal nga merkado ug direkta gikan sa mga umahan <ref>{{cite web |url=https://theolivefarm.ca/ |title=The Olive Farm - Harvest 2022 |website=The Olive Farm |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. == Kasaysayan == Nagsugod ang mahinungdanong komersyal nga pagsuway sa pagtanom og olibo sa sayong bahin sa ika-21 nga siglo didto sa [[Gulf Islands]]. Usa sa mga nag-una mao si Andrew Butt, kinsa nagsugod sa pagpananom niadtong 2001 <ref>{{cite web |url=https://www.teatronaturale.it/tracce/mondo/40814-gli-olivi-che-guardano-l-aurora-boreale.htm |title=Gli olivi che guardano l'aurora boreale |website=Teatro Naturale |date=October 27, 2023 |language=it |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Niadtong 2010, natukod ang "The Olive Farm" sa [[Salt Spring Island]], nga giila nga labing unang komersyal nga umahan sa olibo sa Kanada nga adunay kapin sa 3,000 ka punoan <ref>{{cite web |url=https://theolivefarm.ca/about.html |title=History of the Farm |website=The Olive Farm |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Ang unang higayon nga nakahimo og 100% nga lana sa olibo gikan sa Kanada nahitabo niadtong Disyembre 2016 <ref>{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/olive-oil-salt-spring-island-first-in-canada-1.4177504 |title=Homegrown olive oil a labour of love for B.C. couple |website=CBC News |date=June 25, 2017 |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Sa misunod nga mga tuig, nasulayan ang industriya sa grabeng klima, sama sa katugnaw sa 2017 ug ang [[2021 Western North America heat wave|heat dome sa 2021]], diin namatay ang hapit 10% sa mga punoan sa pipila ka umahan <ref>{{cite web |url=https://modernfarmer.com/2023/05/the-hot-and-cold-of-growing-olives-in-canada/ |title=The Hot and Cold of Growing Olives in Canada |website=Modern Farmer |date=May 15, 2023 |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. == Mga dapit nga ginatamnan == Ang pagpananom og olibo sa Kanada limitado lamang sa mga dapit nga nalakip sa USDA hardiness zones 8a ug 8b <ref>{{cite web |url=https://olivetrees.ca/?page_id=504 |title=Growing Olives in British Columbia |website=Saturna Olive Consortium |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Kini nga mga rehiyon naglakip sa habagatang [[Gulf Islands]], habagatang bahin sa [[Vancouver Island]], ug pipila ka dapit sa [[Lower Mainland]] sa British Columbia <ref>{{cite web |url=https://olivetrees.ca/?page_id=530 |title=Olive Cultivars for Coastal BC |website=Saturna Olive Consortium |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Sa pagkakaron, ang Salt Spring Island mao ang nag-unang sentro sa produksyon sa nasod <ref>{{cite web |url=https://theolivefarm.ca/our-farm.html |title=The Grove on Salt Spring |website=The Olive Farm |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. == Klima == Init ang ting-init ug basa ang tingtugnaw sa mga dapit diin adunay olibo. Ang temperatura panagsa ra moubos sa -12 °C, nga mao ang limitasyon aron mabuhi ang [[Olea europaea]] <ref>{{cite web |url=https://www2.gov.bc.ca/assets/gov/farming-natural-resources-and-industry/agriculture-and-seafood/agriservicebc/production-guides/alternative_crops_report.pdf |title=Alternative Crops for BC's Future Agricultural Landscape |website=Ministry of Agriculture of British Columbia |date=November 2024 |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Aron mamulak, kinahanglan sa kahoy ang vernalization o mga 450 ka oras nga katugnaw nga ubos sa 7.3 °C, usa ka kondisyon nga anaa sa mga baybayon sa Kanada <ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/land-water/databases-and-software/crop-information/olive/en/ |title=Crop Information: Olive |website=FAO |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Nagkinahanglan ang bunga og 200 hangtod 300 ka adlaw aron hingpit nga mahimong hinog <ref>{{cite web |url=https://www2.gov.bc.ca/assets/gov/farming-natural-resources-and-industry/agriculture-and-seafood/agriservicebc/production-guides/alternative_crops_report.pdf |title=Climate Suitability Data |website=BC Government Reports |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. == Yuta == Kinahanglan nga maayo ang dagan sa tubig sa yuta tungod kay sensitibo ang olibo sa sobra nga kabasa nga mahimong hinungdan sa pagkadunot sa mga gamot <ref>{{cite web |url=https://olivetrees.ca/?page_id=1204 |title=Planting Site Considerations |website=Saturna Olive Consortium |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Ang maayong yuta alang niini mao ang balason (sandy loam) o lapok-lapok (clay loam) basta paspas lang mohubas ang tubig, ilabi na panahon sa kusog nga ulan sa tingtugnaw <ref>{{cite web |url=https://olivetrees.ca/?page_id=56 |title=Planting Instructions |website=Saturna Olive Consortium |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Tungod kay asidohon ang yuta sa British Columbia, sagad kining butangan og apog aron mahimong neutral ang pH niini <ref>{{cite web |url=https://olivetrees.ca/?page_id=56 |title=Soil Management for Olives |website=Saturna Olive Consortium |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. == Mga matang sa olibo == Ang mga matang sa olibo nga gipili sa Kanada mao kadtong makasugakod sa katugnaw ug daling mahinog <ref>{{cite web |url=https://olivetrees.ca/?page_id=530 |title=Choosing the Right Cultivar |website=Saturna Olive Consortium |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Ang mga matang gikan sa Tuscany sama sa [[Frantoio]], [[Leccino]], ug Maurino ang sagad ginasagop sa mga umahan <ref>{{cite web |url=https://www.distributionfavuzzi.com/en/article/the-olive-farm-100-canadian-extra-virgin-olive-oil |title=100% Canadian Extra Virgin Olive Oil |website=Distribution Favuzzi |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Gipakita sa Frantoio nga mas maayo kini mopahiuyon sa klima sa Gulf Islands kon itandi sa Leccino panahon sa kalit nga pag-ubos sa temperatura <ref>{{cite web |url=https://olivetrees.ca/?page_id=530 |title=Technical Performance of Olive Varieties |website=Saturna Olive Consortium |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. == Produksyon sa lana == Ang lana sa olibo sa Kanada usa ka produkto nga artisanal diin kinamot ang pagpupo sa bunga ug daling ginapuga pinaagi sa makina <ref>{{cite web |url=https://ediblevancouverisland.ediblecommunities.com/eat/eat-olives-island/ |title=Olives on the Island |website=Edible Vancouver Island |date=May 25, 2022 |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Ubos sa balaod sa [[Canadian Food Inspection Agency]], ang marka nga "Product of Canada" mahimo lamang gamiton kon ang tanang sagol ug ang proseso sa paghimo nahitabo sa sulod sa nasod <ref>{{cite web |url=https://inspection.canada.ca/en/food-labels/labelling/industry/origin-claims |title=Origin Claims on Food Labels |website=Canadian Food Inspection Agency |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. Bahin sa lami niini, ang lana gikan sa Kanada adunay timailhan sa [[artichoke]], hilaw nga almendras, ug sagbot, nga adunay halang-halang nga biya sa talamon <ref>{{cite web |url=https://theolivefarm.ca/about.html |title=Tasting Notes |website=The Olive Farm |language=en |access-date=May 14, 2026}}</ref>. == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] ivaiv702p3n33zk69f3ty8tirr27zwl 0 11354221 37020859 2026-05-14T18:07:19Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020859 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Lebanon''' usa ka mahinungdanong bahin sa agrikultura sa nasod, sa kasaysayan ug sa ekonomiya. Gibanabana nga moabot sa 55,000 hangtod 62,000 ka hektarya ang gidak-on sa kayutaan nga gitamnan niini.<ref>{{cite web |url=http://www.agriculture.gov.lb/getattachment/Statistics-and-Studies/Studies-and-Publications/agri-production-chains/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%B9%D9%8I/Olivier.pdf?lang=ar-LB |title=L'olivier au Liban |publisher=Ministère de l'Agriculture du Liban |accessdate=May 11, 2026 |language=fr}}</ref> Kini naglangkob sa 23% sa kinatibuk-ang dapit nga mauma sa nasod ug 45% sa yuta nga gitamnan og mga permanenteng tanom.<ref>{{cite web |url=http://www.studies.gov.lb/getattachment/Sectors/Labor-and-Production/2019/AGR-19-1/Meta-Evaluation-of-MoA-support-to-the-olive-sector-in-Lebanon-final.pdf |title=Meta-Evaluation of MoA support to the olive sector in Lebanon |publisher=Ministry of Agriculture |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Adunay duolan sa 12 ka milyon ka punoan sa olibo sa tibuok nasod nga gidumala sa kapin sa 110,000 ka mag-uuma.<ref>{{cite web |url=http://www.agriculture.gov.lb/getattachment/Statistics-and-Studies/Studies-and-Publications/agri-production-chains/Rapport-de-Synthese-Olivier.pdf?lang=ar-LB |title=Rapport de Synthese - Olivier |publisher=Ministère de l'Agriculture |accessdate=May 11, 2026 |language=fr}}</ref> Ang maong sektor naghatag og 15% sa kinatibuk-ang kita sa agrikultura sa Lebanon. == Kasaysayan == Ang pagpananom og [[Olea europaea|olibo]] sa [[Lebanon]] nagsugod pa sa karaan nga panahon dungan sa mga sibilisasyon sa Mediteraneo.<ref>{{cite web |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6621921/ |title=Characterization of Monovarietal Lebanese Olive Oils |publisher=NCBI |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Sa lungsod sa [[Bshaaleh]], adunay mga karaang punoan nga gibanabanang nag-edad na og 1,400 hangtod 1,500 ka tuig apan namunga gihapon hangtod karon.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/323219683_Ecological_characterization_of_ancient_olive_trees_in_Lebanon-Bshaaleh_area_and_their_age_estimation |title=Ecological characterization of ancient olive trees in Lebanon |publisher=ResearchGate |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Sukad pa kaniadto, ang olibo nahimong haligi sa kinabuhi sa probinsya ug sa panginabuhi sa mga tawo sa rehiyon sa [[Levante]]. Ang labing iladong matang sa olibo sa nasod mao ang "Soury," nga gikuha gikan sa ngalan sa dungguanan sa [[Tiro (Líbano)|Tiro]] (''Sour'' sa Inarabigo), nga nailhan sa patigayon sa mga taga-Penisya kaniadto.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/it/thegarden/soury/ |title=Soury - The Garden of Peace |publisher=The Garden of Peace |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> == Mga dapit nga tanoman == Ang pag-olibo sa Lebanon makita sa nagkalain-laing dapit. Ang [[Amihanang Lebanon]] maoy adunay kinadak-ang bahin diin makita ang 41% sa tanang tamnanan sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/10/12/4630 |title=Impact of Geographical Origin on Lebanese Olive Oils |publisher=MDPI |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Ang [[Habagatang Lebanon]] ug ang [[Nabatieh Governorate]] naglangkob sa 36% hangtod 39% sa kayutaan.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2223-7747/12/14/2681 |title=Characterization of Virgin Olive Oils from Indigenous and European Varieties |publisher=MDPI |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Ang uban pang mga dapit mao ang [[Walog sa Bekaa]] (13%) ug ang [[Mount Lebanon Governorate]] (10%).<ref>{{cite web |url=https://livingagrolab.eu/wp-content/uploads/2023/03/3.1_Activity-3.1.8_E-learning-Modules--Module-1-Course-1-Chapter--Olive-Cultivation-in-the-Mediterranean-Region-En.pdf |title=Olive Cultivation in the Mediterranean Region |publisher=LivingAgro |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Sa distrito sa Nabatiye, ang olibo mao ang nag-unang tanom ug nag-ukupar sa 45% sa yutang pang-agrikultura didto. == Klima == Ang klima sa Lebanon susama sa klima sa Mediteraneo, diin init ug uga ang ting-init.<ref>{{cite web |url=https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2019.00094/full |title=Oil content and phenolic profiles of olive varieties in Lebanon |publisher=Frontiers |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Ang ulan kasagaran mahitabo sa tingtugnaw nga moabot gikan sa 500 mm hangtod 1,300 mm.<ref>{{cite web |url=https://socialscienceresearch.org/index.php/GJHSS/article/download/2634/3-GIS-Based-Map-for-Best-Suitable_LaTeX_pdf/24988 |title=GIS Based Map for Best Suitable Crops |publisher=Global Journals |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Duolan sa 92% sa mga olibohan nagsalig lang sa tubig sa ulan.<ref>{{cite web |url=http://investinlebanon.gov.lb/Content/uploads/SideBlock/171011013554317~Olive%20Oil%20Factsheet%202017.pdf |title=Olive Oil Factsheet |publisher=IDAL |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Apan ang kakuwang sa tubig ug ang kausaban sa klima (climate change) nakahatag og dako nga epekto sa ani ug nidaghan usab ang mga peste sa mga dapit duol sa dagat.<ref>{{cite web |url=https://qoot.org/olive-oil-the-liquid-gold-under-threat-whats-happening/ |title=Olive Oil: The Liquid Gold Under Threat |publisher=Qoot Cluster |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> == Yuta == Ang mga olibohan motubo sa mga yuta nga balason (sandy-loam) o lapokon (loam/silt-loam) nga nindot og agas sa tubig.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/323219683_Ecological_characterization_of_ancient_olive_trees_in_Lebanon-Bshaaleh_area_and_their_age_estimation |title=Ecological characterization of ancient olive trees in Lebanon |publisher=ResearchGate |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Ang [[pH]] sa yuta kasagaran anaa sa 6.8 hangtod 7.5, bisan kon ang olibo mabuhi gihapon sa pH nga 5.0 hangtod 8.5. Ang mga yuta niini adunay 1.7% hangtod 2.0% nga ''organic matter''.<ref>{{cite web |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6621921/ |title=Characterization of Monovarietal Lebanese Olive Oils |publisher=NCBI |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> == Mga matang sa olibo == Kasagaran sa mga olibo sa Lebanon kay mga lokal nga matang, ilabi na ang "Baladi" nga naglangkob sa 70% sa tibuok produksyon.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2223-7747/12/14/2681 |title=Characterization of Virgin Olive Oils from Indigenous and European Varieties |publisher=MDPI |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Ang "Soury" usab naglangkob sa 20% ug nailhan sa kalidad sa iyang lana. Aduna pay ubang lokal nga matang sama sa Ayrouni, Sorani, Dal, ug Abou Chawkeh. Sa bag-ong mga katuigan, ningsulod na usab ang mga matang gikan sa gawas sama sa Frantoio, Leccino, ug Coratina gikan sa Italya; Arbequina gikan sa Espanya; ug Kalamata ug Koroneiki gikan sa Gresya. == Lana sa olibo == Ang lana sa olibo gikan sa Lebanon adunay ''oleic acid'' nga molapas sa 65%. Duolan sa 30% sa lana sa nasod giisip nga ''extra virgin olive oil'' (EVOO).<ref>{{cite web |url=http://investinlebanon.gov.lb/Content/uploads/SideBlock/171011013554317~Olive%20Oil%20Factsheet%202017.pdf |title=Olive Oil Factsheet |publisher=IDAL |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> Ang kalidad sa lana nagdepende sa pagkahamtong sa bunga ug sa pamaagi sa paghimo niini. Ang labing maayong lana makuha pinaagi sa mga ''cold extraction'' nga sistema sama sa [[Sinolea]].<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/10/12/4630 |title=Impact of Geographical Origin on Lebanese Olive Oils |publisher=MDPI |accessdate=May 11, 2026 |language=en}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] 7w2aep1897c0jbxs6q6lovxqcv3zqol 0 11354222 37020861 2026-05-14T18:10:03Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020861 wikitext text/x-wiki Ang '''Pagpananom og olibo sa Tunisia''' usa ka importante nga bahin sa ekonomiya sa nasod, tungod kay naglangkob kini sa halos un-tersiya sa yuta nga mahimong tamnan sa agrikultura.<ref name="dup-0-67">{{cite web |url=http://www.onagri.nat.tn/uploads/Etudes/etude-ho.pdf |title=Olive growing is a strategic sector in Tunisia |website=onagri.nat.tn |language=en}}</ref> Adunay gibana-bana nga 1.96 ka milyon ka ektarya ang gitagana alang niini, diin ang Tunisia maoy naghupot sa 20% sa tibuok kalibotan nga luna sa kaolivohan.<ref>{{cite web |url=https://www.franceagrimer.fr/sites/default/files/2025-10/Bilan_2023_2024_HO.pdf |title=Bilan 2023-2024 Huile d'olive |website=franceagrimer.fr |language=fr}}</ref> Kapin sa 310,000 ka mag-uuma ang nagsalig niini ug mokabat sa 50% sa tanang eksport sa pagkaon sa Tunisia gikan sa kini nga sektor.<ref>{{cite web |url=https://aceitedelcampo.com/en/blog/Tunisian-olive-oil/ |title=Tunisian Olive Oil, Third Largest Exporter in the World |website=aceitedelcampo.com |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Ang pagpananom og [[Olea europaea|olibo]] sa rehiyon nagsugod pa sa panahon sa mga [[Penisya|Penisyano]]. Milambo kini pag-ayo sa panahon sa mga [[Antigong Roma|Romano]], diin ang dapit nahimong usa sa mga nag-unang tighatag og lana sa olibo sa tibuok Mediteranyo.<ref>{{cite web |url=https://www.ebrd.com/home/news-and-events/news/2018/ebrd-and-fao-support-sustainable-olive-oil-production-in-tunisia.html |title=EBRD and FAO support sustainable olive oil production in Tunisia |website=ebrd.com |language=en}}</ref> Human sa independensya sa nasod niadtong 1956, midako ang luna sa kaolivohan tungod sa mga polisiya sa kagamhanan, gikan sa 750,000 ka ektarya ngadto sa kapin 1.4 ka milyon sa tuig 1976.<ref name="dup-0-47">{{cite web |url=https://om.ciheam.org/ressources/om/pdf/b14/CI960053.pdf |title=Secteur oléicole en Tunisie : situation actuelle et éléments de stratégie |website=om.ciheam.org |language=fr}}</ref> Sa pag-abot sa dekada 1980, gipakunoran sa gobyerno ang subsidiya alang sa mga imported nga lana sa utanon, butang nga nakapadasig sa paggamit sa lokal nga lana. Karong bag-o, nailhan usab ang nasod isip usa sa mga nag-unang tig-eksport og organikong lana sa olibo sa merkado sa kalibotan.<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/statistiques-du-secteur-oleicole-fevrier-2025/ |title=Statistiques du secteur oléicole |website=internationaloliveoil.org |language=fr}}</ref> == Mga rehiyon sa kaolivohan == Gibanabana nga adunay 102 ka milyon ka punoan sa olibo sa tibuok Tunisia.<ref>{{cite web |url=http://www.onagri.nat.tn/uploads/filieres/huile-olive/INDICATEURS-HO-2021.pdf |title=Indicateurs du secteur de l'huile d'olive |website=onagri.nat.tn |language=fr}}</ref> Kon bahinon ang mga tanom, 32% niini anaa sa amihanan, 46% sa sentral nga bahin, ug 22% sa habagatan.<ref name="dup-1-14">{{cite web |url=http://www.onagri.nat.tn/uploads/Etudes/etude-ho.pdf |title=Olive growing is a strategic sector in Tunisia |website=onagri.nat.tn |language=en}}</ref> Ang gidaghanon sa punoan kada ektarya depende sa tubig: sa amihanan moabot kini og 100 ka punoan, samtang sa habagatan nga dapit nga uga kaayo, 17 hangtod 20 lamang ka punoan ang itanom kada ektarya aron makapangita og igo nga kaumog ang mga gamot niini.<ref>{{cite web |url=https://www.ocl-journal.org/fr/articles/ocl/full_html/2014/02/ocl130021/ocl130021.html |title=The Tunisian olive oil sector |website=ocl-journal.org |language=en}}</ref> == Klima == Ang olibo nananom sa nagkadaiyang klima, gikan sa medyo uga nga amihanan hangtod sa uga kaayong bahin sa Sahara sa habagatan.<ref>{{cite web |url=https://om.ciheam.org/om/pdf/b34/01002097.pdf |title=Soils of Tunisia |website=om.ciheam.org |language=en}}</ref> Halos 95% sa kaolivohan nagsalig lamang sa ulan (secano), busa ang gidaghanon sa abot mag-agad sa ulan nga mokabat og 600 mm sa amihanan ug 200 mm sa habagatan.<ref name="dup-0-67" /> Dakong hagit usab ang kakuwang sa tubig o water stress sa tibuok nasod.<ref>{{cite web |url=https://forumibnkhaldoun.org/wp-content/uploads/2024/09/art.ref-stress-hydrique.pdf |title=Le stress hydrique en Tunisie |website=forumibnkhaldoun.org |language=fr}}</ref> == Yuta == Nagkalainlain ang matang sa yuta sa Tunisia.<ref name="dup-1-6">{{cite web |url=https://om.ciheam.org/om/pdf/b34/01002097.pdf |title=Soils of Tunisia |website=om.ciheam.org |language=en}}</ref> Sa amihanan, sagad ang mga yutang kalsitiko ug alubyal sa mga walog sa suba.<ref name="dup-1-6" /> Sa sentral nga rehiyon ug sa [[Sahel (Tunisia)|Sahel]], makaplagan ang mga yutang isohumic nga may bagis nga tekstura. Sa habagatan, komon ang balason nga yuta ug mga matang nga tipikal sa dapit nga duol sa desyerto.<ref name="dup-1-6" /> == Mga klase sa olibo == Duha ka nag-unang klase sa olibo ang anaa sa nasod: ang [[Chemlali]] ug ang [[Chetoui]].<ref name="dup-2-97">{{cite web |url=https://www.ocl-journal.org/fr/articles/ocl/full_html/2014/02/ocl130021/ocl130021.html |title=The Tunisian olive oil sector |website=ocl-journal.org |language=en}}</ref> Ang Chemlali makaplagan sa sentral ug habagatan (85% sa luna), ug nailhan kini sa pagka-agwanta sa hulaw. Ang Chetoui itanom sa amihanan ug dili daling dauton sa mga agup-op o fungus.<ref>{{cite web |url=https://delicesolivier.com/chemlali-chetoui-tunisie/ |title=Chemlali et Chetoui : Olives tunisiennes uniques |website=delicesolivier.com |language=fr}}</ref> Ang uban pang klase naglakip sa Zarrazi, Meski (para makaon nga prutas), ug Oueslati.<ref name="dup-1-14" /> == Lana == Ang Tunisia nailhan sa paghimo og taas nga kalidad nga lana, diin 65% sa produkto giklasipikar nga [[Lana sa olibo|extra virgin]].<ref name="dup-2-97" /> Ang lana gikan sa Chemlali tam-is ug morag naay lami nga almendras, samtang ang Chetoui mas isog og lami nga morag herbal.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/newsroom/story/Turning-Tunisia-s-magnificent-olives-into-liquid-gold/en |title=Turning Tunisia’s magnificent olives into liquid gold |website=fao.org |language=en}}</ref> Adunay kapin 1,300 ka galingan sa lana ang nasod nga naggamit og modernong teknolohiya aron mapabilin ang kalidad sa lana.<ref name="dup-2-97" /> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] lw4aijwulxdzrc36svoqtfetoucpkcs 0 11354223 37020862 2026-05-14T18:18:23Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020862 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa [[Suisa]]''' usa ka nag-uswag nga sektor sa agrikultura sa nasod. Human sa pagkaporma niini sa habagatang mga rehiyon, kini mikaylap na karon ngadto sa mga kanton sa [[Suisa romanda]] ug [[Kanton sa Valais|Valais]]. <ref>{{cite web |url=https://www.ice.it/it/news/notizie-dal-mondo/288114 |title=Svizzera: aumento della coltivazione di ulivi in Romandia |website=ICE - Agencia para la promoción exterior e internacionalización de las empresas italianas |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Bisan tuod gamay ra ang produksiyon kon itandi sa mga nasod sa Mediteraneo, ang pagpananom og olibo nahimong importante isip paagi sa pagpahiuyon sa [[pag-usab sa klima]] ug pagpalapad sa kabilin sa agrikultura sa nasod. <ref>{{cite web |url=https://www.patrimoineculinaire.ch/Prodotto/Olio-doliva-ticinese/471 |title=Olio d'oliva ticinese |website=Patrimonio Culinario Suizo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Ang sektor gipalig-on pinaagi sa mga organisasyon sama sa Asociación Amigos del Olivo (AAO), nga aktibo sukad niadtong 2001, ug ang Asociación Suiza de Productores de Olivas (ASPO), nga natukod niadtong Nobyembre 2025 alang sa koordinasyon sa tibuok nasod. <ref>{{cite web |url=https://amicidellolivo.ch/63-2025/ |title=Newsletter 63 – L'olivo conquista la Svizzera: nasce l'Associazione Svizzera dei Produttori di Olive (ASPO) |website=Asociación Amigos del Olivo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Ang presensya sa [[Olea europaea|olibo]] sa yuta sa Suisa natala na sukad pa sa [[Sayo sa Edad Medya]]. Ang mga dokumento gikan sa tuig 769 d.K. naghisgot sa pagpananom niini duol sa [[Lugano]] ug [[Locarno]], nga nagpakita nga ang lana sa olibo duna nay bili sa ekonomiya kaniadto. <ref>{{cite web |url=https://www.cdt.ch/news/ticino/alla-scoperta-dellolio-ticinese-un-patrimonio-di-cui-dovremmo-essere-fieri-265930 |title=Alla scoperta dell'olio ticinese |website=Corriere del Ticino |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Apan ang mga tanom nakasinati og grabeng kadaot tungod sa grabeng kabugnaw, ilabina sa mga tingtugnaw sa mga tuig 1494, 1600, ug 1709, nga mipatay sa kadaghanan sa mga kahoy. <ref>{{cite web |url=https://amicidellolivo.ch/censimento/ |title=Censimento delle piante di olivo |website=Asociación Amigos del Olivo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Human niini, ang olibo giilisan sa [[Morus (tanom)|morera]] alang sa industriya sa seda, ug ang olibo nagpabilin na lang sa gagmayng dapit o isip dayandayan. <ref>{{cite web |url=https://amicidellolivo.ch/wp-content/uploads/2025/03/Estratto-2025.pdf |title=L'olivo nel Canton Ticino: Storia e prospettive |website=Asociación Amigos del Olivo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Nagsugod og balik ang hapsay nga produksiyon sa lana sa olibo niadtong dekada 1990, lakip ang pag-abli sa "Dalan sa Olibo" tali sa [[Gandria]] ug Castagnola niadtong 2004. <ref>{{cite web |url=https://amicidellolivo.ch/wp-content/uploads/2025/03/Estratto-2025.pdf |title=L'olivo nel Canton Ticino: Storia e prospettive |website=Asociación Amigos del Olivo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> == Mga dapit sa pagpananom == Sumala sa sensus niadtong Disyembre 31, 2025, ang [[Kanton sa Ticino]] ug ang rehiyon sa [[Moesano]] adunay 9,513 ka [[Olea europaea|olibo]], kasagaran makit-an sa [[Distrito sa Lugano]] ug sa [[Distrito sa Mendrisio]]. <ref>{{cite web |url=https://amicidellolivo.ch/censimento/ |title=Censimento delle piante di olivo |website=Associazione Amici dell'Olivo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> <ref>{{cite web |url=https://www.biasca.ch/Info-censimento-olivo-3d5b3900 |title=Info censimento olivo |website=Comune di Biasca |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Ang pagpananom mikaylap usab ngadto sa [[Suisa romanda]], diin gibanabana nga moabot og 20,000 ka punoan ang olibo sa [[Kanton sa Vaud]] sa kataposan sa 2026. <ref>{{cite web |url=https://www.rts.ch/info/suisse/2025/article/l-olivier-s-implante-en-suisse-romande-face-au-changement-climatique-28939628.html |title=L'olivier s'implante en Suisse romande face au changement climatique |website=Radio Télévision Suisse (RTS) |access-date=May 14, 2026 |language=fr}}</ref> Samtang sa [[Kanton sa Valais]], ang olibo nahimong alternatibo sa pagpananom og bino, ilabina sa lungsod sa [[Fully]]. <ref>{{cite web |url=https://www.rhonefm.ch/valais/des-oliviers-a-la-place-des-vignes-l-idea-cree-l-engouement-en-valais-1414961 |title=Des oliviers à la place des vignes? |website=Rhône FM |access-date=May 14, 2026 |language=fr}}</ref> == Klima == Ang pagpananom og olibo sa Suisa anaa sa amihanang tumoy sa dapit diin mabuhi ang ''Olea europaea''. Ang tanom nanginahanglan og [[microclima]] nga dili kaayo bugnaw, nga sagad makit-an duol sa mga lanaw o sa mga bakilid nga hayag kaayo sa adlaw. <ref>{{cite web |url=https://www.patrimoineculinaire.ch/Prodotto/Olio-doliva-ticinese/471 |title=Olio d'oliva ticinese |website=Patrimonio Culinario Suizo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Adunay mga klase sa olibo nga makalahutay sa kabugnaw hangtod sa -20 °C. <ref>{{cite web |url=https://www.rsi.ch/food/extra/territorio-e-tradizioni/Olivi-in-Svizzera-la-nuova-frontiera-agricola--3193260.html |title=Olivi in Svizzera: la nuova frontiera agricola |website=RSI Food |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Ang katakos sa olibo sa pag-agwanta sa hulaw usa ka importanteng butang sa pagpalapad niini sa mga dapit nga kulang sa tubig panahon sa ting-init, sama sa [[Kanton sa Valais|Valais]]. <ref>{{cite web |url=https://www.rts.ch/info/regions/valais/2024/article/l-olivier-un-moyen-de-resilience-face-a-la-secheresse-pour-l-agriculture-valaisanne-28485247.html |title=L'olivier, un moyen de résilience face à la sécheresse |website=Radio Télévision Suisse (RTS) |access-date=May 14, 2026 |language=fr}}</ref> Apan ang taas nga kaumog sa mga walog mahimong hinungdan sa pagtubo sa agup-op, nga naglimite sa mga dapit diin kini mahimong itanom. <ref>{{cite web |url=https://olive4climate.eu/wp-content/uploads/Olive-4-Climate-Handbook-_ITA_rev-HM-1.pdf |title=Manuale tecnico per l'olivicoltura resiliente |website=Olive4Climate |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> == Yuta == Ang [[Olea europaea|olibo]] mahimong mabuhi sa nagkalain-laing klase sa yuta, lakip ang mga dapit nga naay apog o batoon, basta maayo ang agas sa tubig. <ref>{{cite web |url=https://olive4climate.eu/wp-content/uploads/Olive-4-Climate-Handbook-_ITA_rev-HM-1.pdf |title=Manuale tecnico per l'olivicoltura resiliente |website=Olive4Climate |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Kinahanglan ang giladmon sa yuta nga 80 hangtod 100 ka sentimetro aron maayo ang dagan sa gamot ug malikayan ang pagpundo sa tubig. <ref>{{cite web |url=https://www.accademiaolivoeolio.com/img2/file/famiani-f-et-al-progettazione-e-impianto_201804161125928_8q7inekroi7lxq1et4uxzbbss.pdf |title=Progettazione e impianto dell'oliveto |website=Accademia Nazionale dell'Olivo e dell'Olio |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Ang labing maayong yuta mao kadtong naay sagol nga balas ug lapok (franco-arenosa) ug adunay [[pH]] nga neyutral o medyo alkalino (6.8 hangtod 7.5). <ref>{{cite web |url=https://www.accademiaolivoeolio.com/img2/file/famiani-f-et-al-progettazione-e-impianto_201804161125928_8q7inekroi7lxq1et4uxzbbss.pdf |title=Progettazione e impianto dell'oliveto |website=Accademia Nazionale dell'Olivo e dell'Olio |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Sa [[Kanton sa Ticino|Ticino]], mas mabuhi ang tanom sa gaan nga yuta kay sa basa ug bug-at nga yuta sa patag. <ref>{{cite web |url=https://amicidellolivo.ch/sceltedellecultivar/ |title=Scelta delle cultivar |website=Associazione Amici dell'Olivo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> == Mga klase sa olibo == Ang mga tanom sa Suisa naggamit sa mga klase nga gikan sa Italya tungod sa ilang kalig-on. Ang [[Leccino]], [[Frantoio]], ug [[Pendolino]] mao ang nag-unang klase nga gitanom. <ref>{{cite web |url=https://www.patrimoineculinaire.ch/Prodotto/Olio-doliva-ticinese/471 |title=Olio d'oliva ticinese |website=Patrimonio Culinario Suizo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Gitanom usab ang Maurino, Bianchera, ug [[Moraiolo]], samtang ang [[Ascolana Tenera]] gigamit alang sa pagkaon. <ref>{{cite web |url=https://www.luganoregion.com/it/commons/details/-Olio-d-oliva/151423.html |title=Olio d'oliva |website=Lugano Region |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Ang Leccino ilado nga makalahutay sa tugnaw, samtang ang Pendolino importante alang sa polinasyon. <ref>{{cite web |url=https://amicidellolivo.ch/sceltedellecultivar/ |title=Scelta delle cultivar |website=Associazione Amici dell'Olivo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> == Lana sa olibo == Ang lana sa olibo sa Suisa usa ka espesyal nga produkto nga gihimo pinaagi sa pagpuga nga walay init (cold extraction) sa temperatura nga ubos sa 27 °C. <ref>{{cite web |url=https://www.patrimoineculinaire.ch/Prodotto/Olio-doliva-ticinese/471 |title=Olio d'oliva ticinese |website=Patrimonio Culinario Suizo |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Niadtong Septiyembre 2021, ang lana sa olibo gikan sa Ticino nalakip sa listahan sa Patrimonio Culinario Suizo tungod sa kultural ug kasaysayan niini nga bili. <ref>{{cite web |url=https://www.rsi.ch/food/extra/territorio-e-tradizioni/Anche-il-Ticino-%C3%A8-terra-di-olive--1964331.html |title=Anche il Ticino è terra di olive |website=RSI Food |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Ang lami niini presko ug adunay balanse nga pait ug kaisog. <ref>{{cite web |url=https://www.ticino.ch/it/commons/details/Olio-d-oliva-ticinese/149120.html |title=Olio d'oliva ticinese |website=Ticino.ch |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> Tungod kay gamay ra ang produksiyon, ang lana kasagaran mabaligya direkta gikan sa mga gagmayng galingan o mga espesyal nga tindahan. <ref>{{cite web |url=https://www.cdt.ch/news/ticino/alla-scoperta-dellolio-ticinese-un-patrimonio-di-cui-dovremmo-essere-fieri-265930 |title=Alla scoperta dell'olio ticinese |website=Corriere del Ticino |access-date=May 14, 2026 |language=it}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] ssqy608616dmh9o0g53to4btbjm28jt 0 11354224 37020863 2026-05-14T18:19:45Z ~2026-28947-00 143189 bag-ong panid 37020863 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Siria''' usa ka mahinungdanong bahin sa ekonomiya sa kabanikanhan ug sa seguridad sa pagkaon sa nasod, diin naglangkob kini sa hapit 12 % sa tibuok yuta nga gitamnan.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/one-country-one-priority-product/near-east-and-north-africa/syrian/en |title=Syrian Arab Republic – Olive: Preserving an Ancient Legacy for Food Security |website=www.fao.org |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Nailhan ang nasod kaniadto pa isip usa sa mga nag-unang tighatag og [[olibo]] sa kalibutan, nga maoy gisaligan sa panginabuhi sa kapin sa 300,000 ka pamilya sa mga mag-uuma.<ref>{{cite web |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/2a29d0a5-fd85-4b54-9c41-cd2546049934/content |title=Syria - Olives |website=openknowledge.fao.org |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Gigamit ang ani alang sa lokal nga panginahanglan ug alang usab sa pag-eksport sa gawas sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_SYRIA-2012_OK.pdf |title=Olive industry in Syria |website=www.internationaloliveoil.org |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> == Kasaysayan == Liboan na ka tuig ang tradisyon sa pag-olibo sa Siria. Pinauyon sa mga nakit-an sa karaan nga dapit sa [[Ebla]], adunay mga papan nga lapok gikan pa sa 2400 a.K. nga naghisgot bahin sa pagdumala sa mga kalasangan sa olibo ug paghimo og [[lana sa olibo]].<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_SYRIA-2012_OK.pdf |title=Olive industry in Syria |website=International Olive Council |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Kini nga rehiyon ang nahimong sentro diin mikaylap ang olibo paingon sa Mediteraneo. Sa modernong panahon, midako pag-ayo ang sektor taliwala sa 1990 ug 2010, diin milapas sa 100 ka milyon ang ihap sa mga kahoy.<ref>{{cite web |url=https://revues.imist.ma/index.php/Afrimed/article/view/59175 |title=Olive sector in Syria |website=AfriMed |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Apan tungod sa [[Gubat Sibil sa Siria|kagubot nga nagsugod niadtong 2011]], gibanabana nga 1.5 ka milyon ka mga kahoy ang nangaguba tungod sa gubat ug pagkaguba sa mga imprastraktura.<ref>{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/syrian-arab-republic/compounded-impact-climate-change-and-armed-conflict-agri-food-sector-north-west-syria-october-2025 |title=Compounded impact of climate change and armed conflict on the agri-food sector in NWS |website=ReliefWeb |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> == Mga rehiyon sa pagpananom == Makaplagan ang mga tamnanan sa olibo sa amihanan ug kasadpang bahin sa nasod. Ang dapit sa amihanan ([[Aleppo]] ug [[Idlib]]) ang labing importante, diin anaa ang kapin sa 52 % sa tibuok luna nga gitamnan og olibo sa nasod.<ref>{{cite web |url=http://om.ciheam.org/om/pdf/a73/00800334.pdf |title=The olive oil sector in Syria |website=CIHEAM |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Ang dapit sa baybayon ([[Latakia]] ug [[Tartus]]) naglangkob sa 20 %, samtang ang sentro ug habagatan ([[Daraa]], [[Damasco]], ug [[Homs]]) naggamit na og mga modernong sistema sa patubig.<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_SYRIA-2012_OK.pdf |title=Olive industry in Syria |website=International Olive Council |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> == Klima == Nagkalainlain ang klima sa mga dapit nga gitamnan og [[Olea europaea|olibo]] sa [[Siria]]. Adunay mga dapit sa baybayon nga ulanon (900 mm matag tuig) ug adunay mga dapit sa habagatan nga uga (ubos sa 250 mm).<ref>{{cite web |url=http://om.ciheam.org/om/pdf/a73/00800334.pdf |title=The olive oil sector in Syria |website=CIHEAM |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Dul-an sa 95 % sa mga tamnanan nagsalig lamang sa ulan (pasayan), hinungdan nga dako ang epekto sa hulaw sa gidaghanon sa maani.<ref>{{cite web |url=https://scm.bz/en/how-olive-oil-exports-exacerbate-syria-s-water-crisis-en/ |title=How olive oil exports exacerbate Syria's water crisis |website=SCM |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Niadtong 2024, ang kasarangang ulan miusos ngadto sa 291 mm, nga naghatag og kalisod sa mga tanom. == Yuta == Kadaghanan sa mga olibo sa Siria gitanom sa yuta nga anapogon o ''calcareous'' (60 %) nga daling maanod, ug sa mga dapit nga batoon (30 %).<ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_SYRIA-2012_OK.pdf |title=Olive industry in Syria |website=International Olive Council |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Mga 10 % lamang ang gitanom sa lawom ug lapokong yuta. Importante ang pagpananom og olibo sa mga bakilid ug kilid sa bungtod aron mapugngan ang pagka-disyerto ug ang pagkaguba sa yuta. == Mga klase sa olibo == Adunay kapin sa 70 ka lokal nga matang sa olibo sa [[Siria]], apan lima lamang ka klase ang naglangkob sa 89 % sa mga tamnanan.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/9/5151 |title=Evaluation of wild olive phenotypes in Syria |website=MDPI |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Ang matang nga ''Zaity'' ang labing kaylap (33 %), ilabi na sa Aleppo, tungod kay daghan kini og makuha nga lana.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/264041889_Fruit_and_oil_characteristics_of_the_main_syrian_olive_cultivars |title=Fruit and oil characteristics of the main Syrian olive cultivars |website=ResearchGate |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Ang ''Sorani'' (30 %) popular sa Idlib. Ang uban pang mahinungdanong klase mao ang ''Doebli'' ug ''Khodeiri'' sa baybayon, ug ang ''Souri'' ug ''Dan'' sa dapit sa Damasco.<ref>{{cite web |url=https://search.proquest.com/openview/0078185a5f8ed5ac8f4ea892ced78b11/1?pq-origsite=gscholar&cbl=406340 |title=Characteristics of Souri, Dan and Sorani olive cultivars |website=Italian Journal of Food Science |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> == Lana == Ang lana sa olibo gikan sa Siria sagad adunay 70 % nga ''oleic acid'' ug paspas nga nakapasar sa kalidad sa [[International Olive Council]] (IOC) alang sa ''extra virgin''.<ref>{{cite web |url=https://1.oliveoiltimes.com/library/ioc-stigmastenol.pdf |title=Parameters: Δ7-stigmastenol |website=IOC |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Usa ka hiyas sa mga matang sama sa 'Khodeiri' ug 'Sorani' mao ang natural nga lebel sa ''delta-7-stigmastenol''.<ref>{{cite web |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/2a29d0a5-fd85-4b54-9c41-cd2546049934/content |title=Syria - Olives |website=FAO |language=en |access-date=May 11, 2026}}</ref> Ang nasod adunay 843 ka galingan sa lana (almazara): 710 niini naggamit na og modernong sistema, samtang 133 ang naggamit pa sa tradisyonal nga pamaagi. == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] fcsy3wysw8p00hde4qjfjubmu771gve 0 11354225 37020867 2026-05-14T19:37:16Z Culex 11558 new year 37020867 wikitext text/x-wiki {{year nav|2032}} {{M1 year in topic}} Ang '''2032 (MMXXXII)''' mao ang usa ka tuig sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ang 2032 maoy usa ka tuig nga manglukso nga nagsugod sa usa ka Huwebes. <!--End of text--> [[Kategoriya:Mga tuig|2032]] [[Kategoriya:2032| ]] 4ud4mugryfx8xi86zttt03j0czcc2yq 14 11354226 37020875 2026-05-14T23:38:54Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Amerikanong seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]]" 37020875 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Amerikanong seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]] emmvno4dl4u1sdh59dm7d3pjmun84ns 14 11354227 37020876 2026-05-14T23:41:23Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Britanikong seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]]" 37020876 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Britanikong seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]] 00pstdssmsddeimfyne1kz64z3mphb2 14 11354228 37020877 2026-05-14T23:43:37Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Kanadyanong seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]]" 37020877 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kanadyanong seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]] 3n0ly1171jo0cvsm70ra2puw7qfaq8g 14 11354229 37020879 2026-05-15T00:02:19Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Malaysiyang seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Karton nga seryeng pantelebisyon]]" 37020879 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Malaysiyang seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Karton nga seryeng pantelebisyon]] 2xm0dyq5sh21ameh07q1zy963q3j17x 14 11354230 37020880 2026-05-15T00:06:17Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Telebisyon sa Malaysiya]]" 37020880 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Telebisyon sa Malaysiya]] 4wusgzio2d09emi2y1dbs9ml4j1jkqh 14 11354231 37020881 2026-05-15T00:09:06Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Malaysiyang seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]]" 37020881 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Malaysiyang seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]] 1jdlki6oo5wf1oyi7l0swr8tal5rej5 0 11354232 37020882 2026-05-15T00:17:32Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Payl:2nd Ayurveda World Summit, Palace grounds, Bangalore (2025) 143.jpg|thumb]] Ang '''''Motu Patlu''''' usa ka Indyang mga bata karton nga seryeng pantelebisyon sa [[Cartoon Network]]. [[Kategoriya:2012 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:Indyang karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Indyang mga bata seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa Cartoon Network]]" 37020882 wikitext text/x-wiki [[Payl:2nd Ayurveda World Summit, Palace grounds, Bangalore (2025) 143.jpg|thumb]] Ang '''''Motu Patlu''''' usa ka Indyang mga bata karton nga seryeng pantelebisyon sa [[Cartoon Network]]. [[Kategoriya:2012 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:Indyang karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Indyang mga bata seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa Cartoon Network]] kkw3655i95w88m3abkg3mzttrphqlcy 37020883 37020882 2026-05-15T00:21:58Z Mutark2026 142843 37020883 wikitext text/x-wiki [[Payl:2nd Ayurveda World Summit, Palace grounds, Bangalore (2025) 143.jpg|thumb]] Ang '''''Motu Patlu''''' usa ka Indyang mga bata karton nga seryeng pantelebisyon sa [[Nickelodeon]]. [[Kategoriya:2012 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:Indyang karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Indyang mga bata seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa Nickelodeon]] 0he6m7fgfohbbm72oj56v6j9fipzkfw 14 11354233 37020884 2026-05-15T00:22:29Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Indyang seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Karton nga seryeng pantelebisyon]]" 37020884 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Indyang seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Karton nga seryeng pantelebisyon]] 453qb71malev91cogkg6ny75xfvm0pf 14 11354234 37020885 2026-05-15T01:39:29Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Telebisyon sa Indya]]" 37020885 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Telebisyon sa Indya]] nq2yj75a5x3sx3c07f9bxcgr03zj774 37020888 37020885 2026-05-15T02:01:30Z Mutark2026 142843 removed [[Category:Telebisyon sa Indya]]; added [[Category:Telebisyon sa Indiya]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 37020888 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Telebisyon sa Indiya]] 23kpho83iz3edj9aah3s3uxcyx5ge5n 14 11354235 37020886 2026-05-15T01:43:33Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Indyang seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]]" 37020886 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Indyang seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga bata seryeng pantelebisyon]] lzdy4oxqqq8212omzrnodv4v83j2ckr 14 11354236 37020887 2026-05-15T02:01:13Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Kultura sa Indiya]] [[Kategoriya:Telebisyon|Indiya]]" 37020887 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kultura sa Indiya]] [[Kategoriya:Telebisyon|Indiya]] grif1k50wj3pmwjeczzj1i7v8loaeue 14 11354237 37020889 2026-05-15T02:04:43Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:Kultura sa Malaysiya]] [[Kategoriya:Telebisyon|Malaysiya]]" 37020889 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Kultura sa Malaysiya]] [[Kategoriya:Telebisyon|Malaysiya]] neku93unus0agjmbosv0r6t2redjomf 0 11354238 37020890 2026-05-15T02:07:53Z MadayawDavao 140869 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1326918859|Butuanon language]]" 37020890 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Butuanon|nativename=|states=[[Philippines]]|region=|speakers={{sigfig|71,500|2}}|ethnicity=[[Butuanon people|Butuanons]]|date=2005 {{Update span|date=July 2023}}|ref=e25|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Greater Central Philippine languages|Greater Central Philippine]]|fam5=[[Central Philippine languages|Central Philippine]]|fam6=[[Bisayan languages|Bisayan]]|fam7=Southern Bisayan|fam8=Butuan–[[Tausug language|Tausug]]|iso3=btw|glotto=butu1244|glottorefname=Butuanon}}Ang '''Butuanon''' (binutwanon) maoy usa ka [[Mga pinulongang Awstronesyo|Austronesyanong]] pinulongan nga gilitok sa mga Butuanon sa [[Agusan del Norte]] ug [[Agusan del Sur]], uban sa pipila ka lumad nga mamumulong sa [[Misamis Oriental]] ug [[Surigao del Norte]] . Kabahin kini sa [[Binisaya|pamilya sa pinulongang Bisaya]] ug suod nga kadugtong sa ubang [[Mga Pinulongang Pilipinhon|mga pinulongan sa Pilipinas]] . Sukad niadtong 2007, ang Butuanon gituohan nga gilitok sa wala pay 500 ka mga batan-ong mamumulong sa [[Butuan]] mismo. Ang Butuanon suod nga may kalabutan sa [[Tinausug|pinulongang Tausug]] sa lagyong [[Sulu]] ug sa [[Sinurigawnon|pinulongang Surigaonon]] sa silingang mga probinsya [[Surigao del Sur|sa Surigao del Sur]] ug [[Surigao del Norte]], nga naghimo niining tulo ka pinulongan nga mga pinulongang Bisaya nga lumad sa Mindanao. == Ponolohiya == === Mga Bokal === Ang Butuanon adunay tulo ka bokales: /a/, /i/, ug /u/, nga may gitas-on sa ponema. {| class="wikitable" |- style="text-align:center;" ! !Atubangan ! Sentral ! Balik |- style="text-align:center;" ! Sira | i&nbsp;iː | | u&nbsp;uː |- style="text-align:center;" ! Ablihi | | a&nbsp;aː | |} === Mga Konsonante === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="font-size: 90%;" ! ! colspan="2" |Bilabial ! colspan="2" | Dentista ! colspan="2" | Palatal ! colspan="2" | Belar ! colspan="2" | Glottal |- ! <small>Ilong</small> | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | m | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | n | colspan="2" | | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | ŋ | colspan="2" | |- ! <small>Hunong</small> | style="border-right: 0;" | p | style="border-left: 0;" | b | style="border-right: 0;" | t | style="border-left: 0;" | d | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | k | style="border-left: 0;" | ɡ | style="width:20px; border-right:0;" | ʔ&nbsp; | style="width:20px; border-left:0;" | |- !<small>Fricative</small> | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | s | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | h | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" | <small>Gibana-bana<br /><br /><br /><br /> ( Kilid )</small> | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | j | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | w | colspan="2" | |- | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | l | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- !Rhotic | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | ɾ | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |} == Gramatika == === Pag-align sa morposyntactic === Ang Butuanon adunay upat ka hinungdan: # ahente # pasyente # sirkumstansyal # instrumento {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Mga marka sa kaso sa Butuanon ! colspan="2" | ! direkta ! dili direkta ! pahilig |- ! colspan="2" | '''kinatibuk-an''' | ang | hong | sa {{Efn|''Sa'' may be dropped, replaced with ''hong'', or replaced with a locative demonstrative.}} |- ! rowspan="2" | '''personal''' ! usa ra | si | ni | kang |- ! daghan | sinda | ninda | kanda |} === Mga Panghalip === {| class="wikitable" |+Mga Panghalip sa Butuanon ! colspan="3" rowspan="2" | ! rowspan="2" | direkta ! colspan="2" | dili direkta ! rowspan="2" | pahilig |- ! '''gibutang sa wala''' ! '''giandam''' |- ! rowspan="3" | '''Una''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | ako | ko {{Efn|Replaced with ''ta'' if the object is in the second person.}} | ako | kanako |- ! rowspan="2" | daghan ! eksklusibo | kami | namo | amigo | kanamo |- ! inklusibo | kita | ta | ato | kanato |- ! rowspan="2" | '''Ika-2''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | ikaw | bulan | imo | kanimo |- ! colspan="2" | '''daghan''' | kamo | ninyo | iyo | kaniyo |- ! rowspan="2" | '''Ika-3''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | siya | niya | iya | kaniya |- ! colspan="2" | '''daghan''' | sila | nila | ila | kanila |} [[Kategoriya:Binisaya]] [[Kategoriya:Mga artikulo sa Wikipedya nga nanginahanglan bag-ohon]] hnvenyb95jqsgv132fc8r2htmuyvcdr 37020891 37020890 2026-05-15T02:11:06Z MadayawDavao 140869 naa lang gi kuha na reperensya 37020891 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Butuanon|nativename=|states=[[Philippines]]|region=|speakers={{sigfig|71,500|2}}|ethnicity=[[Butuanon people|Butuanons]]|date=2005 {{Update span|date=July 2023}}|ref=e25|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Greater Central Philippine languages|Greater Central Philippine]]|fam5=[[Central Philippine languages|Central Philippine]]|fam6=[[Bisayan languages|Bisayan]]|fam7=Southern Bisayan|fam8=Butuan–[[Tausug language|Tausug]]|iso3=btw|glotto=butu1244|glottorefname=Butuanon}}Ang '''Butuanon''' (binutwanon) maoy usa ka [[Mga pinulongang Awstronesyo|Austronesyanong]] pinulongan nga gilitok sa mga Butuanon sa [[Agusan del Norte]] ug [[Agusan del Sur]], uban sa pipila ka lumad nga mamumulong sa [[Misamis Oriental]] ug [[Surigao del Norte]] . Kabahin kini sa [[Binisaya|pamilya sa pinulongang Bisaya]] ug suod nga kadugtong sa ubang [[Mga Pinulongang Pilipinhon|mga pinulongan sa Pilipinas]] . Sukad niadtong 2007, ang Butuanon gituohan nga gilitok sa wala pay 500 ka mga batan-ong mamumulong sa [[Butuan]] mismo. Ang Butuanon suod nga may kalabutan sa [[Tinausug|pinulongang Tausug]] sa lagyong [[Sulu]] ug sa [[Sinurigawnon|pinulongang Surigaonon]] sa silingang mga probinsya [[Surigao del Sur|sa Surigao del Sur]] ug [[Surigao del Norte]], nga naghimo niining tulo ka pinulongan nga mga pinulongang Bisaya nga lumad sa Mindanao. == Ponolohiya == === Mga Bokal === Ang Butuanon adunay tulo ka bokales: /a/, /i/, ug /u/, nga may gitas-on sa ponema. {| class="wikitable" |- style="text-align:center;" ! !Atubangan ! Sentral ! Balik |- style="text-align:center;" ! Sira | i&nbsp;iː | | u&nbsp;uː |- style="text-align:center;" ! Ablihi | | a&nbsp;aː | |} === Mga Konsonante === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="font-size: 90%;" ! ! colspan="2" |Bilabial ! colspan="2" | Dentista ! colspan="2" | Palatal ! colspan="2" | Belar ! colspan="2" | Glottal |- ! <small>Ilong</small> | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | m | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | n | colspan="2" | | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | ŋ | colspan="2" | |- ! <small>Hunong</small> | style="border-right: 0;" | p | style="border-left: 0;" | b | style="border-right: 0;" | t | style="border-left: 0;" | d | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | k | style="border-left: 0;" | ɡ | style="width:20px; border-right:0;" | ʔ&nbsp; | style="width:20px; border-left:0;" | |- !<small>Fricative</small> | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | s | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | h | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" | <small>Gibana-bana<br /><br /><br /><br /> ( Kilid )</small> | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | j | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | w | colspan="2" | |- | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | l | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- !Rhotic | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | ɾ | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |} == Gramatika == === Pag-align sa morposyntactic === Ang Butuanon adunay upat ka hinungdan: # ahente # pasyente # sirkumstansyal # instrumento {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Mga marka sa kaso sa Butuanon ! colspan="2" | ! direkta ! dili direkta ! pahilig |- ! colspan="2" | '''kinatibuk-an''' | ang | hong | sa {{Efn|''Sa'' may be dropped, replaced with ''hong'', or replaced with a locative demonstrative.}} |- ! rowspan="2" | '''personal''' ! usa ra | si | ni | kang |- ! daghan | sinda | ninda | kanda |} === Mga Panghalip === {| class="wikitable" |+Mga Panghalip sa Butuanon ! colspan="3" rowspan="2" | ! rowspan="2" | direkta ! colspan="2" | dili direkta ! rowspan="2" | pahilig |- ! '''gibutang sa wala''' ! '''giandam''' |- ! rowspan="3" | '''Una''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | ako | ko {{Efn|Replaced with ''ta'' if the object is in the second person.}} | ako | kanako |- ! rowspan="2" | daghan ! eksklusibo | kami | namo | amigo | kanamo |- ! inklusibo | kita | ta | ato | kanato |- ! rowspan="2" | '''Ika-2''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | ikaw | bulan | imo | kanimo |- ! colspan="2" | '''daghan''' | kamo | ninyo | iyo | kaniyo |- ! rowspan="2" | '''Ika-3''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | siya | niya | iya | kaniya |- ! colspan="2" | '''daghan''' | sila | nila | ila | kanila |} h93z5qshn8dci5cojgpu6f5hm2v9qun 37020892 37020891 2026-05-15T02:11:59Z MadayawDavao 140869 gikuha ang lower alpha 37020892 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Butuanon|nativename=|states=[[Philippines]]|region=|speakers={{sigfig|71,500|2}}|ethnicity=[[Butuanon people|Butuanons]]|date=2005 {{Update span|date=July 2023}}|ref=e25|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Greater Central Philippine languages|Greater Central Philippine]]|fam5=[[Central Philippine languages|Central Philippine]]|fam6=[[Bisayan languages|Bisayan]]|fam7=Southern Bisayan|fam8=Butuan–[[Tausug language|Tausug]]|iso3=btw|glotto=butu1244|glottorefname=Butuanon}}Ang '''Butuanon''' (binutwanon) maoy usa ka [[Mga pinulongang Awstronesyo|Austronesyanong]] pinulongan nga gilitok sa mga Butuanon sa [[Agusan del Norte]] ug [[Agusan del Sur]], uban sa pipila ka lumad nga mamumulong sa [[Misamis Oriental]] ug [[Surigao del Norte]] . Kabahin kini sa [[Binisaya|pamilya sa pinulongang Bisaya]] ug suod nga kadugtong sa ubang [[Mga Pinulongang Pilipinhon|mga pinulongan sa Pilipinas]] . Sukad niadtong 2007, ang Butuanon gituohan nga gilitok sa wala pay 500 ka mga batan-ong mamumulong sa [[Butuan]] mismo. Ang Butuanon suod nga may kalabutan sa [[Tinausug|pinulongang Tausug]] sa lagyong [[Sulu]] ug sa [[Sinurigawnon|pinulongang Surigaonon]] sa silingang mga probinsya [[Surigao del Sur|sa Surigao del Sur]] ug [[Surigao del Norte]], nga naghimo niining tulo ka pinulongan nga mga pinulongang Bisaya nga lumad sa Mindanao. == Ponolohiya == === Mga Bokal === Ang Butuanon adunay tulo ka bokales: /a/, /i/, ug /u/, nga may gitas-on sa ponema. {| class="wikitable" |- style="text-align:center;" ! !Atubangan ! Sentral ! Balik |- style="text-align:center;" ! Sira | i&nbsp;iː | | u&nbsp;uː |- style="text-align:center;" ! Ablihi | | a&nbsp;aː | |} === Mga Konsonante === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- style="font-size: 90%;" ! ! colspan="2" |Bilabial ! colspan="2" | Dentista ! colspan="2" | Palatal ! colspan="2" | Belar ! colspan="2" | Glottal |- ! <small>Ilong</small> | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | m | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | n | colspan="2" | | style="width:20px; border-right:0;" | | style="width:20px; border-left:0;" | ŋ | colspan="2" | |- ! <small>Hunong</small> | style="border-right: 0;" | p | style="border-left: 0;" | b | style="border-right: 0;" | t | style="border-left: 0;" | d | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | k | style="border-left: 0;" | ɡ | style="width:20px; border-right:0;" | ʔ&nbsp; | style="width:20px; border-left:0;" | |- !<small>Fricative</small> | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | s | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | h | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" | <small>Gibana-bana<br /><br /><br /><br /> ( Kilid )</small> | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | j | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | w | colspan="2" | |- | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | l | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- !Rhotic | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | ɾ | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |} == Gramatika == === Pag-align sa morposyntactic === Ang Butuanon adunay upat ka hinungdan: # ahente # pasyente # sirkumstansyal # instrumento {| class="wikitable" style="text-align:center" |+Mga marka sa kaso sa Butuanon ! colspan="2" | ! direkta ! dili direkta ! pahilig |- ! colspan="2" | '''kinatibuk-an''' | ang | hong | sa {{Efn|''Sa'' may be dropped, replaced with ''hong'', or replaced with a locative demonstrative.}} |- ! rowspan="2" | '''personal''' ! usa ra | si | ni | kang |- ! daghan | sinda | ninda | kanda |} === Mga Panghalip === {| class="wikitable" |+Mga Panghalip sa Butuanon ! colspan="3" rowspan="2" | ! rowspan="2" | direkta ! colspan="2" | dili direkta ! rowspan="2" | pahilig |- ! '''gibutang sa wala''' ! '''giandam''' |- ! rowspan="3" | '''Una''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | ako | ko {{Efn|Replaced with ''ta'' if the object is in the second person.}} | ako | kanako |- ! rowspan="2" | daghan ! eksklusibo | kami | namo | amigo | kanamo |- ! inklusibo | kita | ta | ato | kanato |- ! rowspan="2" | '''Ika-2''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | ikaw | bulan | imo | kanimo |- ! colspan="2" | '''daghan''' | kamo | ninyo | iyo | kaniyo |- ! rowspan="2" | '''Ika-3''' ! colspan="2" | '''usa ra''' | siya | niya | iya | kaniya |- ! colspan="2" | '''daghan''' | sila | nila | ila | kanila |} <references group=""></references> qxvpsvh447mywkq0orbud822fup3c1e 14 11354239 37020897 2026-05-15T03:06:44Z Mutark2026 142843 Created page with "[[Kategoriya:1983|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]]" 37020897 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:1983|mga dula]] [[Kategoriya:Mga dula matag tuig]] 6284aybht3stewyz0ou1qfx65srxiul 14 11354240 37020898 2026-05-15T03:07:48Z Mutark2026 142843 Created page with "Ang mga [[dula]] gipagawas sa tuig. [[Kategoriya:Mga dula| ]]" 37020898 wikitext text/x-wiki Ang mga [[dula]] gipagawas sa tuig. [[Kategoriya:Mga dula| ]] r1clcs3xam1sx9f2qa43vmh5q349z2l 0 11354241 37020918 2026-05-15T06:20:31Z Culex 11558 new article 37020918 wikitext text/x-wiki {{year nav|2030}} {{M1 year in topic}} Ang '''2030 (MMXXX)''' mao ang usa ka tuig sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ang 2030 maoy usa ka tuig nga manglukso nga nagsugod sa usa ka Huwebes. <!--End of text--> [[Kategoriya:Mga tuig|2030]] [[Kategoriya:2030| ]] esqsdambm13xa8w2gme215ncruyjthw 0 11354242 37020919 2026-05-15T06:38:09Z Culex 11558 new article 37020919 wikitext text/x-wiki {{year nav|2031}} {{M1 year in topic}} Ang '''2031 (MMXXXI)''' mao ang usa ka tuig sa [[kalendaryong Gregoryano]]. Ang 2031 maoy usa ka tuig nga manglukso nga nagsugod sa usa ka Huwebes. <!--End of text--> [[Kategoriya:Mga tuig|2031]] [[Kategoriya:2031| ]] gf34x8moxwcmef0f3idghs3r3hpy7pa 0 11354243 37020921 2026-05-15T08:25:53Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020921 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa India''' usa ka sektor sa agrikultura nga padayong gipalambo, ilabi na sa amihanan-kasadpang rehiyon ug sa mga dapit nga adunay templadong klima sa kabukiran sa Himalaya<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/357951617_Prospective_Adaptation_of_the_Mediterranean_Crop_Olive_in_India |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=ResearchGate |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Tumong niini nga lakang ang pag-diversify sa mga tanom aron maminusan ang pagsalig sa nasod sa pag-import og lana gikan sa gawas<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Bisan tuod dili lumad ang olibo sa India, adunay mga proyekto ang kagamhanan sa pagpahaom sa mga klase sa olibo gikan sa Mediteraneo pinaagi sa modernong teknolohiya sa pagpanguma<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. == Kasaysayan == Adunay mga timaan sa olibo sa karaang mga teksto sa Tripitaka sa Budismo, diin gihisgutan ang mga kakahoyan nga gitawag og "jaitavans"<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/357951617_Prospective_Adaptation_of_the_Mediterranean_Crop_Olive_in_India |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=ResearchGate |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Ang unang modernong pagsulay sa pagtanom niini nagsugod niadtong 1885 sa Kashmir, pinaagi sa kooperasyon sa India ug Italya<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Niadtong dekada 1950, nagtukod og mga experimental station sa Himachal Pradesh ug Jammu ug Kashmir<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/4/af106e/af106e00.pdf |title=Olive Cultivation |website=FAO |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Taliwala sa 1984 ug 1993, ang kasabutan sa India ug Italya miresulta sa pagpalapad sa mga plantasyon ug pagtukod sa unang mga galingan og lana sa amihanang bahin sa nasod<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/4/af106e/af106e00.pdf |title=Olive Cultivation |website=FAO |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Niadtong 2006, ang estado sa Rajasthan nagsugod usab og pilot project gamit ang teknolohiya sa irigasyon gikan sa Israel para sa mga dapit nga uga<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. == Mga dapit nga gitanoman == Ang Rajasthan ang nag-unang estado alang sa intensive nga pagpananom og olibo, ilabi na sa mga distrito sa Bikaner, Jaipur, Jalore, ug Sriganganagar<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Sa amihanan, malampuson ang produksyon sa Jammu ug Kashmir, partikular sa Doda ug Uri<ref>{{cita web |url=https://kashmirtimes.com/features/kashmirs-first-olive-orchard-farmers-strike-gold-from-its-lessons |title=Kashmir's First Olive Orchard |website=Kashmir Times |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Ang ubang mga dapit anaa sa Himachal Pradesh ug Uttarakhand ubos sa pagdumala sa ICAR-CITH<ref>{{cita web |url=https://icarcith.easio.in/DownloadAttachments/Oliva_Bulletin_201604332572.pdf |title=Olive Cultivation (Bulletin 01/2016) |website=ICAR-CITH |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Aduna usab mga pagsulay nga gihimo sa Gujarat ug Maharashtra<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/381462277_Advances_Production_Technology_of_Olive |title=Advances Production Technology of Olive |website=ResearchGate |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. == Klima == Ang olibo sa India gitanom sa mga dapit nga adunay klima nga subtropical hangtod sa templadong init<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Nagkinahanglan ang tanom og bugnaw nga panahon (chilling requirement) nga moabot sa 100 ka oras ubos sa 1.5 hangtod 10 °C aron mamulak<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Ang labing maayo nga temperatura alang sa pagtubo niini anaa sa 15 °C hangtod 30 °C<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Ang mga dapit nga uga sa amihanan-kasadpan angayan kaayo tungod sa taas ug init nga ting-init nga gikinahanglan sa pagkahinog sa bunga<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. == Yuta == Kinahanglan sa olibo ang yuta nga dili malunopan o maayo ang agas sa tubig (well-drained), sama sa loam o clay-loam<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/land-water/databases-and-software/crop-information/olive/en/ |title=Olive (Olea europaea) |website=FAO |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Ang ideal nga pH sa yuta anaa sa 6.0 hangtod 7.5<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/79608 |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=IntechOpen |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Sa Rajasthan, gitanom kini sa balasong yuta nga gidumala pinaagi sa fertigation o pag-abono dungan sa irigasyon<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/381462277_Advances_Production_Technology_of_Olive |title=Advances Production Technology of Olive |website=ResearchGate |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. == Mga matang sa olibo (Cultivar) == Ang mga variety nga gitanom gikan sa Uropa ug Israel. Lakip sa mga nag-unang matang mao ang Arbequina, Barnea, Coratina, Frantoio, Koroneiki, ug Picholine<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/357951617_Prospective_Adaptation_of_the_Mediterranean_Crop_Olive_in_India |title=Prospective Adaptation of the Mediterranean Crop Olive in India |website=ResearchGate |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Sa rehiyon sa Himalaya, gigamit usab ang Leccino ug Cipressino, samtang ang Pendolino ang nagsilbing tigtambayayong sa polinasyon<ref>{{cita web |url=https://icarcith.easio.in/DownloadAttachments/Oliva_Bulletin_201604332572.pdf |title=Olive Cultivation (Bulletin 01/2016) |website=ICAR-CITH |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. == Lana == Ang produksyon sa India naglakip sa extra-virgin, refined, ug pomace oil<ref>{{cita web |url=https://www.futuremarketinsights.com/reports/india-olive-oil-market |title=India Olive Oil Market |website=Future Market Insights |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Ang estado sa Rajasthan nagbaligya sa ilang lana ubos sa tatak nga "Raj Olive Oil"<ref>{{cita web |url=https://rajras.in/olive-cultivation-rajasthan/ |title=Olive Cultivation in Rajasthan |website=RajRas |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Gawas sa pagkaon, gigamit usab ang lana sa olibo alang sa pag-atiman sa lawas ug buhok, subay sa tradisyon sa Ayurveda<ref>{{cita web |url=https://www.maximizemarketresearch.com/market-report/india-olive-oil-market/38901/ |title=India Olive Oil Market |website=Maximize Market Research |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. Aduna usab gihimong tsa gikan sa mga dahon sa olibo sa Rajasthan<ref>{{cita web |url=https://rkvy.da.gov.in/Uploads/SucessStory/RAJASTHAN/2018/2018120458Olive%20Cultivation%20an%20Innovative%20Project.pdf |title=Olive Cultivation an Innovative Project |website=RKVY Rajasthan |language=en |access-date=14 Mayo 2026}}</ref>. == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] nom0w9ntx0sdfqzbn16ge45pojse5kw 0 11354244 37020922 2026-05-15T08:34:05Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020922 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa Ehipto''' maoy usa sa labing importanteng bahin sa agrikultura sa nasod. Ang Ehipto mao ang nag-unang prodyuser sa tibuok kalibotan sa mga olibo nga pang lamesa (table olives).<ref>{{cita web |url=https://www.internationaloliveoil.org/world-market-of-olive-oil-and-table-olives-data-from-december-2024/ |titolo=World market of olive oil and table olives - data from December 2024 |sito=International Olive Council |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa tuig 2019, ang produksiyon niini milapas sa usa ka milyon ka tonelada, hinungdan nga naapil ang nasod sa nag-unang napulo ka prodyuser sa olibo sa tibuok kalibotan.<ref>{{cita web |url=https://www.nationmaster.com/nmx/timeseries/egypt-olives-production-fao |titolo=Egypt - Olives Production |sito=NationMaster (FAO data) |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang pagpananom og olibo anam-anam nga mibalhin gikan sa Walog sa Nilo paingon sa mga dapit sa desyerto nga gipaugmad, diin anaa na karon ang 94.4% sa kinatibuk-ang tamnanan sa olibo sa nasod.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices for Sustainable Production |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Liboan na ka tuig ang pagpananom og olibo sa Ehipto. Adunay mga ebidensiya gikan sa mga nakubkoban nga karaan (archaeology) nga kaniadto pa sa XVIII nga dinastiya (1570-1345 B.K.) aduna nay olibo sa nasod.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices for Sustainable Production |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sumala sa mga karaan nga dokumento, gidasig ni Paraon Ramses III (1197-1165 B.K.) ang pagpalapad sa mga tamnanan alang sa pagkaon ug relihiyosong mga katuyoan.<ref>{{cita web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/PublishingImages/Lists/Sectors%20Fact%20Sheet/AllItems/40%20-%20Olive%20cultivation_EN.PDF |titolo=Olive Cultivation Overview |sito=General Authority for Investment and Free Zones |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa panahon sa Greko-Romano, mikaylap ang tanom sa mga oases, ilabi na sa Fayoum, Alexandria, ug Thebaid.<ref>{{cita web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/12/2019-05_English_NEWSLETTER_137_ENGLISH-2.pdf |titolo=IOC Newsletter No 137 |sito=International Olive Council |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa modernong panahon, niadtong 2015, gilusad sa presidente ang usa ka inisyatiba aron makatanom og 100 ka milyon ka bag-ong punoan sa olibo hangtod sa tuig 2030.<ref>{{cita web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/PublishingImages/Lists/Sectors%20Fact%20Sheet/AllItems/40%20-%20Olive%20cultivation_EN.PDF |titolo=Olive Cultivation |sito=GAFI Egypt |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Mga dapit tamnanan == Ang pagpananom og olibo sa Ehipto nabahin sa "Old Lands" (mga karaan nga yuta) sa Walog sa Nilo ug sa "New Lands" (mga bag-ong yuta) sa mga desyerto.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices for Sustainable Production |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang nag-unang produksiyon anaa sa amihanan-kasadpang baybayon, amihanang Sinai, Alexandria, ug sa mga oasis sa desyerto.<ref>{{cita web |url=https://www.curresweb.com/mejar/mejar/2018/1154-1164.pdf |titolo=Middle East Journal of Agriculture Research |sito=CURRES |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang Siwa Oasis sa Matrouh maoy usa ka makasaysayanong sentro diin gitanom ang mga lokal nga matang sa olibo, ug naglangkob kini sa 49% sa agrikultural nga yuta sa maong dapit.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/386380602_An_Economic_Study_of_Olive_Production_and_Marketing_in_Matrouh_Governorate |titolo=An Economic Study of Olive Production and Marketing in Matrouh Governorate |sito=ResearchGate |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Adunay bag-ong mga plantasyon sa Farafra ug Wadi El-Natrun nga naggamit sa tubig gikan sa ilawom sa yuta.<ref>{{cita web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/PublishingImages/Lists/Sectors%20Fact%20Sheet/AllItems/40%20-%20Olive%20cultivation_EN.PDF |titolo=Invest in Egypt - Olive Cultivation |sito=GAFI |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Klima == Ang klima sa Ehipto haom sa olibo tungod sa bugnaw-diyutay nga tingtugnaw ug init nga ting-init.<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/land-water/databases-and-software/crop-information/olive/en/ |titolo=Crop Information: Olive |sito=FAO |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Tungod kay panagsa ra ang ulan (100-150 mm matag tuig sa baybayon), gikinahanglan gayod ang irigasyon aron mabuhi ang mga kahoy.<ref>{{cita web |url=https://www.curresweb.com/mejar/mejar/2018/1154-1164.pdf |titolo=Olive Growing in Arid Conditions |sito=Middle East Journal of Agriculture Research |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Usa sa mga hagit sa sektor mao ang pag-usab sa klima (climate change) nga moresulta sa mas paspas nga pag-alisngaw sa tubig ug grabeng kainit panahon sa pagpamulak.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/350704210_Impacts_of_climate_change_on_irrigation_requirements_and_water_productivity_of_citrus_and_olive_crops_in_Egypt |titolo=Impacts of climate change on irrigation requirements |sito=ResearchGate |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Gibanabana nga mosaka og 27% ang panginahanglan sa tubig alang sa irigasyon sa tuig 2100 sa pipila ka dapit sama sa Matrouh.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/350704210_Impacts_of_climate_change_on_irrigation_requirements_and_water_productivity_of_citrus_and_olive_crops_in_Egypt |titolo=Climate Change and Water Productivity |sito=Agricultural Research Center |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Yuta == Ang yuta sa daplin sa Nilo kay lapokon (alluvial clay) apan kulang sa sustansiyang organiko.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices for Sustainable Production |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa mga dapit sa desyerto, balas ang kasagarang yuta ug dili kini makakupot og maayo og tubig.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Aron mapatubo ang olibo sa desyerto, gikinahanglan ang paggamit sa abuno pinaagi sa irigasyon (fertirrigation) aron masulbad ang problema sa kaparat sa tubig ug kakulang sa sustansiya.<ref>{{cita web |url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/pdf/10.5555/20163288957 |titolo=Growing olives in the Egyptian Eastern Desert |sito=CABI Digital Library |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa ubang dapit sa Sinai, ang kaparat sa tubig sa ilawom sa yuta (molapas sa 3000 ppm) maoy usa ka dakong babag sa produksiyon.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Salinity challenges in Egyptian Agriculture |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Mga klase (Cultivars) == Hapit 95% sa produksiyon sa Ehipto kay alang sa mga olibo nga pang lamesa.<ref>{{cita web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/12/2019-05_English_NEWSLETTER_137_ENGLISH-2.pdf |titolo=IOC Newsletter No 137 |sito=International Olive Council |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Pipila sa mga lokal nga klase mao ang '''Aggizi Shami''', nga maayo sa hulaw, ug ang '''Toffahi''', nga nailhan sa kadako sa bunga.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Varieties of Olives Grown in Egypt |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Gipaila usab ang mga internasyonal nga klase sama sa Manzanillo, Picual, Kalamata, ug Koroneiki.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Cultivars and Productivity |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang matang nga '''Maraki''', nga lumad sa Siwa, giisip nga maayo kaayo alang sa lana tungod kay sobra sa 50% niini ang mahimong lana.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Local varieties: Maraki |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Lana == Ang Ehipto naghimo og mga 40,000 ka tonelada nga lana sa olibo matag tuig, ug kasagaran niini gigamit sulod sa nasod.<ref>{{cita web |url=https://www.oliveoiltimes.com/production/olive-council-data-shows-latest-harvest-results-emerging-trends/136246 |titolo=Olive Council Data: Egypt oil production |sito=Olive Oil Times |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sobra sa 70% niini ang giklasipikar nga "extra virgin".<ref>{{cita web |url=https://www.curresweb.com/mejar/mejar/2018/1154-1164.pdf |titolo=Olive Oil Production in Egypt |sito=MEJAR |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang lana sa olibo sa Ehipto nailhan sa taas nga lebel sa ''oleic acid'' (hangtod 75%) ug ubos nga asididad.<ref>{{cita web |url=https://www.longdom.org/open-access-pdfs/chemical-and-sensory-analysis-of-some-egyptian-virgin-olive-oils-2155-9600.1000118.pdf |titolo=Chemical and Sensory Analysis of Egyptian Oils |sito=Longdom |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Aduna usab kini mga antioxidant nga makatabang aron dili daling madaot ang lana.<ref>{{cita web |url=https://www.longdom.org/open-access/chemical-and-sensory-analysis-of-some-egyptian-virgin-olive-oils-32375.html |titolo=Qualitative assessment of Egyptian olive oil |sito=Longdom Publishing |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] ck8ttv0otmtrortnxv5yarq4z7ogbfe 37020923 37020922 2026-05-15T08:35:33Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020923 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa Ehipto''' maoy usa sa labing importanteng bahin sa agrikultura sa nasod. Ang Ehipto mao ang nag-unang prodyuser sa tibuok kalibotan sa mga olibo nga pang lamesa.<ref>{{cita web |url=https://www.internationaloliveoil.org/world-market-of-olive-oil-and-table-olives-data-from-december-2024/ |titolo=World market of olive oil and table olives - data from December 2024 |sito=International Olive Council |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa tuig 2019, ang produksiyon niini milapas sa usa ka milyon ka tonelada, hinungdan nga naapil ang nasod sa nag-unang napulo ka prodyuser sa olibo sa tibuok kalibotan.<ref>{{cita web |url=https://www.nationmaster.com/nmx/timeseries/egypt-olives-production-fao |titolo=Egypt - Olives Production |sito=NationMaster (FAO data) |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang pagpananom og olibo anam-anam nga mibalhin gikan sa Walog sa Nilo paingon sa mga dapit sa desyerto nga gipaugmad, diin anaa na karon ang 94.4% sa kinatibuk-ang tamnanan sa olibo sa nasod.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices for Sustainable Production |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Liboan na ka tuig ang pagpananom og olibo sa Ehipto. Adunay mga ebidensiya gikan sa mga nakubkoban nga karaan nga kaniadto pa sa XVIII nga dinastiya (1570-1345 B.K.) aduna nay olibo sa nasod.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices for Sustainable Production |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sumala sa mga karaan nga dokumento, gidasig ni Paraon Ramses III (1197-1165 B.K.) ang pagpalapad sa mga tamnanan alang sa pagkaon ug relihiyosong mga katuyoan.<ref>{{cita web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/PublishingImages/Lists/Sectors%20Fact%20Sheet/AllItems/40%20-%20Olive%20cultivation_EN.PDF |titolo=Olive Cultivation Overview |sito=General Authority for Investment and Free Zones |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa panahon sa Greko-Romano, mikaylap ang tanom sa mga oases, ilabi na sa Fayoum, Alexandria, ug Thebaid.<ref>{{cita web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/12/2019-05_English_NEWSLETTER_137_ENGLISH-2.pdf |titolo=IOC Newsletter No 137 |sito=International Olive Council |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa modernong panahon, niadtong 2015, gilusad sa presidente ang usa ka inisyatiba aron makatanom og 100 ka milyon ka bag-ong punoan sa olibo hangtod sa tuig 2030.<ref>{{cita web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/PublishingImages/Lists/Sectors%20Fact%20Sheet/AllItems/40%20-%20Olive%20cultivation_EN.PDF |titolo=Olive Cultivation |sito=GAFI Egypt |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Mga dapit tamnanan == Ang pagpananom og olibo sa Ehipto nabahin sa "Old Lands" (mga karaan nga yuta) sa Walog sa Nilo ug sa "New Lands" (mga bag-ong yuta) sa mga desyerto.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices for Sustainable Production |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang nag-unang produksiyon anaa sa amihanan-kasadpang baybayon, amihanang Sinai, Alexandria, ug sa mga oasis sa desyerto.<ref>{{cita web |url=https://www.curresweb.com/mejar/mejar/2018/1154-1164.pdf |titolo=Middle East Journal of Agriculture Research |sito=CURRES |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang Siwa Oasis sa Matrouh maoy usa ka makasaysayanong sentro diin gitanom ang mga lokal nga matang sa olibo, ug naglangkob kini sa 49% sa agrikultural nga yuta sa maong dapit.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/386380602_An_Economic_Study_of_Olive_Production_and_Marketing_in_Matrouh_Governorate |titolo=An Economic Study of Olive Production and Marketing in Matrouh Governorate |sito=ResearchGate |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Adunay bag-ong mga plantasyon sa Farafra ug Wadi El-Natrun nga naggamit sa tubig gikan sa ilawom sa yuta.<ref>{{cita web |url=https://www.investinegypt.gov.eg/PublishingImages/Lists/Sectors%20Fact%20Sheet/AllItems/40%20-%20Olive%20cultivation_EN.PDF |titolo=Invest in Egypt - Olive Cultivation |sito=GAFI |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Klima == Ang klima sa Ehipto haom sa olibo tungod sa bugnaw-diyutay nga tingtugnaw ug init nga ting-init.<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/land-water/databases-and-software/crop-information/olive/en/ |titolo=Crop Information: Olive |sito=FAO |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Tungod kay panagsa ra ang ulan (100-150 mm matag tuig sa baybayon), gikinahanglan gayod ang irigasyon aron mabuhi ang mga kahoy.<ref>{{cita web |url=https://www.curresweb.com/mejar/mejar/2018/1154-1164.pdf |titolo=Olive Growing in Arid Conditions |sito=Middle East Journal of Agriculture Research |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Usa sa mga hagit sa sektor mao ang pag-usab sa klima nga moresulta sa mas paspas nga pag-alisngaw sa tubig ug grabeng kainit panahon sa pagpamulak.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/350704210_Impacts_of_climate_change_on_irrigation_requirements_and_water_productivity_of_citrus_and_olive_crops_in_Egypt |titolo=Impacts of climate change on irrigation requirements |sito=ResearchGate |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Gibanabana nga mosaka og 27% ang panginahanglan sa tubig alang sa irigasyon sa tuig 2100 sa pipila ka dapit sama sa Matrouh.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/350704210_Impacts_of_climate_change_on_irrigation_requirements_and_water_productivity_of_citrus_and_olive_crops_in_Egypt |titolo=Climate Change and Water Productivity |sito=Agricultural Research Center |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Yuta == Ang yuta sa daplin sa Nilo kay lapokon apan kulang sa sustansiyang organiko.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices for Sustainable Production |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa mga dapit sa desyerto, balas ang kasagarang yuta ug dili kini makakupot og maayo og tubig.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Olive in Egypt: Cultural Practices |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Aron mapatubo ang olibo sa desyerto, gikinahanglan ang paggamit sa abuno pinaagi sa irigasyon (fertirrigation) aron masulbad ang problema sa kaparat sa tubig ug kakulang sa sustansiya.<ref>{{cita web |url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/pdf/10.5555/20163288957 |titolo=Growing olives in the Egyptian Eastern Desert |sito=CABI Digital Library |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa ubang dapit sa Sinai, ang kaparat sa tubig sa ilawom sa yuta (molapas sa 3000 ppm) maoy usa ka dakong babag sa produksiyon.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Salinity challenges in Egyptian Agriculture |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Mga klase (Cultivars) == Hapit 95% sa produksiyon sa Ehipto kay alang sa mga olibo nga pang lamesa.<ref>{{cita web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/12/2019-05_English_NEWSLETTER_137_ENGLISH-2.pdf |titolo=IOC Newsletter No 137 |sito=International Olive Council |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Pipila sa mga lokal nga klase mao ang ''Aggizi Shami'', nga maayo sa hulaw, ug ang ''Toffahi'', nga nailhan sa kadako sa bunga.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Varieties of Olives Grown in Egypt |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Gipaila usab ang mga internasyonal nga klase sama sa Manzanillo, Picual, Kalamata, ug Koroneiki.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Cultivars and Productivity |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang matang nga ''Maraki'', nga lumad sa Siwa, giisip nga maayo kaayo alang sa lana tungod kay sobra sa 50% niini ang mahimong lana.<ref>{{cita web |url=https://www.intechopen.com/chapters/1206192 |titolo=Local varieties: Maraki |sito=IntechOpen |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Lana == Ang Ehipto naghimo og mga 40,000 ka tonelada nga lana sa olibo matag tuig, ug kasagaran niini gigamit sulod sa nasod.<ref>{{cita web |url=https://www.oliveoiltimes.com/production/olive-council-data-shows-latest-harvest-results-emerging-trends/136246 |titolo=Olive Council Data: Egypt oil production |sito=Olive Oil Times |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Sobra sa 70% niini ang giklasipikar nga "extra virgin".<ref>{{cita web |url=https://www.curresweb.com/mejar/mejar/2018/1154-1164.pdf |titolo=Olive Oil Production in Egypt |sito=MEJAR |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang lana sa olibo sa Ehipto nailhan sa taas nga lebel sa ''oleic acid'' (hangtod 75%) ug ubos nga asididad.<ref>{{cita web |url=https://www.longdom.org/open-access-pdfs/chemical-and-sensory-analysis-of-some-egyptian-virgin-olive-oils-2155-9600.1000118.pdf |titolo=Chemical and Sensory Analysis of Egyptian Oils |sito=Longdom |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> Aduna usab kini mga antioxidant nga makatabang aron dili daling madaot ang lana.<ref>{{cita web |url=https://www.longdom.org/open-access/chemical-and-sensory-analysis-of-some-egyptian-virgin-olive-oils-32375.html |titolo=Qualitative assessment of Egyptian olive oil |sito=Longdom Publishing |accesso=15 mayo 2026 |language=en}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] 7f8bcdw9n4jvklzm82k45wwk5ijvt8g 0 11354245 37020924 2026-05-15T09:02:46Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020924 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa Libya''' sa labing importante nga sektor sa agrikultura sa Libya. Mokabat sa 5% sa kinatibuk-ang Gross Domestic Product (GDP) sa nasod ang naggikan niini nga industriya.<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Gibana-bana nga 13% sa mga trabahante sa nasod ang anaa niini nga sektor, diin kadaghanan sa mga kaumahan gidumala sa mga pribadong tag-iya.<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Adunay duolan sa 8 ka milyon nga punoan sa olibo sa nasod nga naghatag og tinuig nga abot nga 160,000 ka tonelada nga olibo ug 32,000 ka tonelada nga lana.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |titolo=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Kasaysayan == Liboan na ka tuig ang pagpananom og olibo sa Libya. Naapektuhan ang pag-uswag niini sa mga sibilisasyong Griyego, Romano, ug Arabo kaniadto.<ref>{{cita web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |titolo=Libya statistics |sito=thegardenofpeace.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sukad pa sa karaan nga panahon, ang mga daplin sa dagat ug mga bungtod giila na nga haom kaayo alang niini nga tanom.<ref>{{cita web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |titolo=Libya statistics |sito=thegardenofpeace.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Karong bag-o, gipaningkamotan sa kagamhanan ang pagpalig-on sa sektor aron dili lang sa lana sa petrolyo magdepende ang ekonomiya sa nasod.<ref>{{cita web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |titolo=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |sito=oliveoiltimes.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Mga dapit sa produksyon == Ang kadaghanan sa mga olibo gitanom sa amihanang baybayon ug sa mga dapit nga bukiron.<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga distrito sa Gharyan, Maslata, ug Tarhuna mao ang nag-unang sentro sa paghimo og lana.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/368357868_The_possibility_of_applying_the_principles_of_the_HACCP_system_during_the_production_of_olive_oil_in_olive_press |titolo=The possibility of applying the principles of the HACCP system during the production of olive oil in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sa amihanang-sidlakan, ang rehiyon sa Al-Jabal Al-Akhdar adunay dako nga potensyal tungod kay mas kusog ang ulan niini nga dapit.<ref>{{cita web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Makit-an usab ang mga ihalas nga olibo ug mga karaan nga kaumahan sa kabukiran sa Gebel Nafusa sa kasadpang bahin.<ref>{{cita web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Klima == Uga (arid) ug semi-uga ang klima sa Libya, gawas sa Al-Jabal Al-Akhdar nga makadawat og 400 hangtod 650 mm nga ulan kada tuig.<ref>{{cita web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Usa ka mahinungdanong aspeto sa produksyon mao ang kabugnaw sa panahon (chilling units); sa Al-Jafara, moabot kini og 262 ka units sa tingtugnaw.<ref>{{cita web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |titolo=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |sito=jrafs.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Apan ang pag-usab sa klima (climate change) naghatag og problema tungod sa hulaw ug dili matagna nga temperatura nga makapakunhod sa ani.<ref>{{cita web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |titolo=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |sito=jrafs.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Yuta == Kasagaran apog (limestone) ang klase sa yuta sa amihanang Libya.<ref>{{cita web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sa Al-Jabal Al-Akhdar, dominante ang yutang Rhodoxeralfs (Terra Rossa) ug Rendzina.<ref>{{cita web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Kini nga mga yuta alkaline nga adunay pH nga 7.8 hangtod 8.0.<ref>{{cita web |url=https://j.istc.edu.ly/index.php/sjst/article/view/102 |titolo=Evaluation of soil characteristics in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=j.istc.edu.ly |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Tungod sa kakuwang sa sustansya sa yuta, 83% sa mga kaumahan naggamit og mga abono (fertilizer).<ref>{{cita web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Cultivar == Ang biodiversity sa olibo sa nasod naglakip sa 91 ka mga genotype: 39 ka lokal nga klase (landraces), 36 ka imported nga cultivar, ug 16 ka ihalas nga klase.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |titolo=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga lokal nga variety napamatud-an nga lig-on ug haom sa palibot sa Libya.<ref>{{cita web |url=https://journals.uob.edu.ly/index.php/LJST/article/download/2212/1827 |titolo=Molecular characterization of Libyan olive accessions |sito=journals.uob.edu.ly |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Usa sa mga imported nga variety mao ang ''Arbequina'' gikan sa Espanya, nga gitanom tungod sa daghan niining bunga ug kahumot.<ref>{{cita web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |titolo=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |sito=oliveoiltimes.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Lana == Ang kalidad sa lana sa olibo sa Libya nag-agad sa dapit diin kini gipupo ug sa gidugayon sa pagtipig niini.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang lana gikan sa Gharyan giila nga labing maayo kon hisgotan ang lami, kalig-on, ug sulod nga phenol.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang acidity sa mga lana kasagaran anaa sa 0.7% hangtod 2.7%, samtang ang phenol anaa sa 56.0 hangtod 238.3 mg GAE/kg.<ref>{{cita web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] q1gk92o7am3omyv8l5xm4txs2dj43lu 37020925 37020924 2026-05-15T09:04:21Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020925 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa Libya''' sa labing importante nga sektor sa agrikultura sa Libya. Mokabat sa 5% sa kinatibuk-ang Gross Domestic Product (GDP) sa nasod ang naggikan niini nga industriya.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Gibana-bana nga 13% sa mga trabahante sa nasod ang anaa niini nga sektor, diin kadaghanan sa mga kaumahan gidumala sa mga pribadong tag-iya.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Adunay duolan sa 8 ka milyon nga punoan sa olibo sa nasod nga naghatag og tinuig nga abot nga 160,000 ka tonelada nga olibo ug 32,000 ka tonelada nga lana.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |titolo=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Kasaysayan == Liboan na ka tuig ang pagpananom og olibo sa Libya. Naapektuhan ang pag-uswag niini sa mga sibilisasyong Griyego, Romano, ug Arabo kaniadto.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |titolo=Libya statistics |sito=thegardenofpeace.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sukad pa sa karaan nga panahon, ang mga daplin sa dagat ug mga bungtod giila na nga haom kaayo alang niini nga tanom.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |titolo=Libya statistics |sito=thegardenofpeace.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Karong bag-o, gipaningkamotan sa kagamhanan ang pagpalig-on sa sektor aron dili lang sa lana sa petrolyo magdepende ang ekonomiya sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |titolo=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |sito=oliveoiltimes.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Mga dapit sa produksyon == Ang kadaghanan sa mga olibo gitanom sa amihanang baybayon ug sa mga dapit nga bukiron.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga distrito sa Gharyan, Maslata, ug Tarhuna mao ang nag-unang sentro sa paghimo og lana.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/368357868_The_possibility_of_applying_the_principles_of_the_HACCP_system_during_the_production_of_olive_oil_in_olive_press |titolo=The possibility of applying the principles of the HACCP system during the production of olive oil in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sa amihanang-sidlakan, ang rehiyon sa Al-Jabal Al-Akhdar adunay dako nga potensyal tungod kay mas kusog ang ulan niini nga dapit.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Makit-an usab ang mga ihalas nga olibo ug mga karaan nga kaumahan sa kabukiran sa Gebel Nafusa sa kasadpang bahin.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Klima == Uga (arid) ug semi-uga ang klima sa Libya, gawas sa Al-Jabal Al-Akhdar nga makadawat og 400 hangtod 650 mm nga ulan kada tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Usa ka mahinungdanong aspeto sa produksyon mao ang kabugnaw sa panahon (chilling units); sa Al-Jafara, moabot kini og 262 ka units sa tingtugnaw.<ref>{{cite web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |titolo=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |sito=jrafs.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Apan ang pag-usab sa klima (climate change) naghatag og problema tungod sa hulaw ug dili matagna nga temperatura nga makapakunhod sa ani.<ref>{{cite web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |titolo=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |sito=jrafs.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Yuta == Kasagaran apog (limestone) ang klase sa yuta sa amihanang Libya.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sa Al-Jabal Al-Akhdar, dominante ang yutang Rhodoxeralfs (Terra Rossa) ug Rendzina.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Kini nga mga yuta alkaline nga adunay pH nga 7.8 hangtod 8.0.<ref>{{cite web |url=https://j.istc.edu.ly/index.php/sjst/article/view/102 |titolo=Evaluation of soil characteristics in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=j.istc.edu.ly |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Tungod sa kakuwang sa sustansya sa yuta, 83% sa mga kaumahan naggamit og mga abono (fertilizer).<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Cultivar == Ang biodiversity sa olibo sa nasod naglakip sa 91 ka mga genotype: 39 ka lokal nga klase (landraces), 36 ka imported nga cultivar, ug 16 ka ihalas nga klase.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |titolo=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga lokal nga variety napamatud-an nga lig-on ug haom sa palibot sa Libya.<ref>{{cite web |url=https://journals.uob.edu.ly/index.php/LJST/article/download/2212/1827 |titolo=Molecular characterization of Libyan olive accessions |sito=journals.uob.edu.ly |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Usa sa mga imported nga variety mao ang ''Arbequina'' gikan sa Espanya, nga gitanom tungod sa daghan niining bunga ug kahumot.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |titolo=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |sito=oliveoiltimes.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Lana == Ang kalidad sa lana sa olibo sa Libya nag-agad sa dapit diin kini gipupo ug sa gidugayon sa pagtipig niini.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang lana gikan sa Gharyan giila nga labing maayo kon hisgotan ang lami, kalig-on, ug sulod nga phenol.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang acidity sa mga lana kasagaran anaa sa 0.7% hangtod 2.7%, samtang ang phenol anaa sa 56.0 hangtod 238.3 mg GAE/kg.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] t0jrwshcczt009zmnti5lk8rzf05lse 37020927 37020925 2026-05-15T10:14:13Z ~2026-29265-06 143224 fix 37020927 wikitext text/x-wiki '''Pagpananom og olibo sa Libya''' sa labing importante nga sektor sa agrikultura sa Libya. Mokabat sa 5% sa kinatibuk-ang Gross Domestic Product (GDP) sa nasod ang naggikan niini nga industriya.<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Gibana-bana nga 13% sa mga trabahante sa nasod ang anaa niini nga sektor, diin kadaghanan sa mga kaumahan gidumala sa mga pribadong tag-iya.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Adunay duolan sa 8 ka milyon nga punoan sa olibo sa nasod nga naghatag og tinuig nga abot nga 160,000 ka tonelada nga olibo ug 32,000 ka tonelada nga lana.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |titolo=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Kasaysayan == Liboan na ka tuig ang pagpananom og olibo sa Libya. Naapektuhan ang pag-uswag niini sa mga sibilisasyong Griyego, Romano, ug Arabo kaniadto.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |titolo=Libya statistics |sito=thegardenofpeace.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sukad pa sa karaan nga panahon, ang mga daplin sa dagat ug mga bungtod giila na nga haom kaayo alang niini nga tanom.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |titolo=Libya statistics |sito=thegardenofpeace.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Karong bag-o, gipaningkamotan sa kagamhanan ang pagpalig-on sa sektor aron dili lang sa lana sa petrolyo magdepende ang ekonomiya sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |titolo=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |sito=oliveoiltimes.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Mga dapit sa produksyon == Ang kadaghanan sa mga olibo gitanom sa amihanang baybayon ug sa mga dapit nga bukiron.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga distrito sa Gharyan, Maslata, ug Tarhuna mao ang nag-unang sentro sa paghimo og lana.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/368357868_The_possibility_of_applying_the_principles_of_the_HACCP_system_during_the_production_of_olive_oil_in_olive_press |titolo=The possibility of applying the principles of the HACCP system during the production of olive oil in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sa amihanang-sidlakan, ang rehiyon sa Al-Jabal Al-Akhdar adunay dako nga potensyal tungod kay mas kusog ang ulan niini nga dapit.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Makit-an usab ang mga ihalas nga olibo ug mga karaan nga kaumahan sa kabukiran sa Gebel Nafusa sa kasadpang bahin.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |titolo=Libya country report on the state of plant genetic resources |sito=fao.org |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Klima == Uga (arid) ug semi-uga ang klima sa Libya, gawas sa Al-Jabal Al-Akhdar nga makadawat og 400 hangtod 650 mm nga ulan kada tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Usa ka mahinungdanong aspeto sa produksyon mao ang kabugnaw sa panahon (chilling units); sa Al-Jafara, moabot kini og 262 ka units sa tingtugnaw.<ref>{{cite web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |titolo=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |sito=jrafs.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Apan ang pag-usab sa klima (climate change) naghatag og problema tungod sa hulaw ug dili matagna nga temperatura nga makapakunhod sa ani.<ref>{{cite web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |titolo=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |sito=jrafs.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Yuta == Kasagaran apog (limestone) ang klase sa yuta sa amihanang Libya.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Sa Al-Jabal Al-Akhdar, dominante ang yutang Rhodoxeralfs (Terra Rossa) ug Rendzina.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Kini nga mga yuta alkaline nga adunay pH nga 7.8 hangtod 8.0.<ref>{{cite web |url=https://j.istc.edu.ly/index.php/sjst/article/view/102 |titolo=Evaluation of soil characteristics in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=j.istc.edu.ly |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Tungod sa kakuwang sa sustansya sa yuta, 83% sa mga kaumahan naggamit og mga abono (fertilizer).<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |titolo=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |sito=mdpi.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Cultivar == Ang biodiversity sa olibo sa nasod naglakip sa 91 ka mga genotype: 39 ka lokal nga klase (landraces), 36 ka imported nga cultivar, ug 16 ka ihalas nga klase.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |titolo=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga lokal nga variety napamatud-an nga lig-on ug haom sa palibot sa Libya.<ref>{{cite web |url=https://journals.uob.edu.ly/index.php/LJST/article/download/2212/1827 |titolo=Molecular characterization of Libyan olive accessions |sito=journals.uob.edu.ly |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Usa sa mga imported nga variety mao ang ''Arbequina'' gikan sa Espanya, nga gitanom tungod sa daghan niining bunga ug kahumot.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |titolo=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |sito=oliveoiltimes.com |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Lana == Ang kalidad sa lana sa olibo sa Libya nag-agad sa dapit diin kini gipupo ug sa gidugayon sa pagtipig niini.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang lana gikan sa Gharyan giila nga labing maayo kon hisgotan ang lami, kalig-on, ug sulod nga phenol.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> Ang acidity sa mga lana kasagaran anaa sa 0.7% hangtod 2.7%, samtang ang phenol anaa sa 56.0 hangtod 238.3 mg GAE/kg.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |titolo=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |sito=researchgate.net |language=en |accesso=15 Mayo 2026}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] f6zg1xj99qngc8mjreecduhuv3m1fc9 37020928 37020927 2026-05-15T10:41:09Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020928 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpananom og olibo sa Libya''' usa sa labing importanteng bahin sa agrikultura sa nasod, diin nag-amot kini og hapit 5% sa tibuok Gross Domestic Product (GDP).<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |title=Libya country report on the state of plant genetic resources |publisher=fao.org |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Mga 13% sa mga trabahante sa nasod ang anaa niini nga sektor, ug kasagaran sa mga kaolibohan gipanag-iya og mga pribadong mag-uuma.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |title=Libya country report on the state of plant genetic resources |publisher=fao.org |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Gibana-bana nga moabot sa 8 ka milyon ang punoan sa olibo sa Libya, nga naghatag og tinuig nga abot nga 160,000 ka tonelada nga olibo ug 32,000 ka tonelada nga lana.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |title=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |publisher=researchgate.net |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Kasaysayan == Liboan na ka tuig ang pagpananom og olibo sa Libya, sugod pa sa panahon sa mga Grego, Romano, ug Arabo.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |title=Libya statistics |publisher=thegardenofpeace.org |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Sukad sa karaan nga panahon, ang mga dapit sa baybayon ug kabungtoran nailhan na nga haom kaayo niini nga kahoy.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |title=Libya statistics |publisher=thegardenofpeace.org |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Sa bag-ohay nga katuigan, gidasig sa kagamhanan ang pagpalambo sa sektor sa olibo aron dili lang sa lana sa petrolyo magdepende ang ekonomiya sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |title=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |publisher=oliveoiltimes.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Mga dapit sa produksyon == Ang dakong bahin sa produksyon sa olibo anaa sa amihanang baybayon ug sa mga bukid.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |title=Libya country report on the state of plant genetic resources |publisher=fao.org |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga distrito sa Gharyan, Maslata, ug Tarhuna mao ang sentro sa pagpuga og lana.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/368357868_The_possibility_of_applying_the_principles_of_the_HACCP_system_during_the_production_of_olive_oil_in_olive_press |title=The possibility of applying the principles of the HACCP system during the production of olive oil in Libya |publisher=researchgate.net |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang rehiyon sa Al-Jabal Al-Akhdar sa amihanang-sidlakan mao ang dapit nga adunay labing taas nga potensyal alang sa agrikultura nga nagasalig sa ulan tungod sa daghang ulan niini nga dapit.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |publisher=mdpi.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Adunay usab makit-an nga mga ihalas nga olibo ug karaan nga tanom sa kabukiran sa Gebel Nafusa sa kasadpan.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |title=Libya country report on the state of plant genetic resources |publisher=fao.org |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Klima == Ang klima sa Libya sa kinatibuk-an kay uga (arid) ug medyo uga (semi-arid), gawas sa Al-Jabal Al-Akhdar nga makadawat og ulan gikan sa 400 hangtod 650 mm matag tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |publisher=mdpi.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Importante usab ang kabugnaw sa panahon sa tingtugnaw alang sa pamulak sa kahoy; sa rehiyon sa Al-Jafara, kini moabot sa 262 ka ''cold units''.<ref>{{cite web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |title=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |publisher=jrafs.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nameligro ang produksyon tungod sa pagbag-o sa klima nga nagdala og taas nga hulaw ug dili balanseng temperatura.<ref>{{cite web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |title=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |publisher=jrafs.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Yuta == Ang yuta sa amihanang Libya kasagaran anapogon (calcareous).<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |publisher=mdpi.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Sa Al-Jabal Al-Akhdar, dominante ang yutang Rhodoxeralfs (pula nga yuta) ug Rendzina.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |publisher=mdpi.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Kini nga mga yuta adunay pH nga alkalino, tali sa 7.8 ug 8.0.<ref>{{cite web |url=https://j.istc.edu.ly/index.php/sjst/article/view/102 |title=Evaluation of soil characteristics in Al-Jabal Al-Akhdar |publisher=j.istc.edu.ly |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Tungod sa kakuwang sa sustansya sa yuta, 83% sa mga umahan naggamit og mga kemikal nga abono.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |publisher=mdpi.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Kultibar == Adunay mga 91 ka matang (genotypes) sa olibo sa Libya: 39 ka lokal nga matang, 36 ka matang nga gikan sa gawas, ug 16 ka ihalas nga matang.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |title=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |publisher=researchgate.net |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga lokal nga barayti napamatud-an nga lig-on batok sa grabeng klima sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://journals.uob.edu.ly/index.php/LJST/article/download/2212/1827 |title=Molecular characterization of Libyan olive accessions |publisher=journals.uob.edu.ly |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Usa sa mga gipaila gikan sa gawas mao ang Arbequina gikan sa Espanya, nga gitanom tungod sa daghan niining abot ug humot nga lana.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |title=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |publisher=oliveoiltimes.com |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Lana == Ang kalidad sa lana sa olibo sa Libya nagdepende sa dapit diin kini gipugas ug sa pagtipig niini.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |title=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |publisher=researchgate.net |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang lana gikan sa Gharyan giisip nga adunay labing maayong kalidad kon bahin sa lami, kapiskay (stability), ug sustansya (phenols).<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |title=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |publisher=researchgate.net |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang kaaslom (acidity) sa mga lana sagad anaa sa 0.7% hangtod 2.7%, samtang ang lebel sa phenol anaa sa 56.0 hangtod 238.3 mg GAE/kg.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |title=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |publisher=researchgate.net |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] 2arp1zo31haucqxf2nupd98rsir2hv9 37020929 37020928 2026-05-15T10:59:14Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020929 wikitext text/x-wiki Ang '''Pagpananom og olibo sa Libya''' usa sa labing importante nga sektor sa agrikultura sa [[Libya]], nga nag-amot og hapit 5% sa nasudnong Gross Domestic Product (GDP).<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |title=Libya country report on the state of plant genetic resources |website=fao.org |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Gibana-bana nga 13% sa mga trabahante sa nasod anaa niini nga sektor, diin ang produksiyon kasagaran gikan sa mga pribadong umahan.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |title=Libya country report on the state of plant genetic resources |website=fao.org |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Adunay gibana-bana nga 8 ka milyon nga punoan sa olibo sa nasod, nga nagahatag og kasarangang abot nga 160,000 ka tonelada nga olibo ug 32,000 ka tonelada nga lana matag tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |title=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |website=researchgate.net |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Ang pagpananom og olibo sa Libya nagsugod pa sa karaan nga panahon, nga naimpluwensyahan sa mga sibilisasyong Griyego, Romano, ug Arabo.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |title=Libya statistics |website=thegardenofpeace.org |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang mga dapit sa baybayon ug kabungtoran nailhan na sukad pa sa kaniadto nga haom kaayo alang niini nga tanom.<ref>{{cite web |url=https://www.thegardenofpeace.org/thegarden/libya-statistics/ |title=Libya statistics |website=thegardenofpeace.org |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa bag-ohay nga katuigan, gidasig sa kagamhanan ang pagpalambo niini nga sektor aron dili lang sa lana sa petrolyo magdepende ang ekonomiya sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |title=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |website=oliveoiltimes.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Mga dapit nga tanoman == Ang sentro sa produksiyon sa olibo anaa sa amihanang baybayon ug sa mga kabukiran.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |title=Libya country report on the state of plant genetic resources |website=fao.org |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang mga distrito sa Gharyan, Maslata, ug Tarhuna mao ang nag-unang sentro sa paghimo og lana.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/368357868_The_possibility_of_applying_the_principles_of_the_HACCP_system_during_the_production_of_olive_oil_in_olive_press |title=The possibility of applying the principles of the HACCP system during the production of olive oil in Libya |website=researchgate.net |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang rehiyon sa Al-Jabal Al-Akhdar sa amihanang-sidlakan adunay dakong potensyal alang sa agrikultura tungod sa mas taas nga ulan.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |website=mdpi.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Makit-an usab ang mga ihalas nga olibo ug karaan nga mga tamnanan sa kabukiran sa Gebel Nafusa sa kasadpan.<ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/fileadmin/templates/agphome/documents/PGR/SoW1/east/LIBYA.pdf |title=Libya country report on the state of plant genetic resources |website=fao.org |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Klima == Ang klima sa Libya kasagarang uga (arid) ug semi-arid, gawas sa Al-Jabal Al-Akhdar nga makadawat og 400 hangtod 650 mm nga ulan matag tuig.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |website=mdpi.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang pagbugnaw sa panahon sa tingtugnaw importante sa pagpamulak; sa rehiyon sa Al-Jafara, kini gibanabana nga anaa sa 262 ka yunit sa katugnaw.<ref>{{cite web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |title=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |website=jrafs.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang sektor nakasinati og mga hagit tungod sa pagbag-o sa klima, sama sa hulaw ug dili puyra nga temperatura nga makapakunhod sa abot.<ref>{{cite web |url=https://www.jrafs.com/?mno=290441 |title=Studying the impact of climate change on olive trees in Libya: Al-Jafara Region as a model |website=jrafs.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Yuta == Ang yuta sa amihanang Libya kasagarang apog (calcareous).<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |website=mdpi.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa Al-Jabal Al-Akhdar, dominante ang mga yuta nga Rhodoxeralfs (Terra Rossa) ug Rendzina.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |website=mdpi.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Kini nga mga yuta adunay alkaline nga pH nga anaa sa 7.8 hangtod 8.0.<ref>{{cite web |url=https://j.istc.edu.ly/index.php/sjst/article/view/102 |title=Evaluation of soil characteristics in Al-Jabal Al-Akhdar |website=j.istc.edu.ly |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Tungod sa kakuwang sa sustansya sa yuta, 83% sa mga umahan nagdepende sa paggamit og mga abono.<ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/14/1/162 |title=Impact of Land-Use Change on Soil Quality in Al-Jabal Al-Akhdar |website=mdpi.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Kultibar == Ang Libya adunay nagkalain-laing matang sa olibo nga moabot sa 91 ka genotypes: 39 ka lokal nga matang, 36 ka gipaila gikan sa gawas, ug 16 ka ihalas nga matang.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/267342552_Characterization_of_Libyan_Olive_Olea_Europaea_L_Cultivars_using_Morphological_Data_Poster_Board_349 |title=Characterization of Libyan Olive (Olea Europaea L.) Cultivars using Morphological Data |website=researchgate.net |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang mga pagtuon nagpakita nga ang mga lokal nga matang lig-on ug haom sa kahimtang sa palibot sa nasod.<ref>{{cite web |url=https://journals.uob.edu.ly/index.php/LJST/article/download/2212/1827 |title=Molecular characterization of Libyan olive accessions |website=journals.uob.edu.ly |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Usa sa mga gipaila nga matang alang sa komersyal nga katuyoan mao ang Arbequina gikan sa Espanya, nga nailhan sa iyang taas nga abot ug kahumot.<ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/business/africa-middle-east/libya-wants-to-export-more-olive-oil/31989 |title=Libya Hopes to Boost Olive Oil Exports |website=oliveoiltimes.com |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Mga lana == Ang kalidad sa lana sa olibo sa Libya magdepende sa dapit diin kini gipupo ug sa gidugayon sa pagtipig niini.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |title=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |website=researchgate.net |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang lana gikan sa Gharyan giila nga adunay labing maayong kalidad sa lami ug kalig-on batok sa pagka-daot.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |title=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |website=researchgate.net |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang kaasiman (acidity) sa mga lana kasagarang anaa sa 0.7% hangtod 2.7%, samtang ang phenol content anaa sa 56.0 hangtod 238.3 mg GAE/kg.<ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/338156691_Sensory_and_some_chemical_characteristics_of_olive_oils_produced_in_Libya |title=Sensory and some chemical characteristics of olive oils produced in Libya |website=researchgate.net |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] lf4m0lm2paioq7zmq41ulximzywytco 0 11354246 37020930 2026-05-15T11:10:36Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020930 wikitext text/x-wiki Ang '''Pagpananom og olibo sa Hordanya''' mao ang labing importante nga sektor sa agrikultura sa [[Hordanya]] kon hisgotan ang gidak-on sa yuta ug ang bili niini sa ekonomiya. <ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/investment-centre/latest/news/detail/Strides-towards-sustainability-for-Jordan-s-olive-oil-/en |title=Strides towards sustainability for Jordan's olive oil |publisher=FAO |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa Gingharian, ang mga kahoyng olibo nagkobre sa mga 72% sa yuta nga gitanoman og mga prutas ug 20% sa tibuok dapit nga ginatamnan sa nasud. <ref>{{cite web |url=https://www.narc.gov.jo/EN/Pages/Mahras_Olive_project |title=The Mahras Olive Project |publisher=NARC |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Kini nga sektor maoy naghatag og panginabuhian sa duol sa 80,000 ka pamilya ug dako og natabang sa seguridad sa pagkaon. <ref>{{cite web |url=https://jordan.un.org/en/200321-faoebrd-collaboration-ministry-agriculture-conduct-trainings-best-practices-olive-oil |title=FAO and EBRD collaboration with the Ministry of Agriculture |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Adunay kapin sa 20 ka milyon nga kahoy sa nasud, hinungdan nga ang Hordanya apil sa nag-unang napulo ka tiggama og olibo sa tibuok kalibutan. <ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/neareast/news/details/FAO-discusses-a-study-of-the-classification-of-olive-mills-in-Jordan/en |title=FAO discusses study of olive mills in Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Kasaysayan == Ang rehiyon sa Hordanya giila sa siyensya isip usa sa mga nag-unang dapit diin nagsugod ang pagpamuhi sa espisye nga ''Olea europaea''. <ref>{{cite web |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11333458/ |title=Evaluation of genetic diversity among olive trees (Olea europaea L.) from Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang mga nakit-an nga karaan nga ebidensya sa dapit sa Hadeib Al-Reeh, sa Wadi Rum, nagpamatuod nga adunay pagpananom na sa olibo kapin 7,500 ka tuig na ang milabay. <ref>{{cite web |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12652572/ |title=Population Genetic Structure of Historic Olives from Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Adunay mga karaan usab nga galamiton sa pagpuga og lana sa Pella nga nagpakita sa produksyon niini niadto pang 5200 a.C. <ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/324482739_Olive_and_Olive_Oil_Production_in_Ancient_Jordan_Contextualizing_the_Evidence |title=Olive and Olive Oil Production in Ancient Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang nakit-an nga sunog nga kahoy sa Tel Tsaf nagpakita nga ang olibo gitanom na gawas sa natural nga puy-anan niini niadtong panahon sa Calcolitico. <ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/world/oldest-nonnative-olive-cultivation-in-jordan/110148 |title=Oldest non-native olive cultivation in Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Moabot sa 15-20% sa mga kahoy karon ang karaan na kaayo, nga gitawag sa mga lokal nga "Romi" tungod sa pagtuo nga gitanom kini niadtong panahon sa mga Romano. <ref>{{cite web |url=https://jordantimes.com/news/local/kingdom-home-one-oldest-olive-tree-genotypes-mehras-%E2%80%94%C2%A0-narc |title=Kingdom home to one of oldest olive tree genotypes |publisher=The Jordan Times |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Mga dapit sa pagpananom == Kadaghanan sa mga tanom anaa sa amihanang bahin sa nasud, diin gikan ang 48% sa tibuok produksyon sa Hordanya. <ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_JORDAN-2012_OK.pdf |title=Olive Industry in Jordan: Historical background and orchard resources |publisher=IOC |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang mga dapit sa Irbid, Ajloun, ug Jerash nailhan sa mga gagmay nga umahan nga gidumala sa mga pamilya diha sa mga bungtod. <ref>{{cite web |url=https://data.unhcr.org/fr/documents/download/62035 |title=EBRD-FAO Jordan olive oil value chain study |access-date=15 Mayo 2026 |language=fr}}</ref> Sa tunga-tungang rehiyon, apil ang Amman ug Balqa, anaa ang 44% sa mga kahoy, samtang ang nahabilin nga 8% anaa sa habagatan. <ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_JORDAN-2012_OK.pdf |title=IOC Jordan Olive Policy |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa rehiyon sa Mafraq, mitungha ang mga modernong umahan nga naggamit og mga sistema sa irigasyon. <ref>{{cite web |url=https://data.unhcr.org/fr/documents/download/62035 |title=Diversity of the Jordanian olive sector |access-date=15 Mayo 2026 |language=fr}}</ref> == Klima == Ang pagpananom og olibo sa Hordanya gihimo sa mga dapit nga uga o medyo uga, diin ang ulan kasagarang mahitabo panahon sa tingtugnaw. <ref>{{cite web |url=https://english.news.cn/20251119/cb9127eda94b49f9bffb1807aa7b1d6b/c.html |title=Climate change threatens Jordan's olive yield |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Mga 78% sa mga kaoliban ang nagdepende lamang sa ulan (rain-fed) sa mga dapit diin ang ulan moabot og kapin sa 300 mm matag tuig. <ref>{{cite web |url=https://www.fao.org/neareast/news/details/FAO-discusses-a-study-of-the-classification-of-olive-mills-in-Jordan/en |title=Rainfed and irrigated olive cultivation in Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang kausaban sa klima nagpahubas sa ulan ug naghatag og grabeng kainit panahon sa pagpamulak sa mga kahoy. <ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2071-1050/16/16/6769 |title=Mapping the Future of Green Gold |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang mga uga nga dapit sa sidlakan nagkinahanglan og dugang nga tubig aron magpabiling produktibo ang yuta. <ref>{{cite web |url=https://www.mdpi.com/2073-4441/17/4/463 |title=Effects of TWW on soil and olive plant quality |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Yuta == Ang labing maayong yuta alang sa olibo anaa sa kasadpang kabukiran, diin makit-an ang "Terra Rossa". <ref>{{cite web |url=https://www.terra-rossa.com/extra-virgin-olive-oil/olive_oil_extra_virgin_aboutus.asp |title=Terra Rossa Soil in the Middle East |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Kini nga mga yuta lapokon ug maayong mopundo og tubig. <ref>{{cite web |url=https://gfzpublic.gfz.de/pubman/item/item_247612_1/component/file_247611/21113.pdf |title=Red Mediterranean Soils in Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa dapit sa Irbid, makit-an usab ang mga Chromoxererts, usa ka matang sa tabunok nga yuta apan daling mabuak kon ting-init, butang nga makadaot sa gamut sa tanom. <ref>{{cite web |url=https://om.ciheam.org/om/pdf/b34/01002090.pdf |title=Soils of Jordan |publisher=CIHEAM |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Kadaghanan sa mga tanom sa kabukiran gihan-ay sa mga hagdan-hagdan nga yuta aron dili maanod ang yuta kon mag-ulan. <ref>{{cite web |url=https://idosi.org/wjas/wjas20(2)24/1.pdf |title=Olive Cultivation in Jordan: Realities and Prospects |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Matang sa Olibo == Ang Nabali Baladi mao ang labing komon nga lokal nga matang, nga nagkobre sa 73% sa dapit sa pagpananom. <ref>{{cite web |url=https://idosi.org/wjas/wjas20(2)24/1.pdf |title=Local olive cultivars in Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Nailhan kini tungod sa kaisog niini batok sa hulaw ug mga sakit. <ref>{{cite web |url=https://www.internationaloliveoil.org/wp-content/uploads/2019/11/ENGLISH_POLICY_JORDAN-2012_OK.pdf |title=Varieties: Nabali Baladi and Rasi’i |publisher=IOC |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang Nabali Muhassan (o Rasi'i) gitanom usab tungod kay maayo kini sa tugnaw nga klima ug kanunay ang abot niini. <ref>{{cite web |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11333458/ |title=Genetic diversity in Jordanian olive germplasm |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Di pa lang dugay, narehistro ang matang nga Mahras gikan sa Ajloun, nga giila isip usa sa labing karaan nga kaliwat sa olibo sa kalibutan. <ref>{{cite web |url=https://www.narc.gov.jo/EN/Pages/Mahras_Olive_project |title=Registration of the Mahras variety |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Aduna usab mga gikan sa laing nasud sama sa Manzanillo ug Grossa de Spagna nga gigamit alang sa pagkaon. <ref>{{cite web |url=https://idosi.org/wjas/wjas20(2)24/1.pdf |title=Foreign olive cultivars in Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Lana == Ang produksyon sa lana sa olibo sa Hordanya moabot og 23,000 ngadto sa 27,000 ka tonelada matag tuig. <ref>{{cite web |url=https://www.narc.gov.jo/EN/Pages/Mahras_Olive_project |title=Olive oil production statistics in Jordan |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Sa tuig 2024/2025, ang produksyon misaka ngadto sa 35,828 ka tonelada. <ref>{{cite web |url=https://www.jordannews.jo/Section-112/Economy/43-2-Increase-in-Olive-Oil-Production-for-the-2024-Season-39969 |title=Significant Increase in Olive Oil Production for the 2024 Season |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang nasud adunay 148 ka pugaan sa olibo, ug kadaghanan niini naggamit na og modernong teknolohiya. <ref>{{cite web |url=https://jordantimes.com/news/local/jordans-olive-oil-production-surges-432-20242025-season |title=Jordan's olive oil production surges |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> Ang lana sa Hordanya gihatagan karon og importansya aron mas mailhan ug mas daghan ang ma-eksport sa gawas sa nasud. <ref>{{cite web |url=https://jordan.un.org/en/200321-faoebrd-collaboration-ministry-agriculture-conduct-trainings-best-practices-olive-oil |title=Improving visibility of Jordan olive oil on international markets |access-date=15 Mayo 2026 |language=en}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] 4lnrpo241ty3h5rm10a7hd0w6m5zncu 0 11354247 37020931 2026-05-15T11:50:05Z ~2026-29265-06 143224 bag-ong panid 37020931 wikitext text/x-wiki Ang '''Pagpananom og olibo sa Albania''' usa sa labing importanteng sektor sa agrikultura sa [[Albania]]. Ang nasod ika-20 sa tibuok kalibotan kon produksiyon sa olibo ang hinganlan. <ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/352313561_Olive_Oil_Production_in_Albania_Chemical_Characterization_and_Authenticity |title=Olive Oil Production in Albania: Chemical Characterization and Authenticity |website=ResearchGate |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Adunay gibanabanang 10.7 ka milyong punoan sa olibo nga nagkobre sa kapin 47,000 ka hektarya, o 7.6% sa kinatibuk-ang yutang tamnan sa nasod. <ref>{{cite web |url=https://www.intechopen.com/chapters/76754 |title=Olive Oil Production in Albania |website=IntechOpen |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Sa tuig 2021/2022, ang produksiyon niabot og 26,000 ka tonelada nga lana, nga nagdoble sa gidaghanon sulod lang sa usa ka dekada. <ref>{{cite web |url=https://www.euractiv.com/news/albanias-olive-oil-industry-struggles-with-overproduction-eu-solution-on-horizon/ |title=Albania's olive oil industry struggles with overproduction |website=Euractiv |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Kini nga kalihokan naglambigit sa un-tersiya sa mga mag-uuma sa nasod ug nagsilbing haligi sa ekonomiya sa kabanikanhan. <ref>{{cite web |url=https://bujqesia.gov.al/wp-content/uploads/2023/01/3-STUDIMI-I-ULLIRIT-ANGLISHT.pdf |title=Sustainable development of the olive sector in Albania – ASDO |website=Ministry of Agriculture and Rural Development |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Kasaysayan == Karaan na kaayo ang tradisyon sa pagpananom og olibo sa Albania. Sa mga nakita nga barayti sa olibo, mga 3% niini nag-edad na og kapin sa usa ka libo ka tuig. <ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/261716155_ALCUNI_ASPETTI_DELL'OLIVICOLTURA_ALBANESE |title=Alcuni aspetti dell'olivicoltura albanese |website=ResearchGate |language=it |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga kahoy gikan sa ika-15 ug ika-16 nga siglo naglangkob sa 15% sa tanang tamnanan. Human sa reporma sa yuta niadtong 1990, nabahin-bahin ang mga umahan ngadto sa gagmayng lote nga may gidak-on lang nga 0.2 hangtod 0.4 ka hektarya matag usa. <ref>{{cite web |url=https://documents1.worldbank.org/curated/en/656071548427007583/pdf/134056-BRI-PUBLIC-24-1-2019-16-9-0-AlbaniafruitsandvegGVCbrief.pdf |title=Albania Fruit and Vegetable Value Chain Analysis |website=World Bank |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Taliwala sa 2009 ug 2015, ang gobyerno nadasig sa pagpananom og dugang siyam ka milyong punoan aron mapalambo ang produksiyon. <ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/production/the-growing-pains-of-albanias-ascendant-olive-oil-sector/130033 |title=The Growing Pains of Albania’s Ascendant Olive Oil Sector |website=Olive Oil Times |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Mga dapit tamnanan == Ang mga olibo kasagarang makit-an sa kasadpang baybayon ug sa mga walog sa suba padulong sa Dagat Adriatico ug Ionico. <ref>{{cite web |url=https://www.intechopen.com/chapters/76754 |title=Olive Oil Production in Albania |website=IntechOpen |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang probinsya sa Fier maoy nag-una (25.4%), gisundan sa Berat (18.9%), Vlorë (17.2%), ug Elbasan (16.0%). <ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/352313561_Olive_Oil_Production_in_Albania_Chemical_Characterization_and_Authenticity |title=Olive Oil Production in Albania: Chemical Characterization and Authenticity |website=ResearchGate |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang mga tamnanan nagsumpay gikan sa Shkodër sa amihanan hangtod sa Konispol sa habagatan. <ref>{{cite web |url=https://bujqesia.gov.al/wp-content/uploads/2023/01/3-STUDIMI-I-ULLIRIT-ANGLISHT.pdf |title=Sustainable development of the olive sector in Albania – ASDO |website=Ministry of Agriculture and Rural Development |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Klima == Tungod sa mediteranyong klima, mabuhi ang olibo hangtod sa gihabogong 560 metros ibabaw sa lebel sa dagat. <ref>{{cite web |url=https://www.intechopen.com/chapters/76754 |title=Olive Oil Production in Albania |website=IntechOpen |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang daplin sa dagat makasinati og 300 ka adlaw nga hayag ang adlaw matag tuig, nga maayo kaayo alang sa pagkahamtong sa bunga. <ref>{{cite web |url=https://www.vacanzeinalbania.it/consigli/clima-albania-guida-consigli-viaggio-vacanza.html/ |title=Clima Albania: Guida e Consigli |website=Vacanze in Albania |language=it |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang temperatura sa tingtugnaw naa sa 7-8 °C, samtang ang ting-init moabot og 24-25 °C. <ref>{{cite web |url=https://clinicadelviaggiatore.com/albania-scheda-paese-clima-meteo-e-salute/ |title=Albania: Clima e Meteo |website=Clinica del Viaggiatore |language=it |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang ulan kasagarang mahitabo sa tinglarag ug tingtugnaw. <ref>{{cite web |url=https://www.vacanzeinalbania.it/consigli/clima-albania-guida-consigli-viaggio-vacanza.html/ |title=Clima Albania: Guida e Consigli |website=Vacanze in Albania |language=it |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Yuta == Kadaghanan sa mga olibohan (83%) anaa sa mga bungtod nga may daghang bato-bato aron dili mapundo ang tubig. <ref>{{cite web |url=https://bujqesia.gov.al/wp-content/uploads/2023/01/3-STUDIMI-I-ULLIRIT-ANGLISHT.pdf |title=Sustainable development of the olive sector in Albania – ASDO |website=Ministry of Agriculture and Rural Development |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Naay 7% sa mga tamnanan nga tungas kaayo (kapin 25% ang pende), hinungdan nga lisod gamitan og makinarya sa pag-ani. <ref>{{cite web |url=https://bujqesia.gov.al/wp-content/uploads/2023/01/3-STUDIMI-I-ULLIRIT-ANGLISHT.pdf |title=Sustainable development of the olive sector in Albania – ASDO |website=Ministry of Agriculture and Rural Development |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Komun usab ang yutang anapogon ug ang "terra rossa" nga pula tungod sa iron oxide. <ref>{{cite web |url=https://www.museostorianaturaletrieste.it/wp-content/uploads/2012/12/volume-57.pdf |title=Volume 57: Studio sulle Terre Rosse |website=Museo di Storia Naturale di Trieste |language=it |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Kultibar == Adunay 22 ka lumad nga barayti sa olibo sa Albania. <ref>{{cite web |url=https://peerreviewarchive.s3.ap-south-1.amazonaws.com/2024/Mar/5-Mar-24/2024_BP_3062G/Rev_BP_3062G_Emn_A.pdf |title=Albanian Native Olive Cultivars |website=Peer Review Archive |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang Kalinjot mao ang labing daghan (kapin 50%), nga maayo alang sa lana ug makaon usab ang bunga. <ref>{{cite web |url=https://www.intechopen.com/chapters/76754 |title=Olive Oil Production in Albania |website=IntechOpen |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang Kokërrmadh Berati maoy nag-unang barayti nga kan-onon, samtang ang Bardhi Tirana maayo alang sa lana sa sentrong bahin sa nasod. <ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/352313561_Olive_Oil_Production_in_Albania_Chemical_Characterization_and_Authenticity |title=Olive Oil Production in Albania: Chemical Characterization and Authenticity |website=ResearchGate |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Gawas niini, aduna usay mga imported nga barayti sama sa Frantoio, Leccino, ug Arbequina. <ref>{{cite web |url=https://www.innovhub-ssi.it/kdocs/1995394/2020_vol.973-_art._01_veizi.pdf |title=Characterisation of virgin olive oils from Albania |website=Innovhub |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Mga lana == Ang lana gikan sa Albania nailhan sa taas nga kalidad. Ang barayti nga Nisiot moabot og 80.07% ang oleic acid. <ref>{{cite web |url=https://www.researchgate.net/publication/315831920_Characterization_of_Kalinjoti_and_Nisioti_Monocultivar_Virgin_Olive_Oils_produced_in_Albania |title=Characterization of Kalinjoti and Nisioti Olive Oils |website=ResearchGate |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang Kalinjot usab puno sa polyphenols nga naghatag og kalig-on sa lana ug kaayohan sa panglawas. <ref>{{cite web |url=https://www.innovhub-ssi.it/kdocs/1995394/2020_vol.973-_art._01_veizi.pdf |title=Characterisation of virgin olive oils from Albania |website=Innovhub |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Ang abot sa lana sa Kalinjot moabot og 28% sa gibug-aton sa bunga. <ref>{{cite web |url=https://www.cabidigitallibrary.org/doi/pdf/10.5555/20173304748 |title=Kalinjot Olive Cultivar Production |website=CABI Digital Library |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> Sa pagkakaron, adunay 480 ka pasilidad sa pagproseso, ug 160 niini naggamit na og modernong teknolohiya sa cold extraction. <ref>{{cite web |url=https://www.oliveoiltimes.com/production/the-growing-pains-of-albanias-ascendant-olive-oil-sector/130033 |title=The Growing Pains of Albania’s Ascendant Olive Oil Sector |website=Olive Oil Times |language=en |access-date=15 Mayo 2026}}</ref> == Referencias == {{reflist}} [[Kategoriya:Nagtubo nga olibo sa nasud]] 4gujy9aib0nscoft9lhrwa01jakxdgn