Википеди cewiki https://ce.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%BE%D1%8C%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D0%B3%D3%80%D0%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиа ГӀирс Дийцар Декъашхо Декъашхочун дийцар Википеди Википедин дийцаре Файл Файл йийцар MediaWiki MediaWiki йийцар Кеп Кеп йийцар ГӀо ГӀо дийцар Категори Категори йийцар Ков Ков дийцаре TimedText TimedText talk Модуль Модуль йийцар Event Event talk 0 2332 11973107 10640797 2026-04-15T22:02:14Z Саид Мисарбиев 12762 11973107 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg <!-- |ХӀостан цӀе= --> <!-- |Девиз= --> |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! <!-- |Аудио= --> |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]] <!-- |Пачхьалкхан дин= --> |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Хункар-мохк|Хункар-махках]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн полатийн]] председатель |Куьйгалхой = [[Бэсеску, Траян|Траян Бэсеску]]<br />[[Понта, Виктор|Виктор Понта]]<ref>[http://www.ria.ru/world/20120507/643649472.html Парламент Румынии выразил доверие новому правительству страны] 07.05.12г.</ref><ref>[http://www.novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html Новое правительство Румынии возглавил социал-демократ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713220458/http://novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html |date=2014-07-13 }} 02.05.12г.</ref> <br />[[Антонеску, Крин|Крин Антонеску]]<ref>[http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html Председателем Сената Румынии избран лидер национал—либералов Крин Антонеску] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525084916/http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html |date=2013-05-25 }}</ref><br />[[Згоня, Валериу|Валериу Згоня]]<ref>[http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 В РУМЫНИИ ПРОИЗОШЛА СМЕНА ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ ВЛАСТИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704162135/http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 |date=2014-07-04 }} 04.07.12г.</ref> |Латтанца меттиг = 78 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 56 |Бахархой = 21 790 479<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GUHbJYCI|archivedate=2013-05-09}}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2013 |Луьсталла = 91,40 | ДЧС (НЭТ) = 605,792 млрд<ref name="dataimf">[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 Report for Selected Countries and Subjects]</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2019 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 37 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|31218}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 250,076 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2019 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|12887}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 61 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,816<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2019 |АДКМ меттиг = 52 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = +2 }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{rq|empty}} {{external links}} [[Категори:Пачхьалкхаш]] a9y5bzfyloc0hhlk42zs0izpmvkrtkt 11973108 11973107 2026-04-15T22:07:19Z Саид Мисарбиев 12762 /* Билгалдахарш */ 11973108 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg <!-- |ХӀостан цӀе= --> <!-- |Девиз= --> |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! <!-- |Аудио= --> |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]] <!-- |Пачхьалкхан дин= --> |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Хункар-мохк|Хункар-махках]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн полатийн]] председатель |Куьйгалхой = [[Бэсеску, Траян|Траян Бэсеску]]<br />[[Понта, Виктор|Виктор Понта]]<ref>[http://www.ria.ru/world/20120507/643649472.html Парламент Румынии выразил доверие новому правительству страны] 07.05.12г.</ref><ref>[http://www.novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html Новое правительство Румынии возглавил социал-демократ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713220458/http://novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html |date=2014-07-13 }} 02.05.12г.</ref> <br />[[Антонеску, Крин|Крин Антонеску]]<ref>[http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html Председателем Сената Румынии избран лидер национал—либералов Крин Антонеску] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525084916/http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html |date=2013-05-25 }}</ref><br />[[Згоня, Валериу|Валериу Згоня]]<ref>[http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 В РУМЫНИИ ПРОИЗОШЛА СМЕНА ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ ВЛАСТИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704162135/http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 |date=2014-07-04 }} 04.07.12г.</ref> |Латтанца меттиг = 78 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 56 |Бахархой = 21 790 479<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GUHbJYCI|archivedate=2013-05-09}}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2013 |Луьсталла = 91,40 | ДЧС (НЭТ) = 605,792 млрд<ref name="dataimf">[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 Report for Selected Countries and Subjects]</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2019 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 37 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|31218}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 250,076 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2019 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|12887}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 61 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,816<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2019 |АДКМ меттиг = 52 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = +2 }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{rq|empty}} {{external links}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъахой]] [[Категори:Пачхьалкхаш — ВКъКх декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀорд йистера мехкаш]] ar40eujxeubtf1pxoi0fg7dcq1jsfdz 11973109 11973108 2026-04-15T22:09:25Z Саид Мисарбиев 12762 /* Билгалдахарш */ 11973109 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg <!-- |ХӀостан цӀе= --> <!-- |Девиз= --> |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! <!-- |Аудио= --> |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]] <!-- |Пачхьалкхан дин= --> |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Хункар-мохк|Хункар-махках]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн полатийн]] председатель |Куьйгалхой = [[Бэсеску, Траян|Траян Бэсеску]]<br />[[Понта, Виктор|Виктор Понта]]<ref>[http://www.ria.ru/world/20120507/643649472.html Парламент Румынии выразил доверие новому правительству страны] 07.05.12г.</ref><ref>[http://www.novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html Новое правительство Румынии возглавил социал-демократ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713220458/http://novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html |date=2014-07-13 }} 02.05.12г.</ref> <br />[[Антонеску, Крин|Крин Антонеску]]<ref>[http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html Председателем Сената Румынии избран лидер национал—либералов Крин Антонеску] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525084916/http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html |date=2013-05-25 }}</ref><br />[[Згоня, Валериу|Валериу Згоня]]<ref>[http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 В РУМЫНИИ ПРОИЗОШЛА СМЕНА ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ ВЛАСТИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704162135/http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 |date=2014-07-04 }} 04.07.12г.</ref> |Латтанца меттиг = 78 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 56 |Бахархой = 21 790 479<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GUHbJYCI|archivedate=2013-05-09}}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2013 |Луьсталла = 91,40 | ДЧС (НЭТ) = 605,792 млрд<ref name="dataimf">[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 Report for Selected Countries and Subjects]</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2019 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 37 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|31218}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 250,076 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2019 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|12887}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 61 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,816<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2019 |АДКМ меттиг = 52 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = +2 }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{rq|empty}} {{external links}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:Пачхьалкхаш — ВКъКх декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀорд йистера мехкаш]] mvoou8xxwulx92341tewbdb9vgk3k0b 11973110 11973109 2026-04-15T22:10:58Z Саид Мисарбиев 12762 /* Билгалдахарш */ 11973110 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg <!-- |ХӀостан цӀе= --> <!-- |Девиз= --> |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! <!-- |Аудио= --> |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]] <!-- |Пачхьалкхан дин= --> |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Хункар-мохк|Хункар-махках]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн полатийн]] председатель |Куьйгалхой = [[Бэсеску, Траян|Траян Бэсеску]]<br />[[Понта, Виктор|Виктор Понта]]<ref>[http://www.ria.ru/world/20120507/643649472.html Парламент Румынии выразил доверие новому правительству страны] 07.05.12г.</ref><ref>[http://www.novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html Новое правительство Румынии возглавил социал-демократ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713220458/http://novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html |date=2014-07-13 }} 02.05.12г.</ref> <br />[[Антонеску, Крин|Крин Антонеску]]<ref>[http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html Председателем Сената Румынии избран лидер национал—либералов Крин Антонеску] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525084916/http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html |date=2013-05-25 }}</ref><br />[[Згоня, Валериу|Валериу Згоня]]<ref>[http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 В РУМЫНИИ ПРОИЗОШЛА СМЕНА ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ ВЛАСТИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704162135/http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 |date=2014-07-04 }} 04.07.12г.</ref> |Латтанца меттиг = 78 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 56 |Бахархой = 21 790 479<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GUHbJYCI|archivedate=2013-05-09}}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2013 |Луьсталла = 91,40 | ДЧС (НЭТ) = 605,792 млрд<ref name="dataimf">[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 Report for Selected Countries and Subjects]</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2019 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 37 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|31218}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 250,076 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2019 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|12887}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 61 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,816<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2019 |АДКМ меттиг = 52 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = +2 }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{rq|empty}} {{external links}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀорд йистера мехкаш]] jhvajc8nia2go91svppzfhlic54g2fh 11973111 11973110 2026-04-15T22:12:00Z Саид Мисарбиев 12762 /* Билгалдахарш */ 11973111 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg <!-- |ХӀостан цӀе= --> <!-- |Девиз= --> |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! <!-- |Аудио= --> |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]] <!-- |Пачхьалкхан дин= --> |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Хункар-мохк|Хункар-махках]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн полатийн]] председатель |Куьйгалхой = [[Бэсеску, Траян|Траян Бэсеску]]<br />[[Понта, Виктор|Виктор Понта]]<ref>[http://www.ria.ru/world/20120507/643649472.html Парламент Румынии выразил доверие новому правительству страны] 07.05.12г.</ref><ref>[http://www.novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html Новое правительство Румынии возглавил социал-демократ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140713220458/http://novopol.ru/-evropa-leveet-text122163.html |date=2014-07-13 }} 02.05.12г.</ref> <br />[[Антонеску, Крин|Крин Антонеску]]<ref>[http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html Председателем Сената Румынии избран лидер национал—либералов Крин Антонеску] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525084916/http://nsng.ru/2012/07/03/predsedatelem-senata-rumynii-izbran-lider-nacional-liberalov-krin-antonesku.html |date=2013-05-25 }}</ref><br />[[Згоня, Валериу|Валериу Згоня]]<ref>[http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 В РУМЫНИИ ПРОИЗОШЛА СМЕНА ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ ВЛАСТИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704162135/http://www.ekhoplanet.ru/world_print_print_500_16201 |date=2014-07-04 }} 04.07.12г.</ref> |Латтанца меттиг = 78 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 56 |Бахархой = 21 790 479<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/population/international/data/countryrank/rank.php|title=Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013|author=Census.gov|date=2013|publisher=U.S. Department of Commerce|accessdate=2013-05-09|archiveurl=http://www.webcitation.org/6GUHbJYCI|archivedate=2013-05-09}}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2013 |Луьсталла = 91,40 | ДЧС (НЭТ) = 605,792 млрд<ref name="dataimf">[https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 Report for Selected Countries and Subjects]</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2019 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 37 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|31218}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 250,076 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2019 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|12887}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 61 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,816<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2019 |АДКМ меттиг = 52 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = +2 }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{rq|empty}} {{external links}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀордан йистера мехкаш]] i7z2hgcwbhi277jt4tud7w3w0g5vvxo 11973112 11973111 2026-04-16T04:42:14Z Саид Мисарбиев 12762 /* Преамбула */ 11973112 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! |Аудио= Desteapta-te, romane!.ogg |Урхаллин тайпа = [[Ийна республика|президентан-парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан хӀоттам= [[Унитаран пачхьалкх]] |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Ӏусманан импери|Ӏуманан имперех]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]], [[Брашов]], [[Крайова]], [[Галац]], [[Орадя]], [[Плоешти]], [[Брэила]], [[Арад (Румыни)|Арад]], [[Питешти]], [[Бакэу]], [[Сибиу]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн палата|Депутатийн полатин]] председатель |Куьйгалхой = [[Дан, Никушор|Никушор Дан]]<br />[[Боложан, Илие|Илие Боложан]]<br />[[Абрудян, Мирча|Мирча Абрудян]]<br />[[Сорин Гриндяну]] |Латтанца меттиг = 80 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 62 |Бахархой = {{КӀезиг дар}} {{терахь|19038098}}<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |title=Источник |access-date=2022-10-20 |archive-date=2022-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026163422/https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |url-status=live }}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2022 |Луьсталла = 80,4 | ДЧС (НЭТ) = 704,355 млрд<ref name="dataimf">{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 36 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36446}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 314,876 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2022 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|16293}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 56 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,845<ref name="UNDP_2023_2024">{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Romania |publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2023 |АДКМ меттиг = 55 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">чӀогӀа лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = [[Малхбаленевропин хан|EET]] ([[UTC+2:00|UTC+2]], [[Аьхкенан хан|хан]] [[Малхбаленевропин аьхкенан хан|UTC+3]]) }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{rq|empty}} {{external links}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀордан йистера мехкаш]] 3bpy9iocsg6mezsqk84au6ch1y2hl7c 11973136 11973112 2026-04-16T04:52:37Z Саид Мисарбиев 12762 /* Билгалдахарш */ 11973136 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! |Аудио= Desteapta-te, romane!.ogg |Урхаллин тайпа = [[Ийна республика|президентан-парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан хӀоттам= [[Унитаран пачхьалкх]] |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Ӏусманан импери|Ӏуманан имперех]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]], [[Брашов]], [[Крайова]], [[Галац]], [[Орадя]], [[Плоешти]], [[Брэила]], [[Арад (Румыни)|Арад]], [[Питешти]], [[Бакэу]], [[Сибиу]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн палата|Депутатийн полатин]] председатель |Куьйгалхой = [[Дан, Никушор|Никушор Дан]]<br />[[Боложан, Илие|Илие Боложан]]<br />[[Абрудян, Мирча|Мирча Абрудян]]<br />[[Сорин Гриндяну]] |Латтанца меттиг = 80 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 62 |Бахархой = {{КӀезиг дар}} {{терахь|19038098}}<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |title=Источник |access-date=2022-10-20 |archive-date=2022-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026163422/https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |url-status=live }}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2022 |Луьсталла = 80,4 | ДЧС (НЭТ) = 704,355 млрд<ref name="dataimf">{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 36 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36446}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 314,876 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2022 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|16293}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 56 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,845<ref name="UNDP_2023_2024">{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Romania |publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2023 |АДКМ меттиг = 55 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">чӀогӀа лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = [[Малхбаленевропин хан|EET]] ([[UTC+2:00|UTC+2]], [[Аьхкенан хан|хан]] [[Малхбаленевропин аьхкенан хан|UTC+3]]) }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Румыни теманашкахь}} {{Европин кхеташо}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{НАТО}} {{ОЧЭС}} {{СЭВ}} {{Демократин харжаман доттагӀалла}} {{Франкофони}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀордан йистера мехкаш]] 5rkczem9wdkj4mx2rd9mli9vp8dekym 11973220 11973136 2026-04-16T06:30:29Z Саид Мисарбиев 12762 /* Билгалдахарш */ 11973220 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! |Аудио= Desteapta-te, romane!.ogg |Урхаллин тайпа = [[Ийна республика|президентан-парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан хӀоттам= [[Унитаран пачхьалкх]] |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Ӏусманан импери|Ӏуманан имперех]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]], [[Брашов]], [[Крайова]], [[Галац]], [[Орадя]], [[Плоешти]], [[Брэила]], [[Арад (Румыни)|Арад]], [[Питешти]], [[Бакэу]], [[Сибиу]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн палата|Депутатийн полатин]] председатель |Куьйгалхой = [[Дан, Никушор|Никушор Дан]]<br />[[Боложан, Илие|Илие Боложан]]<br />[[Абрудян, Мирча|Мирча Абрудян]]<br />[[Сорин Гриндяну]] |Латтанца меттиг = 80 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 62 |Бахархой = {{КӀезиг дар}} {{терахь|19038098}}<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |title=Источник |access-date=2022-10-20 |archive-date=2022-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026163422/https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |url-status=live }}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2022 |Луьсталла = 80,4 | ДЧС (НЭТ) = 704,355 млрд<ref name="dataimf">{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 36 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36446}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 314,876 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2022 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|16293}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 56 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,845<ref name="UNDP_2023_2024">{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Romania |publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2023 |АДКМ меттиг = 55 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">чӀогӀа лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = [[Малхбаленевропин хан|EET]] ([[UTC+2:00|UTC+2]], [[Аьхкенан хан|хан]] [[Малхбаленевропин аьхкенан хан|UTC+3]]) }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Румыни теманашкахь}} {{Европин Кхеташо}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{НАТО}} {{ОЧЭС}} {{СЭВ}} {{Демократин харжаман доттагӀалла}} {{Франкофони}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀордан йистера мехкаш]] 2l3p0h26ufdw38wu36tllf8ov91txme 11973221 11973220 2026-04-16T06:31:40Z Саид Мисарбиев 12762 /* Билгалдахарш */ 11973221 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! |Аудио= Desteapta-te, romane!.ogg |Урхаллин тайпа = [[Ийна республика|президентан-парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан хӀоттам= [[Унитаран пачхьалкх]] |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Ӏусманан импери|Ӏуманан имперех]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]], [[Брашов]], [[Крайова]], [[Галац]], [[Орадя]], [[Плоешти]], [[Брэила]], [[Арад (Румыни)|Арад]], [[Питешти]], [[Бакэу]], [[Сибиу]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн палата|Депутатийн полатин]] председатель |Куьйгалхой = [[Дан, Никушор|Никушор Дан]]<br />[[Боложан, Илие|Илие Боложан]]<br />[[Абрудян, Мирча|Мирча Абрудян]]<br />[[Сорин Гриндяну]] |Латтанца меттиг = 80 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 62 |Бахархой = {{КӀезиг дар}} {{терахь|19038098}}<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |title=Источник |access-date=2022-10-20 |archive-date=2022-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026163422/https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |url-status=live }}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2022 |Луьсталла = 80,4 | ДЧС (НЭТ) = 704,355 млрд<ref name="dataimf">{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 36 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36446}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 314,876 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2022 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|16293}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 56 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,845<ref name="UNDP_2023_2024">{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Romania |publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2023 |АДКМ меттиг = 55 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">чӀогӀа лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = [[Малхбаленевропин хан|EET]] ([[UTC+2:00|UTC+2]], [[Аьхкенан хан|хан]] [[Малхбаленевропин аьхкенан хан|UTC+3]]) }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Румыни теманашкахь}} {{Европин Кхеташо}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{НАТО}} {{ӀЭЦКх}} {{СЭВ}} {{Демократин харжаман доттагӀалла}} {{Франкофони}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀордан йистера мехкаш]] q9bfvtzib4z6ayh7g99wjtubt51p8c4 11973222 11973221 2026-04-16T06:33:09Z Саид Мисарбиев 12762 /* Билгалдахарш */ 11973222 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Румы́ни |Шен цӀе = {{lang-ro|România}} |Доланиг дожар = Румынин |ХӀост = Coat_of_arms_of_Romania.svg |Шатлакхан Иллинан цӀе = Deşteaptă-te, Române! |Аудио= Desteapta-te, romane!.ogg |Урхаллин тайпа = [[Ийна республика|президентан-парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан хӀоттам= [[Унитаран пачхьалкх]] |lat_dir =N |lat_deg = 45|lat_min = 54|lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =25 |lon_min = 2|lon_sec = |region = RO |CoordScale =2000000 |Картан тӀехь = EU-Romania.svg |картан куьг = '''Румыни''' йу (таьIна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а таьIна-мокха а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |Мотт = [[Румынийн мотт|румынийн]] |Кхоьллина = |Маьрша йаьлла терахь = Маршо кхайкхина [[1877]] шеран [[21 май|9 (21) май]] <br /> Къобалйина [[1878]] шеран [[13 июль]] |Маьрша йелира = [[Ӏусманан импери|Ӏуманан имперех]] |коьрта гӀала = [[Бухарест]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Бухарест]], [[Яссы]], [[Тимишоара]], [[Констанца]], [[Галац]], [[Клуж-Напока]], [[Брашов]], [[Крайова]], [[Галац]], [[Орадя]], [[Плоешти]], [[Брэила]], [[Арад (Румыни)|Арад]], [[Питешти]], [[Бакэу]], [[Сибиу]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Президент]]<br />[[Премьер-министр]]<br />Председатель [[Сенат Румынии|Сената]]<br />[[Депутатийн палата|Депутатийн полатин]] председатель |Куьйгалхой = [[Дан, Никушор|Никушор Дан]]<br />[[Боложан, Илие|Илие Боложан]]<br />[[Абрудян, Мирча|Мирча Абрудян]]<br />[[Сорин Гриндяну]] |Латтанца меттиг = 80 |Латта = 238 391 |Хина процент = 3 |Бахархойн меттиг = 62 |Бахархой = {{КӀезиг дар}} {{терахь|19038098}}<ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |title=Источник |access-date=2022-10-20 |archive-date=2022-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026163422/https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2022r_0.pdf |url-status=live }}</ref> |Бахархойн цӀерш = румын, румынаш |Мах хадина шо = 2022 |Луьсталла = 80,4 | ДЧС (НЭТ) = 704,355 млрд<ref name="dataimf">{{Cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> | ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 | ДЧСн (НЭТ) меттиг = 36 | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36446}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) меттиг = 47 |ДЧС (номинал) = 314,876 млрд<ref name="dataimf"/> | ГДЧС (номинал) лерина шо = 2022 | ДЧСн (номинал) меттиг = 46 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) = {{терахь|16293}}<ref name="dataimf"/> | ХӀораннан а сина ДЧС (номинал) меттиг = 56 | |АДКМ= {{тӀекхетар}} 0,845<ref name="UNDP_2023_2024">{{cite web |url=https://hdr.undp.org/data-center/country-insights |title=Country Insights: Romania |publisher=Human Development Reports. United Nations Development Programme |accessdate=2026-04-06 |lang=en}}</ref> |Леррина шо АДКМ= 2023 |АДКМ меттиг = 55 |Локхалла АДКМ = <span style="color:#090;">чӀогӀа лакхара</span> |ахча = [[Румынин лей|лей]] (RON) |Домен = [[.ro]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъашхо санна) <!--|ISO=--> |Телефонан код = 40 |Сахьтан аса = [[Малхбаленевропин хан|EET]] ([[UTC+2:00|UTC+2]], [[Аьхкенан хан|хан]] [[Малхбаленевропин аьхкенан хан|UTC+3]]) }} '''Румы́ни''', '''Романи<ref name="radiomarsho">{{cite web|url = https://www.radiomarsho.com/a/24471561.html |title = Шело: Йерриг Европа Милла ГIорош йу|publisher = radiomarsho|date = 2012 |accessdate = 2021-3-26|archiveurl = |archivedate = }}</ref>''' ({{lang-ro|România}}) — [[Къилба-малхбален Европа|Къилба-малхбален]] Европин [[пачхьалкх]]. Бахархойн дукхалла 19 миллион стаг ([[2011 шо]]), латта — 238 391 км². Коьрта гӀала — [[Бухарест]]. пачхьалкхан мотт — [[Румынийн мотт|румынийн]]. == Географи == Дозанца йолу пачхьалкхаш: къилбаседехьа — [[Украина]], къилбехьа — [[Болгари]], малхбалехьа — [[Молдави]], малхбузехьа — [[Серби]], [[Мажаройчоь]]. == Истори == {{NUTS-RO}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Румыни теманашкахь}} {{Европин Кхеташо}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{НАТО}} {{ӀЭЦКх}} {{ЭВГӀКх}} {{Демократин харжаман доттагӀалла}} {{Франкофони}} [[Категори:Румыни| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:Ийна республикаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] [[Категори:Ӏаьржа хӀордан йистера мехкаш]] 7rvi589imkyum60nvo3q7i8necjyhsg 0 2592 11973089 11973012 2026-04-15T14:52:16Z Саид Мисарбиев 12762 11973089 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == {{коьрта|Мажаройчоьнан истори}} === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] {{коьрта|Мажаройн хьалхара историв|Паннонин аре мажароша йаккхар|Мажаройн олалла}} 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === {{коьрта|Паччахьалла Мажаройчоь}} [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png|left|frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=center | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] hht6bo4p4bi2u4ct4nlla8x7o63vffs 11973090 11973089 2026-04-15T14:53:06Z Саид Мисарбиев 12762 11973090 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] {{коьрта|Мажаройн хьалхара историв|Паннонин аре мажароша йаккхар|Мажаройн олалла}} 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === {{коьрта|Паччахьалла Мажаройчоь}} [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png|left|frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=center | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] sht4oktcag3x8bvz34qdowt3j3hsyqi 11973091 11973090 2026-04-15T14:54:28Z Саид Мисарбиев 12762 11973091 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png|left|frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=center | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] m2u2ckkzq1jgsb59uq2l77mku8touo6 11973092 11973091 2026-04-15T15:12:19Z Саид Мисарбиев 12762 /* Арахьара зӀенаш */ 11973092 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png|left|frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=center | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. Арахьара йохк-эцаран сурсатийн структурехь алсама ду кийча промышленностан сурсаташ<ref>{{cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |title=Арахьара торговля Мажаройчоьнан на atlas.media.mit.edu |access-date=2018-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103739/http://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}</ref> — масала, экспорт йо, транспортан гӀирсаш, церан запасан дакъош, электротехникин а, электронин а компоненташ а, гӀирсаш а, медикаменташ, кхин долу химин сурсаташ, иштта кечдина дааран а, текстилан а сурсаташ. Импорт йо коьртаниг тайп-тайпана [[ахфабрикат]]аш, запасан дакъош, мехкадаьтта, газ, [[металлопрокат]], дааран сурсаташ. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] aviolt3qzblnbt69ii0uczzqoxjzcci 11973093 11973092 2026-04-15T17:15:44Z Саид Мисарбиев 12762 /* ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь */ 11973093 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. === Туркошна дуьхьала латтар === {{Main|Ӏусманан-мажаройн тӀемаш}} 1526 шеран 29 августехь [[Мохач]]ехь хиллачу тӀамехь 50 эзар стагах лаьттачу Ӏусманан султанан Сулейман I-чун эскаро, коьртехь везир Паргалы ИбрахӀим-паша а волуш, 25 эзар стагах лаьттачу мажаройн эскарна онда эшам бира: коьрта бахьана дара федералан йекъайалар; дукха мажаройн элий жоп ца делира паччахьан кхайкхамна, ткъа феодалаш ца баьхьира ахархошна герз латто. [[Лайош II]] ведда воьдуш уьшала чувахна; 12 де даьлча Сулейман коьрта шахьар чу ваьлла, иза туркошна карайахара тӀом а ца беш. Туркоша талораш дира Пешта а, [[Балатон]] а тӀекхаччалц долчу латтанаш тӀахь, хьалхарчу шерашкахь йийсаре вина дӀавигира 200 эз. кхаччалц стаг. Жеро йолу паччахь-аьзни йедира Пожоне ([[Братислава|Братиславе]]); 1526 шеран сентябрехь [[Фердинанд I Габсбург]] хаьржира чехин паччахь, амма мажаройн паччахь 11 ноябрехь [[Секешфехервар]]ехь сеймехь кхайкхийра [[Янош I Запойяи|Янош Запольяи]]. Амма Фердинанд, дукхаха болу хьаькмаш эцна, 1526 шеран 17 декабрехь хаьржира Мажаройчоьнан паччахь. Туркойн куьйга кӀел ца йоьжначу Мажарийн пачхьалкхан махка тӀехь йеххачу хенахь тӀом болабелира Фердинандан а, Янош Запольяин агӀончашна йукъахь<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Турецкое господство в Венгрии}}</ref>, цу тӀе мажаройн феодалаш гуттаренна цхьаьна лагерера дехьабовлура шайн пайда лоьхуш. Оцу йуккъехула, 1527—1528 шерашкахь туркоша схайехира [[Дунай]] тӀера мажаройн гӀепаш, схьайаьккхира йерриге [[Босни]], [[Хорвати]], [[Славони]]. 1527 шарахь [[Рум]]ехь талораш динчул тӀаьхьа [[ГабсбурггӀар|ГабсбурггӀеран]] эскарш дехьакхийсира Мажаройчу, цара цхьа могӀа иэшамаш бира Янош Запольяин. Цул тӀаьхьа 1528 шеран январехь Запольяи, [[Истмала|Истмалехь]] бинчу бартаца нийса а догӀуш, ша дӀавелира Сулейман I-чо ларвийра волуш куьйгакӀела. 1528 шеран мартехь ГабсбурггӀеран эскарш керла толам баьккхира Запольяин тӀаьхь, цуьнан вада вийзира [[Полякийн паччахьалла|Польше]]. Цунна жоп луш, Сулейман I йуха а тӀелетира 1529 шарахь, ткъа 1529 шеран августехь туркоша а, Запольяин агӀончаша мажароша а дӀалаьцна Буда, Янош йухаметтахӀоттийра паччахьан Ӏарше. Фердинандан дуьхьала Сулейман вахара кхин а дӀа, [[Эрцгерцогалла Австри|Австре]]; 1529 шеран сентябрехь — октябрехь туркоша гуо лецира [[Вена|Венин]], гӀала схьа ца йаккхайелира, амма кхин дӀа а Янош Запольяин гӀодора. Австрин а, Туркойн а дийцарш кхиаме ца хилира, 1532—1533 шерашкахь Мажаройчоьнан латта тӀехь туркошна а, австрихошна а йукъахь керла тӀом болабелира; Фердинандан ваша, император Карл V, говза тӀом бира Австрехь, туркой кӀорггера Германе чу ца бахийтира. 1533 шеран 23 июлехь Истмалехь бира дуьххьарлера Австрин-Туркойн машаран барт, цуьнца нийса а догӀуш, Мажаройчонан дукхах долу дакъа Янош Запольяин олаллин кӀел а, туркошкара вассалийн дозуш хиларе а кхаьчна, ткъа Мажаройчоьнан къилбаседехь а, къилба-малхбузехь а долу латтанаш, султанна хӀора шарахь 30 эзар [[дукат]] дала декхарийлахь йолуш. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png|left|frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=center | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. Арахьара йохк-эцаран сурсатийн структурехь алсама ду кийча промышленностан сурсаташ<ref>{{cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |title=Арахьара торговля Мажаройчоьнан на atlas.media.mit.edu |access-date=2018-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103739/http://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}</ref> — масала, экспорт йо, транспортан гӀирсаш, церан запасан дакъош, электротехникин а, электронин а компоненташ а, гӀирсаш а, медикаменташ, кхин долу химин сурсаташ, иштта кечдина дааран а, текстилан а сурсаташ. Импорт йо коьртаниг тайп-тайпана [[ахфабрикат]]аш, запасан дакъош, мехкадаьтта, газ, [[металлопрокат]], дааран сурсаташ. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] drv4xw0guj2dz2ydobmz2jtmgi2dw3c 11973094 11973093 2026-04-15T17:23:56Z Саид Мисарбиев 12762 /* Арахьара зӀенаш */ 11973094 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. === Туркошна дуьхьала латтар === {{Main|Ӏусманан-мажаройн тӀемаш}} 1526 шеран 29 августехь [[Мохач]]ехь хиллачу тӀамехь 50 эзар стагах лаьттачу Ӏусманан султанан Сулейман I-чун эскаро, коьртехь везир Паргалы ИбрахӀим-паша а волуш, 25 эзар стагах лаьттачу мажаройн эскарна онда эшам бира: коьрта бахьана дара федералан йекъайалар; дукха мажаройн элий жоп ца делира паччахьан кхайкхамна, ткъа феодалаш ца баьхьира ахархошна герз латто. [[Лайош II]] ведда воьдуш уьшала чувахна; 12 де даьлча Сулейман коьрта шахьар чу ваьлла, иза туркошна карайахара тӀом а ца беш. Туркоша талораш дира Пешта а, [[Балатон]] а тӀекхаччалц долчу латтанаш тӀахь, хьалхарчу шерашкахь йийсаре вина дӀавигира 200 эз. кхаччалц стаг. Жеро йолу паччахь-аьзни йедира Пожоне ([[Братислава|Братиславе]]); 1526 шеран сентябрехь [[Фердинанд I Габсбург]] хаьржира чехин паччахь, амма мажаройн паччахь 11 ноябрехь [[Секешфехервар]]ехь сеймехь кхайкхийра [[Янош I Запойяи|Янош Запольяи]]. Амма Фердинанд, дукхаха болу хьаькмаш эцна, 1526 шеран 17 декабрехь хаьржира Мажаройчоьнан паччахь. Туркойн куьйга кӀел ца йоьжначу Мажарийн пачхьалкхан махка тӀехь йеххачу хенахь тӀом болабелира Фердинандан а, Янош Запольяин агӀончашна йукъахь<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Турецкое господство в Венгрии}}</ref>, цу тӀе мажаройн феодалаш гуттаренна цхьаьна лагерера дехьабовлура шайн пайда лоьхуш. Оцу йуккъехула, 1527—1528 шерашкахь туркоша схайехира [[Дунай]] тӀера мажаройн гӀепаш, схьайаьккхира йерриге [[Босни]], [[Хорвати]], [[Славони]]. 1527 шарахь [[Рум]]ехь талораш динчул тӀаьхьа [[ГабсбурггӀар|ГабсбурггӀеран]] эскарш дехьакхийсира Мажаройчу, цара цхьа могӀа иэшамаш бира Янош Запольяин. Цул тӀаьхьа 1528 шеран январехь Запольяи, [[Истмала|Истмалехь]] бинчу бартаца нийса а догӀуш, ша дӀавелира Сулейман I-чо ларвийра волуш куьйгакӀела. 1528 шеран мартехь ГабсбурггӀеран эскарш керла толам баьккхира Запольяин тӀаьхь, цуьнан вада вийзира [[Полякийн паччахьалла|Польше]]. Цунна жоп луш, Сулейман I йуха а тӀелетира 1529 шарахь, ткъа 1529 шеран августехь туркоша а, Запольяин агӀончаша мажароша а дӀалаьцна Буда, Янош йухаметтахӀоттийра паччахьан Ӏарше. Фердинандан дуьхьала Сулейман вахара кхин а дӀа, [[Эрцгерцогалла Австри|Австре]]; 1529 шеран сентябрехь — октябрехь туркоша гуо лецира [[Вена|Венин]], гӀала схьа ца йаккхайелира, амма кхин дӀа а Янош Запольяин гӀодора. Австрин а, Туркойн а дийцарш кхиаме ца хилира, 1532—1533 шерашкахь Мажаройчоьнан латта тӀехь туркошна а, австрихошна а йукъахь керла тӀом болабелира; Фердинандан ваша, император Карл V, говза тӀом бира Австрехь, туркой кӀорггера Германе чу ца бахийтира. 1533 шеран 23 июлехь Истмалехь бира дуьххьарлера Австрин-Туркойн машаран барт, цуьнца нийса а догӀуш, Мажаройчонан дукхах долу дакъа Янош Запольяин олаллин кӀел а, туркошкара вассалийн дозуш хиларе а кхаьчна, ткъа Мажаройчоьнан къилбаседехь а, къилба-малхбузехь а долу латтанаш, султанна хӀора шарахь 30 эзар [[дукат]] дала декхарийлахь йолуш. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png|left|frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=center | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Кечйаран промышленность === * Мажаройчоьнан йоккха мехкадаьттагазан компани — [[MOL]]. * [[Автомобилан промышленность]]: ** [[Suzuki]] ([[Эстергом]] гӀалахь арахецар); ** [[Audi]] ([[Дьёр]] гӀалахь арахецар) — мотораш, Audi ТТ, «А3 седан»; ** [[Rába]] — автомобилан компоненташ йен завод (Дьёр гӀ.); ** [[Mercedes-Benz]] — [[Кечкемет]] гӀалара завод; ** [[Knorr-Bremse]] — [[Будапешт]]ера а, Кечкеметера а завод. * [[Химин промышленность]]: ** [[BorsodChem]] (Боршодхем); ** TVK. * [[Фармацевтикин промышленность]]: ** [[Gedeon Richter]]; ** Egis. === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. Арахьара йохк-эцаран сурсатийн структурехь алсама ду кийча промышленностан сурсаташ<ref>{{cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |title=Арахьара торговля Мажаройчоьнан на atlas.media.mit.edu |access-date=2018-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103739/http://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}</ref> — масала, экспорт йо, транспортан гӀирсаш, церан запасан дакъош, электротехникин а, электронин а компоненташ а, гӀирсаш а, медикаменташ, кхин долу химин сурсаташ, иштта кечдина дааран а, текстилан а сурсаташ. Импорт йо коьртаниг тайп-тайпана [[ахфабрикат]]аш, запасан дакъош, мехкадаьтта, газ, [[металлопрокат]], дааран сурсаташ. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] bqxetiz8e3hpyfuy0lp3uyk5zw6fhob 11973098 11973094 2026-04-15T19:21:40Z Саид Мисарбиев 12762 /* Туркошна дуьхьала латтар */ 11973098 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. === Туркошна дуьхьала латтар === {{Main|Ӏусманан-мажаройн тӀемаш}} 1526 шеран 29 августехь [[Мохач]]ехь хиллачу тӀамехь 50 эзар стагах лаьттачу Ӏусманан султанан Сулейман I-чун эскаро, коьртехь везир Паргалы ИбрахӀим-паша а волуш, 25 эзар стагах лаьттачу мажаройн эскарна онда эшам бира: коьрта бахьана дара федералан йекъайалар; дукха мажаройн элий жоп ца делира паччахьан кхайкхамна, ткъа феодалаш ца баьхьира ахархошна герз латто. [[Лайош II]] ведда воьдуш уьшала чувахна; 12 де даьлча Сулейман коьрта шахьар чу ваьлла, иза туркошна карайахара тӀом а ца беш. Туркоша талораш дира Пешта а, [[Балатон]] а тӀекхаччалц долчу латтанаш тӀахь, хьалхарчу шерашкахь йийсаре вина дӀавигира 200 эз. кхаччалц стаг. Жеро йолу паччахь-аьзни йедира Пожоне ([[Братислава|Братиславе]]); 1526 шеран сентябрехь [[Фердинанд I Габсбург]] хаьржира чехин паччахь, амма мажаройн паччахь 11 ноябрехь [[Секешфехервар]]ехь сеймехь кхайкхийра [[Янош I Запойяи|Янош Запольяи]]. Амма Фердинанд, дукхаха болу хьаькмаш эцна, 1526 шеран 17 декабрехь хаьржира Мажаройчоьнан паччахь. Туркойн куьйга кӀел ца йоьжначу Мажарийн пачхьалкхан махка тӀехь йеххачу хенахь тӀом болабелира Фердинандан а, Янош Запольяин агӀончашна йукъахь<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Турецкое господство в Венгрии}}</ref>, цу тӀе мажаройн феодалаш гуттаренна цхьаьна лагерера дехьабовлура шайн пайда лоьхуш. Оцу йуккъехула, 1527—1528 шерашкахь туркоша схайехира [[Дунай]] тӀера мажаройн гӀепаш, схьайаьккхира йерриге [[Босни]], [[Хорвати]], [[Славони]]. 1527 шарахь [[Рум]]ехь талораш динчул тӀаьхьа [[ГабсбурггӀар|ГабсбурггӀеран]] эскарш дехьакхийсира Мажаройчу, цара цхьа могӀа иэшамаш бира Янош Запольяин. Цул тӀаьхьа 1528 шеран январехь Запольяи, [[Истмала|Истмалехь]] бинчу бартаца нийса а догӀуш, ша дӀавелира Сулейман I-чо ларвийра волуш куьйгакӀела. 1528 шеран мартехь ГабсбурггӀеран эскарш керла толам баьккхира Запольяин тӀаьхь, цуьнан вада вийзира [[Полякийн паччахьалла|Польше]]. Цунна жоп луш, Сулейман I йуха а тӀелетира 1529 шарахь, ткъа 1529 шеран августехь туркоша а, Запольяин агӀончаша мажароша а дӀалаьцна Буда, Янош йухаметтахӀоттийра паччахьан Ӏарше. Фердинандан дуьхьала Сулейман вахара кхин а дӀа, [[Эрцгерцогалла Австри|Австре]]; 1529 шеран сентябрехь — октябрехь туркоша гуо лецира [[Вена|Венин]], гӀала схьа ца йаккхайелира, амма кхин дӀа а Янош Запольяин гӀодора. Австрин а, Туркойн а дийцарш кхиаме ца хилира, 1532—1533 шерашкахь Мажаройчоьнан латта тӀехь туркошна а, австрихошна а йукъахь керла тӀом болабелира; Фердинандан ваша, император Карл V, говза тӀом бира Австрехь, туркой кӀорггера Германе чу ца бахийтира. 1533 шеран 23 июлехь Истмалехь бира дуьххьарлера Австрин-Туркойн машаран барт, цуьнца нийса а догӀуш, Мажаройчонан дукхах долу дакъа Янош Запольяин олаллин кӀел а, туркошкара вассалийн дозуш хиларе а кхаьчна, ткъа Мажаройчоьнан къилбаседехь а, къилба-малхбузехь а долу латтанаш, султанна хӀора шарахь 30 эзар [[дукат]] дала декхарийлахь йолуш. 1530—1534 шерашкахь факт хилла Мажаройчоьнан [[регент]] хилла Альвизе Луиджи Гритти (дожан Андреа Гриттин къотгӀала вина кӀант), иза доттагӀ вара ИбрахӀим-пашан, тешаме стаг вара Сулейманан. Гриттис ловзийра Сулейманна а, Запольяинна а йукъахь йуккъеметтиг лелоран роль, амма туллузашна йукъагӀертара, Запольяин ницкъ лахбан гӀиртира, 1534 шеран июлехь Трансильванехь вийра цуьнан коьрта агӀончашлахь цхьаъ — Надьварадан епископ Имре Цибак. Амма Трансильванин магнаташа, молдавин урхалхочун Рареш Петрун гӀоьнца, Гриттин лагерна тӀелетира 1534 шеран сентябрехь, иза йийсаре лаьцна, къиза вийра. Янош Запольяин дарж жим-жима гӀелделира, Папас иза динера дӀаваьккхира; йехачу хенахь Запольяин когаметта хин берш ца хилла, кӀезг-кӀезга иза ойлане велира Фердинанд Габсбург шен когаметтаверг лара Мажаройчохь<ref>''Salamon F.'' «Ungarn im Zeitalter der Türkenherrschaft» (Лиц., 1887).</ref>. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png|left|frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=center | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Кечйаран промышленность === * Мажаройчоьнан йоккха мехкадаьттагазан компани — [[MOL]]. * [[Автомобилан промышленность]]: ** [[Suzuki]] ([[Эстергом]] гӀалахь арахецар); ** [[Audi]] ([[Дьёр]] гӀалахь арахецар) — мотораш, Audi ТТ, «А3 седан»; ** [[Rába]] — автомобилан компоненташ йен завод (Дьёр гӀ.); ** [[Mercedes-Benz]] — [[Кечкемет]] гӀалара завод; ** [[Knorr-Bremse]] — [[Будапешт]]ера а, Кечкеметера а завод. * [[Химин промышленность]]: ** [[BorsodChem]] (Боршодхем); ** TVK. * [[Фармацевтикин промышленность]]: ** [[Gedeon Richter]]; ** Egis. === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. Арахьара йохк-эцаран сурсатийн структурехь алсама ду кийча промышленностан сурсаташ<ref>{{cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |title=Арахьара торговля Мажаройчоьнан на atlas.media.mit.edu |access-date=2018-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103739/http://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}</ref> — масала, экспорт йо, транспортан гӀирсаш, церан запасан дакъош, электротехникин а, электронин а компоненташ а, гӀирсаш а, медикаменташ, кхин долу химин сурсаташ, иштта кечдина дааран а, текстилан а сурсаташ. Импорт йо коьртаниг тайп-тайпана [[ахфабрикат]]аш, запасан дакъош, мехкадаьтта, газ, [[металлопрокат]], дааран сурсаташ. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] eqiazuqj6v3965s4lmij3cgijhhws0i 11973099 11973098 2026-04-15T19:22:31Z Саид Мисарбиев 12762 /* Медье */ 11973099 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. === Туркошна дуьхьала латтар === {{Main|Ӏусманан-мажаройн тӀемаш}} 1526 шеран 29 августехь [[Мохач]]ехь хиллачу тӀамехь 50 эзар стагах лаьттачу Ӏусманан султанан Сулейман I-чун эскаро, коьртехь везир Паргалы ИбрахӀим-паша а волуш, 25 эзар стагах лаьттачу мажаройн эскарна онда эшам бира: коьрта бахьана дара федералан йекъайалар; дукха мажаройн элий жоп ца делира паччахьан кхайкхамна, ткъа феодалаш ца баьхьира ахархошна герз латто. [[Лайош II]] ведда воьдуш уьшала чувахна; 12 де даьлча Сулейман коьрта шахьар чу ваьлла, иза туркошна карайахара тӀом а ца беш. Туркоша талораш дира Пешта а, [[Балатон]] а тӀекхаччалц долчу латтанаш тӀахь, хьалхарчу шерашкахь йийсаре вина дӀавигира 200 эз. кхаччалц стаг. Жеро йолу паччахь-аьзни йедира Пожоне ([[Братислава|Братиславе]]); 1526 шеран сентябрехь [[Фердинанд I Габсбург]] хаьржира чехин паччахь, амма мажаройн паччахь 11 ноябрехь [[Секешфехервар]]ехь сеймехь кхайкхийра [[Янош I Запойяи|Янош Запольяи]]. Амма Фердинанд, дукхаха болу хьаькмаш эцна, 1526 шеран 17 декабрехь хаьржира Мажаройчоьнан паччахь. Туркойн куьйга кӀел ца йоьжначу Мажарийн пачхьалкхан махка тӀехь йеххачу хенахь тӀом болабелира Фердинандан а, Янош Запольяин агӀончашна йукъахь<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Турецкое господство в Венгрии}}</ref>, цу тӀе мажаройн феодалаш гуттаренна цхьаьна лагерера дехьабовлура шайн пайда лоьхуш. Оцу йуккъехула, 1527—1528 шерашкахь туркоша схайехира [[Дунай]] тӀера мажаройн гӀепаш, схьайаьккхира йерриге [[Босни]], [[Хорвати]], [[Славони]]. 1527 шарахь [[Рум]]ехь талораш динчул тӀаьхьа [[ГабсбурггӀар|ГабсбурггӀеран]] эскарш дехьакхийсира Мажаройчу, цара цхьа могӀа иэшамаш бира Янош Запольяин. Цул тӀаьхьа 1528 шеран январехь Запольяи, [[Истмала|Истмалехь]] бинчу бартаца нийса а догӀуш, ша дӀавелира Сулейман I-чо ларвийра волуш куьйгакӀела. 1528 шеран мартехь ГабсбурггӀеран эскарш керла толам баьккхира Запольяин тӀаьхь, цуьнан вада вийзира [[Полякийн паччахьалла|Польше]]. Цунна жоп луш, Сулейман I йуха а тӀелетира 1529 шарахь, ткъа 1529 шеран августехь туркоша а, Запольяин агӀончаша мажароша а дӀалаьцна Буда, Янош йухаметтахӀоттийра паччахьан Ӏарше. Фердинандан дуьхьала Сулейман вахара кхин а дӀа, [[Эрцгерцогалла Австри|Австре]]; 1529 шеран сентябрехь — октябрехь туркоша гуо лецира [[Вена|Венин]], гӀала схьа ца йаккхайелира, амма кхин дӀа а Янош Запольяин гӀодора. Австрин а, Туркойн а дийцарш кхиаме ца хилира, 1532—1533 шерашкахь Мажаройчоьнан латта тӀехь туркошна а, австрихошна а йукъахь керла тӀом болабелира; Фердинандан ваша, император Карл V, говза тӀом бира Австрехь, туркой кӀорггера Германе чу ца бахийтира. 1533 шеран 23 июлехь Истмалехь бира дуьххьарлера Австрин-Туркойн машаран барт, цуьнца нийса а догӀуш, Мажаройчонан дукхах долу дакъа Янош Запольяин олаллин кӀел а, туркошкара вассалийн дозуш хиларе а кхаьчна, ткъа Мажаройчоьнан къилбаседехь а, къилба-малхбузехь а долу латтанаш, султанна хӀора шарахь 30 эзар [[дукат]] дала декхарийлахь йолуш. 1530—1534 шерашкахь факт хилла Мажаройчоьнан [[регент]] хилла Альвизе Луиджи Гритти (дожан Андреа Гриттин къотгӀала вина кӀант), иза доттагӀ вара ИбрахӀим-пашан, тешаме стаг вара Сулейманан. Гриттис ловзийра Сулейманна а, Запольяинна а йукъахь йуккъеметтиг лелоран роль, амма туллузашна йукъагӀертара, Запольяин ницкъ лахбан гӀиртира, 1534 шеран июлехь Трансильванехь вийра цуьнан коьрта агӀончашлахь цхьаъ — Надьварадан епископ Имре Цибак. Амма Трансильванин магнаташа, молдавин урхалхочун Рареш Петрун гӀоьнца, Гриттин лагерна тӀелетира 1534 шеран сентябрехь, иза йийсаре лаьцна, къиза вийра. Янош Запольяин дарж жим-жима гӀелделира, Папас иза динера дӀаваьккхира; йехачу хенахь Запольяин когаметта хин берш ца хилла, кӀезг-кӀезга иза ойлане велира Фердинанд Габсбург шен когаметтаверг лара Мажаройчохь<ref>''Salamon F.'' «Ungarn im Zeitalter der Türkenherrschaft» (Лиц., 1887).</ref>. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png||frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=center | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Кечйаран промышленность === * Мажаройчоьнан йоккха мехкадаьттагазан компани — [[MOL]]. * [[Автомобилан промышленность]]: ** [[Suzuki]] ([[Эстергом]] гӀалахь арахецар); ** [[Audi]] ([[Дьёр]] гӀалахь арахецар) — мотораш, Audi ТТ, «А3 седан»; ** [[Rába]] — автомобилан компоненташ йен завод (Дьёр гӀ.); ** [[Mercedes-Benz]] — [[Кечкемет]] гӀалара завод; ** [[Knorr-Bremse]] — [[Будапешт]]ера а, Кечкеметера а завод. * [[Химин промышленность]]: ** [[BorsodChem]] (Боршодхем); ** TVK. * [[Фармацевтикин промышленность]]: ** [[Gedeon Richter]]; ** Egis. === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. Арахьара йохк-эцаран сурсатийн структурехь алсама ду кийча промышленностан сурсаташ<ref>{{cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |title=Арахьара торговля Мажаройчоьнан на atlas.media.mit.edu |access-date=2018-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103739/http://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}</ref> — масала, экспорт йо, транспортан гӀирсаш, церан запасан дакъош, электротехникин а, электронин а компоненташ а, гӀирсаш а, медикаменташ, кхин долу химин сурсаташ, иштта кечдина дааран а, текстилан а сурсаташ. Импорт йо коьртаниг тайп-тайпана [[ахфабрикат]]аш, запасан дакъош, мехкадаьтта, газ, [[металлопрокат]], дааран сурсаташ. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] d1n9w6mmv6xzeeypw58qoawprk39abs 11973100 11973099 2026-04-15T19:23:52Z Саид Мисарбиев 12762 /* Медье */ 11973100 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. === Туркошна дуьхьала латтар === {{Main|Ӏусманан-мажаройн тӀемаш}} 1526 шеран 29 августехь [[Мохач]]ехь хиллачу тӀамехь 50 эзар стагах лаьттачу Ӏусманан султанан Сулейман I-чун эскаро, коьртехь везир Паргалы ИбрахӀим-паша а волуш, 25 эзар стагах лаьттачу мажаройн эскарна онда эшам бира: коьрта бахьана дара федералан йекъайалар; дукха мажаройн элий жоп ца делира паччахьан кхайкхамна, ткъа феодалаш ца баьхьира ахархошна герз латто. [[Лайош II]] ведда воьдуш уьшала чувахна; 12 де даьлча Сулейман коьрта шахьар чу ваьлла, иза туркошна карайахара тӀом а ца беш. Туркоша талораш дира Пешта а, [[Балатон]] а тӀекхаччалц долчу латтанаш тӀахь, хьалхарчу шерашкахь йийсаре вина дӀавигира 200 эз. кхаччалц стаг. Жеро йолу паччахь-аьзни йедира Пожоне ([[Братислава|Братиславе]]); 1526 шеран сентябрехь [[Фердинанд I Габсбург]] хаьржира чехин паччахь, амма мажаройн паччахь 11 ноябрехь [[Секешфехервар]]ехь сеймехь кхайкхийра [[Янош I Запойяи|Янош Запольяи]]. Амма Фердинанд, дукхаха болу хьаькмаш эцна, 1526 шеран 17 декабрехь хаьржира Мажаройчоьнан паччахь. Туркойн куьйга кӀел ца йоьжначу Мажарийн пачхьалкхан махка тӀехь йеххачу хенахь тӀом болабелира Фердинандан а, Янош Запольяин агӀончашна йукъахь<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Турецкое господство в Венгрии}}</ref>, цу тӀе мажаройн феодалаш гуттаренна цхьаьна лагерера дехьабовлура шайн пайда лоьхуш. Оцу йуккъехула, 1527—1528 шерашкахь туркоша схайехира [[Дунай]] тӀера мажаройн гӀепаш, схьайаьккхира йерриге [[Босни]], [[Хорвати]], [[Славони]]. 1527 шарахь [[Рум]]ехь талораш динчул тӀаьхьа [[ГабсбурггӀар|ГабсбурггӀеран]] эскарш дехьакхийсира Мажаройчу, цара цхьа могӀа иэшамаш бира Янош Запольяин. Цул тӀаьхьа 1528 шеран январехь Запольяи, [[Истмала|Истмалехь]] бинчу бартаца нийса а догӀуш, ша дӀавелира Сулейман I-чо ларвийра волуш куьйгакӀела. 1528 шеран мартехь ГабсбурггӀеран эскарш керла толам баьккхира Запольяин тӀаьхь, цуьнан вада вийзира [[Полякийн паччахьалла|Польше]]. Цунна жоп луш, Сулейман I йуха а тӀелетира 1529 шарахь, ткъа 1529 шеран августехь туркоша а, Запольяин агӀончаша мажароша а дӀалаьцна Буда, Янош йухаметтахӀоттийра паччахьан Ӏарше. Фердинандан дуьхьала Сулейман вахара кхин а дӀа, [[Эрцгерцогалла Австри|Австре]]; 1529 шеран сентябрехь — октябрехь туркоша гуо лецира [[Вена|Венин]], гӀала схьа ца йаккхайелира, амма кхин дӀа а Янош Запольяин гӀодора. Австрин а, Туркойн а дийцарш кхиаме ца хилира, 1532—1533 шерашкахь Мажаройчоьнан латта тӀехь туркошна а, австрихошна а йукъахь керла тӀом болабелира; Фердинандан ваша, император Карл V, говза тӀом бира Австрехь, туркой кӀорггера Германе чу ца бахийтира. 1533 шеран 23 июлехь Истмалехь бира дуьххьарлера Австрин-Туркойн машаран барт, цуьнца нийса а догӀуш, Мажаройчонан дукхах долу дакъа Янош Запольяин олаллин кӀел а, туркошкара вассалийн дозуш хиларе а кхаьчна, ткъа Мажаройчоьнан къилбаседехь а, къилба-малхбузехь а долу латтанаш, султанна хӀора шарахь 30 эзар [[дукат]] дала декхарийлахь йолуш. 1530—1534 шерашкахь факт хилла Мажаройчоьнан [[регент]] хилла Альвизе Луиджи Гритти (дожан Андреа Гриттин къотгӀала вина кӀант), иза доттагӀ вара ИбрахӀим-пашан, тешаме стаг вара Сулейманан. Гриттис ловзийра Сулейманна а, Запольяинна а йукъахь йуккъеметтиг лелоран роль, амма туллузашна йукъагӀертара, Запольяин ницкъ лахбан гӀиртира, 1534 шеран июлехь Трансильванехь вийра цуьнан коьрта агӀончашлахь цхьаъ — Надьварадан епископ Имре Цибак. Амма Трансильванин магнаташа, молдавин урхалхочун Рареш Петрун гӀоьнца, Гриттин лагерна тӀелетира 1534 шеран сентябрехь, иза йийсаре лаьцна, къиза вийра. Янош Запольяин дарж жим-жима гӀелделира, Папас иза динера дӀаваьккхира; йехачу хенахь Запольяин когаметта хин берш ца хилла, кӀезг-кӀезга иза ойлане велира Фердинанд Габсбург шен когаметтаверг лара Мажаройчохь<ref>''Salamon F.'' «Ungarn im Zeitalter der Türkenherrschaft» (Лиц., 1887).</ref>. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png||frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=left | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Кечйаран промышленность === * Мажаройчоьнан йоккха мехкадаьттагазан компани — [[MOL]]. * [[Автомобилан промышленность]]: ** [[Suzuki]] ([[Эстергом]] гӀалахь арахецар); ** [[Audi]] ([[Дьёр]] гӀалахь арахецар) — мотораш, Audi ТТ, «А3 седан»; ** [[Rába]] — автомобилан компоненташ йен завод (Дьёр гӀ.); ** [[Mercedes-Benz]] — [[Кечкемет]] гӀалара завод; ** [[Knorr-Bremse]] — [[Будапешт]]ера а, Кечкеметера а завод. * [[Химин промышленность]]: ** [[BorsodChem]] (Боршодхем); ** TVK. * [[Фармацевтикин промышленность]]: ** [[Gedeon Richter]]; ** Egis. === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. Арахьара йохк-эцаран сурсатийн структурехь алсама ду кийча промышленностан сурсаташ<ref>{{cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |title=Арахьара торговля Мажаройчоьнан на atlas.media.mit.edu |access-date=2018-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103739/http://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}</ref> — масала, экспорт йо, транспортан гӀирсаш, церан запасан дакъош, электротехникин а, электронин а компоненташ а, гӀирсаш а, медикаменташ, кхин долу химин сурсаташ, иштта кечдина дааран а, текстилан а сурсаташ. Импорт йо коьртаниг тайп-тайпана [[ахфабрикат]]аш, запасан дакъош, мехкадаьтта, газ, [[металлопрокат]], дааран сурсаташ. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] okbdjt49v2yf9sfqmsuu2pdyrrsfgfq 11973101 11973100 2026-04-15T19:26:31Z Takhirgeran Umar 1134 11973101 wikitext text/x-wiki {{МаьӀна|Мажаройчоь (маьӀнаш)}} {{Пачхьалкх |Нохчийн цӀе = Мажаройчоь |Шен цӀе = {{lang-hu|Magyarország}} |Доланиг дожар = Мажаройчоьнан | Флаг = Flag of Hungary.svg |ХӀост = Coat of Arms of Hungary.svg |ХӀостан метта = |Девиз = |Шатлакхан Иллинан цӀе = Isten, áldd meg a magyart! |Аудио = Hu-magyarhimnusz.ogg |Урхаллин тайпа = [[Парламентан республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=22|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref> |Пачхьалкхан дин = |Картан тӀехь = EU-Hungary.svg |картан куьг = '''Мажаройчоь йу ''' (таьӀна-баьццара):<br />— [[Европа|Европехь]] (сирла-баьццара а, таьӀна-сира а)<br />— [[Европин барт|Европин бертехь]] (сирла-баьццара) |Картан тӀехь2 = |lat_dir = N|lat_deg = 47|lat_min = 29|lat_sec = 53 |lon_dir = E|lon_deg = 19|lon_min = 2|lon_sec = 24 |region = HU |CoordScale = |Мотт = [[Мажаройн мотт|мажаройн]] |Кхоьллина = [[1000 шо|1000]] |Маьрша йаьлла терахь = [[1918]] шеран [[17 октябрь]] |Маьрша йелира = [[Австри-Мажаройчоь|Австри-Мажаройчоьх]] |Коьрта гӀала = [[Будапешт]] |Йаккхий гӀаланаш = [[Будапешт]], [[Дебрецен]], [[Мишкольц]], [[Сегед]], [[Печ]], [[Дьёр]], [[Ниредьхаза]], [[Кечкемет]], [[Секешфехервар]], [[Сомбатхей]], [[Эрд (Мажаройчоь)|Эрд]], [[Сольнок]], [[Татабанья]], [[Шопрон]], [[Капошвар]], [[Веспрем]] |Куьйгалхойн даржаш = [[Мажаройчоьнан президент|Президент]]<br />[[Мажаройчоьнан премьер-министрийн могӀам|Премьер-министр]]<br />[[Пачхьалкхан гулам (Мажаройчоь)|Пачхьалкхан гуламан председатель]] |Куьйгалхой = [[Шуйок, Тамаш|Шуйок Тамаш]]<br />[[Орбан, Виктор|Орбан Виктор]]<br />[[Кёвер, Ласло|Кёвер Ласло]] |Латтанца меттиг = 108 |Латта = 93 036 |Хина процент = 0,74% |Бахархойн цӀерш = Мажарой, мажаро |Бахархойн меттиг = 91 |Бахархой = {{кӀезиг дар}} 9 603 634<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0034.html |title=22.1.2.1. Resident population by sex, county and region, 1 January (annual series) |publisher=[[Hungarian Central Statistical Office]] (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=2024-10-26}}</ref> |Мах хадина шо = 2024 |Бахархой ларарца = 10 014 324<ref>{{cite news|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1|title=Population and living conditions in Urban Audit cities, core city Total population in Urban Audit cities|publisher=eurostat}}</ref> |Бахархой лерина шо = 2011 |Луьсталла = 104 |Луьсталлина меттиг = 94 |ДЧС (НЭТ) = 359,901 млрд<ref name="dataimf">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |title=Report for Selected Countries and Subjects |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129113112/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=914,913,963,918,960,944,967,921,943,962,964,968,922,942,186,926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2018&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=,&br=1 |url-status=live }}</ref> |ДЧС (НЭТ) лерина шо = 2022 |ДЧС (НЭТ) меттиг = 53 |ХӀораннан а сина ДЧС (НЭТ) = {{терахь|36848}}<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал)= 180,959 млрд<ref name="dataimf"/> |ДЧС (номинал) лерина шо =2022 |ДЧС (номинал) меттиг =53 |ХӀораннан а сина ДЧС (номинал)= {{терахь|18527}}<ref name="dataimf"/> |АДКИ = {{тӀекхетар}} 0,854<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |lang=en |title=Human Development Indices and Indicators 2019 |publisher=[[Программа развития ООН]] |description=Доклад о человеческом развитии на сайте Программы развития ООН |access-date=2019-12-28 |archive-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181024144212/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_summary_human_development_statistical_update_en.pdf |url-status=live }}</ref> |Лерина шо АДКИ = 2020 |АДКИ меттиг = 40 |Локхалла АДКИ = <span style="color:#090;">очень высокий</span> |Авиакомпани = |Ахча = [[Мажаройн форинт]] ([[HUF, 348]]) |Домен = [[.hu]], [[.eu]] ([[Европин барт|ЕБ]] декъахо санна) |ISO = |Телефонан код = 36 |Сахьтан аса = [[Йуккъераевропин хан|CET]] ([[UTC+01:00|UTC+1]], [[Аьхкенан хан|аьхка]] [[Йуккъераевропин аьхкенан хан|UTC+2]]) |Билгалдахар = }} '''Мажаройчоь'''{{efn|В период с 1989 по 2011 год страна официально называлась '''Венге́рская Респу́блика''' (''Magyar Köztársaság'', ''Мо́дёр Кёзтаршошаг''), но с 1 января 2012 года вступила в силу новая конституция Мажаройчоьнан, официально утвердившая сокращённое наименование государства — Венгрия.}} ({{lang-hu|Magyarország}} {{IPA|[ˈmɒɟɒrorsaːɡ]}}, ма-дарра: «Мажаройн мохк» — ''magyar'' (''мо́дёр'') ''«''Мажаройн» а, ''ország'' (''о́рсаг'') «мохк» а) — [[Йуккъера Европа|Йуккъера Европин]] [[пачхьалкх]]. Бахархой — 9 603 634 ст. (2024)<ref name="автоссылка1" />, мехкан майда — 93 036 км². [[Бахархошца мехкийн исписка|Бахархойн барамца 93-гӀа меттиг дуьненахь]]{{Дехьавалар|Барам, охьаховшар}} а, [[Майданца мехкий а, дозаш долу мехкийн а исписка|108-гӀа латтанца]] а{{дехьавалар|Географин хьал}}. Лаьттан тӀехула доза ду [[Украина|Украиница]], [[Румыни]]ца, [[Словаки]]ца, [[Серби]]ца, [[Хорвати]]ца, [[Словени]]ца, [[Австри]]ца{{дехьавалар|Географин хаамаш}}.<ref>{{Cite web|url=https://dialogorum.hu/istorija-vengrii-tysjacheletie-v-centre-evropy/|title=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы {{!}} Фонд Dialogorum|last=admin|website=Фонд "Dialogorum"|date=2018-02-28|access-date=2025-12-08}}</ref> [[ХӀорд боцу пачхьалкхаш]]. Коьрта бахархой ― мажарой. Дукхаха болу бахархой ([[Мажаройчоьнан католикалла|бахархойн 29,2 %]]) [[католикалла]] лелош бу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/adatbazis/#/table/WBS008/N4IgFgpghgJiBcBtEAVAkgWQKIH0AKWASmgPIAiIAugDQgDOAljBAsgGoCCAMlxwMo42AJiq06EAMYAXBgHsAdq1QdCfAFJYeARlEgAZgwA2UiACc6CUAGsG8uPBAYoABxC0I8qaYYQLSdty8AsJu1rb2IHwQUm4gAG5QhgCuvkqEuADCsek4hFm0OQDi-SA5JIXZuCSEAKqVOCR89dUkzQBCzXUFVa3dOBkc9Vxdpbg1AHL1bYN92PUcFH0E85N9agDq9QBiJTkZvaM4avUYU_UAEs0ZZCJ94yQo9eODlAC-NMjo2PhEpIthdgQkWisQSyVSSBAQgADEJblDoVodLQYYiqO9qJ8VOpNFxkQCIlEYrQwSk_MhxlhvnwsAANWKnWhbdGUN6vIA===|title=Népszámlálási adatbázis – Központi Statisztikai Hivatal|website=nepszamlalas2022.ksh.hu|access-date=2025-09-18}}</ref>{{дехьавалар|Бахархой}}. Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — [[Будапешт]] йу, кхин йаккхий гӀаланаш — [[Дебрецен]], [[Сегед]], [[Мишкольц]], [[Печ (гӀала, Мажаройчоь)|Печ]], кхин йерш а. Пачхьалкхан мотт — [[Мажаройн мотт|мажаройн]]{{дехьавалар|Мнттанаш}}. Мажаройчоь — [[Унитаран пачхьалкх|унитаран]] [[парламентан республика]]. 2010 шеран 29 майра 2026 шеран 12 май кхаччалц [[премьер-министр]]ан даржехь вара [[Виктор Орбан]]{{дехьавалар|Пачхьалкхан хӀоттам}}. Йекъало 20 административан-мехкан декъе, царех 19 — [[медье]] йу, 1 — республикин куьйгакӀелара гӀала йу, иза медьен йолу бакъонаш йолуш йу{{дехьавалар|Административан йекъайалар}}. Динамикица кхуьуш йолу индустрин мохк. 2023 шарахь [[Чоьхьара валови сурсат|ЧВС]] номиналан чухоам хилира 212<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://datacommons.org/place/country/HUN|title=Мажаройчоь - Data Commons|lang=ru|website=datacommons.org|access-date=2025-06-15}}</ref> миллиард [[АЦШ доллар]] (22 100<ref name="автоссылка2" /> АЦШ доллар гергга бахархойн хӀоранна синна). [[Ахча]] — [[мажаройн форинт]] ([[Валютин мах|мах]], 2025 шеран 15 июнан хьолехь, — 348,51 форинт 1 АЦШ долларах)<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/currencies/usd-huf|title=Курс валют Доллар США/Мажаройн форинт (USD HUF) — Investing.com|lang=ru|website=Investing.com Россия|date=2025-06-13|access-date=2025-06-15}}</ref>{{дехьавалар|Экономика}}. ВКъКх декъашхо 1955 шарахь дуьйна, иза дӀакхийтира тарифийн а, йохк-эцаран а йукъара бартах 1973 шарахь, Дуьненайукъара валютин фондах а, Дуьненайукъара меттахӀотторан а, кхиаран а банках а 1982 шарахь, Европин Кхеташонах 1991 шарахь. 1999 шарахь дуьйна — НАТО, 2004 шарахь дуьйна — [[Европин барт|Европин бертан]] декъахо. 2011 шеран 1 январехь Мажаройчоь председатель йара Европин бертан эха шарахь.<ref>{{Книга |ссылка=https://books.google.ru/books?id=lUSGEAAAQBAJ&pg=PT41&dq=%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B8%D1%8F.+%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%8F+%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F+%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B+%D0%91%D0%B5%D0%BD%D1%81+%D0%99%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%88&hl=ru&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwik3MXancuRAxWi9wIHHWJOOAwQ6AF6BAgIEAM |автор=Бенс Йонаш |заглавие=Венгрия. Полная история страны |год=2022-08-30 |издательство=ЛитРес |всего страниц=412 |isbn=978-5-04-461423-9}}</ref> == Этимологи == {{main|Мажаройчоьнан цӀе}} Мажаройн шайн цӀе {{lang-hu|magyar(ok)}} йекъало шина декъе, хьалхарниг царех — ''mōś'' — йуста [[манси]]н шайн цӀарца а, шина [[фратри|фратрех]] цхьаьнна [[ханташ|хантийн]] цӀарца ''Мось''. ШолгӀа декъан цӀе схьайалар хууш дац; иза йоьзна хила мега [[Финнийн-угорийн меттанаш|финнийн-угорийн дешца]], этимологица {{lang-fi|yrkö}} «боьша стаг» дешах тера долу<ref>{{книга|автор=[[Майтинская, Клара Евгеньевна|Майтинская К. Е.]]|часть=Мажаройн язык|заглавие=Основы финно-угорского языкознания|место=М.|издательство=Наука|год=1976|том=3|страницы=342—343}}</ref>. == Географин хаамаш {{Anchor|Географин хьал}} == [[Файл:Физическая карта Венгрии.png|thumb|355x355px|Мажаройчоьнан физикин карта|альт=]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан географи}} Мажаройчоьнан мохк дукхаха берг нийса рельеф йолуш бу. Цуьнан доккхаха долу дакъа лаьтта [[Йуккъера Дунайн чутаьӀе|Йуккъера Дунайн аренахь]] ду. Аренан малхбуза дакъа ''Dunántúl'' (''Дунантул'', {{ма-дарра|Дунайл дехье}}) декъна дуккха а гунаша, локхалла 300 м кхоччуш; малхбален ''Alföld (''[[Альфёльд]], {{ма-дарра|Лоха Латта}}) нийса рельеф йолуш ду. Къилбаседа-малхбузе дӀалоцу [[Кишальфёльд]] [[чутаьӀе]]но (''Kisalföld'', {{ма-дарра|Жима Лоха Латта}}), малхбузехь цуьнан доза ду [[Алпокалья]] акъари, иза [[Альпаш|Альпийн]] кӀажош ду, цуьнан локхалла 500—800 м (Иротт-кё: 883 м). Къилбаседехьа [[Балатон]] [[Ӏам|Ӏомал]] дахделла Йуккъера мажаройн лаьмнаш [[акъари]]н кепара массивашца, церан локхалла 400—700 м ([[Баконь]], [[Вертеш]], [[Дуназуг]]) йу. Дунантулан къилба декъехь айаделла окъаман лаьмнаш [[Мечек]] локхаллица 681 м (Зенгё лам) кхаччалц. Мажаройчоьнан къилбаседехь лаьтта Малхбузен [[Карпаташ|Карпатийн]] генаш локхаллица 1000 м. Уьш хедийна эркийн шуьйра тогӀенаш а, шеш лаьтта [[тӀаплам|тӀапломан]] массиваш а, кира-маьӀданийн акъариш а ([[Бёржёнь]], [[Черхат]], [[Матра]], Бюкк, Черехат, [[Земплени-Хедьшег]]…). Кхузахь (Матрехь) лаьтта Мажаройчоьнан уггаре лекха меттиг — [[Кекеш]] лам (1014 м). Лаьмнашкахь [[Словаки]]ца дозанехь лаьтта [[Европа|Европин]] йаккхийчех [[карст]]ан цхьа хьех [[Агтелек|Аггтелек]] [[Латта бухара хиш|латта бухара]] эркашца а, Ӏаьмнашца а. [[Файл:Megyeri híd a magasból.jpg|thumb|[[Дунай]] эрк]] [[Пайден маьӀданаш|Пайден маьӀданех]] Мажаройчохь доху [[боксит]]аш, [[боьра кӀора]], [[мехкадаьтта]], [[газ]], [[Аьчкан маьӀда|аьчкан]], [[Марганцан маьӀданаш|марганцан]], [[ЦӀеста маьӀданаш|цӀеста]], [[Дашан маьӀданаш|дашан]]-[[Полиметаллийн маьӀданаш|цинкан]] [[маьӀда]]наш, [[дарбане хи]]ш, [[довха хьост]]аш. Мажаройчоь лаьмнашна йукъахь хиларо [[Континентан климат|континентан тайпа климат]] йо, кӀеда Ӏаьнца а, йовха аьхкенца а. Шеран йочанаш 450 мм малхбалехь 900 мм кхаччалц лаьмнашкахь. Мажаройчоьнан дерриге а хиш Дунайн майданан йукъадогӀуш ду. Ша Дунай махкахула къилбаседехьара къилбехьа 410 км охьадоьду. Уггар боккха Ӏам — Балатон Ӏам — мехала дуьненайукъара туристийн меттиг йу. Цуьнан малхбузера чаккхенгахь бу Европехь уггаре боккха бовха Ӏам — Хевиз Ӏам, цунна уллехь йу бальнеологин хаттанан курорт. Мажаройчнан ораматан кӀоргенаш адамаша хенан йохалла хаъал хийцина. Кхиош долу ораматаш — лелош долу латтанаш, стоьмийн бошмаш, кемсийн бошмаш — дукхах долчу латта тӀехь алсам йу. Хьаннаш йисина лаьмнашкахь, уггар хьалха [[Словакин]] дозанна гергахь пачхьалкхан къилба-малхбалехь, дӀалаьцна 20 % гергга латта (шуьйра гӀаш долу хьаннаш кхуьу 800—1000 м лакхалле кхаччалц, лакхахь хаало базанан-пихтан хьаннаш). Аренашкахь Ӏаьржа латта ду, ткъа дуьра латтанаш ду Альфёльдехь, лаьмнашкахь боьра латтанаш а, байн-карбонатан латтанаш а ду. <gallery perrow="6"> DonauknieVisegrad.jpg|[[Вишеград (Мажаройчоь)|Вишеград]] Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|[[Деса]] Kekesteto1.JPG|Кекеш Diosgyorvar.jpg|Диошдьёр DoboIstvan.jpg|Эгер A landscape in Pest county near Vac.jpg|<center>[[Пешт (медье)|Пешт медьера]] пейзаж [[Вац (Мажаройчоь)|Вац]] гӀалин гена йоцуш</center> Ősz a Zempléni-hegységben, Fényfürdő.jpg|Гуьйренан хьун Мажаройчохь </gallery> == Истори == === Хьалхара истори === [[Файл:Great moravia svatopluk.png|thumb|right|[[Сийлахь-йоккха Морави]]н йукъахь болу Мажаройчоьнан мохк]] Антикан муьрехь [[Паннони]] [[Руман импери]]н провинци йара, тӀаьхьо йекъайелира [[Малхбузен Руман импери]]н а, [[Малхбален Руман импери]]н а<ref name="Kershaw">Kershaw, Stephen P. (2013). ''A Brief History of The Roman Empire: Rise and Fall. London.'' Constable & Robinson Ltd. {{ISBN|978-1-78033-048-8}}.</ref>. Цул тӀаьхьа йерриг [[Паннонин аре]] дӀалецира [[авараш]]а. 500—700 шерашкахь хин йолчу [[Блатенан олалла|Блатенан олаллин]] махкахь йара [[кестелан оьздангалла]], иза ийна романийн-славянийн-аварийн орамаш долуш йу<ref name="Gubcsi">Lajos Gubcsi, [http://mek.oszk.hu/09100/09132/09132.pdf Hungary in the Carpathian Basin], MoD Zrínyi Media Ltd, 2011</ref>. [[Аварийн каганат]] эшначул тӀаьхьа, и латтанаш [[Сийлахь-йоккха Морави]]н областан Ӏаткъаман кӀела дахара. === Мажарой Дунай тӀе кхалхар ([[IX бӀешо|IX]]—[[X бӀешо]]) === [[Файл:A magyarok vandorlasa.jpg|thumb|Мажарой Дунай тӀе кхалхар]] 900—1000 шераш нергга [[Ширамажаройн тайпанийн конфедераци|мажаройн тайпанаш]] [[Паннонин аре мажароша йаккхар|схьа а йаьккхина, охьахевшина Паннонин арене]], кхин а [[Карпатийн кӀажош]]ка ([[Трансильвани|Трансильване]]), цига охьахевшира мажаройн гергара болу [[секейш]] а, [[чангошаш]] а. === ЙуккъерабӀешеран паччахьалла Мажаройчоь === [[Файл:Europe mediterranean 1097.jpg|thumb|[[1097 шо|1097 шеран]] Европин картин тӀаьхь Мажаройн паччахьалла (Болгарин, Хорватин, Польшин, Киевн Русин, Сийлахь-йоккха Руман империна йукъахь)]] 1001 шарахь Мажаройчоьнан урхалчо [[Сийлахь Иштван]]а тӀеэцна [[Мажаройчоьнан паччахь|паччахьан]] титул, кхайкхийра Паччахьалла Мажаройчоь. 1301 шо кхаччалц Мажаройчоьнан урхаллехь бара [[АрпадгӀеран некъий]], цу муьрехь Мажаройн пачхьалкхан йукъаметтигаш йара [[Византи|Византин империца]], иза къийсам латтош йара шен династийн декъашхошна йукъахь хиллачу девнашца, ткъа тӀом бира [[Оьрсийн элий|оьрсийн элашца]], балех бевлира [[Мажаройчоь монголоша схьаяккхар|монголош тӀелатарх]]. Мажаройчоьнан Ӏарш тӀаккха цкъа хьалха [[Богемин паччахьалла|Богемин паччахьаллин]] [[ПржемысловичгӀар|ПржемысловичгӀеран]] некъийн урхалчийн кара кхаьчна, цул тӀаьхьа [[Бавари]]н Анжу-Сицилин а, [[ЛюксембургӀар|ЛюксембурггӀеран]] цӀийнан [[ВиттельсбахгӀар|ВиттельсбахгӀеран]] векалийн кара кхаьчна. 1438 шарахь ГабсбурггӀеран некъийн Австрин герцог Альбрехт II хилира Мажаройчоьнан паччахь, амма дукха хан йалале паччахьалла ЯгеллонгӀеран некъийн Польшин паччахьан Владислав III Варненчикан кара йелира. ТӀаьххьарниг велира Ӏусманан туркошца тӀом болчу хенахь, ткъа ГабсбурггӀеран некъийн Альбертинийн орамах волу Ладислав Постум хилира Мажарчоьнан паччахь. Амма 1458 шарахь Мажаройчоьнан паччахьаллехь Ӏедале хӀоьттира трансильванхо [[Магнаташ|магнат]] [[Матьяш Хуньяди]], цуьнан паччахьалла лоруш ду йозуш йоцу Мажаройн пачхьалкх хьалайаларан тӀаьххьара мур. 1490 шарахь эххар а мажаройн паччахьан Ӏарш тӀехь дӀахӀиттира ягиеллонаш, амма церан Ӏедал Мажаройчохь чекхделира Ӏусманан империн султана [[Сулейман Кануни|Кануни Сулеймана]] Европин тӀелеташ<ref>Attila Zsoldos, [https://books.google.com/books?id=IgoiAQAAIAAJ Saint Stephen and his country: a newborn kingdom in Central Europe: Hungary], Lucidus, 2001</ref>. === Туркошна дуьхьала латтар === {{Main|Ӏусманан-мажаройн тӀемаш}} 1526 шеран 29 августехь [[Мохач]]ехь хиллачу тӀамехь 50 эзар стагах лаьттачу Ӏусманан султанан Сулейман I-чун эскаро, коьртехь везир Паргалы ИбрахӀим-паша а волуш, 25 эзар стагах лаьттачу мажаройн эскарна онда эшам бира: коьрта бахьана дара федералан йекъайалар; дукха мажаройн элий жоп ца делира паччахьан кхайкхамна, ткъа феодалаш ца баьхьира ахархошна герз латто. [[Лайош II]] ведда воьдуш уьшала чувахна; 12 де даьлча Сулейман коьрта шахьар чу ваьлла, иза туркошна карайахара тӀом а ца беш. Туркоша талораш дира Пешта а, [[Балатон]] а тӀекхаччалц долчу латтанаш тӀахь, хьалхарчу шерашкахь йийсаре вина дӀавигира 200 эз. кхаччалц стаг. Жеро йолу паччахь-аьзни йедира Пожоне ([[Братислава|Братиславе]]); 1526 шеран сентябрехь [[Фердинанд I Габсбург]] хаьржира чехин паччахь, амма мажаройн паччахь 11 ноябрехь [[Секешфехервар]]ехь сеймехь кхайкхийра [[Янош I Запойяи|Янош Запольяи]]. Амма Фердинанд, дукхаха болу хьаькмаш эцна, 1526 шеран 17 декабрехь хаьржира Мажаройчоьнан паччахь. Туркойн куьйга кӀел ца йоьжначу Мажарийн пачхьалкхан махка тӀехь йеххачу хенахь тӀом болабелира Фердинандан а, Янош Запольяин агӀончашна йукъахь<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Турецкое господство в Венгрии}}</ref>, цу тӀе мажаройн феодалаш гуттаренна цхьаьна лагерера дехьабовлура шайн пайда лоьхуш. Оцу йуккъехула, 1527—1528 шерашкахь туркоша схайехира [[Дунай]] тӀера мажаройн гӀепаш, схьайаьккхира йерриге [[Босни]], [[Хорвати]], [[Славони]]. 1527 шарахь [[Рум]]ехь талораш динчул тӀаьхьа [[ГабсбурггӀар|ГабсбурггӀеран]] эскарш дехьакхийсира Мажаройчу, цара цхьа могӀа иэшамаш бира Янош Запольяин. Цул тӀаьхьа 1528 шеран январехь Запольяи, [[Истмала|Истмалехь]] бинчу бартаца нийса а догӀуш, ша дӀавелира Сулейман I-чо ларвийра волуш куьйгакӀела. 1528 шеран мартехь ГабсбурггӀеран эскарш керла толам баьккхира Запольяин тӀаьхь, цуьнан вада вийзира [[Полякийн паччахьалла|Польше]]. Цунна жоп луш, Сулейман I йуха а тӀелетира 1529 шарахь, ткъа 1529 шеран августехь туркоша а, Запольяин агӀончаша мажароша а дӀалаьцна Буда, Янош йухаметтахӀоттийра паччахьан Ӏарше. Фердинандан дуьхьала Сулейман вахара кхин а дӀа, [[Эрцгерцогалла Австри|Австре]]; 1529 шеран сентябрехь — октябрехь туркоша гуо лецира [[Вена|Венин]], гӀала схьа ца йаккхайелира, амма кхин дӀа а Янош Запольяин гӀодора. Австрин а, Туркойн а дийцарш кхиаме ца хилира, 1532—1533 шерашкахь Мажаройчоьнан латта тӀехь туркошна а, австрихошна а йукъахь керла тӀом болабелира; Фердинандан ваша, император Карл V, говза тӀом бира Австрехь, туркой кӀорггера Германе чу ца бахийтира. 1533 шеран 23 июлехь Истмалехь бира дуьххьарлера Австрин-Туркойн машаран барт, цуьнца нийса а догӀуш, Мажаройчонан дукхах долу дакъа Янош Запольяин олаллин кӀел а, туркошкара вассалийн дозуш хиларе а кхаьчна, ткъа Мажаройчоьнан къилбаседехь а, къилба-малхбузехь а долу латтанаш, султанна хӀора шарахь 30 эзар [[дукат]] дала декхарийлахь йолуш. 1530—1534 шерашкахь факт хилла Мажаройчоьнан [[регент]] хилла Альвизе Луиджи Гритти (дожан Андреа Гриттин къотгӀала вина кӀант), иза доттагӀ вара ИбрахӀим-пашан, тешаме стаг вара Сулейманан. Гриттис ловзийра Сулейманна а, Запольяинна а йукъахь йуккъеметтиг лелоран роль, амма туллузашна йукъагӀертара, Запольяин ницкъ лахбан гӀиртира, 1534 шеран июлехь Трансильванехь вийра цуьнан коьрта агӀончашлахь цхьаъ — Надьварадан епископ Имре Цибак. Амма Трансильванин магнаташа, молдавин урхалхочун Рареш Петрун гӀоьнца, Гриттин лагерна тӀелетира 1534 шеран сентябрехь, иза йийсаре лаьцна, къиза вийра. Янош Запольяин дарж жим-жима гӀелделира, Папас иза динера дӀаваьккхира; йехачу хенахь Запольяин когаметта хин берш ца хилла, кӀезг-кӀезга иза ойлане велира Фердинанд Габсбург шен когаметтаверг лара Мажаройчохь<ref>''Salamon F.'' «Ungarn im Zeitalter der Türkenherrschaft» (Лиц., 1887).</ref>. == Медье == <!-- [[Файл:Map_of_counties_of_Hungary_2004.png||frame|Мажаройчоьнан административан йекъайалар]]--> {{clear}} <center> {| class="standard" ! Мажаройчоьнан административан йекъайалар |- align=left | {{Мажаройчоьнан административан йекъайалар}} <br /><small>''(Мажаройчоьнан административан йекъайалар.)''</small> |- | align=left style="padding:0; border:none;" | {| class="standard sortable" !ЦӀе!![[Административан центр]]!![[Майда]]<br />(км²)!![[Бахархой]]<br />(стаг)!![[Луьсталла]]<br />(стаг/км²)!!Дукхалла<br />[[Нах беха меттигашкахь]] |- |[[Бач-Кишкун (медье)|Бач-Кишкун]]||[[Кечкемет]]||8 445||541 584||64||119 |- |[[Баранья (медье)|Баранья]]||[[Печ]]||4 430||402 260||91||301 |- |[[Бекеш (медье)|Бекеш]]||[[Бекешчаба]]||5 631||392 845||70||75 |- |[[Боршод-Абауй-Земплен (медье)|Боршод-Абауй-Земплен]]||[[Мишкольц]]||7 247||739 143||102||355 |- |[[Чонград (медье)|Чонград]]||[[Сегед]]||4 263||425 785||100||60 |- |[[Фейер (медье)|Фейер]]||[[Секешфехервар]]||4 359||428 579||98||108 |- |[[Дьёр-Мошон-Шопрон (медье)|Дьёр-Мошон-Шопрон]]||[[Дьёр]]||4 208||440 138||105||174 |- |[[Хайду-Бихар (медье)|Хайду-Бихар]]||[[Дебрецен]]||6 211||550 265||89||82 |- |[[Хевеш (медье)|Хевеш]]||[[Эгер (гӀала)|Эгер]]||3 637||323 769||89||119 |- |[[Яс-Надькун-Сольнок (медье)|Яс-Надькун-Сольнок]]||[[Сольнок]]||5 582||413 174||74||75 |- |[[Комаром-Эстергом (медье)|Комаром-Эстергом]]||[[Татабанья]]||2 265||315 886||139||76 |- |[[Ноград (медье)|Ноград]]||[[Шальготарьян]]||2 546||218 218||86||129 |- |[[Пешт (медье)|Пешт]]||([[Будапешт]])||6 393||1 124 395||176||186 |- |[[Шомодь (медье)|Шомодь]]||[[Капошвар]]||6 036||334 065||55||244 |- |[[Сабольч-Сатмар-Берег]]||[[Ниредьхаза]]||5 936||583 564||98||228 |- |[[Тольна (медье)|Тольна]]||[[Сексард]]||3 703||247 287||67||108 |- |[[Ваш (медье)|Ваш]]||[[Сомбатхей]]||3 336||266 342||80||216 |- |[[Веспрем (медье)|Веспрем]]||[[Веспрем]]||4 493||368 519||82||225 |- |[[Зала (медье)|Зала]]||[[Залаэгерсег]]||3 784||269 705||78||257 |} |} </center> === Кечйаран промышленность === * Мажаройчоьнан йоккха мехкадаьттагазан компани — [[MOL]]. * [[Автомобилан промышленность]]: ** [[Suzuki]] ([[Эстергом]] гӀалахь арахецар); ** [[Audi]] ([[Дьёр]] гӀалахь арахецар) — мотораш, Audi ТТ, «А3 седан»; ** [[Rába]] — автомобилан компоненташ йен завод (Дьёр гӀ.); ** [[Mercedes-Benz]] — [[Кечкемет]] гӀалара завод; ** [[Knorr-Bremse]] — [[Будапешт]]ера а, Кечкеметера а завод. * [[Химин промышленность]]: ** [[BorsodChem]] (Боршодхем); ** TVK. * [[Фармацевтикин промышленность]]: ** [[Gedeon Richter]]; ** Egis. === Арахьара зӀенаш === Мажаройчоьнан арахьара йохк-эцар хьажийна йу ЕБ мехкашка, 2017 шеран экспортан чухоам $98,72 млрд бу<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/hu.html |title=Экономика по данным книги фактов ЦРУ |access-date=2018-10-27 |archive-date=2009-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090610082839/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/HU.html |url-status=dead }}</ref>, импортан — $93,28 млрд. Коьрта арахьара махлелоран накъостий бу: * экспортца: [[Германи]] — 27,7 %, [[Румыни]] — 5,4 %, [[Итали]] — 5,1 %, Австри — 5 %, Словаки — 4,8 %, Франци — 4,4 %, Чехи — 4,4 %, [[Польша]] — 4,3 %; * импортца — Германи — 26,2 %, [[Австри]] — 6,3 %, [[Цийчоь]] — 5,9 %, Польша — 5,5 %, [[Словаки]] — 5,3 %, [[Нидерландаш]] — 5 %, [[Чехи]] — 4,8 %, Итали — 4,7 %, [[Франци]] — 4 %. Арахьара йохк-эцаран сурсатийн структурехь алсама ду кийча промышленностан сурсаташ<ref>{{cite web |url=https://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |title=Арахьара торговля Мажаройчоьнан на atlas.media.mit.edu |access-date=2018-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171014103739/http://atlas.media.mit.edu/ru/profile/country/hun/ |archive-date=2017-10-14 |url-status=dead }}</ref> — масала, экспорт йо, транспортан гӀирсаш, церан запасан дакъош, электротехникин а, электронин а компоненташ а, гӀирсаш а, медикаменташ, кхин долу химин сурсаташ, иштта кечдина дааран а, текстилан а сурсаташ. Импорт йо коьртаниг тайп-тайпана [[ахфабрикат]]аш, запасан дакъош, мехкадаьтта, газ, [[металлопрокат]], дааран сурсаташ. == ТӀеман ницкъаш == [[Файл:Husaren Elsterwerda Oktober 2007 1.jpg|thumb|Мажаройн гусараш]] {{коьрта йаззам|Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш}} Мажаройчоьнан тӀеман ницкъаш хаъал хийцина, лагӀбина [[Шийла тӀом]] дӀабаьллачул тӀехь. Карарчу хенахь уьш лаьтта шин тайпана эскарех: гӀаш эскарах а, тӀеман-хӀаваан ницкъех а. Мажаройчоьнан ГӀаш эскарш кхин а девза «Даймохк ларбаран корпус» ({{lang-hu|Honvédség}}) санна. И термин лелайора [[1848 шо|1848 шо кхачале]], оцу хенахь иштта алара [[Кошут, Лайош|Кошут Лайошан]] революцин эскарах. ХӀинца иза догӀуш ду мажаройн салташна. [[НАТО]]-х дӀакхеттачул тӀаьхьа мохк дехьабаьлла герзан областехь а, эскар кхолларехь а керла стандарташка. [[2004 шо|2004 шарахь]] дӀадаьккхина массеран а тӀеман декхар, говзаллин эскаре дехьадалар нисделла. == Массийн хаамийн гӀирсаш == Коьрта пачхьалкхан радиокомпани — «[[Мажаройн радио]]» ({{lang-hu|Magyar Rádió}}), коьрта пачхьалкхан телекомпани — «[[Мажаройн телевизион]]» ({{lang-hu|Magyar Televízió}}), «Мажарийн радион» а, «Мажарийн телевизионан» а урхаллин терго латтайо «Медиакхеташоно» ({{lang-hu|Médiatanács}}). Даккхий радиоканалаш: * «Радио Кошут» ({{lang-hu|Kossuth Rádió}}); * «Радио Петёфи» ({{lang-hu|Petőfi Rádió}}); * «Радио Барток» ({{lang-hu|Bartók Rádió}}); * «Радио Данко» ({{lang-hu|Dankó Rádió}}); * «Дерригдуьненан Радио Дунай» ({{lang-hu|Duna World Rádió}}) — дозанал арахьара мажарошна. Даккхий телеканалаш: * «M1»; * «M2»; * «M3»; * «M4»; * «Дерригдуьненан Дунай» ({{lang-hu|Duna World}}) — дозанал арахьара мажарошна. Уггаре гӀардаьлла муьран зорбанан арахецар<ref name="ESI">{{cite web |url = http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |title = Communicating Europe: Hungary Manual. Information and contacts on the Hungarian debate on EU enlargement |author = {{гочданза 3|Инициатива_Европейской_Стабильности|Инициатива Европейской Стабильности|en|European_Stability_Initiative}} |date = 2010-12 |work = |publisher = |access-date = 2015-02-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924002304/http://www.esiweb.org/pdf/enlargement_debates_manual_hungary.pdf |archive-date = 2015-09-24 |url-status = live }}</ref>: * «Metropol»; * «''{{гочданза 3|Blikk|Blikk|en|Blikk}}''»; * «''[[Népszabadság|Ныйпсободшаг]]''» ({{lang-hu|Népszabadság}}); * «''[[Nemzeti Sport|Нэмзэти Шпорт]]''» (мажар. Nemzeti Sport); * «''{{гочданза 3|Magyar_Nemzet|Мадьяр немзет|en|Magyar_Nemzet}}''» ({{lang-hu|Magyar Nemzet}}); * «''[[Népszava|Ныйпсава]]''» (мажар. Népszava); * «''{{гочданза 3|Magyar_Hírlap|Мадьяр хирлап|en|Magyar_Hírlap}}''» ({{lang-hu|Magyar Hírlap}}). == Оьздангалла == [[Файл:Rubiks cube.jpg|thumb|Мажаройчоь — [[Эрно Рубик|Рубикан]] [[Рубикан къуб|къуб]]]] [[Файл:Voivodina_Hungarians_national_costume_and_dance_6.jpg|thumb|Хелхабуьйлу мажарой]] {{Main|Мажаройчоьнан архитектура|Мажаройчоьнан музыкин фестивалаш|Мажаройн къоман духар}} === Кухни === {{коьрта йаззам|Мажаройн кухни}} [[Файл:Dobos cake (Gerbeaud Confectionery Budapest Hungary).jpg|thumb|left|[[Добош (торт)|Добош]]]] === Спорт === [[Футболех ловзаран Мажаройчоьнан гулйина команда|Мажаройчоьнан гулйина]] футболан командо шозза 2-гӀа меттиг йаьккхина Дуьненан кхоалгӀачу чемпионатехь (1938) а, Дуьненан пхоьалгӀа чемпионатехь (1954). [[Хунгароринг]] автодромехь (Будапештан уллера) 1986 шарахь дуьйна ламаст хилла дӀахьо «Формула-1» дуьненан чемпионатан мур<ref>{{БРЭ|ссылка=https://old.bigenc.ru/geography/text/4794691 | автор=Е. В. Баранчиков, М. А. Аршинова; А. А. Зарщиков|йаззам=ВЕ́НГРИЯ|год=2017|архив=https://web.archive.org/web/20201022073901/https://bigenc.ru/geography/text/4794691|архив дата=2020-10-22}}</ref>. === Дешаран система === {{коьрта йаззам|Дешар Мажаройчохь}} Лакхара дешаран меттиг — кхаа Ӏилманан тӀегӀа ([[бакалавр]] (''alap''), [[магистр]] (''mester''), [[Ӏилманан докторк|доктор]] (''doktor'')) йолу университеташ; йуккъера говзаллин меттигаш — говзаллин ишколаш (''szakközépiskola''); йуккъера йукъара дешаран меттигаш — гимназеш (''gimnázium''); йуьхьанцара дешаран меттигаш — йуьхьанцара ишколаш (''általános iskola'') === Ӏиданаш === {{Коьрта йаззам|Мажаройчоьнан Ӏиданаш}} * [[Фаршанг]] — [[Германи|Германера]] Мажаройчу деина мажаройн [[Масленица]]. * [[Пасха]]. * [[Рождество]]. * Сийлахь Стефанан де — Мажаройчоьнан коьрта къоман дезде, даздо 20 августехь, лоруш ду Мажаройчоьнан хьалхара паччахь Стефан, махкахь керста дин йукъадаьккхина аьлла лоруш волу, оцу дийнахь таж тиллина. Иза даздеш ду 1083 шарахь дуьйна, Стефанан канонизаци йинчул тӀаьхьа.[[Файл:Buda ostroma 1849. május 21.jpg|thumb|230px|1848—1849 шерашкара Мажаройчоьнан революци]]. * 1848 шеран Мажаройчоьнан революцин де даздо 15 мартехь, оцу дийнахь дӀайолайелира «Мажаройн бӀаьсте» — ГабсбурггӀарах маьрша хилар лоьхуш болу мажаройн къоман паргӀатбаккхаран болам, цунах Австрина дуьхьал тӀом хилира. * Къинхьегаман де — 1-ра май. * Мажаройчохь республика кхайкхоран де даздо 1 февралехь. Иза пачхьалкхан деза де дац, амма мехкан бахархошна мехала дагалецаман де санна дуьсуш ду. Оцу дийнахь дагалоцуш ду ШолгӀа Мажаройн Республика кхоьллина шо кхачар (1946—1949). Цуьнан президент хаьржира Золтан Тилди. * Мажарчоьнан гӀаттам дагалоцуш долу къоман де билгалдоккху октябрь беттан 23-чу дийнахь 1956 шеран хиламаш дагалоцуш, иштта дагалоцуш ду 1989 шарахь Мажаройн Республика кхайкхор. == Астрономехь == Мажаройчоь лерина 1898 шарахь дӀайиллина астероид йу [[(434) Мажаройчоь]]. == Билгалдахарш == <references group="lower-alpha"/> {{Билгалдахарш|2}} == Литература == * {{книга |автор=[[Марков, Дмитрий Сергеевич (учёный)|Марков Д. С.]] |заглавие=Мажаройчоь |место=М. |издательство=[[Мысль (издательство, Москва)|Мысль]] |год=1990 |страниц=128 |серия=[[У карты мира]] |isbn=5-244-00436-0 |тираж=50000 }} * [https://www.academia.edu/3392658/ П. Пейковска, болгаро-венгерские связи в исторической науке и межличностные отношения (XIX век) &#91;Bulgarian-Hungarian Relations in Historical Science and Interpersonal Communication 19th Century&#93;. Отв. ред. А. С. Стыкалин. СПб, 2009, с. 233—248] * {{Книга |автор=Ласло Контлер |заглавие=История Мажаройчоьнан. Тысячелетие в центре Европы. |год=2002 |язык=hu |место=Будапешт |всего страниц=785}} * {{Книга |автор=Бенс Йонаш. |заглавие=Мажаройчоь. Полная история страны. |язык=ru |всего страниц=412}} == Хьажоргаш == {{Навигаци |Ков = Мажаройчоь |Викидошам = Мажаройчоь |Викитека = Мажаройчоь |Викигид = Мажаройчоь |Проект = Мажаройчоь }} * {{cite web|title=Сайт венгерского Парламента|url= http://www.parlament.hu/parl_en.htm |lang=hu|archive-url= https://web.archive.org/web/20051225014117/http://www.parlament.hu/parl_en.htm |archive-date=2005-12-25|url-status=dead}} * [http://myhungary.net/ Путеводитель по Мажаройчоьнан]{{ref|ru}} * [http://www.hungary-ru.com/ Мажаройчоь — взгляд изнутри]{{ref|ru}} * [https://www.bbc.com/news/world-europe-17380792 Hungary] from the [[BBC News]]{{ref|en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Hungary}} * {{Wikiatlas|Hungary}} {{АХь}} {{Европин пачхьалкхаш}} {{Мажаройчоь теманашкахь}} {{Евробарт}} {{Лаьттайуккъера хӀордан барт}} {{Франкофони}} {{Европин бертан йукъахь пачхьалкхашна йукъара цхьаьнакхетарш}} [[Категори:Мажаройчоь| ]] [[Категори:Унитаран республикаш]] [[Категори:ХӀорд боцу пачхьалкхаш]] [[Категори:Пачхьалкхаш — Европин бертан декъашхой]] [[Категори:ВКъКх пачхьалкхаш — декъахой]] [[Категори:НАТО пачхьалкхаш]] t55z9kvxq6otzrid0qhavnuaqblibev 0 11184 11973166 11648689 2026-04-16T05:06:05Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Россин гӀаланаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973166 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Черкесск |шен цӀе = ({{lang-kbd|Шэрджэс къалэ}}) |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44 |lat_min = 13 |lat_sec = 20 |lon_deg = 42 |lon_min = 3 |lon_sec = 27 |CoordAddon = type:city(117100)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картан барам = 300 |регионан картан барам = 300 |кӀоштан картан барам = 300 |регионан тайпа = |регион = Кхарачой-Чергазийчоь |регион таблицехь = Кхарачой-Чергазийчоь |кӀоштан тайпа = Го |кӀошт = Черкесск |кӀошт таблицехь = Черкесск |юкъараллин тайпа = |юкъаралла = |юкъаралла таблицехь = |юкъара екъаялар = |коьртан тайпа = мэр |корта = |йиллина терахь = 1825 |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус елла терахь = 1931 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 530 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 121 439<ref name="habitancy">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации]</ref> |бахархой ларар шо = 2010 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 8782 |поштан индекс = 3690xx |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 91401 |категори Commons чохь = Cherkessk |сайт = http://cherkessk09.ru/ |сайтан мотт = }}'''Черкесск''' ({{lang-kbd|Шэрджэс къалэ}}) — [[Росси]]н гӀала йу, [[Кхарачой-Чергазийчоь]]нан коьрта гӀала йу. Иза йу республикин культурин а бахаман а центр. ГӀала йу [[Кубань]] олучу хийистехь. == Бахархойн дукхалла == Черкесскехь дехаш ду 121,4 эзар бахархой (2010 шо)<ref name="habitancy" />. {| class='standard' style='text-align: center;' ! colspan=10 | Бахархой, стаг. |- class='bright' ! [[Бахархой ларар СССР (1926)|1926]] ! [[Бахархой ларар СССР (1939)|1939]] ! [[Бахархой ларар СССР (1959)|1959]] ! [[Бахархой ларар СССР (1970)|1970]] ! [[Бахархой ларар СССР (1979)|1979]] ! [[Бахархой ларар СССР (1989)|1989]] ! [[Россин бахархой ларар (2002)|2002]] ! [[1 январь|январь баттахь]]<br /> [[2009]]<ref name=gks2009>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Cd01/tabl-21-09.xls Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1.01.2009 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927190627/http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Cd01/tabl-21-09.xls |date=2011-09-27 }}</ref> ! [[1 январь|январь баттахь]]<br /> [[2010]]<ref name=gks2010>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::|tabl-23-10.xls Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1.01.2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201134027/http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E%3A%3A%7Ctabl-23-10.xls |date=2012-02-01 }}</ref> ! [[Россин бахархой ларар (2010)|2010]]<ref name="habitancy" /> |- | 19 355 | 28 645 | 41 709 | 67 186 | 90 833 | 113 060 | 116 244 | 116 733 | 116 455 | 121 439 |} къаьмнийн хӀоттам: {| class="standard" !Къам ||Дукхалла [[2002 шо|2002 шарахь]], <br /> стаг<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnkchr.html Этнокавказ. къаьмнийн хӀоттам КЧР по переписям 1926—2002]</ref> ||Дукхалла [[2010 шо|2010 шарахь]], <br /> стаг<ref>[http://kchrstat.gks.ru/perepis2010/web_pages/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.aspx Статкомитет КЧР]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Оьрсий]]|| 64 530 (55,5 %) || 69 785(54,7 %) |- |[[Кхарачой]]|| 16 011 (13,8 %) || 20 954(16,4 %) |- |[[Чергазий]]|| 14 672 (12,6 %) || 16 836 (13,2 %) |- |[[Абазой]]|| 9 473 (8,1 %) || 10 505 (8,2 %) |- |[[НогӀий]]|| 1 755 (1,5 %) || 1 872 (1,5 %) |- |[[Украинаш]]|| 1 520 (1,3 %) || Н/д |- |[[ХӀирий]]|| 702 (0,6 %) || Н/д |- |[[Желтой]]|| 470 (0,4 %) || Н/д |- |кхин къаьмнаш|| 7 111 (6,1 %) || 7 592 (6,0 %) |} Дерриг 80 къаьмнаш ду гӀалахь дехаш. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан нах беха меттигаш]] [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] j9jihk74p5lwnsxtp5j9hyov0gxjioj 11973167 11973166 2026-04-16T05:06:11Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973167 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Черкесск |шен цӀе = ({{lang-kbd|Шэрджэс къалэ}}) |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44 |lat_min = 13 |lat_sec = 20 |lon_deg = 42 |lon_min = 3 |lon_sec = 27 |CoordAddon = type:city(117100)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картан барам = 300 |регионан картан барам = 300 |кӀоштан картан барам = 300 |регионан тайпа = |регион = Кхарачой-Чергазийчоь |регион таблицехь = Кхарачой-Чергазийчоь |кӀоштан тайпа = Го |кӀошт = Черкесск |кӀошт таблицехь = Черкесск |юкъараллин тайпа = |юкъаралла = |юкъаралла таблицехь = |юкъара екъаялар = |коьртан тайпа = мэр |корта = |йиллина терахь = 1825 |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус елла терахь = 1931 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 530 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 121 439<ref name="habitancy">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации]</ref> |бахархой ларар шо = 2010 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 8782 |поштан индекс = 3690xx |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 91401 |категори Commons чохь = Cherkessk |сайт = http://cherkessk09.ru/ |сайтан мотт = }}'''Черкесск''' ({{lang-kbd|Шэрджэс къалэ}}) — [[Росси]]н гӀала йу, [[Кхарачой-Чергазийчоь]]нан коьрта гӀала йу. Иза йу республикин культурин а бахаман а центр. ГӀала йу [[Кубань]] олучу хийистехь. == Бахархойн дукхалла == Черкесскехь дехаш ду 121,4 эзар бахархой (2010 шо)<ref name="habitancy" />. {| class='standard' style='text-align: center;' ! colspan=10 | Бахархой, стаг. |- class='bright' ! [[Бахархой ларар СССР (1926)|1926]] ! [[Бахархой ларар СССР (1939)|1939]] ! [[Бахархой ларар СССР (1959)|1959]] ! [[Бахархой ларар СССР (1970)|1970]] ! [[Бахархой ларар СССР (1979)|1979]] ! [[Бахархой ларар СССР (1989)|1989]] ! [[Россин бахархой ларар (2002)|2002]] ! [[1 январь|январь баттахь]]<br /> [[2009]]<ref name=gks2009>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Cd01/tabl-21-09.xls Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1.01.2009 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927190627/http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Cd01/tabl-21-09.xls |date=2011-09-27 }}</ref> ! [[1 январь|январь баттахь]]<br /> [[2010]]<ref name=gks2010>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::|tabl-23-10.xls Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1.01.2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201134027/http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E%3A%3A%7Ctabl-23-10.xls |date=2012-02-01 }}</ref> ! [[Россин бахархой ларар (2010)|2010]]<ref name="habitancy" /> |- | 19 355 | 28 645 | 41 709 | 67 186 | 90 833 | 113 060 | 116 244 | 116 733 | 116 455 | 121 439 |} къаьмнийн хӀоттам: {| class="standard" !Къам ||Дукхалла [[2002 шо|2002 шарахь]], <br /> стаг<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnkchr.html Этнокавказ. къаьмнийн хӀоттам КЧР по переписям 1926—2002]</ref> ||Дукхалла [[2010 шо|2010 шарахь]], <br /> стаг<ref>[http://kchrstat.gks.ru/perepis2010/web_pages/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.aspx Статкомитет КЧР]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Оьрсий]]|| 64 530 (55,5 %) || 69 785(54,7 %) |- |[[Кхарачой]]|| 16 011 (13,8 %) || 20 954(16,4 %) |- |[[Чергазий]]|| 14 672 (12,6 %) || 16 836 (13,2 %) |- |[[Абазой]]|| 9 473 (8,1 %) || 10 505 (8,2 %) |- |[[НогӀий]]|| 1 755 (1,5 %) || 1 872 (1,5 %) |- |[[Украинаш]]|| 1 520 (1,3 %) || Н/д |- |[[ХӀирий]]|| 702 (0,6 %) || Н/д |- |[[Желтой]]|| 470 (0,4 %) || Н/д |- |кхин къаьмнаш|| 7 111 (6,1 %) || 7 592 (6,0 %) |} Дерриг 80 къаьмнаш ду гӀалахь дехаш. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] cbt5lgztwl1kj6cgu7ilx441a3yq8vi 14 13020 11973204 4853437 2026-04-16T05:26:10Z VolnyiLev 18828 11973204 wikitext text/x-wiki {{db|empty category}} [[Категори:Росси]] bhdbum3dzbt0o3dxui6g0um29drqw2w 0 13200 11973234 11742958 2026-04-16T10:09:42Z VolnyiLev 18828 −[[Категори:Къилбаседа ХIирийчоьнан нах беха меттигаш]]; ±[[Категори:Россин гӀаланаш]]→[[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973234 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = БуритӀе |шен цӀе = {{lang-ru|Владикавказ}}, <br> {{lang-os|Дзæуджыхъæу}}, <br> {{lang-inh|Буро}} |сурт = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = 120 |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 01 |lat_sec = 00 |lon_deg = 44 |lon_min = 41 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(307000)_region:RU |CoordScale = 150000 |пачхьалкхан картан барам = 300 |регионан картан барам = 300 |кӀоштан картан барам = 300 |регион = Къилбаседа ХӀирийчоь |регион таблицехь = Къилбаседа ХӀирийчоь{{!}}Къилбаседа ХӀирийчоь |кӀоштан тайпа = ГӀалан гуо |кӀошт = БуритӀе гӀала |кӀошт таблицехь = БуритӀе гӀалин гуо{{!}}БуритӀе гӀала |юкъараллин тайпа = |юкъаралла = |юкъаралла таблицехь = |юкъара йекъайалар = [[#Административан йекъайалар|4 кӀошт]] |коьртан тайпа = ГӀалан гуон корта |корта = [[Хадарцев, Махарбек Хазбиевич|Хадарцев Маьхьарбек Хазбиевич]] |йиллина терахь = [[1784 шо|1784 шарахь]] |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1860 шарахь<ref>''Бетоева М. Д., Бирюкова Л. Д.'' История Владикавказа, 1781—1990: сборник документов и материалов. — Майкоп: Адыгея, 1991. — С. 1022. — ISBN 5-7534-0488-X</ref>. |майда = 291,61 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 620 |климат = [[Dfb|барамера тӀуьна (Dfb)]] |официалан мотт = |бахархой = {{ Бахархой | Владикавказ | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Владикавказ | ш }} |луьсталла = 1050 |агломераци = 330 076<ref name="perepis2010">{{cite web|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/svod.xls|title=Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации|publisher=Росстат|accessdate=2011-06-26|archiveurl=http://www.webcitation.org/616eYmUyG|archivedate=2011-08-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818001719/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/svod.xls |date=2011-08-18 }}</ref> |къаьмнийн хӀоттам = [[хӀирий]], [[оьрсий]], [[эрмалой]], [[гуьржий]], [[гӀалгӀай]], [[азербайджанаш]], [[украинаш]], [[желтой]] |динан хӀоттам = [[православи]], [[бусалба-суннийш]], [[ААЦ]], [[католикаш]], [[протестанташ]] |бахархойн цӀерш = Бурохой, бурохо |сахьтан аса = +3 |DST = |телефонан код = 8672 |поштан индекс = 362000 |поштан индексаш = 362ХХХ |автомобилан код = 15 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 90401000001 |категори Commons чохь = Vladikavkaz |сайт = http://vladikavkaz.osetia.ru/ |сайтан мотт = }} '''Бури́тӀе<ref>[http://chenetbook.info/knigi/nauka/20/1/assets/basic-html/page550.html А.Г.Мациев НОХЧИЙН-ОЬРСИЙН СЛОВАРЬ - C. 548] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426152343/http://chenetbook.info/knigi/nauka/20/1/assets/basic-html/page550.html |date=2017-04-26 }}</ref><ref>Дарц Абузар Айдамиров</ref><ref>{{Жайна |автор = Арсанукаев Iабдулла, Эжаев Умалт |дакъа = |хьажорг дакъа = |корта = Нохчийн литература : 10 классана хрестомати |оригинал = |мотт = ce |хьажорг = |викитека = |жоьпаллин = |арахецнарг = Абат |меттиг = Грозный |арахоьцийла = |шо = 2008 |том = |агӀо = |бӀогӀамалгаш = |йерриге агӀонаш = |сери = |isbn = 5-98108-002-7 |doi = |тираж = 15500 |ref = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190214164205/http://www.chechnyatoday.com/downloads/hrestomstiy.pdf |archivedate = 2022-12-4 }}</ref><ref>[http://iroars.ru/images/file-site/tekstoviy/knigi/B.A%20Dichaev,%20A.H%20Chayhiev..pdf В. А. ДЫХАЕВ, А. Х. ШАЙХИЕВ НОХЧИЙН ЛИТЕРАТУРА 10-чу классана учебник Магийна Нохчийн Республикин Дешаран а, Iилманан а министерствос Грозный Издательство «Арфа-Пресс» 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170215083306/http://iroars.ru/images/file-site/tekstoviy/knigi/B.A%20Dichaev,%20A.H%20Chayhiev..pdf |date=2017-02-15 }}</ref>''' ({{lang-inh|Буро}}, {{lang-os|{{Audio|Dzæudžyqæu.oga|Дзæуджыхъæу}}}} — [[Бугулов, Дзауг|Дзауган]] йурт) — [[Росси]]н къилбехьара, [[Къилбаседа Кавказ]]ан юккъерачу декъера [[гӀала]]. [[Къилбаседа ХӀирийчоь|Республика Къилбаседа ХӀирийчоь — Аланин]] [[коьрта гӀала]]<ref>[http://region15.ru/docs/vladikavkaz/ Официальное название на осетинском языке Дзæуджыхъæу]</ref><ref>[http://vladikavkaz-osetia.ru/city/history.php Владикавказ — столица Республики Северная Осетия — Алания]</ref>. Кхуллу [[муниципалан кхоллам]] [[гӀалин гуо (Росси)|гӀалин гуо]] [[БуритӀе гӀалин гуо|БуритӀе гӀала]]. 2007 шарахь БуритӀе гӀалан йелла сийлахь цӀе [[ТӀемлойн хастаман гӀала]]. == ЦӀе == Оьрсийн цӀе «Владикавказ» маьӀна долуш йу «Кавказан доладе» аьлла, гӀопан цӀе йелла [[Потёмкин, Павел Сергеевич|П. С. Потёмкина]]. «Лаьмнашка чудовлучехь омар делла аса сайна гиначу меттигехь гӀап йогӀа аьлла, цӀе Владикавказ а йолуш» — гӀап йогӀарх хаам бо шен рапортехь инарла-поручика П. С. Потёмкина 1784 шеран 25 апрелехь. Император-аьзни [[Екатерина II]]-гӀачун 1784 шеран омарца: «Лаьмнийн кӀажошкахь омар до аса гӀала кхолла, суна гина билгалайаьккхинчу меттигехь, цӀе Владикавказ йолуш». 1920 шо кхаччалц гӀала йукъайодара [[Теркан область|Теркан областан]]. 1928 шеран 13 октябрехь Къилбаседа-Кавказан мехккоман ВКП(б) бюрос, цуьнан секретаран А. А. Андреевн докладаца сацам бира Владикавказ гӀалех лаьцна. БуритӀе гӀалин советан даздаран цхьаьнатоьхна Пленуман 1931 шеран 2 сентябран № 7 йолчу протоколца, ССРС ЦКХК сацаман бух тӀе а таьӀна Владикавказан цӀе хийцира Орджоникидзе гӀала аьлла. ССРС Лакхарчу Советан Президиуман 1944 шеран 28 февралан № 795 йолчу омарца Орджоникидзе гӀалин цӀе хийцира Дзауджикау гӀала аьлла. ССРС Лакхарчу Советан Президиуман 1954 шеран 24 февралан (лоьмар йац) омарца Къилбаседа-ХӀирийн АССР гӀалан Дзауджикаун цӀе йуха а хийцина Орджоникидзе аьлла. Къилбаседа-ХӀирийн АССР Лакхарчу Советан 1990 шеран 20 июлан № 185 йолчу сацамца Орджоникидзе гӀалин цӀе хийцина Владикавказ<ref>[http://zags-15.ru/?page_id=2 Историческая справка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818233456/http://zags-15.ru/?page_id=2 |date=2016-08-18 }}: История фондообразования Управления записи актов гражданского состояния Республики Северная Осетия — Алания</ref> гӀала аьлла. == Физикин-географин амал == === Географин хьал === ГӀала лаьтта [[Къилбаседа Кавказ]]ехь, [[Терк]]ан шинне а бердашца, [[Теркан чӀаж]]ан 30 км генахь. БуритӀера болало [[ТӀеман-Гуьржийн некъ]]. === Климат === Климатан хьолаш: лаьмнашна гергахь хиларна кӀадйина барамера климатан аса. Ӏа кӀеда, аьхке йеха, амма йекъа, дукхах дерг тӀех йовха а йоцуш. Январан йуккъера температуран барам: −1,9 °C. Июлан йуккъера температуран барам: +20,7 °C. БуритӀехь 2010 шеран 5 декабрехь хилла Россехь уггаре Ӏаьнан довха де, хӀаваъ дохделла +27,1 °C. {{Меттиган климат |Меттиг_род= БуритӀе |Хьост= [http://www.pogoda.ru.net/climate/37228.htm «Пошоа и Климат»] | Янв_юкъ= -1.9 | Янв_юкъ_йоч= 31 | Фев_юкъ= -1.7 | Фев_юкъ_йоч= 34 | Мар_юкъ= 3.0 | Мар_юкъ_йоч= 53 | Апр_юкъ= 9.6 | Апр_юкъ_йоч= 87 | Май_юкъ= 14.1 | Май_юкъ_йоч= 136 | Июн_юкъ= 18.1 | Июн_юкъ_йоч= 175 | Июл_юкъ= 20.7 | Июл_юкъ_йоч= 113 | Авг_юкъ= 20.2 | Авг_юкъ_йоч= 93 | Сен_юкъ= 15.6 | Сен_юкъ_йоч= 74 | Окт_юкъ= 9.9 | Окт_юкъ_йоч= 58 | Ноя_юкъ= 3.7 | Ноя_юкъ_йоч= 46 | Дек_юкъ= -0.6 | Дек_юкъ_йоч= 33 | Шо_юкъ= 9.2 | Шо_юкъ_йоч= 933 | Янв_юкъ_мин= -5.6 | Янв_юкъ_макс= 3.3 | Фев_юкъ_мин= -5.6 | Фев_юкъ_макс= 3.6 | Мар_юкъ_мин= -0.8 | Мар_юкъ_макс= 8.1 | Апр_юкъ_мин= 5.1 | Апр_юкъ_макс= 15.2 | Май_юкъ_мин= 9.6 | Май_юкъ_макс= 19.7 | Июн_юкъ_мин= 13.5 | Июн_юкъ_макс= 23.7 | Июл_юкъ_мин= 16.1 | Июл_юкъ_макс= 26.2 | Авг_юкъ_мин= 15.7 | Авг_юкъ_макс= 25.7 | Сен_юкъ_мин= 11.2 | Сен_юкъ_макс= 21.3 | Окт_юкъ_мин= 5.8 | Окт_юкъ_макс= 15.4 | Ноя_юкъ_мин= 0.2 | Ноя_юкъ_макс= 8.7 | Дек_юкъ_мин= -4.2 | Дек_юкъ_макс= 4.6 | Шо_юкъ_мин= 5.1 | Шо_юкъ_макс= 14.6 | Янв_а_мин=-27.2 | Янв_а_макс=20.2 | Фев_а_мин=-27.8 | Фев_а_макс=23.0 | Мар_а_мин=-22.5 | Мар_а_макс=30.3 | Апр_а_мин=-10.2 | Апр_а_макс=34.0 | Май_а_мин=-2.8 | Май_а_макс=35.0 | Июн_а_мин=2.2 | Июн_а_макс=38.0 | Июл_а_мин=6.4 | Июл_а_макс=37.5 | Авг_а_мин=6.0 | Авг_а_макс=39.2 | Сен_а_мин=0.0 | Сен_а_макс=38.2 | Окт_а_мин=-10.0 | Окт_а_макс=33.5 | Ноя_а_мин=-23.1 | Ноя_а_макс=28.7 | Дек_а_мин=-25.0 | Дек_а_макс=27.1 | Шо_а_мин=-27.8 | Шо_а_макс=39.2 |}} {{Меттиган климат |Меттиг_род=БуритӀе 2001—2011 шш. муьрехь |Хьост=[http://www.weatheronline.co.uk/weather/maps/city?LANG=en&PLZ=_____&PLZN=_____&WMO=37228&CONT=euro&R=0&LEVEL=162&REGION=0005&LAND=RS&MOD=tab&ART=TEM&FMM=1&FYY=2001&LMM=12&LYY=2011&NOREGION=1 www.weatheronline.co.uk] | Янв_юкъ=-1.1 | Янв_юкъ_йоч= | Фев_юкъ=-0.1 | Фев_юкъ_йоч= | Мар_юкъ=4.6 | Мар_юкъ_йоч= | Апр_юкъ=8.9 | Апр_юкъ_йоч= | Май_юкъ=14.7 | Май_юкъ_йоч= | Июн_юкъ=18.8 | Июн_юкъ_йоч= | Июл_юкъ=21.5 | Июл_юкъ_йоч= | Авг_юкъ=21.5 | Авг_юкъ_йоч= | Сен_юкъ=16.8 | Сен_юкъ_йоч= | Окт_юкъ=11.1 | Окт_юкъ_йоч= | Ноя_юкъ=5.1 | Ноя_юкъ_йоч= | Дек_юкъ=0.5 | Дек_юкъ_йоч= | Шо_юкъ=10.2 | Шо_юкъ_йоч= | Янв_юкъ_мин=-5.1 | Янв_юкъ_макс=3.0 | Фев_юкъ_мин=-4.2 | Фев_юкъ_макс=4.1 | Мар_юкъ_мин=0.5 | Мар_юкъ_макс=8.8 | Апр_юкъ_мин=4.7 | Апр_юкъ_макс=13.0 | Май_юкъ_мин=10.0 | Май_юкъ_макс=19.5 | Июн_юкъ_мин=13.9 | Июн_юкъ_макс=23.4 | Июл_юкъ_мин=16.6 | Июл_юкъ_макс=26.4 | Авг_юкъ_мин=16.4 | Авг_юкъ_макс=26.6 | Сен_юкъ_мин=12.2 | Сен_юкъ_макс=21.5 | Окт_юкъ_мин=6.9 | Окт_юкъ_макс=15.2 | Ноя_юкъ_мин=0.9 | Ноя_юкъ_макс=9.3 | Дек_юкъ_мин=-3.4 | Дек_юкъ_макс=4.4 | Шо_юкъ_мин=5.8 | Шо_юкъ_макс=14.6 | Янв_а_макс= | Янв_а_мин= | Фев_а_макс= | Фев_а_мин= | Мар_а_макс= | Мар_а_мин= | Апр_а_макс= | Апр_а_мин= | Май_а_макс= | Май_а_мин= | Июн_а_макс= | Июн_а_мин= | Июл_а_макс= | Июл_а_мин= | Авг_а_макс= | Авг_а_мин= | Сен_а_макс= | Сен_а_мин= | Окт_а_макс= | Окт_а_мин= | Ноя_а_макс= | Ноя_а_мин= | Дек_а_макс= | Дек_а_мин= | Шо_а_макс= | Шо_а_мин= |}} === Сахьтан аса === Лелочу хенаца а, географин [[Дохалла|дохаллийца]] а<ref>{{cite web|url=http://dateandtime.info/ru/city.php?id=473249|title=Время во Владикавказе, Республика Северная Осетия - Алания, Россия. Сколько сейчас времени во Владикавказе|publisher=dateandtime.info|lang=ru|accessdate=2017-10-19}}</ref> йуккъера маьлхан [[делкъе]] БуритӀехь хуьлу 12:01. === Гуонахьара Ӏалам бехдар === «Электроцинкера»<ref>[http://electrozink.ugmk.com/ru/ ОАО «Электроцинк»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191015042322/http://electrozink.ugmk.com/ru/ |date=2019-10-15 }}</ref> а, кхечу заводашкара а белхаш бо билггала экологин баланаш. Саьнгалмусталлин цехера баланаш атмосфере аракхуьйсийта саьнгалах а, саьнгалан а газаш. Алсама аракхийсарш хилла 2003 ш<ref name="Felix01">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=PCqhzQ0Rkzk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 1/3)|publisher=Феликс Цоков|date = |accessdate=18 декабря 2009}}</ref><ref name="Felix02">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KrY_LOrnZsk|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 2/3)|publisher=Феликс Цоков|date = |accessdate=18 декабря 2009}}</ref><ref name="Felix03">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5SvyiVLEYDc|title=Электроцинк отравляет Осетию (часть 3/3)|publisher=Феликс Цоков|date = |accessdate=18 декабря 2009}}</ref>. Доккха масала хилла 2009 шеран 5 октябрехь хилла аракхоссар. Аракхоссаран бахьна дукхахдерг — адаман фактор ю, тойинчул тӀаьхьа болх дӀаболош персонало бертахь болх ца бар, хьаькамийн агӀора белхан тӀехь куьйгалла ца хилар, тояран белхаш дика бина ца хилар. Саьнгалан диоксидца хӀиттийна нормативаш, экологийн хаамашца, сов бевлира пхоьазза гергга, [[саьнгалан триоксид]]ца — 196,6-за<ref>{{cite web |url = http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |title = Ossetia.ru: «Электроцинк» оштрафован на 70 тыс. руб. за выбросы… |archiveurl = https://web.archive.org/web/20091028023850/http://www.ossetia.ru/top/elektrozink |archivedate = 2009-10-28 }}</ref>. ГӀалахь хилира массийн резабацарш<ref>[http://newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html Newsru.com: Жители Владикавказа устроили стихийную акцию против удушающих выбросов с завода «Электроцинк»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011184035/https://www.newsru.com/russia/28oct2009/vlad_zavod.html |date=2019-10-11 }}</ref>. Къилбаседа-ХӀирийн парламентареш кийча бара и бала РФ Пачхьалкхан Думе дийцаршка даккха<ref>[http://region15.ru/news/main/2009/11/05/02-51/ Депутат Госдумы Арсен Фадзаев пригрозил «Электроцинку» вынести проблему вредных выбросов на уровень Госдумы]</ref>. 2018 шеран октябрехь Электроцинкехь йоккха цӀе елира<ref>[https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 Пожар на Электроцинке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191011184026/https://kvartirka15.ru/items/pozhar_na_elektrocinke_10251 |date=2019-10-11 }}</ref>, егира электролитан цех, цӀе йогуш хӀаваэ девлира саьнгал, мышьяк, саьнгалан мусталлин Ӏаьнарш, кхин дӀевше газаш. ГӀалан бахархой арабевлира юккъерачу майдане дукха сиха завод дӀакъовла аьлла, цул тӀаьхьа митинге баьхкинчарна дуьхьала веира РКЪХӀ-Аланин корта, дош делира завод дӀакъовларан хьокъехь кхаж таса, республикин парламенто, цхьаъ санна массара а, кхаж тесира завод дӀакъовларан хьокъехь. == Истори == ГӀала кхоьллира, [[Теркан чӀаж]] чувоьдучехь, 1784 шарахь, оьрсийн гӀап санна. Иза доьзна дара [[Россин импери|Россин]] а, [[Гуьржийчоь]]нна а йукъара [[Георгийн трактат]] кӀела куьг йаздарца, цул тӀаьхьа [[ТӀеман-гуьржийн некъ]] бан болабарца. ГӀап йиллира Теркан аьтту берд тӀаьхь, ГӀалгӀайн йуьртан Заур-ков гергахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Терк йистехь йолу нах беха меттигаш}} [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан гӀаланаш]] k12a888hnt2d49jj1hg5tejr2zdtv01 0 13282 11973139 11750770 2026-04-16T04:54:54Z VolnyiLev 18828 −[[Категори:Ставрополан мехкан нах беха меттигаш]]; ±[[Категори:Россин гӀаланаш]]→[[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973139 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=июнь 2013}} {{НБМ-Росси |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Ставрополь |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = Росси |хӀост = Coat of Arms of Stavropol (1994).png |байракх = Stavropol flag.svg{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = x100 |байракхан сурт хӀоттор = x100 |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg =45 |lat_min = 03|lat_sec = |lon_deg =41 |lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city(2400)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = 300 |регионан картин барам = 300 |кӀоштан картин барам = 300 |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк{{!}}Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Ставрополан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Ставрополан гӀалин гуо |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1777 |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1785 |майда = 276,689<ref>[http://stavropol.stavkray.ru/stavropol/city-passport/4.php Паспорт города (на 01.01.2012)]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = 1489 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +3 |DST = ю |телефонан код = 865-2 |поштан индекс = |поштан индексаш = 355000-355099 |автомобилан код = 59, 159 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07401 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.stavadm.ru/ |сайтан мотт = }}'''Ставрополь<ref>«Русско-чеченский словарь» (авторы — А.Т. Карасаев, А.Г. Мациев)</ref>''', '''ТӀорпаз-гӀала<ref>{{Дошам:Вагапов Ӏ. Д.: Словарь неологизмов чеченского языка|93-122}}</ref>''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] коьрта гӀала йу. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] {{Stavropol-kr-geo-stub}} dioooaz9nqgaxd9c76ld56nj5zou5or 0 13594 11973243 11748203 2026-04-16T10:18:13Z VolnyiLev 18828 −[[Категори:Россин гӀаланаш]]; ±[[Категори:Туван нах беха меттигаш]]→[[Категори:Туван гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973243 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=август 2013}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Кызыл |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = Росси |хӀост = Blason de Kyzyl.png |байракх = Flag of Kyzyl.svg |хӀостан сурт хӀоттор = x100 |байракхан сурт хӀоттор = x100 |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 51 |lat_min = 43 |lat_sec = |lon_deg = 94 |lon_min = 27 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(109100)_region:RU |CoordScale = 20000 |пачхьалкхан картан барам = 300 |регионан картан барам = 300 |кӀоштан картан барам = 300 |регион = Тува |регион таблицехь = Тува{{!}}Тува |кӀоштан тайпа = Гуо |кӀошт = ГӀалан гуо Кызыл |кӀошт таблицехь = ГӀалан гуо Кызыл{{!}}Кызыл |юкъараллин тайпа = |юкъаралла = |юкъаралла таблицехь = |юкъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1914 |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус елла терахь = 1914 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 630 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 109 986 |бахархой ларар шо = 2010 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 39422 |поштан индекс = |поштан индексаш = 667001-667011 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 93401 |категори Commons чохь = Kyzyl |сайт = http://mkyzyl.ru/ |сайтан мотт = }}'''Кызыл''' — [[Тува]]н коьрта гӀала йу. Бахархой — 109 986 леррана 2010 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Туван гӀаланаш]] 3ct0klmx20c951lqre5b9pfuoswzjan 11973252 11973243 2026-04-16T10:22:54Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Туван гӀаланаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Кызыл]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973252 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=август 2013}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Кызыл |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = Росси |хӀост = Blason de Kyzyl.png |байракх = Flag of Kyzyl.svg |хӀостан сурт хӀоттор = x100 |байракхан сурт хӀоттор = x100 |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 51 |lat_min = 43 |lat_sec = |lon_deg = 94 |lon_min = 27 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(109100)_region:RU |CoordScale = 20000 |пачхьалкхан картан барам = 300 |регионан картан барам = 300 |кӀоштан картан барам = 300 |регион = Тува |регион таблицехь = Тува{{!}}Тува |кӀоштан тайпа = Гуо |кӀошт = ГӀалан гуо Кызыл |кӀошт таблицехь = ГӀалан гуо Кызыл{{!}}Кызыл |юкъараллин тайпа = |юкъаралла = |юкъаралла таблицехь = |юкъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1914 |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус елла терахь = 1914 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 630 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 109 986 |бахархой ларар шо = 2010 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 39422 |поштан индекс = |поштан индексаш = 667001-667011 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 93401 |категори Commons чохь = Kyzyl |сайт = http://mkyzyl.ru/ |сайтан мотт = }}'''Кызыл''' — [[Тува]]н коьрта гӀала йу. Бахархой — 109 986 леррана 2010 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Кызыл]] l2astd90njh6c7w9r4hp55agr8eejxh 0 14498 11973200 11630450 2026-04-16T05:22:42Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Ростовн областан гӀаланаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Таганрог]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973200 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Таганрог |шен цӀе = [[File:Port of Taganrog.jpg|320px]]<br /><small><br /><br /></small> |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Taganrog.png |байракх = Flag of Taganrog (Rostov oblast).png{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 47 |lat_min = 14 |lat_sec = 00 |lon_deg = 38 |lon_min = 54 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(269000)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Ростовн область |регион таблицехь = Ростовн область |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = Мэр |корта = [[Прасолов, Владимир Александрович|В. А. Прасолов]]<ref>[http://prasolov.su/ ПРАСОЛОВ Владимир Александрович<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |йиллина терахь = 1698 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1775 |майда = 80 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 254,8 эзар.<ref>[http://rostov.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/rostov/resources/56b9bf004f726143a7d9af9b972d8349/Численность+населения+Ростовской+области+на+1+января+2013+года.htm Ростовстат. Численность городского и сельского населения на 1 января 2013 года]</ref> |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 3620 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = 60437 |телефонан код = 8634 |поштан индекс = 347900-347960 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = Taganrog |сайт = http://www.tagancity.ru |сайтан мотт = }} '''Таганро́г''' — [[Ростовн область|Ростовн областан]] гӀала, [[Азов-хIорд]]ан йистехь йолу порт ([[Таганроган айма|Таганроган айм]]ехь, [[Ростов-на-Дону|Ростовера]] 70 километр). Таганрог Россин шира гӀалашан могӀам йукъахь йу. Бахархойн дукхалла — 254,8 эзар стаг ([[2012]]), [[ГӀалан агломераци|агломераци]] — 325 000 сов стаг. == ГӀарабоьвлла бахархой == * [[Чехов, Антон Павлович]] — сийлахь воккху оьрсийн йаздархо, драматург, лор. Императоран Ӏилманий Академин исбаьхьалли йозан сийлахь академик (1900 шо—1902 шо). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Таганрог]] kqs0cdjrywh8os3cvxkelmq53rdxax5 11973253 11973200 2026-04-16T10:25:38Z VolnyiLev 18828 11973253 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Таганрог |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Taganrog.png |байракх = Flag of Taganrog (Rostov oblast).png{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 47 |lat_min = 14 |lat_sec = 00 |lon_deg = 38 |lon_min = 54 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(269000)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Ростовн область |регион таблицехь = Ростовн область |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = Мэр |корта = [[Прасолов, Владимир Александрович|В. А. Прасолов]]<ref>[http://prasolov.su/ ПРАСОЛОВ Владимир Александрович<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |йиллина терахь = 1698 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1775 |майда = 80 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 254,8 эзар.<ref>[http://rostov.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/rostov/resources/56b9bf004f726143a7d9af9b972d8349/Численность+населения+Ростовской+области+на+1+января+2013+года.htm Ростовстат. Численность городского и сельского населения на 1 января 2013 года]</ref> |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 3620 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = 60437 |телефонан код = 8634 |поштан индекс = 347900-347960 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = Taganrog |сайт = http://www.tagancity.ru |сайтан мотт = }} '''Таганро́г''' — [[Ростовн область|Ростовн областан]] гӀала, [[Азов-хIорд]]ан йистехь йолу порт ([[Таганроган айма|Таганроган айм]]ехь, [[Ростов-на-Дону|Ростовера]] 70 километр). Таганрог Россин шира гӀалашан могӀам йукъахь йу. Бахархойн дукхалла — 254,8 эзар стаг ([[2012]]), [[ГӀалан агломераци|агломераци]] — 325 000 сов стаг. == ГӀарабоьвлла бахархой == * [[Чехов, Антон Павлович]] — сийлахь воккху оьрсийн йаздархо, драматург, лор. Императоран Ӏилманий Академин исбаьхьалли йозан сийлахь академик (1900 шо—1902 шо). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Таганрог]] 9mkzig0y2h6yhkkkg7i46e0i71nj983 11973254 11973253 2026-04-16T10:54:22Z Takhirgeran Umar 1134 /* Преамбула */ 11973254 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Таганрог |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Taganrog.png |байракх = Flag of Taganrog (Rostov oblast).png{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 47 |lat_min = 14 |lat_sec = 00 |lon_deg = 38 |lon_min = 54 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(269000)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Ростовн область |регион таблицехь = Ростовн область |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = Мэр |корта = [[Прасолов, Владимир Александрович|В. А. Прасолов]]<ref>[http://prasolov.su/ ПРАСОЛОВ Владимир Александрович<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |йиллина терахь = 1698 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1775 |майда = 80 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 254,8 эзар.<ref>[http://rostov.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/rostov/resources/56b9bf004f726143a7d9af9b972d8349/Численность+населения+Ростовской+области+на+1+января+2013+года.htm Ростовстат. Численность городского и сельского населения на 1 января 2013 года]</ref> |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 3620 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = 60437 |телефонан код = 8634 |поштан индекс = 347900-347960 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = Taganrog |сайт = http://www.tagancity.ru |сайтан мотт = }} '''Таганро́г''' — [[Ростовн область|Ростовн областан]] гӀала, [[Азов-хӀорд]]ан йистехь йолу порт ([[Таганроган айма|Таганроган айм]]ехь, [[Ростов-на-Дону|Ростовера]] 70 километр). Таганрог Россин шира гӀалашан могӀам йукъахь йу. Бахархойн дукхалла — 254,8 эзар стаг ([[2012]]), [[ГӀалан агломераци|агломераци]] — 325 000 сов стаг. == ГӀарабоьвлла бахархой == * [[Чехов, Антон Павлович]] — сийлахь воккху оьрсийн йаздархо, драматург, лор. Императоран Ӏилманий Академин исбаьхьалли йозан сийлахь академик (1900 шо—1902 шо). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Таганрог]] 7tut5wn88udwkvkohl43s6oi47pffph 11973255 11973254 2026-04-16T10:55:08Z Takhirgeran Umar 1134 /* Преамбула */ 11973255 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Таганрог |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Taganrog.png |байракх = Flag of Taganrog (Rostov oblast).png{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 47 |lat_min = 14 |lat_sec = 00 |lon_deg = 38 |lon_min = 54 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(269000)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Ростовн область |регион таблицехь = Ростовн область |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = Мэр |корта = [[Прасолов, Владимир Александрович|В. А. Прасолов]]<ref>[http://prasolov.su/ ПРАСОЛОВ Владимир Александрович<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |йиллина терахь = 1698 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1775 |майда = 80 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 254,8 эзар.<ref>[http://rostov.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/rostov/resources/56b9bf004f726143a7d9af9b972d8349/Численность+населения+Ростовской+области+на+1+января+2013+года.htm Ростовстат. Численность городского и сельского населения на 1 января 2013 года]</ref> |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 3620 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = 60437 |телефонан код = 8634 |поштан индекс = 347900-347960 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = Taganrog |сайт = http://www.tagancity.ru |сайтан мотт = }} '''Таганро́г''' — [[Ростовн область|Ростовн областан]] гӀала, [[Азов-хӀорд]]ан йистехь йолу порт ([[Таганроган айма|Таганроган айм]]ехь, [[Ростов-на-Дону|Ростовера]] 70 километр). Таганрог Россин шира гӀаланийн могӀаман йукъахь йу. Бахархойн дукхалла — 254,8 эзар стаг ([[2012]]), [[ГӀалан агломераци|агломераци]] — 325 000 сов стаг. == ГӀарабоьвлла бахархой == * [[Чехов, Антон Павлович]] — сийлахь воккху оьрсийн йаздархо, драматург, лор. Императоран Ӏилманий Академин исбаьхьалли йозан сийлахь академик (1900 шо—1902 шо). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Таганрог]] 3qwpocf1etzu40v6oyekm8oc7qahrj2 11973256 11973255 2026-04-16T10:56:14Z Takhirgeran Umar 1134 /* Билгалдахарш */ 11973256 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Таганрог |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Taganrog.png |байракх = Flag of Taganrog (Rostov oblast).png{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 47 |lat_min = 14 |lat_sec = 00 |lon_deg = 38 |lon_min = 54 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(269000)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Ростовн область |регион таблицехь = Ростовн область |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = Мэр |корта = [[Прасолов, Владимир Александрович|В. А. Прасолов]]<ref>[http://prasolov.su/ ПРАСОЛОВ Владимир Александрович<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |йиллина терахь = 1698 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1775 |майда = 80 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 254,8 эзар.<ref>[http://rostov.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/rostov/resources/56b9bf004f726143a7d9af9b972d8349/Численность+населения+Ростовской+области+на+1+января+2013+года.htm Ростовстат. Численность городского и сельского населения на 1 января 2013 года]</ref> |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 3620 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = 60437 |телефонан код = 8634 |поштан индекс = 347900-347960 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = Taganrog |сайт = http://www.tagancity.ru |сайтан мотт = }} '''Таганро́г''' — [[Ростовн область|Ростовн областан]] гӀала, [[Азов-хӀорд]]ан йистехь йолу порт ([[Таганроган айма|Таганроган айм]]ехь, [[Ростов-на-Дону|Ростовера]] 70 километр). Таганрог Россин шира гӀаланийн могӀаман йукъахь йу. Бахархойн дукхалла — 254,8 эзар стаг ([[2012]]), [[ГӀалан агломераци|агломераци]] — 325 000 сов стаг. == ГӀарабоьвлла бахархой == * [[Чехов, Антон Павлович]] — сийлахь воккху оьрсийн йаздархо, драматург, лор. Императоран Ӏилманий Академин исбаьхьалли йозан сийлахь академик (1900 шо—1902 шо). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ростовн область}} [[Категори:Таганрог]] ma6nqativ9qdofcyvbzrxkvj1zq17uy 14 14775 11973197 104310 2026-04-16T05:20:52Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Удмуртин гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973197 wikitext text/x-wiki [[Категори:Удмуртин гӀаланаш]] 36fcya0notovpgn64u7sbcdcd1nccev 0 16134 11973217 11742811 2026-04-16T05:35:36Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Магаданан областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973217 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2013}} {{НБМ-Росси |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Магадан |шен цӀе = |муьтӀахь = |сурт = Magadan, Lenin-Street.jpg |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = COA Magadan, Russian Federation.svg |байракх = Flag of Magadan.svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 59 |lat_min = 34 |lat_sec = 0 |lon_deg = 150 |lon_min = 48 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(98879)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = область |регион = Магаданан область |регион таблицехь = Магаданан область |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Магаданан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Магаданан гӀалин гуо |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = Мэр |корта = Абрамов Сергей Васильевич<ref>[http://www.magadangorod.ru/index.php?newsid=15029 Мэр города Магадана » Мэрия города Магадана<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |йиллина терахь = 1929 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = 1939 |статус йелла терахь = |майда = 295<ref>[http://www.magadangorod.ru/index.php?newsid=57 Сайт администрации города Магадана. Обновление материалов генерального плана 1994 г. Пояснительная записка]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 95 925 |бахархой ларар шо = 2010 |луьсталла = 325 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 4132 |поштан индекс = 685000 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 44401 |категори Commons чохь = Magadan |сайт = http://www.magadangorod.ru |сайтан мотт = ru }}'''Магада́н''' — Россин [[Гена-Малхбале]]ра гӀала. [[Магаданан область|Магаданан областан]] Административан центр, цуна ю муниципалан кхоллам «гӀала Магадан». Бахархой — 95,9 эзар. адам (2010 шо). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Магаданан область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Магаданан областан нах беха меттигаш]] hig9rex0o70upqoj65wplsb8liltccq 11973240 11973217 2026-04-16T10:16:25Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Магаданан областан нах беха меттигаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Магаданан областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973240 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2013}} {{НБМ-Росси |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Магадан |шен цӀе = |муьтӀахь = |сурт = Magadan, Lenin-Street.jpg |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = COA Magadan, Russian Federation.svg |байракх = Flag of Magadan.svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 59 |lat_min = 34 |lat_sec = 0 |lon_deg = 150 |lon_min = 48 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(98879)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = область |регион = Магаданан область |регион таблицехь = Магаданан область |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Магаданан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Магаданан гӀалин гуо |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = Мэр |корта = Абрамов Сергей Васильевич<ref>[http://www.magadangorod.ru/index.php?newsid=15029 Мэр города Магадана » Мэрия города Магадана<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |йиллина терахь = 1929 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = 1939 |статус йелла терахь = |майда = 295<ref>[http://www.magadangorod.ru/index.php?newsid=57 Сайт администрации города Магадана. Обновление материалов генерального плана 1994 г. Пояснительная записка]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 95 925 |бахархой ларар шо = 2010 |луьсталла = 325 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 4132 |поштан индекс = 685000 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 44401 |категори Commons чохь = Magadan |сайт = http://www.magadangorod.ru |сайтан мотт = ru }}'''Магада́н''' — Россин [[Гена-Малхбале]]ра гӀала. [[Магаданан область|Магаданан областан]] Административан центр, цуна ю муниципалан кхоллам «гӀала Магадан». Бахархой — 95,9 эзар. адам (2010 шо). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Магаданан область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Магаданан областан гӀаланаш]] b6rerhmbo74s80gwutzl0zb6mu4tsw6 0 17226 11973215 11742774 2026-04-16T05:34:40Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Алтайн мехкан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973215 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Бийск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Biysk_(Altai_krai)_(1804).png |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 31|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 85|lon_min = 10|lon_sec = |CoordAddon = type:city(220466)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Алтайн мохк |регион таблицехь = Алтайн мохк |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Бийскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Бийскан гӀалин гуо{{!}}ГӀала Бийск |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1709 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1782 |майда = 291,67 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 180 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 205 250 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +7 |DST = |телефонан код = 3854 |поштан индекс = 659300 |поштан индексаш = |автомобилан код = 22 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 01405 |категори Commons чохь = Biysk |сайт = http://www.biysk22.ru |сайтан мотт = }}'''Бийск''' — [[Росси]]н [[Алтайн мохк|Алтайн мехкан]] гӀала, [[Бийскан кӀошт]]ан административан центр, [[наукоград]]. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Алтайн мехкан нах беха меттигаш]] 8bzrg8jcscs2y40ix7qd75t8qcegu0c 0 17228 11973212 11642946 2026-04-16T05:33:32Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ярославлан областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973212 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Ростов |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Rostov.png |байракх = Flag of Rostov.png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 57 |lat_min = 11 |lat_sec = 00 |lon_deg = 39 |lon_min = 25 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(33600)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Ярославлан область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпаа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Ростовн кӀошт{{!}}Ростовн |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпаа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпаа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 862 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 2006 |майда = 32,0<ref name="Яр обл 2012">[http://yar.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/yar/resources/67626a004ef7a4a3a74cb722524f7e0f/%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%B2+%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85+2012+%D0%B3%D0%BE%D0%B4.doc РОССТАТ Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Ярославской области Ярославская область в цифрах 2012. Краткий статистический сборник. г.Ярославль 2012 год]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 100 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 31 368<ref name="Яр обл 2012"/> |бахархой ларар шо = 2012 |луьсталла = 980 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +3 |DST = |телефонан код = 48536 |поштан индекс = |поштан индексаш = 152150, 152151, 152153, 152155, 152159 |автомобилан код = |идентификаторан тайпаа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 78410 |категори Commons чохь = Rostov |сайт = http://www.admrostov.ru/ |сайтан мотт = }}'''Росто́в''' ({{lang-orv|Ростовъ}}) — [[Россин Федераци]]н [[гӀала]], [[Ярославлан область|Ярославлан областан]] [[Ростовн кӀошт]]ан [[административан центр]], бахархойн дукхалла — 31 368 адам (2012)<ref name="Яр обл 2012"/>. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ярославлан областан нах беха меттигаш]] caydnns90bpm1g2nl309q048aw517r2 0 17308 11973223 11742807 2026-04-16T09:53:58Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Амуран областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973223 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{маьӀнаш}}{{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Благовещенск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Blagoveshchensk_(Amur_oblat).png |байракх = Flag of Blagoveschensk (Amur oblast).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 50 |lat_min = 15 |lat_sec = 28 |lon_deg = 127 |lon_min = 32 |lon_sec = 11 |CoordAddon = type:city(217700)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Амуран область |регион таблицехь = Амуран область |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Благовещенскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Благовещенскан гӀалин гуо{{!}}Благовещенск |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1856 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1653 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1858 |майда = 320,97<ref>[http://www.gks.ru/scripts/db_inet2/passport/table.aspx?opt=10701000200620072008200920102011 БД ПМО Амурской области. Город Благовещенск]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 130 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 222,994 <ref name="бахархой">[http://amurstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/amurstat/resources/0977a0004d173db4b2b9bbc5b34c73c1/07_1_4.htm Оценка численности населения по городским округам, муниципальным районам, городским и сельским поселениям Амурской области на 1 января 2013 года]</ref> |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 599 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 4162 |поштан индекс = 6750xx |поштан индексаш = 675000, 675002 - 675006, 675009 - 675011, 675014, 675016, 675018 - 675021, 675025, 675028, 675029 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 10401 |категори Commons чохь = Blagoveshchensk |сайт = http://www.admblag.ru |сайтан мотт = }}'''Благове́щенск''' — [[Росси]]н гӀала, [[Амуран область|Амуран областан]] а, [[Благовещенскан кӀошт]]ан а административан центр. Бахархойн дукхалла 222,994 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Амуран областан нах беха меттигаш]] 9fynr1kzyx1o4dfmtzusxjgiqfusn6u 0 17310 11973218 11642867 2026-04-16T05:36:11Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Аштаркханан областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973218 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Аштаркхне |шен цӀе = [[Файл:Panarama astrakhan 2009.jpg|300px]] |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Astrakhan.png |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = 100 |байракхан шоралла = 150 |lat_dir = N|lat_deg = 46|lat_min = 20|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 48|lon_min = 01|lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(501300)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Аштаркханан область |регион таблицехь = Аштаркханан область |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Аштаркханан |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1558 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Хаджи-тархан |статус йелла терахь = 1717 |майда = 208,69<ref name="БДПМО">[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst12/DBInet.cgi Росстат. База данных показателей муниципальных образований.]</ref><ref name="Генплан">[http://astrakhan.urbanistika.ru/doc/doc43_1.pdf Генеральный план города Астрахань. Основные технико-экономические показатели.]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = -25 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 527 345 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 2527 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +4 |DST = |телефонан код = 8512 (851) |поштан индекс = 414000 |поштан индексаш = 414ХХХ |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = Код ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 12401 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.astrgorod.ru/ |сайтан мотт = }}'''Аштаркхне''' — [[Росси]]н [[гӀала]], [[Аштаркханан область|Аштаркханан областан]] [[административан центр]]. Бахархойн дукхалла 527 345 адам леррина 2013 шарахь. [[File:IMG 20180807 145953Алесандро-Мариинская больница.jpg|thumb|Алесандро-Мариинская больница]] [[File:IMG 20180807 145618Астраханский гостехуниверситет.jpg|thumb|Астраханский Государственный Технический Университет]] === Маьждигаш а, исламан дешаран меттигаш а === * Маьждигаш ** [[КIайн маьждиг]]; ** [[Iаьржа маьждиг]]; ** ЦIиен маьждиг; ** Баьццара маьждиг; ** ГIажарийн маьждиг; ** НогIийн маьждиг * Исламан дешаран меттигаш ** Аштаркхнен исламан колледж <gallery perrow="12" widths="200px" heights="200px"> Белая Мечеть, фасад.jpg|КIайн маьждиган юьхь Белая Мечеть с западной стороны.jpg|КIайн маьждиг малхбузера хьаьжчи Зеленая мечеть.jpg|Баьццара маьждиг йа ГIезалойн маьждиг Исламский колледж.jpg|Аштаркхнен исламан колледж Черная мечеть.jpg|Iаьржа маьждиг Центральная мечеть Астрахани.jpg|ЦIиен маьждиг Доска на Красной мечети.jpg|ЦIиен маьждиган тIе тоьхна у </gallery> == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Аштаркханан область}} [[Категори:Аштаркханан областан нах беха меттигаш]] k2e7nd49j8xblxwdb2yam10lxr005ni 0 17311 11973224 11743556 2026-04-16T09:54:17Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Белгородан областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973224 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Белгород |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Belgorod.svg |байракх = Flag_of_Belgorod.svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 50|lat_min =36 |lat_sec = |lon_deg = 36|lon_min =36 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Белгородан область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Белгород |кӀошт таблицехь = |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1596 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1596 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1596 |майда = 153,1 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 130 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 373 528 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 2391,2 |агломераци = 519 000 |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +4 |DST = |телефонан код = 4722 |поштан индекс = 308000 |поштан индексаш = 308000-309000 |автомобилан код = 31,131 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 14401 |категори Commons чохь = Belgorod |сайт = http://www.beladm.ru/ |сайтан мотт = }}'''Бе́лгород''' — [[Росси]]н гӀала, [[Белгородан область|Белгородан областан]] [[административан центр]]. Бахархойн дукхалла 373 528 стаг (2013 шо). Белгород — оьрсийн гӀала, дукхаха йолу меттигаш ю Северски Донец олучу хин аьтту бердаца, иза Дон чудогӀу хи ду. Белгород Москохах ворхӀ бӀе километр гергга ю, ткъа Оьрсийчоьнан-Украинин дозанах шовзткъа километр гергга бен яц. Белгородски кӀошт Украинца доза долуш ю, цундела украинахой шолгӀачу меттехь бу оцу территори тӀехь дехаш долу къам (оьрсашна тӀаьхьа). Верриг а Белгородан кӀоштахь бехаш бу бӀе гергга къаьмнийн векалш. ГӀалин йистера Белгородски кӀошташна юкъайогӀу гӀалина гергахь лаьтта цхьа могӀа ярташ, къаьсттина Северный, Майский, Таврово, кхин а. Юкъарчу хьесапехь, Белгородехь а, цуьнан гонах а пхи бӀе эзар гергга стаг ву. Белгород гӀала тӀеман сийлаллин гӀаланех ю; ХӀинцалера Белгород цӀена а, синтеме а гӀала ю; Белгород-гӀалина юкъайогӀу ши кӀошт, Малхбузан а, Малхбален а олу, ткъа хьалха (1993 шо кхаччалц) Октябрьски а, Свердловскан а кӀошташ олуш хилла. ГӀала дика йоккха ю, цуьнан урамийн ерриг йохалла 4,5 бӀе километр сов ю. ГӀалахь дуккха а инзаре меттигаш ю. Белгородехь дуккха а хаза шира гӀишлош ю, хьошалгӀа баьхкинчу нехан тидам тӀебохуьйтуш. Цу тайпана цӀеношна юкъахь ду XIX бӀешарахь дина совдегаран Селивановн цӀа, тахана цу чохь ши музей ю - энергетикан а, литературан а. Оццу урамехь лаьтта совдегаран Гольцовн цӀа, иза а ду XIX бӀешарахь дина. Жимма жима ю дӀадаханчу бӀешеран юьххьехь йина мехкарийн спортзалан гӀишло. Иштта тидам тӀебахийта хьакъ ю XIX бӀешарахь кхоьллина йолу Белгород-Старооскол епархин гӀишло а, иштта Белгородера цхьайолу отелаш а. Белгородерчу хӀолламашна юкъахь къаьсташ ю 1999-чу шеран августехь схьайиллина йолу Русийн хих чекхвоккхуш волчу элан Владимиран ткъе ши метр декхаш йолу хӀоллам, ткъа иштта [[КаӀбат|КаӀабана]] лерина хӀоллам а бу. Транспортан машанийн а, узелийн а агӀор хьаьжча, Белгород дикка кхиъна гӀала ю. Цигахь ю цӀерпоштнекъан ши вокзал, автовокзал, дуьненаюкъара авиастанци. ГӀалин чоьхьара транспорт гойту автобусийн а, троллейбусан а маршрутийн машано. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Белгородан областан нах беха меттигаш]] {{Belg-obl-geo-stub}} 8nlbvgms3pewqbsa3bin6htzf5vdnug 0 17312 11973225 11750725 2026-04-16T09:54:38Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Брянскан областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973225 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Брянск (маьӀнаш)}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Брянск |шен цӀе = [[File:Петровская гора 2013.jpg|310px]] |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of arms of Bryansk (Bryansk Oblast).svg |байракх = Flag of Bryansk (Bryansk oblast).svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 53 |lat_min = 15 |lat_sec = |lon_deg = 34 |lon_min = 22 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Брянскан область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Брянскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 985 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1146 |хьалхара цӀерш = Дебрянск |статус йелла терахь = |майда = 230 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 190 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 410 837 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 1807 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 4832 |поштан индекс = 241000 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 15401 |категори Commons чохь = Bryansk |сайт = http://bryansk032.ru/ |сайтан мотт = }}'''Бря́нск''' — [[Росси|Россин Федерацин]] [[гӀала]], [[Брянскан область|Брянскан областан]] а [[Брянскан кӀошт]]ан а административан центр. Бахархойн дукхалла 410 837 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Брянскан областан нах беха меттигаш]] jmu5h8d3v6e44b728o1vog6txqsy2s6 0 17315 11973202 11743585 2026-04-16T05:23:19Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Калининград]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973202 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Калининград |шен цӀе = <br /> |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост =Coat_of_arms_of_Kaliningrad.svg |байракх = Flag of Kaliningrad.svg |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg=54|lat_min=43|lon_deg=20|lon_min=30 |CoordAddon=type:city(425600)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Калининградан область |регион = Калининградан область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 224,7 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 441 376 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = 690 000<ref name="population">{{cite web|url=http://www.klgd.ru/construction/symposium/8.php?print=Y|title=«Калининград: образы будущего. Градостроительное развитие центральной части города»|accessdate=2013-02-08|archiveurl=http://www.webcitation.org/6EKsFZX41|archivedate=2013-02-10}}</ref> |къаьмнийн хӀоттам = [[оьрсий]] — 87,4 %<br /> [[украинаш]] — 4,0 % <br /> [[белорусаш]] — 3,7 %<br /> [[литвахой]] — 0,4 %<br /> [[немцой]] — 0,4 %<br /> [[полякаш]] — 0,3 %<br /> биснарш — 3,8 %<br /><ref>[http://kaliningrad.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kaliningrad/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Итоги::Калининградстат<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305045751/http://kaliningrad.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kaliningrad/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2016-03-05 }}</ref> |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +2 |DST = |телефонан код = 4012 |поштан индекс = 236ХХХ |поштан индексаш = |автомобилан код = 39 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 27401 |категори Commons чохь = Kaliningrad |сайт = http://www.klgd.ru/ |сайтан мотт = }}'''Калинингра́д''' ([[1946]] шеран [[4 июль]] кхаччалц — '''Коьнигсберг''') — [[Росси]]н гӀала, [[Калининградан область|Калининградан областан]] административан центр. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Калининградан область}} [[Категори:Калининград]] [[Категори:Калининградан область]] 14kiwcb62tq5x1cbibuilvmy3c0ne7r 0 17316 11973120 11973054 2026-04-16T04:46:21Z VolnyiLev 18828 /* Билгалдахарш */ 11973120 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Калуга |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Kaluga.svg |байракх = Flag of Kaluga.svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg =54 |lat_min = 32|lat_sec = |lon_deg =36 |lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city(341300)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Калугин область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1371 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 170,5<ref>[http://www.kp40.ru/index.php?cid=810&nid=76110 Калуги стало больше] ''Калужский перекрёсток'', 14 апреля 2011.</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 190 |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = 339 960 |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 4842 |поштан индекс = |поштан индексаш = 248xxx |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 29401 |категори Commons чохь = Kaluga |сайт = http://Калуга.рф/ |сайтан мотт = ru }}'''Калу́га''' — [[Росси]]н, ([[1944]] дуьйна) [[Калугин область|Калугин областан]] административан центр. Цуна йу муниципалан кхоллам [[Калугин гӀалин гуо]]. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Калугин область}} [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] axcamz9hng7c6kozfiun4p4sosma12e 0 17317 11973156 11743690 2026-04-16T05:01:37Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973156 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Кемерово |шен цӀе = {{lang-ru|Кемерово}} |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Kemerovo COA.svg |байракх = Kemerovo-flag.png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = 170 |lat_deg = 55 |lat_min = 20 |lat_sec = 00 |lon_deg = 86 |lon_min = 04 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(520609)_region:RU |CoordScale = 50000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Кемерово |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1701 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1721 ш. 28 апрель |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1918 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 140 |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +6 |DST = |телефонан код = |поштан индекс = |поштан индексаш = 650000-650099<ref name="PostCode">{{cite web|url=http://postindex.delovoigorod.ru/kemerovo/center/|title=поштан индексаш г. Кемерово|publisher=delovoigorod.ru|date=|format=|accessdate=2013-08-14|lang=ru|archiveurl=|archivedate=}}</ref><br />650900-650907<ref name="PostCode" /> |автомобилан код = 42, 142 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 32401 |категори Commons чохь = Kemerovo |сайт = http://kemerovo.ru/ |сайтан мотт = }}'''Ке́мерово''' ({{lang-ru|Кемерово}}) — [[Росси]]н гӀала, цуна йу [[гӀалин гуо]] статус. [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[административан центр]]. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] t3gwd7xpk61evsst0jbxsgg9ppayjt7 0 17321 11973227 11628755 2026-04-16T09:56:26Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Костромин областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973227 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Кострома |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Kostroma.svg |байракх = Flag of Kostroma (Kostroma Oblast).svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = x100 |байракхан шоралла = x100 |lat_deg =57 |lat_min = 46|lat_sec = |lon_deg =40 |lon_min = 56|lon_sec = |CoordAddon = type:city(273000)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Костромин область |регион таблицехь = Костромин область |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Кострома |кӀошт таблицехь = Кострома{{!}}ГӀала Кострома |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1152 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1213 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 144,5 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 271 445 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = |поштан индекс = 156XXX |поштан индексаш = |автомобилан код = 44 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 34401 |категори Commons чохь = Kostroma |сайт = http://www.gradkostroma.ru |сайтан мотт = }} '''Кострома́''' — [[Росси]]н [[гӀала]] иза йу [[Волга]] олучу хийистехь, [[Костромин область|Костромин областан]] [[административан центр]]. Бахархойн дукхалла 271 445 адам леррана 2013 шарахь. == ДоттагӀий-гӀаланаш == {{Div col}} * {{Байракх|Германи}} [[Ахен]], [[Германи]] * {{Байракх|Йоккха Британи}} [[Дарем]], [[Йоккха Британи]] * {{Байракх|АЦШ}} [[Дарем (Къилбаседа Каролина)]], [[АЦШ]] * {{Байракх|Франци}} [[Доль (Юра)]], [[Франци]] * {{Байракх|Польша}} [[Пётркув-Трыбунальски]], [[Польша]] * {{Байракх|Болгари}} [[Самоков]], [[Болгари]] * {{Байракх|Финлянди}} [[Хювинкяя]], [[Финлянди]] * {{Байракх|Черногори}} [[Цетинье]], [[Черногори]] * {{Байракх|Абхази}} [[Очамчира]], [[Абхази]] * {{Байракх|Украина}} [[Ровно]], [[Украина]] * {{Байракх|Беларусь}} [[Бобруйск]], [[Беларусь]] * {{Байракх|Молдави}} [[Сороки]], [[Молдави]] * {{Байракх|Серби}} [[Нови Сад]], [[Серби]] * {{Байракх|Китай}} [[Саньмэнься]], [[Цийчоь]] * {{Байракх|Молдави}} [[Чадыр-Лунга]], [[Гагаузи]] * {{Байракх|Итали}} [[Бари]], [[Итали]] * {{Байракх|Эрмалойчоь}} [[Иджеван]], [[Эрмалойчоь]] {{Div col end}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Костромин область}} [[Категори:Костромин областан нах беха меттигаш]] bs4ucw2c12itbfs852ufi092ih75pgr 0 17327 11973207 11631169 2026-04-16T05:28:13Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Мурманскан областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973207 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Мурманск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = RUS Murmansk COA.svg |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 68|lat_min = 58|lat_sec = 00 |lon_deg = 33|lon_min = 05|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(314742)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Мурманскан область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = ГӀалин гуо |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 4 октябрь{{ъъ}} {{хх}}1916 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Романов-на-Мурмане |статус йелла терахь = 4 октябрь{{ъъ}} {{хх}}1916 |майда = 154,4<ref>Из них 9 %&nbsp;— акватория [[Кольский залив|Кольского залива]], 43 %&nbsp;— городские леса, 0,5 %&nbsp;— зелёные насаждения общего пользования.</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 50 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 302 468 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 2060 |агломераци = 410 эзар адам |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 8152 |поштан индекс = 183038 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 47401 |категори Commons чохь = Murmansk |сайт = http://www.citymurmansk.ru/ |сайтан мотт = }}'''Му́рманск''' ({{lang-sjd|Мурман ланнҍ}}, {{lang-sme|Murmánska}}, {{lang-sms|Muurman}})<ref>Название города произносят с ударением на первый слог. [http://www.gramota.ru/spravka/buro/search_answer/buro.html?gotoq=224685 См. справку на gramota.ru]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Вариант '''Мурма́нск''' в нормативном словаре Зализняка снабжён пометкой ''местн.''</ref> ([[1917]] кхаччалц — '''Рома́нов-на-Му́рмане''') — [[Росси]]н гӀала, [[Мурманскан область|Мурманскан областан]] административан центр. Бахархойн дукхалла 302 468 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Мурманскан область}} [[Категори:Мурманскан областан гӀаланаш]] f2xdajdhp1wrmi8s6cckapeun23tpfz 0 17335 11973209 11737785 2026-04-16T05:30:25Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Оренбурган областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973209 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Оренбург |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Orenburg.png |байракх = Flag of Orenburg.svg{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = 80 |байракхан шоралла = 150 |lat_deg = 51 |lat_min = 46 |lat_sec = |lon_deg = 55 |lon_min = 6|lon_sec = |CoordAddon = type:city(538600)_region:RU-ORE |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Оренбурган область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Оренбурган гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Оренбурган гӀалин гуо |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1743 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1735 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 259<ref>[http://orenburg.ru/town/master_plan/Materialy%20po%20obosnovaniju%20proekta.zip Генеральный план Оренбурга. Материалы по обоснованию проекта.] Раздел 4.1. Территория города. Стр. 29</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 556 127 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 2177 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 3532 |поштан индекс = 460000 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 53401 |категори Commons чохь = Orenburg |сайт = http://orenburg.ru |сайтан мотт = }}'''Оренбу́рг''' — [[Росси]]н [[Урал]]ера гӀала, [[Оренбурган область|Оренбурган областан]] [[административан центр]]. Бахархойн дукхалла 556 127 адам леррана 2013 шарахь. == Оренбурган пачхьалкхан университет == [[Оренбурган пачхьалкхан университет]] == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Оренбурган область}} [[Категори:Оренбурган областан нах беха меттигаш]] 6udsndvzi1d5xoot2ln55ns7ei5j3o5 0 17342 11973213 11706499 2026-04-16T05:33:51Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Рязанан областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973213 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Рязань |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Ryazan large.png |байракх = Flag of Ryazan (Ryazan oblast).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 37 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 39 |lon_min = 43 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(509392)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Рязанан область |регион таблицехь = Рязанан область |кӀоштан тайпа = ГӀалин гуо |кӀошт = Рязань |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпаа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1095 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1301 |хьалхара цӀерш = Переясла́вль-Ряза́нский |статус йелла терахь = |майда = 224,163<ref>[http://www.gks.ru/scripts/db_inet2/passport/table.aspx?opt=617010002006200720082009201020112012 БД ПМО Рязанской области. Город Рязань]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 130 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 527 905 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 2344 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 4912 |поштан индекс = 390000—390048 |поштан индексаш = |автомобилан код = 62, 162 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 61401 |категори Commons чохь = Ryazan |сайт = http://admrzn.ru/ |сайтан мотт = ru |сайтан мотт 2 = en }}'''Ряза́нь''' ({{audio|Ru-Ryazan.ogg|алар}}) ([[1778 шо]] кхаччалц — '''Переясла́вль-Ряза́нский''') — [[Росси]]н гӀала, [[Рязанан область|Рязанан областан]] административан центр. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Рязанан область}} [[Категори:Рязанан областан нах беха меттигаш]] remuvpnafc7fqv9qwkujewx2po6rayr 0 17343 11973228 11742809 2026-04-16T09:57:10Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Сахалинан областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973228 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=июль 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Южно-Сахалинск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Yuzhno-Sakhalinsk.png |байракх = Flag of Yuzhno-Sakhalinsk (Sakhalin oblast).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg =46 |lat_min =57 |lat_sec = |lon_deg =142 |lon_min =44 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(174784)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Сахалинан область |регион таблицехь = Сахалинан область |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Южно-Сахалинскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Южно-Сахалинскан гӀалин гуо{{!}}Южно-Сахалинск |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1882 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1876 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1905 |майда = 164,66<ref>[http://www.dagun.ru/files/Documents/gen_plan/yuzhno-sakh/3/adm_shema.rar Генеральный план Городского округа "Город Южно-Сахалинск". Схема административаных границ]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 50 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 190 227 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 1 201 |агломераци = 315 628 |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +11 |DST = |телефонан код = 424, 4242<ref>[http://www.telcode.ru/select-num.asp?num=2694 Южно-Сахалинск — код города 424: Россия: Справочник телефонных кодов городов России, СНГ и стран Балтии<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |поштан индекс = 693xxx |поштан индексаш = 693000 — 693101 |автомобилан код = 65 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 64401 |категори Commons чохь = Yuzhno-Sakhalinsk |сайт = http://yuzhno-sakh.ru/ |сайтан мотт = }}'''Ю́жно-Сахали́нск''' — [[Росси]]н гӀала. [[Сахалинан область|Сахалинан областан]] административан центр. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Сахалинан область}} [[Категори:Сахалинан областан нах беха меттигаш]] f36804kxj18ebtequjj4ah6igf0sgt8 0 17345 11973206 11631025 2026-04-16T05:27:35Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Тамбовн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973206 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Тамбов |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Tambov (2008).svg |байракх = Flag of Tambov (Tambov oblast).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg =52 |lat_min = 43|lat_sec = |lon_deg =41 |lon_min = 26|lon_sec = |CoordAddon = type:city(282000)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Тамбовн область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1636 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1719 |майда = 90,89<ref name="BDPMO">[http://www.gks.ru/scripts/db_inet2/passport/table.aspx?opt=68701000200620072008200920102011 Росстат. База данных показателей муниципальных образований]</ref><ref name="Rosreestr">[http://www.to68.rosreestr.ru/blanks/stat_informathion/3525905 Доклад «О состоянии и использовании земель в Тамбовской области в 2011 году»] Приложение 1. Распределение земель Тамбовской области по категориям в разрезе районов и городов (на 1 января 2012 года, га)), стр. 108. Данные на 1 января 2012 года.</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 130 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 281 834 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 3101 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +4 |DST = |телефонан код = 4752 |поштан индекс = 392000 |поштан индексаш = |автомобилан код = 68 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 68401 |категори Commons чохь = |сайт = http://city.tambov.gov.ru |сайтан мотт = }}'''Тамбо́в''' — [[Росси]]н гӀала, [[Тамбовн область|Тамбовн областан]] административан центр. Бахархойн дукхалла 281 834 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Тамбовн область}} [[Категори:Тамбовн областан гӀаланаш]] gi6f1o57j3cklmf0fl9x4gy3632ca0p 0 17355 11973201 11601214 2026-04-16T05:23:01Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ульяновск]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973201 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Ульяновск |шен цӀе = [[Файл:Всехсвятская церковь (Ульяновск).jpg|300px]] |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of arms of Ulyanovsk.png |байракх = Flag_of_Ulyanovsk.svg{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = 100 |байракхан шоралла = 150 |lat_dir = N |lat_deg = 54 |lat_min = 19 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 48 |lon_min = 22 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Ульяновскан область |регион таблицехь = Ульяновскан область |кӀоштан тайпа = ГӀалин го |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 316,9<ref name="Города 2012">[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/region/town.rar Регионы России. Основные социально-экономические показатели городов 2012]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 150 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 615 306 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 1968,9<ref name="Города 2012"/> |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +0 |DST = |телефонан код = 8422 |поштан индекс = |поштан индексаш = 432xxx |автомобилан код = 73, 173 273 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 73401 |категори Commons чохь = Ulyanovsk |сайт = |сайтан мотт = }}'''Улья́новск''' — [[Росси]]н [[гӀала]], [[Ульяновскан область|Ульяновскан областан]] административан центр. Бахархойн дукхалла 615 306 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ульяновскан область}} [[Категори:Ульяновск]] trqcj3pf3p8qujhmu5nj46jlqjkknvg 0 17356 11973195 11750739 2026-04-16T05:19:55Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Владимиран областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973195 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Владимир (маьӀнаш)}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Владимир |шен цӀе = [[Файл:Владимир-коллаж1.jpg|300px|center|Владимир]] <br> |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Vladimir (Vladimir oblast).svg |байракх = Flag of Vladimir.svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 56 |lat_min = 08 |lat_sec = 00 |lon_deg = 40 |lon_min = 25 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(339855)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Владимиран область |регион таблицехь = Владимиран область |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Владимиран гӀалин гуо{{!}}Владимир |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 990 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 308<ref name="pasport">[http://www.vladimir-city.ru/upload/static/economics/target/pasport.pdf Паспорт города Владимира] (с. 2)</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 150 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 347 930 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 4922 |поштан индекс = 600000 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 17401 |категори Commons чохь = Vladimir |сайт = http://www.vladimir-city.ru/ |сайтан мотт = }}'''Влади́мир''' — [[Росси]]н шира [[гӀала]], [[Владимиран область|Владимиран областан]] [[административан центр]]. Бахархойн дукхалла 347 930 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Владимиран областан гӀаланаш]] 87a1uk0cqfcmzl70n0idudi124iz38l 0 17358 11973216 11742772 2026-04-16T05:35:04Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Вологдин областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973216 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Вологда |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 59 |lat_min = 13 |lat_sec = |lon_deg = 39 |lon_min = 54 |lon_sec = |CoordAddon = region:RU_type:city(285983) |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = Область |регион = Вологдин область |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Вологдин гӀалин гуо{{!}}ГӀала Вологда |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1147 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 116 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 120 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 306 487 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 8172 |поштан индекс = |поштан индексаш = 160000—160002, 160004, 160009—160015, 160017, 160019—160026, 160028, 160029, 160031—160035, 160555, 160901, 160999, |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 19401 |категори Commons чохь = |сайт = http://vologda-portal.ru |сайтан мотт = ru |сайтан мотт 2 = en }}'''Во́логда''' — [[Росси]]н гӀала, йиллина [[1147 шо|1147]] шарахь, [[Вологдин область|Вологдин областан]] административан, культурин а Ӏилманан а. Бахархойн дукхалла 306 487 стаг леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Вологдин областан нах беха меттигаш]] qf7alqdi5av6o482kupo1vrplve8402 0 17361 11973235 9676538 2026-04-16T10:10:07Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973235 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Дигора |шен цӀе = {{lang-os|Дигорæ}} |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 9 |lat_sec = |lon_deg = 44 |lon_min = 9 |lon_sec = |CoordAddon = region:RU |CoordScale = 30000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Къилбаседа ХӀирийчоь |регион таблицехь = Къилбаседа ХӀирийчоь |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Дигоран кӀошт |кӀошт таблицехь = Дигоран кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1852 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Христиановское |статус йелла терахь = 1964 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 450 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 10 462 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +3 |DST = |телефонан код = 86733 |поштан индекс = 363410 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 90215501 |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Дигора́''' ({{lang-os|Дигорæ}} {{Audio|Digora.ogg|ладогӀа}}) — [[Къилбаседа ХӀирийчоь]]нан гӀала, [[Дигоран кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 10 462 леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан гӀаланаш]] 5oa0rf9yjifnjoof7t689rqa0yfl65m 0 17367 11973159 11750751 2026-04-16T05:03:10Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973159 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Баксан (маьӀнаш)}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Баксан |шен цӀе = {{lang-kbd|Бэхъсэн}} |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Gerb-Baksan-1968.gif |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 41 |lat_sec = |lon_deg = 43 |lon_min = 32 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(56900)_region:RU |CoordScale = 200000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Баксанан гӀалин гуо{{!}}Баксан |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1891 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1967 |майда = 180<ref>{{cite web|url=http://www.kbr-invest.ru/?p=12|title=Инвестиционный паспорт Кабардино-Балкарской Республики. Административно-территориальное деление|accessdate=2011-8-2|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6197AEJMQ|archivedate=2011-08-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828102735/http://www.kbr-invest.ru/?p=12 |date=2011-08-28 }}</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 450 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 37 163 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 205 |агломераци = 57 090<ref name="Перепись2010">{{cite web|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/svod1.xls|title=Предварительные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации|accessdate=2011-7-30|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6197BZFvP|archivedate=2011-08-23}}</ref> |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86634 |поштан индекс = |поштан индексаш = 361530—361535, 361538 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 83210501 |категори Commons чохь = Baksan |сайт = http://www.baksan-city.ru |сайтан мотт = }}'''Бакса́н''' ({{lang-kbd|Бэхъсэн}}) — [[Росси]]н гӀала, [[ГӀебартойн-Балкхаройчоь]]нан [[Баксанан кӀошт]]ан [[административан центр]]. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{ГӀебартойн-Балкхаройчоь}} [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] 7usi7zrz0z5wsnz0uae7efabpcvpbhp 0 17368 11973162 10316201 2026-04-16T05:04:12Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973162 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Еха-ГӀала |шен цӀе = {{Lang-kbd|Прохладнэ}}, {{Lang-ru|Прохладный}} |cehn = Prochladny Garkom.jpg |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coats of arms of Prokhladny (Kabardino-Balkaria).png |байракх = Flag of Prokhladny (Kabardino-Balkaria).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 45 |lat_sec = |lon_deg = 44 |lon_min = 02 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(60800)_region:RU |CoordScale = 200000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |регион таблицехь = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1765 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1937 |майда = 28,5<ref>{{cite web|url=http://www.kbr-invest.ru/?p=12|title=Инвестиционный паспорт Кабардино-Балкарской Республики. Административно-территориальное деление|accessdate=2011-7-30|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6197AEJMQ|archivedate=2011-08-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828102735/http://www.kbr-invest.ru/?p=12 |date=2011-08-28 }}</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 210 |климат = |официалан мотт = |бахархой = {{ Бахархой | Прохладный | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Прохладный | ш }} |луьсталла = 2042 |агломераци = 66 000 ([[2009]]) |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86631 |поштан индекс = |поштан индексаш = 361000, 361041, 361043-361045, 361048 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 83410 |категори Commons чохь = Prokhladny |сайт = http://admprohladnyi.ru |сайтан мотт = }}'''Еха-ГӀала<ref>Чеченско-русский словарь. Мациев А.Г</ref>''' ({{Lang-kbd|Прохладнэ}}, {{Lang-ru|Прохладный}}) — [[ГӀебартойн-Балкхаройчоь]]нан гӀала, [[Прохладнин кӀошт]]ан [[административан центр]]. Бахархойн дукхалла 58 203 адам леррана 2013 шарахь. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Прохладный }} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{ГӀебартойн-Балкхаройчоь}} [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] ahinerlk9fbfro95nn05n0kp93bgzle 0 17369 11973160 11601001 2026-04-16T05:03:47Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973160 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Майски (маьӀнаш)}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Майски |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 38 |lat_sec = |lon_deg = 44 |lon_min = 04 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(27200)_region:RU |CoordScale = 200000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |регион таблицехь = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Майскан кӀошт (ГӀебартойн-Балкхаройчоь) |кӀошт таблицехь = Майскан кӀошт (ГӀебартойн-Балкхаройчоь){{!}}Майскан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = XIX |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1819 |хьалхара цӀерш = эвла Пришибски |статус йелла терахь = 1965 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 26 558 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86633 |поштан индекс = 361115 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 83220501 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.mayadmin-kbr.ru/ |сайтан мотт = }}'''Ма́йски''' — [[Росси]]н гӀала, [[ГӀебартойн-Балкхаройчоь]]нан [[Майскан кӀошт (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)|Майскан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 26 558 адам (2013). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{ГӀебартойн-Балкхаройчоь}} {{Терк йистехь йолу нах беха меттигаш}} [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Майскан кӀоштан нах беха меттигаш]] p5hryqn198bjhwarpnettpsjjdatucg 0 17370 11973163 11743958 2026-04-16T05:04:32Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973163 wikitext text/x-wiki {{Кхин маьӀнаш|Терк (маьӀна)}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Терк |шен цӀе = {{lang-kbd|Тэрч къалэ}} |сурт = Terek city.jpg |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Gerb-Terek.gif |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 29 |lat_sec = |lon_deg = 44 |lon_min = 08 |lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:RU-CE |CoordScale = 200000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = 300 |кӀоштан картин барам = 300 |регионан тайпа = Республика |регион = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |регион таблицехь = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Теркан кӀошт |кӀошт таблицехь = Теркан кӀошт{{!}}Теркан кӀошт |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = ГӀалан корта |корта = Хапажев Тимур Урусбиевич |йиллина терахь = 1876 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Муртазово (Муртазей) |статус йелла терахь = 1967 |майда = 12 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 254 |климат = [[ТӀуьна континентан климат|тӀуьна барамера (Dfa)]] |официалан мотт = |бахархой = 19 329 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 1610,75 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = [[гӀебартой]], [[оьрсий]] |динан хӀоттам = [[бусалба]]-[[суннийш]], [[керсталла]] |бахархойн цӀерш = теркхой |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86632 |поштан индекс = 361200 |поштан индексаш = 361201 - 361203 |автомобилан код = 07 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 83235501000 |категори Commons чохь = Terek Town |сайт = |сайтан мотт = }} '''Те́рк''' ({{lang-kbd| Тэрч къалэ}}) — [[ГӀебартойн-Балкхаройчоь]]н республикера гӀала. [[Теркан кӀошт (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)|Теркан кӀоштан]] административан йукъ. Кхуллу [[муниципалан кхоллам]] ''[[гӀалан меттиг]] Терк'', шена йукъахь ша цхьаъ бен йоцу.<ref>[http://docs.cntd.ru/document/802057542 Закон Кабардино-Балкарской Республики от 27 февраля 2005 года N 13-РЗ «О статусе и границах муниципальных образований в Кабардино-Балкарской Республике»]</ref> == Географи == [[File:Main street of Terek.jpg|thumb|left|300px|ГӀалан коьрта урам]] ГӀала лаьтта [[Теркан кӀошт (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)|Теркан кӀоштан]] малхбуза декъехь, [[Терк]]ан аьтту бердаца. Новкъаца лерича, [[Нальчик]]ера 53 км малхбалехьа ю. ГӀалан меттиган майда ю — 12 км². ГӀала яхъелла къилбаседера къилбехьа — 5 км, малхбузера малхбалехьа — 3 км. Доза ду: [[Арик (эвла)|Арикца]] къилбаседехь, [[Дейски]]ца малхбалехь, [[Интернациональни (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)|Интернациональница]] а, [[Александровски (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)|Александровскица]] а малхбузехь. ГӀала лаьтта республикин ломан кӀажошкахь, таьӀна йолчу [[ГӀебартойн акъари]] тӀехь. Меттиган рельеф дикка нийса ю, малхбузехь а, къилбаседехь а шунаш долуш. Муниципалан кхолламан мехкан локхаллин юккъера барам бу 254 метр хӀордан тӀегӀан тӀиера. Гидрографин маша гайтина [[Терк]] хие. Хин тогӀи дӀалаьцна юькъачу хьаннаша. ГӀалан къилбаседехьа ду цхьа могӀа татолаш, кӀоштан йуьртабахаман латташна хи дилла лерина. ГӀалан къилбаседехьа лаьтта Арикские Дубки цӀе йолу хьун. Климат тӀуьна барамера йовхачу аьхкенца, кӀедачу Ӏаьнца. Шеран юккъера температуран барам бу +10,5°С гергга, техка июле юккъерачу +22,5°С тӀиера, январера юккъерачу -2,0°С кхаччалц. Де-бусан юккъера Ӏаьнан температуран барам техка −5°С тӀиера +10°С кхаччалц, ткъа аьхка − +16°С тӀиера +30°С кхаччалц. Ӏаьнан минимум температура наггахь охьайолу -12°С, аьхкенан максимум температураш кхочу +35°С. Шеран тӀуналлин юккъера барам 650 мм гергга бу. Йочанийн коьрта дакъа догӀу апрелера июне кхаччалца болчу муьрехь. Коьрта мехаш — малхбален а, къилбаседа-малхбузан а бу. == Истори == Терк гӀала кхоьллина терахь лору [[1876 шо]], оцу хенахь болхбан йолайелира керла цӀерпоштнекъан станци [[Муртазово (станци)|Муртазово]]. Керла станции йира гӀебартойн элийн МуртазовгӀеран латташ тӀехь, церан сийнна царна и цӀе тиллира. Оцу хенахь станцин гӀуллакх деш болу белхалой чухоара кхаа гӀишлон чу. Шераш девлчи, станцин гуонаха йан йолийра кхин дахаран а, бахаман а гӀилош, ткъа иштта кегийра долара белха меттигаш а. [[1920 шо|1920 шарахь]] хилира Жима ГӀебартийн гуонан Советийн гулам. Цуьнан жамӀашца барт хилира станцин гергахь керла йуьрт йилла. ХӀоттийначу планаца керла йуьрт хила йезара Жима ГӀебартийн гуонан центр. Оццу хенахь гуонан гуламо Терк цӀе а кечйира керлачу йуьртана. Йуьхьанца оцу йуьртана Муртазово цӀе йита гӀертара. Амма хӀоьттинчу советийн Ӏедало гӀебартой йартийн элийн цӀарах техкина цӀераш хуьйцуш лело политика бахьнехь, керла йуьртана ша аьтту бердан тӀехь йолу [[Терк]] хин цӀе тиллира<ref>{{cite web|url=http://kabardino-balkaria.info/2011/06/terek/|title=Город Терек}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203065354/http://kabardino-balkaria.info/2011/06/terek/ |date=2014-02-03 }}</ref>. [[1935 шо|1935 шарахь]] Теркан йелира гӀалин тайпана эвла статус. 1945 шарахь белхалойн эвлан статус. [[Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀом]] болуш, [[1942 шо]] чекхдолуш, посёлок масех кӀирнах немцой эскаршна карайахара. Мукъа йаьккхина [[1943 шо]] долалуш. Беллачарна гӀалахь хӀиттийна иэсаш а, монументаш а. [[1967 шо|1967 шеран]] августехь зорбане даьлла РСФСР Лакхарчу Советан Президиуман Омар Терк поселках кӀоштан куьйгакӀелара гӀала йарех. ГӀалахь кхоьллира гӀалин совет. == Бахархой == {{ Бахархой | Терек (город) | Столбцов=8 }} Луьсталла — {{#expr: ( {{ Бахархой | Терек (город) | ч }} / 12 round 2 ) }} ст./км². ; Къоман хӀоттам [[ЕрригРоссин бахархой багарбар (2010)|2010 шеран ЕрригРоссин бахархой багарбаран]] жамӀашца<ref>{{cite web|url=http://kbr.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kbr/resources/7bf71d804160e5d3a799f7aa342c692f/4.+Население+по+национальности+и+владению+русским+языком+по+муниципальным+образованиям+и+населенным+пунктам.xlsx|title=Том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по муниципальным образованиям и населенным пунктам КБР}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306012433/http://kbr.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kbr/resources/7bf71d804160e5d3a799f7aa342c692f/4.+%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BF%D0%BE+%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8+%D0%B8+%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E+%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC+%D0%BF%D0%BE+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC+%D0%B8+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%BF%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BC.xlsx |date=2016-03-06 }}</ref>: {|class="standard sortable" |- !Къам !Барам, <br>ст. !Берриг <br>бахархойх дакъа, % |- | [[гӀебартой]] ([[адыгаш|чергазий]]) | align="right" | 16 400 | align="right" | 85,6 % |- |[[оьрсий]] | align="right" | 1 917 | align="right" | 10,0 % |- |[[хӀирий]] | align="right" | 219 | align="right" | 1,1 % |- |кхин берш | align="right" | 634 | align="right" | 3,3 % |- |берриш | align="right" | 19 170 | align="right" | 100,00 % |} ; Бахархойн сте-боьршаллин а, хенан а хӀоттам [[ЕрригРоссин бахархой багарбар (2010)|2010 шеран ЕрригРоссин бахархой багарбаран]] жамӀашца<ref>{{cite web|url=http://kbr.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kbr/resources/ed2ed8004160d0dca31bf7aa342c692f/2.2.+Население+по+возрастным+группам+и+полу.xlsx|title=Том 1. Таблица 2.2 Население КБР по возрастным группам и полу}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001212125/http://kbr.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kbr/resources/ed2ed8004160d0dca31bf7aa342c692f/2.2.+%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BF%D0%BE+%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%BC+%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D0%BC+%D0%B8+%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83.xlsx |date=2018-10-01 }}</ref>: {|class="standard sortable" |- !Хан !Божарий, <br />ст. !Зударий, <br />ст. !Берриш, <br />ст. !Берриг <br />бахархойх дакъа, % |- | align="center"| 0 — 14 шо | align="right" | 1 743 | align="right" | 1 765 | align="right" | 3 508 | align="right" | 18,3 % |- | align="center"| 15 — 59 шо | align="right" | 6 107 | align="right" | 6 993 | align="right" | 13 100 | align="right" | 68,3 % |- | align="center"| 60 шерал сов | align="right" | 908 | align="right" | 1 654 | align="right" | 2 562 | align="right" | 13,4 % |- | align="center"| Берриш | align="right" | 8 758 | align="right" | 10 412 | align="right" | 19 170 | align="right" | 100,0 % |} Божарий — 8 758 ст. (45,7 %). Зударий — 10 412 ст. (54,3 %)<ref>{{cite web|url=http://kbr.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kbr/resources/2bbeb28042e6a27ebce8fd553db9bdfa/1.3.%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%9A%D0%91%D0%A0%2C+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2%2C+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%2C+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%B8+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9.xlsx|title=Численность населения КБР по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624181020/http://kbr.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/kbr/resources/2bbeb28042e6a27ebce8fd553db9bdfa/1.3.%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%9A%D0%91%D0%A0%2C+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B2%2C+%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D1%85+%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%2C+%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%B8+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9.xlsx |date=2016-06-24 }}</ref>. Бахархойн юккъера хан — 35,5 шо, медианан хан — 33,6 шо. Божарий юккъера хан — 33,6 шо, медианан хан — 31,2 шо. Зударийн юккъера хан — 37,0 шо, медианан хан — 35,8 шо. == Меттигера шеш шайн урхалла == ГӀалан меттиган меттигера шеш шайн урхаллин меженийн структура: * Терк гӀалан меттиган корта — Хапажев Тимур Урусбиевич. * Меттигера администраци (кхочушдаран-омарийн меже) — Терк гӀалан меттиган администраци. ГӀалан меттиган меттигера администрацин аппарат лаьтта 15 стагах. * Векалийн меже — Терк гӀалан меттиган Совет. Лаьтта 17 депутатах. ГӀалан меттиган администрацин адрес — Терк гӀала, Канкошевн урам №20. == Дешар == <center>'''ГӀалан мехкан тӀиера дешаран меттигаш'''</center> == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{ГӀебартойн-Балкхаройчоь}} {{Терк йистехь йолу нах беха меттигаш}} {{Теркан кӀошт (ГӀебартойн-Балкхаройчоь)}} {{Россин гӀаланийн барам}} [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан Теркан кӀоштан нах беха меттигаш]] e8et6hv4f8t4ddjagha4z1v092ogc4a 0 17371 11973161 11601374 2026-04-16T05:04:00Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973161 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Нарткала |шен цӀе = {{lang-kbd|Нарткъалэ}} |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 33 |lat_sec = |lon_deg = 43 |lon_min = 51 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(33800)_region:RU |CoordScale = 200000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |регион таблицехь = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Урванан кӀошт |кӀошт таблицехь = Урванин кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1913 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Докшукино / Докхъушыкъуей |статус йелла терахь = 1955 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 31 037 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86635 |поштан индекс = 361300 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 83240501 |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Нарткала́''' ({{lang-kbd|Нарткъалэ}}) — [[Росси]]н гӀала, [[ГӀебартойн-Балкхаройчоь]]нан [[Урванан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 31 037 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{ГӀебартойн-Балкхаройчоь}} [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Категори:Урванан кӀоштан нах беха меттигаш]] ffcjndvym1to5la0j68znnx2g2yudl6 0 17372 11973158 11601358 2026-04-16T05:02:59Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973158 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Чегем |шен цӀе = {{lang-kbd|Шэджэм}} |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 33 |lat_sec = 43 |lon_deg = 43 |lon_min = 35 |lon_sec = 11 |CoordAddon = type:city(18200)_region:RU |CoordScale = 200000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |регион таблицехь = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Чегеман кӀошт |кӀошт таблицехь = Чегеман кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1822 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 2000 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 475 |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86634 |поштан индекс = 361510 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 83210000014 |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Чеге́м''' ({{lang-kbd|Шэджэм}}) — [[Росси]]н гӀала, [[ГӀебартойн-Балкхаройчоь]] [[Чегеман кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн 17 819 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{ГӀебартойн-Балкхаройчоь}} [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] 1ht8giw1k7v2inh3x2trctf3vrpa2yi 0 17373 11973164 11625535 2026-04-16T05:04:49Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973164 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Тырныауз |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 24 |lat_sec = |lon_deg = 42 |lon_min = 55 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(20104)_region:RU |CoordScale = 200000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |регион таблицехь = ГӀебартойн-Балкхаройчоь |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Эльбрусан кӀошт |кӀошт таблицехь = Эльбрусан кӀошт{{!}}Эльбрусан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1934 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Герхожан, Нижний Баксан |статус йелла терахь = 1955 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 1100 |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86638 |поштан индекс = |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 83248501 |категори Commons чохь = Tyrnyauz |сайт = |сайтан мотт = }}'''Тырныа́уз''' ({{lang-krc|Тырныаўуз}}, {{lang-kbd|Къруукъуэ<ref>{{cite web|url=http://habze.info/publ/cherkesskaja_toponimika/1-1-0-65|title=Черкесская топонимика - ХАБЗЭ|accessdate=2013-02-21|archiveurl=http://www.webcitation.org/6EiRQsIxT|archivedate=2013-02-26}}</ref>}}) — [[Росси]]н гӀала, [[ГӀебартойн-Балкхаройчоь]] [[Эльбрусан кӀошт]]ан [[административан центр]] . == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{ГӀебартойн-Балкхаройчоь}} [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан гӀаланаш]] iii9p1pjfo2ch8yqvhnx62vfbamw6da 0 17374 11973165 11750755 2026-04-16T05:05:30Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973165 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=июль 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Кхарачаевск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 46 |lat_sec = |lon_deg = 41 |lon_min = 54 |lon_sec = |CoordAddon = region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Кхарачой-Чергазийчоь |регион таблицехь = Кхарачой-Чергазийчоь |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Карачаевскан гӀалин гуо{{!}}Кхарачаевск |кӀошт таблицехь = |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1927 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1927 |хьалхара цӀерш = 1927—1944 Микоян-Шахьар 1957 Клухори |статус йелла терахь = 1927 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 900 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 20 316 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 87879 |поштан индекс = |поштан индексаш = 369200, 369201, 369221, 369238, 369241 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 91405 |категори Commons чохь = Karachayevsk |сайт = http://karachaevsk.info/ |сайтан мотт = }}'''Кхарача́евск''' ({{lang-krc|Къарачай шахар}}, {{lang-abq|Къарча къала}}) — Россин гӀала [[Кхарачой-Чергазийчоь]]нан [[Кхарачаевскан кӀошт]]ан Административан центр (кӀоштан йукъайогӀуш йац). Бахархойн дукхалла 20 316 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] 4p6080joytkyt2fnqoheul3efhn6jf9 0 17376 11973169 11601489 2026-04-16T05:06:43Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973169 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Усть-Джегута |шен цӀе = {{lang-abq|Усть-Джьгваты}}<br />{{lang-kbd|Жэгуэтэныпэ}}<br />{{lang-krc|Джёгетей Аягъы}} |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44 |lat_min = 5 |lat_sec = 34 |lon_deg = 41 |lon_min = 58 |lon_sec = 56 |CoordAddon = type:city(32100)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Кхарачой-Чергазийчоь |регион таблицехь = Кхарачой-Чергазийчоь |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Усть-Джегутан кӀошт |кӀошт таблицехь = Усть-Джегутан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Усть-Джегутинская |статус йелла терахь = 1975 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 620 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 29 953 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 87875 |поштан индекс = 369300 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 91235501 |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Усть-Джегута́''' ({{lang-abq|Усть-Джьгваты}}, {{lang-kbd|Жэгуэтэныпэ}}, {{lang-krc|Джёгетей Аягъы}}) — [[Росси]]н гӀала, [[Кхарачой-Чергазийчоь]]нан [[Усть-Джегутан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 29 953 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Росси]] [[Категори:Усть-Джегутан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] 34go5o8zqhqjcesu3pwdu3rdkls3jcs 11973193 11973169 2026-04-16T05:18:12Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973193 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Усть-Джегута |шен цӀе = {{lang-abq|Усть-Джьгваты}}<br />{{lang-kbd|Жэгуэтэныпэ}}<br />{{lang-krc|Джёгетей Аягъы}} |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44 |lat_min = 5 |lat_sec = 34 |lon_deg = 41 |lon_min = 58 |lon_sec = 56 |CoordAddon = type:city(32100)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Кхарачой-Чергазийчоь |регион таблицехь = Кхарачой-Чергазийчоь |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Усть-Джегутан кӀошт |кӀошт таблицехь = Усть-Джегутан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Усть-Джегутинская |статус йелла терахь = 1975 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 620 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 29 953 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 87875 |поштан индекс = 369300 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 91235501 |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Усть-Джегута́''' ({{lang-abq|Усть-Джьгваты}}, {{lang-kbd|Жэгуэтэныпэ}}, {{lang-krc|Джёгетей Аягъы}}) — [[Росси]]н гӀала, [[Кхарачой-Чергазийчоь]]нан [[Усть-Джегутан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 29 953 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Усть-Джегутан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] a7jgoslq5miykxl6hd4gjhu9ylbd8ui 0 17377 11973148 9676531 2026-04-16T04:58:53Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973148 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Будённовск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44|lat_min = 47|lat_sec = 00 |lon_deg = 44|lon_min = 09|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(65600)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Будённовскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Будённовскан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1799 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1799 |майда = 62,1<ref>[http://to26.rosreestr.ru/upload/to26/files/doklad_2010_sk.pdf Управление Росреестра по Ставропольскому краю. Доклад о состоянии и использовании земель Ставропольского края в 2010 году]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 135 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 64 176 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 882 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86559 |поштан индекс = |поштан индексаш = 356800—356809 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07402 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.budennovsk-sk.ru |сайтан мотт = }}'''Будённовск''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202нп.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Будённовскан кӀошт (Ставрополан мохк)|Будённовскан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 64 176 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ставрополан мохк}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] 93tppepq40lus5n1re31o1qt6xiv5zs 0 17378 11973145 10308928 2026-04-16T04:58:09Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973145 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Георгиевск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Georgievsk (Stavropol kray) (2009).jpg |байракх = Flag_of_Georgievsk_(Stavropol_kray).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44|lat_min = 09|lat_sec = 00 |lon_deg = 43|lon_min = 28|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(69500)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Георгиевскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Георгиевскан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1777 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1786 |майда = 25<ref>[http://to26.rosreestr.ru/upload/to26/files/doklad_2010_sk.pdf Управление Росреестра по Ставропольскому краю. Доклад о состоянии и использовании земель Ставропольского края в 2010 году]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 70 645 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 87951 |поштан индекс = 357820 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07407 |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Гео́ргиевск''', '''Гуьмех<ref>{{книга |автор = Оразаев Г.М.-Р. |часть = |ссылка часть = |заглавие = Исторические сочинения Дагестана на тюркских языках XVII – нач. XX вв. |оригинал = |язык = ru |ссылка = https://instituteofhistory.ru/library/publications/istoricheskie-sochineniya-dagestana-na-tyurkskih-y |викитека = |ответственный = |издание = |место = Махачкала |издательство = Эпоха |год = 2003 |том = |страницы = 187 |столбцы = |страниц = 332 |серия = |isbn = |doi = |тираж = 500 |ref = }}</ref>''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202%D0%BD%D0%BF.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Георгиевскан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 70 645 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ставрополан мохк}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] 5rnng39b4yfu6kq4yeecxf65njdgh46 0 17379 11973149 9676529 2026-04-16T04:59:04Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973149 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост =Coat_of_Arms_of_Blagodarny.png |байракх = Flag_of_Blagodarnyi.gif |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 45.1029039 |lon_deg = 43.4251513 |CoordAddon = type:city(33800)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Благодарнин кӀошт |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1782 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1971 |майда = 24<ref>[http://www.stavstat.ru/region_v_cifrah/demografiya/2007/ATP_SK_01_01_2012_predW.htm Территория, луьсталла населения в Ставропольском крае на 01.01.2012 года]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 160 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 32 148 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86549 |поштан индекс = 356420 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07210501 |категори Commons чохь = |сайт = http://gorodblag.ucoz.ru/ |сайтан мотт = }}'''Благода́рни''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202нп.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Благодарнин кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 32 148 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ставрополан мохк}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] dhnbmu0vzgv6tv35iwxwtls8nil7vcc 0 17380 11973142 10768359 2026-04-16T04:56:15Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973142 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Изобильни (маьӀнаш)}} {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Изобильный |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Izobilny (Stavropol krai) (1973).png |байракх = Flag of Izobilny (Stavropol krai).png{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 45|lat_min = 22|lat_sec = 00 |lon_deg = 41|lon_min = 43|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(38900)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Изобильнин кӀошт |кӀошт таблицехь = Изобильнин кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1895 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1965 |майда = 28,0<ref>[http://www.stavstat.ru/region_v_cifrah/demografiya/2007/ATP_SK_01_01_2012_predW.htm Территория, луьсталла населения в Ставропольском крае на 01.01.2012 года]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 200 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 39 387 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = |поштан индекс = |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Изоби́льный''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202%D0%BD%D0%BF.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Изобильнин кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 39 387 адам лерина 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] 21veptuoy4zmjiifa72spavyfpt4w7j 0 17381 11973141 10770163 2026-04-16T04:55:54Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973141 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Ипатово (маьӀнаш)}} {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Ипатово |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 45|lat_min = 43|lat_sec = 00 |lon_deg = 42|lon_min = 54|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(28100)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Ипатован кӀошт |кӀошт таблицехь = Ипатован кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1860 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1979 |майда = 16<ref>[http://www.stavstat.ru/region_v_cifrah/demografiya/2007/ATP_SK_01_01_2012_predW.htm Территория, луьсталла населения в Ставропольском крае на 01.01.2012 года]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 100 |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86542 |поштан индекс = 356630 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07222501 |категори Commons чохь = http://ipatovo.my1.ru/ |сайт = |сайтан мотт = }}'''Ипа́тово''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202%D0%BD%D0%BF.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Ипатован кӀошт]]ан<ref>[http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/all/index.php?do4=document&id4=57aeddd4-f67d-4c00-9a70-46a916c0eebe Закон Ставропольского края от 4 октября 2004 года № 88-кз «О наделении муниципальных образований Ставропольского края статусом городского, сельского поселения, городского округа, муниципального района»] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121205074717/http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/all/index.php?do4=document&id4=57aeddd4-f67d-4c00-9a70-46a916c0eebe |date=2012-12-05 }}</ref> административан центр. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] qbd4b52e68lav6721dtck2do7kahtpz 0 17382 11973154 9676582 2026-04-16T05:00:30Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973154 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Новопавловск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Novopavlovsk.png |байракх = Flag of Novopavlovsk.png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43 |lat_min = 57 |lat_sec = 49 |lon_deg = 43 |lon_min = 38 |lon_sec = 22 |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Кировскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Кировскан кӀошт (Ставрополан мохк){{!}}Кировскан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1777 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1981 |майда = 19<ref>[http://www.stavstat.ru/region_v_cifrah/demografiya/2007/ATP_SK_01_01_2012_predW.htm Территория, луьсталла населения в Ставропольском крае на 01.01.2012 года]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 330 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 26 480 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 87938 |поштан индекс = |поштан индексаш = 357300,357301,357302 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07225501 |категори Commons чохь = http://www.admnp.ru/ |сайт = |сайтан мотт = }}'''Новопа́вловск''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202%D0%BD%D0%BF.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Кировскан кӀошт (Ставрополан мохк)|Кировскан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 26 480 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ставрополан мохк}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] ehi1jd7gjs4pxm6mnk9edjj9w0gfohb 0 17383 11973152 10852630 2026-04-16T04:59:54Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973152 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Михайловск (маьӀнаш)}} {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Михайловск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост =Coat_of_Arms_of_Mihaylovsk_(SK).png |байракх = Flag of Mihaylovsk (SK).jpeg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 45.1394699 |lon_deg = 42.0337987 |CoordAddon = type:city_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Шпакан кӀошт |кӀошт таблицехь = Шпакан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1784 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1999 |майда = 21<ref>[http://www.stavstat.ru/region_v_cifrah/demografiya/2007/ATP_SK_01_01_2012_predW.htm Территория, луьсталла населения в Ставропольском крае на 01.01.2012 года]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86553 |поштан индекс = |поштан индексаш = 356240-356245 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07258501 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.mihailovsk-city.ru/ |сайтан мотт = }}'''Михайловск''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202нп.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Шпакан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ставрополан мохк}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Категори:Шпакан кӀоштан нах беха меттигаш]] ssxmwnlg6pdldsw2tfjjsaj3ai92sdx 0 17384 11973146 9676542 2026-04-16T04:58:22Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973146 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Зеленокумск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост =Coat_of_Arms_of_Zelenokumsk.png |байракх = Flag of Zelenokumsk (Stavropol krai).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44.4070115 |lon_deg = 43.8731235 |CoordAddon = type:city(40300)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Советскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Советскан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1781 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1965 |майда = 24<ref>[http://www.stavstat.ru/region_v_cifrah/demografiya/2007/ATP_SK_01_01_2012_predW.htm Территория, луьсталла населения в Ставропольском крае на 01.01.2012 года]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 145 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 35 772 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86552 |поштан индекс = |поштан индексаш = 357910-357914 |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07250501 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.mo-zelenokumsk.ru/ |сайтан мотт = }}'''Зеленоку́мск''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202нп.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Советскан кӀошт (Ставрополан мохк)|Советскан кӀошт]]ан административан центр<ref>[http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/all/index.php?do4=document&id4=57aeddd4-f67d-4c00-9a70-46a916c0eebe Закон Ставропольского края от 4 октября 2004 года № 88-кз «О наделении муниципальных образований Ставропольского края статусом городского, сельского поселения, городского округа, муниципального района»] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121205074717/http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/all/index.php?do4=document&id4=57aeddd4-f67d-4c00-9a70-46a916c0eebe |date=2012-12-05 }}</ref>. Бахархойн дукхалла 35 772 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Категори:Ставрополан мехкан Советскан кӀоштан нах беха меттигаш]] 2xsg8gdvhpce5tjkmfnnkh2gxaoz19y 0 17385 11973138 10442351 2026-04-16T04:54:00Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973138 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Минвод |шен цӀе = {{lang-ru|Минеральные Воды}} |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Mineralnye Vody (Stavropol kray)(2011).jpg |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44 |lat_min = 12 |lat_sec = 03 |lon_deg = 43 |lon_min = 06 |lon_sec = 45 |CoordAddon = type:city(75800)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Минводан кӀошт |кӀошт таблицехь = Минводан кӀошт |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1878 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1922 |майда = 51,55<ref>[http://to26.rosreestr.ru/upload/to26/files/doklad_2010_sk.pdf Управление Росреестра по Ставропольскому краю. Доклад о состоянии и использовании земель Ставропольского края в 2010 году]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 300 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 76 291 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = 90 200 |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +3 |DST = |телефонан код = 879 22 |поштан индекс = 357200 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07421 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.gorodminvody.ru/ |сайтан мотт = }}'''Минвод''' ({{lang-ru|Минеральные Воды}}) — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202%D0%BD%D0%BF.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Минводан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 69 569 адам леррана [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/BUL_MO_2023.xlsx 2023] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240409124047/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Bul_MO_2023.xlsx |date=2024-04-09 }} шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ставрополан мохк}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] ebwra9brfuofxd35aycibq5wdmduk6y 0 17387 11973151 9676569 2026-04-16T04:59:38Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973151 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=июль 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Нефтекумск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост =Coat_of_Arms_of_Neftekumsk.png |байракх = Flag_of_Neftekumsk.jpg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44 |lat_min = 45 |lat_sec = 02 |lon_deg = 44 |lon_min = 58 |lon_sec = 47 |CoordAddon = type:city(27100)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = ГӀала |кӀошт таблицехь = ГӀала Нефтекумск |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1958 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Камыш-Бурун |статус йелла терахь = 1968 |майда = 20<ref>[http://www.stavstat.ru/region_v_cifrah/demografiya/2007/ATP_SK_01_01_2012_predW.htm Территория, луьсталла населения в Ставропольском крае на 01.01.2012 года]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 40 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 26 247 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86558 |поштан индекс = 356880 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07241501 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.neftekumsk.com/ |сайтан мотт = }}'''Нефтеку́мск''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202%D0%BD%D0%BF.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Нефтекумскан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 26 247 леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Ставрополан мохк}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Категори:Нефтекумскан кӀоштан нах беха меттигаш]] fvaatnwl8jx3e2uosjf5lulk1rq3z7j 0 17388 11973155 9676570 2026-04-16T05:00:43Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973155 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Новоалександровск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Novoaleksandrovsk (Stavropol kray).png |байракх = Flag of Novoaleksandrovsk (Stavropol kray).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 45 |lat_min = 29 |lat_sec = 36 |lon_deg = 41 |lon_min = 13 |lon_sec = 06 |CoordAddon = type:city(27000)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Новоалександровски кӀошт |кӀошт таблицехь = Новоалександровски кӀошт |юкъараллин тайпа = ГӀалин меттиг |йукъаралла = ГӀала Новоалександровск |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1804 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 21<ref>[http://www.stavstat.ru/region_v_cifrah/demografiya/2007/ATP_SK_01_01_2012_predW.htm Территория, луьсталла населения в Ставропольском крае на 01.01.2012 года]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 26 817 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86544 |поштан индекс = 356000 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07243501 |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Новоалекса́ндровск''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202%D0%BD%D0%BF.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Новоалександровски кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 26 817 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Категори:Новоалександровскан кӀоштан нах беха меттигаш]] lr1rafrfki0v3apdsilbz9ya8ld0obg 0 17389 11973153 5761789 2026-04-16T05:00:14Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973153 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Светлоград |шен цӀе = [[File:Коллаж Светлоград.JPG|300px|Светлоград]] |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Svetlograd_(Stavropol_krai).png |байракх = Svetlograd-flag.gif |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 45 |lat_min = 19 |lat_sec = 51 |lon_deg = 42 |lon_min = 51 |lon_sec = 04 |CoordAddon = type:city(39500)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картан барам = |регионан картан барам = |кӀоштан картан барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = ГӀалин меттиг |кӀошт = ГӀала Светлоград |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпаа = |юкъаралла = |юкъаралла таблицехь = |юкъара екъаялар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1786 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1800 |хьалхара цӀерш = 1965 — ''Петровское'' |статус елла терахь = 1965 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 120 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 38 323 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 660<ref>[http://stavtourism.ru/map Интерактивная карта Ставропольского края - Туристический информационный центр<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 86547 |поштан индекс = 356530 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпаа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07246501 |категори Commons чохь = Svetlograd |сайт = http://svetlograd.org |сайтан мотт = }}'''Светлогра́д''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202нп.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[Петровскан кӀошт (Ставрополан мохк)|Петровскан кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 38 323 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан Петровскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] 1d6cz1y1e88loorxua29n504qcel8e8 0 17390 11973150 11750772 2026-04-16T04:59:22Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973150 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=июль 2014}} {{НБМ-Росси |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Пятигорск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = Flag of Pyatigorsk.svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44.0499664 |lon_deg = 43.0600548 |CoordAddon = type:city(139700)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Пятигорскан муниципалан кхоллар |кӀошт таблицехь = Пятигорскан муниципалан кхоллар{{!}}Пятигорск |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1780 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = XIV |хьалхара цӀерш = Горячие Воды, Константиногорск |статус йелла терахь = 1830 |майда = 97<ref>[http://to26.rosreestr.ru/upload/to26/files/doklad_2010_sk.pdf Управление Росреестра по Ставропольскому краю. Доклад о состоянии и использовании земель Ставропольского края в 2010 году]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 500 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 213 745 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 1499 |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +3 |DST = |телефонан код = 8793 |поштан индекс = 357500 |поштан индексаш = |автомобилан код = 26 |категори Commons чохь = |сайт = http://www.pyatigorsk.org/ |сайтан мотт = }}'''Пятиго́рск''', '''Пхилам-гӀала<ref>{{Дошам:Вагапов Ӏ. Д.: Словарь неологизмов чеченского языка|119}}</ref>''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] шен йокъаллица 2-гӀа меттигехь йолу гӀала. [[Росси]]н гӀала-курорт. Бахархойн дукхалла 213 745 стаг (2013 шо). == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] 1o8ori26hte249s9632lyd2kd1rd8ov 0 17391 11973140 10100816 2026-04-16T04:55:23Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973140 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=июль 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Ессентуки |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Essentuki_(Stavropol_krai).png |байракх = Flag of Essentuki (Stavropol krai).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44 |lat_min = 02 |lat_sec = 35 |lon_deg = 42 |lon_min = 51 |lon_sec = 52 |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = мохк |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = ГӀала-курорт Ессентуки |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1825 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1917 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 50<ref>[http://to26.rosreestr.ru/upload/to26/files/doklad_2010_sk.pdf Управление Росреестра по Ставропольскому краю. Доклад о состоянии и использовании земель Ставропольского края в 2010 году]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 640 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 102 269 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 87934 |поштан индекс = 357601 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07410 |категори Commons чохь = |сайт = http://adm-essentuki.ru |сайтан мотт = }}'''Ессентуки́''' — [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202нп.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, цуна йу гӀалин гуо [[ГӀала-курорт Ессентуки]]. Бахархойн дукхалла 102 269 стаг леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] d0lq7ayt4luk2zbhz2c271bni8d475w 0 17392 11973137 11750773 2026-04-16T04:53:42Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973137 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Кисловодск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Kislovodsk (2013).svg |байракх = Flag of Kislovodsk (Stavropol krai).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 43.91 |lon_deg = 42.72 |CoordAddon = region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Кисловодскан гӀалин гуо{{!}}ГӀала-курорт Кисловодск |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1803 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1803 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1903 |майда = 72<ref>[http://to26.rosreestr.ru/upload/to26/files/doklad_2010_sk.pdf Управление Росреестра по Ставропольскому краю. Доклад о состоянии и использовании земель Ставропольского края в 2010 году]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 825 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 125 931 |бахархой ларар шо = 2025 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +3 |DST = |телефонан код = 87937 |поштан индекс = 357700 |поштан индексаш = 3577xx |автомобилан код = 26 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07 |категори Commons чохь = |сайт = http://kislovodsk-kurort.org |сайтан мотт = }}'''Кисловодск''' — Ставрополан мехкан гӀала<ref name="АГКГН">[http://pda.rosreestr.ru/upload/www/files/26_F_202нп.pdf Реестр зарегистрированных в АГКГН географических названий объектов на 18/11/2011 Ставропольский край]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, муниципалан кхолар «гӀалин гуо ГӀала-курорт Кисловодскан» административан центр. Бахархойн дукхалла 125 931 адам леррана 2025 шарахь<ref>https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx</ref>. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] l9o3kobquw8mp6wbs3nwb23j78lq4zc 0 17393 11973147 11750771 2026-04-16T04:58:36Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973147 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=сентябрь 2014}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Железноводск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Zheleznovodsk_(Stavropol_kray).png |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 44|lat_min = 08|lat_sec = 00 |lon_deg = 43|lon_min = 02|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(24700)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Железноводскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Железноводскан гӀалин гуо |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1810 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1917 |майда = 93,13<ref>[http://to26.rosreestr.ru/upload/to26/files/doklad_2010_sk.pdf Управление Росреестра по Ставропольскому краю. Доклад о состоянии и использовании земель Ставропольского края в 2010 году]</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 24 466 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 87932 |поштан индекс = 357400 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 07412 |категори Commons чохь = |сайт = http://adm-zheleznovodsk.ru/ |сайтан мотт = }}'''Железново́дск''' — [[Росси]]н [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] гӀала, Федералан гӀала-курорт. Бахархойн дукхалла 24 466 леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] pmvkkv80qiryozdcs8r5r08mz0plnat 0 19261 11973157 10129026 2026-04-16T05:01:55Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973157 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Новокузнецк |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Wapen Novokoeznetsk.png |байракх = Flag of Novokuznetsk (Kemerovo oblast) (celebratory).png |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 44 |lon_dir = E |lon_deg = 87 |lon_min = 05 |CoordAddon = type:city(560900)_region:RU |CoordScale = 50000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = область |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Гуо |кӀошт = Новокузнецк |кӀошт таблицехь = Новокузнецк{{!}}Новокузнецкан гӀалин гуо |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1618 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1607 |хьалхара цӀерш = {{НБМ-ТЦӀЕ|1622|Кузнецкий острог|1931|Кузнецк-Сибирский|1932|Новокузнецк|1961|Сталинск}} |статус йелла терахь = 1622 |майда = 424,27<ref name="PasspotrGoroda">{{cite web|url=http://portal.admnkz.info/city/passport|title=Паспорт города Новокузнецка|publisher=admnkz.info|date=|format=|accessdate=2013-07-22|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6INB0nePb|archivedate=2013-07-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130727221313/http://portal.admnkz.info/city/passport |date=2013-07-27 }}</ref> |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 190 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 549 182 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = 1 294,41 |агломераци = 1 148 566 адам ([[2013]])<ref name="mun_obr2013">{{cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar|title=33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.|publisher=gks.ru|date=2013-01-01|format=rar|accessdate=2013-08-22|lang=ru|archiveurl=http://www.webcitation.org/6J70vazMB|archivedate=2013-08-24}}</ref> |къаьмнийн хӀоттам = оьрсий — 94,4 % |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = +6 |DST = |телефонан код = 3843 |поштан индекс = |поштан индексаш = 654000—654103<ref>{{cite web|url=http://postindex.delovoigorod.ru/kemerovo/cities/2458|title=поштан индексаш г. Новокузнецк|publisher=postindex.delovoigorod.ru|accessdate=2013-05-15|arhiveurl=||arhivedate=}}</ref> |автомобилан код = 42, 142 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 32431 |категори Commons чохь = Novokuznetsk |сайт = http://новокузнецк.рф/ |сайтан мотт = ru }} '''Новокузне́цк''' ({{audio|Ru-Novokuznetsk.ogg|алар}}) — [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] гӀала, [[Новокузнецкан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] sprq0d0a8ke3hrk6k2j1tb4hkxhmtdy 0 19263 11973208 9676591 2026-04-16T05:28:34Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Мурманскан областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973208 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=август 2017}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Североморск |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat_of_Arms_of_Severomorsk_(Murmansk_oblast).png |байракх = Flag_of_Severomorsk_(Murmansk_oblast).png{{!}}border |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 69 |lat_min = 04 |lat_sec = 09 |lon_deg = 33 |lon_min = 25 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(53298)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = область |регион = Мурманскан область |регион таблицехь = Мурманскан область |кӀоштан тайпа = Гуо |кӀошт = Североморск |кӀошт таблицехь = Североморск |юкъараллин тайпаа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1896 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = {{НБМ-ТЦӀЕ|1951|Ваенга}} |статус йелла терахь = 1951 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 31 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 49 873 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = -6 |DST = ю |телефонан код = 81537 |поштан индекс = 184606 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 47530 |категори Commons чохь = Severomorsk |сайт = http://www.citysever.ru/ |сайтан мотт = }} '''Северомо́рск''' — [[Мурманскан область|Мурманскан области]] гӀала. [[Североморскан гӀалин гуо)|Североморск]] олучу гуо административан центр. Бахархойн дукхалла 49 873 леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Мурманскан областан гӀаланаш]] q5ohqn75j8xh5n17gm4g3silfyxojpv 14 32735 11973198 149065 2026-04-16T05:21:21Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ростовн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973198 wikitext text/x-wiki [[Категори:Ростовн областан гӀаланаш]] 0duip3lxvsix5wnl94ynvtsy1nskapf 14 32962 11973194 150579 2026-04-16T05:19:09Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Владимиран областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973194 wikitext text/x-wiki [[Категори:Владимиран областан гӀаланаш]] awdfq4ib26jlqusja98yv3rg3t7jc1t 0 37954 11973205 9676552 2026-04-16T05:27:10Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Тамбовн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973205 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Кирсанов |шен цӀе = Кирсанов |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост =Coat_of_Arms_of_Kirsanov_(Tambov_oblast).png |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 52|lat_min = 39|lat_sec = 00 |lon_deg = 42|lon_min = 44|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(18400)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = область |регион = Тамбовн область |регион таблицехь = Тамбовн область |кӀоштан тайпа = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1702 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1702 |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1779 |майда = 10,9 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 140 |климат = |официалан мотт = |бахархой = 17 358 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 47537 |поштан индекс = |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 68405 |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }} '''Кирса́нов''' — [[Тамбовн область|Тамбовн областан]] ([[Росси]]) гӀала, [[Кирсанован кӀошт]]ан административан центр. Бахархойн дукхалла 17 358 адам леррана 1013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Тамбовн областан гӀаланаш]] lbnl9ie7e6r4kpsiudbq8e0ti8vdb09 0 38115 11973214 11743130 2026-04-16T05:34:15Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Волгоградан областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973214 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Серафимович |шен цӀе = Серафимович |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 49|lat_min = 35|lat_sec = 00 |lon_deg = 42|lon_min = 44|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(9800)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКарта = http://maps.yandex.ru/map_search.xml?map=5&lay=28&id=6419 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = область |регион = Волгоградан область |регион таблицехь = Волгоградан область |кӀоштан тайпа = кӀошт |кӀошт = Серафимовичан кӀошт |кӀошт таблицехь = Серафимовичан кӀошт{{!}}Серафимовичан кӀошт |юкъараллин тайпаа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1589 |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = Усть-Медведицкая |статус йелла терахь = 1933 |майда = |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = |поштан индекс = |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 18250501 |категори Commons чохь = Serafimovich |сайт = http://www.serafimovich.org/ |сайтан мотт = ru }} {{Кхин маьӀнаш|Серафимович}} '''Серафимо́вич''' — ([[1933]] дуьйна) [[Росси]]н гӀала, [[Волгоградан область|Волгоградан областан]] [[Серафимовичан кӀошт|Серафимовичан кӀоштан]] административан центр. == Бахархой == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Волгоградан область}} [[Категори:Волгоградан областан нах беха меттигаш]] {{Volgograd-obl-geo-stub}} 8dvy4n1m2q7ysidb8qqc2rf7ifvrv3k 0 38786 11973203 11739996 2026-04-16T05:23:59Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Владимиран область]]; тӀетоьхна [[Категори:Киржач]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973203 wikitext text/x-wiki {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Киржач |шен цӀе = Киржач |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост =Coat_of_Arms_of_Kirzhach_(Vladimirskaya_oblast).png |байракх = Flag of Kirzhach (Vladimirskaya oblast).gif |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg = 56 |lat_min = 09 |lat_sec = 00 |lon_deg = 38 |lon_min = 52 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(31900)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картан барам = |регионан картан барам = |кӀоштан картан барам = |регионан тайпаа = |регион = Владимиран область |регион таблицехь = Владимиран область |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Киржачан кӀошт |кӀошт таблицехь = Киржачан кӀошт |юкъараллин тайпа = |юкъаралла = |юкъаралла таблицехь = |юкъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = 1332 |хьалхара цӀерш = |статус елла терахь = 1778 |майда = 30 |локкхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = 135 |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = 601010 |поштан индекс = 72046 |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 17230501 |категори Commons чохь = Kirzhach |сайт = http://gorodkirzhach.ru/ |сайтан мотт = }} '''Киржа́ч''' — [[Росси]]н [[Владимиран область|Владимиран областера]] гӀала, [[Киржачан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{Бахархой.wd||Таблица}} == Климат == Кхузахь климат билгалйоккху цуьнан географин хьоло, цунах доьзна ду маьлхан йовхо кхачар а, тайп-тайпана хӀордан, континенталан барамера шораллин, арктикин хӀаваан массаш лелар а (луларчу Малхбузен Европин, Йуккъера а, Къилбаседера а Азин, Атлантикин а, [[Къилбаседа Шен Ӏапказ]]ийн акваторера)<ref>[http://trasa.ru/region/vladimirskaya_clim.html Климат Владимирской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107003828/http://trasa.ru/region/vladimirskaya_clim.html |date=2018-01-07 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] ю UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf33/pochtovye-indeksy-kirzhachskiy-raion.html Киржачан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319032355/http://ruspostindex.ru/rf33/pochtovye-indeksy-kirzhachskiy-raion.html |date=2015-03-19 }} {{Владимиран область}} [[Категори:Киржачан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Киржач]] {{Vladimir-obl-geo-stub}} qewcnou6jow17hq1isg5fsr9phwbncp 0 57962 11973199 11973046 2026-04-16T05:22:22Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Удмуртин гӀаланаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Воткинск]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973199 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе= Воткинск |шен цӀе = {{lang-udm|Вотка}} |хӀост = Coat of Arms of Votkinsk (Udmurtia).png |байракх = Flag of Votkinsk (Udmurtia).png |пачхьалкх = Росси |lat_deg = 57|lat_min = 03|lat_sec = |lon_deg = 54|lon_min = 00|lon_sec = |CoordAddon = type:city(98500)_region:RU |CoordScale = 20000 |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Удмурти |регион таблицехь= Удмурти |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Воткинскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Воткинскан гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = 1759 |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = 1935 |майда= 112,18 |хӀордан сизал локхалла = 130 |бахархой = {{ Бахархой | Воткинск | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Воткинск | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 427430-427459 |сахьтан аса = +4 |поштан индексаш= |автомобилан код= 18 |телефонан код = 34145 |идентификаторан терахьаш = 94410 |категори Commons чохь = Votkinsk |сайт = }} '''Воткинск''' ({{lang-udm|Вотка}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Удмурти]]н [[Воткинскан кӀошт]]ан административан центр. Цуна йу Воткинскан гӀалин гуо. == Климат == Лаьтта къилбаседа бараман асанехь, Еврази материкан кӀоргенехь, Атлантикин а, Къилбаседа Шен Ӏапказийн хӀордашна генахь. Цундела цуьнан климат барамера континенталан йу дехачу шийлачу Ӏашца, йовхачу аьхкенца, дика къаьстачу шеран заманашца бӀаьста а, гурахь а. Атлантикин Ӏапказ тӀиера кхуза йогӀу йовха хӀаваъ. Аьхка цуо йахьа йочанаш, йовхо лагӀйо, ткъа Ӏай ло дахьа, шелонаш лагӀйо, йовхонаш йахьа<ref>[http://loveudm.ru/klimat-udmurtii/ Климат Удмуртии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171219003517/http://loveudm.ru/klimat-udmurtii/ |date=2017-12-19 }}</ref>. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Воткинск | }} == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Samara time zone.svg|left|100px]] Кхузахь йу [[Самарин хан]] лелаш. [[UTC]]-ца хийцадалар ду +4:00. [[Москохан хан|Москохан хенаца]] цу сахьтийн асан гуттар а хийцадалар ду +1 сахьт, MSK+1 санна Россехь къастош а йу. 2010-гӀа шо кхаччалц, областехь йара асан Самарин хан (МСК+1). 2010-2014-чу шерашкахь йара Москохан хан<ref>{{cite web |datepublished=6.11.2011 |url=http://www.rg.ru/printable/2011/09/06/chas-zona-dok.html |title=Постановление Правительства Российской Федерации от 31 августа 2011 г. N 725 г. Москва |lang = ru |publisher=РГ |accessdate=2014-10-9 |description="О составе территорий, образующих каждую часовую зону, и порядке исчисления времени в часовых зонах, а также о признании утратившими силу отдельных постановлений Правительства Российской Федерации " }}</ref>. 2014-чу шеран 26-чу октябряхь дуьйна регион йу йуха а кхоьллинчу кхозлагӀчу сахьтийн зонехь (МСК+1, Москохан хан + 1 сахьт, UTC+4)<ref>{{cite web |datepublished=25.07.2014 |url=http://www.rg.ru/printable/2014/07/25/vremiya-dok.html |title= Федеральный закон Российской Федерации от 21 июля 2014 г. N 248-ФЗ|lang = ru |publisher=РГ |accessdate=2014-10-9 |description="О внесении изменений в Федеральный закон "Об исчислении времени"}}</ref>. [[Меттигера маьлхан хан|Маьлхан хенаца]] йукъара башхалла йу 30 минот тӀера областан малхбалехь, малхбузехь 48 минот тӀекхаччалц. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf18/pochtovye-indeksy-votkinskiy-raion.html Воткинскан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329130113/http://ruspostindex.ru/rf18/pochtovye-indeksy-votkinskiy-raion.html |date=2014-03-29 }} {{Удмурти}} {{Воткинскан кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Воткинскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Воткинск]] {{Udmurt-geo-stub}} tqlevfol584px9tt7f647gxhztbp9po 2 74763 11973088 11973086 2026-04-15T13:44:33Z Takhirgeran Umar 1134 11973088 javascript text/javascript (function() { function formatWikiList() { const textarea = document.getElementById('wpTextbox1'); if (!textarea) return; const start = textarea.selectionStart; const end = textarea.selectionEnd; const selectedText = textarea.value.substring(start, end); if (!selectedText.trim()) { mw.notify('Нисбан могӀам харжа', { type: 'warning' }); return; } const lines = selectedText.split('\n'); const formattedLines = lines.map(line => { let trimmed = line.trim(); if (!trimmed) return ""; // Используем шаблонные строки как в примере if (trimmed.includes('(') && trimmed.includes(')')) { return `* [[${trimmed}|]]`; } else { return `* [[${trimmed}]]`; } }); const replacement = formattedLines.filter(l => l !== "").join('\n'); textarea.value = textarea.value.substring(0, start) + replacement + textarea.value.substring(end); textarea.dispatchEvent(new Event('input', { bubbles: true })); mw.notify('Список кечйина!', { type: 'success' }); } (function registerListButton() { if (typeof window.registerPanelButton === 'function') { window.registerPanelButton({ name: 'wikiListFormatter', title: 'Вики-список йан (скобки йолчунна пайп дуьллу)', icon: 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8d/List-Icon.svg', index: 42, callback: formatWikiList }); } else { setTimeout(registerListButton, 300); } })(); })(); /* Массовое переименование страниц */ mw.loader.load('/w/index.php?title=User:Takhirgeran_Umar/massmove.js&action=raw&ctype=text/javascript'); /* Массово агӀонаш дӀадайаран гӀирс */ mw.loader.load('/w/index.php?title=Декъашхо:Takhirgeran_Umar/massdelete.js&action=raw&ctype=text/javascript'); /* Автоматическое заполнение языка в интервиках */ mw.loader.load('/w/index.php?title=Декъашхо:Takhirgeran_Umar/autoInterwikiField.js&action=raw&ctype=text/javascript'); /* Визуальная подсветка латинских букв в тексте */ mw.loader.load('/w/index.php?title=Декъашхо:Takhirgeran_Umar/latinHighlighter.js&action=raw&ctype=text/javascript'); /* Инструмент точечного исправления латиницы в редакторе */ mw.loader.load('/w/index.php?title=Декъашхо:Takhirgeran_Umar/latinFixer.js&action=raw&ctype=text/javascript'); /* CitoidPlus — автоматикин хьажоргаш (сноскаш) кхолларан гӀирс */ mw.loader.load('/w/index.php?title=Декъашхо:Takhirgeran_Umar/CitoidPlus.js&action=raw&ctype=text/javascript'); // Подключение авто-переводчика шаблонов mw.loader.using(['ext.wikiEditor', 'mediawiki.api', 'mediawiki.notification']).done(function () { mw.loader.getScript('/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-TemplateAutotranslator.js&action=raw&ctype=text/javascript'); }); // ФАЙЛ (function() { function initChechenUpload() { var fileInput = document.getElementById('wpUploadFile'); if (!fileInput || fileInput.hasAttribute('data-chechen-processed')) { return; } fileInput.setAttribute('data-chechen-processed', 'true'); var parentTd = fileInput.closest('td'); if (!parentTd) return; parentTd.innerHTML = ''; var container = document.createElement('div'); container.className = 'chechen-upload-wrapper'; var button = document.createElement('button'); button.type = 'button'; button.className = 'chechen-upload-button'; button.textContent = 'Хьажар'; var statusSpan = document.createElement('span'); statusSpan.className = 'chechen-upload-status'; statusSpan.textContent = 'Файл хаьржина йац'; container.appendChild(button); container.appendChild(statusSpan); parentTd.appendChild(container); window._ceFileInput = fileInput; window._ceStatusSpan = statusSpan; window._ceButton = button; button.onclick = function(e) { e.preventDefault(); window._ceFileInput.click(); }; function updateStatus() { var value = window._ceFileInput.value; var fileName = value.split(/[\\/]/).pop(); if (fileName) { window._ceStatusSpan.textContent = fileName; window._ceStatusSpan.style.color = '#2c6e2c'; window._ceButton.textContent = 'Хийца файл'; } else { window._ceStatusSpan.textContent = 'Файл хаьржина йац'; window._ceStatusSpan.style.color = '#54595d'; window._ceButton.textContent = 'Хьажар'; } } fileInput.addEventListener('change', updateStatus); updateStatus(); } if (document.readyState === 'loading') { document.addEventListener('DOMContentLoaded', initChechenUpload); } else { initChechenUpload(); } })(); /* Вызов системного гаджета TemplatePicker */ mw.loader.load('/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-TemplatePicker.js&action=raw&ctype=text/javascript'); davaxpveux7umxk9citpf6iq8j2ne5f 10 95375 11973096 10908117 2026-04-15T18:37:34Z Takhirgeran Umar 1134 11973096 wikitext text/x-wiki {{навигацин аса |цӀе=Нажи-Йуьртан кӀоштан нах беха меттигаш |бос={{Бос|Росси}} |корта=[[Нажи-Йуьртан кӀошт]]ан нах беха меттигаш |state=<includeonly>collapsed</includeonly> |сурт=[[Файл:Flag of the Chechen Republic.svg|70px]] |сурт2= |чулацам= '''КӀоштан центр:''' [[Нажи-Йурт]]<br> * [[ГӀоьрдала]] * [[Гилна]] * [[Нажи-Йурт]] * [[Ӏалара]] * [[Айти-Мохк]] * [[Зандакъ]] * [[Бена (Нажи-Йуьртан кӀошт)|Бена]] * [[Беной-Ведана]] * [[ГӀалайтӀе]] * [[Байтарке]] * [[Замай-Йурт]] * [[Мескита]] * [[Гендаргана]] * [[Зандакъ-Ара]] * [[Денги-Йурт]] * [[Оьси-Йурт]] * [[Пхьача]] * [[Гуьржи-Мохк]] * [[Коьран-Бена (Нажи-Йуьртан кӀошт)|Коьран-Бена]] * [[Стерч-Керчашка]] * [[Ӏалхан-КӀотар]] * [[Бас-ГӀоьрдала]] * [[Энгана]] * [[Татай-Отар]] * [[БуланхитӀа]] * [[Симсара (Нохчийчоь)|Симсара]] * [[БулгӀат-Ирзе]] * [[Даьттаха]] * [[Чеччалхе]] * [[Хьашти-Мохк]] * [[МоӀси-КӀотар]] * [[ГӀансолчу]] * [[СоврагӀа]] * [[Ӏиса-Йурт]] * [[ТӀуртӀи-КӀотар]] * [[Лоьма-КӀорца]] * [[Ӏожи-Йурт]] * [[Керла Замай-Йурт]] * [[СогунтӀа]] * [[Бетти-Мохк]] * [[РогӀа-КӀажа]] * [[Билта]] * [[Хьочи-Ара]] * [[Ишхой-Отар]] * [[Сесана]] * [[Шовхала-Берд]] * [[Бешал-Ирзе]] * [[Девлатби-Отар]] * [[Чари-Мохк]] * [[Шоьна (Нажи-Йуьртан кӀошт)|Шоьна]] * [[ЦӀоьнтара (Нажи-Йуьртан кӀошт)|ЦӀоьнтара]] * [[Чуьрча-Ирзе]] * [[МехкаштӀехьа]] }}<noinclude> [[Категори:Кепаш:Географи:Нохчийчоь|Нажи-Йуьртан кӀошт]] [[Категори:Кепаш:Нохчийн Республикин административан йекъайалар|Нажи-Йуьртан кӀошт]] </noinclude> 8lvnkhbu4irnfniefsft07m14up9bcg 0 117208 11973226 11598565 2026-04-16T09:55:18Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Росси]]; тӀетоьхна [[Категори:Ивановн областан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973226 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Иваново (маьӀнаш)}} {{НБМ |статус = ГӀала |нохчийн цӀе = Иваново |шен цӀе = |муьтӀахь = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = Coat of Arms of Ivanovo (Ivanovo oblast).png |байракх = Flag of Ivanovo.svg |хӀостан сурт хӀоттор = |байракхан сурт хӀоттор = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_deg =57 |lat_min = 00|lat_sec = 00 |lon_deg =40 |lon_min = 59|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(406465)_region:RU |CoordScale = |пачхьалкхан картана барам = |регионан картана барам = |кӀоштан картана барам = |регионан тайп = |регион = Ивановн область |регион таблицехь = |кӀоштан тайп = |кӀошт = |кӀошт таблицехь = |юкъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахаяр = 1561 |хьалхара цӀерш = Иваново-Вознесенск |статус йелла терахь = 1871 |майда = |локхаллан тайпа = |хӀордан тегӀанал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = 409 075 |бахархой ларар шо = 2013 |луьсталла = |агломераци = 654 443 адам |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархой цӀераш = |сахьтан аса = +3 |DST = |телефонан код = 4932 |поштан индекс = 153000 |поштан индексаш = |автомобилан код = 37 |идентификаторан тайпа = ОКАТО |идентификаторан терахьаш = 24401 |категори Commons чохь = Ivanovo |сайт = http://ivgoradm.ru/ |сайтан мотт = ru }}'''Ива́ново''' ([[1932]] шо кхаччалц — '''Иваново-Вознесенск''') — [[Росси]]н [[гӀала]] иза йу [[Уводь]] олучу хийистехь, [[Ивановн область|Ивановн областан]] [[административан центр]]. XIX бӀешо — Владимиран губерни, [[Россин импери]]<ref name="sni">[http://www.surnameindex.info/info/vladimir/shuya/ivanovovoznesensk/index.html Историческая информация о городе Иваново-Вознесенск]</ref>. Бахархойн дукхалла 409 075 адам леррана 2013 шарахь. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://www.surnameindex.info/info/vladimir/shuya/ivanovovoznesensk/index.html Историческая информация о городе Иваново-Вознесенск] {{ref-ru}} [[Категори:Ивановн областан нах беха меттигаш]] ltbmoy7d6314hqohhy0zdpfafphirhl 0 131673 11973113 11660592 2026-04-16T04:43:27Z VolnyiLev 18828 11973113 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Балабаново |шен цӀе = {{lang-ru|Балабаново}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Боровскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Боровскан кӀошт (Калугин область){{!}}Боровскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 25769 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = ? |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Балабаново''' ({{lang-ru|Балабаново}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] [[Калугин область|Калугин областан]] [[Боровскан кӀошт (Калугин область)|Боровскан кӀошт]]ара гӀала. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|lang = ru |publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |22623 |25769 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-borovskiy-raion.html Боровскан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Калугин область}} {{Боровскан кӀошт (Калугин область)}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Калугин областан Боровскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} dlvb36mqyr05gzbg2zlze2dy23isp3v 0 131681 11973115 11666572 2026-04-16T04:44:23Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973115 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Боровск |шен цӀе = {{lang-ru|Боровск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Боровскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Боровскан кӀошт (Калугин область){{!}}Боровскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 12147 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Боровск''' ({{lang-ru|Боровск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] [[Калугин область|Калугин областан]] гӀала, [[Боровскан кӀошт (Калугин область)|Боровскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|lang = ru |publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |11857 |12147 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-borovskiy-raion.html Боровскан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Калугин область}} {{Боровскан кӀошт (Калугин область)}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Калугин областан Боровскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} o2x9favebxf0jpdhuaw92zen6ef0ki1 0 131840 11973117 11660215 2026-04-16T04:45:12Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973117 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Кондрово (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Кондрово |шен цӀе = {{lang-ru|Кондрово}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Дзержинскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Дзержинскан кӀошт (Калугин область){{!}}Дзержинскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 16598 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Кондрово''' ({{lang-ru|Кондрово}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Дзержинскан кӀошт (Калугин область)|Дзержинскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|lang = ru |publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |17093 |16598 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-dzerzhinskiy-raion.html Дзержинскан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131093152/http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-dzerzhinskiy-raion.html |date=2016-01-31 }} {{Калугин область}} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Калугин областан Дзержинскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} 4uqt1qdcg6de9ul2n2j7pe7jlk3udzq 0 132127 11973114 11685910 2026-04-16T04:43:50Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973114 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Белоусово (маьӀнаш)}} {{Кхин маьӀнаш/НБМ}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Белоусово |шен цӀе = {{lang-ru|Белоусово}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Жукован кӀошт |кӀошт таблицехь = Жукован кӀошт{{!}}Жукован кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 8412 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 249161 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Белоусово''' ({{lang-ru|Белоусово}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] [[Калугин область|Калугин областан]] [[Жукован кӀошт]]ара гӀала. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|lang = ru |publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |8513 |8412 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-zhukovskiy-raion.html Жукован кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150829083849/http://www.ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-zhukovskiy-raion.html |date=2015-08-29 }} {{Калугин область}} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Жукован кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} gki6cnyjvygwcp85hflfm7eomlizl2s 0 132562 11973116 11646684 2026-04-16T04:44:45Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973116 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Козельск |шен цӀе = {{lang-ru|Козельск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Козельскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Козельскан кӀошт{{!}}Козельскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 16271 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Козельск''' ({{lang-ru|Козельск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Козельскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|lang = ru |publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |18392 |16271 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-kozelskiy-raion.html Козельскан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Калугин область}} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Козельскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} dhmwoou09l1kvox43vfys7yufprvi5f 0 132641 11973125 11646644 2026-04-16T04:48:14Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973125 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Сосенски (Орёлан область)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Сосенски |шен цӀе = {{lang-ru|Сосенский}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Козельскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Козельскан кӀошт{{!}}Козельскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 12262 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Сосенски''' ({{lang-ru|Сосенский}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] [[Калугин область|Калугин областан]] [[Козельскан кӀошт]]ара гӀала. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |12609 |12262 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-kozelskiy-raion.html Козельскан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Калугин область}} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Козельскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} 15928azm6raosw6oednhiu1jusrm2y4 0 132837 11973118 11670736 2026-04-16T04:45:32Z VolnyiLev 18828 11973118 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Людиново |шен цӀе = {{lang-ru|Людиново}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Людинован кӀошт |кӀошт таблицехь = Людинован кӀошт{{!}}Людинован кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 40134 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Людиново''' ({{lang-ru|Людиново}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Людинован кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |? |40134 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-lyudinovskiy-raion.html Людинован кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131103010/http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-lyudinovskiy-raion.html |date=2016-01-31 }} {{Калугин область}} {{Людинован кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Людинован кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} t0v3gciqv26lcl48yehe9trhqk62qe7 0 132971 11973119 11658638 2026-04-16T04:46:00Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973119 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Малоярославец |шен цӀе = {{lang-ru|Малоярославец}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Малоярославецан кӀошт |кӀошт таблицехь = Малоярославецан кӀошт{{!}}Малоярославецан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 30249 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = ? |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Малоярославец''' ({{lang-ru|Малоярославец}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Малоярославецан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |31509 |30249 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-maloyaroslavetskiy-raion.html Малоярославецан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919223631/http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-maloyaroslavetskiy-raion.html |date=2015-09-19 }} {{Калугин область}} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Малоярославецан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} kqy6ncv1x6461s9dvqgt7jox27x6kov 0 133146 11973121 11653584 2026-04-16T04:46:39Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973121 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Медынь |шен цӀе = {{lang-ru|Медынь}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Медынан кӀошт |кӀошт таблицехь = Медынан кӀошт{{!}}Медынан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 7168 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 249950 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Медынь''' ({{lang-ru|Медынь}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Медынан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |7109 |7168 |} == Климат == Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — [[январь]] (кхолламан). == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-medynskiy-raion.html Медынан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131102901/http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-medynskiy-raion.html |date=2016-01-31 }} {{Калугин область}} {{Медынан кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Медынан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} fsgm8vkfe6nbaqen9poghme5kjtqyr0 0 133302 11973122 11636133 2026-04-16T04:46:59Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973122 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Мещовск |шен цӀе = {{lang-ru|Мещовск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Мещовскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Мещовскан кӀошт{{!}}Мещовскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 4060 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 249240 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Мещовск''' ({{lang-ru|Мещовск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала [[Калугин область|Калугин областан]] [[Мещовскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |4515 |4060 |} == Климат == Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — [[январь]] (кхолламан). == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-meshchovskiy-raion.html Мещовскан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Калугин область}} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Мещовскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} 52qdkydwl2c80miefa1684rs5poxb3x 0 133477 11973123 11674944 2026-04-16T04:47:19Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973123 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Мосальск |шен цӀе = {{lang-ru|Мосальск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Мосальскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Мосальскан кӀошт{{!}}Мосальскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = 7.93 <ref>{{cite web |url = https://kartafx.ru/карта_спутник_мосальск.html |title = Карта Мосальска, Мосальский район}}</ref> |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 4245 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 249930 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Мосальск''' ({{lang-ru|Мосальск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Мосальскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |4376 |4245 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-mosalskiy-raion.html Мосальскан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131103020/http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-mosalskiy-raion.html |date=2016-01-31 }} {{Калугин область}} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Мосальскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} egng3v0kg9pdix6s98jykq29gq95q4z 0 133807 11973126 11688912 2026-04-16T04:48:48Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973126 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Спас-Деменск |шен цӀе = {{lang-ru|Спас-Деменск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Спас-Деменскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Спас-Деменскан кӀошт{{!}}Спас-Деменскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 4862 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Спас-Деменск''' ({{lang-ru|Спас-Деменск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Спас-Деменскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |5277 |4862 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-spas-demenskiy-raion.html Спас-Деменскан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Калугин область}} {{Спас-Деменскан кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Спас-Деменскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} dxvj1a7pirwzierfdlb9kqnfk42er69 0 133965 11973127 11670742 2026-04-16T04:49:06Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973127 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Сухиничи (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Сухиничи |шен цӀе = {{lang-ru|Сухиничи}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Сухиничин кӀошт |кӀошт таблицехь = Сухиничин кӀошт{{!}}Сухиничин кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 15301<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |бахархой ларар шо = 2010 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 249274 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Сухиничи''' ({{lang-ru|Сухиничи}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Сухиничин кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |15675 |15301 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-sukhinichskiy-raion.html Сухиничин кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130052436/http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-sukhinichskiy-raion.html |date=2016-01-30 }} {{Калугин область}} {{Сухиничин кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Сухиничин кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} h6jshglr5hx15ygvrykap2mb5hzhtgm 0 134069 11973128 11670734 2026-04-16T04:49:28Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973128 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Таруса |шен цӀе = {{lang-ru|Таруса}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Тарусан кӀошт |кӀошт таблицехь = Тарусан кӀошт{{!}}Тарусан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 9619<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |бахархой ларар шо = 2010 |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Таруса''' ({{lang-ru|Таруса}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Тарусан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |9800 |9619 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-tarusskiy-raion.html Тарусан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131103034/http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-tarusskiy-raion.html |date=2016-01-31 }} {{Калугин область}} {{Тарусан кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Тарусан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Таруса]] {{Kalug-obl-geo-stub}} dr3p0zw7dv2rnb8kau3x1uuxe3pkm4y 0 134349 11973124 11743810 2026-04-16T04:47:47Z VolnyiLev 18828 11973124 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Обнинск |шен цӀе = {{lang-ru|Обнинск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Обнинск |кӀошт таблицехь = Обнинск |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Обнинск | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Обнинск | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Обнинск''' ({{lang-ru|Обнинск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Обнинскан гӀалин гуо]] административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Обнинск }} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Калугин область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} n60zaui2hkzetj9gk6g33vbiain2jv3 0 134561 11973129 11670740 2026-04-16T04:49:47Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973129 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Юхнов |шен цӀе = {{lang-ru|Юхнов}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Калугин область |регион таблицехь = Калугин область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Юхнован кӀошт |кӀошт таблицехь = Юхнован кӀошт{{!}}Юхнован кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 6970 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 249910 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 40 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Юхнов''' ({{lang-ru|Юхнов}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Калугин область|Калугин областан]] [[Юхнован кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |7526 |6970 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, дика къаьсташ шеран заманашца: барамехь довха а, тӀуьна а аьхкенца, барамера шийла хӀоьттина лайн чкъор долу Ӏаьнца<ref>[http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html Климат Калужской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726085558/http://trasa.ru/region/kaluzhskaya_clim.html |date=2020-07-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-yukhnovskiy-raion.html Юхнован кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131102911/http://ruspostindex.ru/rf40/pochtovye-indeksy-yukhnovskiy-raion.html |date=2016-01-31 }} {{Калугин область}} {{Юхнован кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Юхнован кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Калугин областан гӀаланаш]] {{Kalug-obl-geo-stub}} jsx4t5qtw0ndinrs7y17pxsq67kjxsx 0 160250 11973130 11642009 2026-04-16T04:50:20Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973130 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Грязи (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Грязи |шен цӀе = {{lang-ru|Грязи}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Липецкан область |регион таблицехь = Липецкан область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Грязин кӀошт |кӀошт таблицехь = Грязин кӀошт{{!}}Грязин кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 46635 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 399060 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 48 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Грязи''' ({{lang-ru|Грязи}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] [[Липецкан область|Липецкан областан]] [[Грязин кӀошт]]ара гӀала. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|lang = ru |publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |47276 |46635 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль<ref>[http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html Климат Липецкой области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114170918/http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html |date=2018-01-14 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf48/pochtovye-indeksy-gryazinskiy-raion.html Грязин кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Липецкан область}} {{кӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Грязин кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Липецкан областан гӀаланаш]] {{Lipets-obl-geo-stub}} 80hcaxynokl60pjc3wb4xxc0oo1f8up 0 160334 11973131 11646818 2026-04-16T04:50:42Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973131 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Данков |шен цӀе = {{lang-ru|Данков}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Липецкан область |регион таблицехь = Липецкан область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Данкован кӀошт |кӀошт таблицехь = Данкован кӀошт{{!}}Данкован кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 20941 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 399851 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 48 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Данков''' ({{lang-ru|Данков}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Липецкан область|Липецкан областан]] [[Данкован кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|lang = ru |publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |23180 |20941 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль<ref>[http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html Климат Липецкой области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114170918/http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html |date=2018-01-14 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf48/pochtovye-indeksy-dankovskiy-raion.html Данкован кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Липецкан область}} {{кӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Данкован кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Липецкан областан гӀаланаш]] {{Lipets-obl-geo-stub}} 2gj77q1snabe5xvz0y6lzm05snh5hsq 0 160841 11973132 11647017 2026-04-16T04:51:06Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973132 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Задонск |шен цӀе = {{lang-ru|Задонск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Липецкан область |регион таблицехь = Липецкан область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Задонскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Задонскан кӀошт{{!}}Задонскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 9584 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 399200 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 48 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Задонск''' ({{lang-ru|Задонск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Липецкан область|Липецкан областан]] [[Задонскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|lang = ru |publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |10346 |9584 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль<ref>[http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html Климат Липецкой области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114170918/http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html |date=2018-01-14 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf48/pochtovye-indeksy-zadonskiy-raion.html Задонскан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160706092714/http://ruspostindex.ru/rf48/pochtovye-indeksy-zadonskiy-raion.html |date=2016-07-06 }} {{Липецкан область}} {{кӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Задонскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Липецкан областан гӀаланаш]] {{Lipets-obl-geo-stub}} 7j366r7i89otvlss028vv9wch10s42c 0 161182 11973133 11647837 2026-04-16T04:51:30Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973133 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Лебедянь |шен цӀе = {{lang-ru|Лебедянь}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Липецкан область |регион таблицехь = Липецкан область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Лебедянан кӀошт |кӀошт таблицехь = Лебедянан кӀошт{{!}}Лебедянан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 20973 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 399613 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 48 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Лебедянь''' ({{lang-ru|Лебедянь}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Липецкан область|Липецкан областан]] [[Лебедянан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |22963 |20973 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль<ref>[http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html Климат Липецкой области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114170918/http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html |date=2018-01-14 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf48/pochtovye-indeksy-lebedyanskiy-raion.html Лебедянан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Липецкан область}} {{кӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Лебедянан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Липецкан областан гӀаланаш]] {{Lipets-obl-geo-stub}} p2ffbsd6gwyrp3jsw21kndnw0urrj6z 0 161616 11973134 11648307 2026-04-16T04:51:52Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973134 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Усмань |шен цӀе = {{lang-ru|Усмань}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Липецкан область |регион таблицехь = Липецкан область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Усманан кӀошт |кӀошт таблицехь = Усманан кӀошт{{!}}Усманан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 18431 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = 399373 |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 48 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Усмань''' ({{lang-ru|Усмань}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Липецкан область|Липецкан областан]] [[Усманан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |19418 |18431 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль<ref>[http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html Климат Липецкой области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114170918/http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html |date=2018-01-14 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf48/pochtovye-indeksy-usmanskiy-raion.html Усманан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Липецкан область}} {{кӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Усманан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Липецкан областан гӀаланаш]] {{Lipets-obl-geo-stub}} ar9jqgc1dtigvsj4hohecfrt8ex8z1a 0 161767 11973135 11647244 2026-04-16T04:52:17Z VolnyiLev 18828 /* Хьажоргаш */ 11973135 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Чаплыгин (маьӀнаш)}} {{Кхин маьӀнаш/НБМ}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Чаплыгин |шен цӀе = {{lang-ru|Чаплыгин}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Липецкан область |регион таблицехь = Липецкан область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Чаплыгинан кӀошт |кӀошт таблицехь = Чаплыгинан кӀошт{{!}}Чаплыгинан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 12628 |бахархой ларар шо = 2010<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 48 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Чаплыгин''' ({{lang-ru|Чаплыгин}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Липецкан область|Липецкан областан]] [[Чаплыгинан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | Бахархойн дукхаллин хийцам |- class='shadow' |[[2002 шо|2002]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010">{{cite web|url = http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D# |title = SuperWEB2. Микроданные переписи 2002 2010 гг|publisher = |date = |accessdate = |deadlink=yes|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180615111631/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/guestUserGuide.jsp?tableViewTabForm:_idcl=tableViewTabForm:j_id_jsp_1807425244_41&tableViewTabForm_SUBMIT=1&javax.faces.ViewState=8df2zF%2F30JdRqQUnDyAJB7uPztaProtW9GCDP9riU6vi7I1f5N3Sg5oSn1ZJrQxqsEBHHPL%2BMR9QP9w%2FObfO8XHjGC2iBZu03Ab8VvwoRa7M%2BIlhhvePIinZy34ZldQ3qNO%2FBA%3D%3D|archivedate = 2018-06-15}}</ref> |[[2010 шо|2010]]<ref name="SuperWEB2. 2002 2010"/> |- |13579 |12628 |} == Климат == Кхузахь климат барамера континенталан йу, йовхачу аьхкенца, барамехь шийлачу Ӏаьнца. Шера заманаш дика къаьсташ йу. Уггар шийла бутт — январь. Уггар бовха бутт — июль<ref>[http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html Климат Липецкой области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114170918/http://trasa.ru/region/lipeckaya_clim.html |date=2018-01-14 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf48/pochtovye-indeksy-chaplyginskiy-raion.html Чаплыгинан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Липецкан область}} {{кӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Чаплыгинан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Белхан категори]] [[Категори:Липецкан областан гӀаланаш]] {{Lipets-obl-geo-stub}} pdlyzeb25wz983y1vj3cpbnli4ydt6q 0 176905 11973179 11743745 2026-04-16T05:11:51Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973179 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Гурьевск (маьӀнаш)}} {{Кхин маьӀнаш/НБМ}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Гурьевск |шен цӀе = {{lang-ru|Гурьевск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Гурьевскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Гурьевскан кӀошт (Кемеровн область){{!}}Гурьевскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Гурьевск (Кемеровская область) | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Гурьевск (Кемеровская область) | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Гурьевск (Кемеровская область) | ч }} / 90 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Гурьевск''' ({{lang-ru|Гурьевск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Гурьевскан кӀошт (Кемеровн область)|Гурьевскан кӀоштан]] административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Гурьевск (Кемеровская область) }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-gurevskiy-raion.html Гурьевскан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031053422/http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-gurevskiy-raion.html |date=2016-10-31 }} {{Гурьевскан кӀошт (Кемеровн область)}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан Гурьевскан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} 8fjci8392lsn7dcuu1ztkurp23o3z6v 0 177135 11973174 11743875 2026-04-16T05:10:40Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973174 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Ленинск-Кузнецки |шен цӀе = {{lang-ru|Ленинск-Кузнецкий}} |хӀост = |байракх = |сурт = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Ленинск-Кузнецкан кӀошт |кӀошт таблицехь = Ленинск-Кузнецкан кӀошт{{!}}Ленинск-Кузнецкан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Ленинск-Кузнецкий | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Ленинск-Кузнецкий | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Ленинск-Кузнецкий | ч }} / 128 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Ленинск-Кузнецки''' ({{lang-ru|Ленинск-Кузнецкий}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Ленинск-Кузнецкан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Ленинск-Кузнецкий }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-leninsk-kuznetskiy-raion.html Ленинск-Кузнецкан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013135329/http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-leninsk-kuznetskiy-raion.html |date=2016-10-13 }} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} aq7om6z5107ffxmv3yfw6k40ddpxcih 0 177186 11973182 11743674 2026-04-16T05:12:49Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973182 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Мариинск |шен цӀе = {{lang-ru|Мариинск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Мариинскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Мариинскан кӀошт{{!}}Мариинскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Мариинск | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Мариинск | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Мариинск | ч }} / 57.2 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Мариинск''' ({{lang-ru|Мариинск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Мариинскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Мариинск }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-mariinskiy-raion.html Мариинскан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031053428/http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-mariinskiy-raion.html |date=2016-10-31 }} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} e8yl1l0om7lwyv9soi12o3d87zyttxq 11973183 11973182 2026-04-16T05:13:32Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Мариинск]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973183 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Мариинск |шен цӀе = {{lang-ru|Мариинск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Мариинскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Мариинскан кӀошт{{!}}Мариинскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Мариинск | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Мариинск | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Мариинск | ч }} / 57.2 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Мариинск''' ({{lang-ru|Мариинск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Мариинскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Мариинск }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-mariinskiy-raion.html Мариинскан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031053428/http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-mariinskiy-raion.html |date=2016-10-31 }} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Мариинск]] {{Kemer-obl-geo-stub}} tk0j79fnohe3huvz7rdxzrflql5dogp 0 177209 11973184 11743727 2026-04-16T05:13:47Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973184 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Междуреченск |шен цӀе = {{lang-ru|Междуреченск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = |кӀошт = Междуреченскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Междуреченскан гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Междуреченск | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Междуреченск | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Междуреченск''' ({{lang-ru|Междуреченск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Междуреченскан гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Междуреченск }} == Климат == Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — [[январь]] (кхолламан). == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} nuosk9vdsdpw8yaee1ueep4sx9rgxki 0 177419 11973176 11743769 2026-04-16T05:11:11Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973176 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Прокопьевск |шен цӀе = {{lang-ru|Прокопьевск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Прокопьевскан кӀошт |кӀошт таблицехь = Прокопьевскан кӀошт{{!}}Прокопьевскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Прокопьевск | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Прокопьевск | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Прокопьевск | ч }} / 227.5 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Прокопьевск''' ({{lang-ru|Прокопьевск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Прокопьевскан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Прокопьевск }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-prokopevskiy-raion.html Прокопьевскан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105010820/http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-prokopevskiy-raion.html |date=2016-11-05 }} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} 2oo0j4bntqa78u2j3cvd3r5ldm83ajs 0 177506 11973190 11743747 2026-04-16T05:16:08Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973190 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Таштагол |шен цӀе = {{lang-ru|Таштагол}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Таштаголан кӀошт |кӀошт таблицехь = Таштаголан кӀошт{{!}}Таштаголан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Таштагол | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Таштагол | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Таштагол | ч }} / 79 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Таштагол''' ({{lang-ru|Таштагол}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Таштаголан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Таштагол }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-tashtagolskiy-raion.html Таштаголан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160926032259/http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-tashtagolskiy-raion.html |date=2016-09-26 }} {{Кемеровн область}} {{Таштаголан кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Таштаголан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} t6zki9lacqukqsjvbahl8mzfsgpxtrk 0 177674 11973191 11743716 2026-04-16T05:16:22Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973191 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Топки |шен цӀе = {{lang-ru|Топки}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Топкин кӀошт |кӀошт таблицехь = Топкин кӀошт{{!}}Топкин кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Топки | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Топки | ш }} |луьсталла = {{ #expr: ( {{ Бахархой | Топки | ч }} / 51.7 round 2 ) }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Топки''' ({{lang-ru|Топки}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Топкин кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Топки }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} 4vgqxha4y2laosoxmwu9an4la3fzf3d 0 177818 11973192 11743687 2026-04-16T05:16:37Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973192 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Юрга |шен цӀе = {{lang-ru|Юрга}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Юрган кӀошт |кӀошт таблицехь = Юрган кӀошт{{!}}Юрган кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = 77092 |бахархой ларар шо = 2025 |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Юрга | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Юрга''' ({{lang-ru|Юрга}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Юрган кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Юрга }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-yurginskiy-raion.html Юрган кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031040927/http://ruspostindex.ru/rf42/pochtovye-indeksy-yurginskiy-raion.html |date=2016-10-31 }} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} l2zcpboa40x3k4itwplsfuyo6iwy44s 0 179493 11973247 11744196 2026-04-16T10:20:24Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Чукчийн автономин гуо гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973247 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Билибино |шен цӀе = {{lang-ru|Билибино}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Чукчийн автономин гуо |регион таблицехь = Чукчийн автономин гуо |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Билибинан кӀошт |кӀошт таблицехь = Билибинан кӀошт{{!}}Билибинан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Билибино | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Билибино | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +12 |автомобилан код = 87 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Билибино''' ({{lang-ru|Билибино}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Чукчийн автономин гуо]] [[Билибинан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Билибино }} == Климат == Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — [[июль]] (мангалан), уггаре а шийла — [[январь]] (кхолламан). == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Kamchatka time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Камчаткаца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+12. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf87/pochtovye-indeksy-bilibinskiy-raion.html Билибинан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024213412/http://ruspostindex.ru/rf87/pochtovye-indeksy-bilibinskiy-raion.html |date=2016-10-24 }} {{Билибинан кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Билибинан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Чукчийн автономин гуо гӀаланаш]] {{Chukot-geo-stub}} m3rfowvu2jvj030ce6nsbpookoeet79 0 179514 11973249 11744435 2026-04-16T10:21:03Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Чукчийн автономин гуо гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973249 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Певек |шен цӀе = {{lang-ru|Певек}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Чукчийн автономин гуо |регион таблицехь = Чукчийн автономин гуо |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Чаунан кӀошт |кӀошт таблицехь = Чаунан кӀошт{{!}}Чаунан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Певек | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Певек | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +12 |автомобилан код = 87 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Певек''' ({{lang-ru|Певек}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Чукчийн автономин гуо]] [[Чаунан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Певек }} == Климат == Кхузахь климат барамехь континентан ю, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — [[июль]] (мангалан), уггаре а шийла — [[январь]] (кхолламан). == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Kamchatka time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Камчаткаца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+12. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf87/pochtovye-indeksy-chaunskiy-raion.html Чаунан кӀоштан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024213520/http://ruspostindex.ru/rf87/pochtovye-indeksy-chaunskiy-raion.html |date=2016-10-24 }} {{Чаунан кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Чаунан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Чукчийн автономин гуо гӀаланаш]] {{Chukot-geo-stub}} 59v33uzu9xgm72dtmtnr5eijqoyf3bk 0 179588 11973241 11744026 2026-04-16T10:16:43Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Магаданан областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973241 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Сусуман |шен цӀе = {{lang-ru|Сусуман}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Магаданан область |регион таблицехь = Магаданан область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Сусуманан кӀошт |кӀошт таблицехь = Сусуманан кӀошт{{!}}Сусуманан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Сусуман | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Сусуман | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +11 |автомобилан код = 49 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Сусуман''' ({{lang-ru|Сусуман}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Магаданан область|Магаданан областан]] [[Сусуманан кӀошт]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Сусуман }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан а, лура а йу. Мехаш шеран дохалехь шийла ду. Аьхка уьш хьоькха шийлачу хӀорд тӀиера материк тӀе, Ӏай — чоьхьарчу шийлачу кӀошташкара хӀорд тӀе. Хуьлу хаъал йаккхий башхаллаш хӀорд йисттерчу кӀоштийн климатехь, уьш къаьста кӀедачу Ӏашца а, шийло аьхкенца а, областан чоьхьарчу дакъошкахь климат чӀогӀа континенталан йу<ref>[http://trasa.ru/region/magadanskaya_clim.html Климат Магаданской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180104010232/http://trasa.ru/region/magadanskaya_clim.html |date=2018-01-04 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Magadan time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Магаданца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+11. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf49/pochtovye-indeksy-susumanskiy-raion.html Сусуманан кӀоштан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Сусуманан кӀошт}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Сусуманан кӀоштан нах беха меттигаш]] [[Категори:Магаданан областан гӀаланаш]] {{Magadan-obl-geo-stub}} 3iuzf5yp05d6difojxnw4o7f4zluh7l 0 185326 11973244 11620608 2026-04-16T10:18:57Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Туван гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973244 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Чадан |шен цӀе = {{lang-ru|Чадан}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Тува |регион таблицехь = Тува |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Дзун-Хемчикан кожуун |кӀошт таблицехь = Дзун-Хемчикан кожуун{{!}}Дзун-Хемчикан кожуун |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Чадан | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Чадан | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 17 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Чадан''' ({{lang-ru|Чадан}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Тува]]н [[Дзун-Хемчикан кожуун]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Чадан }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа лаьтта ноябран апрель кхаччалц. Боьранаш чохь иза шийла а, мох боцуш а, алсама бекхна, малх кхетта хенан хӀоттам болуш а ду. БӀаьсте (апрель — май) — йоца, йекхна, мох болуш йекъа йу. Аьхке лаьмнаш йукъара охьатаьӀна аренашкахь йовха йу, тӀех йовха а хуьлу. Гуьйре — йекъа а, йекхна а йу. Сентябрехь йовхо йухайерзар нисло, тӀаккха йекхна, малх кхетта хенан хӀоттам хуьлу, шолгӀа заза доккху<ref>[http://www.sholban.ru/tuva/natural.html Природные условия ГЕОГРАФИЧЕСКОЕ ПОЛОЖЕНИЕ И РЕЛЬЕФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180101050516/http://www.sholban.ru/tuva/natural.html |date=2018-01-01 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf17/pochtovye-indeksy-dzun-khemchikskiy-raion.html Дзун-Хемчикан кожуунан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161109174205/http://ruspostindex.ru/rf17/pochtovye-indeksy-dzun-khemchikskiy-raion.html |date=2016-11-09 }} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Дзун-Хемчикан кожуунан нах беха меттигаш]] [[Категори:Туван гӀаланаш]] {{Tuva-geo-stub}} pe1i8yt8bm0uahxnprgu5qjqfavpuyz 0 185381 11973245 11620557 2026-04-16T10:19:18Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Туван гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973245 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Туран (маьӀнаш)}} {{Кхин маьӀнаш/НБМ}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Туран |шен цӀе = {{lang-ru|Туран}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Тува |регион таблицехь = Тува |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Пий-Хеман кожуун |кӀошт таблицехь = Пий-Хеман кожуун{{!}}Пий-Хеман кожуун |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Туран (город) | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Туран (город) | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 17 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Туран''' ({{lang-ru|Туран}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Тува]]н [[Пий-Хеман кожуун]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Туран (город) }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа лаьтта ноябран апрель кхаччалц. Боьранаш чохь иза шийла а, мох боцуш а, алсама бекхна, малх кхетта хенан хӀоттам болуш а ду. БӀаьсте (апрель — май) — йоца, йекхна, мох болуш йекъа йу. Аьхке лаьмнаш йукъара охьатаьӀна аренашкахь йовха йу, тӀех йовха а хуьлу. Гуьйре — йекъа а, йекхна а йу. Сентябрехь йовхо йухайерзар нисло, тӀаккха йекхна, малх кхетта хенан хӀоттам хуьлу, шолгӀа заза доккху<ref>[http://www.sholban.ru/tuva/natural.html Природные условия ГЕОГРАФИЧЕСКОЕ ПОЛОЖЕНИЕ И РЕЛЬЕФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180101050516/http://www.sholban.ru/tuva/natural.html |date=2018-01-01 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf17/pochtovye-indeksy-piy-khemskiy-raion.html Пий-Хеман кожуунан индексаш]{{ТӀе цакхочу хьажорг|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Пий-Хеман кожуунан нах беха меттигаш]] [[Категори:Туван гӀаланаш]] {{Tuva-geo-stub}} fk4zjgp6dpfvx96zz5m7n04wol8q2ey 0 185443 11973246 11620629 2026-04-16T10:19:35Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Туван гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973246 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Шагонар |шен цӀе = {{lang-ru|Шагонар}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Тува |регион таблицехь = Тува |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Улуг-Хеман кожуун |кӀошт таблицехь = Улуг-Хеман кожуун{{!}}Улуг-Хеман кожуун |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Шагонар | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Шагонар | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 17 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Шагонар''' ({{lang-ru|Шагонар}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Тува]]н [[Улуг-Хеман кожуун]]ан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Шагонар }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа лаьтта ноябран апрель кхаччалц. Боьранаш чохь иза шийла а, мох боцуш а, алсама бекхна, малх кхетта хенан хӀоттам болуш а ду. БӀаьсте (апрель — май) — йоца, йекхна, мох болуш йекъа йу. Аьхке лаьмнаш йукъара охьатаьӀна аренашкахь йовха йу, тӀех йовха а хуьлу. Гуьйре — йекъа а, йекхна а йу. Сентябрехь йовхо йухайерзар нисло, тӀаккха йекхна, малх кхетта хенан хӀоттам хуьлу, шолгӀа заза доккху<ref>[http://www.sholban.ru/tuva/natural.html Природные условия ГЕОГРАФИЧЕСКОЕ ПОЛОЖЕНИЕ И РЕЛЬЕФ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180101050516/http://www.sholban.ru/tuva/natural.html |date=2018-01-01 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} == Хьажоргаш == * [http://ruspostindex.ru/rf17/pochtovye-indeksy-ulug-khemskiy-raion.html Улуг-Хеман кожуунан индексаш] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222012338/http://www.ruspostindex.ru/rf17/pochtovye-indeksy-ulug-khemskiy-raion.html |date=2016-12-22 }} {{КӀоштан нах беха меттигаш}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Улуг-Хеман кожуунан нах беха меттигаш]] [[Категори:Туван гӀаланаш]] {{Tuva-geo-stub}} b8x00oe1flcnoo9tuue9xqffew2s4hq 0 187623 11973144 11743668 2026-04-16T04:57:38Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973144 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Лермонтов (маьӀнаш)}} {{Кхин маьӀнаш/НБМ}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Лермонтов |шен цӀе = {{lang-ru|Лермонтов}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Ставрополан мохк |регион таблицехь = Ставрополан мохк |кӀоштан тайпа = муниципалан кхоллам |кӀошт = Лермонтован гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Лермонтован гӀалин гуо{{!}}Лермонтован гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Лермонтов (город) | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Лермонтов (город) | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 26, 126 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Лермонтов''' ({{lang-ru|Лермонтов}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Ставрополан мохк|Ставрополан мехкан]] [[Лермонтован гӀалин гуо]] административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Лермонтов (город) }} == Климат == Эвла йу барамера континенталан климатан зонехь, алсама хуьлу малхбален а, малхбузен а мехаш. Климатан раж шеран дохаллехь чӀогӀа хийцало, шеран метеорологин заманаш, дукха хьолехь, рузманца ца нисло. Мехкан доккхаха долчу декъехь Ӏа доца а ду, цхьанаэшшара а дац. Уггар шийла бутт — январь. Аьхке Ставрополехь йеха йу: 140 де гергга<ref>[http://trasa.ru/region/stavropolskiy_clim.html Климат Ставропольского края] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110054508/http://trasa.ru/region/stavropolskiy_clim.html |date=2018-01-10 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Лермонтован гӀалин гуо}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Лермонтован гӀалин гуонан нах беха меттигаш]] [[Категори:Ставрополан мехкан гӀаланаш]] {{Stavropol-kr-geo-stub}} 1u2gpwp6ga7l0r36gxbgrtchrh14gvg 0 188478 11973168 11744019 2026-04-16T05:06:28Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973168 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Теберда |шен цӀе = {{lang-ru|Теберда}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кхарачой-Чергазийчоь |регион таблицехь = Кхарачой-Чергазийчоь |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Карачаевскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Карачаевскан гӀалин гуо{{!}}Карачаевскан гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Теберда | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Теберда | ш }} |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +3 |автомобилан код = 09 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Теберда''' ({{lang-ru|Теберда}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] [[Кхарачой-Чергазийчоь]]нан [[Карачаевскан гӀалин гуо]]нан йукъайогӀу гӀала. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Теберда }} == Климат == Кхузахь климат барамехь континенталан йу, аьхка йовха хуьлу, ткъа Ӏа барамехь-шийла хуьлу. Шеран уггаре а бовха бутт бу — июль (мангалан), уггаре а шийла — январь (кхолламан) == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Moscow time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Москохца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+3. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Карачаевскан гӀалин гуо}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Карачаевскан гӀалин гуо нах беха меттигаш]] [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан гӀаланаш]] {{Karachay-Cherkes-geo-stub}} q2hbtqxh8ch1mzd0cj628zqh5jcmq5n 0 241667 11973106 10667184 2026-04-15T21:49:24Z Ziv 33390 ([[c:GR|GR]]) [[File:Trencheswwi2.jpg]] → [[File:The British Army on the Western Front, 1914-1918 Q4649.jpg]] → File replacement: changing the name of a duplicate file ([[c:c:GR]]) 11973106 wikitext text/x-wiki [[Файл:Table of Fortification, Cyclopaedia, Volume 1.jpg|thumb|350px]] '''Фортифика́ци''' — адамо къевлина, тӀамехь эскар лаьтта меттиг чӀагӀйо, дуьхьало йаран тӀеман Ӏилма, цундела олу [[фортификацин йинарш]] (схьадаьлла {{lang-fr|fortifier}} — чӀагӀдан). Фортификацин теори кхоьллина [[Альбрехт Дюрер]]а. == Фортификаци йие хӀума == Паччахьан Россехь йерриг ларбаларан меттиг кечйаран процессах ''ареотектоника'' олура. ХӀинца и термин ширъелла лору<ref>{{книга | автор = Д. В. Артюхович | часть = Ареотектоника | ссылка часть = | заглавие = Строительство. Энциклопедический словарь | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = | издание = | место = [[Ставрополь]] | издательство = «Параграф» | год = 2011 | том = | страницы = 25 | столбцы = | страниц = 766 | серия = | isbn = 978-5-904939-17-5 | doi = | тираж = | ref = }}</ref>. Фортификацин хӀуман йукъадогӀу хьолаш а, латтаран бакъонаш а, йаран хьесапаш а, фортификацин гӀишлош тӀелатаран а, ларйаран а приемаш таллар. Къайлайаккхар а, дуьхьалонаш а дукха хьолахь ша меттиго йо; цундела фортификацис Ӏамайо меттигера Ӏаламан къайленаш а, дуьхьалонаш а, ледара йолчохь куьйга чӀагӀйо. Фортификацин гӀишлош, уьш лелош болчарна аьттонан хьолаш до тӀеман гӀуллакхашна, гӀо до мостагӀчунна доккха зулам деш, шайн агӀора иэшамаш кӀезиг а болуш ([[Порт-Артур ларйар|Порт-Артурехь]] тӀелетачеран иэшамаш 16-за сов бевлира ларъечарал а). Шен къовламан а, дуьхьалон а ницкъаца фортификацино меттахӀоттабо тӀеоьшу эскаран ницкъ, цуо мукъа боху салтий кхечу пункте хӀитто, иштта ладаме миноташкахь ницкъаш ладаме тӀеман аренан пункте йа тӀеман белхан театре дӀагулбаран хьесапна болхбо. Фортификаци куьйга бина къовламаш а, дуьхьалонаш а йаран Ӏилма хилла декъало 3 декъе: I — аренан, II — дуккха хенан III — цхьаьна хенан. == Фортификацин гӀишло == [[Файл:Pillbox Type 25, Sheephatch Lane (front).JPG|300px|right|thumb|[[Дуккха хенан герзан бен]] (ДОТ)]] Фортификацин гӀишло — лерина йу герз, тӀеман техника, урхаллин пункт, къайлайаккха, пайденца лело, ткъа иштта эскар, бахархой, мехкан тӀехьара объекташ мостагӀчун герзан Ӏаткъамах Ӏалашйаран. Фортификацин гӀишлош йекъало аренан а, дуккха хенан а дакъошка. Фортификацин гӀишлойн конструкцеш кечъеш, аренан а, дуккха хенан а йаран, лелоран хьесапаш доху фортификацино. == Аренан фортификаци == [[Файл:Abatis.jpg|thumb|320px|right|[[ШолгӀа дуьненан тӀом|ШолгӀачу дуьненан тӀамехь]] Японин эскарша лелийна [[засека]]]] [[Файл:Cheval de frise petersburg civil war 02598.jpg|thumb|300px|Питерсбергера тӀамехь конфедератийн эскарийн лардарехь долу [[Ӏад (дуьхьало)|Ӏодаш]]]] '''Аренан фортификацин''' йукъа богӀу, цхьаьна меттигехь дукха Ӏаш доцу аренан эскаршна лерина, къовламаш а, дуьхьалонаш а, цундела йо уьш тӀом болабалале кӀеззиг хьалха, оцу меттигехь болчу тӀеман бен пайден йац уьш. Аренан фортификацин чӀагӀонаш еш йолу хан сахьташкахь хуьлу, наггахь дийнахь-буса йо; ечу хенахь [[белхан ницкъ]] шеш эскарш ду; белхан гӀирсах, [[Шанцан гӀирс]] олу, иза арадолучу эскаран шеца хуьлу, ткъа чӀагӀо еш болу гӀирс — дукхах дерг латта ду, наггахь хуьнан а, болх бечу меттигехь карийна кхин гӀирс а хуьлу. Аренан фортификацин чӀагӀонаш йекъа мега: * А) штурман дуьхьало а, герз тохаран позици цхьаьнаялийна чӀагӀонаш; * Б) герз тохаран позици а, къовлам а бен оьрнаш (окопаш); * В) къовлам бен ца бе дуьхьалонаш; * Г) штурман дуьхьало бен ца йо куьйга бина къовламаш, тӀаьххьара, * Д) тайп-тайпана меттигехь карийна хӀуманаш, жамӀ дика хилийтархьама, къовлам беш лелор, хьалха йинчу чӀагӀонашца йогӀуш йолуш, амма кӀезиг белхан гӀирс а, хан а йойуш. А) Аренан чӀагӀонаш. Дуьхьало йан кечйинчу муьлххачу меттигехь а, карор йу масех башха ладаме пункт, иза куьйга кӀела латтош, мостагӀчун гӀуллакх талхадо, ткъа шайн гӀуллакх тодо. Уьш хир йу дукхаха дерг бӀаьччаллин локхаллаш, царна тӀиера герз тохало луларчу мостагӀийн дакъошна тӀе, ларло шен позицин фронтан а, агӀонашна а тӀевогӀийла. Иштта тӀом боьдучу хенахь ладаме меттигаш ларйан хӀоттайо кегийра эскаран дакъош 1 - 4 рота. И эскаран дакъойн таро йац аренгахь дӀасалела, кӀезиг эшамаш а хуьлу, амма церан эшам лакхара хила а тарло, хӀунда аьлчи и меттигаш ладаме хиларна алсама тӀелета цига. ГӀуо агӀо цигара дӀайаккхархьама — ладамечу меттигашкара эскаран дакъошкахь чӀагӀонаш йо, дика къовлабалархьама а, дика герз тохаран позици йархьама а, штурман ладаме дуьхьало хилийтархьама а. Йаран хан кӀезиг хиларна (12 сахьт гергга) аренан чӀагӀонех сиха йинарш олу; алсамо хан хилчи уьш тойо, дуьхьалонан тӀегӀа чӀагӀйо. === Бруствер === [[Файл:Abattis.JPG|thumb|320px|right|[[Бруствер]] герз тоха пайден хилийта цунна тӀе тӀегӀа йо, салтий герз тухуш цу тӀе хӀуьтту. Оцу тӀегӀанах [[Банкет (фортификаци)|банкет]], йа кхийсархойн тӀегӀа олу.]][[Файл:L-Mauergang.png|thumb|300px|'''Валганг''' — лакхарчу декъехь брустверан тӀекхетта [[гӀопан вал]], лерина бу йаккхий тоьпаш хӀитто]] [[Файл:FortN.caponnière05.jpg|thumb|Наполеонан фортера [[бӀарол]] чухула гар, [[Остенде]], [[Бельги]]]] Муьлхха а аренан чӀагӀо лаьтта лаьттан барзах, цунах бруствер олу (схьадаьлла {{lang-de|Brust-wehr}} — накха къовлар). Кечйо цунна тӀехьара герз тохархьама, ткъа тӀехье ларйо цунна тӀаьхьа долчу эскарша. Брустверан арахьа саьнгар хуьлу, цунна чуьра даьккхинчу латах йо иза, саьнгар дуьххьара дуьхьало хуьлу штурман. Хьалхара чертёжо гойту тӀехьа хин йолу кеп аренан чӀагӀон, чертежан сизнаш хьекхна декъах чӀагӀонан профиль олу, аьлчи а план тӀиера брустверан перпендикуляран йолу хьала-охьа экъанца хадор. Чертеж тӀехь чӀагӀонан коьрта дакъойн барамаш гайтина, ткъа барзан локхалла а, саьнгаран кӀоргалла а лору меттигера анаца, иза гойту фортификацин чӀагӀонийн профилашкахь пунктиран сизца билгалонца = 0. Брустверан локхалла хила езацунна тӀехьа долу эскарш къайладаккха тоьуш. Къайладолу брустверан локхалла адаман локхаллехь хилчи, 2,5 [[аьрша]] гергга; [[герз тохар]]х иштта брустверо ларвийр вац, хӀунда аьлчи чӀагӀоне хьажийна герзан чаччамаш (дӀандаргаш) йа хӀоан герагаш анасизаца дӀа ца йоьду, ткъа кӀеззиг охьатаьӀа, цундела, локхалла тӀетоха йеза йа чухула охьаахка еза. Бруствер чуаьхкина хилча иза дикка лоха йан мега, тӀаккха иза гӀуо го аренара, дӀалачкъо атта ду, аьлчи а, мостагӀчунна дика ца къаьста, цул сов бруствер шина агӀора а йухку. Дукхах дерг аренан чӀагӀо хуьлу шина саьнгарца — арахьара а, чоьхьара а. Бруствер тӀиера герз тоха пайден хилийта цунна тӀе тӀегӀа йо, герз тухуш цунна тӀехӀуьтту салтий. Оцу тӀегӀанах [[Банкет (фортификаци)|банкет]] йа герз тохаран тӀегӀа олу; иза брустверан дукъал накхан тӀекхаччалц лоха хила еза, 2 аьрша лекха. Нагахь брустверан локхалла 2,5 [[аьрша]]л лоха елахь , масала 2 [[аьрша]], — тӀаккха [[Банкет (фортификаци)|банкет]] нисло меттигерчу [[ана]]ца; бруствер кхин а лоха хилча герз тохаран тӀегӀа анасизал лоха хуьлу, чоьхьарчу саьнгар чохь. Бруствер лоха мел хуьлу, чоьхьара [[саьнгар]] кӀорга хила деза. ЧӀагӀонан барам эскаре хьаьжжина хуьлу. ЧӀагӀонан план меттиге хьаьжжина хуьлу, тӀелата мега аьлла хетачу агӀора ерзайо. Доза тоьхна лардаран гуоца чӀагӀонан майда хьовсу тӀеттӀа таьӀна йан мостагӀчун агӀора, хӀоьънаш чукхета Ӏалашо лагӀйархьама. Мел тайп-тайпана барамаш а, кепаш а елахь а чӀагӀонийн, уьш шина коьрта кепара бен ца хуьлу: йиллина чӀагӀ а, къевлина чӀагӀо а. === ЧӀагӀонаш === [[Файл:Hindenberg line bullecourt.jpg|thumb|400px|[[Гинденбург, Пауль фон|Гинденбурган]] аса]] Йиллина чӀагӀонийн ца хуьлу лардаран гуо тӀехьа йа [[Горжа|горжера]], хӀоттайо, нагахь чӀагӀоно дӀалоцу меттиг тӀехьара къевлина йу Ӏаламан чӀагӀоно йа тӀехьа эскарш латтахь. Йиллина чӀагӀонийн хуьлу лардаран гуо массо а агӀора, бо иза муьлххачу агӀора тӀелата таро хилча. [[Бруствер]] чӀагӀонехь латтаран Ӏаткъам бо меттиго, чӀагӀо сетташ йо герз тоха аьтту хилийта. Аренан фортификацехь къевлина чӀагӀонех олу [[редут]]аш; йиллинчех — [[люнет]] а, [[Редан (чӀагӀо)|редан]] а. [[Артиллери]] лаьтта дукха хьолахь чӀагӀонал арахьа, гӀашлошна артиллерин хьажийна герз ца деттийта, агӀонашкахь аьтту боцу меттиг нисъелча бен ца хӀоттайо артиллери чӀагӀонан чу, тӀаккха а цхьа-ши йоккха топ бен ца хӀоттайо. Аренан йоккха [[тоьпан Ӏуьрг]] айбало меттиган ша лаьттачу меттигана 1,5 аьрша тӀехула, ткъа чӀагӀонан бруствер лекха хуьлу цулла а, тӀаккха йоккха топ тоха, иза айа йеза анасизал йа бруствер йукъахула герз тоха харш даккха деза. === [[Окоп]]аш === * Хьажа иштта: [[ТӀеман ахкаран гӀирс]] [[Файл:Trench construction diagram 1914.png|thumb|right|350px|1914 ш. британин гӀашлойн жайнин тӀиера саьнгар йаккхаран диаграмма]] [[Файл:Guetteur au poste de l'écluse 26.jpg|thumb|150px]][[Файл:The British Army on the Western Front, 1914-1918 Q4649.jpg|thumb|250px]] Йоккха топ брустверан тӀехула тоха таро хиллалц, ана тӀехула ойуш болу, брустверан тӀе чухула бухку барзах, [[барбет]] олу, ткъа хьахийна херонах — [[амбразура]]. Б) [[Окоп]]аш хуьлу кхийсархойн а, йаккхий тоьпийн а. Кхийсархойн окопаш — уггаре йаьржина а, дукхаха долчу аренан дакъошна уггаре гӀоле фортификацин чӀагӀонан кеп йу. Царна тӀехь ду коьртаниг мостагӀчун герз тохар. Окопаш лардеш йаьхна ца Ӏа, амма тӀелеташ а йоху, нагахь тӀелатар кӀез-кӀезиг сецаршца мостагӀчун тӀеоьхуш делахь, сецначохь салтийчо окоп йоккху. ТӀелетачо окоп йоккху наггахь тӀелатале, аьтту ца хилахь олий. Лекха барз ца хиларна а, ор кӀорга ца даккхарна а бахьнехь, уьш атта йоху позици ларйан хӀиттийначу эскарша, аьлчи а шайна гуонахьара охку хӀораммо, меттигехь дика лела а ло, дика къайла а йаккхало, эскаран лела новкъарло а ца йо тӀеман аренахь. 3-гӀа а, 4-гӀа а чертежаш тӀехь гайтина профилаш уггаре йаьржинчу окопийн: голин тӀиера а, ирахь а герз туху. Окопаш мостагӀчунна гуш йохуш елахь, ца хаьа мел хан йеза иза йаккха, — гӀийлачу профилан окопаш йоху, жима брустверца а, жима орца а, сихха герзах къайлавала меттиг хилийтархьама, тӀаккха уьш тойо, чӀогӀо профилаш йан волало; иштта, хьалха окоп вижина герз тоха йоккху, тӀаккха, ор кӀаргдеш голин тӀиера герз тухург йо цунах, тӀаьххьара, ирахь герз тухург йо. Кхийсархойн окопийн герз туху агӀо планехь дукхаха ерг ситтина сизца йу; иза доьзна ду меттиган сетташца, окопаш чуьра герз тоха Ӏалашо тйолчу агӀонах. Йаккхий тоьпийн окопаш хуьлу цхьацца, цхьаьна [[артиллерийн йоккха топ|артиллерийн йоккха тоьпана]] йаьккхина а, йа [[Батарей (эскар)|батарей]] — ца хедда масех гергахь лаьттачу йоккха тоьпана; уьшша а, вуьшша а лерина йу мостагӀчун герзах артиллерин салтий а, ша герз а лачкъо; къовлу барзан барам боьзна бу хьан йолчу хенах. Профилашца окопаш а, батарейш а йекъа тарло анан — йоккха топ лаьтта лаьттан анаца, шен йерриг локхаллица айаелла анна тӀехула; кӀаргйина — йоккха топ лаьтта анал лахахь, йерриг аьлча санна лаьттах йоьллина, тӀаьххьара а, ах кӀаргйина — йоккха тоьпан цхьа дакъа анал лахахь ду, ткъа шолгӀа — анал лакхахь ду. 6-гӀа чертеж тӀехь гайтина план а, профиль а кӀаргйина цхьаьна йоккха тоьпан окоп. Цхьалха йаккхий тоьпийн окопаш йоху сиха, дика къайлайоккху йоккха мостагӀчун герзах топ а, салтий а, мостагӀчун йоккха Ӏалашо а ца хуьлу, новкъарло ца йо артиллерин хьалха ягӀа царна йуккъехула. Ишттачу окопийн кхачамбацарш ду масех окопо фронтан позицехула йеха меттиг дӀалацар, йаккхий тоьпашна тӀехь говзанчийн урхалла дан а. В)Дуьхьало аренан тӀамехь лерина йу тӀехьало мостагӀчун герзах къовла а, тидам бан а, нагахь ша меттиго иштта къовлам ца лахь; лела ца йо уьш наггахь бен. ТӀеман асан гергахь йолу тӀехьалонашна, дуьхьало йан гӀоле йу вайн йевзаш йолчу кхийсархойн окопашца, цара таро ло, нагахь иэшахь, хьалхарчу шайн эскарна йуккъехула йа коьрташ тӀехула герз тоха. == Йина дуьхьалонаш == Хьажа иштта: [[Латторан аса]] [[Файл:Barbed wire, Melbourne Museum.jpg|thumb|400px|right|[[Ӏиттало сара|Ӏиттало серан]] дакъойн кепаш]] [[Файл:Westwall03.jpg|thumb|200px|[[Танк]]ашна дуьхьала [[баьрзнаш]]]] [[Файл:Knife rest.jpg|thumb|200px|Ӏад]] Йина дуьхьалонийн Ӏалашо йу мостагӀ сацо чӀогӀа а, нийса а герз тохарца шен позицера йа чӀагӀонера, иштта цуьнца цуьнан иэшам алсамбаккха. Цхьацца меттигашкахь, брустверан хьалха хӀоттийча, масала, чӀагӀонан арахьара саьнгар, уьш хӀиттайо тӀелетачун цамза тӀекхочур йолуш. Дукхах дерг йина дуьхьалонаш хӀиттайо герз тухучу меттиган 50—150 гӀулч генахь, иштта латтаво мостагӀ тухучу герз бухахь алсамо. 150 гӀулчал гена хӀитто дуьхьалонаш пайден йац, хӀунда аьлча дохк йолуш маьркӀажан а, Ӏуьйренан боданехь терго ца йан ло. Йинчу дуьхьалонан ницкъ бу мостагӀчун гуш ца хиларехь, артиллерица йоха ца яйтархьама, цундела уьш йан йеза къайлахчу меттигехь, генара герз тоха цагуччохь; иза дан таро йу дуьхьалонан хьалха латтан вал — [[гласис]] бина. Йинчу дуьхьалонашца чӀагӀйо уггаре ладаме меттигаш, хӀиттайо уьш уггаре ледарчу меттиге, мостагӀ цигахула тӀе ца латийтархьама; иштта ледара меттигаш хуьлу хьалхара меттиган гӀуо герз тохалучохь. Йинчу дуьхьалонийн барамаш билгалбоху царна чекхбовларан а, хӀаллакйаран а халонашца: анасизан дуьхьалонийн шоралла 5—15 м кӀезиг хила йиш йац; локхаллин — локхалла 2,5 аьрша (1.78 м); йохалла — дехьа ца волуьйтуш, гуо таса хала долуш хила еза. ГӀирс — дукхах дерг латта, дечиг, эчиг, [[тоьпа молха]], хи. Латтаца хӀоттайо чӀагӀонийн арахьара саьнгар а, [[берзан ор]] а (черт. 7). Берзан оьрнаш башха ладаме дуьхьало йац, дукха гӀо ца до цара; уьш дукха хьолахь хӀиттадо кхин дуьхьало чӀагӀярхьама йа бух тӀе ирдина хьокхий детта. Дечигах детта шахматийн хьостамаш, [[засека]]. Засека (черт. 8) — ладамечех цхьаъ йу, йохо хала ду; хӀиттайо сиха; наггахь засека чӀагйо, гуонаха серий доьхкий. Нагахь тоъал серий делахь, тӀаккха серийн маша бо (черт. 9); серийн маша чӀогӀа дика дуьхьало йу, артиллерин уггаре дика дуьхьала лаьтта; лаьтта масех могӀа лаьттах тоьхначу серашца вовшех дихкинчу хьокхех. === Минийн аре === [[Файл:US Navy explosive ordnance disposal (EOD) divers.jpg|thumb|250px|[[ХӀордан мина]]наш — хин бухалара а, тӀехулара а мостагӀчун кеманашна дуьхьала хин чухӀиттийна [[тӀеман герз]]аш.]] Тоьпан молханца йо [[фугас]]аш, уьш йекъало ламастехь йолчарна, тӀулгаш кхуьйсучарна, шеш лелхачарна йа торпедашна. Ламаста йолу а, тӀулгаш кхуьйсу а фугасаш мостагӀа тӀевогӀуш лелхуьйту токан йа тӀийриган сераца; торпедаш лела автоматаца, тӀехула лела адамийн дозаллийца. Хица еш йолу новкъарлонех йу хи кӀоргдар а, хи хьодуйтар а. Эскарийн чӀагӀонийн фронтаца долу цхьа шовда, къовлу харш дукъий, тӀаккха бердаш лекха делахь шовда кӀаргло, ткъа бердаш лоха хилчи хи хьоду. Амма и болх бан алсама хан еза, цундела аренан тӀамехь иза наггахь а ца леладо. == Ехачу хенан фортификаци == Хьажа кхин а: [[форт]], [[ГӀап-гӀала (гӀишло)|гӀап-гӀала]]. Ехачу хенан фортификацин йукъабогӀу дуьхьалонаш а, къовламаш а, уьш лерина йу мехкан стратегин пункташ тӀеман агӀора башха ладаме ларйан, уьш иэшар билгалдоккху тӀом балале гуттара хьалха, лаьтта тӀом боьдучу йерриг хенахь. Цуьнга нисса ехачу хенан фортификацин гӀишлош, цара еш йолу чӀагӀонаш йо шерашкахь, лела, шеш оьшуш йолуш, иттаннаш, бӀеннаш шерашкахь, ларло [[бутт|беттанашкахь]]; уьш еш болх бо арахьара белхалоша, говзанчаша; гӀирс муьлхха а хуьлу — мел оьшуш берг, материал [[латта]] хилла ца Ӏа, амма кхин а [[тӀулг]], [[кибирчиг]], [[бетон]], [[эчиг]] хуьлу. [[Файл:Syrien-krak de chevalier.jpg|300px|thumb|ГӀап-гӀала [[Крак-де-Шевалье]]. Дина [[ЖӀарахой|жӀарахоша]].]] [[Файл:Edinpain.JPG|right|200px|thumb|[[Эдинбурган гӀап-гӀала]]н чӀагӀонаш, лелайо Ӏаламан тӀапломан ландшафт. [[Несмит, Александр|А. Несмитан]] 1780 ш. сурт]] [[Файл:Nakhal.fort.jpg|right|200px|thumb|[[Оман]]ера гӀап.]] [[Файл:Angkor-Wat-from-the-air.JPG|right|400px|thumb|[[Саьнгар]] — саьнгарш дохуш хилла гӀопашна а, гӀап-гӀаланашна а, кхечу фортификацешна гуонаха, тӀаккха лардаран системан дакъа хилла хих йуьзна хилла. Цара новкъарло йора гӀопан [[пен]]ашна тӀекхача [[гуо лацаран гӀирс]]ашна, масала [[таран]] йа [[пенаш тӀеволу бӀов]]. Хих йуьзна саьнгаран ладаме хьал пенаш кӀелахула чекх ца валийтар ду. [[Ангкор-Ват]], [[Камбоджа]], олхазаран тӀомалеларан локхаллера.]] Ехачу хенан фортификацин Ӏалашо йу, кӀезгачу ницкъашца дуьхьало йан ма-ялло. Цунна оьшу гӀопан гӀишлош, кхерамаза [[Штурм (атака)|штурман]], ткъа салтий оьшу тӀамехь толам баккха. * Хьалхарниг дан ло гуо баьккхан пен хилча дуьхьалонаш а йолуш, герз тоха меттиг йолуш гӀишлош чуьра, генара чшогӀа а йолуш; иштта дуьхьало йу арахьара [[саьнгар]]. * ШолгӀаниг — гуо лацаран йаккхий тоьпийн хоьанех кхерам боцу чоьнаш. Гуш йолу стратегин пункт ларйаран фортификацин чӀагӀонаш онда мел хуьлу, цуьнга хьаьжжина гӀийла хила таро йу цуьнан [[гарнизон]]; фортификацин чӀагӀонийн ницкъ боьзна бу хенаца а, ахчанца а. Ехачу хенан фортификацин чӀагӀонаш тӀелетачуьнга дукха хан йойуьйту, гуо лаьцчи чӀагӀо йохо герз дахьаш, иза йохош, иштта ма-тоххало тӀетуху чӀагӀйинчу пунктан дуьхьалонан хан. Ехачу хенан фортификацин йинчу харжо и чӀагӀо мел йу, кхоабо салтий дуккха а шерашна, шен ладамалла а гойту. Ехачу хенан фортификацин Ӏалашо даиман а хийца ца луш йисина, амма цуьнан хьесапаш хийцаделла, хийца а лур ду тӀеман гӀуллакхан йукъа озийна техника мел кхуьу. Муьлхха а тӀелетачун герз тоделчи, сихха толо цунна дуьхьала чӀагӀо а. Кхузара го, мел йоккха уьйр йу [[артиллери]]на а, фортификацин а йукъахь, мел боккха Ӏаткъам бина хьалхарчо шолгӀачунна. Ехачу хенан фортификацин чӀагӀо латтаран коьрта Ӏаткъам бора лардаран хьесапаша а, [[гарнизон]]ан барамо а, ткъа иза ша а йара йозуш аренан эскарийн барамех. Ехачу хенан фортификаци кхиаран ладамечарех моменташ йоьзна цӀеххьана тоеллачу артиллерех а, эскарийн барамаш хийцабаларех а, цундела фортификацин истори йекъа таро йу беа муьре: 1 мур хӀуманаш кхуьйсу машенаш — уггаре ширачу заманера цӀетухугерзан артиллери йукъайаллалц, аьлча а [[XIV бӀешо]] кхаччалц; 2 мур шерачу артиллерин — харш даьккхина артиллери йукъайаллалц, аьлча а [[XIX бӀешо]] йуккъе даххалц; 3 мур харш даьккхина артиллерин — фугасан бумбанаш йукъайовлалц, аьлча а [[1885 шо]] кхаччалц; 4 мур фугасан бумбанийн — тахане кхаччалц. Ехачу хенан фортификацин тайпанех бу тӀулгийн чӀагӀонан гуо, иза хуьлу лекха охьане агӀонаш болу, тӀулгийн йа кибирчаган пен чӀапа тӀехало а йолуш, цу тӀе ховшабора гӀап ларйархой (черт. 10). Шира гуонийн пенаш йукъ-йукъахь [[бӀов|бӀаьвнаша хедадо]], уьш пена тӀебевлла мостагӀий берриг пена тӀехула ца баржийта а йина гуонан чӀагӀонан пункташ йу; бӀаьвнаш тӀиера герз тохара пенан лакхарчу декъана, гӀопан чуьра аренца йолу йукъаметтиг ларйора. Оцу муьрехь ехачу хенан фортификаци йара чӀогӀа дикачу хьолехь; стаммийн, лекха пенаш лардина дара мостагӀчун ламех, кхерам бацара оцу хенан кхийсаран машенех. === [[XIV бӀешо]] === [[Файл:Fort Pulaski Damaged Wall.jpg|300px|thumb|[[Форт Пуласки]]. [[АЦШ]].<br>Америкера гражданийн тӀом болуш оцу чӀагӀонан кибирчигийн пенаш дохийра къилбаседахоша цхьаьна дийнахь. Ша [[форт]] йира 20 шарахь.]] [[XIV бӀешо|XIV бӀешеран]] шолгӀачу декъехь йукъаделира чаччамаш, хӀоъ туху герз. Дуьххьара йаккхий тоьпаш дика йацахь а, оцу хоьънийн йохоран болх тоъал бара ширачу гуонийн брустверан пенаш (лакхара дакъош) дохадан. Пенийн бухарчарна а, цунна гергарчу меттигашкарчарна а герз тоха турслоша пурнехьа герз тоха буьйлабелира, цунах олу фланкан дуьхьало. Оцу Ӏалашонна бӀаьвнаш араоза йолийра, цунна чуьра пурхнехьа герз тохадалийта. Фланкан йаккхий тоьпаш латтайора бӀаьвнан лакхарчу майданехь йа чухула, [[каземат]] олучу тхьов болчу гӀишло чохь. Пенан лакхара дакъа аратаьӀна кеп йолуш дара, цуо гӀодора хӀоъ шаршийта а, йухатоха а, ткъа пенан чуьра тӀехула йоккха топ хӀотто, пена тӀе лаьттан барз бан буьйлабелира, цунах [[валганг]] олура. Артиллерин цӀерца чуэгарш лагӀдан, пенан дакъа охьатаӀийра анасизал лаха, тӀаккха хуьлу арахьа [[саьнгар]]; оцу Ӏалашонна буьйлабелира [[контрэскарп]]ан гергахь жима барз бан, цунах [[гласис]] олу. БӀаьвнан кертан дехьарнаш, йа царех ма-аллара, [[бастея|бастейш]] а, [[Рондель (фортификаци)|ронделаш]] а, цхьа аьтту боцуш йара, саьнгаран дакъа дуьсура герз ца тохалучу меттигехь, ца тохалора луларчу ронделашна тӀиера а; и цатоам дӀабаккха, [[XVI бӀешо|XVI бӀешеран]] шолгӀачу декъехь дуьйна ронделан арадолу дакъа нийса асанца дора. Цунах хилира [[бастион]] олу турслон гӀишло. Шина [[бастион]]ан йукъара декъах олура [[куртина]]. Куртино шена тӀетаьӀначу шинна [[ахбастион]]ца кертан дакъа дора, шех бастионан фронт олуш долу. [[Файл:Fortbourtange.jpg|thumb|300px|Форт [[Нидерландаш]]кахь 1750]] === [[XVI бӀешо]] === [[Артиллери]] оцу йуккъехь тӀаьхь-тӀаьхьа толуш йара; хоьънаш кегдора тӀулгийн [[бруствер]]ех йаккхий кийсигаш, цундела [[XVI бӀешо]] чекхдолуш гӀопан гуо беш йан йолийра [[латта|лаьттан]] бруствераш. [[XVII бӀешо]] чекхдолуш французийн [[маршал]]а [[Вобан]]а гӀопана [[паргӀата тӀелатар]]ан низам хӀоттийна, цуьнан бух хӀинца а лелош бу (хьаьжа [[Гуо лацаран тӀом]]). [[Вобан, Себастьен Ле Претр де|Вобанан]] [[паргӀата тӀелатар]]ан хьесапо (мостагӀчун дуьхьала кегдина сизца саьнгарш яхар) терза охьатаӀийра гуо лаьцначеран аьтту болуш; цундела Вобанал тӀаьхьа инженераш гӀиртира и терза метта хӀотто. Оцу белхан тайп-тайпана ойланех уггаре а ладаме йара [[Монталамбер, Марк-Рене|Монталамберан]] а, [[Карно, Лазар|Карнон]] а ойла. Цара бахара гӀопаш чӀагӀйан йеза шеш лаьттачу гуонахьарчу чӀагӀонашца, гӀопаш чӀагӀйан алсама гӀопан артиллерица, арабовлуш тӀелетарца. [[Файл:Bastions Bd. 6 1897 (132947839).jpg|thumb|350px|XVI бӀешо чекхдолуш гӀопаш йаран амалаш. '''a''': Zurückgezogene Flanke mit Orillon '''b''': Ravelin '''c''': Cavalier '''g''': Gedeckter Weg '''w''': Waffenplatz]] И ойланаш нийса хилар гайтина [[Севастополь]] ларъеш, кхин тӀаьхьа хилла тӀемаш а (гӀопашна тӀелптарх а, ларйарах а хьажа [[Гуолацаран тӀом]]). Шера чӀижаргӀан артиллерин мур чекхболуш ехачу хенан фортификацин гӀишлон профило схьаийцира 13-гӀа сурт тӀаьхь йолу кеп. [[XIX бӀешо|XIX бӀешеран]] 60-гӀа шерашкахь, харш долу чӀижаргӀан артиллери йукъайаларо, хаъал хийцамаш байтира ехачу хенан фортификацин чӀагӀонаш йарехь. [[Валганг]] тӀехь болу нах хьажош герз тохарх лачкъийна бацара [[бруствер]]ан дукъан 12 [[фут]]ал генара, [[бруствер]]ан стоммалла тоьуш йацара, латтан йисташ охьанехьа йара, цундела брустверан латта хоьънийн Ӏаткъамца чушершара [[саьнгар]] чу, [[эскарп]] йухура дӀасадетта герз бахьнехь. Оцу бахьнашца ехачу хенан чӀагӀонийн профилашкахь лахара хийцамаш бан бийзира. [[Файл:Bastion Castle Siklós.jpg|thumb|250px|[[Барбакан]] йолу гӀап [[Шиклош (гӀала Мажаройчохь)|Шиклош]] гӀалахь, Мажаройчоь]] Валганг йекъна шина декъе — артиллерин валганг, 8 [[фут]] лоха йу [[бруствер]]ан дукъал, ткъа хаамийн валганг, йисттехь волу стаг хьажийна герз тохарах ларваллал лахйина; брустверан стоммалла тӀетоьхна 28 [[фут]]; брустверан арахьара алсама гамха йина; [[эскарп]]ан кордон анасизал охьатаӀийра; саьнгарш кӀорга йира, готта йира. [[Каземат]]аш шера чӀижаргӀа йолу артиллери йолуш масех Ӏалашо йолуш хуьлура: царна чуьра мостагӀан зулам далора, цу чохь кхерамаза эскар латталора, ларманаш йан лора, уьш йара [[редюит]]аш а, [[ретраншамент]]аш а. Харш долу чӀижаргӀан артиллерис и йерриг Ӏалашо кхочуш йаран аьтту дӀабаьккхира, иштта [[каземат]]ийн йиллина агӀонаш геннара йохайора хӀоьънаш. Цуьнан лардааран хьолаш дита дийзира, амма хойн хьолаш алсама девлира. [[Файл:Citadel Budapest.jpg|thumb|300px|[[Цитадель]] - [[гӀап|гӀопан]] чоьхьара чӀагӀо, шен лардаран хьолаш долуш, гӀопан йукъара [[редюит]] йара, коьрта чӀагӀонаш эгна ялахь, иза тӀаьххьара гӀортолан пункт йара гарнизонан гӀопан. Цитадель [[Будапешт]]ехь]] Йоха ца яйтархьама шира казематашна гуонаха латта дохкара, керланаш — йора валганган а, кхечу барзан а бухахь. Йара кхин а каземат кепара гӀишлош — [[капонир]]аш, хӀурдайистийн батарейш, уьш хӀуъа дина а лардаран хьолаш Ӏалашдан дйезаш йара. Оцу казематашкахь гӀайгӀа бан бийзира йуьхь агӀора болу пен дийна битархьама, цунна тӀехьара герз тоха йиш хилийта. Оцу Ӏалашонна пенан йуьхь йолчу агӀора йора лаьттан бруствер, цунна йукъахула йохура герз тоха [[амбразура]]ш, йа къовлура йуьхьан пен башха каземат йина дуьхьалонашца. ТӀаьххьара, [[каземат]]ийн йуьхьан пен хийца болийра эчиган броньца йа йан йолийра хьийза металлан бӀаьвнаш а, нартолаш а. Ехачу хенан чӀагӀонаш латтарна, харш долу чӀижаргӀийн артиллери йукъайаларца, Ӏаткъам бира полигонан фронташа а, ша лаьтта чӀагӀонийн асанаша — [[форт]]аша. Полигонан йа капониран фронто чӀогӀа фронтан хьалхара меттигаш, аьттонца лелайо меттигехь, атта латтадо [[Анфилада (тӀеман Ӏилма)|анфиладан герз тохар]]; уьш бахьнехь йаьржира массанхьа а. ГӀопан гуонахьара [[форт]]ийн асанаш йа маневран гӀопаш йора шера чӀижаргӀан артиллерин муьрехь; масала, дӀадаьллачу бӀешеран шовзткъалгӀачу шерашкахь йина йара Францера гӀопаш [[Париж]] а, [[Лион]] а. Харш долу чӀижаргӀийн артиллерин заманахь дуьйна маневран гӀап йу марталлин тайпана йоккха гӀап (хьажа [[ГӀап]], [[Форт]]). === [[Бетон]] === [[Файл:Maginot line 1.jpg|300px|thumb|[[Мажинон аса]]. Шоненбург фортан чувоьдийла, Эльзас]] [[Файл:LigneMaginotMoutiereEntree.jpg|300px|thumb|[[Мажинон аса]] ]] [[Файл:Longues.JPG|300px|thumb|[[Атлантикан вал]]. [[Лонг-сюр-Мер]]ан гергара дот, Норманди]] [[Файл:German World War II tower Jersey.jpg|300px|thumb|[[Атлантикан вал]]. Тергонан бӀов]] [[Файл:Vienna flak tower dsc01594.jpg|thumb|right|200px|Ялханнах цхьаъ [[флактурм]], йина [[ШолгӀа дуьненан тӀом]] болчу хенахьв [[Вена|Венехь]].]] Фугасан бумбанаш — тӀаьххьара технико бина керла кхерам. Фугасаш — беха хоьънаш, чу чӀогӀа лелха хӀуманаш йоьхкина ([[пироксилин]], [[Тринитрофенол|мелинит]], кхин а), кхераме йохоран ницкъ бу церан. [[1886 шо|1886 шарахь]] [[Мальмезон]]ехь динчу зиерашкахь, цхьаъ фугасан бумба тоьира хьалха йина тӀе 3—5 [[аьрша]] латта доьхкина кибарчигийн тхевнашца йолу [[капонир]] а, [[тоьпан молхан тоьла]] а йохо. ТӀаккха [[кибарчиг]]ал онда гӀирс зен хьевсира, пенийн барамаш хийцира, башха бира [[тхов]]; иштта гӀирс хилира [[бетон]]. Цунна йукъайогӀу [[цеманц]], [[гӀум]], [[жагӀа]] йа [[тӀо]]; оцу иэдаро йуькъа чорпа йо, сиха чӀагӀло, тӀаккха цунах чӀогӀа онда пен хуьлу. Йуккъерчу барамера гӀишлон [[сажен]] стомма болу бетонан [[тхов]] шеко йоцуш чӀогӀа бук хин хиндолу онда герзан дуьхьала а. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} 9vag17mxmji8prrxve9udeqxadt107b 14 244426 11973232 5442642 2026-04-16T10:08:20Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Къилбаседа ХIирийчоьнан нах беха меттигаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973232 wikitext text/x-wiki [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан нах беха меттигаш]] [[Категори:Мазалкан кӀошт]] 2g44729r954ortg4v1vt2l9mj7fskr4 14 244553 11973237 2845094 2026-04-16T10:12:04Z VolnyiLev 18828 11973237 wikitext text/x-wiki {{db|empty category}} [[Категори:ГӀалин гуо БуритӀе гӀалан]] [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан нах беха меттигаш|БуритӀе]] 282zz32a51h9aazqubi0qv7et9zasku 8 244980 11973105 11852672 2026-04-15T20:32:38Z Takhirgeran Umar 1134 АгӀонан берриге чулацам дӀабйаккхина 11973105 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 254557 11973233 10908032 2026-04-16T10:08:32Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Къилбаседа ХIирийчоьнан нах беха меттигаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973233 wikitext text/x-wiki [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан нах беха меттигаш|Правобережни кӀоштан]] [[Категори:Правобережни кӀошт]] 4zxvbe6z55u0oqjevv62apl8qzstmi6 0 535936 11973248 11742810 2026-04-16T10:20:39Z VolnyiLev 18828 тӀетоьхна [[Категори:Чукчийн автономин гуо гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973248 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Анадырь |шен цӀе = |суьртах лаьцна = |пачхьалкх = Росси |мохк таблицехь = |хӀост = |байракх = |хӀостах лаьцна = |байракхах лаьцна = |хӀостан шоралла = |байракхан шоралла = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регионан тайпа = |регион = Чукчийн автономин гуо |регион таблицехь = |кӀоштан тайпа = гӀалин гуо |кӀошт = Анадыран гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Анадыран гӀалин гуо |йукъараллин тайпа = |йукъаралла = |йукъаралла таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |йиллинарг = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |локхаллин тайпа = |хӀордан сизал локхалла = |климат = |официалан мотт = |бахархой = |бахархой ларар шо = |луьсталла = |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |сахьтан аса = |DST = |телефонан код = |поштан индекс = |поштан индексаш = |автомобилан код = |идентификаторан тайпа = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = |сайтан мотт = }}'''Ана́дырь''' ({{lang-ckt|Кагыргын}} (къиба а, кӀоргенан чукчий), ''Въэӈын'' (къибаседа чукчий)<ref name="Меновщиков">{{книга |автор=Меновщиков Г. А. |ответственный=Науч. ред. В. В. Леонтьев |заглавие=Местные названия на карте Чукотки. Краткий топонимический словарь |место=[[Магадан]] |издательство=Магаданское книжное издательство |год=1972 |страницы=80, 89 |страниц=207 |ссылка=http://www.sakhamemory.ru/liter/book/chukotika/48.pdf }} {{Wayback|url=http://www.sakhamemory.ru/liter/book/chukotika/48.pdf |date=20160804151331 }}</ref>) — [[Росси]]н къилбаседа-махбалехьара гӀала, [[Чукчийн автономин гуо]]нан [[административан центр]]. Россин уггаре малхбалехьара гӀала, иза ю [[Дозанера зона|дозанера зонехь]]. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} [[Категори:Чукчийн автономин гуо гӀаланаш]] fp7zm0cgha2w25stwe6nejebb0b9ogt 0 1236582 11973177 11747764 2026-04-16T05:11:26Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973177 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Белово (маьӀнаш)}} {{кхин маьӀнаш/НБМ}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Белово |шен цӀе = {{lang-ru|Белово}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Беловон гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Беловон гӀалин гуо{{!}}Беловон гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Белово | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Белово | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Белово | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Белово''' ({{lang-ru|Белово}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Беловон гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Белово }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} 0ylrwfdi9r4rpuoz9z8kwmw0u7fquyq 0 1236601 11973175 11748007 2026-04-16T05:10:56Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973175 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Анжеро-Судженск |шен цӀе = {{lang-ru|Анжеро-Судженск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Анжеро-Судженскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Анжеро-Судженскан гӀалин гуо{{!}}Анжеро-Судженскан гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Анжеро-Судженск | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Анжеро-Судженск | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Анжеро-Судженск | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Анжеро-Судженск''' ({{lang-ru|Анжеро-Судженск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Анжеро-Судженскан гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Анжеро-Судженск }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} jkuw2ok6b16m32wa9jwxwjaagsdztmf 0 1236602 11973178 11747759 2026-04-16T05:11:38Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973178 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Берёзовски (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Берёзовски |шен цӀе = {{lang-ru|Берёзовский}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Берёзовскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Берёзовскан гӀалин гуо{{!}}Берёзовскан гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Берёзовский (Кемеровская область) | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Берёзовский (Кемеровская область) | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Берёзовский (Кемеровская область) | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Берёзовски''' ({{lang-ru|Берёзовский}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Берёзовскан гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Берёзовский (Кемеровская область) }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} rztijrqcpl8bph76aiiw8iacybftk7m 0 1236603 11973180 11747772 2026-04-16T05:12:11Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973180 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Калтан (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Калтан |шен цӀе = {{lang-ru|Калтан}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Калтанан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Калтанан гӀалин гуо{{!}}Калтанан гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Калтан | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Калтан | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Калтан | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Калтан''' ({{lang-ru|Калтан}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Калтанан гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Калтан }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} 4icab7mpzkz9vwemckkxid3vd6zpzj3 0 1236604 11973181 11747763 2026-04-16T05:12:31Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973181 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Киселёвск (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Киселёвск |шен цӀе = {{lang-ru|Киселёвск}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Киселёвскан гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Киселёвскан гӀалин гуо{{!}}Киселёвскан гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Киселёвск | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Киселёвск | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Киселёвск | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Киселёвск''' ({{lang-ru|Киселёвск}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Киселёвскан гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Киселёвск }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} idav43ecvhs118rrlsy2ua6tezvxe7l 0 1236605 11973185 11747767 2026-04-16T05:13:59Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973185 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Мыски |шен цӀе = {{lang-ru|Мыски}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Мыскин гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Мыскин гӀалин гуо{{!}}Мыскин гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Мыски | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Мыски | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Мыски | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Мыски''' ({{lang-ru|Мыски}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Мыскин гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Мыски }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} 9qs2t01igq1ow46trsvbdsswtzteyoc 0 1236606 11973186 11747754 2026-04-16T05:15:09Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973186 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Осинники (маьӀнаш)}} {{кхин маьӀнаш|Осинники (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Осинники |шен цӀе = {{lang-ru|Осинники}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Осинникин гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Осинникин гӀалин гуо{{!}}Осинникин гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Осинники | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Осинники | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Осинники | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Осинники''' ({{lang-ru|Осинники}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Осинникин гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Осинники }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} 2kzwquwtfm66x8yhhih2a9cx9vu3a41 0 1236607 11973187 11747770 2026-04-16T05:15:26Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973187 wikitext text/x-wiki {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Полысаево |шен цӀе = {{lang-ru|Полысаево}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Полысаевон гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Полысаевон гӀалин гуо{{!}}Полысаевон гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Полысаево | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Полысаево | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Полысаево | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Полысаево''' ({{lang-ru|Полысаево}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Полысаевон гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Полысаево }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} ki55enzl3ymzj3pp172fxvb6714qpo3 0 1236608 11973188 11748135 2026-04-16T05:15:41Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973188 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Салаир (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Салаир |шен цӀе = {{lang-ru|Салаир}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Гурьевскан кӀошт (Кемеровн область) |кӀошт таблицехь = Гурьевскан кӀошт (Кемеровн область){{!}}Гурьевскан кӀошт |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Салаир | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Салаир | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Салаир | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Салаир''' ({{lang-ru|Салаир}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Гурьевскан кӀошт (Кемеровн область)|Гурьевскан кӀоштара]] гӀала. 2019 шо кхаччалц [[Салаиран гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Салаир }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} hghy79gy7xmsia0jhknq32vtg33mabl 0 1236609 11973189 11747768 2026-04-16T05:15:54Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кемеровн область]]; тӀетоьхна [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973189 wikitext text/x-wiki {{кхин маьӀнаш|Тайга (маьӀнаш)}} {{НБМ-Росси |статус = гӀала |нохчийн цӀе = Тайга |шен цӀе = {{lang-ru|Тайга}} |хӀост = |байракх = |lat_deg = |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =|lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |пачхьалкхан картин барам = |регионан картин барам = |кӀоштан картин барам = |регион = Кемеровн область |регион таблицехь = Кемеровн область |кӀоштан тайпа = Муниципалан кӀошт |кӀошт = Тайган гӀалин гуо |кӀошт таблицехь = Тайган гӀалин гуо{{!}}Тайган гӀалин гуо |йуьртан меттиган тайпа = йуьртан меттиг |йуьртан меттиг = |йуьртан меттиг таблицехь = |йукъара йекъайалар = |коьртан тайпа = |корта = |йиллина терахь = |дуьххьара хьахор = |хьалхара цӀерш = |статус йелла терахь = |майда = |хӀордан сизал локхалла = |бахархой = {{ Бахархой | Тайга (город) | эз }} |бахархой ларар шо = {{ Бахархой | Тайга (город) | ш }} |луьсталла = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Бахархой | Тайга (город) | ч }} / 44.8 round 2 ) }} }} |агломераци = |къаьмнийн хӀоттам = |динан хӀоттам = |бахархойн цӀерш = |поштан индекс = |поштан индексаш = |сахьтан аса = +7 |автомобилан код = 42, 142 |телефонан код = |идентификаторан терахьаш = |категори Commons чохь = |сайт = }} '''Тайга''' ({{lang-ru|Тайга}}) — [[Росси|Россин Федерацин]] гӀала, [[Кемеровн область|Кемеровн областан]] [[Тайган гӀалин гуо]]нан административан центр. == Бахархойн дукхалла == {{ Бахархой | Тайга (город) }} == Климат == Кхузахь климат чӀогӀа континенталан йу. Ӏа — шийла а, деха а, аьхке — йоца а, йовха а. ГӀоролаш йоцу мур лаьтта 100 дийнахь областан къилбаседехь, 120 де гергга Кузнецкан боьран къилбехь. Къилбаседа дуьненан эхиган барамера асехь лаьттачу Кемеровн областана кхочу дикка дукха маьлхан йовхо шарахь<ref>[http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html Климат Кемеровской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226233121/http://trasa.ru/region/kemerovskaya_clim.html |date=2017-12-26 }}</ref>. == Сахьтан аса == [[Файл:Map of Russia - Krasnoyarsk time zone.svg|left|100px]] Кхузахь сахьт Красноярскца нийса лелаш ду. [[Сахьтан аса]] йу UTC+7. == Билгалдахарш == {{Билгалдахарш}} {{Кемеровн область}} {{rq|stub|img|sources|translate}} [[Категори:Кемеровн областан гӀаланаш]] {{Kemer-obl-geo-stub}} 918bj2xh8fpb91q60j7z7481lw4x545 4 1748748 11973104 11932862 2026-04-15T20:08:58Z Саид Мисарбиев 12762 /* Конкурсан декъашхой */ 11973104 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-бӀаьсте — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Файл:CEE Spring Logo transparent.svg|500px]]</div> |subheader = «Вики-бӀаьсте — 2026» — 2026 шеран бӀаьстенан 72 дийнахь (21 мартера 31 май кхаччалц) лаьтташ йолу, йаззамаш йазбаран [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]] дуьненайукъара проектан нохчийн дакъа ду. Проектан Ӏалашо а, маьӀна а ду — Йуккъерчу а, Малхбален а Европин мехкийн Википедин тайп-тайпанчу меттан дакъошна йукъара цхьаьна къахьегар чӀагӀдар, лулахойн пачхьалкхех лаьцна шен хаарш лакхадаккхар, иштта кхечу меттанашкахь йолчу Википедеш чохь Россин хьокъехь долу хаарш шордар. |body = == Бакъонаш == * Конкурсе йукъабита мега массо а регистраци йина декъашхой (регистраци йина хан ладаме йац). * Конкурсе йукъабита мега лахахь гайтинчу критеришна жоп луш болу йаззамаш: ** Йаззам ахьа йазбина йа пайденна тӀетохарш дина хила беза 2026 шеран 21 мартера 31 май кхаччалц йолчу ханна йукъахь (Москохан ханца) тувинийн маттахь. ** Йаззаман тема Малхбален Европица (лахахь гайтинчу пачхьалкхашца) йоьзна хила йеза, дешнийн гуларца пайдаэца мегар ду, амма иштта дан дезаш дац. ** Керлачу йаззамехь лаххара а 150 дош а, 2500 байт а хила йеза. ** Йолуш йолчу йаззаман тӀе лаххара а 120 дош а, 2000 байт а тоха йеза. ** Йаззаман предмет ладаме хила йеза, йаззамехь хьосташ хила деза. ** Йаззам машинан гочдарх лаьтташ хила йиш йац. ** Йаззамехь хила йиш йац билгалбаьхна кхачамбацарш хиларх лаьцна кепаш. * Меттигера жюрино баллаш яхка йиш хилийта, тодина йа керла йаззамаш агӀонан лахахь йолчу таблица йукъа хӀитто беза. * Суьдхойн сацам хийца йиш йац. СовгӀаташ, дипломаш а, сертификаташ а ло квалификаци йина йаззамийн барамна а, дуьненайукъара белхашна а, иштта хӀора меттан декъехь йаьккхинчу меттиге хьаьжжина а. == Стенах лаьцна йаздан деза == {{div col|3}} [[Файл:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австрия — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албания — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Western Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Western Armenian|Западные армяне — Статьи для создания]] [[Файл:Aromanian flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Aromanian|Аромуны — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башкортостан — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Белоруссия — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Босния и Герцеговина — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгрия — Статьи для создания]] [[Файл:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греция — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Iran (official).svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Iran|Иран — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Крымские татары — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Кыргызстан — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Статьи для создания]] [[Файл:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Лужичане — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[Файл:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния и Молдавия — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Северная Македония — Статьи для создания]] [[Файл:Map of North Caucasus (ru, Crimea disputed).png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Caucasus region|Северный Кавказ — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Республика Сербская — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словения — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Татары — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турция — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Узбекистан — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Цыгане (рома) — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногория — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Czech Republic‎.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia‎|Чехия — Статьи для создания]] [[Файл:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Статьи для создания]] [[Файл:Flag of Sakha.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sakha|Якутия — Статьи для создания]] [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/International|Общеевропейский список — Статьи для создания]] {{div col end}} Зударех лаьцна керла йаззамаш иштта субконкурсе [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] хьалхатетта мегар ду, цуьнан уггар жигара декъашхошна мехала совгӀаташ кхача тарло. Адаман бакъонех лаьцна йаззамаш субконкурсе [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] хьалхатетта мегар ду, цуьнан уггар жигара декъашхошна мехала совгӀаташ кхача тарло. == Мах хадоран низам == * Ширачу/керлачу йаззамашна, тӀетоьхначу материалан барам билгала йахначу тарошца богӀуш хилча (2000/2500 байт йа 200/250 дош лахара ца хилча), жюрис 1 балл лур йу; * Декъашхочо билгалйаьккхина йолу тема дика йийцарна а, викификаци йарна а, материалан суртхӀотторна а, иштта ширачу/керлачу йаззамашна 2000/2500 байт йа 120/150 дош тӀетохарна а жюрис 2 балл лур йу; * 200 дош йа 3000 байт хаам болу йаззамашна, иштта декъашхочо билгалйаьккхина йолу тема йуьззина йийцарна а, материал дика викификаци йарна а, суртхӀотторна а жюрис 3 балл лур йу; * Ах шо кхачале регистраци йинчу декъашхойн йаззамашна, баллийн коэффициент шалха йаккхар лерина ду. Цхьана йаззамна декъашхочунна уггар дукха 3 балл (керлачу декъашхочунна 6 балл) кхача тарло. == СовгӀаташ == 400 евро сов ца хила тарло. |footer = }} == Конкурсан декъашхой == Йаззам кхоьллинчул тӀаьхьа, иза лахахь йолчу тидаме йаьккхинчу таблица йукъа тоха беза (конкурсан декъашхоша иза шаьш дан деза). Конкурсехь дакъалоцу таблица йукъа тоьхна болу йаззамаша бен. На странице обсуждения статьи нужно поставить шаблон: <pre>{{Вики-бӀаьсте| шо = 2026| декъашхо = | тема = | тема2 = | тема3 = | мохк = | мохк2 = | мохк3 = }}</pre> {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Декъашхо ! Йаззамаш ! Йаззмийн дукхалла ! Конкурсан баллаш |- |{{u|Саид Мисарбиев }} |[[Елизавета Алексеевна]]{{*}}[[Мария Александровна (император-аьзни)]] {{*}} [[Амалия Гессен-Дармштадтан]] {{*}} [[Ольга Фёдоровна]]{{*}}[[Сербин республика]]{{*}}[[Туркойчоь]]{{*}}[[Эстони]]{{*}}[[Мажаройчоь]] |align=center | 10 |align=center | |- |{{u|Takhirgeran Umar }} |[[Далас (Иран)]] {{*}} [[ЗиркухӀ (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Хусеф (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Ӏешкъабад (шахӀрестан)]] {{*}} [[Фердоус (шахӀрестан)]] {{*}} [[Сарбише (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Сарайан (шахӀрестан) ]] {{*}} [[НехӀбандан (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Дармиан (шахӀрестан) ]] {{*}} [[ Къаен (шахӀрестан)]] {{*}} [[Бошруйе (шахӀрестан)]] {{*}} [[Бирджанд (шахӀрестан)]] {{*}} [[Шештамад (шахӀрестан)]]{{*}} [[Салехьабад (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Зеберхан (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Гольбахар (шахӀрестан)]] {{*}} [[Мийан-Джолге (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Куьсхорх (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Ченаран (шахӀрестан)]]{{*}} [[Хошаб (шахӀрестан)]] {{*}} [[Хаф (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Халилабад (шахӀрестан)]] {{*}} [[Фирузе (шахӀрестан)]] {{*}} [[Фариман (шахӀрестан)]] {{*}} [[ Торкхабе а, Шандиз а (шахӀрестан)]]{{*}} [[Торбате-Хьайдарийе (шахӀрестан)]] {{*}} [[Торбате-Джам (шахӀрестан)]] {{*}} [[Тайбад (шахӀрестан)]] {{*}} [[Сарахьс (шахӀрестан)]] {{*}} [[Сабзевар (шахӀрестан)]] {{*}} [[Роштхар (шахӀрестан)]] {{*}} [[Нишапур (шахӀрестан)]] {{*}} [[МашхӀад (шахӀрестан)]] {{*}} [[МахӀвелат (шахӀрестан)]] {{*}} [[Къучан (шахӀрестан)]] {{*}} [[Кашмар (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Калат (шахӀрестан) ]] {{*}} [[Заве (шахӀрестан) ]] {{*}} [[ДжогӀатай (шахӀрестан)]] {{*}} [[Джовайн (шахӀрестан) ]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]]{{*}} [[]] {{*}} [[]] {{*}} [[]] |align=center | 39 |align=center | |- |} == Конкурсан дуьненайукъара статистика == * [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Дуьненайукъара статистикин агӀо]] == Локалан организаторш а, жюрин декъашхой а == * {{u|Il Nur}} * {{u|Takhirgeran Umar}} == ЖамӀаш == [[Категори:Проект:Вики-час 2026| ]] pv1g12yzwlhqefna7dj1tpnnmp4bmqh 8 1804250 11973087 11972539 2026-04-15T13:43:07Z Takhirgeran Umar 1134 11973087 javascript text/javascript /** * Гаджет "Кепаш": автоматическая вставка заготовок шаблонов из /doc */ (function() { // === 1. УСИЛЕННЫЕ СТИЛИ ДЛЯ ПОЛЗУНКА === mw.util.addCSS( /* Ограничиваем высоту самого контейнера меню */ '.wikiEditor-ui .options { max-height: 200px !important; overflow-y: auto !important; }' + '.wikiEditor-ui .menu { max-height: 200px !important; overflow-y: auto !important; }' + /* Убираем лишние отступы, чтобы влезло ровно 5-6 штук */ '.wikiEditor-ui .menu .option { white-space: nowrap !important; }' ); // === 2. СПИСОК ШАБЛОНОВ === var myTemplates = { 'Адам': 'Адам', 'Боксёр': 'Боксёр', 'Иерарх': 'Иерарх', 'Исбаьхьалча': 'Исбаьхьалча', 'Кинематографист': 'Кинематографист', 'Комиксаш кхоллархо': 'Комиксаш кхоллархо', 'Космонавт': 'Космонавт', 'Литературин персонаж': 'Литературин персонаж', 'Музыкант': 'Музыкант', 'Пачхьалкхан гӀуллакххо': 'Пачхьалкхан гӀуллакххо', 'Политик': 'Политик', 'Спортхо': 'Спортхо', 'Театран гӀуллакххо': 'Театран гӀуллакххо', 'ТӀеман гӀуллакххо': 'ТӀеман гӀуллакххо', 'Ӏилманча': 'Ӏилманча', 'Философ': 'Философ', 'Эвлаяъ': 'Эвлаяъ', 'Йаздархо': 'Йаздархо', 'НБМ': 'НБМ' }; function insertTemplateFromDoc(templateName) { var api = new mw.Api(); api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: 'Кеп:' + templateName + '/doc', rvprop: 'content', formatversion: 2 }).done(function(data) { var page = data.query.pages[0]; if (page && page.revisions) { var content = page.revisions[0].content; var match = content.match(/\{\{\s*[Cc]opy\s*\|\s*<nowiki>([\s\S]*?)<\/nowiki>\s*\}\}/); if (match && match[1]) { $('#wpTextbox1').textSelection('encapsulateSelection', { pre: match[1].trim(), selectText: false }); } else { mw.notify('Ца карийна {{Copy|...}} блок: ' + templateName + '/doc', { type: 'error' }); } } else { mw.notify('Документаци йац: Кеп:' + templateName + '/doc', { type: 'error' }); } }); } var initTemplatePicker = function() { if (!$('#wpTextbox1').length) return; var menuList = {}; $.each(myTemplates, function(label, name) { menuList[name] = { label: label, action: { type: 'callback', execute: function() { insertTemplateFromDoc(name); } } }; }); $('#wpTextbox1').wikiEditor('addToToolbar', { section: 'main', group: 'insert', tools: { 'templateSelector': { label: 'Кепаш', type: 'select', list: menuList } } }); }; if ($.inArray(mw.config.get('wgAction'), ['edit', 'submit']) !== -1) { mw.loader.using(['ext.wikiEditor', 'mediawiki.api', 'mediawiki.notification', 'mediawiki.util'], function() { $(document).ready(function() { // Небольшая задержка, чтобы WikiEditor успел прогрузиться полностью setTimeout(initTemplatePicker, 500); }); }); } })(); rio2qzo6gwztpzpn7fam5bldob350dc 10 1804267 11973095 2026-04-15T18:28:28Z Takhirgeran Umar 1134 Скриптан гӀоьнца код кечйар 11973095 wikitext text/x-wiki {{Навигацин таблица |цӀе = Браславан кӀошт |navbar = |state = <includeonly>{{{state|autocollapse}}}</includeonly> |коьртачу_цӀеран_хатӀ = |корта = [[Браславан кӀошт]]ан нах беха меттигаш |сурт = |дегӀан_хатӀ = |коьртанийн_хатӀ = |могӀанийн_хатӀ = |могӀанийн_тоба = hlist |лакхахь_хатӀ = |лакхахь = |корта1 = |могӀам1 = * [[Ёдишки]] * [[Ёдловичи]] * [[Адамишки]] * [[Адамово (Браславан кӀошт)|Адамово]] * [[Адымянишки]] * [[Аксютово]] * [[Алёхны]] * [[Альбеновка]] * [[Альбиновщина]] * [[Анисимовичи (Браславан кӀошт)|Анисимовичи]] * [[Антодолье]] * [[Антоненки (Браславан кӀошт)|Антоненки]] * [[Антоново (Друевскан йуьртан меттиг)|Антоново]] * [[Антоново (Тетерковскан йуьртан меттиг)|Антоново]] * [[Антоновцы (Браславан кӀошт)|Антоновцы]] * [[Апанасишки 1]] * [[Апанасишки 2]] * [[Артёмовичи]] * [[Ахремовцы]] * [[Ахремовщина]] * [[Ашкараги]] * [[Бабашки]] * [[Бабышки]] * [[Бальтишки]] * [[Бандури (Белорусси)|Бандури]] * [[Барановщина (Белорусси)|Барановщина]] * [[Барбаришки]] * [[Барковщина]] * [[Барсуки (Браславан кӀошт)|Барсуки]] * [[Бейнары]] * [[Белевичи (Браславан кӀошт)|Белевичи]] * [[Белобоки]] * [[Белусишки]] * [[Белый Застенок]] * [[Белюнишки]] * [[Беляны (Браславан кӀошт)|Беляны]] * [[Бернатовщина (Витебскан область)|Бернатовщина]] * [[Биейки]] * [[Бикишки]] * [[Битюны]] * [[Блажишки]] * [[Блажуны]] * [[Богданово (Браславан кӀошт)|Богданово]] * [[Богдюны (Браславан кӀошт)|Богдюны]] * [[Богино]] * [[Болундишки]] * [[Бондоровщина (Браславан кӀошт)|Бондоровщина]] * [[Борки (Браславан кӀошт)|Борки]] * [[Боровики (Браславан кӀошт)|Боровики]] * [[Боровикишки]] * [[Боровые (Видзовскан йуьртан меттиг)|Боровые]] * [[Боровые (Друевскан йуьртан меттиг)|Боровые]] * [[Боровые (Тетерковскан йуьртан меттиг)|Боровые]] * [[Бороденичи]] * [[Боруны (Браславан кӀошт)|Боруны]] * [[Боханы]] * [[Боярунишки]] * [[Браслав]] * [[Браславская Лука]] * [[Братняя Гора]] * [[Брилевщина]] * [[Бугры (Белорусси)|Бугры]] * [[Будилы]] * [[Будовея]] * [[Буевщина (Браславан кӀошт)|Буевщина]] * [[Бужаны (Браславан кӀошт)|Бужаны]] * [[Буковщина]] * [[Буловишки]] * [[Бутевцы]] * [[Бучаны]] * [[Быковские]] * [[Быстромовцы]] * [[Вайнюнцы]] * [[Вайнюны]] * [[Вальтины]] * [[Василева]] * [[Василькишки 3]] * [[Василькишки 5]] * [[Василькишки-1]] * [[Вацкелюны]] * [[Великое Абабье]] * [[Великянцы (эвла)|Великянцы]] * [[Вербовка (Браславан кӀошт)|Вербовка]] * [[Верды]] * [[Верки (Витебскан область)|Верки]] * [[Верковщина]] * [[Вечеровщина]] * [[Видзы]] * [[Видзы Ловчинские]] * [[Видишки]] * [[Висяты (Браславан кӀошт)|Висяты]] * [[Возгелянцы]] * [[Войникишки (эвла)|Войникишки]] * [[Войса (эвла)|Войса]] * [[Войты]] * [[Волейнишки]] * [[Волки (Браславан кӀошт)|Волки]] * [[Волосо]] * [[Воятино]] * [[Вяжи (Браславан кӀошт)|Вяжи]] * [[Вязки (Браславан кӀошт)|Вязки]] * [[Гавраны]] * [[Гаврилово (Белорусси)|Гаврилово]] * [[Гавриловцы]] * [[Гайдуковщина]] * [[Гайлеши]] * [[Гевенишки]] * [[Гектовка]] * [[Генужа]] * [[Герасимова]] * [[Германовщина (Браславан кӀошт)|Германовщина]] * [[Герчаны]] * [[Гирдюши]] * [[Гирейши]] * [[Глинишки]] * [[Глыбощина (эвла)|Глыбощина]] * [[Говейки]] * [[Годовщина]] * [[Голевщина]] * [[Головачи (Браславан кӀошт)|Головачи]] * [[Гололавки]] * [[Голубовщина]] * [[Горовые (Браславан кӀошт)|Горовые]] * [[Грейтунишки]] * [[Григоровщина (Браславан кӀошт)|Григоровщина]] * [[Гритуны]] * [[Гробишки]] * [[Груштелишки]] * [[Гультаёвщина]] * [[Гурели (Браславан кӀошт)|Гурели]] * [[Гурка (эвла)|Гурка]] * [[Гусаровщина]] * [[Густаты (эвла)|Густаты]] * [[Гущино (Браславан кӀошт)|Гущино]] * [[Далёкие (Браславан кӀошт)|Далёкие]] * [[Даликаторы]] * [[Даньки (Браславан кӀошт)|Даньки]] * [[Даржели]] * [[Даубли (эвла)|Даубли]] * [[Дварчино]] * [[Дворище (Браславан кӀошт)|Дворище]] * [[Девели (Белорусси)|Девели]] * [[Дегтяры (Браславан кӀошт)|Дегтяры]] * [[Дегутишки]] * [[Демьяны]] * [[Денисовка (Белорусси)|Денисовка]] * [[Дергово]] * [[Детковцы]] * [[Дирничи]] * [[Доброды]] * [[Довьяты Великие]] * [[Довьяты Малые]] * [[Домаши (Браславан кӀошт)|Домаши]] * [[Домбровово]] * [[Домбровские]] * [[Дрисвяты (агрогородок)|Дрисвяты]] * [[Друйка (эвла)|Друйка]] * [[Друйск]] * [[Друя]] * [[Дубино]] * [[Дубки (Браславан кӀошт)|Дубки]] * [[Дубровка (Браславан кӀошт)|Дубровка]] * [[Дудали]] * [[Дудишки]] * [[Дукели (Браславан кӀошт)|Дукели]] * [[Думаришки 1]] * [[Думаришки 2]] * [[Думаришки 3]] * [[Думаришки 5]] * [[Думаришки 6]] * [[Дундеры]] * [[Дундовщина]] * [[Едогали]] * [[Еленцы]] * [[Ельно (Браславан кӀошт)|Ельно]] * [[Емельянишки]] * [[Ержишки]] * [[Жвирбли (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Жвирбли]] * [[Жвирбли (Межанскан йуьртан меттиг)|Жвирбли]] * [[Жвирбли (Опсовскан йуьртан меттиг)|Жвирбли]] * [[Жвирблишки (Браславан кӀошт)|Жвирблишки]] * [[Жвирини]] * [[Ждегели]] * [[Жеймяны]] * [[Желабишки]] * [[Жилинда]] * [[Жирнелишки]] * [[Заблотишки]] * [[Заболотье (Браславан кӀошт)|Заболотье]] * [[Заборники]] * [[Заборные Гумны]] * [[Заборье (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Заборье]] * [[Заборье (Плюскан йуьртан меттиг)|Заборье]] * [[Заверские Хуторы]] * [[Заверье]] * [[Заеленцы]] * [[Зазоны]] * [[Закаменка (эвла)|Закаменка]] * [[Закорье]] * [[Залесные]] * [[Залесье (Друевскан йуьртан меттиг)|Залесье]] * [[Залесье (Опсовскан йуьртан меттиг)|Залесье]] * [[Замошье (Браславан кӀошт)|Замошье]] * [[Заплющина]] * [[Заполевщина]] * [[Заполье (Браславан кӀошт)|Заполье]] * [[Запрудье (Межанскан йуьртан меттиг)|Запрудье]] * [[Запрудье (Слободковскан йуьртан меттиг)|Запрудье]] * [[Запружаны (Браславан кӀошт)|Запружаны]] * [[Зарачье]] * [[Заречаны (Браславан кӀошт)|Заречаны]] * [[Заречье (Браславан кӀошт)|Заречье]] * [[Заснудье]] * [[Застенок Милюны]] * [[Затишье (Браславан кӀошт)|Затишье]] * [[Зелёнка (Браславан кӀошт)|Зелёнка]] * [[Зимирка]] * [[Зимники]] * [[Злото]] * [[Зыбки]] * [[Иказнь (агрогородок)|Иказнь]] * [[Илалы]] * [[Илгайцы]] * [[Инели]] * [[Иново (эвла)|Иново]] * [[Иново Малое]] * [[Исаи]] * [[Исаковцы (Белорусси)|Исаковцы]] * [[Исачки]] * [[Кабоши]] * [[Кадаронцы]] * [[Казимирово (Браславан кӀошт)|Казимирово]] * [[Калиты (Браславан кӀошт)|Калиты]] * [[Каменка (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Каменка]] * [[Каменка (Плюскан йуьртан меттиг)|Каменка]] * [[Каменка (Слободковскан йуьртан меттиг, Браславан кӀошт)|Каменка]] * [[Канцыиновка]] * [[Канцыново]] * [[Каралюнцы]] * [[Караники]] * [[Карасино (эвла)|Карасино]] * [[Карделишки]] * [[Карклинские]] * [[Карпишки]] * [[Кезики]] * [[Кемянцы]] * [[Кетишки]] * [[Кирилино]] * [[Кирколье]] * [[Кишкелишки]] * [[Клеменсполье]] * [[Климповщина]] * [[Клипы]] * [[Клявсы]] * [[Княжино (Браславан кӀошт)|Княжино]] * [[Ковалишки (Плюскан йуьртан меттиг)|Ковалишки]] * [[Ковшенки]] * [[Козорезы (Браславан кӀошт)|Козорезы]] * [[Козяны (Браславан кӀошт)|Козяны]] * [[Коковщина]] * [[Коленкишки]] * [[Колесники (Браславан кӀошт)|Колесники]] * [[Колонишки]] * [[Комаровщина (Браславан кӀошт)|Комаровщина]] * [[Кондерщина]] * [[Коноваловщина]] * [[Коновалы (Браславан кӀошт)|Коновалы]] * [[Коноплянщина]] * [[Копыловка (Белорусси)|Копыловка]] * [[Короневщина (Браславан кӀошт)|Короневщина]] * [[Коханишки]] * [[Кочерги (Друевскан йуьртан меттиг)|Кочерги]] * [[Кочерги (Плюскан йуьртан меттиг)|Кочерги]] * [[Кравня]] * [[Крамы]] * [[Красногорка (Друевскан йуьртан меттиг)|Красногорка]] * [[Красногорка (Плюскан йуьртан меттиг)|Красногорка]] * [[Красносельцы]] * [[Кривасели]] * [[Кривовщина]] * [[Кривосельцы (Браславан кӀошт)|Кривосельцы]] * [[Кропишки]] * [[Круковщина]] * [[Крюки (Браславан кӀошт)|Крюки]] * [[Кули (Браславан кӀошт)|Кули]] * [[Кумпини (Витебскан область)|Кумпини]] * [[Кумша]] * [[Купчели]] * [[Кякшты]] * [[Кяпсни (эвла)|Кяпсни]] * [[Лабутевцы]] * [[Лазырки]] * [[Лайбуны]] * [[Лакановщина]] * [[Лакино]] * [[Лакутишки]] * [[Лапино (Браславан кӀошт)|Лапино]] * [[Лапки (Браславан кӀошт)|Лапки]] * [[Лапяны]] * [[Латышки (Браславан кӀошт)|Латышки]] * [[Левонковичи]] * [[Левошки]] * [[Леомполье]] * [[Леонишки]] * [[Ликути]] * [[Линковщина (Браславан кӀошт)|Линковщина]] * [[Липолаты]] * [[Литовщина]] * [[Лозовка (Браславан кӀошт)|Лозовка]] * [[Лоточки]] * [[Луги (Браславан кӀошт)|Луги]] * [[Лукши]] * [[Лукьянцы]] * [[Луни (Браславан кӀошт)|Луни]] * [[Лусковщина]] * [[Лушнево]] * [[Любишки]] * [[Ляды (Браславан кӀошт)|Ляды]] * [[Маеришки]] * [[Мазурино (Браславан кӀошт)|Мазурино]] * [[Майшули]] * [[Мальки (Браславан кӀошт)|Мальки]] * [[Мальковщина (Браславан кӀошт)|Мальковщина]] * [[Мамяны]] * [[Манюки]] * [[Маранишки]] * [[Мартинишки]] * [[Мартинковичи]] * [[Мартиновцы (Браславан кӀошт)|Мартиновцы]] * [[Марцебалино]] * [[Марьянполье (Браславан кӀошт)|Марьянполье]] * [[Масковичи]] * [[Матеши (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Матеши]] * [[Матеши (Далековскан йуьртан меттиг)|Матеши]] * [[Матюлишки]] * [[Мацелишки]] * [[Мацеляны]] * [[Медынки Ёдловичские]] * [[Медынки Домашовские]] * [[Медыны]] * [[Медюки]] * [[Межаны]] * [[Мекяны]] * [[Мелевцы]] * [[Мельники (Браславан кӀошт)|Мельники]] * [[Мешкели]] * [[Мизеры]] * [[Миколаюнцы]] * [[Милаши]] * [[Милашки]] * [[Мильки (Браславан кӀошт)|Мильки]] * [[Милюнцы (Браславан кӀошт)|Милюнцы]] * [[Милюны (Видзовскан йуьртан меттиг)|Милюны]] * [[Милюны (Слободковскан йуьртан меттиг)|Милюны]] * [[Минейты]] * [[Минковичи (Браславан кӀошт)|Минковичи]] * [[Мисянцы]] * [[Михалинка]] * [[Михалишки (Браславан кӀошт)|Михалишки]] * [[Михеевцы]] * [[Монастырь (Браславан кӀошт)|Монастырь]] * [[Морозовка (Браславан кӀошт)|Морозовка]] * [[Морозовщина]] * [[Мостище 1]] * [[Мостище 3]] * [[Муражи]] * [[Мурмишки]] * [[Муторовщина]] * [[Мялка (Браславан кӀошт)|Мялка]] * [[Надбережье]] * [[Надречье]] * [[Нарейкишки]] * [[Нарути (Браславан кӀошт)|Нарути]] * [[Неверишки (Браславан кӀошт)|Неверишки]] * [[Неверова]] * [[Новая (Браславан кӀошт)|Новая]] * [[Новая Вёска (Браславан кӀошт)|Новая Вёска]] * [[Новая Лука]] * [[Новодворище]] * [[Новый Двор (Браславан кӀошт)|Новый Двор]] * [[Новый Проект]] * [[Нурвянцы]] * [[Нурвяны]] * [[Оболикшты]] * [[Оболяны]] * [[Огони (Беларусь)|Огони]] * [[Озерава]] * [[Озеравцы]] * [[Околица (Браславан кӀошт)|Околица]] * [[Ольгердово]] * [[Ольсинишки]] * [[Ольховцы (Браславан кӀошт)|Ольховцы]] * [[Оплиса 1]] * [[Оплиса 2]] * [[Опса (агрогородок)|Опса]] * [[Осанишки]] * [[Осиновка (Браславан кӀошт)|Осиновка]] * [[Островишки]] * [[Отрадное (Браславан кӀошт)|Отрадное]] * [[Павелишки]] * [[Павловка (Браславан кӀошт)|Павловка]] * [[Пакульня]] * [[Панавка]] * [[Пантелейки (Белорусси)|Пантелейки]] * [[Пастернаки (Браславан кӀошт)|Пастернаки]] * [[Пасютишки]] * [[Пашевичи]] * [[Пельково]] * [[Пента]] * [[Перевозники (Браславан кӀошт)|Перевозники]] * [[Переволока (Браславан кӀошт)|Переволока]] * [[Песчанка (Браславан кӀошт)|Песчанка]] * [[Петкунишки (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Петкунишки]] * [[Петкунишки (Опсовскан йуьртан меттиг)|Петкунишки]] * [[Петкуны (Слободковскан йуьртан меттиг)|Петкуны]] * [[Петкуны (Тетерковскан йуьртан меттиг)|Петкуны]] * [[Петровщина (Браславан кӀошт)|Петровщина]] * [[Петуховщина (Браславан кӀошт)|Петуховщина]] * [[Пиртани]] * [[Плебанцы (Браславан кӀошт)|Плебанцы]] * [[Плетарово]] * [[Пликишки]] * [[Плитники]] * [[Плюсы (агрогородок)|Плюсы]] * [[Плявшкеты]] * [[Погоща (агрогородок)|Погоща]] * [[Подворинка]] * [[Подгайцы (Браславан кӀошт)|Подгайцы]] * [[Поддубники]] * [[Подисенники]] * [[Подрукша]] * [[Подтрейбшуны]] * [[Пожардье]] * [[Полепишки]] * [[Полесье (Браславан кӀошт)|Полесье]] * [[Попелишки]] * [[Попелишки 1]] * [[Попелишки 2]] * [[Посёлок Абабье]] * [[Поснудье]] * [[Почта Абабье]] * [[Просвятишки]] * [[Прудинка]] * [[Пузовичи (Браславан кӀошт)|Пузовичи]] * [[Пузово (Белорусси)|Пузово]] * [[Пузыри (Браславан кӀошт)|Пузыри]] * [[Пустоселье (Браславан кӀошт)|Пустоселье]] * [[Пустошка (Браславан кӀошт)|Пустошка]] * [[Пучкинишки]] * [[Пушкаришки]] * [[Пьевцы]] * [[Равгишки]] * [[Радкуны]] * [[Растанишки]] * [[Раткуны]] * [[Ратюнки]] * [[Ратюны]] * [[Рафалово (Браславан кӀошт)|Рафалово]] * [[Ревуты (Браславан кӀошт)|Ревуты]] * [[Регуляры]] * [[Репенщина]] * [[Репище (Браславан кӀошт)|Репище]] * [[Родевщина (Браславан кӀошт)|Родевщина]] * [[Рожево (Браславан кӀошт)|Рожево]] * [[Рожки (Браславан кӀошт)|Рожки]] * [[Розалинова]] * [[Розета]] * [[Росинели]] * [[Роташели]] * [[Рубеж (Браславан кӀошт)|Рубеж]] * [[Рудава (Браславан кӀошт)|Рудава]] * [[Руди (Браславан кӀошт)|Руди]] * [[Рудобисть]] * [[Рукши]] * [[Рустяги]] * [[Русцы]] * [[Рутины]] * [[Рыжевщина (Браславан кӀошт)|Рыжевщина]] * [[Рымаши (Браславан кӀошт)|Рымаши]] * [[Рымути]] * [[Рысевичи]] * [[Рычаны]] * [[Савейки (Браславан кӀошт)|Савейки]] * [[Савичи (Браславан кӀошт)|Савичи]] * [[Савути]] * [[Самовольцы]] * [[Самуйлы]] * [[Свилеместье]] * [[Свилюки]] * [[Свирналишки]] * [[Севруки (Браславан кӀошт)|Севруки]] * [[Секлы (кӀотар)|Секлы]] * [[Сестренцы]] * [[Сиповичи]] * [[Сквартишки]] * [[Скребени]] * [[Скуталишки]] * [[Слобода-Сосновка]] * [[Слободка (Браславан кӀошт)|Слободка]] * [[Слонишки]] * [[Сметановщина]] * [[Смульки]] * [[Смялка]] * [[Снеги (Браславан кӀошт)|Снеги]] * [[Снегишки]] * [[Солоковщина]] * [[Сорокино (Браславан кӀошт)|Сорокино]] * [[Споруны]] * [[Спринды]] * [[Ставрово (Браславан кӀошт)|Ставрово]] * [[Стампелишки]] * [[Станковичи]] * [[Старики (Белорусси)|Старики]] * [[Стародворище]] * [[Старый Двор (Браславан кӀошт)|Старый Двор]] * [[Сташелишки]] * [[Стефаново (Витебскан область)|Стефаново]] * [[Стрижки (Белорусси)|Стрижки]] * [[Струневщина]] * [[Струсто (эвла)|Струсто]] * [[Стрынишки]] * [[Стуканы (Браславан кӀошт)|Стуканы]] * [[Стунжишки]] * [[Субатишки]] * [[Судники (Браславан кӀошт)|Судники]] * [[Сурмачёво]] * [[Сутаровщина]] * [[Сухаревщина]] * [[Таленишки]] * [[Тетерки (Браславан кӀошт)|Тетерки]] * [[Тилевцы (Браславан кӀошт)|Тилевцы]] * [[Товщина]] * [[Тороповка]] * [[Трабши]] * [[Трабшишки]] * [[Трейбши]] * [[Трибутишки]] * [[Трокели (Браславан кӀошт)|Трокели]] * [[Тумашишки]] * [[Турчилово]] * [[Углы (Браславан кӀошт)|Углы]] * [[Укля (эвла)|Укля]] * [[Укольск]] * [[Урбаны]] * [[Устронь (Браславан кӀошт)|Устронь]] * [[Устье (Дальковскан йуьртан меттиг)|Устье]] * [[Устье (Слободковскан йуьртан меттиг)|Устье]] * [[Усяны]] * [[Утинки]] * [[Ушанишки]] * [[Федоринки]] * [[Филипповщина (Браславан кӀошт)|Филипповщина]] * [[Фурманишки]] * [[Хвосты (Белорусси)|Хвосты]] * [[Хомковщина]] * [[Хролы (Браславан кӀошт)|Хролы]] * [[Хуторы Иказненские]] * [[Чёрный Застенок]] * [[Чернево (Браславан кӀошт)|Чернево]] * [[Черница]] * [[Чернишки (Браславан кӀошт)|Чернишки]] * [[Черноземье]] * [[Чернявщина (Браславан кӀошт)|Чернявщина]] * [[Чижевники]] * [[Чижевщина (Браславан кӀошт)|Чижевщина]] * [[Шавляны]] * [[Шакуры]] * [[Шалакунди]] * [[Шалтени]] * [[Шараманка]] * [[Шаркели]] * [[Шаркишки (Видзовскан йуьртан меттиг)|Шаркишки]] * [[Шаркишки (Опсовскан йуьртан меттиг)|Шаркишки]] * [[Шауры (Браславан кӀошт)|Шауры]] * [[Шафранова]] * [[Шашкишки]] * [[Шведы (Браславан кӀошт)|Шведы]] * [[Шевелишки]] * [[Шемели]] * [[Штоковцы]] * [[Эйвидовичи]] * [[Эйтмяны]] * [[Юлишки]] * [[Юраны]] * [[Юровичи (Браславан кӀошт)|Юровичи]] * [[Юрши]] * [[Ютишки]] * [[Яковичи (Браславан кӀошт)|Яковичи]] * [[Якубянцы]] * [[Якшты]] * [[Янули]] * [[Ярканцы]] * [[Ясная Гора]] * [[Ячменишки]] * [[Яя (Белорусси)|Яя]] |лахахь_хатӀ = |лахахь = }}<noinclude> [[Категори:Кепаш:Витебскан область|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 1uvg0ky7vgwjlopv8pnxlgez03oleti 11973097 11973095 2026-04-15T18:38:36Z Takhirgeran Umar 1134 11973097 wikitext text/x-wiki {{Навигацин таблица |цӀе = Браславан кӀошт |navbar = | state = collapsed |коьртачу_цӀеран_хатӀ = |корта = [[Браславан кӀошт]]ан нах беха меттигаш |сурт = |дегӀан_хатӀ = |коьртанийн_хатӀ = |могӀанийн_хатӀ = |могӀанийн_тоба = hlist |лакхахь_хатӀ = |лакхахь = |корта1 = |могӀам1 = * [[Ёдишки]] * [[Ёдловичи]] * [[Адамишки]] * [[Адамово (Браславан кӀошт)|Адамово]] * [[Адымянишки]] * [[Аксютово]] * [[Алёхны]] * [[Альбеновка]] * [[Альбиновщина]] * [[Анисимовичи (Браславан кӀошт)|Анисимовичи]] * [[Антодолье]] * [[Антоненки (Браславан кӀошт)|Антоненки]] * [[Антоново (Друевскан йуьртан меттиг)|Антоново]] * [[Антоново (Тетерковскан йуьртан меттиг)|Антоново]] * [[Антоновцы (Браславан кӀошт)|Антоновцы]] * [[Апанасишки 1]] * [[Апанасишки 2]] * [[Артёмовичи]] * [[Ахремовцы]] * [[Ахремовщина]] * [[Ашкараги]] * [[Бабашки]] * [[Бабышки]] * [[Бальтишки]] * [[Бандури (Белорусси)|Бандури]] * [[Барановщина (Белорусси)|Барановщина]] * [[Барбаришки]] * [[Барковщина]] * [[Барсуки (Браславан кӀошт)|Барсуки]] * [[Бейнары]] * [[Белевичи (Браславан кӀошт)|Белевичи]] * [[Белобоки]] * [[Белусишки]] * [[Белый Застенок]] * [[Белюнишки]] * [[Беляны (Браславан кӀошт)|Беляны]] * [[Бернатовщина (Витебскан область)|Бернатовщина]] * [[Биейки]] * [[Бикишки]] * [[Битюны]] * [[Блажишки]] * [[Блажуны]] * [[Богданово (Браславан кӀошт)|Богданово]] * [[Богдюны (Браславан кӀошт)|Богдюны]] * [[Богино]] * [[Болундишки]] * [[Бондоровщина (Браславан кӀошт)|Бондоровщина]] * [[Борки (Браславан кӀошт)|Борки]] * [[Боровики (Браславан кӀошт)|Боровики]] * [[Боровикишки]] * [[Боровые (Видзовскан йуьртан меттиг)|Боровые]] * [[Боровые (Друевскан йуьртан меттиг)|Боровые]] * [[Боровые (Тетерковскан йуьртан меттиг)|Боровые]] * [[Бороденичи]] * [[Боруны (Браславан кӀошт)|Боруны]] * [[Боханы]] * [[Боярунишки]] * [[Браслав]] * [[Браславская Лука]] * [[Братняя Гора]] * [[Брилевщина]] * [[Бугры (Белорусси)|Бугры]] * [[Будилы]] * [[Будовея]] * [[Буевщина (Браславан кӀошт)|Буевщина]] * [[Бужаны (Браславан кӀошт)|Бужаны]] * [[Буковщина]] * [[Буловишки]] * [[Бутевцы]] * [[Бучаны]] * [[Быковские]] * [[Быстромовцы]] * [[Вайнюнцы]] * [[Вайнюны]] * [[Вальтины]] * [[Василева]] * [[Василькишки 3]] * [[Василькишки 5]] * [[Василькишки-1]] * [[Вацкелюны]] * [[Великое Абабье]] * [[Великянцы (эвла)|Великянцы]] * [[Вербовка (Браславан кӀошт)|Вербовка]] * [[Верды]] * [[Верки (Витебскан область)|Верки]] * [[Верковщина]] * [[Вечеровщина]] * [[Видзы]] * [[Видзы Ловчинские]] * [[Видишки]] * [[Висяты (Браславан кӀошт)|Висяты]] * [[Возгелянцы]] * [[Войникишки (эвла)|Войникишки]] * [[Войса (эвла)|Войса]] * [[Войты]] * [[Волейнишки]] * [[Волки (Браславан кӀошт)|Волки]] * [[Волосо]] * [[Воятино]] * [[Вяжи (Браславан кӀошт)|Вяжи]] * [[Вязки (Браславан кӀошт)|Вязки]] * [[Гавраны]] * [[Гаврилово (Белорусси)|Гаврилово]] * [[Гавриловцы]] * [[Гайдуковщина]] * [[Гайлеши]] * [[Гевенишки]] * [[Гектовка]] * [[Генужа]] * [[Герасимова]] * [[Германовщина (Браславан кӀошт)|Германовщина]] * [[Герчаны]] * [[Гирдюши]] * [[Гирейши]] * [[Глинишки]] * [[Глыбощина (эвла)|Глыбощина]] * [[Говейки]] * [[Годовщина]] * [[Голевщина]] * [[Головачи (Браславан кӀошт)|Головачи]] * [[Гололавки]] * [[Голубовщина]] * [[Горовые (Браславан кӀошт)|Горовые]] * [[Грейтунишки]] * [[Григоровщина (Браславан кӀошт)|Григоровщина]] * [[Гритуны]] * [[Гробишки]] * [[Груштелишки]] * [[Гультаёвщина]] * [[Гурели (Браславан кӀошт)|Гурели]] * [[Гурка (эвла)|Гурка]] * [[Гусаровщина]] * [[Густаты (эвла)|Густаты]] * [[Гущино (Браславан кӀошт)|Гущино]] * [[Далёкие (Браславан кӀошт)|Далёкие]] * [[Даликаторы]] * [[Даньки (Браславан кӀошт)|Даньки]] * [[Даржели]] * [[Даубли (эвла)|Даубли]] * [[Дварчино]] * [[Дворище (Браславан кӀошт)|Дворище]] * [[Девели (Белорусси)|Девели]] * [[Дегтяры (Браславан кӀошт)|Дегтяры]] * [[Дегутишки]] * [[Демьяны]] * [[Денисовка (Белорусси)|Денисовка]] * [[Дергово]] * [[Детковцы]] * [[Дирничи]] * [[Доброды]] * [[Довьяты Великие]] * [[Довьяты Малые]] * [[Домаши (Браславан кӀошт)|Домаши]] * [[Домбровово]] * [[Домбровские]] * [[Дрисвяты (агрогородок)|Дрисвяты]] * [[Друйка (эвла)|Друйка]] * [[Друйск]] * [[Друя]] * [[Дубино]] * [[Дубки (Браславан кӀошт)|Дубки]] * [[Дубровка (Браславан кӀошт)|Дубровка]] * [[Дудали]] * [[Дудишки]] * [[Дукели (Браславан кӀошт)|Дукели]] * [[Думаришки 1]] * [[Думаришки 2]] * [[Думаришки 3]] * [[Думаришки 5]] * [[Думаришки 6]] * [[Дундеры]] * [[Дундовщина]] * [[Едогали]] * [[Еленцы]] * [[Ельно (Браславан кӀошт)|Ельно]] * [[Емельянишки]] * [[Ержишки]] * [[Жвирбли (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Жвирбли]] * [[Жвирбли (Межанскан йуьртан меттиг)|Жвирбли]] * [[Жвирбли (Опсовскан йуьртан меттиг)|Жвирбли]] * [[Жвирблишки (Браславан кӀошт)|Жвирблишки]] * [[Жвирини]] * [[Ждегели]] * [[Жеймяны]] * [[Желабишки]] * [[Жилинда]] * [[Жирнелишки]] * [[Заблотишки]] * [[Заболотье (Браславан кӀошт)|Заболотье]] * [[Заборники]] * [[Заборные Гумны]] * [[Заборье (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Заборье]] * [[Заборье (Плюскан йуьртан меттиг)|Заборье]] * [[Заверские Хуторы]] * [[Заверье]] * [[Заеленцы]] * [[Зазоны]] * [[Закаменка (эвла)|Закаменка]] * [[Закорье]] * [[Залесные]] * [[Залесье (Друевскан йуьртан меттиг)|Залесье]] * [[Залесье (Опсовскан йуьртан меттиг)|Залесье]] * [[Замошье (Браславан кӀошт)|Замошье]] * [[Заплющина]] * [[Заполевщина]] * [[Заполье (Браславан кӀошт)|Заполье]] * [[Запрудье (Межанскан йуьртан меттиг)|Запрудье]] * [[Запрудье (Слободковскан йуьртан меттиг)|Запрудье]] * [[Запружаны (Браславан кӀошт)|Запружаны]] * [[Зарачье]] * [[Заречаны (Браславан кӀошт)|Заречаны]] * [[Заречье (Браславан кӀошт)|Заречье]] * [[Заснудье]] * [[Застенок Милюны]] * [[Затишье (Браславан кӀошт)|Затишье]] * [[Зелёнка (Браславан кӀошт)|Зелёнка]] * [[Зимирка]] * [[Зимники]] * [[Злото]] * [[Зыбки]] * [[Иказнь (агрогородок)|Иказнь]] * [[Илалы]] * [[Илгайцы]] * [[Инели]] * [[Иново (эвла)|Иново]] * [[Иново Малое]] * [[Исаи]] * [[Исаковцы (Белорусси)|Исаковцы]] * [[Исачки]] * [[Кабоши]] * [[Кадаронцы]] * [[Казимирово (Браславан кӀошт)|Казимирово]] * [[Калиты (Браславан кӀошт)|Калиты]] * [[Каменка (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Каменка]] * [[Каменка (Плюскан йуьртан меттиг)|Каменка]] * [[Каменка (Слободковскан йуьртан меттиг, Браславан кӀошт)|Каменка]] * [[Канцыиновка]] * [[Канцыново]] * [[Каралюнцы]] * [[Караники]] * [[Карасино (эвла)|Карасино]] * [[Карделишки]] * [[Карклинские]] * [[Карпишки]] * [[Кезики]] * [[Кемянцы]] * [[Кетишки]] * [[Кирилино]] * [[Кирколье]] * [[Кишкелишки]] * [[Клеменсполье]] * [[Климповщина]] * [[Клипы]] * [[Клявсы]] * [[Княжино (Браславан кӀошт)|Княжино]] * [[Ковалишки (Плюскан йуьртан меттиг)|Ковалишки]] * [[Ковшенки]] * [[Козорезы (Браславан кӀошт)|Козорезы]] * [[Козяны (Браславан кӀошт)|Козяны]] * [[Коковщина]] * [[Коленкишки]] * [[Колесники (Браславан кӀошт)|Колесники]] * [[Колонишки]] * [[Комаровщина (Браславан кӀошт)|Комаровщина]] * [[Кондерщина]] * [[Коноваловщина]] * [[Коновалы (Браславан кӀошт)|Коновалы]] * [[Коноплянщина]] * [[Копыловка (Белорусси)|Копыловка]] * [[Короневщина (Браславан кӀошт)|Короневщина]] * [[Коханишки]] * [[Кочерги (Друевскан йуьртан меттиг)|Кочерги]] * [[Кочерги (Плюскан йуьртан меттиг)|Кочерги]] * [[Кравня]] * [[Крамы]] * [[Красногорка (Друевскан йуьртан меттиг)|Красногорка]] * [[Красногорка (Плюскан йуьртан меттиг)|Красногорка]] * [[Красносельцы]] * [[Кривасели]] * [[Кривовщина]] * [[Кривосельцы (Браславан кӀошт)|Кривосельцы]] * [[Кропишки]] * [[Круковщина]] * [[Крюки (Браславан кӀошт)|Крюки]] * [[Кули (Браславан кӀошт)|Кули]] * [[Кумпини (Витебскан область)|Кумпини]] * [[Кумша]] * [[Купчели]] * [[Кякшты]] * [[Кяпсни (эвла)|Кяпсни]] * [[Лабутевцы]] * [[Лазырки]] * [[Лайбуны]] * [[Лакановщина]] * [[Лакино]] * [[Лакутишки]] * [[Лапино (Браславан кӀошт)|Лапино]] * [[Лапки (Браславан кӀошт)|Лапки]] * [[Лапяны]] * [[Латышки (Браславан кӀошт)|Латышки]] * [[Левонковичи]] * [[Левошки]] * [[Леомполье]] * [[Леонишки]] * [[Ликути]] * [[Линковщина (Браславан кӀошт)|Линковщина]] * [[Липолаты]] * [[Литовщина]] * [[Лозовка (Браславан кӀошт)|Лозовка]] * [[Лоточки]] * [[Луги (Браславан кӀошт)|Луги]] * [[Лукши]] * [[Лукьянцы]] * [[Луни (Браславан кӀошт)|Луни]] * [[Лусковщина]] * [[Лушнево]] * [[Любишки]] * [[Ляды (Браславан кӀошт)|Ляды]] * [[Маеришки]] * [[Мазурино (Браславан кӀошт)|Мазурино]] * [[Майшули]] * [[Мальки (Браславан кӀошт)|Мальки]] * [[Мальковщина (Браславан кӀошт)|Мальковщина]] * [[Мамяны]] * [[Манюки]] * [[Маранишки]] * [[Мартинишки]] * [[Мартинковичи]] * [[Мартиновцы (Браславан кӀошт)|Мартиновцы]] * [[Марцебалино]] * [[Марьянполье (Браславан кӀошт)|Марьянполье]] * [[Масковичи]] * [[Матеши (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Матеши]] * [[Матеши (Далековскан йуьртан меттиг)|Матеши]] * [[Матюлишки]] * [[Мацелишки]] * [[Мацеляны]] * [[Медынки Ёдловичские]] * [[Медынки Домашовские]] * [[Медыны]] * [[Медюки]] * [[Межаны]] * [[Мекяны]] * [[Мелевцы]] * [[Мельники (Браславан кӀошт)|Мельники]] * [[Мешкели]] * [[Мизеры]] * [[Миколаюнцы]] * [[Милаши]] * [[Милашки]] * [[Мильки (Браславан кӀошт)|Мильки]] * [[Милюнцы (Браславан кӀошт)|Милюнцы]] * [[Милюны (Видзовскан йуьртан меттиг)|Милюны]] * [[Милюны (Слободковскан йуьртан меттиг)|Милюны]] * [[Минейты]] * [[Минковичи (Браславан кӀошт)|Минковичи]] * [[Мисянцы]] * [[Михалинка]] * [[Михалишки (Браславан кӀошт)|Михалишки]] * [[Михеевцы]] * [[Монастырь (Браславан кӀошт)|Монастырь]] * [[Морозовка (Браславан кӀошт)|Морозовка]] * [[Морозовщина]] * [[Мостище 1]] * [[Мостище 3]] * [[Муражи]] * [[Мурмишки]] * [[Муторовщина]] * [[Мялка (Браславан кӀошт)|Мялка]] * [[Надбережье]] * [[Надречье]] * [[Нарейкишки]] * [[Нарути (Браславан кӀошт)|Нарути]] * [[Неверишки (Браславан кӀошт)|Неверишки]] * [[Неверова]] * [[Новая (Браславан кӀошт)|Новая]] * [[Новая Вёска (Браславан кӀошт)|Новая Вёска]] * [[Новая Лука]] * [[Новодворище]] * [[Новый Двор (Браславан кӀошт)|Новый Двор]] * [[Новый Проект]] * [[Нурвянцы]] * [[Нурвяны]] * [[Оболикшты]] * [[Оболяны]] * [[Огони (Беларусь)|Огони]] * [[Озерава]] * [[Озеравцы]] * [[Околица (Браславан кӀошт)|Околица]] * [[Ольгердово]] * [[Ольсинишки]] * [[Ольховцы (Браславан кӀошт)|Ольховцы]] * [[Оплиса 1]] * [[Оплиса 2]] * [[Опса (агрогородок)|Опса]] * [[Осанишки]] * [[Осиновка (Браславан кӀошт)|Осиновка]] * [[Островишки]] * [[Отрадное (Браславан кӀошт)|Отрадное]] * [[Павелишки]] * [[Павловка (Браславан кӀошт)|Павловка]] * [[Пакульня]] * [[Панавка]] * [[Пантелейки (Белорусси)|Пантелейки]] * [[Пастернаки (Браславан кӀошт)|Пастернаки]] * [[Пасютишки]] * [[Пашевичи]] * [[Пельково]] * [[Пента]] * [[Перевозники (Браславан кӀошт)|Перевозники]] * [[Переволока (Браславан кӀошт)|Переволока]] * [[Песчанка (Браславан кӀошт)|Песчанка]] * [[Петкунишки (Ахремовецкан йуьртан меттиг)|Петкунишки]] * [[Петкунишки (Опсовскан йуьртан меттиг)|Петкунишки]] * [[Петкуны (Слободковскан йуьртан меттиг)|Петкуны]] * [[Петкуны (Тетерковскан йуьртан меттиг)|Петкуны]] * [[Петровщина (Браславан кӀошт)|Петровщина]] * [[Петуховщина (Браславан кӀошт)|Петуховщина]] * [[Пиртани]] * [[Плебанцы (Браславан кӀошт)|Плебанцы]] * [[Плетарово]] * [[Пликишки]] * [[Плитники]] * [[Плюсы (агрогородок)|Плюсы]] * [[Плявшкеты]] * [[Погоща (агрогородок)|Погоща]] * [[Подворинка]] * [[Подгайцы (Браславан кӀошт)|Подгайцы]] * [[Поддубники]] * [[Подисенники]] * [[Подрукша]] * [[Подтрейбшуны]] * [[Пожардье]] * [[Полепишки]] * [[Полесье (Браславан кӀошт)|Полесье]] * [[Попелишки]] * [[Попелишки 1]] * [[Попелишки 2]] * [[Посёлок Абабье]] * [[Поснудье]] * [[Почта Абабье]] * [[Просвятишки]] * [[Прудинка]] * [[Пузовичи (Браславан кӀошт)|Пузовичи]] * [[Пузово (Белорусси)|Пузово]] * [[Пузыри (Браславан кӀошт)|Пузыри]] * [[Пустоселье (Браславан кӀошт)|Пустоселье]] * [[Пустошка (Браславан кӀошт)|Пустошка]] * [[Пучкинишки]] * [[Пушкаришки]] * [[Пьевцы]] * [[Равгишки]] * [[Радкуны]] * [[Растанишки]] * [[Раткуны]] * [[Ратюнки]] * [[Ратюны]] * [[Рафалово (Браславан кӀошт)|Рафалово]] * [[Ревуты (Браславан кӀошт)|Ревуты]] * [[Регуляры]] * [[Репенщина]] * [[Репище (Браславан кӀошт)|Репище]] * [[Родевщина (Браславан кӀошт)|Родевщина]] * [[Рожево (Браславан кӀошт)|Рожево]] * [[Рожки (Браславан кӀошт)|Рожки]] * [[Розалинова]] * [[Розета]] * [[Росинели]] * [[Роташели]] * [[Рубеж (Браславан кӀошт)|Рубеж]] * [[Рудава (Браславан кӀошт)|Рудава]] * [[Руди (Браславан кӀошт)|Руди]] * [[Рудобисть]] * [[Рукши]] * [[Рустяги]] * [[Русцы]] * [[Рутины]] * [[Рыжевщина (Браславан кӀошт)|Рыжевщина]] * [[Рымаши (Браславан кӀошт)|Рымаши]] * [[Рымути]] * [[Рысевичи]] * [[Рычаны]] * [[Савейки (Браславан кӀошт)|Савейки]] * [[Савичи (Браславан кӀошт)|Савичи]] * [[Савути]] * [[Самовольцы]] * [[Самуйлы]] * [[Свилеместье]] * [[Свилюки]] * [[Свирналишки]] * [[Севруки (Браславан кӀошт)|Севруки]] * [[Секлы (кӀотар)|Секлы]] * [[Сестренцы]] * [[Сиповичи]] * [[Сквартишки]] * [[Скребени]] * [[Скуталишки]] * [[Слобода-Сосновка]] * [[Слободка (Браславан кӀошт)|Слободка]] * [[Слонишки]] * [[Сметановщина]] * [[Смульки]] * [[Смялка]] * [[Снеги (Браславан кӀошт)|Снеги]] * [[Снегишки]] * [[Солоковщина]] * [[Сорокино (Браславан кӀошт)|Сорокино]] * [[Споруны]] * [[Спринды]] * [[Ставрово (Браславан кӀошт)|Ставрово]] * [[Стампелишки]] * [[Станковичи]] * [[Старики (Белорусси)|Старики]] * [[Стародворище]] * [[Старый Двор (Браславан кӀошт)|Старый Двор]] * [[Сташелишки]] * [[Стефаново (Витебскан область)|Стефаново]] * [[Стрижки (Белорусси)|Стрижки]] * [[Струневщина]] * [[Струсто (эвла)|Струсто]] * [[Стрынишки]] * [[Стуканы (Браславан кӀошт)|Стуканы]] * [[Стунжишки]] * [[Субатишки]] * [[Судники (Браславан кӀошт)|Судники]] * [[Сурмачёво]] * [[Сутаровщина]] * [[Сухаревщина]] * [[Таленишки]] * [[Тетерки (Браславан кӀошт)|Тетерки]] * [[Тилевцы (Браславан кӀошт)|Тилевцы]] * [[Товщина]] * [[Тороповка]] * [[Трабши]] * [[Трабшишки]] * [[Трейбши]] * [[Трибутишки]] * [[Трокели (Браславан кӀошт)|Трокели]] * [[Тумашишки]] * [[Турчилово]] * [[Углы (Браславан кӀошт)|Углы]] * [[Укля (эвла)|Укля]] * [[Укольск]] * [[Урбаны]] * [[Устронь (Браславан кӀошт)|Устронь]] * [[Устье (Дальковскан йуьртан меттиг)|Устье]] * [[Устье (Слободковскан йуьртан меттиг)|Устье]] * [[Усяны]] * [[Утинки]] * [[Ушанишки]] * [[Федоринки]] * [[Филипповщина (Браславан кӀошт)|Филипповщина]] * [[Фурманишки]] * [[Хвосты (Белорусси)|Хвосты]] * [[Хомковщина]] * [[Хролы (Браславан кӀошт)|Хролы]] * [[Хуторы Иказненские]] * [[Чёрный Застенок]] * [[Чернево (Браславан кӀошт)|Чернево]] * [[Черница]] * [[Чернишки (Браславан кӀошт)|Чернишки]] * [[Черноземье]] * [[Чернявщина (Браславан кӀошт)|Чернявщина]] * [[Чижевники]] * [[Чижевщина (Браславан кӀошт)|Чижевщина]] * [[Шавляны]] * [[Шакуры]] * [[Шалакунди]] * [[Шалтени]] * [[Шараманка]] * [[Шаркели]] * [[Шаркишки (Видзовскан йуьртан меттиг)|Шаркишки]] * [[Шаркишки (Опсовскан йуьртан меттиг)|Шаркишки]] * [[Шауры (Браславан кӀошт)|Шауры]] * [[Шафранова]] * [[Шашкишки]] * [[Шведы (Браславан кӀошт)|Шведы]] * [[Шевелишки]] * [[Шемели]] * [[Штоковцы]] * [[Эйвидовичи]] * [[Эйтмяны]] * [[Юлишки]] * [[Юраны]] * [[Юровичи (Браславан кӀошт)|Юровичи]] * [[Юрши]] * [[Ютишки]] * [[Яковичи (Браславан кӀошт)|Яковичи]] * [[Якубянцы]] * [[Якшты]] * [[Янули]] * [[Ярканцы]] * [[Ясная Гора]] * [[Ячменишки]] * [[Яя (Белорусси)|Яя]] |лахахь_хатӀ = |лахахь = }}<noinclude> [[Категори:Кепаш:Витебскан область|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 382bj3z6328tfyn3hx0shtv1qe30gcs 10 1804268 11973102 2026-04-15T19:43:30Z Takhirgeran Umar 1134 Керла агӀо: «{{Навигацин таблица |цӀе = Поставин кӀошт |navbar = | state = collapsed |коьртачу_цӀеран_хатӀ = |корта = [[Поставин кӀошт]]ан нах беха меттигаш |сурт = |дегӀан_хатӀ = |коьртанийн_хатӀ = |могӀанийн_хатӀ = |могӀанийн_тоба = hlist...» 11973102 wikitext text/x-wiki {{Навигацин таблица |цӀе = Поставин кӀошт |navbar = | state = collapsed |коьртачу_цӀеран_хатӀ = |корта = [[Поставин кӀошт]]ан нах беха меттигаш |сурт = |дегӀан_хатӀ = |коьртанийн_хатӀ = |могӀанийн_хатӀ = |могӀанийн_тоба = hlist |лакхахь_хатӀ = |лакхахь = |корта1 = |могӀам1 = * [[Ёдовцы]] * [[Абрамовщина (Поставин кӀошт)|Абрамовщина]] * [[Авласы (Поставин кӀошт)|Авласы]] * [[Адамово (Поставин кӀошт)|Адамово]] * [[Ажуройсти (Поставин кӀошт)|Ажуройсти]] * [[Акелы]] * [[Алашковщина]] * [[Андроны]] * [[Андрушишки]] * [[Анкуды (Воропаевскан йуьртан меттиг)|Анкуды]] * [[Анкуды (Дуниловичскан йуьртан меттиг)|Анкуды]] * [[Апидомы]] * [[Багдюны (Поставин кӀошт)|Багдюны]] * [[Баковичи]] * [[Балаи (Поставин кӀошт)|Балаи]] * [[Барановичи (Поставин кӀошт)|Барановичи]] * [[Барсучий Мох]] * [[Белишки]] * [[Белое (Поставин кӀошт)|Белое]] * [[Белые (Поставин кӀошт)|Белые]] * [[Бельки (эвла)|Бельки]] * [[Белянишки (Поставин кӀошт)|Белянишки]] * [[Бенаполь]] * [[Бирвито]] * [[Биюти]] * [[Богданово (Поставин кӀошт)|Богданово]] * [[Борейки (Поставин кӀошт)|Борейки]] * [[Боровки (Белорусси)|Боровки]] * [[Боровое (кӀотар)|Боровое]] * [[Бородино (Поставин кӀошт)|Бородино]] * [[Ботвиновичи]] * [[Ботвины]] * [[Бояры (Поставин кӀошт)|Бояры]] * [[Буда (Поставин кӀошт)|Буда]] * [[Будево]] * [[Буцевичи]] * [[Валки (Поставин кӀошт)|Валки]] * [[Васевичи]] * [[Василевщина (Поставин кӀошт)|Василевщина]] * [[Василины]] * [[Вейсишки]] * [[Велички (Поставин кӀошт)|Велички]] * [[Вердашишки]] * [[Вереньки (Поставин кӀошт)|Вереньки]] * [[Веретеи (Дуниловичскан йуьртан меттиг)|Веретеи]] * [[Веретеи (Козловщинскан йуьртан меттиг)|Веретеи]] * [[Вертинские]] * [[Веселуха]] * [[Вешторты]] * [[Видлы]] * [[Вилейты]] * [[Войневка]] * [[Войтехи (Поставин кӀошт)|Войтехи]] * [[Войшкилог]] * [[Войшкуны]] * [[Волки (Поставин кӀошт)|Волки]] * [[Володьки (Поставин кӀошт)|Володьки]] * [[Воложино 1]] * [[Воложино 2]] * [[Волохи]] * [[Вороновка (Поставин кӀошт)|Вороновка]] * [[Вороновщина]] * [[Вороны (Поставин кӀошт)|Вороны]] * [[Воропаево]] * [[Восковщина]] * [[Высокие (Поставин кӀошт)|Высокие]] * [[Вязовщина (Поставин кӀошт)|Вязовщина]] * [[Гавриловичи]] * [[Гайдуки (Поставин кӀошт)|Гайдуки]] * [[Гайлюны]] * [[Гвоздовичи]] * [[Гейбовичи]] * [[Гиголы]] * [[Гинево Большое]] * [[Гинево Малое]] * [[Гиньки (Поставин кӀошт)|Гиньки]] * [[Гирути]] * [[Глинские (Поставин кӀошт)|Глинские]] * [[Глинщина]] * [[Гогово]] * [[Годутишки (Поставин кӀошт)|Годутишки]] * [[Голбея (эвла)|Голбея]] * [[Голышишки]] * [[Горановщина]] * [[Гражули]] * [[Грейтево]] * [[Гридьки]] * [[Гроди (Поставин кӀошт)|Гроди]] * [[Груздово (Поставин кӀошт)|Груздово]] * [[Губино (Поставин кӀошт)|Губино]] * [[Гуделишки]] * [[Гуменники (Поставин кӀошт)|Гуменники]] * [[Гурница]] * [[Гута (Поставин кӀошт)|Гута]] * [[Гуторы]] * [[Даневцы]] * [[Даровое]] * [[Дашки (Воропаевскан йуьртан меттиг)|Дашки]] * [[Дашки (Камайскан йуьртан меттиг)|Дашки]] * [[Дашки (Юньковскан йуьртан меттиг)|Дашки]] * [[Дашки Великие]] * [[Дашки Малые]] * [[Дащинки]] * [[Дворчаны (Комайскан йуьртан меттиг)|Дворчаны]] * [[Дворчаны (Лынтупскан йуьртан меттиг)|Дворчаны]] * [[Девгуны (Поставин кӀошт)|Девгуны]] * [[Девгутишки]] * [[Демеши (Поставин кӀошт)|Демеши]] * [[Деревянки (Белорусси)|Деревянки]] * [[Детково]] * [[Должа (Поставин кӀошт)|Должа]] * [[Домути]] * [[Дробыши (Поставин кӀошт)|Дробыши]] * [[Дрозды (Поставин кӀошт)|Дрозды]] * [[Дуброво (Поставин кӀошт)|Дуброво]] * [[Дубровщина (Поставин кӀошт)|Дубровщина]] * [[Дуки]] * [[Дуниловичи]] * [[Ельняки]] * [[Ериново]] * [[Жаки (Поставин кӀошт)|Жаки]] * [[Жардели]] * [[Жарские (Поставин кӀошт)|Жарские]] * [[Жары (Поставин кӀошт)|Жары]] * [[Жвиринка]] * [[Жвойришки Великие]] * [[Жвойришки Малые]] * [[Жданы (Поставин кӀошт)|Жданы]] * [[Железовщина]] * [[Жерствянка (Поставин кӀошт)|Жерствянка]] * [[Жигуны]] * [[Жилинские (Поставин кӀошт)|Жилинские]] * [[Жуки (Поставин кӀошт)|Жуки]] * [[Жуково (Поставин кӀошт)|Жуково]] * [[Жуперки]] * [[Заболотье (Поставин кӀошт)|Заболотье]] * [[Забродье (Поставин кӀошт)|Забродье]] * [[Завличье Новое]] * [[Загачье]] * [[Заготскот]] * [[Задевье]] * [[Законовщина]] * [[Залесье (Поставин кӀошт)|Залесье]] * [[Зарежье]] * [[Зарецкие (Поставин кӀошт)|Зарецкие]] * [[Зарудье (Поставин кӀошт)|Зарудье]] * [[Захаровщина]] * [[Игнатишки]] * [[Идолино]] * [[Кадуки]] * [[Казаровщина (Белорусси)|Казаровщина]] * [[Казимерцы]] * [[Казнадеюшки]] * [[Калиновка (Поставин кӀошт)|Калиновка]] * [[Калиты (Поставин кӀошт)|Калиты]] * [[Камаи]] * [[Камайка (эвла)|Камайка]] * [[Каменка (Поставин кӀошт)|Каменка]] * [[Каптаруны]] * [[Каролиново (Поставин кӀошт)|Каролиново]] * [[Карповичи (Поставин кӀошт)|Карповичи]] * [[Кашицы]] * [[Кебнёво]] * [[Кевличи]] * [[Кейзики]] * [[Ковалёво (Поставин кӀошт)|Ковалёво]] * [[Ковали (Козловщинскан йуьртан меттиг)|Ковали]] * [[Ковали (Лынтупскан йуьртан меттиг)|Ковали]] * [[Ковали (Новоселковскан йуьртан меттиг, Поставин кӀошт)|Ковали]] * [[Ковзаны]] * [[Козичий]] * [[Козловщина (Поставин кӀошт)|Козловщина]] * [[Койры (Комайскан йуьртан меттиг)|Койры]] * [[Койры (Куропольскан йуьртан меттиг)|Койры]] * [[Койры (Лынтупскан йуьртан меттиг)|Койры]] * [[Колеевцы]] * [[Коловцы]] * [[Конябичи]] * [[Косовщина (Поставин кӀошт)|Косовщина]] * [[Костени (Поставин кӀошт)|Костени]] * [[Краски (Поставин кӀошт)|Краски]] * [[Крашнева]] * [[Кривка (Поставин кӀошт)|Кривка]] * [[Кривое 2]] * [[Крикалы]] * [[Кролики (Белорусси)|Кролики]] * [[Крутки]] * [[Крюки 1]] * [[Крюки 2]] * [[Кубарки]] * [[Кукляны]] * [[Кулаково (Поставин кӀошт)|Кулаково]] * [[Кундры]] * [[Куницкие 1]] * [[Курды (Поставин кӀошт)|Курды]] * [[Куриловичи (Дуниловичскан йуьртан меттиг)|Куриловичи]] * [[Куриловичи (Юньковскан йуьртан меттиг)|Куриловичи]] * [[Курополье]] * [[Курсевичи]] * [[Курты]] * [[Лавки (Поставин кӀошт)|Лавки]] * [[Лазовики (Поставин кӀошт)|Лазовики]] * [[Лапинцы (Поставин кӀошт)|Лапинцы]] * [[Лапоси (Поставин кӀошт)|Лапоси]] * [[Лапуны]] * [[Ласица (Дуниловичскан йуьртан меттиг)|Ласица]] * [[Ласица (Козловщинскан йуьртан меттиг)|Ласица]] * [[Ласькие (Поставин кӀошт)|Ласькие]] * [[Лашуки]] * [[Леонки]] * [[Леоновичи (Поставин кӀошт)|Леоновичи]] * [[Лесково (Белорусси)|Лесково]] * [[Липники (Поставин кӀошт)|Липники]] * [[Лисицы (Поставин кӀошт)|Лисицы]] * [[Литвинки]] * [[Логовинцы]] * [[Лодоси (эвла)|Лодоси]] * [[Лопачёнки]] * [[Лопути]] * [[Луги (Поставин кӀошт)|Луги]] * [[Лукашова]] * [[Луцк Козловский]] * [[Лучай]] * [[Лынтупы]] * [[Ляховщина (Поставин кӀошт)|Ляховщина]] * [[Макаровцы (Поставин кӀошт)|Макаровцы]] * [[Макарщина]] * [[Мальковичи (Поставин кӀошт)|Мальковичи]] * [[Мамули]] * [[Маневщина]] * [[Манченяты]] * [[Маньковичи (Поставин кӀошт)|Маньковичи]] * [[Марачи (Поставин кӀошт)|Марачи]] * [[Мартинелевичи]] * [[Мартули]] * [[Марьянполье (Поставин кӀошт)|Марьянполье]] * [[Масленики (Белорусси)|Масленики]] * [[Матейки (Дуниловичскан йуьртан меттиг)|Матейки]] * [[Матейки (Куропольскан йуьртан меттиг)|Матейки]] * [[Мацковичи]] * [[Мацуры]] * [[Мацуты]] * [[Маштарки]] * [[Местечко (Поставин кӀошт)|Местечко]] * [[Микулки]] * [[Мирклишки (Поставин кӀошт)|Мирклишки]] * [[Миськие]] * [[Михничи (Поставин кӀошт)|Михничи]] * [[Мицкяны]] * [[Можейки (Поставин кӀошт)|Можейки]] * [[Мольдевичи]] * [[Москалишки]] * [[Мостище (Поставин кӀошт)|Мостище]] * [[Мосты (Поставин кӀошт)|Мосты]] * [[Муляры (Поставин кӀошт)|Муляры]] * [[Муляры Лесные]] * [[Мумишки]] * [[Мунцевичи (Поставин кӀошт)|Мунцевичи]] * [[Мышки (Поставин кӀошт)|Мышки]] * [[Мягуны]] * [[Мяделка (эвла)|Мяделка]] * [[Надозерье (Поставин кӀошт)|Надозерье]] * [[Неведомщина]] * [[Нежелишки]] * [[Новики (Поставин кӀошт)|Новики]] * [[Новинки (Поставин кӀошт)|Новинки]] * [[Новосёлки (Дуниловичскан йуьртан меттиг)|Новосёлки]] * [[Новосёлки (Куропольскан йуьртан меттиг)|Новосёлки]] * [[Новосёлки (Новоселковскан йуьртан меттиг, Поставин кӀошт)|Новосёлки]] * [[Новосёлки 2 (Поставин кӀошт)|Новосёлки 2]] * [[Новые Ясневичи]] * [[Новый Двор (Поставин кӀошт)|Новый Двор]] * [[Норица]] * [[Норковичи]] * [[Ноховщина]] * [[Огородники (Поставин кӀошт)|Огородники]] * [[Ожарево]] * [[Ожарцы]] * [[Ожуны]] * [[Озёрки (Поставин кӀошт)|Озёрки]] * [[Олехнишки]] * [[Олешино (Поставин кӀошт)|Олешино]] * [[Олихверы]] * [[Олься Великая]] * [[Ольшнево]] * [[Осинники (Поставин кӀошт)|Осинники]] * [[Осиногородок]] * [[Оцковичи]] * [[Павлюги]] * [[Параски]] * [[Париж (Белорусси)|Париж]] * [[Пацковичи (Белорусси)|Пацковичи]] * [[Пашково (Поставин кӀошт)|Пашково]] * [[Пелека (эвла)|Пелека]] * [[Перевозники (Поставин кӀошт)|Перевозники]] * [[Переслега]] * [[Петраги]] * [[Петришки]] * [[Петровичи (Воропаевскан йуьртан меттиг)|Петровичи]] * [[Петровичи (Дуниловичскан йуьртан меттиг)|Петровичи]] * [[Петровичи (Камайскан йуьртан меттиг)|Петровичи]] * [[Петровичи-1]] * [[Петровщина (Поставин кӀошт)|Петровщина]] * [[Петрути]] * [[Пешковцы]] * [[Пискуны (Белорусси)|Пискуны]] * [[Плаксы]] * [[Плешкуны]] * [[Погорцы (Белорусси)|Погорцы]] * [[Подвишняк]] * [[Подлеоновичи]] * [[Подоляны]] * [[Подсосна (Поставин кӀошт)|Подсосна]] * [[Подъясенка (Поставин кӀошт)|Подъясенка]] * [[Пожарцы (Белорусси)|Пожарцы]] * [[Полава]] * [[Полесье (Поставин кӀошт)|Полесье]] * [[Полхуны]] * [[Попелики]] * [[Поповцы (Поставин кӀошт)|Поповцы]] * [[Поставы]] * [[Поташня (Поставин кӀошт)|Поташня]] * [[Промышляды]] * [[Прудники (Поставин кӀошт)|Прудники]] * [[Прусы (Поставин кӀошт)|Прусы]] * [[Путьково (Поставин кӀошт)|Путьково]] * [[Путятишки]] * [[Пуховка (Белорусси)|Пуховка]] * [[Пушкари (Поставин кӀошт)|Пушкари]] * [[Пуща 1]] * [[Рабеки]] * [[Рагали (Камайскан йуьртан меттиг)|Рагали]] * [[Раговские]] * [[Раловцы]] * [[Рамейки (Поставин кӀошт)|Рамейки]] * [[Редута]] * [[Редьковщина]] * [[Репешки]] * [[Ровное Поле (Поставин кӀошт)|Ровное Поле]] * [[Ровы (Поставин кӀошт)|Ровы]] * [[Рогали (Лынтупскан йуьртан меттиг)|Рогали]] * [[Рогонишки]] * [[Роди (Поставин кӀошт)|Роди]] * [[Романишки]] * [[Ромашковичи]] * [[Ромельки]] * [[Роскошь (Поставин кӀошт)|Роскошь]] * [[Рочаны]] * [[Рубеж (Поставин кӀошт)|Рубеж]] * [[Рудевичи (Поставин кӀошт)|Рудевичи]] * [[Руди (Поставин кӀошт)|Руди]] * [[Рудка (Поставин кӀошт)|Рудка]] * [[Рудое]] * [[Русаки (Куропольскан йуьртан меттиг)|Русаки]] * [[Русаки (Лынтупскан йуьртан меттиг)|Русаки]] * [[Русины (Поставин кӀошт)|Русины]] * [[Рыбчаны]] * [[Рыльки]] * [[Рымки (Поставин кӀошт)|Рымки]] * [[Рынкьяны]] * [[Савичи (Поставин кӀошт)|Савичи]] * [[Сакуны (Поставин кӀошт)|Сакуны]] * [[Саранчаны (эвла)|Саранчаны]] * [[Саропоны]] * [[Свидно (Поставин кӀошт)|Свидно]] * [[Свилели]] * [[Свиница]] * [[Свираны (Поставин кӀошт)|Свираны]] * [[Свирдуни]] * [[Свирки (Поставин кӀошт)|Свирки]] * [[Свирплишки]] * [[Сенькишки]] * [[Сергеевичи (Поставин кӀошт)|Сергеевичи]] * [[Серги]] * [[Сивцы (Поставин кӀошт)|Сивцы]] * [[Симоны (Поставин кӀошт)|Симоны]] * [[Симоньки]] * [[Скарповцы]] * [[Скворцова]] * [[Скрунды]] * [[Скураты (Поставин кӀошт)|Скураты]] * [[Слижово]] * [[Слобода (Поставин кӀошт)|Слобода]] * [[Смычьё]] * [[Соболки]] * [[Совки (Поставин кӀошт)|Совки]] * [[Соколы (Поставин кӀошт)|Соколы]] * [[Соловьи (Поставин кӀошт)|Соловьи]] * [[Соловьиха (Белорусси)|Соловьиха]] * [[Сороки (Поставин кӀошт)|Сороки]] * [[Сорочино (Поставин кӀошт)|Сорочино]] * [[Сосновщина (Поставин кӀошт)|Сосновщина]] * [[Споры Великие]] * [[Станилевичи]] * [[Станчики (Поставин кӀошт)|Станчики]] * [[Старчуны]] * [[Старый Двор (Поставин кӀошт)|Старый Двор]] * [[Стаховские]] * [[Стонишки]] * [[Субочи (Поставин кӀошт)|Субочи]] * [[Сурвилишки (Поставин кӀошт)|Сурвилишки]] * [[Сухаришки (Поставин кӀошт)|Сухаришки]] * [[Тёплые]] * [[Тарасовка (Поставин кӀошт)|Тарасовка]] * [[Теляки (Поставин кӀошт)|Теляки]] * [[Тешилова]] * [[Тиунцы (Поставин кӀошт)|Тиунцы]] * [[Трабутишки]] * [[Трапшевичи]] * [[Трапшишки]] * [[Трумпичи]] * [[Труханки]] * [[Тузбица]] * [[Турлы]] * [[Тябуты (Поставин кӀошт)|Тябуты]] * [[Фаворки]] * [[Фаворы]] * [[Фалевичи (Поставин кӀошт)|Фалевичи]] * [[Ферки]] * [[Филиповцы]] * [[Франополь (Поставин кӀошт)|Франополь]] * [[Харки (Поставин кӀошт)|Харки]] * [[Хотилы]] * [[Христово]] * [[Хролы (Поставин кӀошт)|Хролы]] * [[Целино]] * [[Цирклишки Большие]] * [[Чёрное (Поставин кӀошт)|Чёрное]] * [[Чашковщина]] * [[Черемушники Погорные]] * [[Черемушники Подисенные]] * [[Черенки (Поставин кӀошт)|Черенки]] * [[Черты (Поставин кӀошт)|Черты]] * [[Чешуны]] * [[Чигуночная Казарма (Куропольскан йуьртан меттиг)|Чигуночная Казарма]] * [[Чигуночная Казарма (Юньковскан йуьртан меттиг)|Чигуночная Казарма]] * [[Чичели]] * [[Чопанишки]] * [[Шабаны (Поставин кӀошт)|Шабаны]] * [[Шимуковщина]] * [[Шинавщина]] * [[Ширки (Поставин кӀошт)|Ширки]] * [[Шкирели]] * [[Шудовцы]] * [[Шурпики]] * [[Шустицкие]] * [[Щётки]] * [[Щербишки]] * [[Юньки]] * [[Юхнова]] * [[Юшковщина]] * [[Явнелишки]] * [[Якимовцы (Белорусси)|Якимовцы]] * [[Яковичи (Поставин кӀошт)|Яковичи]] * [[Яловики (Поставин кӀошт)|Яловики]] * [[Янанишки]] * [[Янкишки (эвла)|Янкишки]] * [[Янковичи]] * [[Янчуки (Поставин кӀошт)|Янчуки]] * [[Ярево]] * [[Ясева]] * [[Яськовичи (Поставин кӀошт)|Яськовичи]] * [[Ясюки]] * [[Яцевичи (Белорусси)|Яцевичи]] |лахахь_хатӀ = |лахахь = }}<noinclude> [[Категори:Кепаш:Витебскан область|{{PAGENAME}}]] </noinclude> i2kl0d3e96vhkiyhmqpdabe9ageqzw6 10 1804269 11973103 2026-04-15T20:06:24Z Takhirgeran Umar 1134 Керла агӀо: «{{Навигацин таблица |цӀе = Воложинан кӀошт |navbar = | state = collapsed |коьртачу_цӀеран_хатӀ = |корта = [[Воложинан кӀошт]]ан нах беха меттигаш |сурт = |дегӀан_хатӀ = |коьртанийн_хатӀ = |могӀанийн_хатӀ = |могӀанийн_тоба = hli...» 11973103 wikitext text/x-wiki {{Навигацин таблица |цӀе = Воложинан кӀошт |navbar = | state = collapsed |коьртачу_цӀеран_хатӀ = |корта = [[Воложинан кӀошт]]ан нах беха меттигаш |сурт = |дегӀан_хатӀ = |коьртанийн_хатӀ = |могӀанийн_хатӀ = |могӀанийн_тоба = hlist |лакхахь_хатӀ = |лакхахь = |корта1 = |могӀам1 = * [[Августово (Воложинан кӀошт)|Августово]] * [[Адамки]] * [[Адамово (Воложинан кӀошт)|Адамово]] * [[Адамовцы (Воложинан кӀошт)|Адамовцы]] * [[Адамполе]] * [[Александрово (Воложинан кӀошт)|Александрово]] * [[Алещеняты]] * [[Аляново]] * [[Анулино]] * [[Анцелевщина]] * [[Бакуново (Воложинан кӀошт)|Бакуново]] * [[Бакшты (Воложинан кӀошт)|Бакшты]] * [[Баньково]] * [[Бартениха]] * [[Бартоши (Воложинан кӀошт)|Бартоши]] * [[Батурки (Воложинан кӀошт)|Батурки]] * [[Батуры (Воложинан кӀошт)|Батуры]] * [[Белокорец]] * [[Беляки]] * [[Берёзовец (Белорусси)|Берёзовец]] * [[Березница (Воложинан кӀошт)|Березница]] * [[Билути]] * [[Бобровичи (Воложинан кӀошт)|Бобровичи]] * [[Бобровники (Воложинан кӀошт)|Бобровники]] * [[Бобры (Воложинан кӀошт)|Бобры]] * [[Богданов (Воложинан кӀошт)|Богданов]] * [[Богданово (Вишневскан йуьртан меттиг)|Богданово]] * [[Богданово (Раковскан йуьртан меттиг)|Богданово]] * [[Богушовка (Воложинан кӀошт)|Богушовка]] * [[Бокачи (Воложинан кӀошт)|Бокачи]] * [[Бомбалы]] * [[Бондаревщина (Воложинан кӀошт)|Бондаревщина]] * [[Борки (Воложинан кӀошт)|Борки]] * [[Борки Низовые]] * [[Боровики (Воложинан кӀошт)|Боровики]] * [[Боровиковщина]] * [[Борок (Вишневскан йуьртан меттиг)|Борок]] * [[Борок (Раковскан йуьртан меттиг)|Борок]] * [[Боярщина (Воложинан кӀошт)|Боярщина]] * [[Брильки]] * [[Буда (Воложинан кӀошт)|Буда]] * [[Будровщина (Дорскан йуьртан меттиг)|Будровщина]] * [[Будровщина (Раковскан йуьртан меттиг)|Будровщина]] * [[Бузуны (Воложинан кӀошт)|Бузуны]] * [[Букатово]] * [[Букаты]] * [[Буни (Воложинан кӀошт)|Буни]] * [[Бурбовщина]] * [[Бурмаки]] * [[Бурнейки]] * [[Бярово]] * [[Ведерники (Белорусси)|Ведерники]] * [[Великие Кривичи]] * [[Великое Запрудье]] * [[Великое Поле (Воложинан кӀошт)|Великое Поле]] * [[Венглинщина]] * [[Вербовцы]] * [[Вертимы]] * [[Видейковщина]] * [[Вишнево (Воложинан кӀошт)|Вишнево]] * [[Войганы]] * [[Войниловщина (Воложинан кӀошт)|Войниловщина]] * [[Войштовичи]] * [[Волковщина (Воложинан кӀошт)|Волковщина]] * [[Воложин]] * [[Ворони]] * [[Врублёвщина]] * [[Выгоничи (Воложинан кӀошт)|Выгоничи]] * [[Высокое (Воложинан кӀошт)|Высокое]] * [[Вялец (Воложинан кӀошт)|Вялец]] * [[Вялик]] * [[Гаище (Воложинан кӀошт)|Гаище]] * [[Галимцы]] * [[Ганчицы]] * [[Ганьковичи (Воложинан кӀошт)|Ганьковичи]] * [[Гервели]] * [[Гермашишки]] * [[Гилики]] * [[Гиневичи]] * [[Гинтовщина]] * [[Гирбинята]] * [[Гиревичи (Воложинан кӀошт)|Гиревичи]] * [[Глеи]] * [[Голеново (Воложинан кӀошт)|Голеново]] * [[Голеново-Хуторская]] * [[Голобурды (Воложинан кӀошт)|Голобурды]] * [[Голубы (Воложинан кӀошт)|Голубы]] * [[Гончары (Вишневскан йуьртан меттиг)|Гончары]] * [[Гончары (Воложинскан йуьртан меттиг)|Гончары]] * [[Гордыново]] * [[Городечно (Воложинан кӀошт)|Городечно]] * [[Городьки]] * [[Грицковщина (Воложинан кӀошт)|Грицковщина]] * [[Грушовщина]] * [[Гуды (Воложинан кӀошт)|Гуды]] * [[Гуньбовщина]] * [[Гута (Воложинан кӀошт)|Гута]] * [[Дайнова (Воложинан кӀошт)|Дайнова]] * [[Дайнова Великая]] * [[Далидовичи]] * [[Данилки (Воложинан кӀошт)|Данилки]] * [[Дворец (Воложинан кӀошт)|Дворец]] * [[Дворище (Воложинан кӀошт)|Дворище]] * [[Демидовичи (Воложинан кӀошт)|Демидовичи]] * [[Десятники]] * [[Добрая Земля]] * [[Довбени]] * [[Довгулёвщина]] * [[Довгули]] * [[Долевичи]] * [[Долкневичи]] * [[Домановщина]] * [[Доржни]] * [[Дори]] * [[Дорогунь]] * [[Дружичи]] * [[Дубина Боярская]] * [[Дубина Вершицкая]] * [[Дубина Юрздыцкая]] * [[Дубки (Воложинан кӀошт)|Дубки]] * [[Дубовцы]] * [[Дубоши]] * [[Дудка (Воложинан кӀошт)|Дудка]] * [[Дуды (Воложинан кӀошт)|Дуды]] * [[Душково]] * [[Есьмановцы (Воложинан кӀошт)|Есьмановцы]] * [[Есьманы]] * [[Жомойдь (Воложинан кӀошт)|Жомойдь]] * [[Жуковщина]] * [[Журавцы]] * [[Заблоцковщина]] * [[Заболоть (Воложинан кӀошт)|Заболоть]] * [[Заболотье (Воложинан кӀошт)|Заболотье]] * [[Заборье (Воложинан кӀошт)|Заборье]] * [[Забрезье]] * [[Загорцы (Воложинан кӀошт)|Загорцы]] * [[Задорожье (Воложинан кӀошт)|Задорожье]] * [[Залесье (Воложинан кӀошт)|Залесье]] * [[Замостяны (Воложинскан йуьртан меттиг)|Замостяны]] * [[Замостяны (Ивенецкан йуьртан меттиг)|Замостяны]] * [[Запрудье (Воложинан кӀошт)|Запрудье]] * [[Запурье (Воложинан кӀошт)|Запурье]] * [[Заречная (Воложинан кӀошт)|Заречная]] * [[Заречье (Дорскан йуьртан меттиг)|Заречье]] * [[Заречье (Першайскан йуьртан меттиг)|Заречье]] * [[Заречье (Раковскан йуьртан меттиг)|Заречье]] * [[Застенок Скриплево]] * [[Затишек]] * [[Зафильцы]] * [[Захажево]] * [[Зверки (Воложинан кӀошт)|Зверки]] * [[Зофиново]] * [[Иванишки (Белорусси)|Иванишки]] * [[Ивенец]] * [[Игнатово (Воложинан кӀошт)|Игнатово]] * [[Ислачёвка]] * [[Казаки (Воложинан кӀошт)|Казаки]] * [[Калдыки]] * [[Каливария]] * [[Камень (Воложинан кӀошт)|Камень]] * [[Капустино (Воложинан кӀошт)|Капустино]] * [[Карнютки]] * [[Каролиново (Воложинан кӀошт)|Каролиново]] * [[Каштановка (Белорусси)|Каштановка]] * [[Кибути]] * [[Кибы (Воложинан кӀошт)|Кибы]] * [[Киевец (Воложинан кӀошт)|Киевец]] * [[Кисели (Воложинан кӀошт)|Кисели]] * [[Клеримонты]] * [[Клим (Воложинан кӀошт)|Клим]] * [[Климы]] * [[Кобыльчицы]] * [[Козельщина (Воложинан кӀошт)|Козельщина]] * [[Козлики (Белорусси)|Козлики]] * [[Колесниковщина]] * [[Комаровка (Воложинан кӀошт)|Комаровка]] * [[Коновалы (Воложинан кӀошт)|Коновалы]] * [[Конопличи]] * [[Конюшевщина (Воложинан кӀошт)|Конюшевщина]] * [[Корабли (Белорусси)|Корабли]] * [[Королевщина (Воложинан кӀошт)|Королевщина]] * [[Костюки (Воложинан кӀошт)|Костюки]] * [[Котевщина]] * [[Кощеличи]] * [[Кражино]] * [[Крапивники (Воложинан кӀошт)|Крапивники]] * [[Красная Горка (Воложинан кӀошт)|Красная Горка]] * [[Кречевцы]] * [[Криница (Воложинскан йуьртан меттиг)|Криница]] * [[Криница (Раковскан йуьртан меттиг)|Криница]] * [[Круглая]] * [[Крупщина]] * [[Кудевцы]] * [[Кульшичи (Воложинан кӀошт)|Кульшичи]] * [[Курдуны]] * [[Кутенята]] * [[Кучкуны (Воложинан кӀошт)|Кучкуны]] * [[Лабы]] * [[Лавский Брод]] * [[Лапинцы (Воложинан кӀошт)|Лапинцы]] * [[Ластоянцы]] * [[Легезы]] * [[Лесковка (Воложинан кӀошт)|Лесковка]] * [[Лесники (Дорскан йуьртан меттиг)|Лесники]] * [[Лесники (Першайскан йуьртан меттиг)|Лесники]] * [[Лещёвцы]] * [[Лещатка]] * [[Линки (Воложинан кӀошт)|Линки]] * [[Листопады]] * [[Лоск (Белорусси)|Лоск]] * [[Лосокино]] * [[Лоховщина]] * [[Лужаны (Воложинан кӀошт)|Лужаны]] * [[Людымы]] * [[Лютино (Воложинан кӀошт)|Лютино]] * [[Лютошь]] * [[Мазулевщина]] * [[Мазурка (Воложинан кӀошт)|Мазурка]] * [[Макаринята]] * [[Макаровка (Воложинан кӀошт)|Макаровка]] * [[Макасичи]] * [[Малая Дайновка]] * [[Малая Лютинка]] * [[Малое Запрудье]] * [[Малые Кривичи]] * [[Маньковщина]] * [[Маршалки]] * [[Мацевичи (Воложинан кӀошт)|Мацевичи]] * [[Межейки]] * [[Мейшты]] * [[Мехи (Воложинан кӀошт)|Мехи]] * [[Мешкути (Воложинан кӀошт)|Мешкути]] * [[Мижречье (Воложинан кӀошт)|Мижречье]] * [[Мильковщина (Воложинан кӀошт)|Мильковщина]] * [[Минти (Белорусси)|Минти]] * [[Михалово (Ивенецкан йуьртан меттиг)|Михалово]] * [[Михалово (Раковскан йуьртан меттиг)|Михалово]] * [[Мишаны]] * [[Млынки]] * [[Можулево (Воложинан кӀошт)|Можулево]] * [[Мокричевщина]] * [[Моньки (Воложинан кӀошт)|Моньки]] * [[Мостище (Воложинан кӀошт)|Мостище]] * [[Нарейши (Воложинан кӀошт)|Нарейши]] * [[Нарковщина]] * [[Нелюбы]] * [[Немони]] * [[Неровы]] * [[Новиковщина]] * [[Новинки (Воложинан кӀошт)|Новинки]] * [[Новины (Воложинан кӀошт)|Новины]] * [[Новосёлки (Вишневскан йуьртан меттиг, Воложинан кӀошт)|Новосёлки]] * [[Новосёлки (Воложинскан йуьртан меттиг)|Новосёлки]] * [[Новосёлки (Першайскан йуьртан меттиг)|Новосёлки]] * [[Новосёлки Есьмановские]] * [[Новосады (Воложинан кӀошт)|Новосады]] * [[Новый Двор (Воложинан кӀошт)|Новый Двор]] * [[Носовичи (Воложинан кӀошт)|Носовичи]] * [[Огородники (Першайскан йуьртан меттиг)|Огородники]] * [[Огородники (Раковскан йуьртан меттиг)|Огородники]] * [[Огородчики]] * [[Ойтиново]] * [[Ольшанка (Воложинан кӀошт)|Ольшанка]] * [[Орловщина (Воложинан кӀошт)|Орловщина]] * [[Оровщина]] * [[Осиновица (Воложинан кӀошт)|Осиновица]] * [[Осиновка (Воложинан кӀошт)|Осиновка]] * [[Падневичи]] * [[Паликшты]] * [[Первомайский (Воложинан кӀошт)|Первомайский]] * [[Пережары]] * [[Перелесанка]] * [[Перовщина (Воложинан кӀошт)|Перовщина]] * [[Першаи]] * [[Петрашунцы]] * [[Петровичи (Воложинан кӀошт)|Петровичи]] * [[Петрово (Воложинан кӀошт)|Петрово]] * [[Петрусовщина]] * [[Пешкуры]] * [[Пилюжино]] * [[Писляковщина]] * [[Пичёвщина]] * [[Плисковщина]] * [[Погорелка (Воложинан кӀошт)|Погорелка]] * [[Погорельщина (Воложинан кӀошт)|Погорельщина]] * [[Подберезь]] * [[Подболоть]] * [[Подкалино]] * [[Подсады (Воложинан кӀошт)|Подсады]] * [[Пожарковщина]] * [[Покути (Воложинан кӀошт)|Покути]] * [[Поликсовщина]] * [[Поликщина]] * [[Полочанка]] * [[Полубовцы]] * [[Поморщина (Воложинскан йуьртан меттиг)|Поморщина]] * [[Поморщина (Раковскан йуьртан меттиг)|Поморщина]] * [[Попки (Воложинан кӀошт)|Попки]] * [[Поричи]] * [[Поти (Воложинан кӀошт)|Поти]] * [[Пральники]] * [[Праца (Воложинан кӀошт)|Праца]] * [[Приборные]] * [[Провжалы]] * [[Прудники (Воложинан кӀошт)|Прудники]] * [[Прудники Низовые]] * [[Пугачи (Воложинан кӀошт)|Пугачи]] * [[Пуни]] * [[Пытань]] * [[Радюки (Воложинан кӀошт)|Радюки]] * [[Раков (Белорусси)|Раков]] * [[Расолишки (Воложинан кӀошт)|Расолишки]] * [[Ратынцы]] * [[Раченята]] * [[Ревки]] * [[Ровковичи (Воложинан кӀошт)|Ровковичи]] * [[Рогалёвщина]] * [[Родевщина (Воложинскан йуьртан меттиг)|Родевщина]] * [[Родевщина (Першайскан йуьртан меттиг)|Родевщина]] * [[Родники (Воложинан кӀошт)|Родники]] * [[Романовщина (Воложинан кӀошт)|Романовщина]] * [[Рубеж (Воложинан кӀошт)|Рубеж]] * [[Рудевщина (Воложинан кӀошт)|Рудевщина]] * [[Рудники (Воложинан кӀошт)|Рудники]] * [[Рудня (Воложинан кӀошт)|Рудня]] * [[Рум (Воложинан кӀошт)|Рум]] * [[Русаки (Воложинан кӀошт)|Русаки]] * [[Рымовичи]] * [[Савичи (Воложинан кӀошт)|Савичи]] * [[Савятевичи]] * [[Сазоновщина (Воложинан кӀошт)|Сазоновщина]] * [[Сакова Гора]] * [[Саковище]] * [[Саковщина]] * [[Сантоки]] * [[Седлище]] * [[Селищи (Воложинан кӀошт)|Селищи]] * [[Семерники (Воложинан кӀошт)|Семерники]] * [[Середнее Село (Белорусси)|Середнее Село]] * [[Серкули (Воложинан кӀошт)|Серкули]] * [[Сивица (Воложинан кӀошт)|Сивица]] * [[Сидоровцы (Воложинан кӀошт)|Сидоровцы]] * [[Симаны (Воложинан кӀошт)|Симаны]] * [[Синяя Гора]] * [[Скадорвы]] * [[Скрундевщина]] * [[Славенск]] * [[Слайковщина]] * [[Слобода (Городьковскан йуьртан меттиг)|Слобода]] * [[Слобода (Дорскан йуьртан меттиг)|Слобода]] * [[Смалёвщина]] * [[Соловьи (Воложинан кӀошт)|Соловьи]] * [[Солоная]] * [[Сороки (Воложинан кӀошт)|Сороки]] * [[Сосновцы (Воложинан кӀошт)|Сосновцы]] * [[Стайки (Воложинан кӀошт)|Стайки]] * [[Станюшки]] * [[Старинки (Городьковскан йуьртан меттиг)|Старинки]] * [[Старинки (Ивенецкан йуьртан меттиг)|Старинки]] * [[Старый Раков]] * [[Стецки (Воложинан кӀошт)|Стецки]] * [[Стражевщина]] * [[Страплевцы]] * [[Строкова Речка]] * [[Студенец (Воложинан кӀошт)|Студенец]] * [[Стюденец-Заречная]] * [[Сугвозды]] * [[Судники (Воложинан кӀошт)|Судники]] * [[Сульжицы]] * [[Сульжичи]] * [[Сусни]] * [[Суши (Воложинан кӀошт)|Суши]] * [[Сядлище]] * [[Татарские]] * [[Татары (Воложинан кӀошт)|Татары]] * [[Тимковичи (Воложинан кӀошт)|Тимковичи]] * [[Тихоновщина]] * [[Тишковщина]] * [[Ткачи (Воложинан кӀошт)|Ткачи]] * [[Толканы]] * [[Тупчи]] * [[Турковщина (Белорусси)|Турковщина]] * [[Тябуты (Воложинан кӀошт)|Тябуты]] * [[Углы (Вишневскан йуьртан меттиг)|Углы]] * [[Углы (Ивенецкан йуьртан меттиг)|Углы]] * [[Узболоть]] * [[Улазовичи (Воложинан кӀошт)|Улазовичи]] * [[Филипиняты]] * [[Харитоны (Воложинан кӀошт)|Харитоны]] * [[Хомичи (Воложинан кӀошт)|Хомичи]] * [[Хоружи (Воложинан кӀошт)|Хоружи]] * [[Цаюны]] * [[Цвировщина]] * [[Чабаи]] * [[Черневичи (Воложинан кӀошт)|Черневичи]] * [[Чертовичи]] * [[Чесноки (Белорусси)|Чесноки]] * [[Чеховщина (Воложинан кӀошт)|Чеховщина]] * [[Чишевичи]] * [[Шальтины (Воложинан кӀошт)|Шальтины]] * [[Шаповалы (Воложинскан йуьртан меттиг)|Шаповалы]] * [[Шаповалы (Раковскан йуьртан меттиг)|Шаповалы]] * [[Шараи (Воложинан кӀошт)|Шараи]] * [[Шелевщина]] * [[Шикути]] * [[Шуловичи]] * [[Щелкуны]] * [[Эпимахи]] * [[Юзефино]] * [[Юзефово (Воложинан кӀошт)|Юзефово]] * [[Юковичи]] * [[Юржишки]] * [[Явидовщина]] * [[Явневичи]] * [[Ядейки]] * [[Янишки (Воложинан кӀошт)|Янишки]] * [[Яновщина (Воложинан кӀошт)|Яновщина]] * [[Янушковичи (Воложинан кӀошт)|Янушковичи]] * [[Яршевичи]] * [[Яхимовщина (Воложинан кӀошт)|Яхимовщина]] * [[Яцевщина]] * [[Яцково-Замостные]] * [[Яцково-Кончане]] * [[Яцково-Корчёмные]] * [[Яцково-Млыновые]] * [[Яцково-Пески]] * [[Яцково-Подрезье]] * [[Яшковичи]] |лахахь_хатӀ = |лахахь = }}<noinclude> [[Категори:Кепаш:Минскан область|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0f703zpqweesbqtkk55p60i3lgcxbjh 14 1804270 11973143 2026-04-16T04:56:59Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Ставрополан мохк]] [[Категори:Ставрополан мехкан нах беха меттигаш|*]]» 11973143 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Ставрополан мохк]] [[Категори:Ставрополан мехкан нах беха меттигаш|*]] e6y19qiz0j5umovo4a7vqlox3q3egtj 14 1804271 11973170 2026-04-16T05:07:20Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Кхарачой-Чергазийчоь]] [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан областан нах беха меттигаш|*]]» 11973170 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Кхарачой-Чергазийчоь]] [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан областан нах беха меттигаш|*]] h583fz55sltponvi9b5zepfizodic0f 11973171 11973170 2026-04-16T05:08:13Z VolnyiLev 18828 дӀайаьккхина [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан областан нах беха меттигаш]]; тӀетоьхна [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан нах беха меттигаш]] [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] гӀоьнца 11973171 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Кхарачой-Чергазийчоь]] [[Категори:Кхарачой-Чергазийчоьнан нах беха меттигаш|*]] 9vabe7jde4d95qe2o2f45vm7fgn0s5v 14 1804272 11973172 2026-04-16T05:09:14Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан]] [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан нах беха меттигаш|*]]» 11973172 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан]] [[Категори:ГӀебартойн-Балкхаройчоьнан нах беха меттигаш|*]] ez61j3tvq0xexati2nlybfemgd26439 14 1804273 11973173 2026-04-16T05:09:57Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Кемеровн область]] [[Категори:Кемеровн областан нах беха меттигаш|*]]» 11973173 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Кемеровн область]] [[Категори:Кемеровн областан нах беха меттигаш|*]] 7x10vuma36gzj9n1zjlqbt4wgkywpsv 14 1804274 11973196 2026-04-16T05:20:21Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Владимиран область]] [[Категори:Владимиран областан нах беха меттигаш|*]]» 11973196 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Владимиран область]] [[Категори:Владимиран областан нах беха меттигаш|*]] 8n9trnej27tv1nlmxww94557s1r0ene 14 1804275 11973210 2026-04-16T05:31:34Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Тамбовн область]] [[Категори:Тамбовн областан нах беха меттигаш|*]]» 11973210 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Тамбовн область]] [[Категори:Тамбовн областан нах беха меттигаш|*]] 6q8z7ldy48hwrxz49h2pv80o4bvi0nc 14 1804276 11973211 2026-04-16T05:32:15Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Мурманскан область]] [[Категори:Мурманскан областан нах беха меттигаш|*]]» 11973211 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Мурманскан область]] [[Категори:Мурманскан областан нах беха меттигаш|*]] m50kwap99ym9rk4o39hwi29gm74n4iq 10 1804277 11973219 2026-04-16T06:28:01Z Саид Мисарбиев 12762 Керла агӀо: «{{Навигацин таблица |цӀе=Румыни теманашкахь |корта={{Байракх/2|Румыни}} теманашкахь |сурт=[[Файл:Coat of arms of Romania.svg|120px]] |state= <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |могӀанийн_тоба = hlist |корта1=[[Румынин истори|Истори]] |могӀам1= * [[Румынин цӀе|ЦӀе]] * Исторел хьалхара Румыни|Истор...» 11973219 wikitext text/x-wiki {{Навигацин таблица |цӀе=Румыни теманашкахь |корта={{Байракх/2|Румыни}} теманашкахь |сурт=[[Файл:Coat of arms of Romania.svg|120px]] |state= <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |могӀанийн_тоба = hlist |корта1=[[Румынин истори|Истори]] |могӀам1= * [[Румынин цӀе|ЦӀе]] * [[Исторел хьалхара Румыни|Исторел хьалхар]] * [[Румынин махкахь антикаллин мур|Антикалла]] * Даки ** <small>[[Даки|Дакин паччахьалла]]</small> ** <small>[[Руман Даки]]</small> * Олаллаш ** <small>[[Валахи (олалла)|Валахи]]</small> ** <small>[[Молдавин олалла|Молдова]]</small> ** <small>[[Трансильвани (олалла)|Трансильвани]]</small> * [[Молдовин а, Валахин а цхьаьнатоьхна олаллаш|Молдова а, Валахи а]] * [[Паччахьалла Румыни]] * [[Социалистийн Республика Румыни|СР Румыни]] * [[Румыни|Республика Румыни]] |корта2=Сийлаллаш |могӀам2 = * [[Румынин хӀост|ХӀост]] * [[Румынин байракх|Байракх]] * [[Румынин шатлакхан илли|Шатлакхан илли]] ** <small>[[Кеп:Румынин шатлакхан иллеш|йерриг шатлакхан иллеш]]</small> |корта3=Политика |могӀам3= * [[Румыни пачхьалкхан хӀоттам|Пачхьалкхан хӀоттам]] * [[Румынин Президент|Президент]] * [[Румынин Премьер-министр|Премьер-министр]] * [[Румынин Парламент|Парламент]] * [[Румынин Правительство|Правительство]] * [[Румынин Конституци|Конституци]] * [[Румынин Лакхара кассацин суд |Лакхара суд]] * [[Румынин Политикин партеш|Политикин партеш]] * [[Румынин арахьара политика|Арахьара политика]] ** <small>[[Румынин а, Молдовин а цхьанатохаран|Молдова]]</small> * [[Румынин чоьхьара политика |Чоьхьара политика]] |корта4=[[Румынин тӀеман ницкъаш|ТӀеман ницкъаш]] |могӀам4= * [[Румынин гӀаш эскарш|ГӀаш эскарш]] * [[Румынин тӀеман-хӀаваан ницкъаш |ТӀеман-хӀаваан ницкъаш]] * [[Румынин тӀеман-хӀордан ницкъаш |ТӀеман-хӀордан ницкъаш]] |корта5=[[Румынин географи|Географи]] |могӀам5= * [[Румынин административан йекъайалар|Административан йекъайалар]] * [[Румынин гӀаланаш|ГӀаланаш]] ** <small>[[Бухарест|Коьрта шахьар]]</small> * [[Румынин кхиаран регионаш|Кхиаран регионаш]] * [[Румынин жудецаш|Жудецаш]] * [[Румынин муниципеш|Муниципеш]] * [[Румынин Коммунаш|Коммунаш]] |корта6=Йукъаралла |могӀам6= * [[Румынин бахархой|Бахархой]] * [[Румынин меттанаш|Меттанаш]] ** <small>[[Румынин мотт|Румынин]]</small> ** <small>[[Оьрсийн мотт Румынехь|оьрсийн]]</small> * [[Спорт Румынехь|Спорт]] * [[Дешар Румынехь|Дешар]] * [[Ӏилма Румынехь|Ӏилма]] * [[МогашаллаӀалашйар Румынехь|МогашаллаӀалашйар]] * [[Дин Румынехь|Дин]] ** <small>[[Румынин православин килс|Православи]]</small> ** <small>[[Протестанталла Румынехь|Протестанталла]]</small> |корта7=[[Экономика Румынин|Экономика]] |могӀам7= * [[Румынин лей|Валюта]] * [[Туризм Румынехь|Туризм]] ** <small>[[Румынин къоман паркийн исписка|къоман паркаш]]</small> ** <small>[[Румынин ЮНЕСКО-н дерригдуьненан тӀаьхьенан объектийн исписка|дерригдуьненан тӀаьхье]]</small> * [[Транспорт Румынехь|Транспорт]] ** <small>[[Румынин цӀерпоштнекъаш|ЦӀерпоштнекъаш]]</small> |корта8=[[ЗӀе Румынехь|ЗӀе]] |могӀам8= * [[Телпон зӀе Румынехь|Телпон]] * [[Интермаша Румынехь|Интермаша]] ** <small>[[.ro]]</small> * [[Румынин телевизионан йукъаралла|Телевизион]] * [[Румынин радион йукъаралла|Радио]] * [[Poşta Română|Пошт]] ** <small>[[Румынин поштан а, поштан марканийн а истори|истори а, марканаш а]]</small> * [[Румынин массийн хаамийн гӀирс|МХГӀ]] |корта9=[[Румынин оьздангалла|Оьздангалла]] |могӀам9= * [[Румынин литература|Литература]] * [[Румынин мифологи|Мифологи]] * [[Румынин архитектура|Архитектура]] * [[Румынин Ӏиданаш|Ӏиданаш]] * [[Румынин сийлаллаш|Сийлаллаш]] * [[Румынин музыка|Музыка]] *[[Румынин а, молдавин а къоман духар|Духар]] * [[Румынин кинематограф|Кино]] |лахахь = * [[Ков:Румыни|Ков «Румыни»]] * [[Проект:Румыни|Проект «Румыни»]] }}<noinclude> {{Пачхьалкх темашкахь/Европа}} [[Категори:Навигацин кепаш:Румыни]] [[Категори:Навигацин кепаш:Мехкаш теманахкахь]] </noinclude> jnm9gz9ds276opiow80xsqglcswrwx0 14 1804278 11973229 2026-04-16T09:58:39Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «[[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоь]] [[Категори:Нах беха меттигаш Россин Федерацин субъекташкахула]]» 11973229 wikitext text/x-wiki [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоь]] [[Категори:Нах беха меттигаш Россин Федерацин субъекташкахула]] 6vhk5sbe1c0kk13q38wptnluz3d98rl 11973230 11973229 2026-04-16T10:05:20Z VolnyiLev 18828 11973230 wikitext text/x-wiki {{db|для возможности переименования категории [[:Категори:Къилбаседа ХIирийчоьнан нах беха меттигаш]]}} [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоь]] [[Категори:Нах беха меттигаш Россин Федерацин субъекташкахула]] 7stlf0fod2sb10ulgxvrgakljug4zv7 11973231 11973230 2026-04-16T10:07:34Z VolnyiLev 18828 Йухадаьккхина [[Special:Diff/11973230|11973230]] [[Special:Contributions/VolnyiLev|VolnyiLev]] ([[User talk:VolnyiLev|дийцар]]) декъашхочун нисдар 11973231 wikitext text/x-wiki [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоь]] [[Категори:Нах беха меттигаш Россин Федерацин субъекташкахула]] 6vhk5sbe1c0kk13q38wptnluz3d98rl 11973239 11973231 2026-04-16T10:13:05Z VolnyiLev 18828 11973239 wikitext text/x-wiki [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоь]] [[Категори:Россин европин декъера нах беха меттигаш]] [[Категори:Нах беха меттигаш Россин Федерацин субъекташкахула]] 1dqfokw21mj5n61886l2gd2fwbytzf9 14 1804279 11973236 2026-04-16T10:10:41Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Категори:Къилбаседа ХӀирийчоь]] [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан нах беха меттигаш|*]]» 11973236 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Категори:Къилбаседа ХӀирийчоь]] [[Категори:Къилбаседа ХӀирийчоьнан нах беха меттигаш|*]] agmhbg2yeu57a71wzvvwjhz45xfjgl8 14 1804280 11973242 2026-04-16T10:17:11Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Магаданан область]] [[Категори:Магаданан областан нах беха меттигаш|*]]» 11973242 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Магаданан область]] [[Категори:Магаданан областан нах беха меттигаш|*]] chstktpcn9n606arfvsg2dez280wejl 14 1804281 11973250 2026-04-16T10:21:36Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Чукчийн автономин гуо]] [[Категори:Чукчийн автономин гуо нах беха меттигаш|*]]» 11973250 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Чукчийн автономин гуо]] [[Категори:Чукчийн автономин гуо нах беха меттигаш|*]] iejghvkggt6vg7x2nra4szb4s70oj9v 14 1804282 11973251 2026-04-16T10:22:19Z VolnyiLev 18828 Керла агӀо: «{{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Тува]] [[Категори:Туван нах беха меттигаш|*]]» 11973251 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категори:ГӀаланаш Россин Федерацин субъекташкахула|Тува]] [[Категори:Туван нах беха меттигаш|*]] f56l61wa4hm634qpdwc6snsa2zsmvbd