ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 654 1569601 1552346 2026-03-28T20:39:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569601 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:ATU.svg|250px|وێنۆک|چەپ]] '''زانکۆی عەلامە تەباتەبایی''' (بە [[فارسی]]: ''دانشگاە علامە طباطبایی'') یەکێک لە [[زانکۆ]]کانی شاری [[تاران]]ە و گەورەترین زانکۆی [[ئێران]]ە لە بواری [[زانستە مرۆڤییەکان]]دا. زانکۆی عەلامە تەباتەبایی لە ساڵی [[١٣٦٣]]ی [[کۆچیی ھەتاوی]] بە تێکەڵکردنی چەند [[زانستگە]]، فێرگە و دامەزراوەی [[خوێندنی باڵا]] لە شاری تاران دامەزرا. زانستگەکانی ئەم زانکۆیە لە ناوەند و باکووری شاری تاراندا بڵاوبوونەتەوە. لە ساڵی [[١٣٨٥]]ی ھەتاوی زانستگەکانی [[ماف]] و [[زانستە ڕامیارییەکان]]، زانستگەی [[دەروونناسی]] و بینای ناوەندی بەڕێوەبەرایەتیی زانکۆ گوازرانەوە بۆ گەڕەکی «دێھکەدەی ئۆلەمپیک» کە کەوتووەتە باکووری ڕۆژاوای تاران و ھێدی ھێدی زانستگەکانی دیکەش دەگوازرێنەوە بۆ ئەوێ. خوێندکارانی ئەم زانکۆیە بە دوو شێوەی ڕۆژانە (خۆڕایی) و شەوانە (بەپارە) وەردەگیرێن. == زانستگەکان == * زانستگەی ئابووری * زانستگەی [[کارگێڕی]] و [[ژمێریاری]] * زانستگەی دەروونناسی و زانستەکانی بارھێنان * زانستگەی زانستە کۆمەڵایەتییەکان و زانستەکانی گەیاندن * زانستگەی بەڕێوبردنی [[بیمە]]ی ئێکۆ * زانستگەی [[ماف]] و زانستە ڕامیارییەکان * زانستگەی [[ئەدەبیات]] و زمانە بیانییەکان == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Allameh Tabatabai University|زانکۆی عەلامە تەباتەبایی}} * [http://www.atu.ac.ir/ ماڵپەڕی زانکۆ]{{بەستەری مردوو|url=http://www.atu.ac.ir/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} * [https://web.archive.org/web/20170926235311/http://atu-economics.com/ ماڵپەڕی زانستگەی ئابووری] * [https://web.archive.org/web/20090210044822/http://ma-atu.ir/ ماڵپەڕی زانستگەی بەڕێوبردن و ژمێریاری] {{تووڵی دەروازە|ئێران|زانکۆکان}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٥٦ لە ئێران]] [[پۆل:فێرکاری لە تاران]] [[پۆل:زانکۆکانی تاران]] [[پۆل:زانکۆکانی ئێران]] fa0g4lyz6twgscip0qtcvj1nz5wss8q 0 695 1569520 1569295 2026-03-28T17:03:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1569520 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[File:Édith Piaf 914-6436.jpg|thumb]] '''گۆرانیبێژ''' (بە [[ئینگلیزی]]: [[:en:Singer|Singer]]) [[مۆسیقار]]ێکە کە بە [[دەنگ]]ی خۆی [[مۆسیقا]] درووست دەکا. زۆرتر، [[مۆسیقار]] و [[ئامێرژەن]] لە گەڵ گۆرانیبێژ دا ھاوڕێیەتی دەکەن. ھەر چەند خەڵک زۆرتر بۆ خۆشی [[گۆرانی]] دەخوێنن، بەڵام تەنیکی گۆرانیبێژی، تێکەڵێک لە: ئامادەیی دەروونی و فێربوونی پڕۆفیشناڵە. == ئەمانەش ببینە == * [[گۆرانیبێژانی کورد]] * [[گۆرانیبێژانی فارس]] * [[گۆرانیبێژانی عەرەب]] * [[مەقامبێژ]] * [[ئامێرژەن]] * [[ئامێری مۆسیقا]] {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Vocalists}} [[پۆل:گۆرانیبێژی]] ajk8cfeo34hnkhxsdvw0jkaekcxiah8 4 3713 1569468 1567372 2026-03-28T15:58:18Z Muhammed Arsalan 75405 پسپۆڕ لە سپۆنسەری تیکتۆک و گەشەپێدانی براند. 1569468 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمپانیا | ناو = پڕۆکسۆ (Proxo) | جۆر = تایبەت | پیشەسازی = دیجیتاڵ مارکێتینگ | دامەزران = ٢٠٢٤ | دامەزرێنەر = (ناوی خۆت لێرە بنووسە ئەگەر پێت باشە) | تێبینییەکانی_دامەزران = ویلایەتی وایۆمینگ، ئەمریکا | بنکەی_سەرەکی = [[ھەولێر]]، عێراق | ناوچەی_خزمەتگوزاری = عێراق، کوردستان، ئەمریکا | خزمەتگوزارییەکان = ڕیکلامی تیکتۆک، گەشەپێدانی براند | ماڵپەڕ = {{URL|https://proxopages.com}} }} '''پڕۆکسۆ''' (بە ئینگلیزی: '''Proxo''') ئاژانسێکی نێودەوڵەتییە بۆ خزمەتگوزارییە ڕیکلامییەکان و گەشەپێدانی دیجیتاڵی، کە لە ساڵی ٢٠٢٤ دامەزراوە. کۆمپانیاکە وەک قەوارەیەکی یاسایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (ویلایەتی وایۆمینگ) و لە عێراق (ھەرێمی کوردستان) تۆمار کراوە. == کارەکان و پسپۆڕی == پڕۆکسۆ بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر خزمەتگوزارییەکانی پلاتفۆرمی [[تیکتۆک]] (TikTok) دەکاتەوە و بە یەکێک لە ئاژانسە چالاکەکان دادەنرێت لە دابینکردنی سپۆنسەری تیکتۆک بۆ بازرگانییە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان لە بازاڕی عێراقدا. == خزمەتگوزارییەکان == * '''بەڕێوەبردنی ڕیکلامی تیکتۆک:''' کارکردن لەسەر (TikTok Ads Manager) بۆ گەیاندنی کاڵاکان بە کڕیاری ئامانجدار. * '''گەشەپێدانی براند:''' یارمەتیدانی کۆمپانیاکان بۆ زیادکردنی فرۆش و ناساندنی نیشانە بازرگانییەکانیان. * '''تۆمارکردنی نێودەوڵەتی:''' بەهۆی هەبوونی لقی فەرمی لە ئەمریکا، ئاژانسەکە ئاسانکاری بۆ کڕیارەکانی دەکات لە دەستگەیشتن بە سیستمە داراییە جیهانییەکان بۆ ڕیکلام. == جوگرافیای کارکردن == ناوەندی سەرەکی کارکردنی پڕۆکسۆ لە شاری [[ھەولێر]]ە، بەڵام بەهۆی سروشتی کارەکەیەوە خزمەتگوزارییەکانی پێشکەش بە کڕیارانی سەرتاسەری عێراق و وڵاتانی دەرەوەش دەکات. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://proxopages.com ماڵپەڕی فەرمیی پڕۆکسۆ] * [https://instagram.com/proxo.krd پڕۆکسۆ لە ئینستاگرام] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی عێراق]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی کوردستان]] [[پۆل:ئاژانسە ڕیکلامییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ئەمریکا]] [[پۆل:دامەزرانی ٢٠٢٤]] == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == زانستی سروشتی == == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == '''درامای چیڕۆکی زستان''' == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == من ناوم ئەلەند دڵشاد لە پێشمەرگەی سلێمانی وەک یاریزانێکی تۆپیپێ لەوێ بەرگریکارم لە خولی ئەستێرەکانی ئێراق وە ناوم لە ئیتیحادی ئێراقی دا هەیە == بۆ وێنەیەک == ''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] djw1y38srr3qtf2tl84cu0uj6i56zm1 1569469 1569468 2026-03-28T15:58:50Z Muhammed Arsalan 75405 پسپۆڕ لە سپۆنسەری تیکتۆک و گەشەپێدانی براند. 1569469 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمپانیا | ناو = پڕۆکسۆ (Proxo) | جۆر = تایبەت | پیشەسازی = دیجیتاڵ مارکێتینگ | دامەزران = ٢٠٢٤ | دامەزرێنەر = ڕێکار ئازاد | تێبینییەکانی_دامەزران = ویلایەتی وایۆمینگ، ئەمریکا | بنکەی_سەرەکی = [[ھەولێر]]، عێراق | ناوچەی_خزمەتگوزاری = عێراق، کوردستان، ئەمریکا | خزمەتگوزارییەکان = ڕیکلامی تیکتۆک، گەشەپێدانی براند | ماڵپەڕ = {{URL|https://proxopages.com}} }} '''پڕۆکسۆ''' (بە ئینگلیزی: '''Proxo''') ئاژانسێکی نێودەوڵەتییە بۆ خزمەتگوزارییە ڕیکلامییەکان و گەشەپێدانی دیجیتاڵی، کە لە ساڵی ٢٠٢٤ دامەزراوە. کۆمپانیاکە وەک قەوارەیەکی یاسایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (ویلایەتی وایۆمینگ) و لە عێراق (ھەرێمی کوردستان) تۆمار کراوە. == کارەکان و پسپۆڕی == پڕۆکسۆ بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر خزمەتگوزارییەکانی پلاتفۆرمی [[تیکتۆک]] (TikTok) دەکاتەوە و بە یەکێک لە ئاژانسە چالاکەکان دادەنرێت لە دابینکردنی سپۆنسەری تیکتۆک بۆ بازرگانییە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان لە بازاڕی عێراقدا. == خزمەتگوزارییەکان == * '''بەڕێوەبردنی ڕیکلامی تیکتۆک:''' کارکردن لەسەر (TikTok Ads Manager) بۆ گەیاندنی کاڵاکان بە کڕیاری ئامانجدار. * '''گەشەپێدانی براند:''' یارمەتیدانی کۆمپانیاکان بۆ زیادکردنی فرۆش و ناساندنی نیشانە بازرگانییەکانیان. * '''تۆمارکردنی نێودەوڵەتی:''' بەهۆی هەبوونی لقی فەرمی لە ئەمریکا، ئاژانسەکە ئاسانکاری بۆ کڕیارەکانی دەکات لە دەستگەیشتن بە سیستمە داراییە جیهانییەکان بۆ ڕیکلام. == جوگرافیای کارکردن == ناوەندی سەرەکی کارکردنی پڕۆکسۆ لە شاری [[ھەولێر]]ە، بەڵام بەهۆی سروشتی کارەکەیەوە خزمەتگوزارییەکانی پێشکەش بە کڕیارانی سەرتاسەری عێراق و وڵاتانی دەرەوەش دەکات. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://proxopages.com ماڵپەڕی فەرمیی پڕۆکسۆ] * [https://instagram.com/proxo.krd پڕۆکسۆ لە ئینستاگرام] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی عێراق]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی کوردستان]] [[پۆل:ئاژانسە ڕیکلامییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ئەمریکا]] [[پۆل:دامەزرانی ٢٠٢٤]] == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == زانستی سروشتی == == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == '''درامای چیڕۆکی زستان''' == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == من ناوم ئەلەند دڵشاد لە پێشمەرگەی سلێمانی وەک یاریزانێکی تۆپیپێ لەوێ بەرگریکارم لە خولی ئەستێرەکانی ئێراق وە ناوم لە ئیتیحادی ئێراقی دا هەیە == بۆ وێنەیەک == ''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] ckei13n03hx29mun2revjs66ial0nvv 1569472 1569469 2026-03-28T16:03:18Z Muhammed Arsalan 75405 /* بۆ وێنەیەک */لۆگۆی فەرمی کۆمپانیای پڕۆکسۆ 1569472 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمپانیا | ناو = پڕۆکسۆ (Proxo) | جۆر = تایبەت | پیشەسازی = دیجیتاڵ مارکێتینگ | دامەزران = ٢٠٢٤ | دامەزرێنەر = ڕێکار ئازاد | تێبینییەکانی_دامەزران = ویلایەتی وایۆمینگ، ئەمریکا | بنکەی_سەرەکی = [[ھەولێر]]، عێراق | ناوچەی_خزمەتگوزاری = عێراق، کوردستان، ئەمریکا | خزمەتگوزارییەکان = ڕیکلامی تیکتۆک، گەشەپێدانی براند | ماڵپەڕ = {{URL|https://proxopages.com}} }} '''پڕۆکسۆ''' (بە ئینگلیزی: '''Proxo''') ئاژانسێکی نێودەوڵەتییە بۆ خزمەتگوزارییە ڕیکلامییەکان و گەشەپێدانی دیجیتاڵی، کە لە ساڵی ٢٠٢٤ دامەزراوە. کۆمپانیاکە وەک قەوارەیەکی یاسایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (ویلایەتی وایۆمینگ) و لە عێراق (ھەرێمی کوردستان) تۆمار کراوە. == کارەکان و پسپۆڕی == پڕۆکسۆ بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر خزمەتگوزارییەکانی پلاتفۆرمی [[تیکتۆک]] (TikTok) دەکاتەوە و بە یەکێک لە ئاژانسە چالاکەکان دادەنرێت لە دابینکردنی سپۆنسەری تیکتۆک بۆ بازرگانییە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان لە بازاڕی عێراقدا. == خزمەتگوزارییەکان == * '''بەڕێوەبردنی ڕیکلامی تیکتۆک:''' کارکردن لەسەر (TikTok Ads Manager) بۆ گەیاندنی کاڵاکان بە کڕیاری ئامانجدار. * '''گەشەپێدانی براند:''' یارمەتیدانی کۆمپانیاکان بۆ زیادکردنی فرۆش و ناساندنی نیشانە بازرگانییەکانیان. * '''تۆمارکردنی نێودەوڵەتی:''' بەهۆی هەبوونی لقی فەرمی لە ئەمریکا، ئاژانسەکە ئاسانکاری بۆ کڕیارەکانی دەکات لە دەستگەیشتن بە سیستمە داراییە جیهانییەکان بۆ ڕیکلام. == جوگرافیای کارکردن == ناوەندی سەرەکی کارکردنی پڕۆکسۆ لە شاری [[ھەولێر]]ە، بەڵام بەهۆی سروشتی کارەکەیەوە خزمەتگوزارییەکانی پێشکەش بە کڕیارانی سەرتاسەری عێراق و وڵاتانی دەرەوەش دەکات. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://proxopages.com ماڵپەڕی فەرمیی پڕۆکسۆ] * [https://instagram.com/proxo.krd پڕۆکسۆ لە ئینستاگرام] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی عێراق]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی کوردستان]] [[پۆل:ئاژانسە ڕیکلامییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ئەمریکا]] [[پۆل:دامەزرانی ٢٠٢٤]] == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == زانستی سروشتی == == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == '''درامای چیڕۆکی زستان''' == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == من ناوم ئەلەند دڵشاد لە پێشمەرگەی سلێمانی وەک یاریزانێکی تۆپیپێ لەوێ بەرگریکارم لە خولی ئەستێرەکانی ئێراق وە ناوم لە ئیتیحادی ئێراقی دا هەیە == بۆ وێنەیەک == ''(https://image2url.com/r2/default/images/1774713709515-b6ee1c94-07fb-42c3-bd5d-8bf57253d45c.jpg)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] 558kgw4yajyx3ggilmy1p610w0i1tf6 1569474 1569472 2026-03-28T16:13:08Z Tanbiruzzaman 56569 دەستکاریی [[Special:Contributions/Muhammed Arsalan|Muhammed Arsalan]] ([[User talk:Muhammed Arsalan|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Aland dlshad|Aland dlshad]] گەڕێندرایەوە 1567372 wikitext text/x-wiki {{/سەرپەڕە}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| *[[ویکیپیدیا:داخوازی وتارێکی نوێ/ئەرشیڤی ١|ئەرشیڤی ١]] }} <!--تکایە دەستکاری هێڵی سەرەوە مەکەن--> مەلا عەبدولڕەحمان ئەحمەد مستەفا پوختەیەک لە ژیان و ڕەچەڵەکی: مەلا عەبدولڕەحمان ئەحمەد مستەفا (١٩٢٩ - ٢٠١٢)، زانایەکی ئایینی دیاری شاری کەرکوک بووە. لە ساڵی ١٩٢٩ لە ناوچەی شێخبزێنی لەدایکبووە و سەر بە هۆزی ڕەسەنی شاڵییە. زۆربەی تەمەنی شەرەفمەندی لە گەڕەکی ئیسکانی شاری کەرکوک بەسەر بردووە و وەک کەسایەتییەکی کۆمەڵایەتی و ئایینی ئەو گەڕەکە ناسراوە. وێستگە زانستییەکان: خوێندن: لە بواری فەقێتیدا یەکێک بووە لە زیرەکان و بۆ خوێندن گەشتی زۆر شوێنی کردووە. ئیجازەی زانستی: ئیجازەی فەرمی مەلایەتی لەسەر دەستی زانای گەورە مامۆستا مەلا عەبدولمەجید قوتب وەرگرتووە. پەیوەندی زانستی: بە خزمەت زانای ناودار مامۆستا مەلا عەبدولکەریم مودەریس گەیشتووە و سوودی لە زانست و ئەزموونی ئەو وەرگرتووە. خزمەتی ئایینی: ساڵانێکی درێژ ئیمام و خەتیب بووە لە مزگەوتی ئیسکان لە کەرکوک. وەک ڕێزێک بۆ زانستەکەی، بۆ ماوەیەک ئەرکی سەرۆکی لیژنەی فەتوای کەرکوکی بەڕێوە بردووە. کۆچی دوایی: لە ساڵی ٢٠١٢ کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی شێخ محێدین لە کەرکوک ئەسپەردە کراوە. خاوەنی ٨ منداڵ بووە (٥ کوڕ: صلاح الدین، سەردار، سالار، محمد، احمد؛ و ٣ کچ: سمیعه، بدیعە، گەلاوێژ). == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == زانستی سروشتی == == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == '''درامای چیڕۆکی زستان''' == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == من ناوم ئەلەند دڵشاد لە پێشمەرگەی سلێمانی وەک یاریزانێکی تۆپیپێ لەوێ بەرگریکارم لە خولی ئەستێرەکانی ئێراق وە ناوم لە ئیتیحادی ئێراقی دا هەیە == بۆ وێنەیەک == ''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] iotys9ckq99tgw7h49hbqq07oo2r6y4 1569475 1569474 2026-03-28T16:13:15Z Tanbiruzzaman 56569 Restored revision 1561548 by [[Special:Contributions/Samuele2002|Samuele2002]] ([[en:w:User:BrandonXLF/Restorer|Restorer]]) 1569475 wikitext text/x-wiki {{/سەرپەڕە}} {{بۆکسی ئەرشیڤ| *[[ویکیپیدیا:داخوازی وتارێکی نوێ/ئەرشیڤی ١|ئەرشیڤی ١]] }} <!--تکایە دەستکاری هێڵی سەرەوە مەکەن--> مەلا عەبدولڕەحمان ئەحمەد مستەفا پوختەیەک لە ژیان و ڕەچەڵەکی: مەلا عەبدولڕەحمان ئەحمەد مستەفا (١٩٢٩ - ٢٠١٢)، زانایەکی ئایینی دیاری شاری کەرکوک بووە. لە ساڵی ١٩٢٩ لە ناوچەی شێخبزێنی لەدایکبووە و سەر بە هۆزی ڕەسەنی شاڵییە. زۆربەی تەمەنی شەرەفمەندی لە گەڕەکی ئیسکانی شاری کەرکوک بەسەر بردووە و وەک کەسایەتییەکی کۆمەڵایەتی و ئایینی ئەو گەڕەکە ناسراوە. وێستگە زانستییەکان: خوێندن: لە بواری فەقێتیدا یەکێک بووە لە زیرەکان و بۆ خوێندن گەشتی زۆر شوێنی کردووە. ئیجازەی زانستی: ئیجازەی فەرمی مەلایەتی لەسەر دەستی زانای گەورە مامۆستا مەلا عەبدولمەجید قوتب وەرگرتووە. پەیوەندی زانستی: بە خزمەت زانای ناودار مامۆستا مەلا عەبدولکەریم مودەریس گەیشتووە و سوودی لە زانست و ئەزموونی ئەو وەرگرتووە. خزمەتی ئایینی: ساڵانێکی درێژ ئیمام و خەتیب بووە لە مزگەوتی ئیسکان لە کەرکوک. وەک ڕێزێک بۆ زانستەکەی، بۆ ماوەیەک ئەرکی سەرۆکی لیژنەی فەتوای کەرکوکی بەڕێوە بردووە. کۆچی دوایی: لە ساڵی ٢٠١٢ کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی شێخ محێدین لە کەرکوک ئەسپەردە کراوە. خاوەنی ٨ منداڵ بووە (٥ کوڕ: صلاح الدین، سەردار، سالار، محمد، احمد؛ و ٣ کچ: سمیعه، بدیعە، گەلاوێژ). == ژیاننامە == '''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]]. :ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا == == زانستی سروشتی == == زانستی کۆمەڵایەتی == == ھونەر == == '''درامای چیڕۆکی زستان''' == درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)</small> :دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == ئابووری و بازرگانی == == وەرزش == == بۆ وێنەیەک == ''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)'' ==دەروازەکان== ''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:'' {{پێرستی دەروازەکان}} [[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]] su6jv2aysfj4eeuxgoukmc1lsncz66d 0 5835 1569551 1438719 2026-03-28T18:33:58Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان 2 */ 1569551 wikitext text/x-wiki '''شکاک''' ھۆزێکی گەورەی [[کورد]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KURDISH TRIBES|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Price|یەکەم١=Massoume|سەردێڕ=Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩٩٣-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA182&lpg=PA182&dq=Shakak+kurds&source=bl&ots=yCd3EA31oj&sig=CevxRJz51buXL1UlUKoV9hKNpbI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6i6fpza7TAhVDCZoKHUznCKIQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Shakak%20kurds&f=false|زمان=en|وتەگێڕانەوە=One leader who did take action was Simqu, of the Shakak Kurds}}</ref> کە لە باکووری [[پارێزگای ورمێ]]ی [[ئێران]] لە ناوچەی [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]]، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای [[تورکیا]]دا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری [[کورمانجی]] (بنشێوەزاری [[شکاکی]]) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، شه ری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگریت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی کورمانجییە. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] jvulevn7ly2jx2cselkj3bq1c1ycphi 1569636 1569551 2026-03-29T07:11:10Z 1silent scientist 51740 1569636 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''شکاک''' ھۆزێکی گەورەی [[کورد]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KURDISH TRIBES|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Price|یەکەم١=Massoume|سەردێڕ=Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩٩٣-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA182&lpg=PA182&dq=Shakak+kurds&source=bl&ots=yCd3EA31oj&sig=CevxRJz51buXL1UlUKoV9hKNpbI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6i6fpza7TAhVDCZoKHUznCKIQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Shakak%20kurds&f=false|زمان=en|وتەگێڕانەوە=One leader who did take action was Simqu, of the Shakak Kurds}}</ref> کە لە باکووری [[پارێزگای ورمێ]]ی [[ئێران]] لە ناوچەی [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]]، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای [[تورکیا]]دا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری [[کورمانجی]] (بنشێوەزاری [[شکاکی]]) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، شەری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگرێت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی [[کورمانجی]]یە. ==مێژوو== هۆزی شکاک بۆ یەکەمجار لە مشوورێکی (دەستنووسێکی) [[ئێزیدی]] ساڵی ١٢٠٧/١٢٠٨ی زایینیدا وەک یەکێک لەو هۆزانەی سەر بە «پیر سینی دارانی» ناویان هاتووە، کە پیرێکی ئێزیدییە و لە ئایینی ئێزیدیدا وەک «خاوەنی دەریا» نیشان دەدرێت.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/yezidi-manuscriptmisur-of-pir-sini-bahripir-sini-darani-its-study-and-critical-analysis/84ECC740B2E3460C3A4184868CD28E99</ref> لە «[[شەرەفنامە]]»دا، دوو جار ئاماژەیان پێ کراوە. یەکەم، لە بەشی میرنشینی بۆتان وەک یەکێک لەو چوار هۆزەی لە [[ھەکاری]] دەژین. دووەم، لە بەشی [[میرنشینی ئەییووبی]] [[حەسکیف]]دا.<ref>Şerefxanê Bedlîsî. Şerefname: Dîroka Kurdistanê. Translated by Z. Avci. Viranşehir: Azad, 2014.</ref> لە [[تێنووس]]ێکی [[عوسمانی]] سەدەی ١٦دا، لە ناوچەکانی بێریجیک، کاختا، جووم، سرووچ و ڕەڤەندەن ناویان هاتووە و بە «تایفەی ئەکرادی شکاک» ناوبراون. لە تێنووسێکی تریشدا، لە ناوچەی [[چەمسگەزەک]] ئاماژەیان پێ کراوە.<ref>Öztürk, Mustafa. 16.Yüzyilda Kilis, Urfa, Adiyaman ve çevresinde Cemaatler-Oymaklar. Elazig: Firat Üniversitesi Basimevi, 2004.</ref> لە ناو تیرەکانی شکاکدا، «ئەودۆیی» یان «ئەڤدۆیی» هەن. بەپێی مێژووی زارەکییان، ئەوان لە سەدەی ١٧دا لە [[ئامەد]]ەوە هاتوون و لە ڕۆژئاوای [[دەریاچەی ورمێ]] نیشتەجێ بوون، کە بووە هۆی دەربەدەرکردنی هۆزی «[[دونبەلی]]».<ref>https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246</ref> یەکەمین سەرۆکی ناسراوی ئەودۆیییەکان «[[ئیسماعیل ئاغا]]» بوو، کە سەرۆکێکی کورد بوو و پشتگیری «[[ئاغا محەمەد خانی قاجاڕ]]»ی کرد لە داگیرکارییەکانیدا. ئیسماعیل ئاغا لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە تەنیشت ڕووباری «[[نازلوو]]» هەڵکەوتووە. نەوەکەی «جەعفەر ئاغا» لە ساڵی ١٩٠٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[قاجاڕ]]ەوە وەک ڕێگر لە [[تەورێز]] لەسێدارە درا. دواتر «[[سمکۆی شکاک]]»ی برای جەعفەر ئاغا، بە پاڵپشتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دەستی بە ڕاپەڕین دژی [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] کرد. ئەو بەرپرس بوو لە ڕێبەرایەتیکردنی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی دژی ئاشوورییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان]] لە ناوچەکەدا پێش و لەکاتی [[جەنگی جیهانیی یەکەم]]دا، هەروەها بەرپرسیار بوو لە بەرگرییەکی ڕێکخراو دژی ڕژێمی «[[ڕەزا شا]]» کە لە کۆتاییدا بووە هۆی کوژرانی لە ساڵی ١٩٣٠دا.<ref>Houtsma, M. Th.; et al. (1993). "Salmas". E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Vol. 4 (Reprint ed.). E.J. Brill. p. 118. ISBN 90-04-09796-1.</ref><ref>O'Leary, Brendan; Ṣāliḥ, Khālid (2005). "The Denial, Resurrection, and Affirmation of Kurdistan". In O'Leary, Brendan; McGarry, John; Salih, Khaled (eds.). The Future of Kurdistan in Iraq. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. pp. 3–46. ISBN 0-8122-3870-2.</ref> هۆزی شکاک وەک جەنگاوەری ئازا پەسن (وەسف) کراون و لە سەردەمی «[[ئاغا محەمەد خانی قاجاڕ]]»ەوە ئەفسەریان بۆ سەربازانی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]] ڕاهێناوە.<ref>Kalīm Allāh Tavaḥḥudī, Awghāzī (1981). حرکت تاريخي کرد به خراسان در دفاع از استقلال ايران (in Persian). p. 488.</ref> ==بڵاوبوونەوە== ئەم هۆزە لە گوندەکانی [[ئاکچاکوشاک]]، [[چەڤریملێ]]، [[دوگیون]] [[یوردو]]، [[کۆچتەپە]] و [[یاتاگانکایا]] لە [[پارێزگای شرنەخ]]ی [[باکووری کوردستان]] نیشتەجێن. هەروەها لە چەندین گوندی [[پارێزگای دێرسیم]] نیشتەجێن.<ref>Gültekin, Ahmet Kerim (2019). Gezik, Erdal; Gültekin, Ahmet Kerim (eds.). Kurdish Alevis and the Case of Dersim: Historical and Contemporary Insights. Lexington Books. p. 106.</ref> بەشێکی [[شیعە]]ی [[تورکی|تورکزمان]] لەم هۆزە لە مێژوودا لە چەند ناوچەیەکی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێ بوون.<ref>Minorsky, V. (1997). "S̲h̲aḳāḳī". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. & Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IX: San–Sze. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-10422-8.</ref> شکاکەکان ئەو زەوییانە دەگرنەوە کە لە گوندی «بیان» لە باکوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ «[[ئەمکان]]» لە ڕۆژاوا، «[[جوومێ]]» لە باشوور و «[[عەزاز]]» لە ڕۆژهەڵات{{تێبینی|ئەمانە هەموویان [[شار]] و [[شارەدێ]] و [[گوند]]ن لە ناوچەی [[عەفرین]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان]]}}. تا ساڵی ١٩٩٣، کۆی گشتی ٣٩ گوند لەژێر دەسەڵاتی شکاکدا لە ناوچەی [[عەفرین]] هەبووە.<ref>https://www.calameo.com/books/005071515df4324b18922</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] mzpllnop8ppzjqcgj2r9oiqw76csqqm 1569639 1569636 2026-03-29T07:13:46Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569639 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''شکاک''' ھۆزێکی گەورەی [[کورد]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KURDISH TRIBES|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Price|یەکەم١=Massoume|سەردێڕ=Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩٩٣-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA182&lpg=PA182&dq=Shakak+kurds&source=bl&ots=yCd3EA31oj&sig=CevxRJz51buXL1UlUKoV9hKNpbI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6i6fpza7TAhVDCZoKHUznCKIQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Shakak%20kurds&f=false|زمان=en|وتەگێڕانەوە=One leader who did take action was Simqu, of the Shakak Kurds}}</ref> کە لە باکووری [[پارێزگای ورمێ]]ی [[ئێران]] لە ناوچەی [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]]، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای [[تورکیا]]دا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری [[کورمانجی]] (بنشێوەزاری [[شکاکی]]) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، شەری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگرێت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی [[کورمانجی]]یە. ==مێژوو== هۆزی شکاک بۆ یەکەمجار لە مشوورێکی (دەستنووسێکی) [[ئێزیدی]] ساڵی ١٢٠٧/١٢٠٨ی زایینیدا وەک یەکێک لەو هۆزانەی سەر بە «پیر سینی دارانی» ناویان هاتووە، کە پیرێکی ئێزیدییە و لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزیدی]]دا وەک «خاوەنی دەریا» نیشان دەدرێت.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/yezidi-manuscriptmisur-of-pir-sini-bahripir-sini-darani-its-study-and-critical-analysis/84ECC740B2E3460C3A4184868CD28E99</ref> لە «[[شەرەفنامە]]»دا، دوو جار ئاماژەیان پێ کراوە. یەکەم، لە بەشی [[میرنشینی بۆتان]] وەک یەکێک لەو چوار هۆزەی لە [[ھەکاری]] دەژین. دووەم، لە بەشی [[دەوڵەتی ئەییووبی|میرنشینی ئەییووبی]] [[حەسکیف]]دا.<ref>Şerefxanê Bedlîsî. Şerefname: Dîroka Kurdistanê. Translated by Z. Avci. Viranşehir: Azad, 2014.</ref> لە [[تێنووس]]ێکی [[عوسمانی]] سەدەی ١٦دا، لە ناوچەکانی [[بێریجیک]]، [[کاختا]]، [[جووم]]، [[سرووچ]] و [[ڕەڤەندە]]ن ناویان هاتووە و بە «تایفەی ئەکرادی شکاک» ناوبراون. لە تێنووسێکی تریشدا، لە ناوچەی [[مەلکشی]] ئاماژەیان پێ کراوە.<ref>Öztürk, Mustafa. 16.Yüzyilda Kilis, Urfa, Adiyaman ve çevresinde Cemaatler-Oymaklar. Elazig: Firat Üniversitesi Basimevi, 2004.</ref> لە ناو تیرەکانی شکاکدا، «ئەودۆیی» یان «ئەڤدۆیی» هەن. بەپێی مێژووی زارەکییان، ئەوان لە سەدەی ١٧دا لە [[ئامەد]]ەوە هاتوون و لە ڕۆژئاوای [[دەریاچەی ورمێ]] نیشتەجێ بوون، کە بووە هۆی دەربەدەرکردنی هۆزی «[[دونبەلی]]».<ref>https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246</ref> یەکەمین سەرۆکی ناسراوی ئەودۆیییەکان «[[ئیسماعیل ئاغا]]» بوو، کە سەرۆکێکی کورد بوو و پشتگیری «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ی کرد لە داگیرکارییەکانیدا. ئیسماعیل ئاغا لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە تەنیشت ڕووباری «[[نازلوو]]» هەڵکەوتووە. نەوەکەی «جەعفەر ئاغا» لە ساڵی ١٩٠٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[قاجاڕ]]ەوە وەک ڕێگر لە [[تەورێز]] لەسێدارە درا. دواتر «[[سمکۆی شکاک]]»ی برای جەعفەر ئاغا، بە پاڵپشتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دەستی بە ڕاپەڕین دژی [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] کرد. ئەو بەرپرس بوو لە ڕێبەرایەتیکردنی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی دژی ئاشوورییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان]] لە ناوچەکەدا پێش و لەکاتی [[جەنگی جیهانیی یەکەم]]دا، هەروەها بەرپرسیار بوو لە بەرگرییەکی ڕێکخراو دژی ڕژێمی «[[ڕەزا شا]]» کە لە کۆتاییدا بووە هۆی کوژرانی لە ساڵی ١٩٣٠دا.<ref>Houtsma, M. Th.; et al. (1993). "Salmas". E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Vol. 4 (Reprint ed.). E.J. Brill. p. 118. ISBN 90-04-09796-1.</ref><ref>O'Leary, Brendan; Ṣāliḥ, Khālid (2005). "The Denial, Resurrection, and Affirmation of Kurdistan". In O'Leary, Brendan; McGarry, John; Salih, Khaled (eds.). The Future of Kurdistan in Iraq. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. pp. 3–46. ISBN 0-8122-3870-2.</ref> هۆزی شکاک وەک جەنگاوەری ئازا پەسن (وەسف) کراون و لە سەردەمی «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ەوە ئەفسەریان بۆ سەربازانی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]] ڕاهێناوە.<ref>Kalīm Allāh Tavaḥḥudī, Awghāzī (1981). حرکت تاريخي کرد به خراسان در دفاع از استقلال ايران (in Persian). p. 488.</ref> ==بڵاوبوونەوە== ئەم هۆزە لە گوندەکانی [[ئاکچاکوشاک]]، [[چەڤریملێ]]، [[دوگیون]] [[یوردو]]، [[کۆچتەپە]] و [[یاتاگانکایا]] لە [[پارێزگای شرنەخ]]ی [[باکووری کوردستان]] نیشتەجێن. هەروەها لە چەندین گوندی [[پارێزگای دێرسیم]] نیشتەجێن.<ref>Gültekin, Ahmet Kerim (2019). Gezik, Erdal; Gültekin, Ahmet Kerim (eds.). Kurdish Alevis and the Case of Dersim: Historical and Contemporary Insights. Lexington Books. p. 106.</ref> بەشێکی [[شیعە]]ی [[تورکی|تورکزمان]] لەم هۆزە لە مێژوودا لە چەند ناوچەیەکی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێ بوون.<ref>Minorsky, V. (1997). "S̲h̲aḳāḳī". In Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. & Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IX: San–Sze. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-10422-8.</ref> شکاکەکان ئەو زەوییانە دەگرنەوە کە لە گوندی «بیان» لە باکوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ «[[ئەمکان]]» لە ڕۆژاوا، «[[جوومێ]]» لە باشوور و «[[عەزاز]]» لە ڕۆژهەڵات{{تێبینی|ئەمانە هەموویان [[شار]] و [[شارەدێ]] و [[گوند]]ن لە ناوچەی [[عەفرین]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان]]}}. تا ساڵی ١٩٩٣، کۆی گشتی ٣٩ گوند لەژێر دەسەڵاتی شکاکدا لە ناوچەی [[عەفرین]] هەبووە.<ref>https://www.calameo.com/books/005071515df4324b18922</ref> == تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] t08i4kvzobwol3jdxb7cpu1d6ag4nsh 1569640 1569639 2026-03-29T07:14:19Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569640 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''شکاک''' ھۆزێکی گەورەی [[کورد]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KURDISH TRIBES|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Price|یەکەم١=Massoume|سەردێڕ=Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩٩٣-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA182&lpg=PA182&dq=Shakak+kurds&source=bl&ots=yCd3EA31oj&sig=CevxRJz51buXL1UlUKoV9hKNpbI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6i6fpza7TAhVDCZoKHUznCKIQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Shakak%20kurds&f=false|زمان=en|وتەگێڕانەوە=One leader who did take action was Simqu, of the Shakak Kurds}}</ref> کە لە باکووری [[پارێزگای ورمێ]]ی [[ئێران]] لە ناوچەی [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]]، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای [[تورکیا]]دا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری [[کورمانجی]] (بنشێوەزاری [[شکاکی]]) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، شەری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگرێت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی [[کورمانجی]]یە. == مێژوو == ھۆزی شکاک بۆ یەکەمجار لە مشوورێکی (دەستنووسێکی) [[ئێزیدی]] ساڵی ١٢٠٧/١٢٠٨ی زایینیدا وەک یەکێک لەو ھۆزانەی سەر بە «پیر سینی دارانی» ناویان ھاتووە، کە پیرێکی ئێزیدییە و لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزیدی]]دا وەک «خاوەنی دەریا» نیشان دەدرێت.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/yezidi-manuscriptmisur-of-pir-sini-bahripir-sini-darani-its-study-and-critical-analysis/84ECC740B2E3460C3A4184868CD28E99</ref> لە «[[شەرەفنامە]]» دا، دوو جار ئاماژەیان پێ کراوە. یەکەم، لە بەشی [[میرنشینی بۆتان]] وەک یەکێک لەو چوار ھۆزەی لە [[ھەکاری]] دەژین. دووەم، لە بەشی [[دەوڵەتی ئەییووبی|میرنشینی ئەییووبی]] [[حەسکیف]]دا.<ref>Şerefxanê Bedlîsî. Şerefname: Dîroka Kurdistanê. Translated by Z. Avci. Viranşehir: Azad, 2014.</ref> لە [[تێنووس]]ێکی [[عوسمانی]] سەدەی ١٦دا، لە ناوچەکانی [[بێریجیک]]، [[کاختا]]، [[جووم]]، [[سرووچ]] و [[ڕەڤەندە]]ن ناویان ھاتووە و بە «تایفەی ئەکرادی شکاک» ناوبراون. لە تێنووسێکی تریشدا، لە ناوچەی [[مەلکشی]] ئاماژەیان پێ کراوە.<ref>Öztürk, Mustafa. 16.Yüzyilda Kilis, Urfa, Adiyaman ve çevresinde Cemaatler-Oymaklar. Elazig: Firat Üniversitesi Basimevi, 2004.</ref> لە ناو تیرەکانی شکاکدا، «ئەودۆیی»یان «ئەڤدۆیی» ھەن. بەپێی مێژووی زارەکییان، ئەوان لە سەدەی ١٧دا لە [[ئامەد]]ەوە ھاتوون و لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] نیشتەجێ بوون، کە بووە ھۆی دەربەدەرکردنی ھۆزی «[[دونبەلی]]».<ref>https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246</ref> یەکەمین سەرۆکی ناسراوی ئەودۆیییەکان «[[ئیسماعیل ئاغا]]» بوو، کە سەرۆکێکی کورد بوو و پشتگیری «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ی کرد لە داگیرکارییەکانیدا. ئیسماعیل ئاغا لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە تەنیشت ڕووباری «[[نازلوو]]» ھەڵکەوتووە. نەوەکەی «جەعفەر ئاغا» لە ساڵی ١٩٠٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[قاجاڕ]]ەوە وەک ڕێگر لە [[تەورێز]] لەسێدارە درا. دواتر «[[سمکۆی شکاک]]»ی برای جەعفەر ئاغا، بە پاڵپشتی ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی دەستی بە ڕاپەڕین دژی [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] کرد. ئەو بەرپرس بوو لە ڕێبەرایەتیکردنی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی دژی ئاشوورییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان]] لە ناوچەکەدا پێش و لەکاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، ھەروەھا بەرپرسیار بوو لە بەرگرییەکی ڕێکخراو دژی ڕژێمی «[[ڕەزا شا]]» کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی کوژرانی لە ساڵی ١٩٣٠دا.<ref>Houtsma, M. Th. ; et al. (1993). "Salmas". E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Vol. 4 (Reprint ed.). E.J. Brill. p. 118. ISBN 90-04-09796-1.</ref><ref>O'Leary, Brendan; Ṣāliḥ, Khālid (2005). "The Denial, Resurrection, and Affirmation of Kurdistan". In O'Leary, Brendan; McGarry, John; Salih, Khaled (eds.). The Future of Kurdistan in Iraq. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. pp. 3–46. ISBN 0-8122-3870-2.</ref> ھۆزی شکاک وەک جەنگاوەری ئازا پەسن (وەسف) کراون و لە سەردەمی «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ەوە ئەفسەریان بۆ سەربازانی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]] ڕاھێناوە.<ref>Kalīm Allāh Tavaḥḥudī, Awghāzī (1981). حرکت تاريخي کرد به خراسان در دفاع از استقلال ايران (in Persian). p. 488.</ref> == بڵاوبوونەوە == ئەم ھۆزە لە گوندەکانی [[ئاکچاکوشاک]]، [[چەڤریملێ]]، [[دوگیون]] [[یوردو]]، [[کۆچتەپە]] و [[یاتاگانکایا]] لە [[پارێزگای شرنەخ]]ی [[باکووری کوردستان]] نیشتەجێن. ھەروەھا لە چەندین گوندی [[پارێزگای دێرسیم]] نیشتەجێن.<ref>Gültekin, Ahmet Kerim (2019). Gezik, Erdal; Gültekin, Ahmet Kerim (eds.). Kurdish Alevis and the Case of Dersim: Historical and Contemporary Insights. Lexington Books. p. 106.</ref> بەشێکی [[شیعە]]ی [[تورکی|تورکزمان]] لەم ھۆزە لە مێژوودا لە چەند ناوچەیەکی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێ بوون.<ref>Minorsky, V. (1997). "S̲h̲aḳāḳī". In Bosworth, C. E. ; van Donzel, E. ; Heinrichs, W. P. & Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IX: San–Sze. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-10422-8.</ref> شکاکەکان ئەو زەوییانە دەگرنەوە کە لە گوندی «بیان» لە باکوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ «[[ئەمکان]]» لە ڕۆژاوا، «[[جوومێ]]» لە باشوور و «[[عەزاز]]» لە ڕۆژھەڵات{{تێبینی|ئەمانە ھەموویان [[شار]] و [[شارەدێ]] و [[گوند]]ن لە ناوچەی [[عەفرین]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان]]}}. تا ساڵی ١٩٩٣، کۆی گشتی ٣٩ گوند لەژێر دەسەڵاتی شکاکدا لە ناوچەی [[عەفرین]] ھەبووە.<ref>https://www.calameo.com/books/005071515df4324b18922</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] oy7emvxcmzhp0rbvydrrsd7lqnkhgnx 1569641 1569640 2026-03-29T07:15:21Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569641 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''شکاک''' ھۆزێکی گەورەی [[کورد]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KURDISH TRIBES|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Price|یەکەم١=Massoume|سەردێڕ=Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩٩٣-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA182&lpg=PA182&dq=Shakak+kurds&source=bl&ots=yCd3EA31oj&sig=CevxRJz51buXL1UlUKoV9hKNpbI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6i6fpza7TAhVDCZoKHUznCKIQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Shakak%20kurds&f=false|زمان=en|وتەگێڕانەوە=One leader who did take action was Simqu, of the Shakak Kurds}}</ref> کە لە باکووری [[پارێزگای ورمێ]]ی [[ئێران]] لە ناوچەی [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]]، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای [[تورکیا]]دا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری [[کورمانجی]] (بنشێوەزاری [[شکاکی]]) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، شەری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگرێت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی [[کورمانجی]]یە. == مێژوو == ھۆزی شکاک بۆ یەکەمجار لە مشوورێکی (دەستنووسێکی) [[ئێزیدی]] ساڵی ١٢٠٧/١٢٠٨ی زایینیدا وەک یەکێک لەو ھۆزانەی سەر بە «پیر سینی دارانی» ناویان ھاتووە، کە پیرێکی ئێزیدییە و لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزیدی]]دا وەک «خاوەنی دەریا» نیشان دەدرێت.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/yezidi-manuscriptmisur-of-pir-sini-bahripir-sini-darani-its-study-and-critical-analysis/84ECC740B2E3460C3A4184868CD28E99</ref> لە «[[شەرەفنامە]]» دا، دوو جار ئاماژەیان پێ کراوە. یەکەم، لە بەشی [[میرنشینی بۆتان]] وەک یەکێک لەو چوار ھۆزەی لە [[ھەکاری]] دەژین. دووەم، لە بەشی [[دەوڵەتی ئەییووبی|میرنشینی ئەییووبی]] [[حەسکیف]]دا.<ref>Şerefxanê Bedlîsî. Şerefname: Dîroka Kurdistanê. Translated by Z. Avci. Viranşehir: Azad, 2014.</ref> لە [[تێنووس]]ێکی [[عوسمانی]] سەدەی ١٦دا، لە ناوچەکانی [[بێریجیک]]، [[کاختا]]، [[جووم]]، [[سرووچ]] و [[ڕەڤەندە]]ن ناویان ھاتووە و بە «تایفەی ئەکرادی شکاک» ناوبراون. لە تێنووسێکی تریشدا، لە ناوچەی [[مەلکشی]] ئاماژەیان پێ کراوە.<ref>Öztürk, Mustafa. 16.Yüzyilda Kilis, Urfa, Adiyaman ve çevresinde Cemaatler-Oymaklar. Elazig: Firat Üniversitesi Basimevi, 2004.</ref> لە ناو تیرەکانی شکاکدا، «ئەودۆیی» یان «ئەڤدۆیی» ھەن. بەپێی مێژووی زارەکییان، ئەوان لە سەدەی ١٧دا لە [[ئامەد]]ەوە ھاتوون و لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] نیشتەجێ بوون، کە بووە ھۆی دەربەدەرکردنی ھۆزی «[[دونبەلی]]».<ref>https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246</ref> یەکەمین سەرۆکی ناسراوی ئەودۆیییەکان «[[ئیسماعیل ئاغا]]» بوو، کە سەرۆکێکی کورد بوو و پشتگیری «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ی کرد لە داگیرکارییەکانیدا. ئیسماعیل ئاغا لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە تەنیشت ڕووباری «[[نازلوو]]» ھەڵکەوتووە. نەوەکەی «جەعفەر ئاغا» لە ساڵی ١٩٠٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[قاجاڕ]]ەوە وەک ڕێگر لە [[تەورێز]] لەسێدارە درا. دواتر «[[سمکۆی شکاک]]»ی برای جەعفەر ئاغا، بە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] دەستی بە ڕاپەڕین دژی [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] کرد. ئەو بەرپرس بوو لە ڕێبەرایەتیکردنی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی دژی ئاشوورییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان]] لە ناوچەکەدا پێش و لەکاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، ھەروەھا بەرپرسیار بوو لە بەرگرییەکی ڕێکخراو دژی ڕژێمی «[[ڕەزا شا]]» کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی کوژرانی لە ساڵی ١٩٣٠دا.<ref>Houtsma, M. Th. ; et al. (1993). "Salmas". E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Vol. 4 (Reprint ed.). E.J. Brill. p. 118. ISBN 90-04-09796-1.</ref><ref>O'Leary, Brendan; Ṣāliḥ, Khālid (2005). "The Denial, Resurrection, and Affirmation of Kurdistan". In O'Leary, Brendan; McGarry, John; Salih, Khaled (eds.). The Future of Kurdistan in Iraq. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. pp. 3–46. ISBN 0-8122-3870-2.</ref> ھۆزی شکاک وەک جەنگاوەری ئازا پەسن (وەسف) کراون و لە سەردەمی «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ەوە ئەفسەریان بۆ سەربازانی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]] ڕاھێناوە.<ref>Kalīm Allāh Tavaḥḥudī, Awghāzī (1981). حرکت تاريخي کرد به خراسان در دفاع از استقلال ايران (in Persian). p. 488.</ref> == بڵاوبوونەوە == ئەم ھۆزە لە گوندەکانی [[ئاکچاکوشاک]]، [[چەڤریملێ]]، [[دوگیون]] [[یوردو]]، [[کۆچتەپە]] و [[یاتاگانکایا]] لە [[پارێزگای شرنەخ]]ی [[باکووری کوردستان]] نیشتەجێن. ھەروەھا لە چەندین گوندی [[پارێزگای دێرسیم]] نیشتەجێن.<ref>Gültekin, Ahmet Kerim (2019). Gezik, Erdal; Gültekin, Ahmet Kerim (eds.). Kurdish Alevis and the Case of Dersim: Historical and Contemporary Insights. Lexington Books. p. 106.</ref> بەشێکی [[شیعە]]ی [[تورکی|تورکزمان]] لەم ھۆزە لە مێژوودا لە چەند ناوچەیەکی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێ بوون.<ref>Minorsky, V. (1997). "S̲h̲aḳāḳī". In Bosworth, C. E. ; van Donzel, E. ; Heinrichs, W. P. & Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IX: San–Sze. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-10422-8.</ref> شکاکەکان ئەو زەوییانە دەگرنەوە کە لە گوندی «بیان» لە باکوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ «[[ئەمکان]]» لە ڕۆژاوا، «[[جوومێ]]» لە باشوور و «[[عەزاز]]» لە ڕۆژھەڵات{{تێبینی|ئەمانە ھەموویان [[شار]] و [[شارەدێ]] و [[گوند]]ن لە ناوچەی [[عەفرین]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان]]}}. تا ساڵی ١٩٩٣، کۆی گشتی ٣٩ گوند لەژێر دەسەڵاتی شکاکدا لە ناوچەی [[عەفرین]] ھەبووە.<ref>https://www.calameo.com/books/005071515df4324b18922</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] lj40428mcvw4l0271noff4qat8kvfoe 1569642 1569641 2026-03-29T07:16:12Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1569642 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''شکاک''' ھۆزێکی گەورەی [[کورد]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KURDISH TRIBES|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Price|یەکەم١=Massoume|سەردێڕ=Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩٩٣-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA182&lpg=PA182&dq=Shakak+kurds&source=bl&ots=yCd3EA31oj&sig=CevxRJz51buXL1UlUKoV9hKNpbI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6i6fpza7TAhVDCZoKHUznCKIQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Shakak%20kurds&f=false|زمان=en|وتەگێڕانەوە=One leader who did take action was Simqu, of the Shakak Kurds}}</ref> کە لە باکووری [[پارێزگای ورمێ]]ی [[ئێران]] لە ناوچەی [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]]، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای [[تورکیا]]دا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری [[کورمانجی]] (بنشێوەزاری [[شکاکی]]) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، شەری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگرێت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی [[کورمانجی]]یە. == مێژوو == ھۆزی شکاک بۆ یەکەمجار لە مشوورێکی (دەستنووسێکی) [[ئێزیدی]] ساڵی ١٢٠٧/١٢٠٨ی زایینیدا وەک یەکێک لەو ھۆزانەی سەر بە «پیر سینی دارانی» ناویان ھاتووە، کە پیرێکی ئێزیدییە و لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزیدی]]دا وەک «خاوەنی دەریا» نیشان دەدرێت.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/yezidi-manuscriptmisur-of-pir-sini-bahripir-sini-darani-its-study-and-critical-analysis/84ECC740B2E3460C3A4184868CD28E99</ref> لە «[[شەرەفنامە]]» دا، دوو جار ئاماژەیان پێ کراوە. یەکەم، لە بەشی [[میرنشینی بۆتان]] وەک یەکێک لەو چوار ھۆزەی لە [[ھەکاری]] دەژین. دووەم، لە بەشی [[دەوڵەتی ئەییووبی|میرنشینی ئەییووبی]] [[حەسکیف]]دا.<ref>Şerefxanê Bedlîsî. Şerefname: Dîroka Kurdistanê. Translated by Z. Avci. Viranşehir: Azad, 2014.</ref> لە [[تێنووس]]ێکی [[عوسمانی]] سەدەی ١٦دا، لە ناوچەکانی [[بێریجیک]]، [[کاختا]]، [[جووم]]، [[سرووچ]] و [[ڕەڤەندە]]ن ناویان ھاتووە و بە «تایفەی ئەکرادی شکاک» ناوبراون. لە تێنووسێکی تریشدا، لە ناوچەی [[مەلکشی]] ئاماژەیان پێ کراوە.<ref>Öztürk, Mustafa. 16.Yüzyilda Kilis, Urfa, Adiyaman ve çevresinde Cemaatler-Oymaklar. Elazig: Firat Üniversitesi Basimevi, 2004.</ref> لە ناو تیرەکانی شکاکدا، «ئەودۆیی» یان «ئەڤدۆیی» ھەن. بەپێی مێژووی زارەکییان، ئەوان لە سەدەی ١٧دا لە [[ئامەد]]ەوە ھاتوون و لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] نیشتەجێ بوون، کە بووە ھۆی دەربەدەرکردنی ھۆزی «[[دونبەلی]]».<ref>https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246</ref> یەکەمین سەرۆکی ناسراوی ئەودۆیییەکان «[[ئیسماعیل ئاغا]]» بوو، کە سەرۆکێکی کورد بوو و پشتگیری «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ی کرد لە داگیرکارییەکانیدا. ئیسماعیل ئاغا لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە تەنیشت ڕووباری «[[نازلوو]]» ھەڵکەوتووە. نەوەکەی «جەعفەر ئاغا» لە ساڵی ١٩٠٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[قاجاڕ]]ەوە وەک ڕێگر لە [[تەورێز]] لەسێدارە درا. دواتر «[[سمکۆی شکاک]]»ی برای جەعفەر ئاغا، بە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] دەستی بە ڕاپەڕین دژی [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] کرد. ئەو بەرپرس بوو لە ڕێبەرایەتیکردنی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی دژی ئاشوورییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان]] لە ناوچەکەدا پێش و لەکاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، ھەروەھا بەرپرسیار بوو لە بەرگرییەکی ڕێکخراو دژی ڕژێمی «[[ڕەزا شا]]» کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی کوژرانی لە ساڵی ١٩٣٠دا.<ref>Houtsma, M. Th. ; et al. (1993). "Salmas". E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Vol. 4 (Reprint ed.). E.J. Brill. p. 118. ISBN 90-04-09796-1.</ref><ref>O'Leary, Brendan; Ṣāliḥ, Khālid (2005). "The Denial, Resurrection, and Affirmation of Kurdistan". In O'Leary, Brendan; McGarry, John; Salih, Khaled (eds.). The Future of Kurdistan in Iraq. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. pp. 3–46. ISBN 0-8122-3870-2.</ref> ھۆزی شکاک وەک جەنگاوەری ئازا پەسن (وەسف) کراون و لە سەردەمی «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ەوە ئەفسەریان بۆ سەربازانی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]] ڕاھێناوە.<ref>Kalīm Allāh Tavaḥḥudī, Awghāzī (1981). حرکت تاريخي کرد به خراسان در دفاع از استقلال ايران (in Persian). p. 488.</ref> == بڵاوبوونەوە == ئەم ھۆزە لە گوندەکانی [[ئاکچاکوشاک]]، [[چەڤریملێ]]، [[دوگیون]] [[یوردو]]، [[کۆچتەپە]] و [[یاتاگانکایا]] لە [[پارێزگای شرنەخ]]ی [[باکووری کوردستان]] نیشتەجێن. ھەروەھا لە چەندین گوندی [[پارێزگای دێرسیم]] نیشتەجێن.<ref>Gültekin, Ahmet Kerim (2019). Gezik, Erdal; Gültekin, Ahmet Kerim (eds.). Kurdish Alevis and the Case of Dersim: Historical and Contemporary Insights. Lexington Books. p. 106.</ref> بەشێکی [[شیعە]]ی [[تورکی|تورکزمان]] لەم ھۆزە لە مێژوودا لە چەند ناوچەیەکی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێ بوون.<ref>Minorsky, V. (1997). "S̲h̲aḳāḳī". In Bosworth, C. E. ; van Donzel, E. ; Heinrichs, W. P. & Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IX: San–Sze. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-10422-8.</ref> شکاکەکان ئەو زەوییانە دەگرنەوە کە لە گوندی «بیان» لە باکوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ «[[ئەمکان]]» لە ڕۆژاوا، «[[جوومێ]]» لە باشوور و «[[عەزاز]]» لە ڕۆژھەڵات{{تێبینی|ئەمانە ھەموویان [[شار]] و [[شارەدێ]] و [[گوند]]ن لە ناوچەی [[عەفرین]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان]]}}. تا ساڵی ١٩٩٣، کۆی گشتی ٣٩ گوند لەژێر دەسەڵاتی شکاکدا لە ناوچەی [[عەفرین]] ھەبووە.<ref>https://www.calameo.com/books/005071515df4324b18922</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تد|کوردستان|تورکیا|ئێران}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} [[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] o042o3y5luoovf9hujs654ec3f02va1 0 8240 1569394 1569225 2026-03-28T12:03:51Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569394 wikitext text/x-wiki {{Coord|34|N|9|E|scale:5000000|display=title}} {{Infobox country |native_name = {{lang|ar|الجمھوریة التونسیة}}{{ھن}}''{{transl|ar|al-Jumhūriyyah at-Tūnisiyyah}}'' |conventional_long_name = Republic of Tunisia |common_name = Tunisia |image_flag = Flag of Tunisia.svg |image_coat = Coat of arms of Tunisia.svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = Tunisia in its region.svg |national_motto = {{lang|ar|حریة، نظام، عدالة}}{{ھن}}''"{{transl|ar|Ḥurriyyah, Niẓām, ‘Adālah}}"''{{ھن}}"Liberty, Order, Justice"<ref name="art4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Tunisia Constitution, Article 4 |ناونیشان = http://www.chambre-dep.tn/a_constit1.html |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە = 1957-07-25 |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان = bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20060406143842/http://www.chambre-dep.tn/a_constit1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی نیسانی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060406143842/http://www.chambre-dep.tn/a_constit1.html |date= ٦ی نیسانی ٢٠٠٦}}</ref> |official_languages = [[عەرەبی]]<ref name="art1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Tunisia Constitution, Article 1 |ناونیشان = http://www.chambre-dep.tn/a_constit1.html |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە = 1957-07-25 |ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان = bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20060406143842/http://www.chambre-dep.tn/a_constit1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی نیسانی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060406143842/http://www.chambre-dep.tn/a_constit1.html |date= ٦ی نیسانی ٢٠٠٦}} Translation by the University of Bern: ''Tunisia is a free State, independent and sovereign; its religion is the Islam, its language is Arabic, and its form is the Republic.''</ref> |national_anthem = "[[Humat al-Hima]]"{{ھن}}"''Defenders of the Homeland''" |spoken_languages = [[French]], [[Berber language|Berber]], [[Italian]] |demonym = [[توونسی]] |capital = [[توونس (شار)|توونس]] |latd=٣٦ |latm=٥٠ |latNS=N |longd=١٠ |longm=٩ |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[کۆمار]]<ref name="art1"/> |leader_title1 = [[سەرۆککۆمار]] |leader_title2 = [[سەرۆک وەزیران]] |leader_name1 = مونسف مەرزوکی |leader_name2 = مەھدی جوماع |legislature = [[Constituent Assembly of Tunisia|Constituent Assembly]] |area_rank = 92nd |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = ١٦٣٦١٠ |area_sq_mi = ٦٣١٧٠ |percent_water = ٥٫٠ |population_estimate = 10,732,900<ref name="ins">[http://www.statistiques-mondiales.com/tunisie.htm Tunisie: statistiques] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603084759/http://www.statistiques-mondiales.com/tunisie.htm |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}. Statistiques-mondiales.com. Retrieved on 2012-05-12.</ref> |GDP_PPP = $100.979 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=8&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=744&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|سەردێڕ=Tunisia|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130406002853/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=38&pr.y=8&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=744&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = ٢٠١١ |GDP_PPP_per_capita = $9,477<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $46.360 Bllion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = ٢٠١١ |GDP_nominal_per_capita = $4,351<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |population_estimate_rank = 77th |population_estimate_year = ٢٠١٢ |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = ٦٣ <!--pop est 2011 (164,418 sq km) / land area(163610) =63,482 sq mi--> |population_density_sq_mi = ١٦٣ |population_density_rank = 133rd |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from [[French Fourth Republic|France]] |established_date1 = ٢٠ ئازار ١٩٥٦ |HDI = {{increase}} 0.698<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> |HDI_rank = 94th |HDI_year = ٢٠١١ |HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> |Gini = ٣٩٫٨ |Gini_year = ٢٠٠٠ |Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |currency = [[Tunisian dinar]] |currency_code = TND |country_code = +٢١٦ |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +١ |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +١ |drives_on = right |cctld = [[.tn]] {{Rtl-lang|ar|}}<ref name="iana">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iana.org/reports/2010/tunis-report-16jul2010.html|سەردێڕ=Report on the Delegation of |ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Internet Corporation for Assigned Names and Numbers|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120531054928/http://www.iana.org/reports/2010/tunis-report-16jul2010.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |calling_code = ٢١٦ }} [[پەڕگە:Tunisia in its region.svg|وێنۆک|توونس]] '''توونس''' وڵاتێکی عەرەبییە لە باکووری کیشوەری [[ئافریقا|ئەفریقا]]. پایتەختی ئەم وڵاتە [[توونس (شار)|شاری توونسە]]. == دانیشتووان == لە ساڵی ٢٠٢٠دا ژمارەی دانیشتووانی توونس بەرامبەر لەگەڵ ١١٬٧٠٨٬٣٧٠ کەس بووە،<ref name="ins">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ins.tn/en/themes/population |سەردێڕ=National Institute of Statistics-Tunisia |بڵاوکەرەوە=National Institute of Statistics-Tunisia |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128201634/http://www.ins.tn/en/themes/population |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە ٩٨٪ [[عەرەب]]، ١٪ [[ئەورووپا|ئەورووپی]] و [[جوولەکە]]ن و ١٪ ئەوانەی دیکەن.<ref name=CIA>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tunisia|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/|بڵاوکەرەوە=CIA World Factbook|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110024851/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == زمان == [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] زمانی فەرمی ئەو وڵاتەیە، کە بە [[عەرەبی توونسی]] یان توونسی دەناسرێت،<ref name="sayahi">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ = Diglossia and Language Contact: Language Variation and Change in North Africa|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=ygFeAwAAQBAJ&pg=PA227|بڵاوکەرەوە = Cambridge University Press|ڕێکەوت = ٢٠١٤|ژپنک = ٩٧٨-١-١٣٩-٨٦٧٠٧-٨|یەکەم = Lotfi|دوایین = Sayahi|پەڕە=٢٢٧}}</ref> جۆری خۆماڵیی عەرەبییە کە لەلایەن زۆربەی خەڵکی وڵاتەکەوە بەکاردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Albert J. Borg|نووسەر٢=Marie Azzopardi-Alexander|سەردێڕ=Maltese|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=igAOAAAAQAAJ&pg=PR13|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٣|ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٠٢٢٤٣-٩|پەڕە=١٣|وتەگێڕانەوە=The immediate source for the Arabic vernacular spoken in Malta was Muslim Sicily, but its ultimate origin appears to have been Tunisia. In fact, Maltese displays some areal traits typical of Maghrebine Arabic, although during the past eight hundred years of independent evolution it has drifted apart from Tunisian Arabic.}}</ref> ھەروەھا ھەندێکی تریش بە [[زمانی ئەمازیغی]] دەدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://library.uws.edu.au/adt-NUWS/public/adt-NUWS20040707.092709/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080526135310/http://library.uws.edu.au/adt-NUWS/public/adt-NUWS20040707.092709/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٨ |سەردێڕ=An outline of the Shilha (Berber) vernacular of Douiret (Southern Tunisia) |بڵاوکەرەوە=Australian Digital Theses Program |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iK-gBgAAQBAJ&q=shelha+in+tunisia&pg=PT473|سەردێڕ=The Middle East in the World: An Introduction|دوایین=Volk|یەکەم=Lucia|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٥٠١٧٣-٢|پەڕە=٤٧٣}}</ref> == ئایین == ئیسلام ئایینی فەرمی توونسە کە زۆربەی خەڵکی وڵاتەکە پەیڕەوی لێدەکەن.<ref name=CIA/> {{bar box | title=ئایینەکان لە توونس<ref name=CIA/> | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|[[ئیسلام]]|green|٩٨٫٠}} {{bar percent|[[مەسیحییەت]] و [[جوویەتی]]|blue|٢٫٠}}}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتەکانی ئەفریقا}} {{کۆمکاری عەرەبی}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|وڵاتەکان}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Tunisia}} [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا]] [[پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦]] [[پۆل:توونس]] [[پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان]] m1k641n9s3323xu834r74uwxwvonkfb 0 8763 1569531 1470823 2026-03-28T17:40:17Z 1silent scientist 51740 /* خوێندنەوەی زۆرتر */ 1569531 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}{{Coord|39|05|19.87|N|44|19|37.19|E|display=title}} [[پەڕگە:A painting in Chehel Sotoun1.jpg|وێنۆک]] '''شەڕی چاڵدێران''' شەڕێک بوو لە نێوان ھێزەکانی [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەمی]] [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[شا ئیسماعیلی یەکەم]]ی [[سەفەوییەکان|سەفەوی]] کە لە [[٢٣ی ئاب]]ی [[١٥١٤]] ڕوویدا و لە ئاکامدا سوپای عوسمانی سەرکەوت و ئەو ناوچانەی کە ئێستا [[باشووری کوردستان]] و [[باکووری کوردستان]]ی پێ ئەوترێ خستەسەر خاکی خۆی. ئەم شەڕە دەستپێکی ١٢٤ ساڵ شەڕی ئەو دوو حکوومەتە بوو کە لە [[١٦٣٨]] و بە [[پەیماننامەی قەسری شیرین]] کۆتایی پێھات. لە ئەنجامی ئەم شەڕەدا [[کوردستان]] بۆ یەکەمین جار دابەش بوو لە نێوان حکوومەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[سەفەوییەکان]]دا. == سەرەتا == کاتێک [[شا ئیسماعیل]] [[شیعە|مەزھەبی شیعە]]ی بەسەر گەلەکەیدا سەپاند، و بە عەقیدەی فەرمی دەوڵەت لە ئێران ناساند، کاردانەوەکان توندوتیژ بوون، بە تایبەت کە زۆرێک لە دانیشتووانی شارە سەرەکییەکانی [[ئێران]]، وەک [[تەورێز|تەبرێز]]، سوننە بوون؛ بۆیە ھۆزەکانی قزیلباشی تورکی قوتابخانەی عەلەویی بەلای خۆیدا ڕاکێشا، ئەمەش وای لێکردن ببنە پایەی سەرەکی سوپاکەی و ئەوان بە شێوەیەکی سەرەکی گلەیییان لە ڕێوشوێنە دارایی و کارگێڕییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] دەکرد، تەنانەت ڕێگەیان بۆ ڕوودانی نائارامییەکی گەورە ئامادە دەکرد لە ئەنادۆڵ، کە وای لێکرد پشتیان پێ ببەستێت بۆ نەھێشتنی ھەموو نەیارەکانی و سەپاندنی عەقیدەی شیعە بە زۆر، ئەوە بەربەستێک بوو لە نێوان ئەو و عوسمانییەکان. دەوڵەتە کوردەکان، ھۆزە تورکەکانی [[چیای تاوروسی]] بچووک و کەمینە [[مەسیحییەت|مەسیحییەکان]]ی [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] ھەموویان بوون بە موڵکی شا، بەپێی ئیدیعای ئەوان. تا ئەو کاتەی لە ساڵی ١٥٠٨دا [[بەغدا]]ی داگیر کرد و گۆڕی ئیمامە سوننەکانی ڕوخاند و کۆمەڵێک لە زانایانی سەربڕی، دەنگۆیەک لە وڵاتانی تورکدا ڕوون دەکرایەوە کە کۆمەڵکوژییەکی گەورە بەسەر سوننەکانی [[بەغدا]]دا ھاتووە لەسەر دەستی سەفەوییەکان، لەم ماوەیەدا پەیوەندییەکانی نێوان سەفەوی و عوسمانییەکان بە بەستەڵەکێک تایبەتمەند بوون، لە سەرەتای دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵاتی سوڵتان سەلیمەوە، باڵیۆزی ڤێنیز و [[مەجارستان|ھەنگاریا]] و [[میسر]] و [[ڕووسیا]] گەیشتوونەتە لای بۆ ئەوەی پیرۆزبایی لێ بکەن، ئەویش لە کۆتاییدا بە ئا ئاگربەست لەگەڵ ھەموویان بۆ ماوەیەکی زۆر، بەڵام ھیچ باڵیۆزێک لە [[ئێران]]ەوە نەگەیشتە لای، ھەمووان لەم کاتە تایبەتەدا درکیان بەوە کرد کە شەڕ لە نێوان سەلیم و نەیارەکەیدا سەرھەڵدەدات، شا ئیسماعیل. سەلیمی یەکەم بە گومانەوە سەیری جموجۆڵەکانی سەفەوییەکان دەکرد، بە تایبەت دوای ئەوەی شا ئیسماعیل شاندێکی زەبەلاحی نارد بۆ لای قانسوح غوری سوڵتانی [[میسر]] کە ٢٠٠ کۆیلەیان تێدابوو، بۆ ئەوەی لەو شەڕە چاوەڕوانکراوە ئاگاداری بکەنەوە و بانگھێشتی بکەن بۆ ھاوپەیمانی لەگەڵیدا ئەو لە دژی [[سوڵتان سەلیم]]، بۆی ڕوونی کردەوە کە ئەگەر ڕازی نەبن، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] شەڕی ھەردووکیان دەکات لەسەر ئەو توند بوو، شکستی ھێنا و موڵکی لێ دزی، بۆیە بڕیاریدا ھێرش بکاتە سەر نەیارەکەی سەفەوی و لێدانێکی بەھێز لێبدات پێش ئەوەی ئامادەکاری بکات بۆ شەڕەکە؛ بۆیە ئەویش وەفدێکی نارد بۆ لای [[مەملوکەکان]]، بانگھێشتی کردبوون بۆ یەکگرتنەوە، بەڵام دوای گفتوگۆیەکی زۆر، [[مەملوکەکان]] پێیان باشتر بوو بێلایەن بمێننەوە، تەنانەت ئەگەر مەیلیان بۆ لای [[سەفەوییەکان|سەفەوی]] ھەبێت.<ref>ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی فاکتەرەکانی سەرھەڵدان و ڕوخان لەلایەن د. عەلی ئەلسەلابی| دار المعریفە بەیروت|چاپکردنی دووەم ٢٠٠٥| ل: ٢٠٠ و ٢٠١</ref><ref>فازل بەیات ل:١٦</ref><ref>چوار سەدە [[مێژووی عێراق]]ی نوێ. ستیڤن لانکیرک (پشکنەری پێشووی کارگێڕی لە حکوومەتی عێراق). و گواستنەوەی بۆ زمانی عەرەبی جەعفەر ئەلخیات. ت. پێنجەم ٢٠٠٤ ل:٣٣ و ل:٣٢</ref><ref>مێژووی دەوڵەتی عوسمانی عوسمانی|محمد فەرید ئەلموحامی| ١٩٧٧| ل: ٧٣</ref><ref>فازل بەیات. ل: ١٧ فەزل بەیات ل:١٧، بە ئاماژەدان بە دەستنووسێک (ھەمامەر، مێژووی دەوڵەتێکی عوسمانی، ئەستەنبوڵ ١٣٣٠، بەرگی ٤، ل: ١١٢</ref><ref>محەممەد فەرید ئەلموحامی ل: ٧٤</ref><ref>ابن ئیاس. بدائع ئەلزوھور: مەملوکەکان بە گونجاویان زانی کە سەرباز بنێرن بۆ جەرگەی حەلەب بۆ ئەوەی لەوێ جێگیریان بکەن</ref> == کاریگەری شەڕی چاڵدێران لەسەر کورد == عوسمانییەکان دژی ئەم فراوانخوازییەی شائیسماعیل وەستان کە لە ناوچەکانی کوردستان و عێراق کردی چونکە وەکوو ئاشکرا بوو لەوکاتەدا عوسمانییەکان ئەو فراوان خوازییەیان بەدەست تێخستنی سنوورەکەیان واتە (سنوورێ دەوڵەتی عوسمانی) دادەنا، جگە لەوەی کە سنووری کوردستان جێگیر ڕێک و پێک نەبوو بەم جۆرە کێشەی سنوور بووە ھۆیەکی کاریگەر بۆ ھەڵگیرساندنی شەو ناکۆکی لە نێوان عوسمانی و سەفەوی ئەمە سەڕەراێ ئەوەی ئەوانەی کە لەدەست دەسەڵاتی سوڵتان واتە سوڵتانی عوسمانی ڕایان دەکرد و پەنایان دەبردە بەر دەولەتی سەفەوی لە ڕێگاێ ھاوبیرەکانیانەوە کەوتنە ھاندانی خەلکی ئەنادۆل کە شۆڕش د «ێ عوسمانییەکان بەرپا بکەن.<ref>کتێبی مێژووی نوێ و ھاوچەرخ لاپەرە ٦</ref> == گرنگترین ھۆکارەکانی شەڕەکە == {{بەشی بێسەرچاوە}} * سەرھەڵدانی دەوڵەتی سەفەوی لە ئێران و پەلھاوێشتنیان بۆ ناوچە نزیکەکانی ژێر دەستی عوسمانییەکان. * عوسمانییەکان ڕازی نەبوون کەئەم ناوچە پڕ بایەخە و ستراتیژیانە لەژێر دەستەڵاتی سەفەوی دابێت. * عوسمانییەکان لەوکاتەوە نەیانتوانیبوو ھیچ فرانخوازیێکی تر بکەنلە [[ئەورووپا]]، بۆیە لەوەدەگەڕان کەلە ناوچەی تردا فراوانخوازی بکەن. * داگیرکردنی ڕۆژاوای عەرەب و کەنداو و [[دەریای سوور]] لەلایەن [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] و [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالییەکان]].{{ژێدەر پێویستە}}. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == خوێندنەوەی زۆرتر == * ''شا ئیسماعیلی یەکەم و جەنگی چاڵدێران''، نووسینی: ھاشم حیجازی فەر، وەرگێڕانی لە فارسییەوە: کەمال ڕەشید شەریف، خانەی وەرگێڕان، ٢٠٠٢ {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|عێراق|تورکیا|کوردستان|مێژوو|جەنگ|ئێران|شەڕ|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Chaldiran}} [[پۆل:ئاسیا لە ١٥١٤]] [[پۆل:ململانێکانی ١٥١٤]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ئێران لە سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] 3zskud6h8cofoz9t1dtamjsg941vfgb 0 10447 1569617 1460884 2026-03-29T02:34:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569617 wikitext text/x-wiki {{بیروبڕوای ئایینی | بیروبڕوا = ئیسلامی سوننە | وێنە = [[پەڕگە:Allah.svg|120px]] | ئایین = [[ئیسلام]] | لق لێ بۆوە = لە بیروەباوەڕدا/ [[سەلەفی]]، [[ئەشاعیرە]]، [[ماتۆریدی]]{{ھن}}لە فیقھدا/ [[حەنەفی]]، [[مالکی]]، [[شافعی]]، [[حەنبەلی]]، [[زاھری]] .. ھتد | شوێنگە =جیھانی ئیسلامی | چەندجارەیی = ٨٧–٩٠٪ لە موسڵمانان، ١٫٨ ملیار (مەزەندەی ٢٠٢٢)<ref>https://web.archive.org/web/20220831143158/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-population-by-country</ref> | زانستگەکان = -[[مزگەوتی حەرام]]، [[مەککە]]،{{ھن}}{{flag|عەرەبستانی سەعوودی}}{{ھن}} - مزگەوتی پێغەمبەر، [[مەدینە]]،{{ھن}}{{flag|عەرەبستانی سەعوودی}}{{ھن}} - مزگەوتی ئەقسا، [[قودس]]،{{ھن}}{{flag|فەلەستین}} | ھاوشێوەیی = [[شیعە]]، [[ئەبازی]]، [[ئەحمەدی]]، [[خەواریج]] }} [[پەڕگە:Cairo - Islamic district - Al Azhar Mosque and University.JPG|230px|وێنۆک|مزگەوتی ئەزھەر لە قاھیرە یەکێکە لە ناوەندەکانی زانستی ئیسلامی سوننە]] '''مەزھەبی سوننە''' یان '''ئەھلی سوننە و جەماعەت'''، یان '''بیروباوەڕی سوننە'''، بە عەرەبی '''أھل السنة والجماعة''' گەورەترین تائیفەی [[ئیسلام|ئیسلامە]]، سەرچاوەکانی شەریعەتی سوننە بریتییە لە [[قورئان]] و سوننەتی پێغەمبەری ئیسلام [[محەممەد]] وەردەگرن، و لە فەرموودەکانییەوە سوننەتەکانی وەردەگیرێت، ھەروەھا فیقھ (زانستی ئایینی) لە [[چوار پێشەواکەی سوننە]] وەردەگرن، و بڕیار دەدەن بە ڕاستی خەلافەتی ھەر [[خەلافەتی ڕاشدین|چوار خەلیفەکەی ڕاشدین]]، و بە دادپەروەری ھەر یەکێک لە [[ھاوەڵان|ھاوەڵەکان]]. == دروستبوونی مەزھەب == ھەندێک لەو باوەڕەدان کە یەکەم ھەڵوێست ئاڕاستەی سوننەی دیاری کرد ھەڵبژاردنی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] بوو بە خەلیفەی موسڵمانان، ھەروەھا باوەڕیان بە لە پێشی ئەبوبەکر ھەیە پاشان ھەر سێ خەلیفەکەی تر بە دواییدا بەپێی ڕیزبەندییەکەیان، [[عومەر (ڕوونکردنەوە)|عومەر]] پاشان [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان]] پاشان [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی]]، بیروباوەڕیان پێکھاتووە لە قورئان و سوننەت،<ref name="جواد">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.14masom.com/hkaek-mn-tareek/08.htm |سەردێڕ=ئیبراھیم محەممەد جەواد، پیلانی سەقیفە |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311004501/http://www.14masom.com/hkaek-mn-tareek/08.htm |url-status=dead }}</ref> سوننە پشتی ئەم ڕایە دەگرن، لەکاتێکدا [[شیعە]] ھەڵبژاردنی ئەبووبەکر بە [[خەلیفە]] بە پێچەوانەی ڕاسپاردەکانی پێغەمبەر [[محەممەد]] دەزانن، و بەپێی ڕای ئەوان پێشەوایەتی موسڵمانان بۆ عەلی کوڕی ئەبووتالیب و نەوەکانی ئەوە. دەتوانین بڵێین سوونە تائیفەیەکی سەربەخۆ بوون لە خەلافەتی عەلی کوڕی ئەبووتالیبدا لە [[خەواریج|خەواریجەکان]]، و لەو دەستانەی لە دوای ڕێکەوتنی حەسەنی کوڕی عەلی لەگەڵ [[موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان|معاوییە کوڕی ئەبووسوفیان]] دروستبوون، سوننە خۆیان نەخستە ئەو جیاوازیانەی لە نێوانیاندا ھەبوو، لەوانە ئیبن عومەر و ئەنەسی کوڕی مالیک،<ref name="ئیسلام ئۆنلاین1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.islamonline.net/Arabic/doc/2004/04/article02d.SHTML |سەردێڕ=پێشکەوتنی مەزھەبی ئیسلامییەکان |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100306041425/http://www.islamonline.net/Arabic/doc/2004/04/article02d.SHTML |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام جیابوونەوەی تەواوەتی ھێشتا دەرنەکەوت لە نێوان سووننە و [[شیعە]]دا، بەڵکو ئەو جیابوونەوەیە وردە وردە جووڵا، ھێزی ئەو جووڵەیە لە کاتی [[دەوڵەتی ئەمەوی]]یدا زیادی کرد، کاتێک ھاوەڵەکان و زاناکان چالاک بوون وەک [[ئەبووھورەیرە]] و حەسانی کوڕی سابت و ئەنەسی کوڕی مالیک و عەبدوڵڵای کوڕی عومەر و زاناکانی [[مەدینە]]، و گێڕانەوەی [[فەرموودە]]کان گەیشتە قۆناغی نووسینەوە، و [[عومەر کوڕی عەبدولعەزیز|عومەری کوڕی عەبدول عەزیز]] پاڵپشت زانا سوننەکانی [[مەدینە]]ی دەکرد، و لە کۆتایییەکانی سەردەمی ئەمەوی و سەرەتای [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسیدا]] پێشەوا [[ئەبووحەنیفە|ئەبوحەنیفە]] دەرکەوت و ئیمام [[مالیک کوڕی ئەنەس|مالیک]] دەیخوێند، کۆکردنەوەی فەرموودە لە سەرەتاکانی دەوڵەتی عەبباسیدا بوو، کە ھەر لەم سەردەمەدا چوار خوێندنگەکەی سوننە تایبەتمەندیان وەرگرت و عەباسییەکان دواتر پشتیان پێ دەبەستن بە شێوەیەکی فەڕمی، [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسییەکان]] سوونە بوون لەبەر پشت بەستنیان بە [[مەزھەبە فیقھییەکانی سوننە|چوار خوێندنگەکەی سوننە]] و [[شیعە]] بوون لەبەر ئەوەی بانگەوازیان بۆ ئالبێتی پێغەمبەر دەکرد بەپێی تێگەیشتنی سەردەمەکەیان، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت، کە جیاکەرەوەی ڕوون بەڵام ناتەواو دەرکەوتووە لە نێوان سوننە و شیعەدا لە سەردەمی عەبباسیدا. == مەزھەبە زانستییەکانی سوننە == {{ئیسلام |texts}} {{سەرەکی|مەزھەبە فیقھییەکانی سوننە}} پێکھاتنی مەزھەبە زانستییەکان یان فیقھییەکانی سوننە دەگەڕێنەوە بۆ سەرەتای [[ئیسلام]]، بە تایبەت لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر [[محەممەد]]، کە ھاوەڵان و شوێنکەوتووانی و [[ئیسلام|موسڵمانان]] بەگشتی ئیجتیھادیان دەکرد لە جێبەجێکردنی وتە و کردارەکانیدا. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ئیسلام و فراوانبوونی و گەیشتنی بە کێشەیەکی زۆری ئایینی و یاسادانانەوە پێویستی بە دەرچونێکی خێرا ھەبوو بە ئیجتیھاکردن لەو بابەتە زانستی و فیقھیانەدا و دابینکردنی پێویستییەکانی خەڵک و وەڵامدانەوەی پرسیارەکانیان، لەمەوە ژمارەیەک زانا ھەڵکەوت لە ھەر ھەرێمێکدا خەڵکیان فێری کاروباری ئایین و دونیایان دەکرد. فراوانبوونی جوگرافی ئیسلام و ھەمەجۆری ئەو ژینگانەی تێیدا بڵاوبوویەوە، ھەروەھا ئەو توانایەی کە لە ھەندێک لە دەقە ئیسلامییە شەریعییەکاندا ھەیە بۆ ئیجتیھادکردن بەپێی بارودۆخ، بوو بەھۆی ھاتنە ئارای خوێندنگە فیقھییە (زانستییە) ناسراوەکان لە [[وڵات]]ە ئیسلامییەکاندا. لە ھەر لایەک شوێنکەوتوو ھەن کە ئیش دەکەن لەسەر بڵاوکردنەوەی فەتوا و تەنانەت ئیشکردن لە چوارچێوەی ئەو بنەمایانەی کە دانراوە بۆ دەرکردنی فەتوای نوێ. ئەو چوار مەزھەبە زانستییەکەی بە شێوەیەکی فراوان بڵاوبونەتەوە لە نێو خەڵکانی سوننەدا و بوون بە فەڕمی لە زۆربەی کتێبەکانیاندا، بەپێی دەرکەوتنیان ئەمانەی خوارەوەن؛ * [[حەنەفی|مەزھەبی ئەبوحەنیفەی نەعمان]] * [[مالیکی|مەزھەبی مالیکی کوڕی ئەنەس]] * [[شافعی|مەزھەبی شافعی]] * [[حەنبەلی|مەزھەبی ئەحمەد کوڕی حەنبەل]]. ئەم مەزھەبانە تەنھا خوێندنگەی زانستین، ڕێکەوتوون لە سەرچاوەدا (ئوسوڵ)، بەڵام جیاوازن لە لقەکاندا، و جیاوازیان نییە لە بیروباوەڕدا، ھەروەھا مەزھەبی زانستی تر ھەن بێجگە لەم چوارە بەڵام بڵاونەبوونەتەوە، لەوانەش مەزھەبی ئەوزاعی و لەیسی کوڕی سەعد و ئەوانی تر. == بیروباوەڕی سوننە == === ئوسوڵی فیقھ === ئوسوڵی فیقھ یان سەرچاوەی زانستی سوننە لەسەر قورئانی پیرۆز و سوننەتی پێغەمبەر (فەرموودەکانی پێغەمبەر) دەوەستێت، لەگەڵ کۆبوون و پێوانی نەتەوەدا، سوننەتی پێغەمبەر کۆمەڵێک کتێبە لەوانە؛ [[سەحیحی بوخاری]] و [[موسلیم کوڕی حەجاج|موسلیم]] و کتێبەکانی [[سونەنی ئەبوداوود]] و [[نەسائی]] و موسنەدەکان وەک موسنەدی ئەحمەدی کوڕی حەنبەل و زۆر سەرچاوەی تر. لەبەر ئەوەی ھەرچییەک لە قورئان و فەرموودە سەحیحەکاندایە ڕێگە پێدراوە بۆ موسڵمانان. === بنەماکانی ئیسلام === {{سەیری ئەمەش بکە|کۆڵەکەکانی ئیسلام}} لە فەرموودەیەکدا کە ئەبووھورەیرە گێڕاوییەتەوە وەرگیراوە، ئەویش ئەو بنەمایانەن کە ئیسلامی لەسەر بنیاتنراوە، و بە کردنیان مرۆڤ بە موسڵمان دادەنرێت پێنجن، و پێنج بنەماکەی ئیسلام وەک لە فەرمودەکەدا ھاتووە ئەمانەن؛ * [[شایەتمان]]؛ أَشْۣھَدُ أَنْ لَا إِلَٰەَ إِلَّا ﷲٚ وَ أَشْھَٚدُ أَنَّ مُحَمَّٚدًا رَسُۣوٚلَ ﷲِ * [[نوێژ|نوێژکردن]] * [[ڕۆژووی ڕەمەزان]] * [[زەکات|دانی زەکات]] * [[حەج|حەجی ماڵی خوا]] بۆ ھەر کەس لە توانایدا بێت. === بنەماکانی باوەڕ === {{سەیری ئەمەش بکە|پایەکانی باوەڕ}} * [[خوا لە ئیسلامدا|باوەڕبوون بە خوا]] * [[فریشتە لە ئیسلامدا|باوەڕبوون بە فریشتە]] * [[کتێبە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا|باوەڕبوون بە کتێبە ئاسمانییەکان]] * [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|باوەڕبوون بە پێغەمبەرەکان]] * [[ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا|باوەڕبوون بە ڕۆژی دوایی]] * [[قەزا و قەدەر|باوەڕبوون بە قەزا و قەدەر]] === پایەکانی یەکتاپەرستی === ئەم پایەیە لەگەڵ ئەو گرنگییەی ھەیەتی، نە پێغەمبەر (د. خ) و نە ھاوەڵەکان ڕوونیان نەکردووەتەوە، ھەروەھا ھیچ دەقێکی قورئانی یان فەرمودەیەک یان وتەی ھاوەڵەکانی لەسەر نییە، و زۆربەی زاناکان باسیان نەکردووە بە ھەر چوار پێشەواکەی سوننەوە [[ئەبووحەنیفە]] و [[مالیک کوڕی ئەنەس|مالیک]] و [[ئیمام شافعی]] و [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]]، بەڵام تەنھا [[سەلەفی|سەلەفییەکان]] باسی دەکەن، کە بەپێی ڕای [[سەلەفی]] دابەش دەبێت بۆ؛ * یەکتاپەرستی لە پەروەردگارێتیدا * یەکتاپەرستی لە پەرستندا * یەکتاپەرستی لە ناو و سیفاتدا. == ناوەندیی بیروباوەڕی سوننە == سوننە لەو باوەڕەدان کە ھەندێک لەو بیرۆکە و خووانەی کە تائیفەکانی تر لەسەری دەڕۆن دروست کراوە و پێچەوانەی [[قورئان]] و سوننەتە، بۆ نموونە ڕۆچوون لە کەسایەتییەکاندا، یان ڕۆچوونی خەواریج لە تەفسیری ئایەتەکانی ھەڕەشە و بەڵێندا بە شێوەیەک کە ھەر کەسێک گوناھێک بکات بە بێباوەڕ دای دەنێن، ھەروەھا گۆشەنیگای قەدەری و جەھەمییەکان لەسەر قەدەر دوورە لە بیروباوەڕی سوننەوە، و ئەم لادانانە لە سەردەمی پێغەمبەر و پێشینە چاکەکاندا نەبوون، بەڵکو خراونەتە پاڵ ئیسلام لەژێر کاریگەری موسڵمانان بە ڕۆشنبیری ئەو وڵاتانەی فەتحیان کردوون. ئەم خشتەیەی خوارەوە ھەندێک لە گۆشەنیگاکانی سوننە دەردەخات بەوەی کە گرۆی ناوەندن لە بیروباوەڕدا؛ {| class="wikitable" border="1" |- |'''[[قەزا و قەدەر]]''' |'''جەبری'''؛ ڕۆچوون لە سەلماندنی قەدەردا، کرداری بەندە ڕەت دەکەنەوە لە بنەڕەتدا، و مرۆڤ بە ناچار دادەنێن و ھیچ ھەڵبژاردنێکی نییە. |'''سوونە'''؛ ناوەندن و ھەڵبژاردنیان بۆ داناوە، بەڵام ھەڵبژاردنەکە پەیوەستە بە ویستی خواوە، وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّھُ، واتە؛ ویستی ئێوەش نایەتە دی مەگەر کاتێک خوای پەروەردگاری جیھانیان بییەوێت، و ئەڵێن؛ بەندەکان بکەرن بەڵام خوا دروستکەری خۆیان و کردارەکانیانە، وەک لە قورئاندا ھاتووە؛ وَاللَّھُ خَلَقَکُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ، واتە؛ لەکاتێکدا خوا بەدیھێنەری ئێوەیش و ئەم بتانەشە کە دروستتان کردوون، ئەمەش مام ناوەندییە لە قەزا و قەدەردا. |'''قەدەری'''؛ ڕۆچوون لە قەزا و قەدەردا، و دەڵێن مرؤڤ خۆی کردارەکانی دروست دەکات و خوا توانای نییە لە ڕێنمایی کردن و ڕێ لێ ونکردنیدا. |- bgcolor="#EFEFEF" |'''باوەڕ و ئایین''' |'''حروری و موعتەزیلە'''؛ حرورییەکان ئەوەی گوناھێکی گەورە ئەنجام بدات بە بێباوەڕی دادەنێن و کوشتنی بە ڕاست دادنێن، بەڵام موعتەزیلە ئەڵێن؛ گوناھکەری گەورە چووەتە دەرەوە لە باوەڕ و نەچووەتە بێباوەڕییەوە بەڵکو لە نێوان ھەردووکیاندایە. |'''سوونە'''؛ مرۆڤ بە شایەنی ناوی باوەڕ و ئیسلام دادەنێن، ئەوەی گوناھی ھەبێت و گوناھکار بێت ئەوا ناتەواوییەک ھەیە لە باوەڕی دا، و ناتەواوییەکەی بە ئەندازەی گوناھەکەیەتی، و بێباوەڕی ناکەن بە تەواوەتی و دەری ناکەن لە ئیسلام بوون بە یەکجاری، ھەروەک گوناھکار بە باوەڕداری تەواو دانانێن بەڵکو بە باوەڕدارێک کە کەمی لە باوەڕی دا. |'''مەرجەئە و جەھمی'''؛ مەرجەئە دەڵێن، گوناھکەری گەورە ئەگەر باوەڕدار بێت شایەنی چوونە ناو ئاگر نییە، ھەروەھا ئەڵێن؛ لەگەڵ باوەڕدا گوناە زیان ناگەیەنێت ھەروەک ئەوەی کە لەگڵ بێباوەڕیدا پەرستش سوود ناگەیەنێت، لە لای ئەوان ئەوەی بە دڵ باوەڕ بکات، ئەگەر ھیچ ئەنجامیش نەدات ھەر باوەڕداری تەواوە. |- |'''[[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]]''' |'''نەواسب و خەواریجەکان'''؛ نەواسب باس لە خراپی عەلی کوڕی ئەبووتالیب دەکەن و خەواریج بە [[کافر]]ی دادەنێن. |'''سوونە'''؛ دەڵێن عەلی کوڕی ئەبووتالیب [[خەلافەتی ڕاشدین|خەلیفەیەکی ڕاشدینە]] و لە ھەزارانی ھاوەڵەکان باشترە لە سیانیان نەبێت ئەوانیش [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و [[عومەر (ڕوونکردنەوە)|عومەر]] و [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانن]] و ھەموویان خاوەن فەزڵ و چاکەن، بەڵام ھیچ کامیان پارێزراو نین لە ھەڵە وەکو پیغەمبەرەکان. |'''شیعە'''؛ دوازدە ئیمامییەکان عەلی بە پارێزراو دادەنێن لە ھەڵە وەکو پێغەمبەرەکان بەڵکو بە باشترینی دەزانن لە ھەموو پێغەمبەرەکان بێجگە لە محەممەد (د. خ). |} == دیمۆگرافیا == [[پەڕگە:Islam by country.png|وێنۆک|300px|دابەشبوونی ئیسلام لە جیھاندا، ڕەنگە سەوزەکە ئاماژا بە زۆرینەی سوننەکان دەکات و ڕەنکی ماڕۆنی (سوور) ئاماژە بە زۆرینەی شیعەکان دەکات، و ڕەنگی شین ئاماژە بە زۆرینەی ئەبازییەکان دەکات]] بەپێی زانستی دیمۆگرافیا، تێبنی دەکریت لە نێو ھەر دە کەسی موسڵماندا نزیکەی نۆیان لەسەر مەزھەبی سوننەن و یەکێکیان لەسەر مەزھەبەکانی تری ئیسلامە، لەسەر ئەمەوە ھەر بە کەسێک وترا موسڵمانە وەک سوننە مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، و سوننە لە ھەموو دەوڵەتەکانی جیھانی ئیسلامیدا ھەن و زۆرینەی پێک دەھێنن بێجگە لە ھەندێک وڵاتی کەم نەبێت، ھۆکاری ئەوەش دەگەڕێتەوە بۆ ھۆکارە سیاسی و ھۆزەکی و کۆمەڵایەتییەکان، و زۆر کەس لەو باوەڕەدان کە سوننە دەریای موسڵمانان پێک دەھێنن و تائیفەکانی تر وەک دوورگەکانی ناو ئەو دەریایە دەنوێنن. === فراونی بڵاوبوونەوە === مەزھەبی سوننە لە ھەموو مەزھەبە ئیسلامییەکان زیاتر بڵاو بووەتەوە و شوێنکەوتووی ھەیە، و ژمارەی شوێنکەوتووەکانی %٩٠ی ئیسلامی جیھان دەگرێتەوە،<ref>[http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-Arabic-Ask_Scholar/FatwaA/FatwaA&cid=1122528601362 ئیسلام ئۆنلاین] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207065234/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-Arabic-Ask_Scholar%2FFatwaA%2FFatwaA&cid=1122528601362 |date= ٧ی شوباتی ٢٠٠٩}}</ref> و بە مەزھەبی فەڕمی زۆر لە دەوڵەتە ئیسلامییەکانی ئەمڕۆ دادەنرێت، و لە مێژوودا مەزھەبی فەڕمی زۆر لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان بووە لە ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا، بۆ نموونە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] مەزھەبی سوننە مەزھەبی فەڕمی دەوڵەت بووە و پشتیان بە خوێندنگەی حەنەفی بەستووە وەک سەرچاوە بۆ بڕیار و یاساکانی دەوڵەت، لە ھەمان کاتدا دانیان ناوە بە مەزھەبەکانی تر و دادوەر و فێرکاریان بۆ دانابوون، و دەتوانین بڵێین سوونە زۆرینەی دەوڵەتەکانی جیھانی ئیسلامی پێک دە ھێنن بێجگە لە دەوڵەتەکانی؛ [[ئێران]] و [[ئازەربایجان]] و [[بەحرەین]] و [[عێراق]] کە شیعەی دوازدە ئیمامی زۆرینەیان پێک دەھێنێت و [[عومان]] مەزھەبی [[ئیبازی]] زۆرینەی پێک دەھێنێت. == ئاماری سوننەکان == بەپێی ئینسایکلۆپیدیای مەسیحی جیھانی دانەر (دایڤد باریت)، ژمارەی سوونە لە ساڵی ٢٠٠٠ بە نزیکەی ١٬٠٠٢٬٠٠٠٬٠٠٠ کەس دەخەمڵێنرێت، لەکاتێکدا ژمارەی ڕۆمانە کاسۆلیکەکان (تائیفەی کاسۆلیکی مەسیحی) لە ھەمان ساڵدا بە ١٬٠٥٧٬٠٠٠٬٠٠٠ کەس ئەخەمڵێنرێت، بەپێی ئەمە جیاوازی نێوان تائیفەی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیکی]] و سوننە نزیکەی ٥٥ ملیۆن کەسە. ھەر بەپێی ھەمان سەرچاوە، ژمارەی ئەو موسڵمانانەی ئیسلامن بە ھەموو مەزھەبە جیاوازەکانییەوە لە ساڵی ٢٠٠٠دا نزیکەی ١٬١٨٨٬٠٠٠٬٠٠٠ کەسن، بەپێی ئەمەش سوننە زۆرینەی پێک دەھێنێت کە نزیکەی (%٨٤٫٣٤) سوننەن، و تائیفەکانی تری ئیسلام نزیکەی ١٨٦٬٠٠٠٬٠٠٠ کەسن (واتە ١٥٫٦٥)ی موسڵمانان پێک دەھێنن، ھەر ھەمان سەرچاوە ئاماژەی بەوەداوە کەوا ڕۆژانە نزیکەی ٣٤٠ ھەزار کەس لە دایکدەبن، کە ٦٨ھەزاریان موسڵمانن، بەپێی ئەمەش ڕۆژانە ٦٠ ھەزار سوننە دێنە دنیاوە. بەپێی نوێترین لێکۆڵینەوەکان کە ئاژانسی ھەواڵی جیھانی بڵاوی کردووەتەوە ژمارەی موسڵمانان لە ساڵی ٢٠٠٩ دەگاتە ١٬٥٧ ملیار کەس، بەپێی ھەمان سەرچاوە ڕێژەی سوونە دەگاتە (%٨٧-%٩٠)ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ژمارەی موسڵمانانی سوونە لە نێوان (١٬٣٧–١٬٤) ملیار کەسدایە.<ref name="BBC study">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8296200.stm One in four is Muslim, study say] 8 October 2009</ref><ref name="CNN report">[http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html Nearly 1 in 4 people worldwide is Muslim, report says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905232716/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html |date= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}} October 12, 2009</ref> == خەلافەتی ئیسلامی == {{سەیری ئەمەش بکە|خەلافەت}} خەلافەت سەرکردایەتی کردنی ھەموو موسڵمانان دەگەیەنێت بە گشتی لە جیھاندا بۆ دامەزراندنی یاسای شەرعی ئیسلامی، و ھەڵگرتنی بانگەوازی ئیسلامی بۆ جیھان، ناونراوە بە خەلافەت واتە جێنشینی ئەمەش لەبەر ئەوەی پێشەوایەتی موسڵمانان دەکات و جێ نشینی پێغەمبەر محەممەدە لە بەڕێوەبردنی کاروبارەکانیان. ھەروەھا خەلافەتی ئیسلامی وا وەردەگیرێت لە نێو موسڵماناندا بۆ ئاماژەدان بە حوکمی موسڵمانان بۆ خاکەکان لە ماوەیەکی دوور و درێژدا، سەرەتاکەی سەردەمی [[خەلافەتی ڕاشدین]] بوو و کۆتایییەکەی ساڵی [[١٩٢٤]] بوو دوای ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]] کۆتایی پێھات لە [[تورکیا]]دا. == زانا و پێشەواکانی سوننە == * [[ھاوەڵان|ھاوەڵەکان]] * [[شوێنکەوتووان]] * [[ئەبووحەنیفە]] نوعمان * [[مالیک کوڕی ئەنەس|مالیکی کوڕی ئەنەس]] * [[ئیمام شافعی]] * [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]] * [[ئیبن حەزم|عەلی کوڕی حزم ئەندەلوسی]] * [[بوخاری|محەممەد کوڕی ئیسماعیل کوڕی ئیبراھیم بوخاری]]، پۆڵێنکەری کتێبی سەحیحی بوخاری * [[موسلیم کوڕی حەجاج|موسلیم کوڕی حەجاج نیسابوری]]، پۆڵێنکەری کتێبی سەحیحی موسلیم * [[نەسائی|ئەحمەد کوڕی شوعەیب نەسائی]]، خاوەنی سونەنی نەسائی * [[ئەبووداوود|سولەیمان کوڕی ئەشعەس ئەزدی]]، خاوەنی سونەنی دەبی داوود * [[ترمزی|عیسا کوڕی سوورەت ترمزی]]، خاوەنی جامعی تورموزی * [[ئیبن ماجە]]، خاوەنی سونەنی ئیبن ماجە. == خوێندنگە ئایدۆلۆژییەکانی سوننە == ئەھلی سوننە و جەماعەت جێبەجێکرنی بیروباوەڕدا دابەش دەبن بۆ سێ خوێندگەی ئایدۆلۆژی. * ئەسەری (الأثریة)؛ ئەم پەیڕەوە پشت دەبەستێت لە بیروباوەڕ و [[یاسا]]داناندا بە دەقەکانی قورئان و فەرموودەکان و پێشکەشکردنیان بەپێی عەقڵ، لە ھەمان کاتدا ڕێگە دەکاتەوە لە بەردەم ئیجتیھاد کردن لەو دەقانەی نەسەلمێنراون یان ڕوون نین، و پێشینە ([[سەلەف]]) بۆ ماوەیە ئەوترێت کە پێغەمبەر محەممەد ئاماژەی پێکردووە بە سێ سەدەی سەرەتای ئیسلام ئەوانیش ھوەڵەکان و شوێنکەوتووەکان و شوێنی شوێنکەوتووەکان دەگرێتەوە. * سەلەفی (السلفیة)؛ کۆمەڵێک بوون لە سەدەی چواری کۆچی دا دەرکەوتن، دەگەڕێنەوە بۆ ڕاکانی ئەحمەدی کوڕی حەنبەل و بە سەلماندنی دادەنێن بۆ ئەو سیفەتانەی خوا کە لە قورئان و سوننەتدا ھاتووە، و لە زاناکانیان ئیبن تەیمییە و و ئیبن قییەمی جۆزییە، و لە سەردەمی نوێدا لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] دەرکەوت لەسەر دەستی محەممەدی کوڕی عەبدول وەھاب ھاوکات لەگەڵ پێکھاتنی دەوڵەتی سعوودیەی یەکەم.<ref>میژووی مەزھەبە ئیسلامییەکان، محەممەد ئەبووزەھرە، پەڕە 181:185</ref> * ئەھلی دیدی عەقڵی، کە زانستی وتە (علم الکلام)یان بەکارھێناوە بۆ سەلماندنی بیروباوەڕە ئایینییەکانیان ئەمانەی خوارەوەن؛ * ئەشاعیرە (الأشاعرة)؛ لە خوێندنگەکانی سوننەیە کە ڕووبەڕووی موعتەزیلە بوویەوە بە بەکارھێنانی مەنتیق و زانستی وتە لە بەرگریکردن لە دەقەکان و ڕوونکردنەوەیان، و ناونراون بە ئەشعەری لەبەر ئەبوحەسەن ئەشعەری کە ئیشی کرد لە بەرەنگاری موعتەزیلە بە بەکارھێنانی [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگە]]ی عەقڵی و ئاماژەی مەنتقی لە ھەوڵیدا بۆ سەلماندنی بیروباوەڕی پێشینە، ھەروەھا ئەبونەسوڕ ماتریدی کە ئەشاعیرە و ماتریدییەکان دەگەڕێنەوە بۆیان، و زۆر لە پێشەواکان شوێنیان کەوتوون، وەک؛ بیھقی و نەوەوی و غەزالی و عیز کوڕی عەبدول سەلام و سیووتی و قوڕتوبی و ئیبن عەساکر و زوبەیدی و زۆری تر. * ماتریدی (الماتریدیة)؛ دەگەڕێنەوە بۆ ئەبومەنسوڕی ماتریدی و بە ھەمان شێوە ئیشیان کرد لەسەر بیروباوەڕی پێشینە بە بەکارھێنانی زانستی وتە، و بیرۆکەکانیان زۆر نزیک بووە لە ئەشاعیرەوە. [[پەڕگە:Mevlana Konya.jpg|وێنۆک|280px|سۆفیگەرە تورکە مەولەوییەکان جووڵە تەقلیدییەکەیان ئەنجام دەدەن لە بەردەم ئارامگەی جەلالەدینی ڕومی لە قۆنییە]] * سۆفیگەری (الصوفیة)؛ ئەمە سۆفیگەری دەگەرێتەوە ڕێگەیەکە بەندە ئەیگرێتە بەر بۆ گەیشتن بە خوای گەورە، یان بۆ گەیشتن بە ناسینی، و گەیشتن بە جێگە باشەکان، ئەمەش لە ڕێگەی ئیجتیھادکردن لە پەرستن و دوورکەوتنەوە لە نەھی کراوەکان، و پەروەردەکردنی دەروون و پاککردنەوەی دڵ لە ڕەوشتی نابەجێ و ڕازاندنەوەی بە ڕەوشتی جوان. سۆفیگەری لە پێشەکییە بیروباوەڕییەکاندا پەیڕەوی ھەر خویندنگە ناسراوەکانی سوونە دەکەن کە ئەسەری و ئەشاعیرە و ماتریدین، و پەیڕەوی یەکێک لە چوار مەزھەبە زانستییەکانی سوونە دەکەن، ئەو پەی پێبردن و ئیلھامانە وەردەگرن کە دژی قورئان و سوونەت ناوەستێت، ڕێگەکانی پەروەردەکارەکانیان ئەیگرنە بەر ھەمەجۆرن، لەبەر ئەوە ڕێگە سۆفیگەرییەکان پێکھاتووە، ناوداترترینی ڕێگە (تەڕیقە) سۆفیگەرییەکان ئەمانەی خوارەوەن؛ * ڕێگەی دسوقی (الطریقة الدسوقیة) * ڕێگەی بورھانی (الطریقة البرھانیة) * ڕێگەی شازلی (الطریقة الشاذلیة) * ڕێگەی قادری (الطریقة القادریة) * ڕێگەی تیجانی (الطریقة التیجانیة) * ڕێگەی ڕوفاعی (الطریقة الرفاعیة) === دژەڕاکان بۆ ئەم دابەشکردنە === سەلەفییەکان لەو باوەڕەدان کە شوێنکەوتووی بیروباوەڕی پێشینە چاکەکارەکانن، ئەوانیش سێ سەدەی سەرەتای نەتەوەی ئیسلامییە، ئەشاعیرە و ماتریدییەکان لە ڕێگەی ڕاست لایان داوە بە پەیڕەوکردنیان بۆ زانستی وتە و فەلسەفە کە لە سەردەمی پێغەمبەر و ھاوەڵەکان و چوار پێشەواکەی سوننەدا نەبووە، و ئەوانە ئەو سیفەتانەی خوایان وەستاند کە ئەبووایە جێبەجێ بکرانایە. ئەشاعیرە و ماتریدییەکان لەو باوەڕەدان، کە ئەوان شوێنکەوتووی چوار پێشەواکەن و ناونانی کۆمەڵە سەلەفییەکان دروست کراوە و نە پێغەمبەر و نە ھاوەڵەکان و شوینکەوتووەکان نەیانھێناوە، و شوێنەکەوتوانی سەلەف (پێشییەنەکان) پێویستە بەڵام قۆستنەوەی بۆ بانگەشەی ئایدۆلۆژییەکان دروست نییە بە تایبەت ئەو بیروباوەڕانەی بەرجەستەکردن لە خۆ دەگرێت لەژێر ناونیشانی سەلماندنی سیفەتەکان. == ئەمانەش ببینە == * [[ئیسلام]] * [[شیعە]] * [[ئەحمەدی]] * [[ئیبازی]] == سەرچاوەکان == * [http://saaid.net/feraq/mthahb/0.htm بیروباوەڕی ئەھلی سوننە و جەماعەت (خوێندنگەی سەلەفی)] * One in four is Muslim, study say http://news.bbc.co.uk/2/hi/8296200.stm] 8 October ٢٠٠٩] * Nearly 1 in 4 people worldwide is Muslim, report says http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905232716/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html |date= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}] October ١٢، ٢٠٠٩] * سەحسحی بوخاری و [[سەحیحی موسلیم]] * «لوامع الأنوار البھیة» - الإمام السفارینی * بیروباوەڕ - بیھقی * «تبیین کذب المفتری» - حافز ئیبن عەساکر * «تحریر المطالب لما تضمنتە عقیدة ابن الحاجب» - أبوو عبد اللە البکی ---- {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|قورئان|ئیسلام|محەممەد|ئایین|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Sunni Islam}} [[پۆل:سوننە]] [[پۆل:مەزھەبەکانی ئیسلام]] 39sdw0d8q0jay8nlktpsui4avb192uc 0 12924 1569535 1281742 2026-03-28T17:59:56Z 1silent scientist 51740 1569535 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧,٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا هەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی هەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧،٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢). == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». هاینریچ هۆبشمان پێی وابوو مەزرە هەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لە کاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان) یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە هەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون. === خارپێت === دەوترێت هەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ هەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت» یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت» یان «خارپووت»ە. === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە هاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەهۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا. == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داهاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروستکرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[هۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[هاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «هایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە هەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتاییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت» یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا. === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]]. بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠-١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤-١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ هەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢،١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکهاتبوو، ئەمەش وایکردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە هەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢،٩٧٤ کەس بوو (٥،١٢٥ نانوموسڵمان و ٧،٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان هەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون. لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، هەروەها دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا هەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروستکران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا. خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروستکرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارهێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە هەمان مانگدا، هێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران. === مێژووی کڵێسا === خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. هەروەها، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] هەبوو هەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی هەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە. == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەهێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩،٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠،٥٩٠ جوتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان هەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} == بەستەرە دەرەکییەکان ==ا {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سووریا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] jdztjbqpzxt3ap8icppmrkv95rk9kih 1569536 1569535 2026-03-28T18:04:53Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1569536 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧,٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا هەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی هەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧،٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢). == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». هاینریچ هۆبشمان پێی وابوو مەزرە هەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لە کاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان) یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە هەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون. === خارپێت === دەوترێت هەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ هەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت» یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت» یان «خارپووت»ە. === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە هاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەهۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا. == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داهاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروستکرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[هۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[هاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «هایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە هەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتاییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت» یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا. === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]]. بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠-١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤-١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ هەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢،١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکهاتبوو، ئەمەش وایکردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە هەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢،٩٧٤ کەس بوو (٥،١٢٥ نانوموسڵمان و ٧،٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان هەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون. لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، هەروەها دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا هەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروستکران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا. خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروستکرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارهێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە هەمان مانگدا، هێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران. === مێژووی کڵێسا === خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. هەروەها، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] هەبوو هەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی هەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە. == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەهێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩،٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠،٥٩٠ جوتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان هەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان ==ا {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] n1w16si010v388yf5k4vw8ro25dh0bi 1569537 1569536 2026-03-28T18:05:19Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1569537 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧,٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا هەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی هەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧،٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢). == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». هاینریچ هۆبشمان پێی وابوو مەزرە هەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لە کاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان) یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە هەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون. === خارپێت === دەوترێت هەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ هەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت» یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت» یان «خارپووت»ە. === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە هاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەهۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا. == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داهاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروستکرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[هۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[هاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «هایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە هەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتاییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت» یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا. === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]]. بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠-١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤-١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ هەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢،١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکهاتبوو، ئەمەش وایکردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە هەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢،٩٧٤ کەس بوو (٥،١٢٥ نانوموسڵمان و ٧،٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان هەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون. لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، هەروەها دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا هەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروستکران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا. خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروستکرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارهێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە هەمان مانگدا، هێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران. === مێژووی کڵێسا === خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. هەروەها، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] هەبوو هەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی هەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە. == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەهێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩،٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠،٥٩٠ جوتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان هەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] q7t1lqx0x0rqku563ulzcnxdhz2x6te 1569539 1569537 2026-03-28T18:07:32Z 1silent scientist 51740 1569539 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧,٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا هەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی هەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧،٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». هاینریچ هۆبشمان پێی وابوو مەزرە هەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لە کاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان) یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە هەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون. === خارپێت === دەوترێت هەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ هەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت» یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت» یان «خارپووت»ە. === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە هاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەهۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا. == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داهاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروستکرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[هۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[هاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «هایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە هەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتاییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت» یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا. === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]]. بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠-١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤-١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ هەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢،١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکهاتبوو، ئەمەش وایکردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە هەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢،٩٧٤ کەس بوو (٥،١٢٥ نانوموسڵمان و ٧،٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان هەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون. لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، هەروەها دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا هەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروستکران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا. خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروستکرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارهێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە هەمان مانگدا، هێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران. === مێژووی کڵێسا === خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. هەروەها، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] هەبوو هەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی هەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە. == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەهێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩،٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠،٥٩٠ جوتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان هەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] e5m31yf8ao8otflz9hnf82tvlsgge1f 1569540 1569539 2026-03-28T18:10:19Z 1silent scientist 51740 /* ناو */ 1569540 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧,٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا هەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی هەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧،٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». هاینریچ هۆبشمان پێی وابوو مەزرە هەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لە کاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان) یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە هەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh.; Melik-Bakhshyan, St. T.; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت هەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ هەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت» یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت» یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە هاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەهۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20%C3%A7%C4%B1k%C4%B1%C5%9F%C4%B1n%C4%B1n,%22Elaziz%22%20olarak%20s%C3%B6ylene%20gelmi%C5%9Ftir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داهاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروستکرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[هۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[هاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «هایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە هەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتاییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت» یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا. === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]]. بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠-١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤-١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ هەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢،١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکهاتبوو، ئەمەش وایکردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە هەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢،٩٧٤ کەس بوو (٥،١٢٥ نانوموسڵمان و ٧،٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان هەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون. لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، هەروەها دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا هەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروستکران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا. خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروستکرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارهێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە هەمان مانگدا، هێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران. === مێژووی کڵێسا === خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. هەروەها، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] هەبوو هەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی هەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە. == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەهێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩،٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠،٥٩٠ جوتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان هەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] 6othxtaorwx7lbk529uzhos6andx5ap 1569541 1569540 2026-03-28T18:17:29Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569541 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧,٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا هەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی هەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧،٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». هاینریچ هۆبشمان پێی وابوو مەزرە هەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لە کاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان) یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە هەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh.; Melik-Bakhshyan, St. T.; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت هەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ هەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت» یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت» یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە هاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەهۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20%C3%A7%C4%B1k%C4%B1%C5%9F%C4%B1n%C4%B1n,%22Elaziz%22%20olarak%20s%C3%B6ylene%20gelmi%C5%9Ftir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داهاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروستکرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[هۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[هاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «هایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە هەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتاییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت» یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh.; Melik-Bakhshyan, St. T.; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠-١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤-١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ هەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ئیمپراتۆریەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢،١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکهاتبوو، ئەمەش وایکردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە هەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢،٩٧٤ کەس بوو (٥،١٢٥ نانوموسڵمان و ٧،٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان هەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، هەروەها دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا هەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروستکران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروستکرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارهێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە هەمان مانگدا، هێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1571816666.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. هەروەها، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] هەبوو هەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی هەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەهێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩،٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠،٥٩٠ جوتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان هەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] 8d5ko886i65n8zf9q0zkbpi8bcccg6m 1569542 1569541 2026-03-28T18:18:23Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569542 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چووەتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چووەتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سووریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چووەتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چووەتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سووریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سووریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] mf6hlf09uuq643219zbqfqc9lveb9ip 1569543 1569542 2026-03-28T18:19:10Z 1silent scientist 51740 /* ناو */ 1569543 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چووەتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چووەتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چووەتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چووەتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سووریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سووریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] 0qi9drxz2trvmpkodyapje6e6md0ila 1569544 1569543 2026-03-28T18:19:38Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569544 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چووەتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چووەتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چووەتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چووەتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سووریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] e3uaeqtju9vybghx78h5z9pide63orp 1569545 1569544 2026-03-28T18:20:05Z 1silent scientist 51740 /* مێژووی کڵێسا */ 1569545 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چووەتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چووەتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چووەتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چووەتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] 9c516dkxgkzuwv9h03wfims4t7cgayn 1569546 1569545 2026-03-28T18:21:49Z 1silent scientist 51740 /* ناو */ 1569546 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چووەتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چووەتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] ozpn5unj0xx1ihzxbdyb8w5csc2ouvs 1569547 1569546 2026-03-28T18:22:29Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569547 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] 43x7ymoat4gwukoq1fkzrur02cgxyyx 1569548 1569547 2026-03-28T18:23:26Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569548 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = ئەلەزیز | ناوی_خۆماڵی = خارپێت | ناوەکانی_تر = Elâzığ | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Elazığ5.JPG | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای باتمان|خارپێت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٧٬٠٧٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.elazig.bel.tr/ www.elazig.bel.tr] }} '''ئەلەزیز''' یان '''خارپێت''' یان '''ئەلازیغ''' شارێکە لە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]، و ناوەندی کارگێڕیی [[پارێزگای خارپێت]] و [[قەزای خارپێت]]ە. لە ناو شارە کۆنەکەی خارپێت و دەوروبەریدا دامەزراوە و لە بەشی سەرەوەی دۆڵی [[فورات]]دا ھەڵکەوتووە. ئەو دەشتەی شارەکەی لەسەر کێشراوە بەرزییەکەی ١٠٦٧ مەترە لە ئاستی دەریاوە. ئەلازیغ وەک نیمچەدوورگەیەکی ناوخۆیی دەردەکەوێت کە بە دەریاچەی سروشتیی ھەزار و کۆگاکانی ئاوی [[بەنداوی کەبان]]، [[کاراکایا]]، [[کڕاڵکزی]] و [[ئۆزلوجە]] دەورە دراوە. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨٧٬٠٧٢ کەسە (٢٠٢٢).<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>https://www.kultur.gov.tr/genel/medya/iltanitimbrosuru-eng/elazig_eng.pdf</ref> == ناو == === مەزرە === ئەلازیغ سەردەمانێک گەڕەکێکی شارۆچکە قەڵای کۆنی خارپێت بووە و پێی دەوترا «مەزرە». ھاینریچ ھۆبشمان پێی وابوو مەزرە ھەمان نیشتەجێبوونی «مازارا»یە کە [[پۆتۆلیمۆس]] ئاماژەی پێکردووە، لەکاتێکدا نیکۆڵاس ئەدۆنتز ناوەکەی بۆ وشەیەکی عەرەبی گەڕاندووەتەوە کە بە واتای زەوی کێڵدراو یان گوندێکی بچووک دێت. ناوی شوێنی مەزرە لە بنەڕەتدا کورتکراوەی «ئەغەوات مەزراسی» (گوندی ئاغاکان)یان «مەزرا-ی چۆتەلیزادە» (گوندی بنەماڵەی چۆتەلیزادە) بووە. ئەمەش بەوە ڕوون دەکرێتەوە کە ھەندێک لە ناودارانی خارپێت لە کۆتایی سەدەی ١٨دا لە شارەکە دوورخرابوونەوە و لە گوندە نزیکەکان نیشتەجێ بوون.<ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1991). "Mezire". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 3. Yerevan State University. p. 754.</ref><ref>M. Th. Houtsma. E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4. p. 915.</ref> === خارپێت === دەوترێت ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]]ی خارپێت لە ساڵی ١٦١٧ لەم شوێنەدا نیشتەجێ بوون، بۆیە ئەلازیغ ھەندێک جار لەلایەن ئەرمەنییەکانەوە بە «نۆر خاربێرد» (بە واتای خارپێتی نوێ) دەوترا. ناوە کوردییەکەی «خارپێت»یان «خارپێرت»ە. ناوی شارەکە بە زمانی [[سوریانی]] «کارتپێرت»یان «خارپووت»ە.<ref>https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/116706/asipahi_1.pdf;sequence=1</ref><ref>Adem Avcıkıran (2009). Kürtçe Anamnez Anamneza bi Kurmancî (in Turkish and Kurdish). p. 56.</ref> === ئەلازیغ === لەگەڵ دروستکردنی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ناوی «مامورەتولعەزیز» وەک ناوێکی جێگرەوە بۆ شارەکە ھاتە کایەوە. ئەم ناوە بە خێرایی گۆڕا بۆ «ئەلئەزیز» (بە [[تورکی]]: Elaziz؛ بە [[کوردی]]: Elezîz). لە ساڵی ١٩٣٧دا، بە فەرمانێکی [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]، ئەم ناوە کرا بە تورکی وەک «ئەلازک»، بەڵام بەھۆی سەختی لە دەربڕینیدا، لە کۆتاییدا بە «ئەلازیغ» پەسەندکرا.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/harput-mamuret-uel-aziz-vilayet/sancak-harput-mezere/kaza-harput-mezere/</ref><ref>https://www.elazig.gov.tr/elazig-tarihi#:~:text=Sultan%20Abdulaziz'in%20tahta%20çıkışının,%22Elaziz%22%20olarak%20söylene%20gelmiştir.</ref> == مێژوو == شارۆچکەی مەزرە (ئەلازیغی داھاتوو) لەسەر دەشتە بەپیتەکەی خوار ئەو گردە دامەزرا کە [[قەڵا]] و نیشتەجێبوونی زۆر کۆنتری خارپێتی لەسەر دروست کرابوو. نزیکەی پێنج کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی خارپێتەوە دوور بوو. [[حووری|ھۆرییەکان]] کە لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین لەم ناوچەیەدا نیشتەجێ بوون، کۆنترین دانیشتووی ناسراوی ناوچەکەن. خارپێت و ناوچەکانی دەوروبەری بەشێک بوون لە شانشینی [[ئورارتوو]] لەکاتی گەورەبوونیدا، و ڕەنگە ئورارتییەکان یەکەم کەس بووبن کە قەڵایەکیان لێرە دروستکردبێت. مێژوونووس [[ھاکۆب ماناندیان]] پێی وابوو کە ئەمە قەڵای سەرەکیی یەکێتیی پێشووی «ھایاسا-عەزی» بووە. ئەگەری ئەوە ھەیە کە خارپێت لەسەر یان لە نزیک شوێنی «کارکاتیۆکێرتا» بێت کە یەکەم پایتەختی [[شانشینی سۆفین]] بووە. جوگرافیناسە موسڵمانە سەرەتایییەکان خارپێتیان بە «حسنی زیاد» دەناسی، بەڵام ناوی ئەرمەنی، «خارتاپێرت»یان «خاربێرت»، کە دواتر بوو بە «خارپووت» و «خارپێت»، بە تێپەڕبوونی کات بە شێوەیەکی گشتی پەسەندکرا.<ref>https://books.google.com/books/about/Anatolian_Iron_Ages.html?hl=ar&id=bDhpAAAAMAAJ</ref><ref>Hakobyan, T. Kh. ; Melik-Bakhshyan, St. T. ; Barseghyan, H. Kh. (1988). "Kharberd". Hayastani ev harakitsʻ shrjanneri teghanunneri baṛaran [Dictionary of toponymy of Armenia and adjacent territories] (in Armenian). Vol. 2. Yerevan State University. pp. 697–699.</ref><ref>Marciak, Michał (2014). "The Historical Geography of Sophene". Acta Antiqua. 52 (4): 295–338. doi:10.1556/aant.52.2012.4.1.</ref> === خارپێت و مامورەتولعەزیزی عوسمانی === خارپێت و دەوروبەری لە ساڵی ١٠٨٥دا لە ئەنجامی [[شەڕی مەنزیکەرت]] کە لە ٢٦ی ئابی ١٠٧١دا ڕوویدا، کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[تورکەکان]]. ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە لە سەدەکانی دواتردا زۆرجار دەستاودەستی کردووە و کەوتووەتە ژێر کۆنتڕۆڵی [[چوبووک ئۆغوڵاری]]، ئارتوکییەکان، [[سەڵتەنەتی ڕۆم]]، [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]]، [[میرنشینی دولکادر]]، [[ئاق قۆینلۆ]]، [[سەفەوییەکان]] و [[عوسمانییەکان]].<ref>http://www.kultur.gov.tr/EN/BelgeGoster.aspx?17A16AE30572D31395FB1C5180B6EBD6E28888CAE96CDD28</ref><ref>Sipahi 2015, p. 45.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 49.</ref> بەپێی مێژوویەکی فەرمی کە لە ساڵی ١٨٨٣دا نووسراوە، مەزرە لە بنەڕەتدا گوندێکی بچووک بووە لە نزیک خارپێت کە وەک شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمیی «چۆتەلیزادەکان» بووە، کە یەکێک بوون لە بنەماڵە ناودارەکانی خارپێت کە لە ساڵانی ١٧٨٠–١٧٩٠دا دوورخرابوونەوە. لە ساڵانی ١٨٣٤–١٨٣٦، چۆتەلیزادەکان میوانداریی والی و فەرماندەی سەربازی [[ڕەشید محەممەد پاش]]ایان کرد، کە گوندەکەی کردە سەربازگەیەک بۆ ھەڵمەتەکانی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆرییەتدا. لە ساڵانی ١٨٥٠ و ١٨٦٠دا، مەزرە گەشەی کرد و بوو بە شارۆچکەیەکی بچووک یان گەڕەکێکی خارپێت کە [[بۆرژوازی]]یەکی ئەرمەنی دەوڵەمەندی تێدا بوو. لە ساڵی ١٨٦٩دا، ئەرمەنییەک بە ناوی [[کریکۆر ئیپیکجیان]] کارگەیەکی [[ئاوریشم]]ی لە مەزرە دامەزراند. لە ساڵی ١٨٧٨دا، کرا بە ناوەندی کارگێڕیی [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]]. بەپێی ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٨٨٠، دانیشتووانی مەزرە لە ٢٬١٢٦ نانوموسڵمان و ٥٤٨ موسڵمان پێکھاتبوو، ئەمەش وای کردبوو ببێتە تاکە ناوەندی ویلایەت کە زۆرینەی ئەرمەنی بێت جگە لە وان. لە ھەمان کاتدا، خودی خارپێت دانیشتووانەکەی ١٢٬٩٧٤ کەس بوو (٥٬١٢٥ نانوموسڵمان و ٧٬٨٤٩ [[موسڵمان]]). گوندە قەرەباڵغەکانی سەر دەشتەکەش دانیشتووانێکی تێکەڵاوی ئەرمەنی و موسڵمانیان ھەبوو. دانیشتووانی مەزرە زیاتر [[بازرگان]]، [[پیشەگەر]] و [[فەرمانبەر]] بوون.<ref>Sipahi 2015, pp. 143–144.</ref><ref>Sipahi 2015, p. 184.</ref> لە ساڵی ١٨٩٢دا، ئەکادیمیای ناوەندیی نیشتمانیی ئەرمەنی لە مەزرە دامەزرا. تا ساڵی ١٩١١، [[خوێندنگە]]یەکی کچانی ئەرمەنی و پەیمانگایەکی ئایینی، ھەروەھا دوو [[کۆلێژ]] کە لەلایەن مژدەدەرە (میسیۆنەرە) فەڕەنسی و ئەڵمانییەکانەوە بەڕێوەدەبران، لە تەک چەندین دامەزراوەی پەروەردەیی دیکەدا ھەبوون. چوار [[کڵێسا]]ی ئەرمەنی لە سەدەی ١٩دا لە مەزرە دروست کران. مەزرە، وەک خارپێت، کەمینەیەکی مەسیحیی سوریانیشی تێدا بوو. بینای [[کونسوڵخانەی ئەمریکا]] لە خارپێت، کە لە ساڵی ١٩٠١دا دامەزرا.<ref>https://doi.org/10.31826/hug-2020-230110</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Armenian_Genocide.html?hl=ar&id=tbaKDwAAQBAJ</ref> خارپێت بۆ چەندین ساڵ وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ مژدەدەرە ئەمریکییەکان. مژدەدەرەکان [[کۆلێژی فورات]]، پەیمانگایەکی ئایینی و خوێندنگەی کوڕان و کچانیان دروست کرد. ئەم کۆلێژە تا ساڵی ١٩١٥ کاری دەکرد کاتێک بیناکانی دەستیان بەسەردا گیرا و لەلایەن [[سوپای عوسمانی]]یەوە وەک سەربازگە بەکارھێنران. لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا، [[تورک]] و [[کوردەکان]]ی سەر بە حکوومەت گوندە ئەرمەنییەکانی سەر دەشتەکەیان کۆمەڵکوژ و تاڵان کرد و سووتاندیان. لە ھەمان مانگدا، ھێرش کرایە سەر خارپێت و قوتابخانە ئەمریکییەکان سووتێنران. لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، زۆرێک لە دانیشتووانەکەی کوژران.<ref>Dadrian, Vahakn N. (2003). The History of the Armenian Genocide. Berghahn Books. p. 160. ISBN 1-57181-666-6.</ref><ref>Henry H. Riggs, "Days of Tragedy in Armenia: Personal Experiences in Harpoot, 1915-1917", 1997, Michigan.</ref> == مێژووی کڵێسا == خارپێت چەندین [[کڵێسا]] و [[دێر]]ی [[ئەرمەنی]] تێدا بوو. ھەروەھا، لە خارپێت کورسیی قەشەی سوریانی [[ئۆرتۆدۆکس]] ھەبوو ھەر لە [[سەدەی یازدەیە]]مەوە، کە ئەوکاتە بە «حسنی زیاد» و دواتر بە خارپێت دەوترا. بە پێچەوانەی زۆرێک لە مەڵبەندە مەسیحییەکانی [[تورکیا]]، کڵێسای ئەرمەنی و [[ئاشوورییەکان]] تا ئێستاش کار دەکەن سەرەڕای ئەو کۆمەڵکوژییانەی لە شارەکەدا لە کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|جینۆسایدی ئەرمەنی]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|ئاشوورییەکاندا]] ڕوویاندا، کە تێیدا [[قەشە]] و زۆربەی شوێنکەوتووانی کوژران. ئەم مەڵبەندە دوو قەشەی ھەیە، کە کڵێسا سەرەکییەکەی لە «کڵێسای مریەمانا»ی کۆنە لە تەنیشت دیواری [[قەڵا]] کۆنەکەوە.<ref>Fiey, Pour un Oriens Christianus Novus, 216–17</ref><ref>http://soc-wus.org/ourchurch/Pat_V_Adiyaman.htm</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای [[سەدەی بیستەم]]دا، شارەکە زیاتر [[تورک]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] تێدا دەژیا. دانیشتووانی ئەرمەنی لە کۆتایی سەدەی ١٩دا بە خێرایی گەشەی کرد و زۆربەی یان نیوەی دانیشتووانەکەیان پێکدەھێنا. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ٣٩٬٧٨٨ ئەرمەنی لە قەزای خارپێت-مەزرەدا دەژیان، لەوانەش ٢٠٬٥٩٠ جووتیار لە ٥٠ گوندی دەوروبەریدا. ٦٧ [[کڵێسا]]، ٩ [[دێر]] و ٩٢ [[خوێندنگە]]یان ھەبوو. زۆربەی ئەرمەنییەکانی [[قەزا]]کە لە گوندەکانی دەوروبەردا دەژیان. پیاوان لەسێدارە دران و ژن و منداڵانیش لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا بە موسڵمانان فرۆشران. شارەکە [[ئاشووری]] و [[کورد]]یشی تێدا نیشتەجێ بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Elâzığ|خارپێت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:خارپێت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٤]] gws29rt6ws6rbn94s1atbt5ntz5ot6t 0 13108 1569730 1285015 2026-03-29T11:47:44Z 1silent scientist 51740 1569730 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سێرت | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = City center.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = ناوەندی شاری سێرت | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}، {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سێرت|سێرت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٢٫٤٦٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.siirt.bel.tr/ www.siirt.bel.tr] }} '''سێرت''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]] کە لە [[پارێزگای سێرت]] ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ١٢٢٫٤٦٣ کەس بووە. == ململانێی کورد و تورکیا == ناوچە کوردییەکانی وەک سێرت لە زۆربەی قۆناغەکانی دوای ساڵی ١٩٢٧ لەژێر باری نائاساییدا بوون و لە ساڵی ١٩٨٣دا، پێش دەستپێکردنی خەباتی چەکداریی [[پەکەکە]]، خرانە ناو ناوچەی باری نائاسایی (OHAL). لە قۆناغە سەرەتاییەکانی [[ململانێی کورد و تورکیا]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا، [[تورگوت ئۆزال]]، سەرۆک کۆماری پێشووی [[تورکیا]]، لایەنگری ئەوە بوو کە شارەکانی وەک سێرت بکرێنە «ناوەندی ڕاکێشان» بۆ دانیشتووانی گوندنشینی کورد، لە هەمان کاتدا پشتگیری لە چۆڵکردن و وێرانکردنی گوند و دێهاتە کوردییەکانی چیاکانی دەوروبەری دەکرد لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و پڕۆژەی دروستکردنی [[بەنداو]]ەکانەوە.<ref>https://anfenglishmobile.com/kurdistan/three-neighborhoods-in-siirt-under-siege-of-turkish-forces-15634</ref><ref>https://www.turkishminute.com/2016/07/15/curfew-imposed-southeastern-province-siirt/</ref> لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٤]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری ململانێی کورد و تورکیا، گەنجان و چالاکوانانی کوردی ناوچەکە خۆپیشاندانی جەماوەرییان لە شاری سێرت ڕێکخست، کە بووە هۆی کوژرانی چەند خۆپیشاندەرێک بەهۆی توندوتیژیی لەڕادەبەدەری پۆلیسەوە. دواتر ململانێکان پەرەیان سەند بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی هەمەلایەنە لە شارەکەدا لە نێوان ئەوەی حکومەتی تورکیا بە «چەکدارانی پەکەکە و یەدێگە-ھە (YDG-H)» وەسفی دەکردن و هێزە ئەمنییەکانی تورکیادا. ئەم هەڵکشانی گرژییانە سەپاندنی قەدەغەی هاتووچۆ و بڵاوکردنەوەی سوپای تورکیای لە تەواوی ناوچەکەدا لێکەوتەوە، کە میدیا لایەنگرەکانی کورد بە «گەمارۆدان» وەسفیان کرد. لە کاتی ململانێکاندا، هێزەکانی تورکیا لە چەندین ڕووداودا کرانە ئامانج، لەوانە بۆمبڕێژکردنەکەی سێرتی ساڵی ٢٠١٥، تەقینەوەیەکی کەنار ڕێگا لەسەر شاڕێگایەکی نزیک شاری سێرت لە تەممووزی ٢٠١٦، هێرشی مووشەکی لە گەڕەکی جومھورییەت، بۆمبڕێژکردنەکانی ٢٠١٨، هەڵکوتانە سەر سێرتی ساڵی ٢٠١٨ و چەندین هێرشی تر کە بوونە هۆی کوژران و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆر.<ref>https://www.amnesty.de/jahresbericht/2016/tuerkei</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/05/EUR4420382015ENGLISH.pdf</ref><ref>https://journals.openedition.org/etudesrurales/9241</ref> == دیمۆگرافیا == === مێژوویی === [[مارک سایکس]] سێرتی وەک شارێک تۆمار کردووە کە [[کورد]]، [[عەرەب]]، [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]] تێدا نیشتەجێن. لە نیوەی دووەمی [[سەدەی نۆزدەهەم]]دا، زۆرێک لە [[ئەرمەنییەکان]] بەهۆی چەوسانەوە و بارودۆخی خراپی ئابوورییەوە سێرتیان بەجێهێشت. لە کاتی [[کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە]] لە ساڵی ١٨٩٥دا، زۆرێک لە ئەرمەنییەکان بە زۆر کران بە موسڵمان و پیاوانی ئایینی کۆمەڵکوژ کران. پێش [[جەنگی جیهانیی یەکەم]]، [[سەنجەقی سێرت]] ناوچەیەکی مەسیحینشینی پێکدەهێنا کە ٦٠ هەزار مەسیحی تێدا بوو: ٢٥ هەزار ئەرمەنی، ٢٠ هەزار [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی|سوریانی ئۆرسۆدۆکس]] و ١٥ هەزار [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کلدانی کاسۆلیک]]. بەگوێرەی پاتریارکایەتی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، لە ساڵی ١٩١٤دا ٤،٤٣٧ ئەرمەنی لە قەزاکەدا هەبوون، لەگەڵ سێ [[کڵێسا]]، یەک [[دێر]] و دوو [[خوێندنگە]]. ئاغا پترۆس باس لە ٤٠ خێزانی ئاشووریی نێستۆری دەکات لە شاری سێرت. قەشەی کلدانی [[مێردین]] [[جۆزێف تفینکجی]]، ناوی ٥،٤٣٠ کلدانی لە ئەپەرسیاکەدا تۆمار کردووە: ٨٢٤ کەس لە شارەکە و ئەوانی دیکە لە گوندەکانی دەوروبەر. کۆمەڵگاکە لەلایەن ئەدای شێرەوە سەرپەرشتی دەکرا. دەیڤید گاونت ئاماژە بە هەبوونی هەندێک ئێزدی دەکات. بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٢٧، دانیشتووانی تەواوی ناوچەکە بە نزیکەیی تەنھا [[موسڵمان]] بوون، جگە لە دوو [[کاسۆلیک]]، یەک [[پرۆتێستانت]]، چوار ئەرمەنی، ١٧ مەسیحی تر و ٣٨ کەس لە «ئایینەکانی تر». [[عیسمەت ئینۆنو]] ئاماژەی بە شارەکە کردووە وەک شارێکی [[عەرەب]]ی کە پەرۆشە بۆ تورکبوون، لە کاتێکدا کوردەکان لە دەوروبەری شارەکە دەژیان. === سەردەمی هاوچەرخ === کورد زۆرینەی شارەکە پێکدەهێنێت لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی عەرەب. ئەو هۆزە کوردانەی لە شارەکەدا دەژین بریتین لە: [[بۆتیکان]]، [[دودێران]]، [[عەلیکان]]، [[کەشکۆلیان]]، [[سلووکان]] و [[ستوورکیان]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Siirt|سێرت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:سێرت]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سێرت]] lta3do0zefjv5j4dmbwjye1e49wm32g 1569731 1569730 2026-03-29T11:48:15Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1569731 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سێرت | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = City center.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = ناوەندی شاری سێرت | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}، {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سێرت|سێرت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٢٫٤٦٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.siirt.bel.tr/ www.siirt.bel.tr] }} '''سێرت''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]] کە لە [[پارێزگای سێرت]] ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ١٢٢٫٤٦٣ کەس بووە. == ململانێی کورد و تورکیا == ناوچە کوردییەکانی وەک سێرت لە زۆربەی قۆناغەکانی دوای ساڵی ١٩٢٧ لەژێر باری نائاساییدا بوون و لە ساڵی ١٩٨٣دا، پێش دەستپێکردنی خەباتی چەکداریی [[پەکەکە]]، خرانە ناو ناوچەی باری نائاسایی (OHAL). لە قۆناغە سەرەتاییەکانی [[ململانێی کورد و تورکیا]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا، [[تورگوت ئۆزال]]، سەرۆک کۆماری پێشووی [[تورکیا]]، لایەنگری ئەوە بوو کە شارەکانی وەک سێرت بکرێنە «ناوەندی ڕاکێشان» بۆ دانیشتووانی گوندنشینی کورد، لە هەمان کاتدا پشتگیری لە چۆڵکردن و وێرانکردنی گوند و دێهاتە کوردییەکانی چیاکانی دەوروبەری دەکرد لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و پڕۆژەی دروستکردنی [[بەنداو]]ەکانەوە.<ref>https://anfenglishmobile.com/kurdistan/three-neighborhoods-in-siirt-under-siege-of-turkish-forces-15634</ref><ref>https://www.turkishminute.com/2016/07/15/curfew-imposed-southeastern-province-siirt/</ref> لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٤]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری ململانێی کورد و تورکیا، گەنجان و چالاکوانانی کوردی ناوچەکە خۆپیشاندانی جەماوەرییان لە شاری سێرت ڕێکخست، کە بووە هۆی کوژرانی چەند خۆپیشاندەرێک بەهۆی توندوتیژیی لەڕادەبەدەری پۆلیسەوە. دواتر ململانێکان پەرەیان سەند بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی هەمەلایەنە لە شارەکەدا لە نێوان ئەوەی حکومەتی تورکیا بە «چەکدارانی پەکەکە و یەدێگە-ھە (YDG-H)» وەسفی دەکردن و هێزە ئەمنییەکانی تورکیادا. ئەم هەڵکشانی گرژییانە سەپاندنی قەدەغەی هاتووچۆ و بڵاوکردنەوەی سوپای تورکیای لە تەواوی ناوچەکەدا لێکەوتەوە، کە میدیا لایەنگرەکانی کورد بە «گەمارۆدان» وەسفیان کرد. لە کاتی ململانێکاندا، هێزەکانی تورکیا لە چەندین ڕووداودا کرانە ئامانج، لەوانە بۆمبڕێژکردنەکەی سێرتی ساڵی ٢٠١٥، تەقینەوەیەکی کەنار ڕێگا لەسەر شاڕێگایەکی نزیک شاری سێرت لە تەممووزی ٢٠١٦، هێرشی مووشەکی لە گەڕەکی جومھورییەت، بۆمبڕێژکردنەکانی ٢٠١٨، هەڵکوتانە سەر سێرتی ساڵی ٢٠١٨ و چەندین هێرشی تر کە بوونە هۆی کوژران و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆر.<ref>https://www.amnesty.de/jahresbericht/2016/tuerkei</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/05/EUR4420382015ENGLISH.pdf</ref><ref>https://journals.openedition.org/etudesrurales/9241</ref> == دیمۆگرافیا == === مێژوویی === [[مارک سایکس]] سێرتی وەک شارێک تۆمار کردووە کە [[کورد]]، [[عەرەب]]، [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]] تێدا نیشتەجێن. لە نیوەی دووەمی [[سەدەی نۆزدەهەم]]دا، زۆرێک لە [[ئەرمەنییەکان]] بەهۆی چەوسانەوە و بارودۆخی خراپی ئابوورییەوە سێرتیان بەجێهێشت. لە کاتی [[کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە]] لە ساڵی ١٨٩٥دا، زۆرێک لە ئەرمەنییەکان بە زۆر کران بە موسڵمان و پیاوانی ئایینی کۆمەڵکوژ کران. پێش [[جەنگی جیهانیی یەکەم]]، [[سەنجەقی سێرت]] ناوچەیەکی مەسیحینشینی پێکدەهێنا کە ٦٠ هەزار مەسیحی تێدا بوو: ٢٥ هەزار ئەرمەنی، ٢٠ هەزار [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی|سوریانی ئۆرسۆدۆکس]] و ١٥ هەزار [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کلدانی کاسۆلیک]]. بەگوێرەی پاتریارکایەتی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، لە ساڵی ١٩١٤دا ٤،٤٣٧ ئەرمەنی لە قەزاکەدا هەبوون، لەگەڵ سێ [[کڵێسا]]، یەک [[دێر]] و دوو [[خوێندنگە]]. ئاغا پترۆس باس لە ٤٠ خێزانی ئاشووریی نێستۆری دەکات لە شاری سێرت. قەشەی کلدانی [[مێردین]] [[جۆزێف تفینکجی]]، ناوی ٥،٤٣٠ کلدانی لە ئەپەرسیاکەدا تۆمار کردووە: ٨٢٤ کەس لە شارەکە و ئەوانی دیکە لە گوندەکانی دەوروبەر. کۆمەڵگاکە لەلایەن ئەدای شێرەوە سەرپەرشتی دەکرا. دەیڤید گاونت ئاماژە بە هەبوونی هەندێک ئێزدی دەکات. بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٢٧، دانیشتووانی تەواوی ناوچەکە بە نزیکەیی تەنھا [[موسڵمان]] بوون، جگە لە دوو [[کاسۆلیک]]، یەک [[پرۆتێستانت]]، چوار ئەرمەنی، ١٧ مەسیحی تر و ٣٨ کەس لە «ئایینەکانی تر». [[عیسمەت ئینۆنو]] ئاماژەی بە شارەکە کردووە وەک شارێکی [[عەرەب]]ی کە پەرۆشە بۆ تورکبوون، لە کاتێکدا کوردەکان لە دەوروبەری شارەکە دەژیان. === سەردەمی هاوچەرخ === کورد زۆرینەی شارەکە پێکدەهێنێت لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی عەرەب. ئەو هۆزە کوردانەی لە شارەکەدا دەژین بریتین لە: [[بۆتیکان]]، [[دودێران]]، [[عەلیکان]]، [[کەشکۆلیان]]، [[سلووکان]] و [[ستوورکیان]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Siirt|سێرت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:سێرت]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سێرت]] 0uyji4gds475ec94ht8yjbt5o84wts0 1569732 1569731 2026-03-29T11:51:35Z 1silent scientist 51740 /* دیمۆگرافیا */ 1569732 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سێرت | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = City center.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = ناوەندی شاری سێرت | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}، {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سێرت|سێرت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٢٫٤٦٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.siirt.bel.tr/ www.siirt.bel.tr] }} '''سێرت''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]] کە لە [[پارێزگای سێرت]] ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ١٢٢٫٤٦٣ کەس بووە. == ململانێی کورد و تورکیا == ناوچە کوردییەکانی وەک سێرت لە زۆربەی قۆناغەکانی دوای ساڵی ١٩٢٧ لەژێر باری نائاساییدا بوون و لە ساڵی ١٩٨٣دا، پێش دەستپێکردنی خەباتی چەکداریی [[پەکەکە]]، خرانە ناو ناوچەی باری نائاسایی (OHAL). لە قۆناغە سەرەتاییەکانی [[ململانێی کورد و تورکیا]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا، [[تورگوت ئۆزال]]، سەرۆک کۆماری پێشووی [[تورکیا]]، لایەنگری ئەوە بوو کە شارەکانی وەک سێرت بکرێنە «ناوەندی ڕاکێشان» بۆ دانیشتووانی گوندنشینی کورد، لە هەمان کاتدا پشتگیری لە چۆڵکردن و وێرانکردنی گوند و دێهاتە کوردییەکانی چیاکانی دەوروبەری دەکرد لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و پڕۆژەی دروستکردنی [[بەنداو]]ەکانەوە.<ref>https://anfenglishmobile.com/kurdistan/three-neighborhoods-in-siirt-under-siege-of-turkish-forces-15634</ref><ref>https://www.turkishminute.com/2016/07/15/curfew-imposed-southeastern-province-siirt/</ref> لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٤]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری ململانێی کورد و تورکیا، گەنجان و چالاکوانانی کوردی ناوچەکە خۆپیشاندانی جەماوەرییان لە شاری سێرت ڕێکخست، کە بووە هۆی کوژرانی چەند خۆپیشاندەرێک بەهۆی توندوتیژیی لەڕادەبەدەری پۆلیسەوە. دواتر ململانێکان پەرەیان سەند بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی هەمەلایەنە لە شارەکەدا لە نێوان ئەوەی حکومەتی تورکیا بە «چەکدارانی پەکەکە و یەدێگە-ھە (YDG-H)» وەسفی دەکردن و هێزە ئەمنییەکانی تورکیادا. ئەم هەڵکشانی گرژییانە سەپاندنی قەدەغەی هاتووچۆ و بڵاوکردنەوەی سوپای تورکیای لە تەواوی ناوچەکەدا لێکەوتەوە، کە میدیا لایەنگرەکانی کورد بە «گەمارۆدان» وەسفیان کرد. لە کاتی ململانێکاندا، هێزەکانی تورکیا لە چەندین ڕووداودا کرانە ئامانج، لەوانە بۆمبڕێژکردنەکەی سێرتی ساڵی ٢٠١٥، تەقینەوەیەکی کەنار ڕێگا لەسەر شاڕێگایەکی نزیک شاری سێرت لە تەممووزی ٢٠١٦، هێرشی مووشەکی لە گەڕەکی جومھورییەت، بۆمبڕێژکردنەکانی ٢٠١٨، هەڵکوتانە سەر سێرتی ساڵی ٢٠١٨ و چەندین هێرشی تر کە بوونە هۆی کوژران و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆر.<ref>https://www.amnesty.de/jahresbericht/2016/tuerkei</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/05/EUR4420382015ENGLISH.pdf</ref><ref>https://journals.openedition.org/etudesrurales/9241</ref> == دیمۆگرافیا == === مێژوویی === [[مارک سایکس]] سێرتی وەک شارێک تۆمار کردووە کە [[کورد]]، [[عەرەب]]، [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]] تێدا نیشتەجێن. لە نیوەی دووەمی [[سەدەی نۆزدەهەم]]دا، زۆرێک لە [[ئەرمەنییەکان]] بەهۆی چەوسانەوە و بارودۆخی خراپی ئابوورییەوە سێرتیان بەجێهێشت. لە کاتی [[کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە]] لە ساڵی ١٨٩٥دا، زۆرێک لە ئەرمەنییەکان بە زۆر کران بە موسڵمان و پیاوانی ئایینی کۆمەڵکوژ کران. پێش [[جەنگی جیهانیی یەکەم]]، [[سەنجەقی سێرت]] ناوچەیەکی مەسیحینشینی پێکدەهێنا کە ٦٠ هەزار مەسیحی تێدا بوو: ٢٥ هەزار ئەرمەنی، ٢٠ هەزار [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی|سوریانی ئۆرسۆدۆکس]] و ١٥ هەزار [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کلدانی کاسۆلیک]]. بەگوێرەی پاتریارکایەتی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، لە ساڵی ١٩١٤دا ٤،٤٣٧ ئەرمەنی لە قەزاکەدا هەبوون، لەگەڵ سێ [[کڵێسا]]، یەک [[دێر]] و دوو [[خوێندنگە]]. ئاغا پترۆس باس لە ٤٠ خێزانی ئاشووریی نێستۆری دەکات لە شاری سێرت. قەشەی کلدانی [[مێردین]] [[جۆزێف تفینکجی]]، ناوی ٥،٤٣٠ کلدانی لە ئەپەرسیاکەدا تۆمار کردووە: ٨٢٤ کەس لە شارەکە و ئەوانی دیکە لە گوندەکانی دەوروبەر. کۆمەڵگاکە لەلایەن ئەدای شێرەوە سەرپەرشتی دەکرا. دەیڤید گاونت ئاماژە بە هەبوونی هەندێک ئێزدی دەکات.<ref>Sykes, Mark (1904). Dar-ul-Islam: A Record of a Journey Through Ten of the Asiatic Provinces of Turkey. Bickers & Son. p. 264.</ref> بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٢٧، دانیشتووانی تەواوی ناوچەکە بە نزیکەیی تەنھا [[موسڵمان]] بوون، جگە لە دوو [[کاسۆلیک]]، یەک [[پرۆتێستانت]]، چوار ئەرمەنی، ١٧ مەسیحی تر و ٣٨ کەس لە «ئایینەکانی تر».<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/bitlis-vilayet/sancak-slirt/kaza-siirt-%DC%A3%DC%A5%DC%AA%DC%AC-si%CA%BFret-%D5%BD%D5%B2%D5%A5%D6%80%D5%A4-sgerd/</ref> [[عیسمەت ئینۆنو]] ئاماژەی بە شارەکە کردووە وەک شارێکی [[عەرەب]]ی کە پەرۆشە بۆ تورکبوون، لە کاتێکدا کوردەکان لە دەوروبەری شارەکە دەژیان.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/bitlis-vilayet/sancak-slirt/</ref><ref>Mumcu, Uğur (August 1993). Kürt Dosyası (42 ed.). Ankara: Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı. p. 72. ISBN 9786054274512. Retrieved 17 September 2022.</ref> === سەردەمی هاوچەرخ === کورد زۆرینەی شارەکە پێکدەهێنێت لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی عەرەب. ئەو هۆزە کوردانەی لە شارەکەدا دەژین بریتین لە: [[بۆتیکان]]، [[دودێران]]، [[عەلیکان]]، [[کەشکۆلیان]]، [[سلووکان]] و [[ستوورکیان]].<ref>Taş, Latif (2016). Legal Pluralism in Action: Dispute Resolution and the Kurdish Peace Committee. Routledge. p. 33. ISBN 9781317106159.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Ge%C3%A7mi%C5%9Ften_G%C3%BCn%C3%BCm%C3%BCze_Siirt_Arap%C3%A7as%C4%B1.html?hl=ar&id=bPhKEAAAQBAJ</ref><ref>https://ilkha.com/guncel/siirt-halki-kurtce-yok-sayilirken-biz-kardesiz-denilmesi-bir-anlam-ifade-etmiyor-113820</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Siirt|سێرت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:سێرت]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سێرت]] sksquztjf3daje5n4wn6cbmxzwrlc65 1569733 1569732 2026-03-29T11:52:07Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569733 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سێرت | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = City center.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = ناوەندی شاری سێرت | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}، {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سێرت|سێرت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٢٫٤٦٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.siirt.bel.tr/ www.siirt.bel.tr] }} '''سێرت''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]] کە لە [[پارێزگای سێرت]] ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ١٢٢٫٤٦٣ کەس بووە. == ململانێی کورد و تورکیا == ناوچە کوردییەکانی وەک سێرت لە زۆربەی قۆناغەکانی دوای ساڵی ١٩٢٧ لەژێر باری نائاساییدا بوون و لە ساڵی ١٩٨٣دا، پێش دەستپێکردنی خەباتی چەکداریی [[پەکەکە]]، خرانە ناو ناوچەی باری نائاسایی (OHAL). لە قۆناغە سەرەتایییەکانی [[ململانێی کورد و تورکیا]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا، [[تورگوت ئۆزال]]، سەرۆککۆماری پێشووی [[تورکیا]]، لایەنگری ئەوە بوو کە شارەکانی وەک سێرت بکرێنە «ناوەندی ڕاکێشان» بۆ دانیشتووانی گوندنشینی کورد، لە ھەمان کاتدا پشتگیری لە چۆڵکردن و وێرانکردنی گوند و دێھاتە کوردییەکانی چیاکانی دەوروبەری دەکرد لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و پڕۆژەی دروستکردنی [[بەنداو]]ەکانەوە.<ref>https://anfenglishmobile.com/kurdistan/three-neighborhoods-in-siirt-under-siege-of-turkish-forces-15634</ref><ref>https://www.turkishminute.com/2016/07/15/curfew-imposed-southeastern-province-siirt/</ref> لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٤]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری ململانێی کورد و تورکیا، گەنجان و چالاکوانانی کوردی ناوچەکە خۆپیشاندانی جەماوەرییان لە شاری سێرت ڕێکخست، کە بووە ھۆی کوژرانی چەند خۆپیشاندەرێک بەھۆی توندوتیژیی لەڕادەبەدەری پۆلیسەوە. دواتر ململانێکان پەرەیان سەند بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی ھەمەلایەنە لە شارەکەدا لە نێوان ئەوەی حکوومەتی تورکیا بە «چەکدارانی پەکەکە و یەدێگە-ھە (YDG-H)» وەسفی دەکردن و ھێزە ئەمنییەکانی تورکیادا. ئەم ھەڵکشانی گرژییانە سەپاندنی قەدەغەی ھاتوچۆ و بڵاوکردنەوەی سوپای تورکیای لە تەواوی ناوچەکەدا لێکەوتەوە، کە میدیا لایەنگرەکانی کورد بە «گەمارۆدان» وەسفیان کرد. لە کاتی ململانێکاندا، ھێزەکانی تورکیا لە چەندین ڕووداودا کرانە ئامانج، لەوانە بۆمبڕێژکردنەکەی سێرتی ساڵی ٢٠١٥، تەقینەوەیەکی کەنار ڕێگا لەسەر شاڕێگایەکی نزیک شاری سێرت لە تەممووزی ٢٠١٦، ھێرشی مووشەکی لە گەڕەکی جومھورییەت، بۆمبڕێژکردنەکانی ٢٠١٨، ھەڵکوتانە سەر سێرتی ساڵی ٢٠١٨ و چەندین ھێرشی تر کە بوونە ھۆی کوژران و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆر.<ref>https://www.amnesty.de/jahresbericht/2016/tuerkei</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/05/EUR4420382015ENGLISH.pdf</ref><ref>https://journals.openedition.org/etudesrurales/9241</ref> == دیمۆگرافیا == === مێژوویی === [[مارک سایکس]] سێرتی وەک شارێک تۆمار کردووە کە [[کورد]]، [[عەرەب]]، [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]] تێدا نیشتەجێن. لە نیوەی دووەمی [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، زۆرێک لە [[ئەرمەنییەکان]] بەھۆی چەوسانەوە و بارودۆخی خراپی ئابوورییەوە سێرتیان بەجێھێشت. لە کاتی [[کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە]] لە ساڵی ١٨٩٥دا، زۆرێک لە ئەرمەنییەکان بە زۆر کران بە موسڵمان و پیاوانی ئایینی کۆمەڵکوژ کران. پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[سەنجەقی سێرت]] ناوچەیەکی مەسیحینشینی پێکدەھێنا کە ٦٠ ھەزار مەسیحی تێدا بوو: ٢٥ ھەزار ئەرمەنی، ٢٠ ھەزار [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی|سوریانی ئۆرسۆدۆکس]] و ١٥ ھەزار [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کلدانی کاسۆلیک]]. بەگوێرەی پاتریارکایەتی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، لە ساڵی ١٩١٤دا ٤٬٤٣٧ ئەرمەنی لە قەزاکەدا ھەبوون، لەگەڵ سێ [[کڵێسا]]، یەک [[دێر]] و دوو [[خوێندنگە]]. ئاغا پترۆس باس لە ٤٠ خێزانی ئاشووریی نێستۆری دەکات لە شاری سێرت. قەشەی کلدانی [[مێردین]] [[جۆزێف تفینکجی]]، ناوی ٥٬٤٣٠ کلدانی لە ئەپەرسیاکەدا تۆمار کردووە: ٨٢٤ کەس لە شارەکە و ئەوانی دیکە لە گوندەکانی دەوروبەر. کۆمەڵگاکە لەلایەن دەدای شێرەوە سەرپەرشتی دەکرا. دەیڤید گاونت ئاماژە بە ھەبوونی ھەندێک ئێزدی دەکات.<ref>Sykes, Mark (1904). Dar-ul-Islam: A Record of a Journey Through Ten of the Asiatic Provinces of Turkey. Bickers & Son. p. 264.</ref> بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٢٧، دانیشتووانی تەواوی ناوچەکە بە نزیکەیی تەنھا [[موسڵمان]] بوون، جگە لە دوو [[کاسۆلیک]]، یەک [[پرۆتێستانت]]، چوار ئەرمەنی، ١٧ مەسیحی تر و ٣٨ کەس لە «ئایینەکانی تر».<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/bitlis-vilayet/sancak-slirt/kaza-siirt-ܣܥܪܬ-siʿret-սղերդ-sgerd/</ref> [[عیسمەت ئینۆنو]] ئاماژەی بە شارەکە کردووە وەک شارێکی [[عەرەب]]ی کە پەرۆشە بۆ تورکبوون، لەکاتێکدا کوردەکان لە دەوروبەری شارەکە دەژیان.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/bitlis-vilayet/sancak-slirt/</ref><ref>Mumcu, Uğur (August 1993). Kürt Dosyası (42 ed.). Ankara: Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı. p. 72. ISBN 9786054274512. Retrieved 17 September 2022.</ref> === سەردەمی ھاوچەرخ === کورد زۆرینەی شارەکە پێکدەھێنێت لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی عەرەب. ئەو ھۆزە کوردانەی لە شارەکەدا دەژین بریتین لە: [[بۆتیکان]]، [[دودێران]]، [[عەلیکان]]، [[کەشکۆلیان]]، [[سلووکان]] و [[ستوورکیان]].<ref>Taş, Latif (2016). Legal Pluralism in Action: Dispute Resolution and the Kurdish Peace Committee. Routledge. p. 33. ISBN 978-1-317-10615-9.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Geçmişten_Günümüze_Siirt_Arapçası.html?hl=ar&id=bPhKEAAAQBAJ</ref><ref>https://ilkha.com/guncel/siirt-halki-kurtce-yok-sayilirken-biz-kardesiz-denilmesi-bir-anlam-ifade-etmiyor-113820</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Siirt|سێرت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:سێرت]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سێرت]] h1jqo2hq0ywg6howf6fl6c1gqo6orp8 1569734 1569733 2026-03-29T11:53:41Z 1silent scientist 51740 1569734 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سێرت | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = City center.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = ناوەندی شاری سێرت | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}، {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سێرت|سێرت]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٠،٣٤٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٨٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.siirt.bel.tr/ www.siirt.bel.tr] }} '''سێرت''' یەکێکە لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]] کە لە [[پارێزگای سێرت]] ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٢١]] ژمارەی دانیشتووانی ١٦٠،٣٤٠ کەس بووە.<ref>Mendeş, Hurşit Baran (2022). Ertoşîler (in Turkish). Doz. p. 33.</ref> == ململانێی کورد و تورکیا == ناوچە کوردییەکانی وەک سێرت لە زۆربەی قۆناغەکانی دوای ساڵی ١٩٢٧ لەژێر باری نائاساییدا بوون و لە ساڵی ١٩٨٣دا، پێش دەستپێکردنی خەباتی چەکداریی [[پەکەکە]]، خرانە ناو ناوچەی باری نائاسایی (OHAL). لە قۆناغە سەرەتایییەکانی [[ململانێی کورد و تورکیا]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا، [[تورگوت ئۆزال]]، سەرۆککۆماری پێشووی [[تورکیا]]، لایەنگری ئەوە بوو کە شارەکانی وەک سێرت بکرێنە «ناوەندی ڕاکێشان» بۆ دانیشتووانی گوندنشینی کورد، لە ھەمان کاتدا پشتگیری لە چۆڵکردن و وێرانکردنی گوند و دێھاتە کوردییەکانی چیاکانی دەوروبەری دەکرد لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی و پڕۆژەی دروستکردنی [[بەنداو]]ەکانەوە.<ref>https://anfenglishmobile.com/kurdistan/three-neighborhoods-in-siirt-under-siege-of-turkish-forces-15634</ref><ref>https://www.turkishminute.com/2016/07/15/curfew-imposed-southeastern-province-siirt/</ref> لە دوای [[خۆپیشاندانەکانی کۆبانی لە ساڵی ٢٠١٤]]، کە بەشێک بوون لە قۆناغی سێیەمی فراوانتری ململانێی کورد و تورکیا، گەنجان و چالاکوانانی کوردی ناوچەکە خۆپیشاندانی جەماوەرییان لە شاری سێرت ڕێکخست، کە بووە ھۆی کوژرانی چەند خۆپیشاندەرێک بەھۆی توندوتیژیی لەڕادەبەدەری پۆلیسەوە. دواتر ململانێکان پەرەیان سەند بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی ھەمەلایەنە لە شارەکەدا لە نێوان ئەوەی حکوومەتی تورکیا بە «چەکدارانی پەکەکە و یەدێگە-ھە (YDG-H)» وەسفی دەکردن و ھێزە ئەمنییەکانی تورکیادا. ئەم ھەڵکشانی گرژییانە سەپاندنی قەدەغەی ھاتوچۆ و بڵاوکردنەوەی سوپای تورکیای لە تەواوی ناوچەکەدا لێکەوتەوە، کە میدیا لایەنگرەکانی کورد بە «گەمارۆدان» وەسفیان کرد. لە کاتی ململانێکاندا، ھێزەکانی تورکیا لە چەندین ڕووداودا کرانە ئامانج، لەوانە بۆمبڕێژکردنەکەی سێرتی ساڵی ٢٠١٥، تەقینەوەیەکی کەنار ڕێگا لەسەر شاڕێگایەکی نزیک شاری سێرت لە تەممووزی ٢٠١٦، ھێرشی مووشەکی لە گەڕەکی جومھورییەت، بۆمبڕێژکردنەکانی ٢٠١٨، ھەڵکوتانە سەر سێرتی ساڵی ٢٠١٨ و چەندین ھێرشی تر کە بوونە ھۆی کوژران و برینداربوونی ژمارەیەکی زۆر.<ref>https://www.amnesty.de/jahresbericht/2016/tuerkei</ref><ref>https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/05/EUR4420382015ENGLISH.pdf</ref><ref>https://journals.openedition.org/etudesrurales/9241</ref> == دیمۆگرافیا == === مێژوویی === [[مارک سایکس]] سێرتی وەک شارێک تۆمار کردووە کە [[کورد]]، [[عەرەب]]، [[ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]] تێدا نیشتەجێن. لە نیوەی دووەمی [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا، زۆرێک لە [[ئەرمەنییەکان]] بەھۆی چەوسانەوە و بارودۆخی خراپی ئابوورییەوە سێرتیان بەجێھێشت. لە کاتی [[کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە]] لە ساڵی ١٨٩٥دا، زۆرێک لە ئەرمەنییەکان بە زۆر کران بە موسڵمان و پیاوانی ئایینی کۆمەڵکوژ کران. پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[سەنجەقی سێرت]] ناوچەیەکی مەسیحینشینی پێکدەھێنا کە ٦٠ ھەزار مەسیحی تێدا بوو: ٢٥ ھەزار ئەرمەنی، ٢٠ ھەزار [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی|سوریانی ئۆرسۆدۆکس]] و ١٥ ھەزار [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کلدانی کاسۆلیک]]. بەگوێرەی پاتریارکایەتی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، لە ساڵی ١٩١٤دا ٤٬٤٣٧ ئەرمەنی لە قەزاکەدا ھەبوون، لەگەڵ سێ [[کڵێسا]]، یەک [[دێر]] و دوو [[خوێندنگە]]. ئاغا پترۆس باس لە ٤٠ خێزانی ئاشووریی نێستۆری دەکات لە شاری سێرت. قەشەی کلدانی [[مێردین]] [[جۆزێف تفینکجی]]، ناوی ٥٬٤٣٠ کلدانی لە ئەپەرسیاکەدا تۆمار کردووە: ٨٢٤ کەس لە شارەکە و ئەوانی دیکە لە گوندەکانی دەوروبەر. کۆمەڵگاکە لەلایەن دەدای شێرەوە سەرپەرشتی دەکرا. دەیڤید گاونت ئاماژە بە ھەبوونی ھەندێک ئێزدی دەکات.<ref>Sykes, Mark (1904). Dar-ul-Islam: A Record of a Journey Through Ten of the Asiatic Provinces of Turkey. Bickers & Son. p. 264.</ref> بەگوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٢٧، دانیشتووانی تەواوی ناوچەکە بە نزیکەیی تەنھا [[موسڵمان]] بوون، جگە لە دوو [[کاسۆلیک]]، یەک [[پرۆتێستانت]]، چوار ئەرمەنی، ١٧ مەسیحی تر و ٣٨ کەس لە «ئایینەکانی تر».<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/bitlis-vilayet/sancak-slirt/kaza-siirt-ܣܥܪܬ-siʿret-սղերդ-sgerd/</ref> [[عیسمەت ئینۆنو]] ئاماژەی بە شارەکە کردووە وەک شارێکی [[عەرەب]]ی کە پەرۆشە بۆ تورکبوون، لەکاتێکدا کوردەکان لە دەوروبەری شارەکە دەژیان.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/bitlis-vilayet/sancak-slirt/</ref><ref>Mumcu, Uğur (August 1993). Kürt Dosyası (42 ed.). Ankara: Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı. p. 72. ISBN 9786054274512. Retrieved 17 September 2022.</ref> === سەردەمی ھاوچەرخ === کورد زۆرینەی شارەکە پێکدەھێنێت لەگەڵ کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی عەرەب. ئەو ھۆزە کوردانەی لە شارەکەدا دەژین بریتین لە: [[بۆتیکان]]، [[دودێران]]، [[عەلیکان]]، [[کەشکۆلیان]]، [[سلووکان]] و [[ستوورکیان]].<ref>Taş, Latif (2016). Legal Pluralism in Action: Dispute Resolution and the Kurdish Peace Committee. Routledge. p. 33. ISBN 978-1-317-10615-9.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Geçmişten_Günümüze_Siirt_Arapçası.html?hl=ar&id=bPhKEAAAQBAJ</ref><ref>https://ilkha.com/guncel/siirt-halki-kurtce-yok-sayilirken-biz-kardesiz-denilmesi-bir-anlam-ifade-etmiyor-113820</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Siirt|سێرت}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:سێرت]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سێرت]] 2vgua1x4mofk6xbxh1fwel453m4l083 0 13740 1569693 1278037 2026-03-29T09:35:21Z 1silent scientist 51740 1569693 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = بێسنی | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = [[باکووری کوردستان]] | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئادیەمان|ئادیەمان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٫٦٨١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٩]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بێسنی''' (بە [[کورمانجی]]: Bêsnî)، شارێکە لە [[پارێزگای ئادیەمان]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٨٠٫٦٨١ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٦٫٧٨٨ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. ==مێژوو== شارەکە لە مێژوودا بە بەهەسنا دەناسرا. لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینەکان]]دا بوو تاوەکو لە ساڵی ٦٧٠ لەلایەن سوپای [[ئەمەوییەکان]]ەوە دەستی بەسەردا گیرا. ناوچەکە جارێکی تر لەلایەن بیزەنتینەکانەوە لە سەردەمی [[نیکفۆرۆسی دووەم فۆکاس]] وەرگیرایەوە تاوەکو ساڵی ١٠٨٤ یان ١٠٨٥، کاتێک بولداچی، کە یەکێک بوو لە فەرماندە تورکەکانی [[سولەیمان کوڕی قوتلمیش]]، دامەزرێنەری [[سوڵتانییەتی ڕۆم]]، چەند قەڵایەکی لە ناوچەکەدا داگیرکرد. بەڵام بەهەسنا، لە تورکە [[سەلجووقییەکان]] سەندرایەوە و لە کاتی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|جەنگی یەکەمی خاچھەڵگران]]دا لە ساڵی ١٠٩٧ کەوتە ژێر دەستی خاچھەڵگران، دواتر لەلایەن فەرمانڕەوای ئەرمەنی، [[کۆغ ڤاسیل]]، فەرمانڕەوایی دەکرا. کاسۆلیکۆسی ئەرمەنی بەناوی پارسێغی کیلیکیا،{{تێبینی|پێشەوایەکی ئایینی [[ئەرمەنییەکان]] بوو لە [[سەدەی ١٢|سەدەی دوازدەھەم]].}} لەکاتی مردنیدا لە دەوروبەری ساڵانی ١١١٣/١١١٤ لە شارۆچکەکە نیشتەجێ بوو.<ref>MacEvitt 2007, p. 165.</ref><ref>Toprak 2015</ref> دواتر، لە ساڵی ١١١٦دا بوو بە بەشێک لە ویلایەتی ڕەحا (ئێدێسا). لەژێر دەستی [[فرەنکەکان]]دا{{تێبینی|لە بنەڕەتدا کۆمەڵە هۆزێکی «جێرمانی» بوون کە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا لە ناوچەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا]] ([[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]] و [[بەلجیکا]]) نیشتەجێ بوون. لە ساڵی ١٠٩٨دا گەیشتنە ناوچەکە، یەکەم دەوڵەتی خۆیان لە ڕۆژهەڵاتدا بە ناوی «ویلایەتی ڕەھا» دامەزراند. ڕەها ([[ڕحا]]) بوو بە پایتەخت و مەڵبەندی سەرەکیی فەرمانڕەوایی فرەنکەکان لە هەموو ناوچەکەدا.}} مایەوە، تاوەکو لە ساڵی ١١٥٠ لەلایەن [[مەسعوودی یەکەم]]، سوڵتانی ڕووم، گیرا. لە ساڵی ١١٥٦دا لەلایەن فەرمانڕەوای زەنگی، [[نورەددین مەحموود کوڕی زەنگی]]، دەستی بەسەردا گیرا، پاشان کەوتە ژێر دەسەڵاتی فەرمانڕەوای سەلجووقی، [[قلیج ئەرسلانی دووەم]] تا ساڵی ١١٧٣، تاوەکو دەرکەوتنی [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبییەکان]] کە لەلایەن [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەڵاحەددین]]ەوە داگیرکرا.<ref>Raphael 2010, p. 114.</ref><ref>Raphael 2010, p. 112.</ref> ئەو ناوچەیەی کە لەژێر دەسەڵاتی ئەمیری ئەییووبیی [[سووریا]]، [[ئەلناسڕ یووسف]]دا بوو، لەلایەن [[هۆلاکۆ خان]]ەوە داگیرکرا و پاشان لە ساڵی ١٢٦١دا بەخشی بە پاشای ئەرمەنی، [[هێتوومی یەکەم]]. لە ساڵی ١٢٦٨دا، پاشا هێتوومی یەکەم ناچار بوو چەند قەڵایەک، لەوانەش بەهەسنا، ڕادەستی بیبەرس بکات، کە لیۆی کوڕی هێتوومی دوای [[شەڕی ماری]] زیندانی کردبوو. بەڵام بیبەرس دەستبەرداری داواکانی بوو بۆ دڵنیابوون لە ئازادکردنی سونقور ئەلئەشقیەر.{{تێبینی| یەکێک بوو لە فەرماندە و شازادە هەرە ناودار و دەستڕۆیشتووەکانی [[مەمالیک|دەوڵەتی مەملوکی]] لە سەدەی ١٣ی زایینیدا، کە هاوسەردەمی [[سوڵتان زاھیر بیبەرس]] و سوڵتان قەلاوون بووە.}} لە ساڵی ١٢٩٣دا، سوڵتانی مەملوکی، [[ئەلئەشرەف خەلیل]]، دوای هێرشە وێرانکەرەکانی بۆ سەر [[شانشینی کیلیکیای ئەرمەنستان|شانشینی ئەرمەنیی کیلیکیا]]، شارەکەی وەرگرتەوە و [[سەیفەددین تووغان ئەلمەنسوور]]ی وەک «نائیب» دەستنیشان کرد. لە ساڵی ١٤٠٠دا، ناوچەکە لەلایەن هێزەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموورەوە]] داگیرکرا.<ref>Raphael 2010, p. 212.</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Besni|بێسنی}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان]] ny2ycdjoas8nwojujl52g3b084cwiaf 1569694 1569693 2026-03-29T09:36:02Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1569694 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = بێسنی | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = [[باکووری کوردستان]] | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئادیەمان|ئادیەمان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٫٦٨١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٩]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بێسنی''' (بە [[کورمانجی]]: Bêsnî)، شارێکە لە [[پارێزگای ئادیەمان]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٨٠٫٦٨١ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٦٫٧٨٨ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. ==مێژوو== شارەکە لە مێژوودا بە بەهەسنا دەناسرا. لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینەکان]]دا بوو تاوەکو لە ساڵی ٦٧٠ لەلایەن سوپای [[ئەمەوییەکان]]ەوە دەستی بەسەردا گیرا. ناوچەکە جارێکی تر لەلایەن بیزەنتینەکانەوە لە سەردەمی [[نیکفۆرۆسی دووەم فۆکاس]] وەرگیرایەوە تاوەکو ساڵی ١٠٨٤ یان ١٠٨٥، کاتێک بولداچی، کە یەکێک بوو لە فەرماندە تورکەکانی [[سولەیمان کوڕی قوتلمیش]]، دامەزرێنەری [[سوڵتانییەتی ڕۆم]]، چەند قەڵایەکی لە ناوچەکەدا داگیرکرد. بەڵام بەهەسنا، لە تورکە [[سەلجووقییەکان]] سەندرایەوە و لە کاتی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|جەنگی یەکەمی خاچھەڵگران]]دا لە ساڵی ١٠٩٧ کەوتە ژێر دەستی خاچھەڵگران، دواتر لەلایەن فەرمانڕەوای ئەرمەنی، [[کۆغ ڤاسیل]]، فەرمانڕەوایی دەکرا. کاسۆلیکۆسی ئەرمەنی بەناوی پارسێغی کیلیکیا،{{تێبینی|پێشەوایەکی ئایینی [[ئەرمەنییەکان]] بوو لە [[سەدەی ١٢|سەدەی دوازدەھەم]].}} لەکاتی مردنیدا لە دەوروبەری ساڵانی ١١١٣/١١١٤ لە شارۆچکەکە نیشتەجێ بوو.<ref>MacEvitt 2007, p. 165.</ref><ref>Toprak 2015</ref> دواتر، لە ساڵی ١١١٦دا بوو بە بەشێک لە ویلایەتی ڕەحا (ئێدێسا). لەژێر دەستی [[فرەنکەکان]]دا{{تێبینی|لە بنەڕەتدا کۆمەڵە هۆزێکی «جێرمانی» بوون کە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا لە ناوچەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا]] ([[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]] و [[بەلجیکا]]) نیشتەجێ بوون. لە ساڵی ١٠٩٨دا گەیشتنە ناوچەکە، یەکەم دەوڵەتی خۆیان لە ڕۆژهەڵاتدا بە ناوی «ویلایەتی ڕەھا» دامەزراند. ڕەها ([[ڕحا]]) بوو بە پایتەخت و مەڵبەندی سەرەکیی فەرمانڕەوایی فرەنکەکان لە هەموو ناوچەکەدا.}} مایەوە، تاوەکو لە ساڵی ١١٥٠ لەلایەن [[مەسعوودی یەکەم]]، سوڵتانی ڕووم، گیرا. لە ساڵی ١١٥٦دا لەلایەن فەرمانڕەوای زەنگی، [[نورەددین مەحموود کوڕی زەنگی]]، دەستی بەسەردا گیرا، پاشان کەوتە ژێر دەسەڵاتی فەرمانڕەوای سەلجووقی، [[قلیج ئەرسلانی دووەم]] تا ساڵی ١١٧٣، تاوەکو دەرکەوتنی [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبییەکان]] کە لەلایەن [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەڵاحەددین]]ەوە داگیرکرا.<ref>Raphael 2010, p. 114.</ref><ref>Raphael 2010, p. 112.</ref> ئەو ناوچەیەی کە لەژێر دەسەڵاتی ئەمیری ئەییووبیی [[سووریا]]، [[ئەلناسڕ یووسف]]دا بوو، لەلایەن [[هۆلاکۆ خان]]ەوە داگیرکرا و پاشان لە ساڵی ١٢٦١دا بەخشی بە پاشای ئەرمەنی، [[هێتوومی یەکەم]]. لە ساڵی ١٢٦٨دا، پاشا هێتوومی یەکەم ناچار بوو چەند قەڵایەک، لەوانەش بەهەسنا، ڕادەستی بیبەرس بکات، کە لیۆی کوڕی هێتوومی دوای [[شەڕی ماری]] زیندانی کردبوو. بەڵام بیبەرس دەستبەرداری داواکانی بوو بۆ دڵنیابوون لە ئازادکردنی سونقور ئەلئەشقیەر.{{تێبینی| یەکێک بوو لە فەرماندە و شازادە هەرە ناودار و دەستڕۆیشتووەکانی [[مەمالیک|دەوڵەتی مەملوکی]] لە سەدەی ١٣ی زایینیدا، کە هاوسەردەمی [[سوڵتان زاھیر بیبەرس]] و سوڵتان قەلاوون بووە.}} لە ساڵی ١٢٩٣دا، سوڵتانی مەملوکی، [[ئەلئەشرەف خەلیل]]، دوای هێرشە وێرانکەرەکانی بۆ سەر [[شانشینی کیلیکیای ئەرمەنستان|شانشینی ئەرمەنیی کیلیکیا]]، شارەکەی وەرگرتەوە و [[سەیفەددین تووغان ئەلمەنسوور]]ی وەک «نائیب» دەستنیشان کرد. لە ساڵی ١٤٠٠دا، ناوچەکە لەلایەن هێزەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموورەوە]] داگیرکرا.<ref>Raphael 2010, p. 212.</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Besni|بێسنی}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان]] 6el0bw6iz427jjr9plkmoi5gqlhe749 1569695 1569694 2026-03-29T09:36:25Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569695 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = بێسنی | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = [[باکووری کوردستان]] | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئادیەمان|ئادییەمان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٫٦٨١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٩]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بێسنی''' (بە [[کورمانجی]]: Bêsnî)، شارێکە لە [[پارێزگای ئادیەمان]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٨٠٫٦٨١ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٦٫٧٨٨ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == مێژوو == شارەکە لە مێژوودا بە بەھەسنا دەناسرا. لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینەکان]]دا بوو تاوەکو لە ساڵی ٦٧٠ لەلایەن سوپای [[ئەمەوییەکان]]ەوە دەستی بەسەردا گیرا. ناوچەکە جارێکی تر لەلایەن بیزەنتینەکانەوە لە سەردەمی [[نیکفۆرۆسی دووەم فۆکاس]] وەرگیرایەوە تاوەکو ساڵی ١٠٨٤ یان ١٠٨٥، کاتێک بولداچی، کە یەکێک بوو لە فەرماندە تورکەکانی [[سولەیمان کوڕی قوتلمیش]]، دامەزرێنەری [[سوڵتانییەتی ڕۆم]]، چەند قەڵایەکی لە ناوچەکەدا داگیرکرد؛ بەڵام بەھەسنا، لە تورکە [[سەلجووقییەکان]] سەندرایەوە و لە کاتی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|جەنگی یەکەمی خاچھەڵگران]]دا لە ساڵی ١٠٩٧ کەوتە ژێر دەستی خاچھەڵگران، دواتر لەلایەن فەرمانڕەوای ئەرمەنی، [[کۆغ ڤاسیل]]، فەرمانڕەوایی دەکرا. کاسۆلیکۆسی ئەرمەنی بەناوی پارسێغی کیلیکیا،{{تێبینی|پێشەوایەکی ئایینی [[ئەرمەنییەکان]] بوو لە [[سەدەی ١٢|سەدەی دوازدەھەم]].}} لەکاتی مردنیدا لە دەوروبەری ساڵانی ١١١٣/١١١٤ لە شارۆچکەکە نیشتەجێ بوو.<ref>MacEvitt 2007, p. 165.</ref><ref>Toprak 2015</ref> دواتر، لە ساڵی ١١١٦دا بوو بە بەشێک لە ویلایەتی ڕەحا (ئێدێسا). لەژێر دەستی [[فرەنکەکان]]دا{{تێبینی|لە بنەڕەتدا کۆمەڵە ھۆزێکی «جێرمانی» بوون کە لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا لە ناوچەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا]] ([[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]] و [[بەلجیکا]]) نیشتەجێ بوون. لە ساڵی ١٠٩٨دا گەیشتنە ناوچەکە، یەکەم دەوڵەتی خۆیان لە ڕۆژھەڵاتدا بە ناوی «ویلایەتی ڕەھا» دامەزراند. ڕەھا ([[ڕحا]]) بوو بە پایتەخت و مەڵبەندی سەرەکیی فەرمانڕەوایی فرەنکەکان لە ھەموو ناوچەکەدا.}} مایەوە، تاوەکو لە ساڵی ١١٥٠ لەلایەن [[مەسعوودی یەکەم]]، سوڵتانی ڕووم، گیرا. لە ساڵی ١١٥٦دا لەلایەن فەرمانڕەوای زەنگی، [[نورەددین مەحموود کوڕی زەنگی]]، دەستی بەسەردا گیرا، پاشان کەوتە ژێر دەسەڵاتی فەرمانڕەوای سەلجووقی، [[قلیج ئەرسلانی دووەم]] تا ساڵی ١١٧٣، تاوەکو دەرکەوتنی [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبییەکان]] کە لەلایەن [[سەڵاحەددینی ئەییووبی|سەڵاحەددین]]ەوە داگیرکرا.<ref>Raphael 2010, p. 114.</ref><ref>Raphael 2010, p. 112.</ref> ئەو ناوچەیەی کە لەژێر دەسەڵاتی ئەمیری ئەییووبیی [[سووریا]]، [[ئەلناسڕ یووسف]]دا بوو، لەلایەن [[ھۆلاکۆ خان]]ەوە داگیرکرا و پاشان لە ساڵی ١٢٦١دا بەخشی بە پاشای ئەرمەنی، [[ھێتوومی یەکەم]]. لە ساڵی ١٢٦٨دا، پاشا ھێتوومی یەکەم ناچار بوو چەند قەڵایەک، لەوانەش بەھەسنا، ڕادەستی بیبەرس بکات، کە لیۆی کوڕی ھێتوومی دوای [[شەڕی ماری]] زیندانی کردبوو؛ بەڵام بیبەرس دەستبەرداری داواکانی بوو بۆ دڵنیابوون لە ئازادکردنی سونقور ئەلئەشقیەر.{{تێبینی| یەکێک بوو لە فەرماندە و شازادە ھەرە ناودار و دەستڕۆیشتووەکانی [[مەمالیک|دەوڵەتی مەملوکی]] لە سەدەی ١٣ی زایینیدا، کە ھاوسەردەمی [[سوڵتان زاھیر بیبەرس]] و سوڵتان قەلاوون بووە.}} لە ساڵی ١٢٩٣دا، سوڵتانی مەملوکی، [[ئەلئەشرەف خەلیل]]، دوای ھێرشە وێرانکەرەکانی بۆ سەر [[شانشینی کیلیکیای ئەرمەنستان|شانشینی ئەرمەنیی کیلیکیا]]، شارەکەی وەرگرتەوە و [[سەیفەددین تووغان ئەلمەنسوور]]ی وەک «نائیب» دەستنیشان کرد. لە ساڵی ١٤٠٠دا، ناوچەکە لەلایەن ھێزەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموورەوە]] داگیرکرا.<ref>Raphael 2010, p. 212.</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Besni|بێسنی}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئادیەمان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئادیەمان]] 3sq0au09362f39fvjvm5zzyaphypjif 0 13763 1569375 1569357 2026-03-28T12:00:51Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569375 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = حەسەن قەڵا | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Pasinler,_Turkey_(2).jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئەرزیڕۆم|ئەرزیڕۆم]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٬١٣٤ | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٧٬٠٥٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]]، [[تورکی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٤٢(٩٠+) | وێبگە = }} '''حەسەن قەڵا''' یان '''باسیان''' (بە [[تورکی]]: Pasinler؛ بە [[ئەرمەنی]]: Բասէն؛ بە [[زمانی گورجی|گورجی]]: ბასიანი؛ بە [[لاتینی]]: Phasiani؛ بە [[یۆنانی]]: Φασιανοί)، [[شارەوانی]] و [[قەزا]]یەکە لە [[پارێزگای ئەرزەڕۆم]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ڕووبەرەکەی ١٬١٣٤ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٧٬٠٥٥ کەسە (٢٠٢٢). شارۆچکەکە لەسەر ڕووباری [[ئاراس]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230306001414/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en</ref> دەکەوێتە ٤٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی شاری [[ئەرزەڕۆم]] و شوێنی قەڵای حەسەنقەڵایە (کە ھەندێک جار بە قەڵای پاسینلەر ناودەبرێت). ئەم شوێنە زێدی شاعیری عوسمانی «نەفعی» بووە. ناوی کۆنی «حەسەنقەڵا» ڕەنگە لەسەر بنەمای [[ئوزوون حەسەنی]] فەرمانڕەوای [[ئاق قۆینلۆ]]، یان حەسەنی والی ناوچەکە لە ساڵانی ١٣٣٠کان، یان لە دوای کوچووک حەسەن، نەوەی چۆپانەوە ھاتبێت کە لە ساڵی ١٣٤٠دا ھێرشی کردە سەر شارۆچکەکە.<ref>https://www.castles.nl/hasankale-castle</ref><ref>Miller, Louis (1988) "Nef'i (Ömer)" Ottoman Turkish Writers: a bibliographical dictionary of significant figures in pre-Republican Turkish literature P. Lang, New York, page 108, ISBN 0-8204-0633-3</ref><ref>Sinclair, T.A. (1989). Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume II. Pindar Press. pp. 228–231–232–233. ISBN 978-0-907132-32-5.</ref> == مێژوو == یەکەم شانشینی کۆن کە کۆنترۆڵی ئەم خاکەی ھەبووە [[ئورارتوو]] بووە، کاتێک بە «بیانی» ناودەبرا. یەکێک لە وەشانەکانی ناوی پاسینلەر لە ھۆزێکی کۆنەوە وەرگیراوە کە پێیان دەوترا «فاسیانەکان». وادیارە ناوی ئەم ھۆزە لە ناوە جوگرافییە ناوچەیییەکانی دواتردا ماوەتەوە، وەک: «پاسێن»ی [[ئەرمەنی]]، «فاسیانێ»ی [[یۆنانی]]، «باسیانی»ی [[زمانی گورجی|گورجی]] و «پاسین»ی [[تورکی]]. بەپێی دۆزینەوەکانی گۆزەگەری، پاسینلەر لە [[سەردەمی ئاسن]] گۆڕدا بەشێک بووە لە شانشینی ئورارتوو.<ref>"When the historic sources mention Basean, they do not always mean Pasinler or the Pasinler region. Despite its prominent position, the early historical identity of Pasinler [historic Hasan Kale], highlights the problems dealing with ancient toponyms. Various scholars have tentatively Identified modern Pasinler as Faunitis, Ügümü, Gymnias, Vagharšakert (Armenian: Վաղարշակերտ), and Boghberd (Armenian: Բողբերդ). The arguments for its ancient identity are greatly influenced by the surviving castle on the southern spur of the Hasanbaba Mountain overlooking the modern town of Pasinler. This castle, Hasankale, takes its current name from one of the Hasans, Ottoman governors of the region in the 14th century, though it is uncertain who is meant." Sagona, Antonio G. and Sagona, Claudia (2004) An historical geography and a field survey of the Bayburt province (in the series: Archaeology at the north-east Anatolian frontier) Peeters Press, Louvain, Belgium, page 57, ISBN 90-429-1390-8</ref> خاکی باسیان لە سەدەی ٤ی پێش زایین تا سەدەی ٥ی زایینی سەر بە [[ئەرمەنستانی گەورە]] بووە و بەشێک بووە لە ویلایەتێکی ئەرمەنی بە ناوی «ئایرارات». بەگوێرەی مێژوونووسی ئەرمەنی [[مۆڤسێس خۆرێناتسی]] (سەدەی ٥)، ئەم خاکە موڵکی خێزانیی خانەدانی «ئۆردونی» ئەرمەنی بووە، کە لەلایەن پاشا [[ڤاغار شاکی]] ئەرمەنییەوە دامەزراوە، کە لە ساڵانی ١١٧–١٣٨/١٤٠ی زایینی فەرمانڕەوایی کردووە. لە چیرۆکی مێژوونووسی ئەرمەنی [[فاوستۆس بووزاند]] (سەدەی ٥)، دزێکی ھۆزی ئۆردونی ھێرشی کردووەتە سەر دەسەڵاتی پاشا [[خوسرەوی سێیەم]] و ماڵی شاھانەی تێکداوە، لە ئەنجامدا میرەکانی ھۆزی ئۆردونی بە فەرمانی خوسرەو لەسێدارە دراون. زەوییە باپیرانییەکانیان کە لە ناوچەی باسیان ھەڵکەوتبوو، درا بە قەشەی باسیان. دوای ساڵی ٤٢٨ی زایینی، ئەم خاکە بووە بەشێک لە [[ئەرمەنستانی ساسانی]]، تا دەگاتە ھێرشە عەرەبییەکان لە سەدەکانی ٧ بۆ ٩. لە سەدەی ٩دا باسیان بووە بەشێک لە ئەرمینیای باگراتی.<ref>Sadona, A. G. (2004), Archaeology at the North-East Anatolian Frontier, p. 58. Peeters Publishers, ISBN 978-90-429-1390-5.</ref> لە سەدەی ١٠دا، سنووری نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و شانشینی گەشەسەندووی تاۆ-کلارجێتی گورجی بە درێژایی ڕووباری [[ئاراس]] بووە، بۆیە بەشێک لە باکووری باسیان بووەتە موڵکی باگراتییەکانی [[گورجستان]]. لە ساڵی ١٠٠١دا، دوای مردنی [[داوود کورۆپالاتێس]]، ئیمپراتۆری بیزەنتی [[باسێلی دووەم]] ناوچەی باسیانی بەدەست ھێنا و ناوچە [[ئەرمەنییەکان]]ی تێکەڵ بە یەکەیەکی کارگێڕی کرد کە پایتەختەکەی لە [[تیۆدۆسیۆپۆلیس]] بوو؛ بەڵام دوای پێکھێنانی [[شانشینی گورجستان]]، جۆرجی یەکەم لە ساڵی ١٠١٤دا ھەوڵی داگیرکردنەوەی ناوچەکەی دا، کە بووە ھۆی ھەڵگیرسانی جەنگی بیزەنتی-جۆرجی. سەرەڕای لەدەستدانی خاکەکان بۆ باسێلی دووەم، زۆرێک لەو ناوچانە لە ساڵانی ١٠٧٠ و ١٠٨٠دا لەلایەن تورکە [[سەلجوقییەکان]]ەوە داگیرکران، بەڵام دواتر لەلایەن [[داوودی چوارەم]]ی پاشای گورجستانەوە وەرگیرانەوە. لە سەدەی ١٣دا و لە جەنگی باسیان دا، جۆرجییەکان سوپای سەڵتەنەتی ڕۆمیان تێکشکاند. ئەم ناوچەیە تا ساڵی ١٥٤٥ بەشێک بووە لە [[شانشینی یەکگرتووی گورجستان]]، کاتێک باسیان لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە داگیرکرا. عوسمانییەکان حەسەنقەڵایان کردە ناوەندی [[سەنجەق]]ێک و قەڵاکەیان بە تەواوی دووبارە دروست کردەوە. ھەروەھا چەندین [[مزگەوت]]یان دروست کرد وەک «ئولوجامی» (١٥٥٤)، «سیڤاسلی» (١٣٨٨) و «یەنی» (سەدەی ١٦). شوێنەوارە بینراوەکانی دیکە بریتین لە پردی چۆپان کە پێدەچێت لە ساڵی ١٢٩٧ لەلایەن مەغۆلێکی ناسراوی [[ئیلخانی]] بە ناوی «چۆپان» دروستکرابێت. ھەروەھا دوو مەزارگەی ئیسلامی لە نزیک شارۆچکەکە ھەن، یەکیان فەرەح خاتوونە کە لە ساڵی ١٣٢٤ دروست کراوە. لە نزیک ئەوێش شوێنی «ئەڤنیک» قەڵایەکی وێرانە و گۆڕستانێکی کۆنی موسڵمانان و مزگەوتێکی تێدایە.<ref>Sagona, Antonio G. and Sagona, Claudia (2004) An historical geography and a field survey of the Bayburt province (in the series: Archaeology at the north-east Anatolian frontier) Peeters Press, Louvain, Belgium, page 58, ISBN 90-429-1390-8</ref><ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/erzurum-vilayet/sancak-erzurum/kaza-pasinler-բասէն-basean-basen-φασιανοί-phasianoi/</ref> لە سەدەی ١٩دا، چەندین [[شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٧٧–١٨٧٨)|جەنگی ڕووسیا و عوسمانی]] لەم ناوچەیەدا ڕوویان دا و لە ئەنجامدا زۆرێک لە ئەرمەنییەکان بەرەو ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا|ڕووسیا]] لە [[قەوقاز]] کۆچیان کرد. کاتێک [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ھەڵگیرسا، ڕووسەکان بەرەو دەشتی پاسینلەر پێشڕەوییان کرد بەڵام بە خێرایی لەگەڵ زۆرێک لە دانیشتووانە ئەرمەنییە ناوخۆیییەکە کشانەوە، نزیکەی ٤٬٠٠٠ کەس مانەوە کە لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا دەرکران یان کوژران. لە نێوان ساڵانی ١٩١٥ بۆ ١٩١٨ لەلایەن ڕووسیاوە داگیرکرا و پاشان لەلایەن ھێزە ئەرمەنییەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا. دواجار ھێزە تورکییەکان لە ١٣ی ئازاری ١٩١٨دا کۆنترۆڵی شارۆچکەکەیان وەرگرتەوە.<ref>Cyril Toumanoff. Armenia and Georgia // The Cambridge Medieval History. — Cambridge, 1966. — Т. IV: The Byzantine Empire, part I, chapter XIV. — P. 593—637.</ref><ref>Shaw, Ezel Kural (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. New York: Cambridge University Press. p. 326. ISBN 0-521-21280-4.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Pasinler|حەسەن قەڵا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەرزیڕۆم]] [[پۆل:ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ئەرزەڕۆم]] 4pqvtghnl6le798c223vzyiriu0yvlz 0 13783 1569449 1430657 2026-03-28T15:23:43Z 1silent scientist 51740 1569449 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چوخووڕ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Bitlis_location_Güroymak.png|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بدلیس|بدلیس]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٢٫٦٨٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٣٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''چوخووڕ''' شارێکە لە [[پارێزگای بدلیس]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٤٢٫٦٨٣ کەس بووە، کە نزیکەی ١٩٫٥٨٠ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن.<ref>Bekiran, Mehmet Fatih (2018). Bekiran Aşireti Tarihi (in Turkish). Berikan Yayınları. p. 219.</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بدلیس]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بدلیس]] ke0vuvhto08mntgnzp4teul3p7ecvry 0 13788 1569439 1120478 2026-03-28T15:03:22Z 1silent scientist 51740 1569439 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١٫٦٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣،٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژهەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> ==ڕەگناسی== یەکێک لە ناوە مێژووییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام هیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن. ==مێژوو== بینگۆل لەو شوێنەدا هەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور هەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە. لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە هەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکهێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ هەرێمێکی سەربەخۆ. ==زانیاری زیاتر: میرنشینی بینگۆل== بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت. ==ململانێی کورد و تورک== بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی [[ململانێی کورد و تورک]] بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە هۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە هێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد. ==جوگرافیا== بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی [[خاپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] هەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] ijuddq2x0twjl0uk2uhuxca5b1lany7 1569440 1569439 2026-03-28T15:04:10Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1569440 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١٫٦٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣،٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژهەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> ==ڕەگناسی== یەکێک لە ناوە مێژووییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام هیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن. ==مێژوو== بینگۆل لەو شوێنەدا هەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور هەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە. لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە هەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکهێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ هەرێمێکی سەربەخۆ. ==زانیاری زیاتر: میرنشینی بینگۆل== بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت. ==ململانێی کورد و تورک== بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی [[ململانێی کورد و تورک]] بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە هۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە هێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد. ==جوگرافیا== بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی [[خاپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] هەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] hf3t40fok0x5orr562acus1jpe9tb48 1569441 1569440 2026-03-28T15:05:08Z 1silent scientist 51740 /* ڕەگناسی */ 1569441 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١٫٦٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣،٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژهەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> ==ڕەگناسی== یەکێک لە ناوە مێژووییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام هیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.<ref>https://www.bintso.org.tr/Bing%C3%B6l/Co%C4%9FrafiYap%C4%B1/tabid/14989/Default.aspx</ref><ref>https://archive.org/details/EvliyelebiSeyahatnmesiIII/page/n239/mode/2up</ref> ==مێژوو== بینگۆل لەو شوێنەدا هەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور هەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە. لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە هەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکهێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ هەرێمێکی سەربەخۆ. ==زانیاری زیاتر: میرنشینی بینگۆل== بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت. ==ململانێی کورد و تورک== بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی [[ململانێی کورد و تورک]] بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە هۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە هێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد. ==جوگرافیا== بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی [[خاپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] هەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] oxqhg64ms86ssgire8h7i637qzbpqvr 1569442 1569441 2026-03-28T15:07:55Z 1silent scientist 51740 /* زانیاری زیاتر: میرنشینی بینگۆل */ 1569442 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١٫٦٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣،٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژهەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> ==ڕەگناسی== یەکێک لە ناوە مێژووییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام هیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.<ref>https://www.bintso.org.tr/Bing%C3%B6l/Co%C4%9FrafiYap%C4%B1/tabid/14989/Default.aspx</ref><ref>https://archive.org/details/EvliyelebiSeyahatnmesiIII/page/n239/mode/2up</ref> ==مێژوو== بینگۆل لەو شوێنەدا هەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور هەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە. لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە هەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکهێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ هەرێمێکی سەربەخۆ. بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت. ==ململانێی کورد و تورک== بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی [[ململانێی کورد و تورک]] بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە هۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە هێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد. ==جوگرافیا== بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی [[خاپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] هەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] 68xyv0qhp02z9tpw05qxlqoyfqlbpij 1569443 1569442 2026-03-28T15:09:39Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569443 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١٫٦٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣،٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژهەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> ==ڕەگناسی== یەکێک لە ناوە مێژووییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام هیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.<ref>https://www.bintso.org.tr/Bing%C3%B6l/Co%C4%9FrafiYap%C4%B1/tabid/14989/Default.aspx</ref><ref>https://archive.org/details/EvliyelebiSeyahatnmesiIII/page/n239/mode/2up</ref> ==مێژوو== بینگۆل لەو شوێنەدا هەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور هەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە.<ref>http://nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&query=%D5%B3%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%B2%D5%BB%D5%B8%D6%82%D6%80</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە هەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکهێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ هەرێمێکی سەربەخۆ.<ref>https://books.google.com/books/about/Les_listes_de_pr%C3%A9s%C3%A9ance_byzantines_des.html?hl=ar&id=RFdmAAAAMAAJ</ref> بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت.<ref>https://web.archive.org/web/20200627192016/http://www.bingol.bel.tr/resimler/yayinlar/dosyalar/26.pdf</ref><ref>https://www.academia.edu/10292763/Italian_City_states_and_Catholic_Missions_in_Mongolian_World_of_the_13th_and_14th_Centuries_Italsk%C3%A9_m%C4%9Bstsk%C3%A9_st%C3%A1ty_a_katolick%C3%A9_misie_v_mongolsk%C3%A9m_sv%C4%9Bt%C4%9B_13_a_14_stolet%C3%AD_</ref><ref>http://www.frmartuklu.org/konu/bing%C3%B6l-tarihi-bingol-ilinin-tarihcesi.30975/</ref> ==ململانێی کورد و تورک== بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی [[ململانێی کورد و تورک]] بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە هۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە هێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد. ==جوگرافیا== بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی [[خاپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] هەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] 3t1mnozbp1uo0qyzt7dzugya14wu721 1569444 1569443 2026-03-28T15:12:57Z 1silent scientist 51740 /* ململانێی کورد و تورک */ 1569444 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١٫٦٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣،٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژهەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> ==ڕەگناسی== یەکێک لە ناوە مێژووییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام هیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.<ref>https://www.bintso.org.tr/Bing%C3%B6l/Co%C4%9FrafiYap%C4%B1/tabid/14989/Default.aspx</ref><ref>https://archive.org/details/EvliyelebiSeyahatnmesiIII/page/n239/mode/2up</ref> ==مێژوو== بینگۆل لەو شوێنەدا هەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور هەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە.<ref>http://nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&query=%D5%B3%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%B2%D5%BB%D5%B8%D6%82%D6%80</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە هەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکهێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ هەرێمێکی سەربەخۆ.<ref>https://books.google.com/books/about/Les_listes_de_pr%C3%A9s%C3%A9ance_byzantines_des.html?hl=ar&id=RFdmAAAAMAAJ</ref> بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت.<ref>https://web.archive.org/web/20200627192016/http://www.bingol.bel.tr/resimler/yayinlar/dosyalar/26.pdf</ref><ref>https://www.academia.edu/10292763/Italian_City_states_and_Catholic_Missions_in_Mongolian_World_of_the_13th_and_14th_Centuries_Italsk%C3%A9_m%C4%9Bstsk%C3%A9_st%C3%A1ty_a_katolick%C3%A9_misie_v_mongolsk%C3%A9m_sv%C4%9Bt%C4%9B_13_a_14_stolet%C3%AD_</ref><ref>http://www.frmartuklu.org/konu/bing%C3%B6l-tarihi-bingol-ilinin-tarihcesi.30975/</ref> ===ململانێی کورد و تورک=== بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی ململانێی کورد و تورک بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە ھۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد.<ref>https://www.sozcu.com.tr/bingolde-zirhli-polis-aracina-saldiri-2-polis-sehit-5i-polis-19-yarali-wp1464328</ref><ref>https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/diyarbakir/bingolde-pkk-pususu-1-asker-sehit-3-asker-ya-40862322</ref> ==جوگرافیا== بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی [[خاپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] هەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] mgdd5eiwr26yxlfp1rup973y9nwd30u 1569445 1569444 2026-03-28T15:14:06Z 1silent scientist 51740 /* جوگرافیا */ 1569445 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١٫٦٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣،٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژهەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> ==ڕەگناسی== یەکێک لە ناوە مێژووییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام هیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.<ref>https://www.bintso.org.tr/Bing%C3%B6l/Co%C4%9FrafiYap%C4%B1/tabid/14989/Default.aspx</ref><ref>https://archive.org/details/EvliyelebiSeyahatnmesiIII/page/n239/mode/2up</ref> ==مێژوو== بینگۆل لەو شوێنەدا هەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور هەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە.<ref>http://nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&query=%D5%B3%D5%A1%D5%BA%D5%A1%D5%B2%D5%BB%D5%B8%D6%82%D6%80</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە هەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکهێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ هەرێمێکی سەربەخۆ.<ref>https://books.google.com/books/about/Les_listes_de_pr%C3%A9s%C3%A9ance_byzantines_des.html?hl=ar&id=RFdmAAAAMAAJ</ref> بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «هەزار دەریاچە» دێت.<ref>https://web.archive.org/web/20200627192016/http://www.bingol.bel.tr/resimler/yayinlar/dosyalar/26.pdf</ref><ref>https://www.academia.edu/10292763/Italian_City_states_and_Catholic_Missions_in_Mongolian_World_of_the_13th_and_14th_Centuries_Italsk%C3%A9_m%C4%9Bstsk%C3%A9_st%C3%A1ty_a_katolick%C3%A9_misie_v_mongolsk%C3%A9m_sv%C4%9Bt%C4%9B_13_a_14_stolet%C3%AD_</ref><ref>http://www.frmartuklu.org/konu/bing%C3%B6l-tarihi-bingol-ilinin-tarihcesi.30975/</ref> ===ململانێی کورد و تورک=== بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی ململانێی کورد و تورک بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە ھۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد.<ref>https://www.sozcu.com.tr/bingolde-zirhli-polis-aracina-saldiri-2-polis-sehit-5i-polis-19-yarali-wp1464328</ref><ref>https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/diyarbakir/bingolde-pkk-pususu-1-asker-sehit-3-asker-ya-40862322</ref> ==جوگرافیا== بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژهەڵاتی [[خارپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ]] هەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت.<ref>https://www.jsce.or.jp/report/19/report/report200307.pdf</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] buf66zjbmsc5r1obdfmidpj6m1fmq6y 1569446 1569445 2026-03-28T15:14:38Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569446 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣١٫٦٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣٬٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژھەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> == ڕەگناسی == یەکێک لە ناوە مێژوویییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «ھەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام ھیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.<ref>https://www.bintso.org.tr/Bingöl/CoğrafiYapı/tabid/14989/Default.aspx</ref><ref>https://archive.org/details/EvliyelebiSeyahatnmesiIII/page/n239/mode/2up</ref> == مێژوو == بینگۆل لەو شوێنەدا ھەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور ھەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە.<ref>http://nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&query=ճապաղջուր</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە ھەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکھێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ ھەرێمێکی سەربەخۆ.<ref>https://books.google.com/books/about/Les_listes_de_préséance_byzantines_des.html?hl=ar&id=RFdmAAAAMAAJ</ref> بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «ھەزار دەریاچە» دێت.<ref>https://web.archive.org/web/20200627192016/http://www.bingol.bel.tr/resimler/yayinlar/dosyalar/26.pdf</ref><ref>https://www.academia.edu/10292763/Italian_City_states_and_Catholic_Missions_in_Mongolian_World_of_the_13th_and_14th_Centuries_Italské_městské_státy_a_katolické_misie_v_mongolském_světě_13_a_14_století_</ref><ref>http://www.frmartuklu.org/konu/bingöl-tarihi-bingol-ilinin-tarihcesi.30975/</ref> === ململانێی کورد و تورک === بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی ململانێی کورد و تورک بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە ھۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد.<ref>https://www.sozcu.com.tr/bingolde-zirhli-polis-aracina-saldiri-2-polis-sehit-5i-polis-19-yarali-wp1464328</ref><ref>https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/diyarbakir/bingolde-pkk-pususu-1-asker-sehit-3-asker-ya-40862322</ref> == جوگرافیا == بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی [[خارپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] ھەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت.<ref>https://www.jsce.or.jp/report/19/report/report200307.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] 1ipm5x884zlrc2hnmn1us9vd3cgn9hh 1569448 1569446 2026-03-28T15:19:03Z 1silent scientist 51740 1569448 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چەولیگ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Bingolcitycenter.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٣٬٤٢٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٦(٩٠+) | وێبگە = }} '''بینگۆل''' یان '''چەولیک''' یان '''چەولیگ''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ճապաղջուր، بە [[ڕۆمانی]]: Chapaghjur؛ بە [[کوردی]]: Çewlik؛ بە [[زازاکی]]: Çewlîg)، کە پێش ساڵی ١٩٤٤ بە چەپاکچوور دەناسرا، شارێکە لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. ناوەندی [[پارێزگای بینگۆل]] و [[قەزای بینگۆل]]ە و ژمارەی دانیشتووانی ١٣٣٬٤٢٣ کەسە (٢٠٢٢). شارەکە لە ناوچەیەکی ڕۆژھەڵاتی تورکیادایە کە زۆربەیان بە زمانی [[کوردی]] دەدوێن و لە ناو کورداندا بە «چەولیک» ناسراوە.<ref>https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx</ref><ref>Ishakoglu, M. (2018). The Battle Over Kird/Zaza Identity Construction in Cewlig/Bingol (1980–2015) (PhD thesis). University of Exeter.</ref> == ڕەگناسی == یەکێک لە ناوە مێژوویییەکانی شارەکە، بینگۆل لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «ھەزار دەریاچە» دێت؛ بەڵام ھیچ دەریاچەیەکی گەورە لە سنووری پارێزگاکەدا نییە. ناوەکە زیاتر ئاماژەیە بۆ زۆریی ئەو گۆمە بچووکانەی کە لە دەوروبەری شارەکەدا دەبینرێن.<ref>https://www.bintso.org.tr/Bingöl/CoğrafiYapı/tabid/14989/Default.aspx</ref><ref>https://archive.org/details/EvliyelebiSeyahatnmesiIII/page/n239/mode/2up</ref> == مێژوو == بینگۆل لەو شوێنەدا ھەڵکەوتووە کە لە مێژوودا بە ناوچەی سۆفین (سەرەتا شانشینێکی سەربەخۆ و دواتر ویلایەتێکی ئەرمەنی و ڕۆمانی) ناسراوە. ئەم نیشتەجێبوونە بە ناوە ئەرمەنییەکەی، واتە چەپاغجوور (بە واتای «ئاوی بڵاوکراوە» بە ئەرمەنی)، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی [[ستێپانۆس ئاسۆغیک]] لە سەدەی ١١دا ئاماژەی پێکراوە، کە لەکاتی وەسفکردنی بوومەلەرزەکەی بالو لە ساڵی ٩٩٥دا باسی دەکات. چەپاغجوور ھەندێک جار بە قەڵا-شارۆچکەی ڕۆمانی سیتاریزۆم (کتاریچ بە [[ئەرمەنی]]) دەناسرێتەوە.<ref>http://nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=61&query=ճապաղջուր</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، بینگۆل بە ڕۆمانۆپۆلیس (بە [[یۆنانی]]: Ῥωμανούπολις) دەناسرا، ئەمەش بە ناوی ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانۆسی یەکەم لێکاپینۆس، کە لە ساڵی ٩٤٢دا خستییە سەر [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]. سەرەتا وەک یەکەیەکی کارگێڕی سەر بە ھەرێمی [[مێزۆپۆتامیا]] پێکھێنرا، بەڵام دواتر (نزیکەی ساڵی ٩٧٠) پلەکەی بەرزکرایەوە بۆ ھەرێمێکی سەربەخۆ.<ref>https://books.google.com/books/about/Les_listes_de_préséance_byzantines_des.html?hl=ar&id=RFdmAAAAMAAJ</ref> بینگۆل لەلایەن بنەماڵەی سووەیدی، کە لقێکی [[بەرمەکییەکان]] بوون، لە سەدەی ١٣وە تا ناوەڕاستی دەسەڵاتی [[عوسمانییەکان]]، بە شێوەیەکی [[خۆبەڕێوەبەری]] و سەربەخۆ لە عوسمانییەکان بەڕێوەدەبرا. بینگۆل و ناوچەکانی دەوروبەری پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] ژمارەیەکی زۆر دانیشتووانی ئەرمەنییان تێدا بوو. تا ناوەڕاستی [[سەدەی بیستەم]]، شارەکە بە چەپاکچوور/چەباکچوور دەناسرا، کە لە ناوە ئەرمەنییەکەیەوە وەرگیرابوو. لە ساڵی ١٩٤٤دا، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ بینگۆل، کە لە زمانی [[تورکی]]دا بە واتای «ھەزار دەریاچە» دێت.<ref>https://web.archive.org/web/20200627192016/http://www.bingol.bel.tr/resimler/yayinlar/dosyalar/26.pdf</ref><ref>https://www.academia.edu/10292763/Italian_City_states_and_Catholic_Missions_in_Mongolian_World_of_the_13th_and_14th_Centuries_Italské_městské_státy_a_katolické_misie_v_mongolském_světě_13_a_14_století_</ref><ref>http://www.frmartuklu.org/konu/bingöl-tarihi-bingol-ilinin-tarihcesi.30975/</ref> === ململانێی کورد و تورک === بینگۆل شوێنی چەندین ڕووداوی توندوتیژی ململانێی کورد و تورک بووە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦دا، تەقینەوەی ئۆتۆمبێلێکی بۆمبڕێژکراو کە ئۆتۆمبێلێکی زرێپۆشی پۆلیسی کردبووە ئامانج و لەلایەن ئەندامانی [[پەکەکە]]وە ئەنجامدرا، بووە ھۆی کوژرانی دوو ئەفسەری پۆلیس و برینداربوونی ١٩ کەسی دیکە. لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨دا، گرووپێک لە ئەندامانی پەکەکە ھێرشیان کردە سەر بنکەیەکی سەربازی و سەربازێکی تورکیان کوشت و سێ کەسی دیکەشیان بریندار کرد.<ref>https://www.sozcu.com.tr/bingolde-zirhli-polis-aracina-saldiri-2-polis-sehit-5i-polis-19-yarali-wp1464328</ref><ref>https://www.hurriyet.com.tr/yerel-haberler/diyarbakir/bingolde-pkk-pususu-1-asker-sehit-3-asker-ya-40862322</ref> == جوگرافیا == بینگۆل ١٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی [[خارپێت]]ەوە دوورە و لە ناوچە بەرزەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵ]] ھەڵکەوتووە. بینگۆل ناوچەیەکی شاخاوییە و بەرزایییەکانی دەگاتە ٣٠٠٠ مەتر، شاری بینگۆل خۆی نزیکەی ١١٢٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزە. [[ڕووباری گایت]] کە لقێکی لای ڕاستی ڕووباری مورادە ([[فورات]]ی ڕۆژھەڵات)، بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت.<ref>https://www.jsce.or.jp/report/19/report/report200307.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bingöl|چەولیگ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای بینگۆل]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای بینگۆل]] ci80wps6s1w7y5pe6tbgj0rex0jw8l3 0 13797 1569429 1176751 2026-03-28T13:15:21Z 1silent scientist 51740 1569429 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چنگوش | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Çüngüş_manzara_2014-03-19_19-20.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دیاربەکر|ئامەد]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٫٨٣٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٢(٩٠+) | وێبگە = }} '''چنگوش''' شارێکە لە [[پارێزگای ئامەد]]، [[باکووری کوردستان]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ١٣٫٨٣٧ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٫٧٨١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. چنگوش مەڵبەندێکی ئەسقەفنشینی ئەرمەنی بووە و لە ساڵی ١٨٤١دا [[کڵێسا]]یەکی ئەرمەنی لێ دروست کراوە. شارۆچکەیەکی ئەرمەنی گەورە و گەشەسەندوو بووە. لە تەنیشت کڵێساکەدا [[دێر]]ێک ھەبووە. لە ساڵی ١٩١٥دا، چونگوش شوێنی کۆمەڵکوژییەک بوو لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، کە تێدا نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئەرمەنی دانیشتووی ناوچەکە بردران بۆ قڵیشی «دوودان» و بە فڕێدانیان بۆ ناو قووڵایی چاڵەکە و کۆمەڵکوژ کران. ئەم کۆمەڵکوژییە لەلایەن دانیشتووانی کوردی ناوچەکە لە یاد مابوو و تۆمار کراوە، ھەروەھا یادکردنەوەی قوربانیانی ئەم کوشتارە لە فیلمی «١٠٠ ساڵ دواتر» (٢٠١٦)دا تۆمار کراوە.<ref>https://vimeo.com/159897601</ref><ref>https://www.nytimes.com/2015/04/17/world/europe/turkeys-century-of-denial-about-an-armenian-genocide.html</ref><ref>https://armenianweekly.com/2012/06/19/alchemy-near-the-chasm-of-death-visiting-a-mass-grave-of-the-armenian-genocide/</ref><ref>https://www.spiegel.de/international/europe/turkey-slowly-moves-to-address-armenian-genocide-a-1029534.html</ref><ref>https://amongarmenianruins.wordpress.com/2015/07/03/to-cermik-and-cungus/</ref><ref>https://www.le-maf.com/item/recueil-de-chants-liturgiques/</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Çüngüş|چنگوش}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر]] 0avccp2k5wvpgvxy2eboq4ghfz6hq0f 1569431 1569429 2026-03-28T13:15:52Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1569431 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چنگوش | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Çüngüş_manzara_2014-03-19_19-20.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دیاربەکر|ئامەد]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٫٨٣٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٢(٩٠+) | وێبگە = }} '''چنگوش''' شارێکە لە [[پارێزگای ئامەد]]، [[باکووری کوردستان]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ١٣٫٨٣٧ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٫٧٨١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. چنگوش مەڵبەندێکی ئەسقەفنشینی ئەرمەنی بووە و لە ساڵی ١٨٤١دا [[کڵێسا]]یەکی ئەرمەنی لێ دروست کراوە. شارۆچکەیەکی ئەرمەنی گەورە و گەشەسەندوو بووە. لە تەنیشت کڵێساکەدا [[دێر]]ێک ھەبووە. لە ساڵی ١٩١٥دا، چونگوش شوێنی کۆمەڵکوژییەک بوو لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، کە تێدا نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئەرمەنی دانیشتووی ناوچەکە بردران بۆ قڵیشی «دوودان» و بە فڕێدانیان بۆ ناو قووڵایی چاڵەکە و کۆمەڵکوژ کران. ئەم کۆمەڵکوژییە لەلایەن دانیشتووانی کوردی ناوچەکە لە یاد مابوو و تۆمار کراوە، ھەروەھا یادکردنەوەی قوربانیانی ئەم کوشتارە لە فیلمی «١٠٠ ساڵ دواتر» (٢٠١٦)دا تۆمار کراوە.<ref>https://vimeo.com/159897601</ref><ref>https://www.nytimes.com/2015/04/17/world/europe/turkeys-century-of-denial-about-an-armenian-genocide.html</ref><ref>https://armenianweekly.com/2012/06/19/alchemy-near-the-chasm-of-death-visiting-a-mass-grave-of-the-armenian-genocide/</ref><ref>https://www.spiegel.de/international/europe/turkey-slowly-moves-to-address-armenian-genocide-a-1029534.html</ref><ref>https://amongarmenianruins.wordpress.com/2015/07/03/to-cermik-and-cungus/</ref><ref>https://www.le-maf.com/item/recueil-de-chants-liturgiques/</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Çüngüş|چنگوش}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر]] domppywemn5njvh3sxk9uvtr7z7irbx 1569436 1569431 2026-03-28T15:00:13Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1569436 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = چنگوش | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Çüngüş_manzara_2014-03-19_19-20.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دیاربەکر|ئامەد]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٫٨٣٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤١٢(٩٠+) | وێبگە = }} '''چنگوش''' شارێکە لە [[پارێزگای ئامەد]]، [[باکووری کوردستان]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ١٣٫٨٣٧ کەس بووە، کە نزیکەی ٢٫٧٨١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. چنگوش مەڵبەندێکی ئەسقەفنشینی ئەرمەنی بووە و لە ساڵی ١٨٤١دا [[کڵێسا]]یەکی ئەرمەنی لێ دروست کراوە. شارۆچکەیەکی ئەرمەنی گەورە و گەشەسەندوو بووە. لە تەنیشت کڵێساکەدا [[دێر]]ێک ھەبووە. لە ساڵی ١٩١٥دا، چونگوش شوێنی کۆمەڵکوژییەک بوو لەکاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]]دا، کە تێدا نزیکەی ١٠،٠٠٠ ئەرمەنی دانیشتووی ناوچەکە بردران بۆ قڵیشی «دوودان» و بە فڕێدانیان بۆ ناو قووڵایی چاڵەکە و کۆمەڵکوژ کران. ئەم کۆمەڵکوژییە لەلایەن دانیشتووانی کوردی ناوچەکە لە یاد مابوو و تۆمار کراوە، ھەروەھا یادکردنەوەی قوربانیانی ئەم کوشتارە لە فیلمی «١٠٠ ساڵ دواتر» (٢٠١٦)دا تۆمار کراوە.<ref>https://vimeo.com/159897601</ref><ref>https://www.nytimes.com/2015/04/17/world/europe/turkeys-century-of-denial-about-an-armenian-genocide.html</ref><ref>https://armenianweekly.com/2012/06/19/alchemy-near-the-chasm-of-death-visiting-a-mass-grave-of-the-armenian-genocide/</ref><ref>https://www.spiegel.de/international/europe/turkey-slowly-moves-to-address-armenian-genocide-a-1029534.html</ref><ref>https://amongarmenianruins.wordpress.com/2015/07/03/to-cermik-and-cungus/</ref><ref>https://www.le-maf.com/item/recueil-de-chants-liturgiques/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Çüngüş|چنگوش}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای دیاربەکر]] t9v177rnvwot3k7qn8f4i73jjfyksxi 0 13808 1569501 1175640 2026-03-28T16:59:38Z 1silent scientist 51740 1569501 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پالۆ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Palu_Kalesi.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = باکووری کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٫٧٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''پالۆ''' یان '''پالو''' شارێکە لە [[پارێزگای خارپێت]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٧٢٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩٫٠٦٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == ناوەکان == ناوە [[زمانێ یۆنانی|یۆنانییەکەی]] «ڕۆمانۆپۆلیس» (Ρωμανούπολις) بووە. ناوی «شێبێتێریا» کە لە نەخشێنراوێکی ئۆرارتیدا لە قەڵای پالو دۆزراوەتەوە، ڕەنگە ناوی کۆنی پالو بێت. هەروەها شارە ئۆرارتییەکە کە پێی دەوترا «پالوا» لەگەڵ پالو یەکخراوە. کۆنیگ و بێرنی پالوویان لەگەڵ «واشتال» یەکخستووە کە لە سەرچاوە ئۆرارتییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەپێی گوتەی ڕ.د. بارنێت ئەمە دوورە لە ڕاستییەوە. [[جەیمس هاوارد جۆنستن]] پالو لەگەڵ «پالیۆس» یەکدەخات کە لەلایەن [[جوگرافیناسی]] [[سەدەی حەوتەم]] «جۆرجی قوبرسی» ئاماژەی پێکراوە.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-palu-balu-%D5%A2%D5%A1%D5%AC%D5%B8%D6%82-elazig/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=SO_EDgAAQBAJ&dq=palu+urartu&pg=PA123</ref><ref>Barnett, R.D. (1982). "Urartu". In Boardman, John; Edwards, I.E.S.; Hammond, N.G.L.; Sollberger, E. (eds.). The Cambridge Ancient History, Second Edition, Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–71. ISBN 0-521-22496-9. Retrieved 22 August 2022.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/East_Rome_Sasanian_Persia_and_the_End_of.html?hl=ar&id=1U4rUaLdYnQC</ref> == مێژوو == چیرۆکی پالو لە شوێنە کۆنەکەوە دەست پێدەکات کە ئێستا پێی دەوترێت «ئەسکی پالو»، ڕێک لە ڕۆژهەڵاتی شارۆچکە نوێیەکەدایە. ئەم شوێنە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ بە بەردەوامی ئاوەدان بووە، لە سەردەمی ئۆرارتییە کۆنەکانەوە تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، کاتێک شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنە نوێیەکەی ئێستا. شارە کۆنەکەی پالو لەسەر لوتکەیەکی بەرز لە سەرووی پێچێکی U-شێوەی [[فورات|ڕووباری مورات سو]] دروستکرابوو. لە باکووری ناوەندی شارەکە، بەردەقەڵا مەزنەکە بەسەر ناوچەکەدا دەڕوانێت. لەم بەرزییەوە، بەرگریکاران دیمەنێکی زاڵیان هەبووە بەسەر تەواوی [[دەشتی پالۆ]]دا؛ لە کاتێکدا لە شارۆچکەکەی خوارەوە گردە نزمەکان دەبنە ڕێگر لە بینین، بەڵام لەسەر بەردەقەڵاکەوە دەتوانیت تا ئەو سەری دەشتەکە ببینیت. لە سەردەمی ئۆرارتییەکانەوە، ئەگەر پێشتریش نەبێت، بەردەقەڵای ئەسکی پالو شوێنی قەڵایەک بووە. زۆربەی شوێنەوارەکانی قەڵای ئۆرارتی بەهۆی نیشتەجێبوونی دواترەوە لەناوچوون. یەکێک لە پاشماوە گرنگەکان کێلەبەردێکی نەخشێنراوە کە باس لە داگیرکردنی ناوچەیەک بە ناوی «شێبێتێریا» لەلایەن شا مێنووای ئۆرارتییەوە دەکات، کە ڕەنگە ناوێکی کۆنی پالو بێت. دواتر مێنووا پەرستگایەکی بۆ «خالدی» لە شێبێتێریا دامەزراندووە. دانیشتووانی پالوی کۆن پێدەچێت لە ڕووی کولتوورییەوە ئۆرارتی بووبن نەک تەنها لەژێر دەسەڵاتی ئۆرارتیدا بن؛ هەروەها ڕەنگە کەمینەیەکی ئارامی-ئاخێویش لەوێ بووبن. سێ گۆڕی هەڵکۆڵراو لەناو بەرددا لە لای باکووری ڕۆژئاوای قەڵاکەدا ئاماژەن بۆ بوونی چینێکی باڵای دەوڵەمەند لەوێ. لە ناوچەی پالودا کانزای گرنگی ئاسن هەبووە، کە لەگەڵ کانزاکانی [[مس]] لە نزیک [[ئەڕغەنی]]، ڕەنگە ئامانجێکی ستراتیژی بووبن لە ململانێی نێوان ئۆرارتو و ئاشووردا. لە سەردەمی کلاسیکدا، پالو پایتەختی ناوچەی ئەرمەنی «بالابیتین» یان «بالاهۆڤیت» بووە. ئەم ناوچەیە لە دەشتی پالو پێکهاتبوو و ناوچەیەکی دەوڵەمەند و بەپیت بووە، هەرچەندە بچووکیش بووە. ناوچەی دراوسێی «پاغناتون» کە ناوەندەکەی لە «باغین» بووە، پێدەچێت لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی بالاهۆڤیت بووبێت. لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، پالو شارۆچکەیەکی بازاڕی گەشەسەندوو بوو و دانیشتووانەکەی تێکەڵەیەک بوون لە [[ئەرمەنی]] و سریانی. هێندە لە ناوچەکانی ململانێی گەورە دوور بوو کە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری توانییان بێ ڕێگری بەردەوام بن. لە ژێر دەسەڵاتی [[عەرەبەکان]]دا، پالو گرنگییەکی ستراتیژی هەبوو چونکە ڕێگایەکی بەرەو ئەرزەڕوم کۆنتڕۆڵ دەکرد. دواتر، پالو بوو بە بەشێک لە میرنشینی ئارتوکی خارپێت؛ لەگەڵ «کێغی»، یەکێک بوو لە شارۆچکە سەرەکییەکانی بەشی ڕۆژهەڵاتی میرنشینەکە. پالو لە کۆتایی سەدەی ١٥ەمدا شوێنی قەڵایەکی [[ئاق قۆینلۆ]] بوو، کە لەلایەن [[حوسێن بەگ]]، میرێکی میرداسی لە [[میرنشینی گێل]] دەستی بەسەردا گیرا. ئەو [[میرنشینی پالۆ]]ی دامەزراند کە لە ساڵی ١٤٩٥ تا ١٨٤٥ بەردەوام بوو. شارۆچکەکە دانیشتووانێکی بەرچاوی ئەرمەنی تێدا بوو تا کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥دا. قەڵای پالو لە کاتێکی سەدەی ١٧ەمدا چۆڵکرا، هەرچەندە شارۆچکەکە بەردەوام بوو. شوێنە کۆنەکەی ئەسکی پالو لە کۆتاییدا یان لەکاتی [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] یان کەمێک دوای ئەوە چۆڵکرا، و شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ٢١ی شوباتی ١٩٢٥ لەلایەن هێزەکانی [[شێخ سەعید]]ەوە لەکاتی شۆڕشەکەیدا کۆنتڕۆڵ کرا. == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، [[قەزا]]کە ١٠٠،٠٠٠ دانیشتووی هەبووە: ٦٠-٧٠٪ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، ئەوانی تر [[کورد]] و [[تورک]]. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، ١٥،٧٥٣ ئەرمەنی لەکاتی دەستپێکردنی [[جەنگی جیهانی یەکەم]]دا لە قەزاکەدا ژیاون، لەگەڵ ٣٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٢٦ [[خوێندنگە]]. شاری پالۆ دانیشتووانێکی تێکەڵی لە ئەرمەنی، تورک، کورد، سریانی و [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] هەبوو، کە نزیکەی ٦،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵانی ١٨٣٠-١٨٥٠ و ١٠،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵی ١٩١٤دا هەبووە. نیوەی دانیشتووانەکە ئەرمەنی بوون. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Palu, Elazığ|پالۆ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت]] nw7p7r6pyhf33eeynjxs98jezujtzio 1569504 1569501 2026-03-28T17:00:54Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1569504 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پالۆ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Palu_Kalesi.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = باکووری کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٫٧٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''پالۆ''' یان '''پالو''' شارێکە لە [[پارێزگای خارپێت]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٧٢٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩٫٠٦٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == ناوەکان == ناوە [[زمانێ یۆنانی|یۆنانییەکەی]] «ڕۆمانۆپۆلیس» (Ρωμανούπολις) بووە. ناوی «شێبێتێریا» کە لە نەخشێنراوێکی ئۆرارتیدا لە قەڵای پالو دۆزراوەتەوە، ڕەنگە ناوی کۆنی پالو بێت. هەروەها شارە ئۆرارتییەکە کە پێی دەوترا «پالوا» لەگەڵ پالو یەکخراوە. کۆنیگ و بێرنی پالوویان لەگەڵ «واشتال» یەکخستووە کە لە سەرچاوە ئۆرارتییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەپێی گوتەی ڕ.د. بارنێت ئەمە دوورە لە ڕاستییەوە. [[جەیمس هاوارد جۆنستن]] پالو لەگەڵ «پالیۆس» یەکدەخات کە لەلایەن [[جوگرافیناسی]] [[سەدەی حەوتەم]] «جۆرجی قوبرسی» ئاماژەی پێکراوە.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-palu-balu-%D5%A2%D5%A1%D5%AC%D5%B8%D6%82-elazig/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=SO_EDgAAQBAJ&dq=palu+urartu&pg=PA123</ref><ref>Barnett, R.D. (1982). "Urartu". In Boardman, John; Edwards, I.E.S.; Hammond, N.G.L.; Sollberger, E. (eds.). The Cambridge Ancient History, Second Edition, Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–71. ISBN 0-521-22496-9. Retrieved 22 August 2022.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/East_Rome_Sasanian_Persia_and_the_End_of.html?hl=ar&id=1U4rUaLdYnQC</ref> == مێژوو == چیرۆکی پالو لە شوێنە کۆنەکەوە دەست پێدەکات کە ئێستا پێی دەوترێت «ئەسکی پالو»، ڕێک لە ڕۆژهەڵاتی شارۆچکە نوێیەکەدایە. ئەم شوێنە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ بە بەردەوامی ئاوەدان بووە، لە سەردەمی ئۆرارتییە کۆنەکانەوە تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، کاتێک شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنە نوێیەکەی ئێستا. شارە کۆنەکەی پالو لەسەر لوتکەیەکی بەرز لە سەرووی پێچێکی U-شێوەی [[فورات|ڕووباری مورات سو]] دروستکرابوو. لە باکووری ناوەندی شارەکە، بەردەقەڵا مەزنەکە بەسەر ناوچەکەدا دەڕوانێت. لەم بەرزییەوە، بەرگریکاران دیمەنێکی زاڵیان هەبووە بەسەر تەواوی [[دەشتی پالۆ]]دا؛ لە کاتێکدا لە شارۆچکەکەی خوارەوە گردە نزمەکان دەبنە ڕێگر لە بینین، بەڵام لەسەر بەردەقەڵاکەوە دەتوانیت تا ئەو سەری دەشتەکە ببینیت. لە سەردەمی ئۆرارتییەکانەوە، ئەگەر پێشتریش نەبێت، بەردەقەڵای ئەسکی پالو شوێنی قەڵایەک بووە. زۆربەی شوێنەوارەکانی قەڵای ئۆرارتی بەهۆی نیشتەجێبوونی دواترەوە لەناوچوون. یەکێک لە پاشماوە گرنگەکان کێلەبەردێکی نەخشێنراوە کە باس لە داگیرکردنی ناوچەیەک بە ناوی «شێبێتێریا» لەلایەن شا مێنووای ئۆرارتییەوە دەکات، کە ڕەنگە ناوێکی کۆنی پالو بێت. دواتر مێنووا پەرستگایەکی بۆ «خالدی» لە شێبێتێریا دامەزراندووە. دانیشتووانی پالوی کۆن پێدەچێت لە ڕووی کولتوورییەوە ئۆرارتی بووبن نەک تەنها لەژێر دەسەڵاتی ئۆرارتیدا بن؛ هەروەها ڕەنگە کەمینەیەکی ئارامی-ئاخێویش لەوێ بووبن. سێ گۆڕی هەڵکۆڵراو لەناو بەرددا لە لای باکووری ڕۆژئاوای قەڵاکەدا ئاماژەن بۆ بوونی چینێکی باڵای دەوڵەمەند لەوێ. لە ناوچەی پالودا کانزای گرنگی ئاسن هەبووە، کە لەگەڵ کانزاکانی [[مس]] لە نزیک [[ئەڕغەنی]]، ڕەنگە ئامانجێکی ستراتیژی بووبن لە ململانێی نێوان ئۆرارتو و ئاشووردا. لە سەردەمی کلاسیکدا، پالو پایتەختی ناوچەی ئەرمەنی «بالابیتین» یان «بالاهۆڤیت» بووە. ئەم ناوچەیە لە دەشتی پالو پێکهاتبوو و ناوچەیەکی دەوڵەمەند و بەپیت بووە، هەرچەندە بچووکیش بووە. ناوچەی دراوسێی «پاغناتون» کە ناوەندەکەی لە «باغین» بووە، پێدەچێت لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی بالاهۆڤیت بووبێت. لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، پالو شارۆچکەیەکی بازاڕی گەشەسەندوو بوو و دانیشتووانەکەی تێکەڵەیەک بوون لە [[ئەرمەنی]] و سریانی. هێندە لە ناوچەکانی ململانێی گەورە دوور بوو کە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری توانییان بێ ڕێگری بەردەوام بن. لە ژێر دەسەڵاتی [[عەرەبەکان]]دا، پالو گرنگییەکی ستراتیژی هەبوو چونکە ڕێگایەکی بەرەو ئەرزەڕوم کۆنتڕۆڵ دەکرد. دواتر، پالو بوو بە بەشێک لە میرنشینی ئارتوکی خارپێت؛ لەگەڵ «کێغی»، یەکێک بوو لە شارۆچکە سەرەکییەکانی بەشی ڕۆژهەڵاتی میرنشینەکە. پالو لە کۆتایی سەدەی ١٥ەمدا شوێنی قەڵایەکی [[ئاق قۆینلۆ]] بوو، کە لەلایەن [[حوسێن بەگ]]، میرێکی میرداسی لە [[میرنشینی گێل]] دەستی بەسەردا گیرا. ئەو [[میرنشینی پالۆ]]ی دامەزراند کە لە ساڵی ١٤٩٥ تا ١٨٤٥ بەردەوام بوو. شارۆچکەکە دانیشتووانێکی بەرچاوی ئەرمەنی تێدا بوو تا کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥دا. قەڵای پالو لە کاتێکی سەدەی ١٧ەمدا چۆڵکرا، هەرچەندە شارۆچکەکە بەردەوام بوو. شوێنە کۆنەکەی ئەسکی پالو لە کۆتاییدا یان لەکاتی [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] یان کەمێک دوای ئەوە چۆڵکرا، و شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ٢١ی شوباتی ١٩٢٥ لەلایەن هێزەکانی [[شێخ سەعید]]ەوە لەکاتی شۆڕشەکەیدا کۆنتڕۆڵ کرا. == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، [[قەزا]]کە ١٠٠،٠٠٠ دانیشتووی هەبووە: ٦٠-٧٠٪ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، ئەوانی تر [[کورد]] و [[تورک]]. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، ١٥،٧٥٣ ئەرمەنی لەکاتی دەستپێکردنی [[جەنگی جیهانی یەکەم]]دا لە قەزاکەدا ژیاون، لەگەڵ ٣٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٢٦ [[خوێندنگە]]. شاری پالۆ دانیشتووانێکی تێکەڵی لە ئەرمەنی، تورک، کورد، سریانی و [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] هەبوو، کە نزیکەی ٦،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵانی ١٨٣٠-١٨٥٠ و ١٠،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵی ١٩١٤دا هەبووە. نیوەی دانیشتووانەکە ئەرمەنی بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Palu, Elazığ|پالۆ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت]] lrqt2v0ushsp6gge975ngqqpyatgt96 1569523 1569504 2026-03-28T17:09:29Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569523 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پالۆ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Palu_Kalesi.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = باکووری کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٫٧٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''پالۆ''' یان '''پالو''' شارێکە لە [[پارێزگای خارپێت]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٧٢٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩٫٠٦٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == ناوەکان == ناوە [[زمانێ یۆنانی|یۆنانییەکەی]] «ڕۆمانۆپۆلیس» (Ρωμανούπολις) بووە. ناوی «شێبێتێریا» کە لە نەخشێنراوێکی ئۆرارتیدا لە قەڵای پالو دۆزراوەتەوە، ڕەنگە ناوی کۆنی پالو بێت. هەروەها شارە ئۆرارتییەکە کە پێی دەوترا «پالوا» لەگەڵ پالو یەکخراوە. کۆنیگ و بێرنی پالوویان لەگەڵ «واشتال» یەکخستووە کە لە سەرچاوە ئۆرارتییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەپێی گوتەی ڕ.د. بارنێت ئەمە دوورە لە ڕاستییەوە. [[جەیمس هاوارد جۆنستن]] پالو لەگەڵ «پالیۆس» یەکدەخات کە لەلایەن [[جوگرافیناسی]] [[سەدەی حەوتەم]] «جۆرجی قوبرسی» ئاماژەی پێکراوە.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-palu-balu-%D5%A2%D5%A1%D5%AC%D5%B8%D6%82-elazig/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=SO_EDgAAQBAJ&dq=palu+urartu&pg=PA123</ref><ref>Barnett, R.D. (1982). "Urartu". In Boardman, John; Edwards, I.E.S.; Hammond, N.G.L.; Sollberger, E. (eds.). The Cambridge Ancient History, Second Edition, Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–71. ISBN 0-521-22496-9. Retrieved 22 August 2022.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/East_Rome_Sasanian_Persia_and_the_End_of.html?hl=ar&id=1U4rUaLdYnQC</ref> == مێژوو == چیرۆکی پالو لە شوێنە کۆنەکەوە دەست پێدەکات کە ئێستا پێی دەوترێت «ئەسکی پالو»، ڕێک لە ڕۆژهەڵاتی شارۆچکە نوێیەکەدایە. ئەم شوێنە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ بە بەردەوامی ئاوەدان بووە، لە سەردەمی ئۆرارتییە کۆنەکانەوە تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، کاتێک شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنە نوێیەکەی ئێستا. شارە کۆنەکەی پالو لەسەر لوتکەیەکی بەرز لە سەرووی پێچێکی U-شێوەی [[فورات|ڕووباری مورات سو]] دروستکرابوو. لە باکووری ناوەندی شارەکە، بەردەقەڵا مەزنەکە بەسەر ناوچەکەدا دەڕوانێت. لەم بەرزییەوە، بەرگریکاران دیمەنێکی زاڵیان هەبووە بەسەر تەواوی [[دەشتی پالۆ]]دا؛ لە کاتێکدا لە شارۆچکەکەی خوارەوە گردە نزمەکان دەبنە ڕێگر لە بینین، بەڵام لەسەر بەردەقەڵاکەوە دەتوانیت تا ئەو سەری دەشتەکە ببینیت.<ref>Serdar Karabulut, eyeyh Ali Sebiti al-Palevi, Gold Pen Publications, mitzmit, 2014, p.33</ref> لە سەردەمی ئۆرارتییەکانەوە، ئەگەر پێشتریش نەبێت، بەردەقەڵای ئەسکی پالو شوێنی قەڵایەک بووە. زۆربەی شوێنەوارەکانی قەڵای ئۆرارتی بەهۆی نیشتەجێبوونی دواترەوە لەناوچوون. یەکێک لە پاشماوە گرنگەکان کێلەبەردێکی نەخشێنراوە کە باس لە داگیرکردنی ناوچەیەک بە ناوی «شێبێتێریا» لەلایەن شا مێنووای ئۆرارتییەوە دەکات، کە ڕەنگە ناوێکی کۆنی پالو بێت. دواتر مێنووا پەرستگایەکی بۆ «خالدی» لە شێبێتێریا دامەزراندووە. دانیشتووانی پالوی کۆن پێدەچێت لە ڕووی کولتوورییەوە ئۆرارتی بووبن نەک تەنها لەژێر دەسەڵاتی ئۆرارتیدا بن؛ هەروەها ڕەنگە کەمینەیەکی ئارامی-ئاخێویش لەوێ بووبن. سێ گۆڕی هەڵکۆڵراو لەناو بەرددا لە لای باکووری ڕۆژئاوای قەڵاکەدا ئاماژەن بۆ بوونی چینێکی باڵای دەوڵەمەند لەوێ. لە ناوچەی پالودا کانزای گرنگی ئاسن هەبووە، کە لەگەڵ کانزاکانی [[مس]] لە نزیک [[ئەڕغەنی]]، ڕەنگە ئامانجێکی ستراتیژی بووبن لە ململانێی نێوان ئۆرارتو و ئاشووردا.<ref>The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society </ref> لە سەردەمی کلاسیکدا، پالو پایتەختی ناوچەی ئەرمەنی «بالابیتین» یان «بالاهۆڤیت» بووە. ئەم ناوچەیە لە دەشتی پالو پێکهاتبوو و ناوچەیەکی دەوڵەمەند و بەپیت بووە، هەرچەندە بچووکیش بووە. ناوچەی دراوسێی «پاغناتون» کە ناوەندەکەی لە «باغین» بووە، پێدەچێت لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی بالاهۆڤیت بووبێت.<ref>Üngör, Uğur Ümit (2012). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950. Oxford University Press. p. 81. ISBN 9780199655229.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، پالو شارۆچکەیەکی بازاڕی گەشەسەندوو بوو و دانیشتووانەکەی تێکەڵەیەک بوون لە [[ئەرمەنی]] و سریانی. هێندە لە ناوچەکانی ململانێی گەورە دوور بوو کە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری توانییان بێ ڕێگری بەردەوام بن. لە ژێر دەسەڵاتی [[عەرەبەکان]]دا، پالو گرنگییەکی ستراتیژی هەبوو چونکە ڕێگایەکی بەرەو ئەرزەڕوم کۆنتڕۆڵ دەکرد. دواتر، پالو بوو بە بەشێک لە میرنشینی ئارتوکی خارپێت؛ لەگەڵ «کێغی»، یەکێک بوو لە شارۆچکە سەرەکییەکانی بەشی ڕۆژهەڵاتی میرنشینەکە. پالو لە کۆتایی سەدەی ١٥ەمدا شوێنی قەڵایەکی [[ئاق قۆینلۆ]] بوو، کە لەلایەن [[حوسێن بەگ]]، میرێکی میرداسی لە [[میرنشینی گێل]] دەستی بەسەردا گیرا. ئەو [[میرنشینی پالۆ]]ی دامەزراند کە لە ساڵی ١٤٩٥ تا ١٨٤٥ بەردەوام بوو. شارۆچکەکە دانیشتووانێکی بەرچاوی ئەرمەنی تێدا بوو تا کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥دا. قەڵای پالو لە کاتێکی سەدەی ١٧ەمدا چۆڵکرا، هەرچەندە شارۆچکەکە بەردەوام بوو. شوێنە کۆنەکەی ئەسکی پالو لە کۆتاییدا یان لەکاتی [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] یان کەمێک دوای ئەوە چۆڵکرا، و شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ٢١ی شوباتی ١٩٢٥ لەلایەن هێزەکانی [[شێخ سەعید]]ەوە لەکاتی شۆڕشەکەیدا کۆنتڕۆڵ کرا.<ref>Olson, Robert W. (1989). The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77619-7.</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، [[قەزا]]کە ١٠٠،٠٠٠ دانیشتووی هەبووە: ٦٠-٧٠٪ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، ئەوانی تر [[کورد]] و [[تورک]]. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، ١٥،٧٥٣ ئەرمەنی لەکاتی دەستپێکردنی [[جەنگی جیهانی یەکەم]]دا لە قەزاکەدا ژیاون، لەگەڵ ٣٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٢٦ [[خوێندنگە]]. شاری پالۆ دانیشتووانێکی تێکەڵی لە ئەرمەنی، تورک، کورد، سریانی و [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] هەبوو، کە نزیکەی ٦،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵانی ١٨٣٠-١٨٥٠ و ١٠،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵی ١٩١٤دا هەبووە. نیوەی دانیشتووانەکە ئەرمەنی بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Palu, Elazığ|پالۆ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت]] rmi9p5to7y5eo5ksasjb6n47545oci2 1569524 1569523 2026-03-28T17:11:24Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569524 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پالۆ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Palu_Kalesi.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = باکووری کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٫٧٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''پالۆ''' یان '''پالو''' شارێکە لە [[پارێزگای خارپێت]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٧٢٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩٫٠٦٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == ناوەکان == ناوە [[زمانێ یۆنانی|یۆنانییەکەی]] «ڕۆمانۆپۆلیس» (Ρωμανούπολις) بووە. ناوی «شێبێتێریا» کە لە نەخشێنراوێکی ئۆرارتیدا لە قەڵای پالو دۆزراوەتەوە، ڕەنگە ناوی کۆنی پالو بێت. هەروەها شارە ئۆرارتییەکە کە پێی دەوترا «پالوا» لەگەڵ پالو یەکخراوە. کۆنیگ و بێرنی پالوویان لەگەڵ «واشتال» یەکخستووە کە لە سەرچاوە ئۆرارتییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەپێی گوتەی ڕ.د. بارنێت ئەمە دوورە لە ڕاستییەوە. [[جەیمس هاوارد جۆنستن]] پالو لەگەڵ «پالیۆس» یەکدەخات کە لەلایەن [[جوگرافیناسی]] [[سەدەی حەوتەم]] «جۆرجی قوبرسی» ئاماژەی پێکراوە.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-palu-balu-%D5%A2%D5%A1%D5%AC%D5%B8%D6%82-elazig/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=SO_EDgAAQBAJ&dq=palu+urartu&pg=PA123</ref><ref>Barnett, R.D. (1982). "Urartu". In Boardman, John; Edwards, I.E.S.; Hammond, N.G.L.; Sollberger, E. (eds.). The Cambridge Ancient History, Second Edition, Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–71. ISBN 0-521-22496-9. Retrieved 22 August 2022.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/East_Rome_Sasanian_Persia_and_the_End_of.html?hl=ar&id=1U4rUaLdYnQC</ref> == مێژوو == چیرۆکی پالو لە شوێنە کۆنەکەوە دەست پێدەکات کە ئێستا پێی دەوترێت «ئەسکی پالو»، ڕێک لە ڕۆژهەڵاتی شارۆچکە نوێیەکەدایە. ئەم شوێنە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ بە بەردەوامی ئاوەدان بووە، لە سەردەمی ئۆرارتییە کۆنەکانەوە تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، کاتێک شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنە نوێیەکەی ئێستا. شارە کۆنەکەی پالو لەسەر لوتکەیەکی بەرز لە سەرووی پێچێکی U-شێوەی [[فورات|ڕووباری مورات سو]] دروستکرابوو. لە باکووری ناوەندی شارەکە، بەردەقەڵا مەزنەکە بەسەر ناوچەکەدا دەڕوانێت. لەم بەرزییەوە، بەرگریکاران دیمەنێکی زاڵیان هەبووە بەسەر تەواوی [[دەشتی پالۆ]]دا؛ لە کاتێکدا لە شارۆچکەکەی خوارەوە گردە نزمەکان دەبنە ڕێگر لە بینین، بەڵام لەسەر بەردەقەڵاکەوە دەتوانیت تا ئەو سەری دەشتەکە ببینیت.<ref>Serdar Karabulut, eyeyh Ali Sebiti al-Palevi, Gold Pen Publications, mitzmit, 2014, p.33</ref> لە سەردەمی ئۆرارتییەکانەوە، ئەگەر پێشتریش نەبێت، بەردەقەڵای ئەسکی پالو شوێنی قەڵایەک بووە. زۆربەی شوێنەوارەکانی قەڵای ئۆرارتی بەهۆی نیشتەجێبوونی دواترەوە لەناوچوون. یەکێک لە پاشماوە گرنگەکان کێلەبەردێکی نەخشێنراوە کە باس لە داگیرکردنی ناوچەیەک بە ناوی «شێبێتێریا» لەلایەن شا مێنووای ئۆرارتییەوە دەکات، کە ڕەنگە ناوێکی کۆنی پالو بێت. دواتر مێنووا پەرستگایەکی بۆ «خالدی» لە شێبێتێریا دامەزراندووە. دانیشتووانی پالوی کۆن پێدەچێت لە ڕووی کولتوورییەوە ئۆرارتی بووبن نەک تەنها لەژێر دەسەڵاتی ئۆرارتیدا بن؛ هەروەها ڕەنگە کەمینەیەکی ئارامی-ئاخێویش لەوێ بووبن. سێ گۆڕی هەڵکۆڵراو لەناو بەرددا لە لای باکووری ڕۆژئاوای قەڵاکەدا ئاماژەن بۆ بوونی چینێکی باڵای دەوڵەمەند لەوێ. لە ناوچەی پالودا کانزای گرنگی ئاسن هەبووە، کە لەگەڵ کانزاکانی [[مس]] لە نزیک [[ئەڕغەنی]]، ڕەنگە ئامانجێکی ستراتیژی بووبن لە ململانێی نێوان ئۆرارتو و ئاشووردا.<ref>The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society </ref> لە سەردەمی کلاسیکدا، پالو پایتەختی ناوچەی ئەرمەنی «بالابیتین» یان «بالاهۆڤیت» بووە. ئەم ناوچەیە لە دەشتی پالو پێکهاتبوو و ناوچەیەکی دەوڵەمەند و بەپیت بووە، هەرچەندە بچووکیش بووە. ناوچەی دراوسێی «پاغناتون» کە ناوەندەکەی لە «باغین» بووە، پێدەچێت لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی بالاهۆڤیت بووبێت.<ref>Üngör, Uğur Ümit (2012). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950. Oxford University Press. p. 81. ISBN 9780199655229.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، پالو شارۆچکەیەکی بازاڕی گەشەسەندوو بوو و دانیشتووانەکەی تێکەڵەیەک بوون لە [[ئەرمەنی]] و سریانی. هێندە لە ناوچەکانی ململانێی گەورە دوور بوو کە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری توانییان بێ ڕێگری بەردەوام بن. لە ژێر دەسەڵاتی [[عەرەبەکان]]دا، پالو گرنگییەکی ستراتیژی هەبوو چونکە ڕێگایەکی بەرەو ئەرزەڕوم کۆنتڕۆڵ دەکرد. دواتر، پالو بوو بە بەشێک لە [[میرنشینی ئارتووکی]] [[خارپێت]]؛ لەگەڵ «[[گێغی]]»، یەکێک بوو لە شارۆچکە سەرەکییەکانی بەشی ڕۆژهەڵاتی میرنشینەکە. پالو لە کۆتایی سەدەی ١٥ەمدا شوێنی قەڵایەکی [[ئاق قۆینلۆ]] بوو، کە لەلایەن [[حوسێن بەگ]]، میرێکی میرداسی لە [[میرنشینی گێل]] دەستی بەسەردا گیرا. ئەو [[میرنشینی پالۆ]]ی دامەزراند کە لە ساڵی ١٤٩٥ تا ١٨٤٥ بەردەوام بوو. شارۆچکەکە دانیشتووانێکی بەرچاوی ئەرمەنی تێدا بوو تا کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥دا. قەڵای پالو لە کاتێکی سەدەی ١٧ەمدا چۆڵکرا، هەرچەندە شارۆچکەکە بەردەوام بوو. شوێنە کۆنەکەی ئەسکی پالو لە کۆتاییدا یان لەکاتی [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] یان کەمێک دوای ئەوە چۆڵکرا، و شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ٢١ی شوباتی ١٩٢٥ لەلایەن هێزەکانی [[شێخ سەعید]]ەوە لەکاتی شۆڕشەکەیدا کۆنتڕۆڵ کرا.<ref>Olson, Robert W. (1989). The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77619-7.</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، [[قەزا]]کە ١٠٠،٠٠٠ دانیشتووی هەبووە: ٦٠-٧٠٪ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، ئەوانی تر [[کورد]] و [[تورک]]. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، ١٥،٧٥٣ ئەرمەنی لەکاتی دەستپێکردنی [[جەنگی جیهانی یەکەم]]دا لە قەزاکەدا ژیاون، لەگەڵ ٣٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٢٦ [[خوێندنگە]]. شاری پالۆ دانیشتووانێکی تێکەڵی لە ئەرمەنی، تورک، کورد، سریانی و [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] هەبوو، کە نزیکەی ٦،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵانی ١٨٣٠-١٨٥٠ و ١٠،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵی ١٩١٤دا هەبووە. نیوەی دانیشتووانەکە ئەرمەنی بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Palu, Elazığ|پالۆ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت]] 51dxabcjj858mwatpyz46e0ndx3u9gg 1569525 1569524 2026-03-28T17:13:49Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569525 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پالۆ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Palu_Kalesi.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = باکووری کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٫٧٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''پالۆ''' یان '''پالو''' شارێکە لە [[پارێزگای خارپێت]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٧٢٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩٫٠٦٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == ناوەکان == ناوە [[زمانێ یۆنانی|یۆنانییەکەی]] «ڕۆمانۆپۆلیس» (Ρωμανούπολις) بووە. ناوی «شێبێتێریا» کە لە نەخشێنراوێکی ئۆرارتیدا لە قەڵای پالو دۆزراوەتەوە، ڕەنگە ناوی کۆنی پالو بێت. هەروەها شارە ئۆرارتییەکە کە پێی دەوترا «پالوا» لەگەڵ پالو یەکخراوە. کۆنیگ و بێرنی پالوویان لەگەڵ «واشتال» یەکخستووە کە لە سەرچاوە ئۆرارتییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەپێی گوتەی ڕ.د. بارنێت ئەمە دوورە لە ڕاستییەوە. [[جەیمس هاوارد جۆنستن]] پالو لەگەڵ «پالیۆس» یەکدەخات کە لەلایەن [[جوگرافیناسی]] [[سەدەی حەوتەم]] «جۆرجی قوبرسی» ئاماژەی پێکراوە.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-palu-balu-%D5%A2%D5%A1%D5%AC%D5%B8%D6%82-elazig/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=SO_EDgAAQBAJ&dq=palu+urartu&pg=PA123</ref><ref>Barnett, R.D. (1982). "Urartu". In Boardman, John; Edwards, I.E.S.; Hammond, N.G.L.; Sollberger, E. (eds.). The Cambridge Ancient History, Second Edition, Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–71. ISBN 0-521-22496-9. Retrieved 22 August 2022.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/East_Rome_Sasanian_Persia_and_the_End_of.html?hl=ar&id=1U4rUaLdYnQC</ref> == مێژوو == چیرۆکی پالو لە شوێنە کۆنەکەوە دەست پێدەکات کە ئێستا پێی دەوترێت «ئەسکی پالو»، ڕێک لە ڕۆژهەڵاتی شارۆچکە نوێیەکەدایە. ئەم شوێنە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ بە بەردەوامی ئاوەدان بووە، لە سەردەمی [[ئورارتوو|ئۆرارتییە]] کۆنەکانەوە تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، کاتێک شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنە نوێیەکەی ئێستا. شارە کۆنەکەی پالو لەسەر لوتکەیەکی بەرز لە سەرووی پێچێکی U-شێوەی [[فورات|ڕووباری مورات سو]] دروستکرابوو. لە باکووری ناوەندی شارەکە، بەردەقەڵا مەزنەکە بەسەر ناوچەکەدا دەڕوانێت. لەم بەرزییەوە، بەرگریکاران دیمەنێکی زاڵیان هەبووە بەسەر تەواوی [[دەشتی پالۆ]]دا؛ لە کاتێکدا لە شارۆچکەکەی خوارەوە گردە نزمەکان دەبنە ڕێگر لە بینین، بەڵام لەسەر بەردەقەڵاکەوە دەتوانیت تا ئەو سەری دەشتەکە ببینیت.<ref>Serdar Karabulut, eyeyh Ali Sebiti al-Palevi, Gold Pen Publications, mitzmit, 2014, p.33</ref> لە سەردەمی ئۆرارتییەکانەوە، ئەگەر پێشتریش نەبێت، بەردەقەڵای ئەسکی پالو شوێنی قەڵایەک بووە. زۆربەی شوێنەوارەکانی قەڵای ئۆرارتی بەهۆی نیشتەجێبوونی دواترەوە لەناوچوون. یەکێک لە پاشماوە گرنگەکان کێلەبەردێکی نەخشێنراوە کە باس لە داگیرکردنی ناوچەیەک بە ناوی «شێبێتێریا» لەلایەن شا مێنووای ئۆرارتییەوە دەکات، کە ڕەنگە ناوێکی کۆنی پالو بێت. دواتر مێنووا پەرستگایەکی بۆ «خالدی» لە شێبێتێریا دامەزراندووە. دانیشتووانی پالوی کۆن پێدەچێت لە ڕووی کولتوورییەوە ئۆرارتی بووبن نەک تەنها لەژێر دەسەڵاتی ئۆرارتیدا بن؛ هەروەها ڕەنگە کەمینەیەکی ئارامی-ئاخێویش لەوێ بووبن. سێ گۆڕی هەڵکۆڵراو لەناو بەرددا لە لای باکووری ڕۆژئاوای قەڵاکەدا ئاماژەن بۆ بوونی چینێکی باڵای دەوڵەمەند لەوێ. لە ناوچەی پالودا کانزای گرنگی ئاسن هەبووە، کە لەگەڵ کانزاکانی [[مس]] لە نزیک [[ئەڕغەنی]]، ڕەنگە ئامانجێکی ستراتیژی بووبن لە ململانێی نێوان ئۆرارتو و ئاشووردا.<ref>The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society </ref> لە سەردەمی کلاسیکدا، پالو پایتەختی ناوچەی ئەرمەنی «بالابیتین» یان «بالاهۆڤیت» بووە. ئەم ناوچەیە لە دەشتی پالو پێکهاتبوو و ناوچەیەکی دەوڵەمەند و بەپیت بووە، هەرچەندە بچووکیش بووە. ناوچەی دراوسێی «پاغناتون» کە ناوەندەکەی لە «باغین» بووە، پێدەچێت لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی بالاهۆڤیت بووبێت.<ref>Üngör, Uğur Ümit (2012). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950. Oxford University Press. p. 81. ISBN 9780199655229.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، پالو شارۆچکەیەکی بازاڕی گەشەسەندوو بوو و دانیشتووانەکەی تێکەڵەیەک بوون لە [[ئەرمەنی]] و سریانی. هێندە لە ناوچەکانی ململانێی گەورە دوور بوو کە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری توانییان بێ ڕێگری بەردەوام بن. لە ژێر دەسەڵاتی [[عەرەبەکان]]دا، پالو گرنگییەکی ستراتیژی هەبوو چونکە ڕێگایەکی بەرەو ئەرزەڕوم کۆنتڕۆڵ دەکرد. دواتر، پالو بوو بە بەشێک لە [[میرنشینی ئارتووکی]] [[خارپێت]]؛ لەگەڵ «[[گێغی]]»، یەکێک بوو لە شارۆچکە سەرەکییەکانی بەشی ڕۆژهەڵاتی میرنشینەکە. پالو لە کۆتایی سەدەی ١٥ەمدا شوێنی قەڵایەکی [[ئاق قۆینلۆ]] بوو، کە لەلایەن [[حوسێن بەگ]]، میرێکی میرداسی لە [[میرنشینی گێل]] دەستی بەسەردا گیرا. ئەو [[میرنشینی پالۆ]]ی دامەزراند کە لە ساڵی ١٤٩٥ تا ١٨٤٥ بەردەوام بوو. شارۆچکەکە دانیشتووانێکی بەرچاوی ئەرمەنی تێدا بوو تا کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥دا. قەڵای پالو لە کاتێکی سەدەی ١٧ەمدا چۆڵکرا، هەرچەندە شارۆچکەکە بەردەوام بوو. شوێنە کۆنەکەی ئەسکی پالو لە کۆتاییدا یان لەکاتی [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] یان کەمێک دوای ئەوە چۆڵکرا، و شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ٢١ی شوباتی ١٩٢٥ لەلایەن هێزەکانی [[شێخ سەعید]]ەوە لەکاتی شۆڕشەکەیدا کۆنتڕۆڵ کرا.<ref>Olson, Robert W. (1989). The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77619-7.</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، [[قەزا]]کە ١٠٠،٠٠٠ دانیشتووی هەبووە: ٦٠-٧٠٪ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، ئەوانی تر [[کورد]] و [[تورک]]. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، ١٥،٧٥٣ ئەرمەنی لەکاتی دەستپێکردنی [[جەنگی جیهانی یەکەم]]دا لە قەزاکەدا ژیاون، لەگەڵ ٣٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٢٦ [[خوێندنگە]]. شاری پالۆ دانیشتووانێکی تێکەڵی لە ئەرمەنی، تورک، کورد، سریانی و [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] هەبوو، کە نزیکەی ٦،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵانی ١٨٣٠-١٨٥٠ و ١٠،٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵی ١٩١٤دا هەبووە. نیوەی دانیشتووانەکە ئەرمەنی بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Palu, Elazığ|پالۆ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت]] 2d177p8dv979ykhm518kygz4zfmwr0u 1569526 1569525 2026-03-28T17:14:26Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569526 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پالۆ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Palu_Kalesi.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = باکووری کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٫٧٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''پالۆ''' یان '''پالو''' شارێکە لە [[پارێزگای خارپێت]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٧٢٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩٫٠٦٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == ناوەکان == ناوە [[زمانێ یۆنانی|یۆنانییەکەی]] «ڕۆمانۆپۆلیس» (Ρωμανούπολις) بووە. ناوی «شێبێتێریا» کە لە نەخشێنراوێکی ئۆرارتیدا لە قەڵای پالو دۆزراوەتەوە، ڕەنگە ناوی کۆنی پالو بێت. ھەروەھا شارە ئۆرارتییەکە کە پێی دەوترا «پالوا» لەگەڵ پالو یەکخراوە. کۆنیگ و بێرنی پالوویان لەگەڵ «واشتال»یەکخستووە کە لە سەرچاوە ئۆرارتییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەپێی گوتەی ڕ. د. بارنێت ئەمە دوورە لە ڕاستییەوە. [[جەیمس ھاوارد جۆنستن]] پالو لەگەڵ «پالیۆس»یەکدەخات کە لەلایەن [[جوگرافیناسی]] [[سەدەی حەوتەم]] «جۆرجی قوبرسی» ئاماژەی پێکراوە.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-palu-balu-բալու-elazig/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=SO_EDgAAQBAJ&dq=palu+urartu&pg=PA123</ref><ref>Barnett, R.D. (1982). "Urartu". In Boardman, John; Edwards, I.E.S. ; Hammond, N.G.L. ; Sollberger, E. (eds.). The Cambridge Ancient History, Second Edition, Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–71. ISBN 0-521-22496-9. Retrieved 22 August 2022.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/East_Rome_Sasanian_Persia_and_the_End_of.html?hl=ar&id=1U4rUaLdYnQC</ref> == مێژوو == چیرۆکی پالو لە شوێنە کۆنەکەوە دەست پێدەکات کە ئێستا پێی دەوترێت «ئەسکی پالو»، ڕێک لە ڕۆژھەڵاتی شارۆچکە نوێیەکەدایە. ئەم شوێنە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ بە بەردەوامی ئاوەدان بووە، لە سەردەمی [[ئورارتوو|ئۆرارتییە]] کۆنەکانەوە تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، کاتێک شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنە نوێیەکەی ئێستا. شارە کۆنەکەی پالو لەسەر لووتکەیەکی بەرز لە سەرووی پێچێکی U-شێوەی [[فورات|ڕووباری مورات سو]] دروست کرابوو. لە باکووری ناوەندی شارەکە، بەردەقەڵا مەزنەکە بەسەر ناوچەکەدا دەڕوانێت. لەم بەرزییەوە، بەرگریکاران دیمەنێکی زاڵیان ھەبووە بەسەر تەواوی [[دەشتی پالۆ]]دا؛ لەکاتێکدا لە شارۆچکەکەی خوارەوە گردە نزمەکان دەبنە ڕێگر لە بینین، بەڵام لەسەر بەردەقەڵاکەوە دەتوانیت تا ئەو سەری دەشتەکە ببینیت.<ref>Serdar Karabulut, eyeyh Ali Sebiti al-Palevi, Gold Pen Publications, mitzmit, 2014, p.33</ref> لە سەردەمی ئۆرارتییەکانەوە، ئەگەر پێشتریش نەبێت، بەردەقەڵای ئەسکی پالو شوێنی قەڵایەک بووە. زۆربەی شوێنەوارەکانی قەڵای ئۆرارتی بەھۆی نیشتەجێبوونی دواترەوە لەناوچوون. یەکێک لە پاشماوە گرنگەکان کێلەبەردێکی نەخشێنراوە کە باس لە داگیرکردنی ناوچەیەک بە ناوی «شێبێتێریا» لەلایەن شا مێنووای ئۆرارتییەوە دەکات، کە ڕەنگە ناوێکی کۆنی پالو بێت. دواتر مێنووا پەرستگایەکی بۆ «خالدی» لە شێبێتێریا دامەزراندووە. دانیشتووانی پالوی کۆن پێدەچێت لە ڕووی کولتوورییەوە ئۆرارتی بووبن نەک تەنھا لەژێر دەسەڵاتی ئۆرارتیدا بن؛ ھەروەھا ڕەنگە کەمینەیەکی ئارامی-ئاخێویش لەوێ بووبن. سێ گۆڕی ھەڵکۆڵراو لەناو بەرددا لە لای باکووری ڕۆژاوای قەڵاکەدا ئاماژەن بۆ بوونی چینێکی باڵای دەوڵەمەند لەوێ. لە ناوچەی پالودا کانزای گرنگی ئاسن ھەبووە، کە لەگەڵ کانزاکانی [[مس]] لە نزیک [[ئەڕغەنی]]، ڕەنگە ئامانجێکی ستراتیژی بووبن لە ململانێی نێوان ئۆرارتو و ئاشووردا.<ref>The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society</ref> لە سەردەمی کلاسیکدا، پالو پایتەختی ناوچەی ئەرمەنی «بالابیتین»یان «بالاھۆڤیت» بووە. ئەم ناوچەیە لە دەشتی پالو پێکھاتبوو و ناوچەیەکی دەوڵەمەند و بەپیت بووە، ھەرچەندە بچووکیش بووە. ناوچەی دراوسێی «پاغناتون» کە ناوەندەکەی لە «باغین» بووە، پێدەچێت لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی بالاھۆڤیت بووبێت.<ref>Üngör, Uğur Ümit (2012). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950. Oxford University Press. p. 81. ISBN 978-0-19-965522-9.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، پالو شارۆچکەیەکی بازاڕی گەشەسەندوو بوو و دانیشتووانەکەی تێکەڵەیەک بوون لە [[ئەرمەنی]] و سریانی. ھێندە لە ناوچەکانی ململانێی گەورە دوور بوو کە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری توانییان بێ ڕێگری بەردەوام بن. لەژێر دەسەڵاتی [[عەرەبەکان]]دا، پالو گرنگییەکی ستراتیژی ھەبوو چونکە ڕێگایەکی بەرەو ئەرزەڕوم کۆنتڕۆڵ دەکرد. دواتر، پالو بوو بە بەشێک لە [[میرنشینی ئارتووکی]] [[خارپێت]]؛ لەگەڵ «[[گێغی]]»، یەکێک بوو لە شارۆچکە سەرەکییەکانی بەشی ڕۆژھەڵاتی میرنشینەکە. پالو لە کۆتایی سەدەی ١٥ەمدا شوێنی قەڵایەکی [[ئاق قۆینلۆ]] بوو، کە لەلایەن [[حوسێن بەگ]]، میرێکی میرداسی لە [[میرنشینی گێل]] دەستی بەسەردا گیرا. ئەو [[میرنشینی پالۆ]]ی دامەزراند کە لە ساڵی ١٤٩٥ تا ١٨٤٥ بەردەوام بوو. شارۆچکەکە دانیشتووانێکی بەرچاوی ئەرمەنی تێدا بوو تا کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥دا. قەڵای پالو لە کاتێکی سەدەی ١٧ەمدا چۆڵکرا، ھەرچەندە شارۆچکەکە بەردەوام بوو. شوێنە کۆنەکەی ئەسکی پالو لە کۆتاییدا یان لەکاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] یان کەمێک دوای ئەوە چۆڵکرا، و شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ٢١ی شوباتی ١٩٢٥ لەلایەن ھێزەکانی [[شێخ سەعید]]ەوە لەکاتی شۆڕشەکەیدا کۆنتڕۆڵ کرا.<ref>Olson, Robert W. (1989). The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77619-7.</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، [[قەزا]]کە ١٠٠٬٠٠٠ دانیشتووی ھەبووە: ٦٠–٧٠٪ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، ئەوانی تر [[کورد]] و [[تورک]]. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، ١٥٬٧٥٣ ئەرمەنی لەکاتی دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانی یەکەم]]دا لە قەزاکەدا ژیاون، لەگەڵ ٣٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٢٦ [[خوێندنگە]]. شاری پالۆ دانیشتووانێکی تێکەڵی لە ئەرمەنی، تورک، کورد، سریانی و [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] ھەبوو، کە نزیکەی ٦٬٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵانی ١٨٣٠–١٨٥٠ و ١٠٬٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵی ١٩١٤دا ھەبووە. نیوەی دانیشتووانەکە ئەرمەنی بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Palu, Elazığ|پالۆ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت]] 3dediwz3g54f0dze9opfzpvu8zkivgy 1569527 1569526 2026-03-28T17:16:12Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569527 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پالۆ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Palu_Kalesi.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = باکووری کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٫٧٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''پالۆ''' یان '''پالو''' شارێکە لە [[پارێزگای خارپێت]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٧٢٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩٫٠٦٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == ناوەکان == ناوە [[زمانێ یۆنانی|یۆنانییەکەی]] «ڕۆمانۆپۆلیس» (Ρωμανούπολις) بووە. ناوی «شێبێتێریا» کە لە نەخشێنراوێکی ئۆرارتیدا لە قەڵای پالو دۆزراوەتەوە، ڕەنگە ناوی کۆنی پالو بێت. ھەروەھا شارە ئۆرارتییەکە کە پێی دەوترا «پالوا» لەگەڵ پالو یەکخراوە. کۆنیگ و بێرنی پالوویان لەگەڵ «واشتال»یەکخستووە کە لە سەرچاوە ئۆرارتییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەپێی گوتەی ڕ. د. بارنێت ئەمە دوورە لە ڕاستییەوە. [[جەیمس ھاوارد جۆنستن]] پالو لەگەڵ «پالیۆس»یەکدەخات کە لەلایەن [[جوگرافیناسی]] [[سەدەی حەوتەم]] «جۆرجی قوبرسی» ئاماژەی پێکراوە.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-palu-balu-բալու-elazig/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=SO_EDgAAQBAJ&dq=palu+urartu&pg=PA123</ref><ref>Barnett, R.D. (1982). "Urartu". In Boardman, John; Edwards, I.E.S. ; Hammond, N.G.L. ; Sollberger, E. (eds.). The Cambridge Ancient History, Second Edition, Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–71. ISBN 0-521-22496-9. Retrieved 22 August 2022.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/East_Rome_Sasanian_Persia_and_the_End_of.html?hl=ar&id=1U4rUaLdYnQC</ref> == مێژوو == چیرۆکی پالو لە شوێنە کۆنەکەوە دەست پێدەکات کە ئێستا پێی دەوترێت «ئەسکی پالو»، ڕێک لە ڕۆژھەڵاتی شارۆچکە نوێیەکەدایە. ئەم شوێنە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ بە بەردەوامی ئاوەدان بووە، لە سەردەمی [[ئورارتوو|ئورارتییە]] کۆنەکانەوە تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، کاتێک شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنە نوێیەکەی ئێستا. شارە کۆنەکەی پالو لەسەر لووتکەیەکی بەرز لە سەرووی پێچێکی U-شێوەی [[فورات|ڕووباری مورات سو]] دروست کرابوو. لە باکووری ناوەندی شارەکە، بەردەقەڵا مەزنەکە بەسەر ناوچەکەدا دەڕوانێت. لەم بەرزییەوە، بەرگریکاران دیمەنێکی زاڵیان ھەبووە بەسەر تەواوی [[دەشتی پالۆ]]دا؛ لەکاتێکدا لە شارۆچکەکەی خوارەوە گردە نزمەکان دەبنە ڕێگر لە بینین، بەڵام لەسەر بەردەقەڵاکەوە دەتوانیت تا ئەو سەری دەشتەکە ببینیت.<ref>Serdar Karabulut, eyeyh Ali Sebiti al-Palevi, Gold Pen Publications, mitzmit, 2014, p.33</ref> لە سەردەمی ئورارتییەکانەوە، ئەگەر پێشتریش نەبێت، بەردەقەڵای ئەسکی پالو شوێنی قەڵایەک بووە. زۆربەی شوێنەوارەکانی قەڵای ئورارتی بەھۆی نیشتەجێبوونی دواترەوە لەناوچوون. یەکێک لە پاشماوە گرنگەکان کێلەبەردێکی نەخشێنراوە کە باس لە داگیرکردنی ناوچەیەک بە ناوی «شێبێتێریا» لەلایەن شا مێنووای ئورارتییەوە دەکات، کە ڕەنگە ناوێکی کۆنی پالو بێت. دواتر مێنووا پەرستگایەکی بۆ «خالدی» لە شێبێتێریا دامەزراندووە. دانیشتووانی پالوی کۆن پێدەچێت لە ڕووی کولتوورییەوە ئورارتی بووبن نەک تەنھا لەژێر دەسەڵاتی ئورارتیدا بن؛ ھەروەھا ڕەنگە کەمینەیەکی ئارامی-ئاخێویش لەوێ بووبن. سێ گۆڕی ھەڵکۆڵراو لەناو بەرددا لە لای باکووری ڕۆژاوای قەڵاکەدا ئاماژەن بۆ بوونی چینێکی باڵای دەوڵەمەند لەوێ. لە ناوچەی پالودا کانزای گرنگی ئاسن ھەبووە، کە لەگەڵ کانزاکانی [[مس]] لە نزیک [[ئەڕغەنی]]، ڕەنگە ئامانجێکی ستراتیژی بووبن لە ململانێی نێوان [[ئورارتوو]] و [[ئاشوور]]دا.<ref>The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society</ref> لە سەردەمی کلاسیکدا، پالو پایتەختی ناوچەی ئەرمەنی «بالابیتین»یان «بالاھۆڤیت» بووە. ئەم ناوچەیە لە دەشتی پالو پێکھاتبوو و ناوچەیەکی دەوڵەمەند و بەپیت بووە، ھەرچەندە بچووکیش بووە. ناوچەی دراوسێی «پاغناتون» کە ناوەندەکەی لە «باغین» بووە، پێدەچێت لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی بالاھۆڤیت بووبێت.<ref>Üngör, Uğur Ümit (2012). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950. Oxford University Press. p. 81. ISBN 978-0-19-965522-9.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، پالو شارۆچکەیەکی بازاڕی گەشەسەندوو بوو و دانیشتووانەکەی تێکەڵەیەک بوون لە [[ئەرمەنی]] و سوریانی. ھێندە لە ناوچەکانی ململانێی گەورە دوور بوو کە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری توانییان بێ ڕێگری بەردەوام بن. لەژێر دەسەڵاتی [[عەرەبەکان]]دا، پالو گرنگییەکی ستراتیژی ھەبوو چونکە ڕێگایەکی بەرەو ئەرزەڕوم کۆنتڕۆڵ دەکرد. دواتر، پالو بوو بە بەشێک لە [[میرنشینی ئارتووکی]] [[خارپێت]]؛ لەگەڵ «[[گێغی]]»، یەکێک بوو لە شارۆچکە سەرەکییەکانی بەشی ڕۆژھەڵاتی میرنشینەکە. پالو لە کۆتایی سەدەی ١٥ەمدا شوێنی قەڵایەکی [[ئاق قۆینلۆ]] بوو، کە لەلایەن [[حوسێن بەگ]]، میرێکی میرداسی لە [[میرنشینی گێل]] دەستی بەسەردا گیرا. ئەو [[میرنشینی پالۆ]]ی دامەزراند کە لە ساڵی ١٤٩٥ تا ١٨٤٥ بەردەوام بوو. شارۆچکەکە دانیشتووانێکی بەرچاوی ئەرمەنی تێدا بوو تا کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥دا. قەڵای پالو لە کاتێکی سەدەی ١٧ەمدا چۆڵکرا، ھەرچەندە شارۆچکەکە بەردەوام بوو. شوێنە کۆنەکەی ئەسکی پالو لە کۆتاییدا یان لەکاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] یان کەمێک دوای ئەوە چۆڵکرا، و شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ٢١ی شوباتی ١٩٢٥ لەلایەن ھێزەکانی [[شێخ سەعید]]ەوە لەکاتی شۆڕشەکەیدا کۆنتڕۆڵ کرا.<ref>Olson, Robert W. (1989). The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77619-7.</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، [[قەزا]]کە ١٠٠٬٠٠٠ دانیشتووی ھەبووە: ٦٠–٧٠٪ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، ئەوانی تر [[کورد]] و [[تورک]]. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، ١٥٬٧٥٣ ئەرمەنی لەکاتی دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانی یەکەم]]دا لە قەزاکەدا ژیاون، لەگەڵ ٣٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٢٦ [[خوێندنگە]]. شاری پالۆ دانیشتووانێکی تێکەڵی لە ئەرمەنی، تورک، کورد، سریانی و [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] ھەبوو، کە نزیکەی ٦٬٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵانی ١٨٣٠–١٨٥٠ و ١٠٬٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵی ١٩١٤دا ھەبووە. نیوەی دانیشتووانەکە ئەرمەنی بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Palu, Elazığ|پالۆ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت]] mf277utm6oiu6z604ik5ohfepx1bhrp 1569528 1569527 2026-03-28T17:16:41Z 1silent scientist 51740 /* دیمۆگرافیا */ 1569528 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پالۆ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Palu_Kalesi.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = باکووری کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٫٧٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٤(٩٠+) | وێبگە = }} '''پالۆ''' یان '''پالو''' شارێکە لە [[پارێزگای خارپێت]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٨]] ژمارەی دانیشتووانی ٢٢٫٧٢٩ کەس بووە، کە نزیکەی ٩٫٠٦٩ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == ناوەکان == ناوە [[زمانێ یۆنانی|یۆنانییەکەی]] «ڕۆمانۆپۆلیس» (Ρωμανούπολις) بووە. ناوی «شێبێتێریا» کە لە نەخشێنراوێکی ئۆرارتیدا لە قەڵای پالو دۆزراوەتەوە، ڕەنگە ناوی کۆنی پالو بێت. ھەروەھا شارە ئۆرارتییەکە کە پێی دەوترا «پالوا» لەگەڵ پالو یەکخراوە. کۆنیگ و بێرنی پالوویان لەگەڵ «واشتال»یەکخستووە کە لە سەرچاوە ئۆرارتییەکاندا ئاماژەی پێکراوە، بەڵام بەپێی گوتەی ڕ. د. بارنێت ئەمە دوورە لە ڕاستییەوە. [[جەیمس ھاوارد جۆنستن]] پالو لەگەڵ «پالیۆس»یەکدەخات کە لەلایەن [[جوگرافیناسی]] [[سەدەی حەوتەم]] «جۆرجی قوبرسی» ئاماژەی پێکراوە.<ref>https://virtual-genocide-memorial.de/region/the-six-provinces/diyarbakir-vilayet/sancak-argana-argana-maden-arghana-ergani/kaza-palu-balu-բալու-elazig/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=SO_EDgAAQBAJ&dq=palu+urartu&pg=PA123</ref><ref>Barnett, R.D. (1982). "Urartu". In Boardman, John; Edwards, I.E.S. ; Hammond, N.G.L. ; Sollberger, E. (eds.). The Cambridge Ancient History, Second Edition, Vol. 3. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 314–71. ISBN 0-521-22496-9. Retrieved 22 August 2022.</ref><ref>https://books.google.com/books/about/East_Rome_Sasanian_Persia_and_the_End_of.html?hl=ar&id=1U4rUaLdYnQC</ref> == مێژوو == چیرۆکی پالو لە شوێنە کۆنەکەوە دەست پێدەکات کە ئێستا پێی دەوترێت «ئەسکی پالو»، ڕێک لە ڕۆژھەڵاتی شارۆچکە نوێیەکەدایە. ئەم شوێنە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ بە بەردەوامی ئاوەدان بووە، لە سەردەمی [[ئورارتوو|ئورارتییە]] کۆنەکانەوە تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، کاتێک شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنە نوێیەکەی ئێستا. شارە کۆنەکەی پالو لەسەر لووتکەیەکی بەرز لە سەرووی پێچێکی U-شێوەی [[فورات|ڕووباری مورات سو]] دروست کرابوو. لە باکووری ناوەندی شارەکە، بەردەقەڵا مەزنەکە بەسەر ناوچەکەدا دەڕوانێت. لەم بەرزییەوە، بەرگریکاران دیمەنێکی زاڵیان ھەبووە بەسەر تەواوی [[دەشتی پالۆ]]دا؛ لەکاتێکدا لە شارۆچکەکەی خوارەوە گردە نزمەکان دەبنە ڕێگر لە بینین، بەڵام لەسەر بەردەقەڵاکەوە دەتوانیت تا ئەو سەری دەشتەکە ببینیت.<ref>Serdar Karabulut, eyeyh Ali Sebiti al-Palevi, Gold Pen Publications, mitzmit, 2014, p.33</ref> لە سەردەمی ئورارتییەکانەوە، ئەگەر پێشتریش نەبێت، بەردەقەڵای ئەسکی پالو شوێنی قەڵایەک بووە. زۆربەی شوێنەوارەکانی قەڵای ئورارتی بەھۆی نیشتەجێبوونی دواترەوە لەناوچوون. یەکێک لە پاشماوە گرنگەکان کێلەبەردێکی نەخشێنراوە کە باس لە داگیرکردنی ناوچەیەک بە ناوی «شێبێتێریا» لەلایەن شا مێنووای ئورارتییەوە دەکات، کە ڕەنگە ناوێکی کۆنی پالو بێت. دواتر مێنووا پەرستگایەکی بۆ «خالدی» لە شێبێتێریا دامەزراندووە. دانیشتووانی پالوی کۆن پێدەچێت لە ڕووی کولتوورییەوە ئورارتی بووبن نەک تەنھا لەژێر دەسەڵاتی ئورارتیدا بن؛ ھەروەھا ڕەنگە کەمینەیەکی ئارامی-ئاخێویش لەوێ بووبن. سێ گۆڕی ھەڵکۆڵراو لەناو بەرددا لە لای باکووری ڕۆژاوای قەڵاکەدا ئاماژەن بۆ بوونی چینێکی باڵای دەوڵەمەند لەوێ. لە ناوچەی پالودا کانزای گرنگی ئاسن ھەبووە، کە لەگەڵ کانزاکانی [[مس]] لە نزیک [[ئەڕغەنی]]، ڕەنگە ئامانجێکی ستراتیژی بووبن لە ململانێی نێوان [[ئورارتوو]] و [[ئاشوور]]دا.<ref>The Kurds: An Encyclopedia of Life, Culture, and Society</ref> لە سەردەمی کلاسیکدا، پالو پایتەختی ناوچەی ئەرمەنی «بالابیتین»یان «بالاھۆڤیت» بووە. ئەم ناوچەیە لە دەشتی پالو پێکھاتبوو و ناوچەیەکی دەوڵەمەند و بەپیت بووە، ھەرچەندە بچووکیش بووە. ناوچەی دراوسێی «پاغناتون» کە ناوەندەکەی لە «باغین» بووە، پێدەچێت لە ڕووی سیاسییەوە پاشکۆی بالاھۆڤیت بووبێت.<ref>Üngör, Uğur Ümit (2012). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913-1950. Oxford University Press. p. 81. ISBN 978-0-19-965522-9.</ref> لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، پالو شارۆچکەیەکی بازاڕی گەشەسەندوو بوو و دانیشتووانەکەی تێکەڵەیەک بوون لە [[ئەرمەنی]] و سوریانی. ھێندە لە ناوچەکانی ململانێی گەورە دوور بوو کە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری توانییان بێ ڕێگری بەردەوام بن. لەژێر دەسەڵاتی [[عەرەبەکان]]دا، پالو گرنگییەکی ستراتیژی ھەبوو چونکە ڕێگایەکی بەرەو ئەرزەڕوم کۆنتڕۆڵ دەکرد. دواتر، پالو بوو بە بەشێک لە [[میرنشینی ئارتووکی]] [[خارپێت]]؛ لەگەڵ «[[گێغی]]»، یەکێک بوو لە شارۆچکە سەرەکییەکانی بەشی ڕۆژھەڵاتی میرنشینەکە. پالو لە کۆتایی سەدەی ١٥ەمدا شوێنی قەڵایەکی [[ئاق قۆینلۆ]] بوو، کە لەلایەن [[حوسێن بەگ]]، میرێکی میرداسی لە [[میرنشینی گێل]] دەستی بەسەردا گیرا. ئەو [[میرنشینی پالۆ]]ی دامەزراند کە لە ساڵی ١٤٩٥ تا ١٨٤٥ بەردەوام بوو. شارۆچکەکە دانیشتووانێکی بەرچاوی ئەرمەنی تێدا بوو تا کاتی [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] لە ساڵی ١٩١٥دا. قەڵای پالو لە کاتێکی سەدەی ١٧ەمدا چۆڵکرا، ھەرچەندە شارۆچکەکە بەردەوام بوو. شوێنە کۆنەکەی ئەسکی پالو لە کۆتاییدا یان لەکاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] یان کەمێک دوای ئەوە چۆڵکرا، و شارۆچکەکە گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ٢١ی شوباتی ١٩٢٥ لەلایەن ھێزەکانی [[شێخ سەعید]]ەوە لەکاتی شۆڕشەکەیدا کۆنتڕۆڵ کرا.<ref>Olson, Robert W. (1989). The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880-1925. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77619-7.</ref> == دیمۆگرافیا == لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، [[قەزا]]کە ١٠٠٬٠٠٠ دانیشتووی ھەبووە: ٦٠–٧٠٪ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]، ئەوانی تر [[کورد]] و [[تورک]]. بەپێی پاتریارکی ئەرمەنی لە [[قوستەنتینیە]]، ١٥٬٧٥٣ ئەرمەنی لەکاتی دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا لە قەزاکەدا ژیاون، لەگەڵ ٣٨ [[کڵێسا]]، دوو [[دێر]] و ٢٦ [[خوێندنگە]]. شاری پالۆ دانیشتووانێکی تێکەڵی لە ئەرمەنی، تورک، کورد، سوریانی و [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] ھەبوو، کە نزیکەی ٦٬٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵانی ١٨٣٠–١٨٥٠ و ١٠٬٠٠٠ دانیشتووی لە ساڵی ١٩١٤دا ھەبووە. نیوەی دانیشتووانەکە ئەرمەنی بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Palu, Elazığ|پالۆ}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:شارۆچکەکانی تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خارپێت]] rn13vsdnnw9v5ffspwq0ffde7nxcd9n 0 13814 1569476 1295548 2026-03-28T16:29:19Z 1silent scientist 51740 1569476 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پێرتاگە | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Pertek-b.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = [[باکووری کوردستان]] | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دێرسم|دێرسم]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٫٦٩٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٩]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٨(٩٠+) | وێبگە = }} '''پێرتاگە''' شارێکە لە [[پارێزگای دێرسم]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٩]] ژمارەی دانیشتووانی ١١٫٦٩٥ کەس بووە، کە نزیکەی ٦٫٣٤١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == مێژوو == ناوچەی پێرتاگە لە مێژوودا لەلایەن ئیمپراتۆریەتی جیاوازەوە فەرمانڕەوایی کراوە؛ لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا لەلایەن [[ئەرمەنییەکان]] و بیزەنتینییەکانەوە، پێش ئەوەی لە دوای سەدەی ١١یەمەوە لەلایەن زنجیرە فەرمانڕەوا ئیسلامییە جیاوازەکانەوە دەستی بەسەردا بگیرێت. دواتر بوو بە بەشێک لە [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]] و ئەوانی دیکە، و لە کۆتاییدا لە سەرەتای سەدەی ١٦یەمدا بوو بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].<ref>Sinclair, T.A. (1989). Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I. Pindar Press. pp. 77–83–84–85–102–103–158. ISBN 9780907132325.</ref> لە سەردەمی عوسمانیدا، پێرتاگە [[سەنجەق]]ێکی میراتگری کوردی بووە. شارە کۆنەکەی پێرتاگە لە نزیک [[قەڵا]]کە ھەڵکەوتبوو، بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا چۆڵکرا و گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. سەرچاوە ئەرمەنییەکان باس لەوە دەکەن کە نزیکەی ١٨٠ ئەرمەنی تا سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠ ھێشتا لە شارە کۆنەکەدا (ئەسکی پێرتاگە) دەژیان، سەرەڕای بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی ڕووباری [[فورات]]. دوای ساڵی ١٨٨٩، بە تەواوی خرایە سەر [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]] وەک ناحیەیەکی قەزای چارسەنجەق لە چوارچێوەی [[سەنجەقی دێرسیم]]دا.<ref>https://www.houshamadyan.org/mapottomanempire/vilayetofmamuratulazizharput/sandjak-of-dersim/locale/demography-part-iii.html</ref> بەپێی سەرژمێریی ساڵی ١٨٨١ی عوسمانی، شاری پێرتاگە لە ٦ گەڕەک پێکھاتبوو - کۆی گشتی ١١٥٤ نێر (٩٦٦ [[موسڵمان]]، ١٨٨ ئەرمەنی ئەپۆستۆلیک) لە ٥٢٠ ماڵدا. ناوچە گشتییەکە ٢٣ گوندی [[قەزای پێرتاگ]]ە لەخۆدەگرت - کۆی گشتی ١١٢٧ نێر (٩٤٣ موسڵمان، ١٨٤ ئەرمەنی ئەپۆستۆلیک) لە ٥٥٢ ماڵدا. مێینەکان زۆرجار کەم ھەژمار دەکران یان بە تەواوی لە سەرژمێرییەکان پشتگوێ دەخران.<ref>Sezen, Tahir. 2017. Osmanlı yer adları.</ref> وەک ئەنجامێکی دروستکردنی [[بەنداوی کەبان]]، قەزای پێرتاگە ژێرئاوکەوتنی ژمارەیەک لە گوندەکانی بەخۆوە بینی. ھەندێک لەو نیشتەجێبوونانەی ژێرئاو کەوتن بریتین لە: ئەسکی پێرتاگە، بۆرکین، کۆرلوجا (تیل)، بالان، دەشت، زاھووران، بێرۆچ، کارامێشێ (تەزیکان) کە بەشێکی ژێرئاو کەوتووە، توزباشی (نیسیرتۆ) کە چۆڵکراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20210811170747/https://www.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/17688_55_57.pdf</ref> == شوێنەوارە مێژووییەکان == دوو مزگەوتی مێژوویی عوسمانی لە پێرتاگەدا ھەن؛ مزگەوتی بایسوونگور (سەدەی ١٦یەم) و مزگەوتی چەلەبی عەلی (سەدەی ١٦یەم). مزگەوتەکان دواتر ھەڵوەشێنرانەوە و لە شوێنی شارە کۆنەکەوە گوازرانەوە بۆ ئەوەی لە بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی [[دەریاچەی کەبان]] بپارێزرێن. قەڵای پێرتاگە لەسەر دوورگەیەک ھەڵکەوتووە. شوێنی مێژوویی دیکە لە ناوچە نزیکەکاندا ھەن. گوندی ساغمان قەڵایەکی وێرانی تێدایە لەگەڵ مزگەوتێکی سەدەی ١٦یەم، مەزارگە و تەکیەیەک کە لەلایەن بەگی سەنجەقی کوردی «کەیخەسرەو» دروستکراون. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Pertek|پێرتاگە}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دێرسم]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای دێرسم]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] ka0r7saeeqz3utg3zlqeq0at3z8nfbc 1569477 1569476 2026-03-28T16:30:35Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1569477 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پێرتاگە | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە =[[پەڕگە:Pertek-b.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = [[باکووری کوردستان]] | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای دێرسم|دێرسم]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٫٦٩٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٩]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٨(٩٠+) | وێبگە = }} '''پێرتاگە''' شارێکە لە [[پارێزگای دێرسم]]، [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٩]] ژمارەی دانیشتووانی ١١٫٦٩٥ کەس بووە، کە نزیکەی ٦٫٣٤١ کەسیان لە بەشی ناوەندی نیشتەجێن. == مێژوو == ناوچەی پێرتاگە لە مێژوودا لەلایەن ئیمپراتۆریەتی جیاوازەوە فەرمانڕەوایی کراوە؛ لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا لەلایەن [[ئەرمەنییەکان]] و بیزەنتینییەکانەوە، پێش ئەوەی لە دوای سەدەی ١١یەمەوە لەلایەن زنجیرە فەرمانڕەوا ئیسلامییە جیاوازەکانەوە دەستی بەسەردا بگیرێت. دواتر بوو بە بەشێک لە [[ئیلخانی|ئیلخانییەکان]] و ئەوانی دیکە، و لە کۆتاییدا لە سەرەتای سەدەی ١٦یەمدا بوو بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].<ref>Sinclair, T.A. (1989). Eastern Turkey: An Architectural & Archaeological Survey, Volume I. Pindar Press. pp. 77–83–84–85–102–103–158. ISBN 9780907132325.</ref> لە سەردەمی عوسمانیدا، پێرتاگە [[سەنجەق]]ێکی میراتگری کوردی بووە. شارە کۆنەکەی پێرتاگە لە نزیک [[قەڵا]]کە ھەڵکەوتبوو، بەڵام لە ساڵی ١٨٣٨دا چۆڵکرا و گوازرایەوە بۆ شوێنی ئێستای. سەرچاوە ئەرمەنییەکان باس لەوە دەکەن کە نزیکەی ١٨٠ ئەرمەنی تا سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠ ھێشتا لە شارە کۆنەکەدا (ئەسکی پێرتاگە) دەژیان، سەرەڕای بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی ڕووباری [[فورات]]. دوای ساڵی ١٨٨٩، بە تەواوی خرایە سەر [[ویلایەتی مامورەتولعەزیز]] وەک ناحیەیەکی قەزای چارسەنجەق لە چوارچێوەی [[سەنجەقی دێرسیم]]دا.<ref>https://www.houshamadyan.org/mapottomanempire/vilayetofmamuratulazizharput/sandjak-of-dersim/locale/demography-part-iii.html</ref> بەپێی سەرژمێریی ساڵی ١٨٨١ی عوسمانی، شاری پێرتاگە لە ٦ گەڕەک پێکھاتبوو - کۆی گشتی ١١٥٤ نێر (٩٦٦ [[موسڵمان]]، ١٨٨ ئەرمەنی ئەپۆستۆلیک) لە ٥٢٠ ماڵدا. ناوچە گشتییەکە ٢٣ گوندی [[قەزای پێرتاگ]]ە لەخۆدەگرت - کۆی گشتی ١١٢٧ نێر (٩٤٣ موسڵمان، ١٨٤ ئەرمەنی ئەپۆستۆلیک) لە ٥٥٢ ماڵدا. مێینەکان زۆرجار کەم ھەژمار دەکران یان بە تەواوی لە سەرژمێرییەکان پشتگوێ دەخران.<ref>Sezen, Tahir. 2017. Osmanlı yer adları.</ref> وەک ئەنجامێکی دروستکردنی [[بەنداوی کەبان]]، قەزای پێرتاگە ژێرئاوکەوتنی ژمارەیەک لە گوندەکانی بەخۆوە بینی. ھەندێک لەو نیشتەجێبوونانەی ژێرئاو کەوتن بریتین لە: ئەسکی پێرتاگە، بۆرکین، کۆرلوجا (تیل)، بالان، دەشت، زاھووران، بێرۆچ، کارامێشێ (تەزیکان) کە بەشێکی ژێرئاو کەوتووە، توزباشی (نیسیرتۆ) کە چۆڵکراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20210811170747/https://www.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/17688_55_57.pdf</ref> == شوێنەوارە مێژووییەکان == دوو مزگەوتی مێژوویی عوسمانی لە پێرتاگەدا ھەن؛ مزگەوتی بایسوونگور (سەدەی ١٦یەم) و مزگەوتی چەلەبی عەلی (سەدەی ١٦یەم). مزگەوتەکان دواتر ھەڵوەشێنرانەوە و لە شوێنی شارە کۆنەکەوە گوازرانەوە بۆ ئەوەی لە بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی [[دەریاچەی کەبان]] بپارێزرێن. قەڵای پێرتاگە لەسەر دوورگەیەک ھەڵکەوتووە. شوێنی مێژوویی دیکە لە ناوچە نزیکەکاندا ھەن. گوندی ساغمان قەڵایەکی وێرانی تێدایە لەگەڵ مزگەوتێکی سەدەی ١٦یەم، مەزارگە و تەکیەیەک کە لەلایەن بەگی سەنجەقی کوردی «کەیخەسرەو» دروستکراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Pertek|پێرتاگە}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دێرسم]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای دێرسم]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] 4yazrg533wc3pe6r1dmmxaas6ghwldm 0 43475 1569646 1404343 2026-03-29T07:54:25Z 1silent scientist 51740 1569646 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|common_name=شەدادییەکان|continent=|native_name=|conventional_long_name=میرنشینی شەدادی|image_coat=|image_flag=|flag_type=|image_map=File:Shaddadid.gif|image_map_caption=نەخشەی ناوچەی فەرمانڕەوای شەدادییەکان (<small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.2)|0.6}}</small>, <small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.1)|0.6}}</small>)، لەنێوان سەدەی ١١–١٢ز|national_motto=|capital=[[دوین]]، [[گەنجە]]، [[ئانی]]|common_languages=[[زمانی فارسی|فارسی]] (شیعر، دادگا){{sfn|Lornejad|Doostzadeh|2012|pp=152–153}}|religion=[[ئیسلام]]|government_type=شانشینی|title_leader=ئەمیر|leader1=[[محەممەد کوڕی شەداد]]<small>(دامەزرێنەر)</small>|year_leader1=٩٥١–٩٥٤|leader2=[[سوڵتانی مەحموودی]] <small>(کۆتا)</small>|year_leader2=١١٧٤–١١٩٩|event_start=دامەزراندن|year_start=٩٥١|event_end=دەستبەسەرداگرتنی [[ئیمپڕاتۆریەتیی گورجستان]]|year_end=١١٩٩|event_post=|date_post=|currency=دینار|image_map_size=300}} '''شەدادیدەکان''' خانەدانێکی [[کورد]]ی [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]] بوون.{{efn|قەتران بانگەشەی ئەوە دەکات کە شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[خانەدانی ساسانی|ساسانی]] بوون. {{sfn|Peacock|2011}}}}{{sfn|Kennedy|2016|p=215}}{{sfn|Peacock|٢٠١١}} کە لە ناوچە جیاوازەکانی [[ئەرمەنستان]] و [[ئاران]] ([[قەوقاز|کەوکاس]]) فەرمانڕەوایی کردووە لە ساڵی ٩٥١ تا ١١٩٩ی زایینی. سەرەتا لە [[دوین]] دامەزران. لە ڕێگەی ماوەی درێژخایەنیان لە ئەرمینیا، زۆرجار لەگەڵ [[خانەڵاتی باگراتونی|خێزانی شاھانەی باگراتونی]] ئەرمینیا ھاوسەرگیریان دەکرد.{{efn|"''بەڵام شانبەشانی نەریتی ئێرانی، کاریگەریی دراوسێ و کەسوکاری ئەرمەنی شەدادییەکان بەھێز بوو، لێرەوە دەرکەوتنی ناوە تایبەتەکانی ئەرمەنی وەک ئاشۆت لە نێو ئەندامانی خانەدانەکەدا لە ڕاستیدا، قەتران تەنانەت ھێما بۆ ڕەچەڵەکی ئەرمەنی شانشینەکە دەکات، فەزلۆن بە "شکۆمەندی بنەماڵەی بەگراتی" ناودەبات (کەسرەوی، ل261).''"{{sfn|Peacock|2011}}}}{{efn|"''دوای گرتنی ئانی ساڵی دواتر، ئەم پایتەختە کۆنەی بەگراتەکان لەلایەن بنەماڵەیەکی موسڵمانەوە کە شادادیدەکان بەڕێوەدەبرا، ھەرچەندە بەڕەچەڵەک کورد بوون، بەڵام لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوسەرگیریان کرد بۆ نموونە میری یەکەمی ئانی، مەنوچار یان مەنوچەھر، کوڕی شازادەیەکی ئەرمەنی بووە و خۆشی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەرمەنییەک کردووە.''"{{sfn|Thomson|1996|p=xxxvi}}}} لە شاری دوین دەستیان بە فەرمانڕەوای کرد، لە کۆتاییدا فەرمانڕەوای شارە مەزنەکانی تریان کرد، وەک [[بەردە، ئازەربایجان|بەردە]] و [[گەنجە]]. تیرەیەکی خانەدانی شەدادییەکان شارەکانی [[ئەنی]] و [[تبلیس|تفلیسی]]{{sfn|Minorsky|1949|p=٢٩}} وەک پاداشتێک بۆ خزمەتکردنیان بە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووکەکان]] پێدرا، کە بەیعەتیان بە سەلجووکەکان دابوو.{{sfn|Bosworth|1997|p=169}}{{sfn|Peacock|2005|p=٢١٦}} لە ساڵی ١٠٤٧ تا ١٠٥٧، شەدادییەکان خەریکی چەندین کار بوون لە جەنگ دژی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتین]]. ناوچەی نێوان ڕووبارەکانی [[کورا (دەریای خەزەر)|کورا]] و [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]] لەلایەن بنەماڵەیەکی شەدادیدەوە فەرمانڕەوایی دەکرا. ==ڕەچەڵەک== شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[کورد]] بوون و لە هۆزی «[[هەزبانی]]» بوون. مێژوونووس [[ئەندرو پیکۆک]] ئاماژە بەوە دەکات کە شەدادییەکان «هەوڵیان دەدا ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ بنەماڵەیەکی بەناوبانگتر لە خێڵە کوردییەکان بگەڕێننەوە». هەندێک لە ئەندامانی خێزانی شەدادی وەک مەنوشەهر، ئەنووشیروان، گودەرز و ئەردەشێر، ناوی [[ساسانییەکان|شاهەنشاکانی ساسانییان]] (٢٢٤–٦٥١ ز) لێنراوە و ئەم خانەدانە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی ساسانییەکانن. ئەم بیرۆکەی بەستنەوە بە ڕابردووی [[ئێرانی پێش ئیسلام]] بە مەبەستی «شەرعییەت دان بە خۆیان وەک میراتگری نەریتە ئێرانییەکانی پێش ئیسلام»، تایبەتمەندییەک بوو کە شەدادییەکان لەگەڵ چەندین خانەدانی تری هاوچەرخی خۆیاندا هاوبەش بوون. جگە لە کاریگەرییە ئێرانییەکان، کاریگەرییەکی بەهێزی ئەرمەنیش لە ناو ماڵی فەرمانڕەوای شەدادیدا هەبوو، کە ئەمەش لە هەندێک ئەندامی خێزانەکەدا دەردەکەوێت کە ناوی [[ئەرمەنی]]یان هەبوو وەک «ئاشۆت». ==مێژوو== ===شەدادییەکانی دوین و گەنجە=== لە ساڵی ٩٥١دا، محەمەد لە [[دوین]] جێگیر بوو. بەهۆی ئەوەی نەیتوانی دوین لە بەرامبەر هێرشی [[موسافیرییەکان]]دا بپارێزێت، بەرەو [[شانشینی ڤاسپۆراکان]] لە [[ئەرمەنستان]] هەڵات. کوڕەکەی، لەشکریی یەکەم، بە گرتنی گەنجە لە ساڵی ٩٧١دا کۆتایی بە کاریگەریی موسافیرییەکان لە [[ئاران]] هێنا. دواتر دەسەڵاتی خۆی بەرەو [[ترانسکۆکاسیا]] فراوان کرد تاوەکو [[شەمرکیر]] لە باکوور و بەردە لە ڕۆژهەڵات ([[ئازەربایجان]]ی ئێستا). ماوەی حوکمڕانی براکەی، [[مەرزیبان]]، تەنھا چەند ساڵێکی خایاند. [[فەزڵی یەکەم]]، کوڕی سێیەمی محەمەد، لە ماوەی حوکمڕانییە درێژخایەنەکەیدا خاکەکەی فراوانتر کرد. ئەو لە ساڵی ١٠٢٢دا دوینی لە باگراتییە ئەرمەنییەکان سەند، و هەڵمەتەکانی دژی ئەوان سەرکەوتنی جیاوازی بەدەستهێنا. هەروەها لە ساڵی ١٠٣٠دا هێرشی کردە سەر خەزەرەکان، لەکاتێکدا بەشێک لە ئارانی لەژێر دەستدا بوو. لە کۆتایی هەمان ساڵدا، لە کاتی گەڕانەوەی لە هەڵمەتێکی سەرکەوتوو لە [[گورجستان]]، سوپاکەی تووشی هێزە گورجی و ئەرمەنییەکان بوو و بە توندی شکا. دوای شکستی فەزڵی یەکەم، تەواوی ناوچەکە کەوتە ناو پشێوییەوە، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] پەستانی خستە سەر شازادە ئەرمەنییەکان و تورکە سەلجوقییەکان کاریگەرییان بەسەر ئاراندا پەیدا کرد دوای هێرشی دووبارەی [[سەلجوقییەکان]] بۆ سەر [[دوین]]. [[ئەبوولفەتح موسا]] لە ساڵی ١٠٣١دا شوێنی فەزڵی یەکەمی گرتەوە و تا کاتی کوژرانی لەلایەن کوڕ و جێنشینەکەی، لەشکریی دووەم لە ساڵی ١٠٣٤دا، حوکمی کرد. [[قەتران تەبرێزی]] [[ھۆنەر]] ستایشی لەشکریی دووەمی کردووە بۆ سەرکەوتنی بەسەر شازادە ئەرمەنی و گورجییەکاندا لە کاتی مانەوەی لە گەنجە. لەشکریی دووەم بۆ ماوەی پازدە ساڵ حوکمی ئارانی کرد لە سەردەمێکدا کە مێژوونووسی عوسمانی «مەنەجیم باشی» وەک سەردەمێکی پڕ لە کێشە پەسنی دەکات. کاتێک لە ساڵی ١٠٤٩دا کۆچی دوایی کرد، ئەنووشیروان شوێنی گرتەوە، بەڵام ئەو هێشتا منداڵ بوو و دەسەڵاتی ڕاستەقینە لە دەستی [[حاجیب ئەبوو مەنسوور]]دا بوو کە وەک سەرپەرشتیار کاری دەکرد. ڕژێمە نوێیەکە بە خێرایی لەلایەن لایەنێکی گەورەی خەڵکەوە دژایەتی کرا. [[مەنەجیم باشی]]، لە کورتەی مێژوویەکی ناوخۆیی فەوتاودا، دەگێڕێتەوە کە هۆکارەکە ئەوە بوو کە ئەبوو مەنسوور یەکسەر ڕازی بووە چەندین قەڵای سنووری ڕادەستی [[کاخێتییەکان]]، [[گورجییەکان]] و [[بیزەنتییەکان]] بکات، بە مەبەستی «بەرگرتن لە چاوچنۆکییان بۆ [[ئاران]]». ئەم بڕیارە وای کرد پیاوە ناودارەکان بە سەرکردایەتی «هەیسەم»، سەرۆکی [[دەباغچییەکان]] لە شەمرکۆر، ڕاپەڕین بکەن. بەپێی [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، ئەم جووڵانەوەیە نوێنەرایەتی ڕاپەڕینی ناودارانی شار بوو دژی چینی باڵای [[بیرۆکراسی|بیرۆکرات]]. ئەبوو مەنسوور، کە ئەو کاتە لە شەمرکۆر نیشتەجێ بوو، هەوڵیدا هەیسەم دەستگیر بکات، بەڵام هەیسەم و خزمەتکارەکانی «خەنجەرەکانیان کێشا» و لایەنگرییان بۆ ئەبوولئەسوار شاوور، فەرمانڕەوای [[دوین]] و مامی باوکی ئەنووشیروان، ڕاگەیاند. [[ئەبوولئەسوار]] شەمرکۆری داگیر کرد، بارودۆخی شێواوی ئەوێی چارەسەر کرد و چوو لە پایتەخت، [[گەنجە]]، نیشتەجێ بوو. ئەو ئەنووشیروانی دەستگیر کرد، کە حوکمڕانییەکەی دوای دوو مانگ لەناکاو کۆتایی هات، هەروەها ئەبوو مەنسوور و خزمەکانیشی دەستگیر کرد. حوکمڕانییە درێژخایەنەکەی ئەبوولئەسوار (نزیکەی ١٠٤٩-١٠٦٧) بووە لوتکەی دەسەڵاتی شەدادییەکان. ئەو دواین میری سەربەخۆی شەدادی بوو، کاتێک [[توغرول بەگی یەکەم]] گەیشتە گەنجە و داوای لێکرد ببێتە پاشکۆی. لە تەممووزی ١٠٦٨دا، فەزڵی دووەمی کوڕی [[ئەبوولئەسوار شاوور]] بە ٣٣ هەزار پیاوەوە هێرشی کردە سەر [[گورجستان]] و لادێکانی تێکدا. [[باگراتی چوارەم]]ی گورجستان شکستی پێ هێنا و هێزەکانی شەدادی ناچار بە هەڵاتن کرد. لە سەر ڕێگای کاخێتی، فەزڵ لەلایەن فەرمانڕەوای ناوخۆیی «ئەغسارتان»ەوە بە دیل گیرا. باگرات بە بەرامبەر وەرگرتنی چەندین قەڵا لەسەر ڕووباری ئایۆری، فەزڵی ئازاد کرد و [[تبلیس]]یشی لێ وەرگرتەوە کە لەوێ میرێکی ناوخۆیی وەک پاشکۆ دامەزراندەوە. لەکاتی دیلبوونی فەزڵی دووەمدا، ئاشۆتی برای گەورەی بۆ ماوەی هەشت مانگ (ئابی ١٠٦٨ - نیسانی ١٠٦٩) حوکمی ئارانی کرد، تەنانەت دراوی بە ناوی خۆی و سەرداری خۆی، [[سوڵتان ئالپ ئەرسەلان]]ی سەلجوقی لێدا. لە ساڵی ١٠٧٥دا ئالپ ئەرسەلان کۆتا ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شەدادییەکانی خستە سەر دەسەڵاتی خۆی. لقێکی لاوەکی شەدادییەکان وەک پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] بەردەوام بوون لە حوکمڕانی [[ئانی]] و تیلیسی تا ساڵی ١١٧٥، کاتێک مەلیک شا فەزڵی سێیەمی لەسەر کار لادا. لە ساڵی ١٠٨٥دا، [[فەزڵی سێیەم]] ڕاپەڕینێکی نایەوە و [[گەنجە]]ی گرتەوە. مەلیک شا لە ساڵی ١٠٨٦دا هەڵمەتێکی دەستپێکرد و فەزڵی دووبارە لە دەسەڵات لادا. لقێکی تری شەدادییەکان لە ڕێگەی [[مەنوشەهر]]ەوە بەردەوام بوون لە حوکمڕانی ئانی. ===شەدادییەکانی ئانی=== لە ساڵی ١٠٧٢دا، سەلجوقییەکان [[ئانی]]یان بە مەنوشەهری میری شەدادی فرۆشت. مەنوشەهر دیوارەکانی ئانی نۆژەن کردەوە و فراوانی کردن. شەدادییەکان بە گشتی سیاسەتێکی ئاشتییانەیان لە بەرامبەر زۆربەی دانیشتوانی [[ئەرمەنی]] و [[مەسیحی]] شارەکەدا پەیڕەو دەکرد و تەنانەت چەندین ئەندامی بنەماڵەکە هاوسەرگیرییان لەگەڵ خانەدانەکانی [[باگراتی]] کرد. [[ئەبوولئەسوار]] کە کوڕ و جێنشینی [[مەنوشەهر]] بوو، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی هاوچەرخی خۆی، [[ڤاردان ئارێڤێڵتسی]]، تۆمەتبار کرا بە چەوساندنەوەی مەسیحییەکان و هەوڵدان بۆ فرۆشتنی [[ئانی]] بە میری [[قەرس]]. حوکمڕانییەکەی لەلایەن پاشای گورجستان، [[داوودی چوارەم]]، کۆتایی پێهێنرا کە ئانی بەبێ شەڕ لە ساڵی ١١٢٤دا ڕادەستی کرا. [[ئەبوولئەسوار شاوور]] کۆتایی ژیانی وەک دیلێکی گورجییەکان بەسەر برد، لەکاتێکدا ئانی لەلایەن داوودی چوارەمەوە درا بە ژەنەڕاڵەکەی، «ئەبولێتی». [[فەزڵی چوارەم]]، کوڕی ئەبوولئەسوار شاوور، توانی لە ساڵی ١١٢٥دا حوکمڕانی شەدادییەکان لە ئانی دەستپێبکاتەوە. لە ساڵی ١١٣٠دا گورجستان لەلایەن سوڵتانی [[ئەهلات]]، [[سوکمەنی دووەم]] هێرشی کرایە سەر. ئەم جەنگە بەهۆی کەوتنی ئانی بۆ دەستی گورجییەکان دەستی پێکرد؛ دیمیتریۆسی یەکەم ناچار بوو سازش بکات و ئانی بداتەوە بە فەزڵی چوارەم بە مەرجی پاشکۆیەتی و پاراستنی [[کڵێسا]] مەسیحییەکان. فەزڵ دەسەڵاتی خۆی بۆ دوین و گەنجە فراوان کرد، بەڵام نەیتوانی ئەو شارانە بپارێزێت. ئەو لەلایەن پیاوانی کۆشکەکەیەوە کوژرا دوای کەوتنی دوین بۆ دەستی میری [[تورک]] «قورتی» لە دەوروبەری ساڵی ١١٣٠دا. براکانی، مەحموود و خوشچیکر، بۆ ماوەیەکی کورت یەک لە دوای یەک حوکمیان کرد تاوەکو میرنشینەکە لەلایەن [[فەخرەددین شەداد]]، برازای فەزڵ، وەرگیرا. فەخرەدین شەداد داوای دەستی کچی [[سەلتووکی دووەم]]ی کرد، بەڵام سەلتووک ڕەتی کردەوە. ئەمەش بووە هۆی ڕقێکی قووڵ لە دڵی شەداد بەرامبەر سەلتووک. لە ساڵی ١١٥٤دا پلانێکی دانا و هاوپەیمانییەکی نهێنی لەگەڵ [[دیمیتریۆسی یەکەم]] بەست. لە کاتێکدا سوپایەکی گورجی لە بۆسەدا بوون، ئەو پێشنیاری سەرانەی بۆ [[سەلتووکییەکان]]، فەرمانڕەوای [[ئەرزەڕۆم]]، کرد و داوای لێکرد وەک پاشکۆ وەری بگرێت. لە ساڵانی ١١٥٣-١١٥٤دا ئەمیر سەلتووکی دووەم بەرەو ئانی بەڕێکەوت، بەڵام شەداد پاشای گورجستانی لەمە ئاگادار کردەوە. دیمیتریۆس بەرەو ئانی چوو، شکستی بە ئەمیرەکە هێنا و دیلی کرد. لەسەر داوای فەرمانڕەوا موسڵمانەکانی دراوسێ، بە بەرامبەر ١٠٠ هەزار دینار کە لەلایەن زاواکانی سەلتووکەوە درا، ئازادی کرد و سەلتوکیش سوێندی خوارد کە شەڕی گورجییەکان نەکات و گەڕایەوە ماڵەوە. لە ساڵی ١١٥٦دا دانیشتوانی مەسیحی [[ئانی]] دژی ئەمیر [[فەخرەددین شەداد]] ڕاپەڕین و شارەکەیان ڕادەستی فەزڵی پێنجەمی برای کرد. بەڵام فەزڵیش دیارە نەیتوانی خەڵکی ئانی ڕازی بکات، و ئەمجارەیان شارەکە پێشکەشی جۆرجی سێیەمی پاشای گورجستان کرا، ئەویش سوودی لەم پێشنیازە وەرگرت و ئانی داگیر کرد و ژەنەڕاڵەکەی «ئیڤان ئۆربێلی» وەک فەرمانڕەوا لە ساڵی ١١٦١دا دەستنیشان کرد. هاوپەیمانییەک لە فەرمانڕەوا موسڵمانەکان بە سەرکردایەتی شەمسەددین ئیلدەگز، فەرمانڕەوای ئازەربایجان و هەندێک ناوچەی تر، لە سەرەتای ١١٦٣دا هەڵمەتێکیان دژی گورجستان دەستپێکرد. سوکمەنی دووەم و [[ئاک سونقوری]] فەرمانڕەوای [[مەراغە]] و کەسانی تریش چوونە پاڵی. بە سوپایەکی ٥٠ هەزار کەسییەوە بەرەو جۆرجیا بەڕێکەوتن. سوپای جۆرجیا شکا و جۆرجی ناچار بوو ئاشتی بکات. ئیلدەگز، ئەتابەگی ئازەربایجان، شارەکەی ڕادەستی شاهەنشا کرد بە مەرجی پاشکۆیەتی. شەدادییەکان نزیکەی ١٠ ساڵ حوکمی شارەکەیان کرد، بەڵام لە ساڵی ١١٧٤دا پاشا جۆرجی، شاهەنشای بە دیل گرت و جارێکی تر ئانی داگیر کردەوە. ئیڤان ئۆربێلی وەک پارێزگاری شارەکە دەستنیشان کرا. لە ساڵی ١١٧٥دا پارێزگاکانی باشووری [[گورجستان]] جارێکی تر لەلایەن هێزە موسڵمانە یەکگرتووەکانەوە داگیر کرانەوە. ئەمەش سەرەتای ململانێیەکی تری درێژخایەن بوو بۆ گرتنی [[ئانی]]. مێژووەکان ڕێگە نادەن وێنەیەکی ڕوون لەم ململانێیە دروست بکەین، بەڵام دەتوانین وا دابنێین کە شارەکە و ناوچەکە چەندین جار دەستبەدەستیان کردووە. [[گورجییەکان]] چوار جار ئانییان گرت؛ لە ساڵانی ١١٢٤، ١١٦١، ١١٧٤ و ١١٩٩. سێ جارەکەی یەکەم لەلایەن شەدادییەکانەوە وەرگیرایەوە. لە ساڵی ١١٩٩دا، تاماری شاژنی گورجستان ئانی گرت و شارەکەی بەخشی بە خێزانی ئەرمەنی-جۆرجی «مخارگێرزێلی». == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == پەڕتووکەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Surveyor versus Epigrapher |یەکەم=Sheila S. |دوایین=Blair |journal=Muqarnas |بەرگ=٨|ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Brill}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|chapter=The Political and Dynastic History of the Iranic World |یەکەم=C.E. |دوایین=Bosworth |سەردێڕ=The Cambridge History of Iran:The Saljuq and Mongol Period |بەرگ=٥|editor-first=J.A. |editor-last=Boyle |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٦٨}} * {{cite encyclopedia |title=Shabankara |first1=C.E. |last1=Bosworth |first2=V.F. |last2=Buchner |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |editor-first1=C.E. |editor-last1=Bosworth |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |editor-first3=W.P. |editor-last3=Heinrichs |editor-first4=G. |editor-last4=Lecomte |publisher=Brill |year=1997}} * {{cite encyclopedia |title=Shaddadids |first=C.E. |last=Bosworth |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |publisher=Brill |year=1997}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Hugh |دوایین=Kennedy |سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&pg=PA215}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lornejad |یەکەم١=Siavash |دوایین٢=Doostzadeh |یەکەم٢=Ali |editor1-last=Arakelova |editor1-first=Victoria |editor2-last=Asatrian |editor2-first=Garnik |سەردێڕ=On the modern politicization of the Persian poet Nezami Ganjavi |ڕێکەوت=2012 |بڵاوکەرەوە=Caucasian Centre for Iranian Studies |ناونیشان=https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220914063448/https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Caucasica in the History of Mayyāfāriqīn |یەکەم=V. |دوایین=Minorsky |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=١٣|ساڵ=١٩٤٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٧–٣٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0041977X00081830 |s2cid=162745151 |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/mtad/issue/73970/1161329}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Minorsky| یەکەم = Vladimir| سەردێڕ = Studies in Caucasian History| ناونیشان = https://archive.org/details/studiesincaucasi0000vmin| ساڵ = ١٩٥٣| بڵاوکەرەوە = Taylor’s Foreign Press|شوێن= New York|ژپنک=٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Turks, Iran and the Caucasus in the Middle Ages |یەکەم١=Vladimir |دوایین١=Minorsky |یەکەم٢=John Andrew |دوایین٢=Boyle |بڵاوکەرەوە=Variorum Reprints |ساڵ=١٩٧٨}} * {{cite encyclopedia |first=V. |last=Minorsky |title=Tiflis |editor-first1=M. Th. |editor-last1=Houtsma |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |year=1993 |encyclopedia=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936 |publisher=Brill |isbn=90-04-08265-4}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Andrew C. S. |بەستەری نووسەر=A. C. S. Peacock|دوایین=Peacock |سەردێڕ=Nomadic Society and the Seljūq Campaigns in Caucasia |journal=Iran & the Caucasus |بەرگ=٩|ساڵ=٢٠٠٥|issue=2 |پەڕەکان=٢٠٥–٢٣٠|doi=10.1163/157338405774829331}}٢١٠ * {{Encyclopædia Iranica Online | last = Peacock | first = Andrew | title = SHADDADIDS | year = 2011 | url =http://www.iranicaonline.org/articles/shaddadids}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Robert W. |دوایین=Thomson |سەردێڕ=Rewriting Caucasian History :The Medieval Armenian Adaptation of the Georgian Chronicles: The Original Georgian Texts and the Armenian Adaptation |بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |ساڵ=١٩٩٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vacca |یەکەم=Alison |ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=[[Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania]] |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٨٨٥١-٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shaddadids}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئازەربایجان|ئەرمەنستان}} [[پۆل:شەدادییەکان|شەدادییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١١٧٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٥١]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] 8wqkv3vhxudxu6bsc1sj5094jppp1su 1569656 1569646 2026-03-29T08:17:59Z 1silent scientist 51740 /* ڕەچەڵەک */ 1569656 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|common_name=شەدادییەکان|continent=|native_name=|conventional_long_name=میرنشینی شەدادی|image_coat=|image_flag=|flag_type=|image_map=File:Shaddadid.gif|image_map_caption=نەخشەی ناوچەی فەرمانڕەوای شەدادییەکان (<small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.2)|0.6}}</small>, <small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.1)|0.6}}</small>)، لەنێوان سەدەی ١١–١٢ز|national_motto=|capital=[[دوین]]، [[گەنجە]]، [[ئانی]]|common_languages=[[زمانی فارسی|فارسی]] (شیعر، دادگا){{sfn|Lornejad|Doostzadeh|2012|pp=152–153}}|religion=[[ئیسلام]]|government_type=شانشینی|title_leader=ئەمیر|leader1=[[محەممەد کوڕی شەداد]]<small>(دامەزرێنەر)</small>|year_leader1=٩٥١–٩٥٤|leader2=[[سوڵتانی مەحموودی]] <small>(کۆتا)</small>|year_leader2=١١٧٤–١١٩٩|event_start=دامەزراندن|year_start=٩٥١|event_end=دەستبەسەرداگرتنی [[ئیمپڕاتۆریەتیی گورجستان]]|year_end=١١٩٩|event_post=|date_post=|currency=دینار|image_map_size=300}} '''شەدادیدەکان''' خانەدانێکی [[کورد]]ی [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]] بوون.{{efn|قەتران بانگەشەی ئەوە دەکات کە شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[خانەدانی ساسانی|ساسانی]] بوون. {{sfn|Peacock|2011}}}}{{sfn|Kennedy|2016|p=215}}{{sfn|Peacock|٢٠١١}} کە لە ناوچە جیاوازەکانی [[ئەرمەنستان]] و [[ئاران]] ([[قەوقاز|کەوکاس]]) فەرمانڕەوایی کردووە لە ساڵی ٩٥١ تا ١١٩٩ی زایینی. سەرەتا لە [[دوین]] دامەزران. لە ڕێگەی ماوەی درێژخایەنیان لە ئەرمینیا، زۆرجار لەگەڵ [[خانەڵاتی باگراتونی|خێزانی شاھانەی باگراتونی]] ئەرمینیا ھاوسەرگیریان دەکرد.{{efn|"''بەڵام شانبەشانی نەریتی ئێرانی، کاریگەریی دراوسێ و کەسوکاری ئەرمەنی شەدادییەکان بەھێز بوو، لێرەوە دەرکەوتنی ناوە تایبەتەکانی ئەرمەنی وەک ئاشۆت لە نێو ئەندامانی خانەدانەکەدا لە ڕاستیدا، قەتران تەنانەت ھێما بۆ ڕەچەڵەکی ئەرمەنی شانشینەکە دەکات، فەزلۆن بە "شکۆمەندی بنەماڵەی بەگراتی" ناودەبات (کەسرەوی، ل261).''"{{sfn|Peacock|2011}}}}{{efn|"''دوای گرتنی ئانی ساڵی دواتر، ئەم پایتەختە کۆنەی بەگراتەکان لەلایەن بنەماڵەیەکی موسڵمانەوە کە شادادیدەکان بەڕێوەدەبرا، ھەرچەندە بەڕەچەڵەک کورد بوون، بەڵام لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوسەرگیریان کرد بۆ نموونە میری یەکەمی ئانی، مەنوچار یان مەنوچەھر، کوڕی شازادەیەکی ئەرمەنی بووە و خۆشی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەرمەنییەک کردووە.''"{{sfn|Thomson|1996|p=xxxvi}}}} لە شاری دوین دەستیان بە فەرمانڕەوای کرد، لە کۆتاییدا فەرمانڕەوای شارە مەزنەکانی تریان کرد، وەک [[بەردە، ئازەربایجان|بەردە]] و [[گەنجە]]. تیرەیەکی خانەدانی شەدادییەکان شارەکانی [[ئەنی]] و [[تبلیس|تفلیسی]]{{sfn|Minorsky|1949|p=٢٩}} وەک پاداشتێک بۆ خزمەتکردنیان بە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووکەکان]] پێدرا، کە بەیعەتیان بە سەلجووکەکان دابوو.{{sfn|Bosworth|1997|p=169}}{{sfn|Peacock|2005|p=٢١٦}} لە ساڵی ١٠٤٧ تا ١٠٥٧، شەدادییەکان خەریکی چەندین کار بوون لە جەنگ دژی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتین]]. ناوچەی نێوان ڕووبارەکانی [[کورا (دەریای خەزەر)|کورا]] و [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]] لەلایەن بنەماڵەیەکی شەدادیدەوە فەرمانڕەوایی دەکرا. ==ڕەچەڵەک== شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[کورد]] بوون و لە هۆزی «[[هەزبانی]]» بوون. مێژوونووس [[ئەندرو پیکۆک]] ئاماژە بەوە دەکات کە شەدادییەکان «هەوڵیان دەدا ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ بنەماڵەیەکی بەناوبانگتر لە خێڵە کوردییەکان بگەڕێننەوە». هەندێک لە ئەندامانی خێزانی شەدادی وەک مەنوشەهر، ئەنووشیروان، گودەرز و ئەردەشێر، ناوی [[ساسانییەکان|شاهەنشاکانی ساسانییان]] (٢٢٤–٦٥١ ز) لێنراوە و ئەم خانەدانە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی ساسانییەکانن. ئەم بیرۆکەی بەستنەوە بە ڕابردووی [[ئێرانی پێش ئیسلام]] بە مەبەستی «شەرعییەت دان بە خۆیان وەک میراتگری نەریتە ئێرانییەکانی پێش ئیسلام»، تایبەتمەندییەک بوو کە شەدادییەکان لەگەڵ چەندین خانەدانی تری هاوچەرخی خۆیاندا هاوبەش بوون. جگە لە کاریگەرییە ئێرانییەکان، کاریگەرییەکی بەهێزی ئەرمەنیش لە ناو ماڵی فەرمانڕەوای شەدادیدا هەبوو، کە ئەمەش لە هەندێک ئەندامی خێزانەکەدا دەردەکەوێت کە ناوی [[ئەرمەنی]]یان هەبوو وەک «ئاشۆت».<ref>Bozarslan, Hamit; Gunes, Cengiz; Yadirgi, Veli, eds. (2021). The Cambridge History of the Kurds. Cambridge University Press. p. 30. ISBN 978-1-108-47335-4.</ref> ==مێژوو== ===شەدادییەکانی دوین و گەنجە=== لە ساڵی ٩٥١دا، محەمەد لە [[دوین]] جێگیر بوو. بەهۆی ئەوەی نەیتوانی دوین لە بەرامبەر هێرشی [[موسافیرییەکان]]دا بپارێزێت، بەرەو [[شانشینی ڤاسپۆراکان]] لە [[ئەرمەنستان]] هەڵات. کوڕەکەی، لەشکریی یەکەم، بە گرتنی گەنجە لە ساڵی ٩٧١دا کۆتایی بە کاریگەریی موسافیرییەکان لە [[ئاران]] هێنا. دواتر دەسەڵاتی خۆی بەرەو [[ترانسکۆکاسیا]] فراوان کرد تاوەکو [[شەمرکیر]] لە باکوور و بەردە لە ڕۆژهەڵات ([[ئازەربایجان]]ی ئێستا). ماوەی حوکمڕانی براکەی، [[مەرزیبان]]، تەنھا چەند ساڵێکی خایاند. [[فەزڵی یەکەم]]، کوڕی سێیەمی محەمەد، لە ماوەی حوکمڕانییە درێژخایەنەکەیدا خاکەکەی فراوانتر کرد. ئەو لە ساڵی ١٠٢٢دا دوینی لە باگراتییە ئەرمەنییەکان سەند، و هەڵمەتەکانی دژی ئەوان سەرکەوتنی جیاوازی بەدەستهێنا. هەروەها لە ساڵی ١٠٣٠دا هێرشی کردە سەر خەزەرەکان، لەکاتێکدا بەشێک لە ئارانی لەژێر دەستدا بوو. لە کۆتایی هەمان ساڵدا، لە کاتی گەڕانەوەی لە هەڵمەتێکی سەرکەوتوو لە [[گورجستان]]، سوپاکەی تووشی هێزە گورجی و ئەرمەنییەکان بوو و بە توندی شکا. دوای شکستی فەزڵی یەکەم، تەواوی ناوچەکە کەوتە ناو پشێوییەوە، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] پەستانی خستە سەر شازادە ئەرمەنییەکان و تورکە سەلجوقییەکان کاریگەرییان بەسەر ئاراندا پەیدا کرد دوای هێرشی دووبارەی [[سەلجوقییەکان]] بۆ سەر [[دوین]]. [[ئەبوولفەتح موسا]] لە ساڵی ١٠٣١دا شوێنی فەزڵی یەکەمی گرتەوە و تا کاتی کوژرانی لەلایەن کوڕ و جێنشینەکەی، لەشکریی دووەم لە ساڵی ١٠٣٤دا، حوکمی کرد. [[قەتران تەبرێزی]] [[ھۆنەر]] ستایشی لەشکریی دووەمی کردووە بۆ سەرکەوتنی بەسەر شازادە ئەرمەنی و گورجییەکاندا لە کاتی مانەوەی لە گەنجە. لەشکریی دووەم بۆ ماوەی پازدە ساڵ حوکمی ئارانی کرد لە سەردەمێکدا کە مێژوونووسی عوسمانی «مەنەجیم باشی» وەک سەردەمێکی پڕ لە کێشە پەسنی دەکات. کاتێک لە ساڵی ١٠٤٩دا کۆچی دوایی کرد، ئەنووشیروان شوێنی گرتەوە، بەڵام ئەو هێشتا منداڵ بوو و دەسەڵاتی ڕاستەقینە لە دەستی [[حاجیب ئەبوو مەنسوور]]دا بوو کە وەک سەرپەرشتیار کاری دەکرد. ڕژێمە نوێیەکە بە خێرایی لەلایەن لایەنێکی گەورەی خەڵکەوە دژایەتی کرا. [[مەنەجیم باشی]]، لە کورتەی مێژوویەکی ناوخۆیی فەوتاودا، دەگێڕێتەوە کە هۆکارەکە ئەوە بوو کە ئەبوو مەنسوور یەکسەر ڕازی بووە چەندین قەڵای سنووری ڕادەستی [[کاخێتییەکان]]، [[گورجییەکان]] و [[بیزەنتییەکان]] بکات، بە مەبەستی «بەرگرتن لە چاوچنۆکییان بۆ [[ئاران]]». ئەم بڕیارە وای کرد پیاوە ناودارەکان بە سەرکردایەتی «هەیسەم»، سەرۆکی [[دەباغچییەکان]] لە شەمرکۆر، ڕاپەڕین بکەن. بەپێی [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، ئەم جووڵانەوەیە نوێنەرایەتی ڕاپەڕینی ناودارانی شار بوو دژی چینی باڵای [[بیرۆکراسی|بیرۆکرات]]. ئەبوو مەنسوور، کە ئەو کاتە لە شەمرکۆر نیشتەجێ بوو، هەوڵیدا هەیسەم دەستگیر بکات، بەڵام هەیسەم و خزمەتکارەکانی «خەنجەرەکانیان کێشا» و لایەنگرییان بۆ ئەبوولئەسوار شاوور، فەرمانڕەوای [[دوین]] و مامی باوکی ئەنووشیروان، ڕاگەیاند. [[ئەبوولئەسوار]] شەمرکۆری داگیر کرد، بارودۆخی شێواوی ئەوێی چارەسەر کرد و چوو لە پایتەخت، [[گەنجە]]، نیشتەجێ بوو. ئەو ئەنووشیروانی دەستگیر کرد، کە حوکمڕانییەکەی دوای دوو مانگ لەناکاو کۆتایی هات، هەروەها ئەبوو مەنسوور و خزمەکانیشی دەستگیر کرد. حوکمڕانییە درێژخایەنەکەی ئەبوولئەسوار (نزیکەی ١٠٤٩-١٠٦٧) بووە لوتکەی دەسەڵاتی شەدادییەکان. ئەو دواین میری سەربەخۆی شەدادی بوو، کاتێک [[توغرول بەگی یەکەم]] گەیشتە گەنجە و داوای لێکرد ببێتە پاشکۆی. لە تەممووزی ١٠٦٨دا، فەزڵی دووەمی کوڕی [[ئەبوولئەسوار شاوور]] بە ٣٣ هەزار پیاوەوە هێرشی کردە سەر [[گورجستان]] و لادێکانی تێکدا. [[باگراتی چوارەم]]ی گورجستان شکستی پێ هێنا و هێزەکانی شەدادی ناچار بە هەڵاتن کرد. لە سەر ڕێگای کاخێتی، فەزڵ لەلایەن فەرمانڕەوای ناوخۆیی «ئەغسارتان»ەوە بە دیل گیرا. باگرات بە بەرامبەر وەرگرتنی چەندین قەڵا لەسەر ڕووباری ئایۆری، فەزڵی ئازاد کرد و [[تبلیس]]یشی لێ وەرگرتەوە کە لەوێ میرێکی ناوخۆیی وەک پاشکۆ دامەزراندەوە. لەکاتی دیلبوونی فەزڵی دووەمدا، ئاشۆتی برای گەورەی بۆ ماوەی هەشت مانگ (ئابی ١٠٦٨ - نیسانی ١٠٦٩) حوکمی ئارانی کرد، تەنانەت دراوی بە ناوی خۆی و سەرداری خۆی، [[سوڵتان ئالپ ئەرسەلان]]ی سەلجوقی لێدا. لە ساڵی ١٠٧٥دا ئالپ ئەرسەلان کۆتا ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شەدادییەکانی خستە سەر دەسەڵاتی خۆی. لقێکی لاوەکی شەدادییەکان وەک پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] بەردەوام بوون لە حوکمڕانی [[ئانی]] و تیلیسی تا ساڵی ١١٧٥، کاتێک مەلیک شا فەزڵی سێیەمی لەسەر کار لادا. لە ساڵی ١٠٨٥دا، [[فەزڵی سێیەم]] ڕاپەڕینێکی نایەوە و [[گەنجە]]ی گرتەوە. مەلیک شا لە ساڵی ١٠٨٦دا هەڵمەتێکی دەستپێکرد و فەزڵی دووبارە لە دەسەڵات لادا. لقێکی تری شەدادییەکان لە ڕێگەی [[مەنوشەهر]]ەوە بەردەوام بوون لە حوکمڕانی ئانی. ===شەدادییەکانی ئانی=== لە ساڵی ١٠٧٢دا، سەلجوقییەکان [[ئانی]]یان بە مەنوشەهری میری شەدادی فرۆشت. مەنوشەهر دیوارەکانی ئانی نۆژەن کردەوە و فراوانی کردن. شەدادییەکان بە گشتی سیاسەتێکی ئاشتییانەیان لە بەرامبەر زۆربەی دانیشتوانی [[ئەرمەنی]] و [[مەسیحی]] شارەکەدا پەیڕەو دەکرد و تەنانەت چەندین ئەندامی بنەماڵەکە هاوسەرگیرییان لەگەڵ خانەدانەکانی [[باگراتی]] کرد. [[ئەبوولئەسوار]] کە کوڕ و جێنشینی [[مەنوشەهر]] بوو، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی هاوچەرخی خۆی، [[ڤاردان ئارێڤێڵتسی]]، تۆمەتبار کرا بە چەوساندنەوەی مەسیحییەکان و هەوڵدان بۆ فرۆشتنی [[ئانی]] بە میری [[قەرس]]. حوکمڕانییەکەی لەلایەن پاشای گورجستان، [[داوودی چوارەم]]، کۆتایی پێهێنرا کە ئانی بەبێ شەڕ لە ساڵی ١١٢٤دا ڕادەستی کرا. [[ئەبوولئەسوار شاوور]] کۆتایی ژیانی وەک دیلێکی گورجییەکان بەسەر برد، لەکاتێکدا ئانی لەلایەن داوودی چوارەمەوە درا بە ژەنەڕاڵەکەی، «ئەبولێتی». [[فەزڵی چوارەم]]، کوڕی ئەبوولئەسوار شاوور، توانی لە ساڵی ١١٢٥دا حوکمڕانی شەدادییەکان لە ئانی دەستپێبکاتەوە. لە ساڵی ١١٣٠دا گورجستان لەلایەن سوڵتانی [[ئەهلات]]، [[سوکمەنی دووەم]] هێرشی کرایە سەر. ئەم جەنگە بەهۆی کەوتنی ئانی بۆ دەستی گورجییەکان دەستی پێکرد؛ دیمیتریۆسی یەکەم ناچار بوو سازش بکات و ئانی بداتەوە بە فەزڵی چوارەم بە مەرجی پاشکۆیەتی و پاراستنی [[کڵێسا]] مەسیحییەکان. فەزڵ دەسەڵاتی خۆی بۆ دوین و گەنجە فراوان کرد، بەڵام نەیتوانی ئەو شارانە بپارێزێت. ئەو لەلایەن پیاوانی کۆشکەکەیەوە کوژرا دوای کەوتنی دوین بۆ دەستی میری [[تورک]] «قورتی» لە دەوروبەری ساڵی ١١٣٠دا. براکانی، مەحموود و خوشچیکر، بۆ ماوەیەکی کورت یەک لە دوای یەک حوکمیان کرد تاوەکو میرنشینەکە لەلایەن [[فەخرەددین شەداد]]، برازای فەزڵ، وەرگیرا. فەخرەدین شەداد داوای دەستی کچی [[سەلتووکی دووەم]]ی کرد، بەڵام سەلتووک ڕەتی کردەوە. ئەمەش بووە هۆی ڕقێکی قووڵ لە دڵی شەداد بەرامبەر سەلتووک. لە ساڵی ١١٥٤دا پلانێکی دانا و هاوپەیمانییەکی نهێنی لەگەڵ [[دیمیتریۆسی یەکەم]] بەست. لە کاتێکدا سوپایەکی گورجی لە بۆسەدا بوون، ئەو پێشنیاری سەرانەی بۆ [[سەلتووکییەکان]]، فەرمانڕەوای [[ئەرزەڕۆم]]، کرد و داوای لێکرد وەک پاشکۆ وەری بگرێت. لە ساڵانی ١١٥٣-١١٥٤دا ئەمیر سەلتووکی دووەم بەرەو ئانی بەڕێکەوت، بەڵام شەداد پاشای گورجستانی لەمە ئاگادار کردەوە. دیمیتریۆس بەرەو ئانی چوو، شکستی بە ئەمیرەکە هێنا و دیلی کرد. لەسەر داوای فەرمانڕەوا موسڵمانەکانی دراوسێ، بە بەرامبەر ١٠٠ هەزار دینار کە لەلایەن زاواکانی سەلتووکەوە درا، ئازادی کرد و سەلتوکیش سوێندی خوارد کە شەڕی گورجییەکان نەکات و گەڕایەوە ماڵەوە. لە ساڵی ١١٥٦دا دانیشتوانی مەسیحی [[ئانی]] دژی ئەمیر [[فەخرەددین شەداد]] ڕاپەڕین و شارەکەیان ڕادەستی فەزڵی پێنجەمی برای کرد. بەڵام فەزڵیش دیارە نەیتوانی خەڵکی ئانی ڕازی بکات، و ئەمجارەیان شارەکە پێشکەشی جۆرجی سێیەمی پاشای گورجستان کرا، ئەویش سوودی لەم پێشنیازە وەرگرت و ئانی داگیر کرد و ژەنەڕاڵەکەی «ئیڤان ئۆربێلی» وەک فەرمانڕەوا لە ساڵی ١١٦١دا دەستنیشان کرد. هاوپەیمانییەک لە فەرمانڕەوا موسڵمانەکان بە سەرکردایەتی شەمسەددین ئیلدەگز، فەرمانڕەوای ئازەربایجان و هەندێک ناوچەی تر، لە سەرەتای ١١٦٣دا هەڵمەتێکیان دژی گورجستان دەستپێکرد. سوکمەنی دووەم و [[ئاک سونقوری]] فەرمانڕەوای [[مەراغە]] و کەسانی تریش چوونە پاڵی. بە سوپایەکی ٥٠ هەزار کەسییەوە بەرەو جۆرجیا بەڕێکەوتن. سوپای جۆرجیا شکا و جۆرجی ناچار بوو ئاشتی بکات. ئیلدەگز، ئەتابەگی ئازەربایجان، شارەکەی ڕادەستی شاهەنشا کرد بە مەرجی پاشکۆیەتی. شەدادییەکان نزیکەی ١٠ ساڵ حوکمی شارەکەیان کرد، بەڵام لە ساڵی ١١٧٤دا پاشا جۆرجی، شاهەنشای بە دیل گرت و جارێکی تر ئانی داگیر کردەوە. ئیڤان ئۆربێلی وەک پارێزگاری شارەکە دەستنیشان کرا. لە ساڵی ١١٧٥دا پارێزگاکانی باشووری [[گورجستان]] جارێکی تر لەلایەن هێزە موسڵمانە یەکگرتووەکانەوە داگیر کرانەوە. ئەمەش سەرەتای ململانێیەکی تری درێژخایەن بوو بۆ گرتنی [[ئانی]]. مێژووەکان ڕێگە نادەن وێنەیەکی ڕوون لەم ململانێیە دروست بکەین، بەڵام دەتوانین وا دابنێین کە شارەکە و ناوچەکە چەندین جار دەستبەدەستیان کردووە. [[گورجییەکان]] چوار جار ئانییان گرت؛ لە ساڵانی ١١٢٤، ١١٦١، ١١٧٤ و ١١٩٩. سێ جارەکەی یەکەم لەلایەن شەدادییەکانەوە وەرگیرایەوە. لە ساڵی ١١٩٩دا، تاماری شاژنی گورجستان ئانی گرت و شارەکەی بەخشی بە خێزانی ئەرمەنی-جۆرجی «مخارگێرزێلی». == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == پەڕتووکەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Surveyor versus Epigrapher |یەکەم=Sheila S. |دوایین=Blair |journal=Muqarnas |بەرگ=٨|ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Brill}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|chapter=The Political and Dynastic History of the Iranic World |یەکەم=C.E. |دوایین=Bosworth |سەردێڕ=The Cambridge History of Iran:The Saljuq and Mongol Period |بەرگ=٥|editor-first=J.A. |editor-last=Boyle |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٦٨}} * {{cite encyclopedia |title=Shabankara |first1=C.E. |last1=Bosworth |first2=V.F. |last2=Buchner |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |editor-first1=C.E. |editor-last1=Bosworth |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |editor-first3=W.P. |editor-last3=Heinrichs |editor-first4=G. |editor-last4=Lecomte |publisher=Brill |year=1997}} * {{cite encyclopedia |title=Shaddadids |first=C.E. |last=Bosworth |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |publisher=Brill |year=1997}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Hugh |دوایین=Kennedy |سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&pg=PA215}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lornejad |یەکەم١=Siavash |دوایین٢=Doostzadeh |یەکەم٢=Ali |editor1-last=Arakelova |editor1-first=Victoria |editor2-last=Asatrian |editor2-first=Garnik |سەردێڕ=On the modern politicization of the Persian poet Nezami Ganjavi |ڕێکەوت=2012 |بڵاوکەرەوە=Caucasian Centre for Iranian Studies |ناونیشان=https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220914063448/https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Caucasica in the History of Mayyāfāriqīn |یەکەم=V. |دوایین=Minorsky |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=١٣|ساڵ=١٩٤٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٧–٣٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0041977X00081830 |s2cid=162745151 |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/mtad/issue/73970/1161329}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Minorsky| یەکەم = Vladimir| سەردێڕ = Studies in Caucasian History| ناونیشان = https://archive.org/details/studiesincaucasi0000vmin| ساڵ = ١٩٥٣| بڵاوکەرەوە = Taylor’s Foreign Press|شوێن= New York|ژپنک=٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Turks, Iran and the Caucasus in the Middle Ages |یەکەم١=Vladimir |دوایین١=Minorsky |یەکەم٢=John Andrew |دوایین٢=Boyle |بڵاوکەرەوە=Variorum Reprints |ساڵ=١٩٧٨}} * {{cite encyclopedia |first=V. |last=Minorsky |title=Tiflis |editor-first1=M. Th. |editor-last1=Houtsma |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |year=1993 |encyclopedia=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936 |publisher=Brill |isbn=90-04-08265-4}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Andrew C. S. |بەستەری نووسەر=A. C. S. Peacock|دوایین=Peacock |سەردێڕ=Nomadic Society and the Seljūq Campaigns in Caucasia |journal=Iran & the Caucasus |بەرگ=٩|ساڵ=٢٠٠٥|issue=2 |پەڕەکان=٢٠٥–٢٣٠|doi=10.1163/157338405774829331}}٢١٠ * {{Encyclopædia Iranica Online | last = Peacock | first = Andrew | title = SHADDADIDS | year = 2011 | url =http://www.iranicaonline.org/articles/shaddadids}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Robert W. |دوایین=Thomson |سەردێڕ=Rewriting Caucasian History :The Medieval Armenian Adaptation of the Georgian Chronicles: The Original Georgian Texts and the Armenian Adaptation |بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |ساڵ=١٩٩٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vacca |یەکەم=Alison |ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=[[Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania]] |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٨٨٥١-٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shaddadids}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئازەربایجان|ئەرمەنستان}} [[پۆل:شەدادییەکان|شەدادییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١١٧٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٥١]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] 80129o18w03b69r0fdim1wv44ne1j9f 1569661 1569656 2026-03-29T08:33:03Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1569661 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|common_name=شەدادییەکان|continent=|native_name=|conventional_long_name=میرنشینی شەدادی|image_coat=|image_flag=|flag_type=|image_map=File:Shaddadid.gif|image_map_caption=نەخشەی ناوچەی فەرمانڕەوای شەدادییەکان (<small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.2)|0.6}}</small>, <small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.1)|0.6}}</small>)، لەنێوان سەدەی ١١–١٢ز|national_motto=|capital=[[دوین]]، [[گەنجە]]، [[ئانی]]|common_languages=[[زمانی فارسی|فارسی]] (شیعر، دادگا){{sfn|Lornejad|Doostzadeh|2012|pp=152–153}}|religion=[[ئیسلام]]|government_type=شانشینی|title_leader=ئەمیر|leader1=[[محەممەد کوڕی شەداد]]<small>(دامەزرێنەر)</small>|year_leader1=٩٥١–٩٥٤|leader2=[[سوڵتانی مەحموودی]] <small>(کۆتا)</small>|year_leader2=١١٧٤–١١٩٩|event_start=دامەزراندن|year_start=٩٥١|event_end=دەستبەسەرداگرتنی [[ئیمپڕاتۆریەتیی گورجستان]]|year_end=١١٩٩|event_post=|date_post=|currency=دینار|image_map_size=300}} '''شەدادیدەکان''' خانەدانێکی [[کورد]]ی [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]] بوون.{{efn|قەتران بانگەشەی ئەوە دەکات کە شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[خانەدانی ساسانی|ساسانی]] بوون. {{sfn|Peacock|2011}}}}{{sfn|Kennedy|2016|p=215}}{{sfn|Peacock|٢٠١١}} کە لە ناوچە جیاوازەکانی [[ئەرمەنستان]] و [[ئاران]] ([[قەوقاز|کەوکاس]]) فەرمانڕەوایی کردووە لە ساڵی ٩٥١ تا ١١٩٩ی زایینی. سەرەتا لە [[دوین]] دامەزران. لە ڕێگەی ماوەی درێژخایەنیان لە ئەرمینیا، زۆرجار لەگەڵ [[خانەڵاتی باگراتونی|خێزانی شاھانەی باگراتونی]] ئەرمینیا ھاوسەرگیریان دەکرد.{{efn|"''بەڵام شانبەشانی نەریتی ئێرانی، کاریگەریی دراوسێ و کەسوکاری ئەرمەنی شەدادییەکان بەھێز بوو، لێرەوە دەرکەوتنی ناوە تایبەتەکانی ئەرمەنی وەک ئاشۆت لە نێو ئەندامانی خانەدانەکەدا لە ڕاستیدا، قەتران تەنانەت ھێما بۆ ڕەچەڵەکی ئەرمەنی شانشینەکە دەکات، فەزلۆن بە "شکۆمەندی بنەماڵەی بەگراتی" ناودەبات (کەسرەوی، ل261).''"{{sfn|Peacock|2011}}}}{{efn|"''دوای گرتنی ئانی ساڵی دواتر، ئەم پایتەختە کۆنەی بەگراتەکان لەلایەن بنەماڵەیەکی موسڵمانەوە کە شادادیدەکان بەڕێوەدەبرا، ھەرچەندە بەڕەچەڵەک کورد بوون، بەڵام لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوسەرگیریان کرد بۆ نموونە میری یەکەمی ئانی، مەنوچار یان مەنوچەھر، کوڕی شازادەیەکی ئەرمەنی بووە و خۆشی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەرمەنییەک کردووە.''"{{sfn|Thomson|1996|p=xxxvi}}}} لە شاری دوین دەستیان بە فەرمانڕەوای کرد، لە کۆتاییدا فەرمانڕەوای شارە مەزنەکانی تریان کرد، وەک [[بەردە، ئازەربایجان|بەردە]] و [[گەنجە]]. تیرەیەکی خانەدانی شەدادییەکان شارەکانی [[ئەنی]] و [[تبلیس|تفلیسی]]{{sfn|Minorsky|1949|p=٢٩}} وەک پاداشتێک بۆ خزمەتکردنیان بە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووکەکان]] پێدرا، کە بەیعەتیان بە سەلجووکەکان دابوو.{{sfn|Bosworth|1997|p=169}}{{sfn|Peacock|2005|p=٢١٦}} لە ساڵی ١٠٤٧ تا ١٠٥٧، شەدادییەکان خەریکی چەندین کار بوون لە جەنگ دژی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتین]]. ناوچەی نێوان ڕووبارەکانی [[کورا (دەریای خەزەر)|کورا]] و [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]] لەلایەن بنەماڵەیەکی شەدادیدەوە فەرمانڕەوایی دەکرا. ==ڕەچەڵەک== شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[کورد]] بوون و لە هۆزی «[[هەزبانی]]» بوون. مێژوونووس [[ئەندرو پیکۆک]] ئاماژە بەوە دەکات کە شەدادییەکان «هەوڵیان دەدا ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ بنەماڵەیەکی بەناوبانگتر لە خێڵە کوردییەکان بگەڕێننەوە». هەندێک لە ئەندامانی خێزانی شەدادی وەک مەنوشەهر، ئەنووشیروان، گودەرز و ئەردەشێر، ناوی [[ساسانییەکان|شاهەنشاکانی ساسانییان]] (٢٢٤–٦٥١ ز) لێنراوە و ئەم خانەدانە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی ساسانییەکانن. ئەم بیرۆکەی بەستنەوە بە ڕابردووی [[ئێرانی پێش ئیسلام]] بە مەبەستی «شەرعییەت دان بە خۆیان وەک میراتگری نەریتە ئێرانییەکانی پێش ئیسلام»، تایبەتمەندییەک بوو کە شەدادییەکان لەگەڵ چەندین خانەدانی تری هاوچەرخی خۆیاندا هاوبەش بوون. جگە لە کاریگەرییە ئێرانییەکان، کاریگەرییەکی بەهێزی ئەرمەنیش لە ناو ماڵی فەرمانڕەوای شەدادیدا هەبوو، کە ئەمەش لە هەندێک ئەندامی خێزانەکەدا دەردەکەوێت کە ناوی [[ئەرمەنی]]یان هەبوو وەک «ئاشۆت».<ref>Bozarslan, Hamit; Gunes, Cengiz; Yadirgi, Veli, eds. (2021). The Cambridge History of the Kurds. Cambridge University Press. p. 30. ISBN 978-1-108-47335-4.</ref> ==مێژوو== ===شەدادییەکانی دوین و گەنجە=== [[پەڕگە:The_Byzantines_are_defeated_by_Aplesphares.jpg|وێنۆک|بیزەنتینەکان دەخرێنە ناو تەڵەوە و لەلایەن ئەپڵسفێرس (ئەبولئەسوار، ئەمیری کوردی دڤین)ەوە شکستیان پێدەھێنرێت]] [[پەڕگە:Fadl_b._Muhammad_Shaddadi,_Janza_(985-1031).jpg|وێنۆک|دراوی فازڵ ب. محەممەد شەدادی، جەنزا (٩٨٥-١٠٣١ز)<ref>https://numismatics.org/collection/0000.999.7486</ref>]] لە ساڵی ٩٥١دا، محەمەد لە [[دوین]] جێگیر بوو. بەهۆی ئەوەی نەیتوانی دوین لە بەرامبەر هێرشی [[موسافیرییەکان]]دا بپارێزێت، بەرەو [[شانشینی ڤاسپۆراکان]] لە [[ئەرمەنستان]] هەڵات. کوڕەکەی، لەشکریی یەکەم، بە گرتنی گەنجە لە ساڵی ٩٧١دا کۆتایی بە کاریگەریی موسافیرییەکان لە [[ئاران]] هێنا. دواتر دەسەڵاتی خۆی بەرەو [[ترانسکۆکاسیا]] فراوان کرد تاوەکو [[شەمرکیر]] لە باکوور و بەردە لە ڕۆژهەڵات ([[ئازەربایجان]]ی ئێستا). ماوەی حوکمڕانی براکەی، [[مەرزیبان]]، تەنھا چەند ساڵێکی خایاند.<ref>Bosworth & Buchner 1997, p. 157.</ref><ref>Minorsky 1953, pp. 18, 46–49.</ref><ref>Minorsky 1953, p. 18.</ref> [[فەزڵی یەکەم]]، کوڕی سێیەمی محەمەد، لە ماوەی حوکمڕانییە درێژخایەنەکەیدا خاکەکەی فراوانتر کرد. ئەو لە ساڵی ١٠٢٢دا دوینی لە باگراتییە ئەرمەنییەکان سەند، و هەڵمەتەکانی دژی ئەوان سەرکەوتنی جیاوازی بەدەستهێنا. هەروەها لە ساڵی ١٠٣٠دا هێرشی کردە سەر خەزەرەکان، لەکاتێکدا بەشێک لە ئارانی لەژێر دەستدا بوو. لە کۆتایی هەمان ساڵدا، لە کاتی گەڕانەوەی لە هەڵمەتێکی سەرکەوتوو لە [[گورجستان]]، سوپاکەی تووشی هێزە گورجی و ئەرمەنییەکان بوو و بە توندی شکا. دوای شکستی فەزڵی یەکەم، تەواوی ناوچەکە کەوتە ناو پشێوییەوە، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] پەستانی خستە سەر شازادە ئەرمەنییەکان و تورکە سەلجوقییەکان کاریگەرییان بەسەر ئاراندا پەیدا کرد دوای هێرشی دووبارەی [[سەلجوقییەکان]] بۆ سەر [[دوین]].<ref>Minorsky 1953, pp. 18–19, 49–50.</ref><ref>Minorsky 1953, p. 19.</ref> [[ئەبوولفەتح موسا]] لە ساڵی ١٠٣١دا شوێنی فەزڵی یەکەمی گرتەوە و تا کاتی کوژرانی لەلایەن کوڕ و جێنشینەکەی، لەشکریی دووەم لە ساڵی ١٠٣٤دا، حوکمی کرد. [[قەتران تەبرێزی]] [[ھۆنەر]] ستایشی لەشکریی دووەمی کردووە بۆ سەرکەوتنی بەسەر شازادە ئەرمەنی و گورجییەکاندا لە کاتی مانەوەی لە گەنجە. لەشکریی دووەم بۆ ماوەی پازدە ساڵ حوکمی ئارانی کرد لە سەردەمێکدا کە مێژوونووسی عوسمانی «مەنەجیم باشی» وەک سەردەمێکی پڕ لە کێشە پەسنی دەکات. کاتێک لە ساڵی ١٠٤٩دا کۆچی دوایی کرد، ئەنووشیروان شوێنی گرتەوە، بەڵام ئەو هێشتا منداڵ بوو و دەسەڵاتی ڕاستەقینە لە دەستی [[حاجیب ئەبوو مەنسوور]]دا بوو کە وەک سەرپەرشتیار کاری دەکرد.<ref>Minorsky 1953, p. 64.</ref><ref>Minorsky 1993, p. 754.</ref> ڕژێمە نوێیەکە بە خێرایی لەلایەن لایەنێکی گەورەی خەڵکەوە دژایەتی کرا. [[مەنەجیم باشی]]، لە کورتەی مێژوویەکی ناوخۆیی فەوتاودا، دەگێڕێتەوە کە هۆکارەکە ئەوە بوو کە ئەبوو مەنسوور یەکسەر ڕازی بووە چەندین قەڵای سنووری ڕادەستی [[کاخێتییەکان]]، [[گورجییەکان]] و [[بیزەنتییەکان]] بکات، بە مەبەستی «بەرگرتن لە چاوچنۆکییان بۆ [[ئاران]]». ئەم بڕیارە وای کرد پیاوە ناودارەکان بە سەرکردایەتی «هەیسەم»، سەرۆکی [[دەباغچییەکان]] لە شەمرکۆر، ڕاپەڕین بکەن. بەپێی [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، ئەم جووڵانەوەیە نوێنەرایەتی ڕاپەڕینی ناودارانی شار بوو دژی چینی باڵای [[بیرۆکراسی|بیرۆکرات]]. ئەبوو مەنسوور، کە ئەو کاتە لە شەمرکۆر نیشتەجێ بوو، هەوڵیدا هەیسەم دەستگیر بکات، بەڵام هەیسەم و خزمەتکارەکانی «خەنجەرەکانیان کێشا» و لایەنگرییان بۆ ئەبوولئەسوار شاوور، فەرمانڕەوای [[دوین]] و مامی باوکی ئەنووشیروان، ڕاگەیاند.<ref>Minorsky 1953, pp. 6, 24.</ref> [[ئەبوولئەسوار]] شەمرکۆری داگیر کرد، بارودۆخی شێواوی ئەوێی چارەسەر کرد و چوو لە پایتەخت، [[گەنجە]]، نیشتەجێ بوو. ئەو ئەنووشیروانی دەستگیر کرد، کە حوکمڕانییەکەی دوای دوو مانگ لەناکاو کۆتایی هات، هەروەها ئەبوو مەنسوور و خزمەکانیشی دەستگیر کرد. حوکمڕانییە درێژخایەنەکەی ئەبوولئەسوار (نزیکەی ١٠٤٩-١٠٦٧) بووە لوتکەی دەسەڵاتی شەدادییەکان. ئەو دواین میری سەربەخۆی شەدادی بوو، کاتێک [[توغرول بەگی یەکەم]] گەیشتە گەنجە و داوای لێکرد ببێتە پاشکۆی.<ref>Blair 1991, p. 68.</ref> [[پەڕگە:Ani_Surp_Arak'elots_-_Holy_Apostles_church_E_facade_of_south_narthex_(Muqarnas).jpg|وێنۆک|«کڵێسای نێردراوانی پیرۆز» لە [[ئانی]]، کە لە دەوروبەری سەردەمی شەدادییەکاندا دروستکراوە.<ref>https://sites.courtauld.ac.uk/crossingfrontiers/crossing-frontiers/turkey/ani/church-of-the-holy-apostles/</ref>]] لە تەممووزی ١٠٦٨دا، فەزڵی دووەمی کوڕی [[ئەبوولئەسوار شاوور]] بە ٣٣ هەزار پیاوەوە هێرشی کردە سەر [[گورجستان]] و لادێکانی تێکدا. [[باگراتی چوارەم]]ی گورجستان شکستی پێ هێنا و هێزەکانی شەدادی ناچار بە هەڵاتن کرد. لە سەر ڕێگای کاخێتی، فەزڵ لەلایەن فەرمانڕەوای ناوخۆیی «ئەغسارتان»ەوە بە دیل گیرا. باگرات بە بەرامبەر وەرگرتنی چەندین قەڵا لەسەر ڕووباری ئایۆری، فەزڵی ئازاد کرد و [[تبلیس]]یشی لێ وەرگرتەوە کە لەوێ میرێکی ناوخۆیی وەک پاشکۆ دامەزراندەوە.<ref>Bosworth 1997, p. 170.</ref> لەکاتی دیلبوونی فەزڵی دووەمدا، ئاشۆتی برای گەورەی بۆ ماوەی هەشت مانگ (ئابی ١٠٦٨ - نیسانی ١٠٦٩) حوکمی ئارانی کرد، تەنانەت دراوی بە ناوی خۆی و سەرداری خۆی، [[سوڵتان ئالپ ئەرسەلان]]ی سەلجوقی لێدا. لە ساڵی ١٠٧٥دا ئالپ ئەرسەلان کۆتا ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شەدادییەکانی خستە سەر دەسەڵاتی خۆی. لقێکی لاوەکی شەدادییەکان وەک پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] بەردەوام بوون لە حوکمڕانی [[ئانی]] و تیلیسی تا ساڵی ١١٧٥، کاتێک مەلیک شا فەزڵی سێیەمی لەسەر کار لادا. لە ساڵی ١٠٨٥دا، [[فەزڵی سێیەم]] ڕاپەڕینێکی نایەوە و [[گەنجە]]ی گرتەوە. مەلیک شا لە ساڵی ١٠٨٦دا هەڵمەتێکی دەستپێکرد و فەزڵی دووبارە لە دەسەڵات لادا. لقێکی تری شەدادییەکان لە ڕێگەی [[مەنوشەهر]]ەوە بەردەوام بوون لە حوکمڕانی ئانی.<ref>Bosworth 1968, p. 95.</ref> ===شەدادییەکانی ئانی=== لە ساڵی ١٠٧٢دا، سەلجوقییەکان [[ئانی]]یان بە مەنوشەهری میری شەدادی فرۆشت. مەنوشەهر دیوارەکانی ئانی نۆژەن کردەوە و فراوانی کردن. شەدادییەکان بە گشتی سیاسەتێکی ئاشتییانەیان لە بەرامبەر زۆربەی دانیشتوانی [[ئەرمەنی]] و [[مەسیحی]] شارەکەدا پەیڕەو دەکرد و تەنانەت چەندین ئەندامی بنەماڵەکە هاوسەرگیرییان لەگەڵ خانەدانەکانی [[باگراتی]] کرد.<ref>Rayfield, Donald (2013). Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books. p. 100. ISBN 978-1-78023-070-2.</ref> [[ئەبوولئەسوار]] کە کوڕ و جێنشینی [[مەنوشەهر]] بوو، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی هاوچەرخی خۆی، [[ڤاردان ئارێڤێڵتسی]]، تۆمەتبار کرا بە چەوساندنەوەی مەسیحییەکان و هەوڵدان بۆ فرۆشتنی [[ئانی]] بە میری [[قەرس]]. حوکمڕانییەکەی لەلایەن پاشای گورجستان، [[داوودی چوارەم]]، کۆتایی پێهێنرا کە ئانی بەبێ شەڕ لە ساڵی ١١٢٤دا ڕادەستی کرا. [[ئەبوولئەسوار شاوور]] کۆتایی ژیانی وەک دیلێکی گورجییەکان بەسەر برد، لەکاتێکدا ئانی لەلایەن داوودی چوارەمەوە درا بە ژەنەڕاڵەکەی، «ئەبولێتی». [[فەزڵی چوارەم]]، کوڕی ئەبوولئەسوار شاوور، توانی لە ساڵی ١١٢٥دا حوکمڕانی شەدادییەکان لە ئانی دەستپێبکاتەوە.<ref>Mikaberidze, Alexander (2015). Historical Dictionary of Georgia (2 ed.). Rowman & Littlefield. p. 259. ISBN 978-1-4422-4146-6.</ref> لە ساڵی ١١٣٠دا گورجستان لەلایەن سوڵتانی [[ئەهلات]]، [[سوکمەنی دووەم]] هێرشی کرایە سەر. ئەم جەنگە بەهۆی کەوتنی ئانی بۆ دەستی گورجییەکان دەستی پێکرد؛ دیمیتریۆسی یەکەم ناچار بوو سازش بکات و ئانی بداتەوە بە فەزڵی چوارەم بە مەرجی پاشکۆیەتی و پاراستنی [[کڵێسا]] مەسیحییەکان. فەزڵ دەسەڵاتی خۆی بۆ دوین و گەنجە فراوان کرد، بەڵام نەیتوانی ئەو شارانە بپارێزێت. ئەو لەلایەن پیاوانی کۆشکەکەیەوە کوژرا دوای کەوتنی دوین بۆ دەستی میری [[تورک]] «قورتی» لە دەوروبەری ساڵی ١١٣٠دا. براکانی، مەحموود و خوشچیکر، بۆ ماوەیەکی کورت یەک لە دوای یەک حوکمیان کرد تاوەکو میرنشینەکە لەلایەن [[فەخرەددین شەداد]]، برازای فەزڵ، وەرگیرا.<ref>Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: Türkiye tarihi Cilt I, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991, p 149-150</ref> فەخرەدین شەداد داوای دەستی کچی [[سەلتووکی دووەم]]ی کرد، بەڵام سەلتووک ڕەتی کردەوە. ئەمەش بووە هۆی ڕقێکی قووڵ لە دڵی شەداد بەرامبەر سەلتووک. لە ساڵی ١١٥٤دا پلانێکی دانا و هاوپەیمانییەکی نهێنی لەگەڵ [[دیمیتریۆسی یەکەم]] بەست. لە کاتێکدا سوپایەکی گورجی لە بۆسەدا بوون، ئەو پێشنیاری سەرانەی بۆ [[سەلتووکییەکان]]، فەرمانڕەوای [[ئەرزەڕۆم]]، کرد و داوای لێکرد وەک پاشکۆ وەری بگرێت. لە ساڵانی ١١٥٣-١١٥٤دا ئەمیر سەلتووکی دووەم بەرەو ئانی بەڕێکەوت، بەڵام شەداد پاشای گورجستانی لەمە ئاگادار کردەوە. دیمیتریۆس بەرەو ئانی چوو، شکستی بە ئەمیرەکە هێنا و دیلی کرد. لەسەر داوای فەرمانڕەوا موسڵمانەکانی دراوسێ، بە بەرامبەر ١٠٠ هەزار دینار کە لەلایەن زاواکانی سەلتووکەوە درا، ئازادی کرد و سەلتوکیش سوێندی خوارد کە شەڕی گورجییەکان نەکات و گەڕایەوە ماڵەوە.<ref>Minorsky 1953, p. 84.</ref> لە ساڵی ١١٥٦دا دانیشتوانی مەسیحی [[ئانی]] دژی ئەمیر [[فەخرەددین شەداد]] ڕاپەڕین و شارەکەیان ڕادەستی فەزڵی پێنجەمی برای کرد. بەڵام فەزڵیش دیارە نەیتوانی خەڵکی ئانی ڕازی بکات، و ئەمجارەیان شارەکە پێشکەشی جۆرجی سێیەمی پاشای گورجستان کرا، ئەویش سوودی لەم پێشنیازە وەرگرت و ئانی داگیر کرد و ژەنەڕاڵەکەی «ئیڤان ئۆربێلی» وەک فەرمانڕەوا لە ساڵی ١١٦١دا دەستنیشان کرد. هاوپەیمانییەک لە فەرمانڕەوا موسڵمانەکان بە سەرکردایەتی شەمسەددین ئیلدەگز، فەرمانڕەوای ئازەربایجان و هەندێک ناوچەی تر، لە سەرەتای ١١٦٣دا هەڵمەتێکیان دژی گورجستان دەستپێکرد. سوکمەنی دووەم و [[ئاک سونقوری]] فەرمانڕەوای [[مەراغە]] و کەسانی تریش چوونە پاڵی. بە سوپایەکی ٥٠ هەزار کەسییەوە بەرەو جۆرجیا بەڕێکەوتن. سوپای جۆرجیا شکا و جۆرجی ناچار بوو ئاشتی بکات.<ref>Minorsky & Boyle 1978, p. 216.</ref> ئیلدەگز، ئەتابەگی ئازەربایجان، شارەکەی ڕادەستی شاهەنشا کرد بە مەرجی پاشکۆیەتی. شەدادییەکان نزیکەی ١٠ ساڵ حوکمی شارەکەیان کرد، بەڵام لە ساڵی ١١٧٤دا پاشا جۆرجی، شاهەنشای بە دیل گرت و جارێکی تر ئانی داگیر کردەوە. ئیڤان ئۆربێلی وەک پارێزگاری شارەکە دەستنیشان کرا. لە ساڵی ١١٧٥دا پارێزگاکانی باشووری [[گورجستان]] جارێکی تر لەلایەن هێزە موسڵمانە یەکگرتووەکانەوە داگیر کرانەوە. ئەمەش سەرەتای ململانێیەکی تری درێژخایەن بوو بۆ گرتنی [[ئانی]]. مێژووەکان ڕێگە نادەن وێنەیەکی ڕوون لەم ململانێیە دروست بکەین، بەڵام دەتوانین وا دابنێین کە شارەکە و ناوچەکە چەندین جار دەستبەدەستیان کردووە. [[گورجییەکان]] چوار جار ئانییان گرت؛ لە ساڵانی ١١٢٤، ١١٦١، ١١٧٤ و ١١٩٩. سێ جارەکەی یەکەم لەلایەن شەدادییەکانەوە وەرگیرایەوە. لە ساڵی ١١٩٩دا، تاماری شاژنی گورجستان ئانی گرت و شارەکەی بەخشی بە خێزانی ئەرمەنی-جۆرجی «مخارگێرزێلی».<ref>Minorsky 1953, p. 96.</ref><ref>Lordkipanidze, Mariam (1987). Georgia in the XI-XII Centuries. Tbilisi: Genatleba. p. 150.</ref> == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == پەڕتووکەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Surveyor versus Epigrapher |یەکەم=Sheila S. |دوایین=Blair |journal=Muqarnas |بەرگ=٨|ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Brill}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|chapter=The Political and Dynastic History of the Iranic World |یەکەم=C.E. |دوایین=Bosworth |سەردێڕ=The Cambridge History of Iran:The Saljuq and Mongol Period |بەرگ=٥|editor-first=J.A. |editor-last=Boyle |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٦٨}} * {{cite encyclopedia |title=Shabankara |first1=C.E. |last1=Bosworth |first2=V.F. |last2=Buchner |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |editor-first1=C.E. |editor-last1=Bosworth |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |editor-first3=W.P. |editor-last3=Heinrichs |editor-first4=G. |editor-last4=Lecomte |publisher=Brill |year=1997}} * {{cite encyclopedia |title=Shaddadids |first=C.E. |last=Bosworth |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |publisher=Brill |year=1997}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Hugh |دوایین=Kennedy |سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&pg=PA215}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lornejad |یەکەم١=Siavash |دوایین٢=Doostzadeh |یەکەم٢=Ali |editor1-last=Arakelova |editor1-first=Victoria |editor2-last=Asatrian |editor2-first=Garnik |سەردێڕ=On the modern politicization of the Persian poet Nezami Ganjavi |ڕێکەوت=2012 |بڵاوکەرەوە=Caucasian Centre for Iranian Studies |ناونیشان=https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220914063448/https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Caucasica in the History of Mayyāfāriqīn |یەکەم=V. |دوایین=Minorsky |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=١٣|ساڵ=١٩٤٩|issue=1 |پەڕەکان=٢٧–٣٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0041977X00081830 |s2cid=162745151 |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/mtad/issue/73970/1161329}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Minorsky| یەکەم = Vladimir| سەردێڕ = Studies in Caucasian History| ناونیشان = https://archive.org/details/studiesincaucasi0000vmin| ساڵ = ١٩٥٣| بڵاوکەرەوە = Taylor’s Foreign Press|شوێن= New York|ژپنک=٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Turks, Iran and the Caucasus in the Middle Ages |یەکەم١=Vladimir |دوایین١=Minorsky |یەکەم٢=John Andrew |دوایین٢=Boyle |بڵاوکەرەوە=Variorum Reprints |ساڵ=١٩٧٨}} * {{cite encyclopedia |first=V. |last=Minorsky |title=Tiflis |editor-first1=M. Th. |editor-last1=Houtsma |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |year=1993 |encyclopedia=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936 |publisher=Brill |isbn=90-04-08265-4}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Andrew C. S. |بەستەری نووسەر=A. C. S. Peacock|دوایین=Peacock |سەردێڕ=Nomadic Society and the Seljūq Campaigns in Caucasia |journal=Iran & the Caucasus |بەرگ=٩|ساڵ=٢٠٠٥|issue=2 |پەڕەکان=٢٠٥–٢٣٠|doi=10.1163/157338405774829331}}٢١٠ * {{Encyclopædia Iranica Online | last = Peacock | first = Andrew | title = SHADDADIDS | year = 2011 | url =http://www.iranicaonline.org/articles/shaddadids}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Robert W. |دوایین=Thomson |سەردێڕ=Rewriting Caucasian History :The Medieval Armenian Adaptation of the Georgian Chronicles: The Original Georgian Texts and the Armenian Adaptation |بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |ساڵ=١٩٩٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vacca |یەکەم=Alison |ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=[[Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania]] |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٨٨٥١-٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shaddadids}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئازەربایجان|ئەرمەنستان}} [[پۆل:شەدادییەکان|شەدادییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١١٧٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٥١]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] 3t1bf9c6gkr8nhcx9yn3ym1p2sfs0gv 1569662 1569661 2026-03-29T08:34:29Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569662 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|common_name=شەدادییەکان|continent=|native_name=|conventional_long_name=میرنشینی شەدادی|image_coat=|image_flag=|flag_type=|image_map=File:Shaddadid.gif|image_map_caption=نەخشەی ناوچەی فەرمانڕەوای شەدادییەکان (<small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.2)|0.6}}</small>, <small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.1)|0.6}}</small>)، لەنێوان سەدەی ١١–١٢ز|national_motto=|capital=[[دوین]]، [[گەنجە]]، [[ئانی]]|common_languages=[[زمانی فارسی|فارسی]] (شیعر، دادگا){{sfn|Lornejad|Doostzadeh|2012|pp=١٥٢–١٥٣}}|religion=[[ئیسلام]]|government_type=شانشینی|title_leader=ئەمیر|leader1=[[محەممەد کوڕی شەداد]]<small>(دامەزرێنەر)</small>|year_leader1=٩٥١–٩٥٤|leader2=[[سوڵتانی مەحموودی]] <small>(کۆتا)</small>|year_leader2=١١٧٤–١١٩٩|event_start=دامەزراندن|year_start=٩٥١|event_end=دەستبەسەرداگرتنی [[ئیمپڕاتۆریەتیی گورجستان]]|year_end=١١٩٩|event_post=|date_post=|currency=دینار|image_map_size=300}} '''شەدادیدەکان''' خانەدانێکی [[کورد]]ی [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]] بوون.{{efn|قەتران بانگەشەی ئەوە دەکات کە شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[خانەدانی ساسانی|ساسانی]] بوون. {{sfn|Peacock|2011}}}}{{sfn|Kennedy|2016|p=215}}{{sfn|Peacock|٢٠١١}} کە لە ناوچە جیاوازەکانی [[ئەرمەنستان]] و [[ئاران]] ([[قەوقاز|کەوکاس]]) فەرمانڕەوایی کردووە لە ساڵی ٩٥١ تا ١١٩٩ی زایینی. سەرەتا لە [[دوین]] دامەزران. لە ڕێگەی ماوەی درێژخایەنیان لە ئەرمینیا، زۆرجار لەگەڵ [[خانەڵاتی باگراتونی|خێزانی شاھانەی باگراتونی]] ئەرمینیا ھاوسەرگیریان دەکرد.{{efn|"''بەڵام شانبەشانی نەریتی ئێرانی، کاریگەریی دراوسێ و کەسوکاری ئەرمەنی شەدادییەکان بەھێز بوو، لێرەوە دەرکەوتنی ناوە تایبەتەکانی ئەرمەنی وەک ئاشۆت لە نێو ئەندامانی خانەدانەکەدا لە ڕاستیدا، قەتران تەنانەت ھێما بۆ ڕەچەڵەکی ئەرمەنی شانشینەکە دەکات، فەزلۆن بە "شکۆمەندی بنەماڵەی بەگراتی" ناودەبات (کەسرەوی، ل261).''"{{sfn|Peacock|2011}}}}{{efn|"''دوای گرتنی ئانی ساڵی دواتر، ئەم پایتەختە کۆنەی بەگراتەکان لەلایەن بنەماڵەیەکی موسڵمانەوە کە شادادیدەکان بەڕێوەدەبرا، ھەرچەندە بەڕەچەڵەک کورد بوون، بەڵام لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوسەرگیریان کرد بۆ نموونە میری یەکەمی ئانی، مەنوچار یان مەنوچەھر، کوڕی شازادەیەکی ئەرمەنی بووە و خۆشی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەرمەنییەک کردووە.''"{{sfn|Thomson|1996|p=xxxvi}}}} لە شاری دوین دەستیان بە فەرمانڕەوای کرد، لە کۆتاییدا فەرمانڕەوای شارە مەزنەکانی تریان کرد، وەک [[بەردە، ئازەربایجان|بەردە]] و [[گەنجە]]. تیرەیەکی خانەدانی شەدادییەکان شارەکانی [[ئەنی]] و [[تبلیس|تفلیسی]]{{sfn|Minorsky|1949|p=٢٩}} وەک پاداشتێک بۆ خزمەتکردنیان بە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووکەکان]] پێدرا، کە بەیعەتیان بە سەلجووکەکان دابوو.{{sfn|Bosworth|1997|p=169}}{{sfn|Peacock|2005|p=٢١٦}} لە ساڵی ١٠٤٧ تا ١٠٥٧، شەدادییەکان خەریکی چەندین کار بوون لە جەنگ دژی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتین]]. ناوچەی نێوان ڕووبارەکانی [[کورا (دەریای خەزەر)|کورا]] و [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]] لەلایەن بنەماڵەیەکی شەدادیدەوە فەرمانڕەوایی دەکرا. == ڕەچەڵەک == شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[کورد]] بوون و لە ھۆزی «[[ھەزبانی]]» بوون. مێژوونووس [[ئەندرو پیکۆک]] ئاماژە بەوە دەکات کە شەدادییەکان «ھەوڵیان دەدا ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ بنەماڵەیەکی بەناوبانگتر لە خێڵە کوردییەکان بگەڕێننەوە». ھەندێک لە ئەندامانی خێزانی شەدادی وەک مەنوشەھر، ئەنووشیروان، گودەرز و ئەردەشێر، ناوی [[ساسانییەکان|شاھەنشاکانی ساسانییان]] (٢٢٤–٦٥١ ز) لێنراوە و ئەم خانەدانە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی ساسانییەکانن. ئەم بیرۆکەی بەستنەوە بە ڕابردووی [[ئێرانی پێش ئیسلام]] بە مەبەستی «شەرعییەت دان بە خۆیان وەک میراتگری نەریتە ئێرانییەکانی پێش ئیسلام»، تایبەتمەندییەک بوو کە شەدادییەکان لەگەڵ چەندین خانەدانی تری ھاوچەرخی خۆیاندا ھاوبەش بوون. جگە لە کاریگەرییە ئێرانییەکان، کاریگەرییەکی بەھێزی ئەرمەنیش لە ناو ماڵی فەرمانڕەوای شەدادیدا ھەبوو، کە ئەمەش لە ھەندێک ئەندامی خێزانەکەدا دەردەکەوێت کە ناوی [[ئەرمەنی]]یان ھەبوو وەک «ئاشۆت».<ref>Bozarslan, Hamit; Gunes, Cengiz; Yadirgi, Veli, eds. (2021). The Cambridge History of the Kurds. Cambridge University Press. p. 30. ISBN 978-1-108-47335-4.</ref> == مێژوو == === شەدادییەکانی دوین و گەنجە === [[پەڕگە:The_Byzantines_are_defeated_by_Aplesphares.jpg|وێنۆک|بیزەنتینەکان دەخرێنە ناو تەڵەوە و لەلایەن ئەپڵسفێرس (ئەبولئەسوار، ئەمیری کوردی دڤین)ەوە شکستیان پێدەھێنرێت]] [[پەڕگە:Fadl_b._Muhammad_Shaddadi,_Janza_(985-1031).jpg|وێنۆک|دراوی فازڵ ب. محەممەد شەدادی، جەنزا (٩٨٥–١٠٣١ز)<ref>https://numismatics.org/collection/0000.999.7486</ref>]] لە ساڵی ٩٥١دا، محەممەد لە [[دوین]] جێگیر بوو. بەھۆی ئەوەی نەیتوانی دوین لە بەرامبەر ھێرشی [[موسافیرییەکان]]دا بپارێزێت، بەرەو [[شانشینی ڤاسپۆراکان]] لە [[ئەرمەنستان]] ھەڵات. کوڕەکەی، لەشکریی یەکەم، بە گرتنی گەنجە لە ساڵی ٩٧١دا کۆتایی بە کاریگەریی موسافیرییەکان لە [[ئاران]] ھێنا. دواتر دەسەڵاتی خۆی بەرەو [[ترانسکۆکاسیا]] فراوان کرد تاوەکو [[شەمرکیر]] لە باکوور و بەردە لە ڕۆژھەڵات ([[ئازەربایجان]]ی ئێستا). ماوەی حوکمڕانی براکەی، [[مەرزیبان]]، تەنھا چەند ساڵێکی خایاند.<ref>Bosworth & Buchner 1997, p. 157.</ref><ref>Minorsky 1953, pp. 18, 46–49.</ref><ref>Minorsky 1953, p. 18.</ref> [[فەزڵی یەکەم]]، کوڕی سێیەمی محەممەد، لە ماوەی حوکمڕانییە درێژخایەنەکەیدا خاکەکەی فراوانتر کرد. ئەو لە ساڵی ١٠٢٢دا دوینی لە باگراتییە ئەرمەنییەکان سەند، و ھەڵمەتەکانی دژی ئەوان سەرکەوتنی جیاوازی بەدەستھێنا. ھەروەھا لە ساڵی ١٠٣٠دا ھێرشی کردە سەر خەزەرەکان، لەکاتێکدا بەشێک لە ئارانی لەژێر دەستدا بوو. لە کۆتایی ھەمان ساڵدا، لە کاتی گەڕانەوەی لە ھەڵمەتێکی سەرکەوتوو لە [[گورجستان]]، سوپاکەی تووشی ھێزە گورجی و ئەرمەنییەکان بوو و بە توندی شکا. دوای شکستی فەزڵی یەکەم، تەواوی ناوچەکە کەوتە ناو پشێوییەوە، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] پەستانی خستە سەر شازادە ئەرمەنییەکان و تورکە سەلجوقییەکان کاریگەرییان بەسەر ئاراندا پەیدا کرد دوای ھێرشی دووبارەی [[سەلجوقییەکان]] بۆ سەر [[دوین]].<ref>Minorsky 1953, pp. 18–19, 49–50.</ref><ref>Minorsky 1953, p. 19.</ref> [[ئەبوولفەتح موسا]] لە ساڵی ١٠٣١دا شوێنی فەزڵی یەکەمی گرتەوە و تا کاتی کوژرانی لەلایەن کوڕ و جێنشینەکەی، لەشکریی دووەم لە ساڵی ١٠٣٤دا، حوکمی کرد. [[قەتران تەبرێزی]] [[ھۆنەر]] ستایشی لەشکریی دووەمی کردووە بۆ سەرکەوتنی بەسەر شازادە ئەرمەنی و گورجییەکاندا لە کاتی مانەوەی لە گەنجە. لەشکریی دووەم بۆ ماوەی پازدە ساڵ حوکمی ئارانی کرد لە سەردەمێکدا کە مێژوونووسی عوسمانی «مەنەجیم باشی» وەک سەردەمێکی پڕ لە کێشە پەسنی دەکات. کاتێک لە ساڵی ١٠٤٩دا کۆچی دوایی کرد، ئەنووشیروان شوێنی گرتەوە، بەڵام ئەو ھێشتا منداڵ بوو و دەسەڵاتی ڕاستەقینە لە دەستی [[حاجیب دەبوو مەنسوور]]دا بوو کە وەک سەرپەرشتیار کاری دەکرد.<ref>Minorsky 1953, p. 64.</ref><ref>Minorsky 1993, p. 754.</ref> ڕژێمە نوێیەکە بە خێرایی لەلایەن لایەنێکی گەورەی خەڵکەوە دژایەتی کرا. [[مەنەجیم باشی]]، لە کورتەی مێژوویەکی ناوخۆیی فەوتاودا، دەگێڕێتەوە کە ھۆکارەکە ئەوە بوو کە دەبوو مەنسوور یەکسەر ڕازی بووە چەندین قەڵای سنووری ڕادەستی [[کاخێتییەکان]]، [[گورجییەکان]] و [[بیزەنتییەکان]] بکات، بە مەبەستی «بەرگرتن لە چاوچنۆکییان بۆ [[ئاران]]». ئەم بڕیارە وای کرد پیاوە ناودارەکان بە سەرکردایەتی «ھەیسەم»، سەرۆکی [[دەباغچییەکان]] لە شەمرکۆر، ڕاپەڕین بکەن. بەپێی [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، ئەم جووڵانەوەیە نوێنەرایەتی ڕاپەڕینی ناودارانی شار بوو دژی چینی باڵای [[بیرۆکراسی|بیرۆکرات]]. دەبوو مەنسوور، کە ئەو کاتە لە شەمرکۆر نیشتەجێ بوو، ھەوڵیدا ھەیسەم دەستگیر بکات، بەڵام ھەیسەم و خزمەتکارەکانی «خەنجەرەکانیان کێشا» و لایەنگرییان بۆ ئەبوولئەسوار شاوور، فەرمانڕەوای [[دوین]] و مامی باوکی ئەنووشیروان، ڕاگەیاند.<ref>Minorsky 1953, pp. 6, 24.</ref> [[ئەبوولئەسوار]] شەمرکۆری داگیر کرد، بارودۆخی شێواوی دەوێی چارەسەر کرد و چوو لە پایتەخت، [[گەنجە]]، نیشتەجێ بوو. ئەو ئەنووشیروانی دەستگیر کرد، کە حوکمڕانییەکەی دوای دوو مانگ لەناکاو کۆتایی ھات، ھەروەھا دەبوو مەنسوور و خزمەکانیشی دەستگیر کرد. حوکمڕانییە درێژخایەنەکەی ئەبوولئەسوار (نزیکەی ١٠٤٩–١٠٦٧) بووە لووتکەی دەسەڵاتی شەدادییەکان. ئەو دوایین میری سەربەخۆی شەدادی بوو، کاتێک [[توغرول بەگی یەکەم]] گەیشتە گەنجە و داوای لێکرد ببێتە پاشکۆی.<ref>Blair 1991, p. 68.</ref> [[پەڕگە:Ani_Surp_Arak'elots_-_Holy_Apostles_church_E_facade_of_south_narthex_(Muqarnas).jpg|وێنۆک|«کڵێسای نێردراوانی پیرۆز» لە [[ئانی]]، کە لە دەوروبەری سەردەمی شەدادییەکاندا دروست کراوە.<ref>https://sites.courtauld.ac.uk/crossingfrontiers/crossing-frontiers/turkey/ani/church-of-the-holy-apostles/</ref>]] لە تەممووزی ١٠٦٨دا، فەزڵی دووەمی کوڕی [[ئەبوولئەسوار شاوور]] بە ٣٣ ھەزار پیاوەوە ھێرشی کردە سەر [[گورجستان]] و لادێکانی تێکدا. [[باگراتی چوارەم]]ی گورجستان شکستی پێ ھێنا و ھێزەکانی شەدادی ناچار بە ھەڵاتن کرد. لەسەر ڕێگای کاخێتی، فەزڵ لەلایەن فەرمانڕەوای ناوخۆیی «ئەغسارتان»ەوە بە دیل گیرا. باگرات بە بەرامبەر وەرگرتنی چەندین قەڵا لەسەر ڕووباری ئایۆری، فەزڵی ئازاد کرد و [[تبلیس]]یشی لێ وەرگرتەوە کە لەوێ میرێکی ناوخۆیی وەک پاشکۆ دامەزراندەوە.<ref>Bosworth 1997, p. 170.</ref> لەکاتی دیلبوونی فەزڵی دووەمدا، ئاشۆتی برای گەورەی بۆ ماوەی ھەشت مانگ (ئابی ١٠٦٨ - نیسانی ١٠٦٩) حوکمی ئارانی کرد، تەنانەت دراوی بە ناوی خۆی و سەرداری خۆی، [[سوڵتان ئالپ ئەرسەلان]]ی سەلجوقی لێدا. لە ساڵی ١٠٧٥دا ئالپ ئەرسەلان کۆتا ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شەدادییەکانی خستە سەر دەسەڵاتی خۆی. لقێکی لاوەکی شەدادییەکان وەک پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] بەردەوام بوون لە حوکمڕانی [[ئانی]] و تیلیسی تا ساڵی ١١٧٥، کاتێک مەلیک شا فەزڵی سێیەمی لەسەر کار لادا. لە ساڵی ١٠٨٥دا، [[فەزڵی سێیەم]] ڕاپەڕینێکی نایەوە و [[گەنجە]]ی گرتەوە. مەلیک شا لە ساڵی ١٠٨٦دا ھەڵمەتێکی دەستپێکرد و فەزڵی دووبارە لە دەسەڵات لادا. لقێکی تری شەدادییەکان لە ڕێگەی [[مەنوشەھر]]ەوە بەردەوام بوون لە حوکمڕانی ئانی.<ref>Bosworth 1968, p. 95.</ref> === شەدادییەکانی ئانی === لە ساڵی ١٠٧٢دا، سەلجوقییەکان [[ئانی]]یان بە مەنوشەھری میری شەدادی فرۆشت. مەنوشەھر دیوارەکانی ئانی نۆژەن کردەوە و فراوانی کردن. شەدادییەکان بە گشتی سیاسەتێکی ئاشتییانەیان لە بەرامبەر زۆربەی دانیشتووانی [[ئەرمەنی]] و [[مەسیحی]] شارەکەدا پەیڕەو دەکرد و تەنانەت چەندین ئەندامی بنەماڵەکە ھاوسەرگیرییان لەگەڵ خانەدانەکانی [[باگراتی]] کرد.<ref>Rayfield, Donald (2013). Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books. p. 100. ISBN 978-1-78023-070-2.</ref> [[ئەبوولئەسوار]] کە کوڕ و جێنشینی [[مەنوشەھر]] بوو، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی ھاوچەرخی خۆی، [[ڤاردان ئارێڤێڵتسی]]، تۆمەتبار کرا بە چەوساندنەوەی مەسیحییەکان و ھەوڵدان بۆ فرۆشتنی [[ئانی]] بە میری [[قەرس]]. حوکمڕانییەکەی لەلایەن پاشای گورجستان، [[داوودی چوارەم]]، کۆتایی پێھێنرا کە ئانی بەبێ شەڕ لە ساڵی ١١٢٤دا ڕادەستی کرا. [[ئەبوولئەسوار شاوور]] کۆتایی ژیانی وەک دیلێکی گورجییەکان بەسەر برد، لەکاتێکدا ئانی لەلایەن داوودی چوارەمەوە درا بە ژەنەڕاڵەکەی، «ئەبولێتی». [[فەزڵی چوارەم]]، کوڕی ئەبوولئەسوار شاوور، توانی لە ساڵی ١١٢٥دا حوکمڕانی شەدادییەکان لە ئانی دەستپێبکاتەوە.<ref>Mikaberidze, Alexander (2015). Historical Dictionary of Georgia (2 ed.). Rowman & Littlefield. p. 259. ISBN 978-1-4422-4146-6.</ref> لە ساڵی ١١٣٠دا گورجستان لەلایەن سوڵتانی [[ئەھلات]]، [[سووکمەنی دووەم]] ھێرشی کرایە سەر. ئەم جەنگە بەھۆی کەوتنی ئانی بۆ دەستی گورجییەکان دەستی پێکرد؛ دیمیتریۆسی یەکەم ناچار بوو سازش بکات و ئانی بداتەوە بە فەزڵی چوارەم بە مەرجی پاشکۆیەتی و پاراستنی [[کڵێسا]] مەسیحییەکان. فەزڵ دەسەڵاتی خۆی بۆ دوین و گەنجە فراوان کرد، بەڵام نەیتوانی ئەو شارانە بپارێزێت. ئەو لەلایەن پیاوانی کۆشکەکەیەوە کوژرا دوای کەوتنی دوین بۆ دەستی میری [[تورک]] «قورتی» لە دەوروبەری ساڵی ١١٣٠دا. براکانی، مەحموود و خوشچیکر، بۆ ماوەیەکی کورت یەک لە دوای یەک حوکمیان کرد تاوەکو میرنشینەکە لەلایەن [[فەخرەددین شەداد]]، برازای فەزڵ، وەرگیرا.<ref>Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: Türkiye tarihi Cilt I, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991, p 149-150</ref> فەخرەدین شەداد داوای دەستی کچی [[سەلتووکی دووەم]]ی کرد، بەڵام سەلتووک ڕەتی کردەوە. ئەمەش بووە ھۆی ڕقێکی قووڵ لە دڵی شەداد بەرامبەر سەلتووک. لە ساڵی ١١٥٤دا پلانێکی دانا و ھاوپەیمانییەکی نھێنی لەگەڵ [[دیمیتریۆسی یەکەم]] بەست. لەکاتێکدا سوپایەکی گورجی لە بۆسەدا بوون، ئەو پێشنیاری سەرانەی بۆ [[سەلتووکییەکان]]، فەرمانڕەوای [[ئەرزەڕۆم]]، کرد و داوای لێکرد وەک پاشکۆ وەری بگرێت. لە ساڵانی ١١٥٣–١١٥٤دا ئەمیر سەلتووکی دووەم بەرەو ئانی بەڕێکەوت، بەڵام شەداد پاشای گورجستانی لەمە ئاگادار کردەوە. دیمیتریۆس بەرەو ئانی چوو، شکستی بە ئەمیرەکە ھێنا و دیلی کرد. لەسەر داوای فەرمانڕەوا موسڵمانەکانی دراوسێ، بە بەرامبەر ١٠٠ ھەزار دینار کە لەلایەن زاواکانی سەلتووکەوە درا، ئازادی کرد و سەلتوکیش سوێندی خوارد کە شەڕی گورجییەکان نەکات و گەڕایەوە ماڵەوە.<ref>Minorsky 1953, p. 84.</ref> لە ساڵی ١١٥٦دا دانیشتووانی مەسیحی [[ئانی]] دژی ئەمیر [[فەخرەددین شەداد]] ڕاپەڕین و شارەکەیان ڕادەستی فەزڵی پێنجەمی برای کرد؛ بەڵام فەزڵیش دیارە نەیتوانی خەڵکی ئانی ڕازی بکات، و ئەمجارەیان شارەکە پێشکەشی جۆرجی سێیەمی پاشای گورجستان کرا، ئەویش سوودی لەم پێشنیازە وەرگرت و ئانی داگیر کرد و ژەنەڕاڵەکەی «ئیڤان ئۆربێلی» وەک فەرمانڕەوا لە ساڵی ١١٦١دا دەستنیشان کرد. ھاوپەیمانییەک لە فەرمانڕەوا موسڵمانەکان بە سەرکردایەتی شەمسەددین ئیلدەگز، فەرمانڕەوای ئازەربایجان و ھەندێک ناوچەی تر، لە سەرەتای ١١٦٣دا ھەڵمەتێکیان دژی گورجستان دەستپێکرد. سووکمەنی دووەم و [[ئاک سونقوری]] فەرمانڕەوای [[مەراغە]] و کەسانی تریش چوونە پاڵی. بە سوپایەکی ٥٠ ھەزار کەسییەوە بەرەو جۆرجیا بەڕێکەوتن. سوپای جۆرجیا شکا و جۆرجی ناچار بوو ئاشتی بکات.<ref>Minorsky & Boyle 1978, p. 216.</ref> ئیلدەگز، ئەتابەگی ئازەربایجان، شارەکەی ڕادەستی شاھەنشا کرد بە مەرجی پاشکۆیەتی. شەدادییەکان نزیکەی ١٠ ساڵ حوکمی شارەکەیان کرد، بەڵام لە ساڵی ١١٧٤دا پاشا جۆرجی، شاھەنشای بە دیل گرت و جارێکی تر ئانی داگیر کردەوە. ئیڤان ئۆربێلی وەک پارێزگاری شارەکە دەستنیشان کرا. لە ساڵی ١١٧٥دا پارێزگاکانی باشووری [[گورجستان]] جارێکی تر لەلایەن ھێزە موسڵمانە یەکگرتووەکانەوە داگیر کرانەوە. ئەمەش سەرەتای ململانێیەکی تری درێژخایەن بوو بۆ گرتنی [[ئانی]]. مێژووەکان ڕێگە نادەن وێنەیەکی ڕوون لەم ململانێیە دروست بکەین، بەڵام دەتوانین وا دابنێین کە شارەکە و ناوچەکە چەندین جار دەستبەدەستیان کردووە. [[گورجییەکان]] چوار جار ئانییان گرت؛ لە ساڵانی ١١٢٤، ١١٦١، ١١٧٤ و ١١٩٩. سێ جارەکەی یەکەم لەلایەن شەدادییەکانەوە وەرگیرایەوە. لە ساڵی ١١٩٩دا، تاماری شاژنی گورجستان ئانی گرت و شارەکەی بەخشی بە خێزانی ئەرمەنی-جۆرجی «مخارگێرزێلی».<ref>Minorsky 1953, p. 96.</ref><ref>Lordkipanidze, Mariam (1987). Georgia in the XI-XII Centuries. Tbilisi: Genatleba. p. 150.</ref> == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == پەڕتووکەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Surveyor versus Epigrapher |یەکەم=Sheila S. |دوایین=Blair |journal=Muqarnas |بەرگ=٨|ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Brill}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|chapter=The Political and Dynastic History of the Iranic World |یەکەم=C.E. |دوایین=Bosworth |سەردێڕ=The Cambridge History of Iran:The Saljuq and Mongol Period |بەرگ=٥|editor-first=J.A. |editor-last=Boyle |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٦٨}} * {{cite encyclopedia |title=Shabankara |first1=C.E. |last1=Bosworth |first2=V.F. |last2=Buchner |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |editor-first1=C.E. |editor-last1=Bosworth |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |editor-first3=W.P. |editor-last3=Heinrichs |editor-first4=G. |editor-last4=Lecomte |publisher=Brill |year=1997}} * {{cite encyclopedia |title=Shaddadids |first=C.E. |last=Bosworth |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |publisher=Brill |year=1997}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Hugh |دوایین=Kennedy |سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&pg=PA215}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lornejad |یەکەم١=Siavash |دوایین٢=Doostzadeh |یەکەم٢=Ali |editor1-last=Arakelova |editor1-first=Victoria |editor2-last=Asatrian |editor2-first=Garnik |سەردێڕ=On the modern politicization of the Persian poet Nezami Ganjavi |ڕێکەوت=٢٠١٢ |بڵاوکەرەوە=Caucasian Centre for Iranian Studies |ناونیشان=https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220914063448/https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Caucasica in the History of Mayyāfāriqīn |یەکەم=V. |دوایین=Minorsky |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=١٣|ساڵ=١٩٤٩|issue=١ |پەڕەکان=٢٧–٣٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0041977X00081830 |s2cid=١٦٢٧٤٥١٥١ |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/mtad/issue/73970/1161329}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Minorsky| یەکەم = Vladimir| سەردێڕ = Studies in Caucasian History| ناونیشان = https://archive.org/details/studiesincaucasi0000vmin| ساڵ = ١٩٥٣| بڵاوکەرەوە = Taylor’s Foreign Press|شوێن= New York|ژپنک=٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Turks, Iran and the Caucasus in the Middle Ages |یەکەم١=Vladimir |دوایین١=Minorsky |یەکەم٢=John Andrew |دوایین٢=Boyle |بڵاوکەرەوە=Variorum Reprints |ساڵ=١٩٧٨}} * {{cite encyclopedia |first=V. |last=Minorsky |title=Tiflis |editor-first1=M. Th. |editor-last1=Houtsma |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |year=1993 |encyclopedia=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936 |publisher=Brill |isbn=90-04-08265-4}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Andrew C. S. |بەستەری نووسەر=A. C. S. Peacock|دوایین=Peacock |سەردێڕ=Nomadic Society and the Seljūq Campaigns in Caucasia |journal=Iran & the Caucasus |بەرگ=٩|ساڵ=٢٠٠٥|issue=٢ |پەڕەکان=٢٠٥–٢٣٠|doi=10.1163/157338405774829331}}٢١٠ * {{Encyclopædia Iranica Online | last = Peacock | first = Andrew | title = SHADDADIDS | year = ٢٠١١ | url =http://www.iranicaonline.org/articles/shaddadids}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Robert W. |دوایین=Thomson |سەردێڕ=Rewriting Caucasian History :The Medieval Armenian Adaptation of the Georgian Chronicles: The Original Georgian Texts and the Armenian Adaptation |بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |ساڵ=١٩٩٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vacca |یەکەم=Alison |ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=[[Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania]] |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٨٨٥١-٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shaddadids}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئازەربایجان|ئەرمەنستان}} [[پۆل:شەدادییەکان|شەدادییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١١٧٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٥١]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] owceoahcb3vypo3iwwfrzrmsmou7haa 1569672 1569662 2026-03-29T09:01:22Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1569672 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country|common_name=شەدادییەکان|continent=|native_name=|conventional_long_name=میرنشینی شەدادی|image_coat=|image_flag=|flag_type=|image_map=File:Shaddadid.gif|image_map_caption=نەخشەی ناوچەی فەرمانڕەوای شەدادییەکان (<small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.2)|0.6}}</small>, <small>{{Colorsample|rgba(107, 142, 35, 0.1)|0.6}}</small>)، لەنێوان سەدەی ١١–١٢ز|national_motto=|capital=[[دوین]]، [[گەنجە]]، [[ئانی]]|common_languages=[[زمانی فارسی|فارسی]] (شیعر، دادگا){{sfn|Lornejad|Doostzadeh|2012|pp=١٥٢–١٥٣}}|religion=[[ئیسلام]]|government_type=شانشینی|title_leader=ئەمیر|leader1=[[محەممەد کوڕی شەداد]]<small>(دامەزرێنەر)</small>|year_leader1=٩٥١–٩٥٤|leader2=[[سوڵتانی مەحموودی]] <small>(کۆتا)</small>|year_leader2=١١٧٤–١١٩٩|event_start=دامەزراندن|year_start=٩٥١|event_end=دەستبەسەرداگرتنی [[ئیمپڕاتۆریەتیی گورجستان]]|year_end=١١٩٩|event_post=|date_post=|currency=دینار|image_map_size=300}} '''شەدادیدەکان''' خانەدانێکی [[کورد]]ی [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]] بوون.{{efn|قەتران بانگەشەی ئەوە دەکات کە شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[خانەدانی ساسانی|ساسانی]] بوون. {{sfn|Peacock|2011}}}}{{sfn|Kennedy|2016|p=215}}{{sfn|Peacock|٢٠١١}} کە لە ناوچە جیاوازەکانی [[ئەرمەنستان]] و [[ئاران]] ([[قەوقاز|کەوکاس]]) فەرمانڕەوایی کردووە لە ساڵی ٩٥١ تا ١١٩٩ی زایینی. سەرەتا لە [[دوین]] دامەزران. لە ڕێگەی ماوەی درێژخایەنیان لە ئەرمینیا، زۆرجار لەگەڵ [[خانەڵاتی باگراتونی|خێزانی شاھانەی باگراتونی]] ئەرمینیا ھاوسەرگیریان دەکرد.{{efn|"''بەڵام شانبەشانی نەریتی ئێرانی، کاریگەریی دراوسێ و کەسوکاری ئەرمەنی شەدادییەکان بەھێز بوو، لێرەوە دەرکەوتنی ناوە تایبەتەکانی ئەرمەنی وەک ئاشۆت لە نێو ئەندامانی خانەدانەکەدا لە ڕاستیدا، قەتران تەنانەت ھێما بۆ ڕەچەڵەکی ئەرمەنی شانشینەکە دەکات، فەزلۆن بە "شکۆمەندی بنەماڵەی بەگراتی" ناودەبات (کەسرەوی، ل261).''"{{sfn|Peacock|2011}}}}{{efn|"''دوای گرتنی ئانی ساڵی دواتر، ئەم پایتەختە کۆنەی بەگراتەکان لەلایەن بنەماڵەیەکی موسڵمانەوە کە شادادیدەکان بەڕێوەدەبرا، ھەرچەندە بەڕەچەڵەک کورد بوون، بەڵام لەگەڵ ئەرمەنییەکان ھاوسەرگیریان کرد بۆ نموونە میری یەکەمی ئانی، مەنوچار یان مەنوچەھر، کوڕی شازادەیەکی ئەرمەنی بووە و خۆشی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەرمەنییەک کردووە.''"{{sfn|Thomson|1996|p=xxxvi}}}} لە شاری دوین دەستیان بە فەرمانڕەوای کرد، لە کۆتاییدا فەرمانڕەوای شارە مەزنەکانی تریان کرد، وەک [[بەردە، ئازەربایجان|بەردە]] و [[گەنجە]]. تیرەیەکی خانەدانی شەدادییەکان شارەکانی [[ئەنی]] و [[تبلیس|تفلیسی]]{{sfn|Minorsky|1949|p=٢٩}} وەک پاداشتێک بۆ خزمەتکردنیان بە [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی|سەلجووکەکان]] پێدرا، کە بەیعەتیان بە سەلجووکەکان دابوو.{{sfn|Bosworth|1997|p=169}}{{sfn|Peacock|2005|p=٢١٦}} لە ساڵی ١٠٤٧ تا ١٠٥٧، شەدادییەکان خەریکی چەندین کار بوون لە جەنگ دژی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتین]]. ناوچەی نێوان ڕووبارەکانی [[کورا (دەریای خەزەر)|کورا]] و [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]] لەلایەن بنەماڵەیەکی شەدادیدەوە فەرمانڕەوایی دەکرا. == ڕەچەڵەک == شەدادییەکان بە ڕەچەڵەک [[کورد]] بوون و لە ھۆزی «[[ھەزبانی]]» بوون. مێژوونووس [[ئەندرو پیکۆک]] ئاماژە بەوە دەکات کە شەدادییەکان «ھەوڵیان دەدا ڕەچەڵەکی خۆیان بۆ بنەماڵەیەکی بەناوبانگتر لە خێڵە کوردییەکان بگەڕێننەوە». ھەندێک لە ئەندامانی خێزانی شەدادی وەک مەنوشەھر، ئەنووشیروان، گودەرز و ئەردەشێر، ناوی [[ساسانییەکان|شاھەنشاکانی ساسانییان]] (٢٢٤–٦٥١ ز) لێنراوە و ئەم خانەدانە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە لە نەوەی ساسانییەکانن. ئەم بیرۆکەی بەستنەوە بە ڕابردووی [[ئێرانی پێش ئیسلام]] بە مەبەستی «شەرعییەت دان بە خۆیان وەک میراتگری نەریتە ئێرانییەکانی پێش ئیسلام»، تایبەتمەندییەک بوو کە شەدادییەکان لەگەڵ چەندین خانەدانی تری ھاوچەرخی خۆیاندا ھاوبەش بوون. جگە لە کاریگەرییە ئێرانییەکان، کاریگەرییەکی بەھێزی ئەرمەنیش لە ناو ماڵی فەرمانڕەوای شەدادیدا ھەبوو، کە ئەمەش لە ھەندێک ئەندامی خێزانەکەدا دەردەکەوێت کە ناوی [[ئەرمەنی]]یان ھەبوو وەک «ئاشۆت».<ref>Bozarslan, Hamit; Gunes, Cengiz; Yadirgi, Veli, eds. (2021). The Cambridge History of the Kurds. Cambridge University Press. p. 30. ISBN 978-1-108-47335-4.</ref> == مێژوو == === شەدادییەکانی دوین و گەنجە === [[پەڕگە:The_Byzantines_are_defeated_by_Aplesphares.jpg|وێنۆک|بیزەنتینەکان دەخرێنە ناو تەڵەوە و لەلایەن ئەپڵسفێرس (ئەبولئەسوار، ئەمیری کوردی دڤین)ەوە شکستیان پێدەھێنرێت]] [[پەڕگە:Fadl_b._Muhammad_Shaddadi,_Janza_(985-1031).jpg|وێنۆک|دراوی فازڵ ب. محەممەد شەدادی، جەنزا (٩٨٥–١٠٣١ز)<ref>https://numismatics.org/collection/0000.999.7486</ref>]] لە ساڵی ٩٥١دا، محەممەد لە [[دوین]] جێگیر بوو. بەھۆی ئەوەی نەیتوانی دوین لە بەرامبەر ھێرشی [[موسافیرییەکان]]دا بپارێزێت، بەرەو [[شانشینی ڤاسپۆراکان]] لە [[ئەرمەنستان]] ھەڵات. کوڕەکەی، لەشکریی یەکەم، بە گرتنی گەنجە لە ساڵی ٩٧١دا کۆتایی بە کاریگەریی موسافیرییەکان لە [[ئاران]] ھێنا. دواتر دەسەڵاتی خۆی بەرەو [[ترانسکۆکاسیا]] فراوان کرد تاوەکو [[شەمرکیر]] لە باکوور و بەردە لە ڕۆژھەڵات ([[ئازەربایجان]]ی ئێستا). ماوەی حوکمڕانی براکەی، [[مەرزیبان]]، تەنھا چەند ساڵێکی خایاند.<ref>Bosworth & Buchner 1997, p. 157.</ref><ref>Minorsky 1953, pp. 18, 46–49.</ref><ref>Minorsky 1953, p. 18.</ref> [[فەزڵی یەکەم]]، کوڕی سێیەمی محەممەد، لە ماوەی حوکمڕانییە درێژخایەنەکەیدا خاکەکەی فراوانتر کرد. ئەو لە ساڵی ١٠٢٢دا دوینی لە باگراتییە ئەرمەنییەکان سەند، و ھەڵمەتەکانی دژی ئەوان سەرکەوتنی جیاوازی بەدەستھێنا. ھەروەھا لە ساڵی ١٠٣٠دا ھێرشی کردە سەر خەزەرەکان، لەکاتێکدا بەشێک لە ئارانی لەژێر دەستدا بوو. لە کۆتایی ھەمان ساڵدا، لە کاتی گەڕانەوەی لە ھەڵمەتێکی سەرکەوتوو لە [[گورجستان]]، سوپاکەی تووشی ھێزە گورجی و ئەرمەنییەکان بوو و بە توندی شکا. دوای شکستی فەزڵی یەکەم، تەواوی ناوچەکە کەوتە ناو پشێوییەوە، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] پەستانی خستە سەر شازادە ئەرمەنییەکان و تورکە سەلجوقییەکان کاریگەرییان بەسەر ئاراندا پەیدا کرد دوای ھێرشی دووبارەی [[سەلجوقییەکان]] بۆ سەر [[دوین]].<ref>Minorsky 1953, pp. 18–19, 49–50.</ref><ref>Minorsky 1953, p. 19.</ref> [[ئەبوولفەتح موسا]] لە ساڵی ١٠٣١دا شوێنی فەزڵی یەکەمی گرتەوە و تا کاتی کوژرانی لەلایەن کوڕ و جێنشینەکەی، لەشکریی دووەم لە ساڵی ١٠٣٤دا، حوکمی کرد. [[قەتران تەبرێزی]] [[ھۆنەر]] ستایشی لەشکریی دووەمی کردووە بۆ سەرکەوتنی بەسەر شازادە ئەرمەنی و گورجییەکاندا لە کاتی مانەوەی لە گەنجە. لەشکریی دووەم بۆ ماوەی پازدە ساڵ حوکمی ئارانی کرد لە سەردەمێکدا کە مێژوونووسی عوسمانی «مەنەجیم باشی» وەک سەردەمێکی پڕ لە کێشە پەسنی دەکات. کاتێک لە ساڵی ١٠٤٩دا کۆچی دوایی کرد، ئەنووشیروان شوێنی گرتەوە، بەڵام ئەو ھێشتا منداڵ بوو و دەسەڵاتی ڕاستەقینە لە دەستی [[حاجیب دەبوو مەنسوور]]دا بوو کە وەک سەرپەرشتیار کاری دەکرد.<ref>Minorsky 1953, p. 64.</ref><ref>Minorsky 1993, p. 754.</ref> ڕژێمە نوێیەکە بە خێرایی لەلایەن لایەنێکی گەورەی خەڵکەوە دژایەتی کرا. [[مەنەجیم باشی]]، لە کورتەی مێژوویەکی ناوخۆیی فەوتاودا، دەگێڕێتەوە کە ھۆکارەکە ئەوە بوو کە دەبوو مەنسوور یەکسەر ڕازی بووە چەندین قەڵای سنووری ڕادەستی [[کاخێتییەکان]]، [[گورجییەکان]] و [[بیزەنتییەکان]] بکات، بە مەبەستی «بەرگرتن لە چاوچنۆکییان بۆ [[ئاران]]». ئەم بڕیارە وای کرد پیاوە ناودارەکان بە سەرکردایەتی «ھەیسەم»، سەرۆکی [[دەباغچییەکان]] لە شەمرکۆر، ڕاپەڕین بکەن. بەپێی [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]]، ئەم جووڵانەوەیە نوێنەرایەتی ڕاپەڕینی ناودارانی شار بوو دژی چینی باڵای [[بیرۆکراسی|بیرۆکرات]]. دەبوو مەنسوور، کە ئەو کاتە لە شەمرکۆر نیشتەجێ بوو، ھەوڵیدا ھەیسەم دەستگیر بکات، بەڵام ھەیسەم و خزمەتکارەکانی «خەنجەرەکانیان کێشا» و لایەنگرییان بۆ ئەبوولئەسوار شاوور، فەرمانڕەوای [[دوین]] و مامی باوکی ئەنووشیروان، ڕاگەیاند.<ref>Minorsky 1953, pp. 6, 24.</ref> [[ئەبوولئەسوار]] شەمرکۆری داگیر کرد، بارودۆخی شێواوی دەوێی چارەسەر کرد و چوو لە پایتەخت، [[گەنجە]]، نیشتەجێ بوو. ئەو ئەنووشیروانی دەستگیر کرد، کە حوکمڕانییەکەی دوای دوو مانگ لەناکاو کۆتایی ھات، ھەروەھا دەبوو مەنسوور و خزمەکانیشی دەستگیر کرد. حوکمڕانییە درێژخایەنەکەی ئەبوولئەسوار (نزیکەی ١٠٤٩–١٠٦٧) بووە لووتکەی دەسەڵاتی شەدادییەکان. ئەو دوایین میری سەربەخۆی شەدادی بوو، کاتێک [[توغرول بەگی یەکەم]] گەیشتە گەنجە و داوای لێکرد ببێتە پاشکۆی.<ref>Blair 1991, p. 68.</ref> [[پەڕگە:Ani_Surp_Arak'elots_-_Holy_Apostles_church_E_facade_of_south_narthex_(Muqarnas).jpg|وێنۆک|«کڵێسای نێردراوانی پیرۆز» لە [[ئانی]]، کە لە دەوروبەری سەردەمی شەدادییەکاندا دروست کراوە.<ref>https://sites.courtauld.ac.uk/crossingfrontiers/crossing-frontiers/turkey/ani/church-of-the-holy-apostles/</ref>]] لە تەممووزی ١٠٦٨دا، فەزڵی دووەمی کوڕی [[ئەبوولئەسوار شاوور]] بە ٣٣ ھەزار پیاوەوە ھێرشی کردە سەر [[گورجستان]] و لادێکانی تێکدا. [[باگراتی چوارەم]]ی گورجستان شکستی پێ ھێنا و ھێزەکانی شەدادی ناچار بە ھەڵاتن کرد. لەسەر ڕێگای کاخێتی، فەزڵ لەلایەن فەرمانڕەوای ناوخۆیی «ئەغسارتان»ەوە بە دیل گیرا. باگرات بە بەرامبەر وەرگرتنی چەندین قەڵا لەسەر ڕووباری ئایۆری، فەزڵی ئازاد کرد و [[تبلیس]]یشی لێ وەرگرتەوە کە لەوێ میرێکی ناوخۆیی وەک پاشکۆ دامەزراندەوە.<ref>Bosworth 1997, p. 170.</ref> لەکاتی دیلبوونی فەزڵی دووەمدا، ئاشۆتی برای گەورەی بۆ ماوەی ھەشت مانگ (ئابی ١٠٦٨ - نیسانی ١٠٦٩) حوکمی ئارانی کرد، تەنانەت دراوی بە ناوی خۆی و سەرداری خۆی، [[سوڵتان ئالپ ئەرسەلان]]ی سەلجوقی لێدا. لە ساڵی ١٠٧٥دا ئالپ ئەرسەلان کۆتا ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی شەدادییەکانی خستە سەر دەسەڵاتی خۆی. لقێکی لاوەکی شەدادییەکان وەک پاشکۆی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] بەردەوام بوون لە حوکمڕانی [[ئانی]] و تیلیسی تا ساڵی ١١٧٥، کاتێک مەلیک شا فەزڵی سێیەمی لەسەر کار لادا. لە ساڵی ١٠٨٥دا، [[فەزڵی سێیەم]] ڕاپەڕینێکی نایەوە و [[گەنجە]]ی گرتەوە. مەلیک شا لە ساڵی ١٠٨٦دا ھەڵمەتێکی دەستپێکرد و فەزڵی دووبارە لە دەسەڵات لادا. لقێکی تری شەدادییەکان لە ڕێگەی [[مەنوشەھر]]ەوە بەردەوام بوون لە حوکمڕانی ئانی.<ref>Bosworth 1968, p. 95.</ref> === شەدادییەکانی ئانی === لە ساڵی ١٠٧٢دا، سەلجوقییەکان [[ئانی]]یان بە مەنوشەھری میری شەدادی فرۆشت. مەنوشەھر دیوارەکانی ئانی نۆژەن کردەوە و فراوانی کردن. شەدادییەکان بە گشتی سیاسەتێکی ئاشتییانەیان لە بەرامبەر زۆربەی دانیشتووانی [[ئەرمەنی]] و [[مەسیحی]] شارەکەدا پەیڕەو دەکرد و تەنانەت چەندین ئەندامی بنەماڵەکە ھاوسەرگیرییان لەگەڵ خانەدانەکانی [[باگراتی]] کرد.<ref>Rayfield, Donald (2013). Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books. p. 100. ISBN 978-1-78023-070-2.</ref> [[ئەبوولئەسوار]] کە کوڕ و جێنشینی [[مەنوشەھر]] بوو، لەلایەن مێژوونووسی ئەرمەنی ھاوچەرخی خۆی، [[ڤاردان ئارێڤێڵتسی]]، تۆمەتبار کرا بە چەوساندنەوەی مەسیحییەکان و ھەوڵدان بۆ فرۆشتنی [[ئانی]] بە میری [[قەرس]]. حوکمڕانییەکەی لەلایەن پاشای گورجستان، [[داوودی چوارەم]]، کۆتایی پێھێنرا کە ئانی بەبێ شەڕ لە ساڵی ١١٢٤دا ڕادەستی کرا. [[ئەبوولئەسوار شاوور]] کۆتایی ژیانی وەک دیلێکی گورجییەکان بەسەر برد، لەکاتێکدا ئانی لەلایەن داوودی چوارەمەوە درا بە ژەنەڕاڵەکەی، «ئەبولێتی». [[فەزڵی چوارەم]]، کوڕی ئەبوولئەسوار شاوور، توانی لە ساڵی ١١٢٥دا حوکمڕانی شەدادییەکان لە ئانی دەستپێبکاتەوە.<ref>Mikaberidze, Alexander (2015). Historical Dictionary of Georgia (2 ed.). Rowman & Littlefield. p. 259. ISBN 978-1-4422-4146-6.</ref> لە ساڵی ١١٣٠دا گورجستان لەلایەن سوڵتانی [[ئەھلات]]، [[سووکمەنی دووەم]] ھێرشی کرایە سەر. ئەم جەنگە بەھۆی کەوتنی ئانی بۆ دەستی گورجییەکان دەستی پێکرد؛ دیمیتریۆسی یەکەم ناچار بوو سازش بکات و ئانی بداتەوە بە فەزڵی چوارەم بە مەرجی پاشکۆیەتی و پاراستنی [[کڵێسا]] مەسیحییەکان. فەزڵ دەسەڵاتی خۆی بۆ دوین و گەنجە فراوان کرد، بەڵام نەیتوانی ئەو شارانە بپارێزێت. ئەو لەلایەن پیاوانی کۆشکەکەیەوە کوژرا دوای کەوتنی دوین بۆ دەستی میری [[تورک]] «قورتی» لە دەوروبەری ساڵی ١١٣٠دا. براکانی، مەحموود و خوشچیکر، بۆ ماوەیەکی کورت یەک لە دوای یەک حوکمیان کرد تاوەکو میرنشینەکە لەلایەن [[فەخرەددین شەداد]]، برازای فەزڵ، وەرگیرا.<ref>Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: Türkiye tarihi Cilt I, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991, p 149-150</ref> فەخرەدین شەداد داوای دەستی کچی [[سەلتووکی دووەم]]ی کرد، بەڵام سەلتووک ڕەتی کردەوە. ئەمەش بووە ھۆی ڕقێکی قووڵ لە دڵی شەداد بەرامبەر سەلتووک. لە ساڵی ١١٥٤دا پلانێکی دانا و ھاوپەیمانییەکی نھێنی لەگەڵ [[دیمیتریۆسی یەکەم]] بەست. لەکاتێکدا سوپایەکی گورجی لە بۆسەدا بوون، ئەو پێشنیاری سەرانەی بۆ [[سەلتووکییەکان]]، فەرمانڕەوای [[ئەرزەڕۆم]]، کرد و داوای لێکرد وەک پاشکۆ وەری بگرێت. لە ساڵانی ١١٥٣–١١٥٤دا ئەمیر سەلتووکی دووەم بەرەو ئانی بەڕێکەوت، بەڵام شەداد پاشای گورجستانی لەمە ئاگادار کردەوە. دیمیتریۆس بەرەو ئانی چوو، شکستی بە ئەمیرەکە ھێنا و دیلی کرد. لەسەر داوای فەرمانڕەوا موسڵمانەکانی دراوسێ، بە بەرامبەر ١٠٠ ھەزار دینار کە لەلایەن زاواکانی سەلتووکەوە درا، ئازادی کرد و سەلتوکیش سوێندی خوارد کە شەڕی گورجییەکان نەکات و گەڕایەوە ماڵەوە.<ref>Minorsky 1953, p. 84.</ref> لە ساڵی ١١٥٦دا دانیشتووانی مەسیحی [[ئانی]] دژی ئەمیر [[فەخرەددین شەداد]] ڕاپەڕین و شارەکەیان ڕادەستی فەزڵی پێنجەمی برای کرد؛ بەڵام فەزڵیش دیارە نەیتوانی خەڵکی ئانی ڕازی بکات، و ئەمجارەیان شارەکە پێشکەشی جۆرجی سێیەمی پاشای گورجستان کرا، ئەویش سوودی لەم پێشنیازە وەرگرت و ئانی داگیر کرد و ژەنەڕاڵەکەی «ئیڤان ئۆربێلی» وەک فەرمانڕەوا لە ساڵی ١١٦١دا دەستنیشان کرد. ھاوپەیمانییەک لە فەرمانڕەوا موسڵمانەکان بە سەرکردایەتی شەمسەددین ئیلدەگز، فەرمانڕەوای ئازەربایجان و ھەندێک ناوچەی تر، لە سەرەتای ١١٦٣دا ھەڵمەتێکیان دژی گورجستان دەستپێکرد. سووکمەنی دووەم و [[ئاک سونقوری]] فەرمانڕەوای [[مەراغە]] و کەسانی تریش چوونە پاڵی. بە سوپایەکی ٥٠ ھەزار کەسییەوە بەرەو جۆرجیا بەڕێکەوتن. سوپای جۆرجیا شکا و جۆرجی ناچار بوو ئاشتی بکات.<ref>Minorsky & Boyle 1978, p. 216.</ref> ئیلدەگز، ئەتابەگی ئازەربایجان، شارەکەی ڕادەستی شاھەنشا کرد بە مەرجی پاشکۆیەتی. شەدادییەکان نزیکەی ١٠ ساڵ حوکمی شارەکەیان کرد، بەڵام لە ساڵی ١١٧٤دا پاشا جۆرجی، شاھەنشای بە دیل گرت و جارێکی تر ئانی داگیر کردەوە. ئیڤان ئۆربێلی وەک پارێزگاری شارەکە دەستنیشان کرا. لە ساڵی ١١٧٥دا پارێزگاکانی باشووری [[گورجستان]] جارێکی تر لەلایەن ھێزە موسڵمانە یەکگرتووەکانەوە داگیر کرانەوە. ئەمەش سەرەتای ململانێیەکی تری درێژخایەن بوو بۆ گرتنی [[ئانی]]. مێژووەکان ڕێگە نادەن وێنەیەکی ڕوون لەم ململانێیە دروست بکەین، بەڵام دەتوانین وا دابنێین کە شارەکە و ناوچەکە چەندین جار دەستبەدەستیان کردووە. [[گورجییەکان]] چوار جار ئانییان گرت؛ لە ساڵانی ١١٢٤، ١١٦١، ١١٧٤ و ١١٩٩. سێ جارەکەی یەکەم لەلایەن شەدادییەکانەوە وەرگیرایەوە. لە ساڵی ١١٩٩دا، تاماری شاژنی گورجستان ئانی گرت و شارەکەی بەخشی بە خێزانی ئەرمەنی-جۆرجی «مخارگێرزێلی».<ref>Minorsky 1953, p. 96.</ref><ref>Lordkipanidze, Mariam (1987). Georgia in the XI-XII Centuries. Tbilisi: Genatleba. p. 150.</ref> == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == پەڕتووکەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Surveyor versus Epigrapher |یەکەم=Sheila S. |دوایین=Blair |journal=Muqarnas |بەرگ=٨|ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Brill}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|chapter=The Political and Dynastic History of the Iranic World |یەکەم=C.E. |دوایین=Bosworth |سەردێڕ=The Cambridge History of Iran:The Saljuq and Mongol Period |بەرگ=٥|editor-first=J.A. |editor-last=Boyle |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٦٨}} * {{cite encyclopedia |title=Shabankara |first1=C.E. |last1=Bosworth |first2=V.F. |last2=Buchner |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |editor-first1=C.E. |editor-last1=Bosworth |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |editor-first3=W.P. |editor-last3=Heinrichs |editor-first4=G. |editor-last4=Lecomte |publisher=Brill |year=1997}} * {{cite encyclopedia |title=Shaddadids |first=C.E. |last=Bosworth |encyclopedia=The Encyclopedia of Islam |volume=IX |publisher=Brill |year=1997}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Hugh |دوایین=Kennedy |سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kak0CwAAQBAJ&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&pg=PA215}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lornejad |یەکەم١=Siavash |دوایین٢=Doostzadeh |یەکەم٢=Ali |editor1-last=Arakelova |editor1-first=Victoria |editor2-last=Asatrian |editor2-first=Garnik |سەردێڕ=On the modern politicization of the Persian poet Nezami Ganjavi |ڕێکەوت=٢٠١٢ |بڵاوکەرەوە=Caucasian Centre for Iranian Studies |ناونیشان=https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220914063448/https://persianpoetry.arizona.edu/sites/persianpoetry.sites.arizona.edu/files/POLITICIZATION%20OF%20NEZAMI_0.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Caucasica in the History of Mayyāfāriqīn |یەکەم=V. |دوایین=Minorsky |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=١٣|ساڵ=١٩٤٩|issue=١ |پەڕەکان=٢٧–٣٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0041977X00081830 |s2cid=١٦٢٧٤٥١٥١ |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/pub/mtad/issue/73970/1161329}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Minorsky| یەکەم = Vladimir| سەردێڕ = Studies in Caucasian History| ناونیشان = https://archive.org/details/studiesincaucasi0000vmin| ساڵ = ١٩٥٣| بڵاوکەرەوە = Taylor’s Foreign Press|شوێن= New York|ژپنک=٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Turks, Iran and the Caucasus in the Middle Ages |یەکەم١=Vladimir |دوایین١=Minorsky |یەکەم٢=John Andrew |دوایین٢=Boyle |بڵاوکەرەوە=Variorum Reprints |ساڵ=١٩٧٨}} * {{cite encyclopedia |first=V. |last=Minorsky |title=Tiflis |editor-first1=M. Th. |editor-last1=Houtsma |editor-first2=E. |editor-last2=van Donzel |year=1993 |encyclopedia=E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936 |publisher=Brill |isbn=90-04-08265-4}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=Andrew C. S. |بەستەری نووسەر=A. C. S. Peacock|دوایین=Peacock |سەردێڕ=Nomadic Society and the Seljūq Campaigns in Caucasia |journal=Iran & the Caucasus |بەرگ=٩|ساڵ=٢٠٠٥|issue=٢ |پەڕەکان=٢٠٥–٢٣٠|doi=10.1163/157338405774829331}}٢١٠ * {{Encyclopædia Iranica Online | last = Peacock | first = Andrew | title = SHADDADIDS | year = ٢٠١١ | url =http://www.iranicaonline.org/articles/shaddadids}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Robert W. |دوایین=Thomson |سەردێڕ=Rewriting Caucasian History :The Medieval Armenian Adaptation of the Georgian Chronicles: The Original Georgian Texts and the Armenian Adaptation |بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |ساڵ=١٩٩٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vacca |یەکەم=Alison |ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=[[Non-Muslim Provinces under Early Islam: Islamic Rule and Iranian Legitimacy in Armenia and Caucasian Albania]] |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-١٨٨٥١-٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shaddadids}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئازەربایجان|ئەرمەنستان}} [[پۆل:شەدادییەکان|شەدادییەکان]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١١٧٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٩٥١]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:مێژووی ئازەربایجان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] chf65j6c5dn3aex0t2t4ybbaikozv4z 0 74495 1569438 1569013 2026-03-28T15:00:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1569438 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ئاریان لو فۆر<br />Ariane Le Fort | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ١٩٦٠ | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = [[نووسەر]] | language = | nationality = [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = | portaldisp = }} '''ئاریان لو فۆر''' ({{بە فەڕەنسی|Ariane Le Fort }}) [[نووسەر]]ی سەدەی بیستەمی خەڵکی [[فەڕەنسا]]یە. ==ژیاننامە== کچی باوکێکی سویسری و دایکێکی بەلجیکییە، لە شاری [[مۆنس]] لەدایکبووە و لەوێ و لە [[برۆکسل]] گەورە بووە. لە [[زانکۆی ئاتین ڕۆیاڵ دی ڕیکسنسارت]] زمانی [[لاتینی]] و [[یۆنانی]] خوێندووە، پاشان ساڵێک لە [[کۆلێژی گۆشن]] لە [[ھیندستان]] بەسەر بردووە و دواتر لە [[زانکۆی لیبرێ دی بروکسێل]] [[ڕۆژنامەگەری]] و پەیوەندییەکانی خوێندووە. لو فۆر وەک ڕۆژنامەنووس، و [[کتێبخانەوان]]، کارمەندی فرۆشتنی تاکەکەسی لە کتێبفرۆشێک و وەک مامۆستای ئەرکەکانی ماڵەوە کاری کردووە. ھەروەھا دایکی دوو منداڵە و وانە بە نووسین دەڵێتەوە. لو فۆر زۆر کاردەکات بۆ ھاوسەنگکردنی ئەم چالاکییانە لەگەڵ نووسینەکەی.<ref>http://www.servicedulivre.be/sll/fiches_auteurs/l/le-fort-ariane.html</ref><ref>http://archives.lesoir.be/portrait-ariane-le-fort-le-plaisir-d-etre-immorale-en-t_t-19990531-Z0GUQW.html</ref><ref>http://www.promotiondeslettres.cfwb.be/index.php?eID=tx_nawsecuredl&u=0&file=fileadmin/sites/pdl/upload/pdl_super_editor/pdl_editor/images/ariane_lefort_2013.pdf&hash=0f7e7a5a93ed2fda0e2fdaed0acd4c85782de811</ref> == ئەمەش ببینە == * [[پێڕستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی بەپێی سەدە|پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{Ltr}} {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}} {{Ltr/end}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:زیندووان]] oefyest2pctamqxrnrn56h31w8fq48k 0 118272 1569492 1400865 2026-03-28T16:47:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569492 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} {{Infobox person |name =دیپیکا پادوکۆن |image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg |caption = دیپیکا لە فیستیڤاڵی کان، ٢٠١٨ |size = 342038 |birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٦|٠١|٠٥|df=yes}} |birth_place = [[کۆپنھاگن]]، {{ئاڵا|دانمارک}} |death_date = |death_place = |occupation = [[ئەکتەر]]، نمایشکاری پێشووی جلووبەرگ |years_active = ٢٠٠٦–ئێستا}} '''دیپیکا پادوکۆن''' لەدایکبووی ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٦. خانمە ئەکتەری ھیندییە یەکێکە لە کچە سەرکەوتووەکانی بۆلیوود، بەر لە ئەکتەری نمایشکاری جلووبەرگ بووە. یەکەم دەرکەوتنی دیپیکا لەساڵی ٢٠٠٦ بوو لە فیلمی (Aishwarya)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Deepika_Padukone#Filmography</ref> لەپاش ئەو فیلمە لەیەکەم فیلمی بۆلیوودا بەشداربوو بەدوو ڕۆڵ ئەویش فیلمی (Om Shanti Om) بوو لەساڵی ٢٠٠٧.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Om_Shanti_Om</ref> وە لەساڵی ٢٠١٣ لە فیلمی (chennai express)<ref>http://www.imdb.com/title/tt2112124/</ref> کە لەگەڵ [[شاروخ خان]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا بینی سەرکەوتنێکی مەزنییان بەدەست ھێنا و لەپلەکانی پێشەوەی پڕ داھاتترینەکانی [[بۆلیوود]]ە وە لە فیلمێکی دییش لەگەڵ شارۆخ خان دا لەساڵی ٢٠١٤ بەناوی (Happy New Year)<ref>http://www.imdb.com/title/tt2461132/</ref> لەمیشدا سەرکەوتنێکی باشییان دەستەمۆکرد. == فیلمۆگرافیا == {| class="wikitable" |+Key |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} |Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ناو ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |تێبینی ! scope="col" class="unsortable" |سەرچاوە |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Aishwarya_(film)|Aishwarya]] (دەوڵەمەندی؛ ناو)'' |2006 |دەوڵەمەندی |ئیندراجت لانکێش |فیلمی زمانی کانادی بوو |<ref name="debut">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vijayasarathy|یەکەم=R.G.|سەردێڕ=Deepika's Aishwarya is a must watch|ناونیشان=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|بڵاوکەرەوە=[[Rediff.com]]|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131023055429/http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Om_Shanti_Om|Om Shanti Om]]'' (ئۆم شانتی ئۆم) |2007 |شانتیپریا/ ساندی |فەرەح خان | - بوو بۆ باشترین یەکەم دەرکەوتنی خانمە ئەکتەران لە خەڵاتانی فیلمفەیر - پاڵێوراو بوو بۆ باشترین خانمە ئەکتەر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Om Shanti Om (2007)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141025045139/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Debutants bag most Filmfare nominations|ناونیشان=http://www.ibnlive.com/videos/india/filmfare-nominations-e9-282299.html|بڵاوکەرەوە=CNN-IBN|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307050858/https://www.news18.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chak De, Taare Zameen Par rule 53rd Filmfare awards|ناونیشان=http://www.ibnlive.com/videos/india/53rd-filmfare-awards-winners-283672.html|بڵاوکەرەوە=CNN-IBN|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307050854/https://www.news18.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Bachna_Ae_Haseeno|Bachna Ae Haseeno]]'' (باچنا ئەی هاسینۆ) |2008 |گایاتری جاکهار |سیدهارت ئاناند | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bachna Ae Haseeno (2008)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58416|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150401010414/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/58416|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Chandni_Chowk_to_China|Chandni Chowk to China]]'' (شەندی شۆک بۆ چین) |2009 |ساکی/ سوزی |نیکیل ئەدانی | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chandni Chowk To China (2009)|ناونیشان=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012231457/http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Billu|Billu]]'' (بیلو) |2009 |خۆی |پریادارشان |دەرکەوتنی تایبەتی هەبوو لە گۆرانی "Love Mera Hit Hit" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-not-interested-in-doing-cameos-anymore/|سەردێڕ=Deepika Padukone not interested in doing cameos anymore|ئیش=The Indian Express|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140811182109/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-not-interested-in-doing-cameos-anymore/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.filmjournal.com/content/film-review-billu-barber|سەردێڕ=Film Review: Billu Barber|نووسەر=Lovece, Frank|ئیش=[[Film Journal International]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402112959/http://www.filmjournal.com/content/film-review-billu-barber|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Love_Aaj_Kal|Love Aaj Kal]]'' (ئاج کالت خۆشبوێ) |2009 |میرا پەندت |[[ئیمتیاز عەلی]] |پاڵێوراو بوو بۆ باشترین خانمە ئەکتەر لە خەڵاتانی فیلمفەیر |<ref name="ff09">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|سەردێڕ=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141020180943/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jamkhandikar|یەکەم=Shilpa|سەردێڕ=Love Aaj Kal: Not very original but it works|ناونیشان=http://blogs.reuters.com/indiamasala/2009/07/31/love-aaj-kal-not-very-original-but-it-works/|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150518080934/http://blogs.reuters.com/indiamasala/2009/07/31/love-aaj-kal-not-very-original-but-it-works/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150518080934/http://blogs.reuters.com/indiamasala/2009/07/31/love-aaj-kal-not-very-original-but-it-works/ |date=١٨ی ئایاری ٢٠١٥ }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Main_Aurr_Mrs_Khanna|Main Aurr Mrs Khanna]]'' (خۆم و خاتوون خانا) |2009 |رەینا |پرێم سۆنی |دەرکەوتنی تایبەتی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Main Aurr Mrs Khanna (2009)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65160|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141214190236/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65160|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Karthik_Calling_Karthik|Karthik Calling Karthik]]'' (کارتیک پەیوەندی بە کارتیک دەکات) |2010 |شۆنالی مۆکهیرجی |ڤیجای لالوانی | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karthik Calling Karthik (2010)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/66265|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150409144247/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/66265|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Housefull_(2010_film)|Housefull]]'' (هاوسفووڵ) |2010 |ساونداریا راو/ ساندی |ساجد خان | |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nahta|یەکەم=Komal|ناونیشان=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-review-housefull-is-a-comedy-of-errors-1377429|سەردێڕ=Review: 'Housefull' is a comedy of errors|ئیش=Daily News and Analysis|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150624183023/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-review-housefull-is-a-comedy-of-errors-1377429|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Lafangey_Parindey|Lafangey Parindey]]'' (لافانگێی پاریندێی) |2010 |پینکی پالکار |پرادیپ سەرکار | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lafangey Parindey (2010)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/536234|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150401153716/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/536234|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Break_Ke_Baad|Break Ke Baad]]'' (دوای شکاندنەکە) |2010 |ئالیا خان |دانیش ئەسلام | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Break Ke Baad (2010)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525393|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402014337/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/525393|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Khelein_Hum_Jee_Jaan_Sey|Khelein Hum Jee Jaan Sey]]'' (پێش دادگاییکردنەکە) |2010 |کالپانا داتا |ئەشوتۆش گۆواریکەر | |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Behrawala|یەکەم=Krutika|سەردێڕ=History re-created|ناونیشان=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/history-recreated/article902454.ece|ئیش=The Hindu|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Dum_Maaro_Dum_(film)|Dum Maaro Dum]]'' (دەم مارۆ دەم) |2011 | --- |رۆهان سیپی |دەرکەوتنی تایبەتی لە گۆرانی "Dum Maaro Dum |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lalwani|یەکەم=Vickey|ناونیشان=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-04/news-interviews/28359126_1_deepika-padukone-lyrics-rohan-sippy|سەردێڕ=Deepika's Dum Maro Dum with a twist|ئیش=The Times of India|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523184302/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-04/news-interviews/28359126_1_deepika-padukone-lyrics-rohan-sippy|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Aarakshan|Aarakshan]]'' (پاراستن) |2011 |پۆرڤی ئاناند |پراکاش جا | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Aarakshan (2011)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537925|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150401032552/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537925|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Desi_Boyz|Desi Boyz]]'' (کوڕانی میلەتەکەمان) |2011 |رادیکا ئاواستی |ڕۆهت داوان | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Desi Boyz (2011)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537930|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150522185601/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/537930|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Cocktail_(2012_film)|Cocktail]]'' (کۆکتێل) |2012 |ڤیرۆنیکا مالانی |هۆمی ئاداجانیا |پاڵێوراو بوو بۆ باشترین خانمە ئەکتەر لە خەڵاتانی فیلمفەیر |<ref name="awards">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/1856|سەردێڕ=Deepika Padukone&nbsp;— Awards|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6JwCqDjGs?url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/1856|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cocktail (2012)|ناونیشان=http://www.rottentomatoes.com/m/cocktail_2012/|بڵاوکەرەوە=Rotten Tomatoes|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130907223907/http://www.rottentomatoes.com/m/cocktail_2012/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Race_2|Race 2]]'' (پێشبڕکێ ٢) |2013 |ئەلینا مەلیک |عەباس-موستان | |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Deepika Padukone as Elena in Race 2|ناونیشان=http://www.mid-day.com/videos/deepika-padukone-as-elena-in-race-2/9041|ئیش=[[Mid Day]]|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150922125717/http://www.mid-day.com/videos/deepika-padukone-as-elena-in-race-2/9041|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Bombay_Talkies_(film)|Bombay Talkies]]'' (چەنەبازەکانی مۆمبای) |2013 |خۆی |[[کاران جۆھەر|کاران جۆهەر]] زۆیا ئەختار ئەنوراگ کاشیاپ دیباکار ئەنەرجی |دەرکەوتنی تایبەتی لە گۆرانی "Apna Bombay Talkies |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sridevi, Shah Rukh, Aamir and a galaxy of stars in Bombay Talkies song|ناونیشان=http://movies.ndtv.com/bollywood/sridevi-shah-rukh-aamir-and-a-galaxy-of-stars-in-bombay-talkies-song-632949|بڵاوکەرەوە=NDTV|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150114081915/http://movies.ndtv.com/bollywood/sridevi-shah-rukh-aamir-and-a-galaxy-of-stars-in-bombay-talkies-song-632949|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Yeh_Jawaani_Hai_Deewani|Yeh Jawaani Hai Deewani]]'' (ئەم گەنجە شێتە) |2013 |نەینا تەلوار |ئایان موکەرجی | |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gupta|یەکەم=Pratim D.|سەردێڕ=‘Naina is the way I am’|ناونیشان=http://www.telegraphindia.com/1130618/jsp/t2/story_17017461.jsp#.VW6oyUaSiao|ئیش=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151024102517/http://www.telegraphindia.com/1130618/jsp/t2/story_17017461.jsp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=First look: Ranbir-Deepika’s ‘Yeh Jawaani Hai Deewani’|ناونیشان=http://www.mid-day.com/photos/first-look-ranbir-deepikas-yeh-jawaani-hai-deewani/4751#sthash.MCOMFo39.dpuf|ئیش=Mid Day|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150712000247/http://www.mid-day.com/photos/first-look-ranbir-deepikas-yeh-jawaani-hai-deewani/4751|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Chennai_Express|Chennai Express]]'' (شەمەندەفەری چێنای) |2013 |مینالۆکانی ئاژاگوساندارام |رۆهت شێتی |پاڵێوراو بوو بۆ باشترین خانمە ئەکتەر لە خەڵاتانی فیلمفەیر |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Baliga|یەکەم=Shashi|سەردێڕ=Aiyo! Deepika outshines SRK|ناونیشان=http://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/shashi-baliga/aiyo-deepika-outshines-srk/article5022841.ece|ئیش=The Hindu|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220080735/http://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/shashi-baliga/aiyo-deepika-outshines-srk/article5022841.ece|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=59th Filmfare Awards: Complete list of nominees 2014|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/59th-Filmfare-Awards-list-Complete-list-of-nominees-2014/articleshow/28831289.cms?|ئیش=The Times of India|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Goliyon_Ki_Raasleela_Ram-Leela|Goliyon Ki Raasleela Ram-Leela]]'' (چیڕۆکی خۆشەویستی گوولە) |2013 |لیلا سانێرا |سانجای لیلا بهانسالی |خەڵاتکرا بە باشترین خانمە ئەکتەری فیلمفەیر |<ref name="ff13">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Filmfare Awards 2014: Deepika Padukone wins Best Actress award, Farhan Akhtar Best Actor|ناونیشان=http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html|بڵاوکەرەوە=[[CNN-IBN]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140125110704/http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140125110704/http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Iyer|یەکەم=Meena|سەردێڕ=Ram-Leela|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Ram-Leela/movie-review/25770699.cms|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ئیش=The Times of India|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131115000038/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/ram-leela/movie-review/25770699.cms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Kochadaiiyaan|Kochadaiiyaan]]'' (پاشایەک کە قژی بۆیەنەکراوی هەیە) |2014 |ڤادهانا دێڤی |ساونداریا راجینیکانت |فیلمە ئەنیمەیشنی زمانی تەمیلی بوو |<ref name="kocha">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://movies.ndtv.com/regional/deepika-padukone-working-in-kochadaiiyaan-was-an-experience-637867|سەردێڕ=Deepika Padukone: Working in Kochadaiiyaan was an experience|بڵاوکەرەوە=[[NDTV]]|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150627013948/http://movies.ndtv.com/regional/deepika-padukone-working-in-kochadaiiyaan-was-an-experience-637867|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Finding_Fanny|Finding Fanny]]'' (دۆزینەوەی فانی) |2014 |ئەنجێلینا "ئەنجێ" یوکاریستیکا |هۆمی ئاداجانیا |فیلمی زمانی ئینگلیزی بوو |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kumar|یەکەم=Anuj|سەردێڕ=Finding fanny: Lost and found|ناونیشان=http://www.thehind.com/features/cinema/finding-fanny-review/article6404665.ece|ئیش=[[The Hindu]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|archive-date= ٧ی ئازاری ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307050852/https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=thehind&e=com|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Happy_New_Year_(2014_film)|Happy New Year]]'' (ساڵی نوێ بە خۆشی) |2014 |مۆهینی جۆشی |فەرەح خان | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-don-t-compare-my-character-from-happy-new-year-with-madhuri-dixit-s-mohini-says-deepika-padukone-2027973|سەردێڕ=Don't compare my character from 'Happy New Year' with Madhuri Dixit's Mohini, says Deepika Padukone|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=Daily News and Analysis|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141024041838/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-don-t-compare-my-character-from-happy-new-year-with-madhuri-dixit-s-mohini-says-deepika-padukone-2027973|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''My Choice'' (هەڵبژاردنی من) |2015 |خۆی |هۆمی ئاداجانیا |کورتە فیلم |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-deepika-padukone-in-homi-adajania-s-short-film-on-women-empowerment/article1-1331770.aspx|سەردێڕ=Deepika Padukone fights for women's empowerment: My body, my choice|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=Hindustan Times|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150523004309/http://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-deepika-padukone-in-homi-adajania-s-short-film-on-women-empowerment/article1-1331770.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150523004309/http://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-deepika-padukone-in-homi-adajania-s-short-film-on-women-empowerment/article1-1331770.aspx |date=٢٣ی ئایاری ٢٠١٥ }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Piku|Piku]]'' (پیکو) |2015 |پیکو بانێرجی |شوجت سەرکار |خەڵاتکرا بە باشترین خانمە ئەکتەری فیلمفەیر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://movies.ndtv.com/bollywood/piku-review-your-verdict-on-deepikas-film-761653|سەردێڕ=Piku Review: Your Verdict on Deepika's Film|بڵاوکەرەوە=NDTV|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150611182137/http://movies.ndtv.com/bollywood/piku-review-your-verdict-on-deepikas-film-761653|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Filmfare2016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Full list of winners of the 61st Britannia Filmfare Awards|ناونیشان=http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|ئیش=[[Filmfare]]|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316165017/http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٦}}{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sharma|یەکەم=Dhriti|سەردێڕ='Bajirao Mastani' Box Office collection: Ranveer-Deepika-Priyanka's love triangle sees massive growth, mints Rs 181.01 cr|ناونیشان=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/bajirao-mastani-box-office-collection-ranveer-deepika-priyankas-love-triangle-sees-massive-growth-mints-rs-181-01-cr_1846158.html|بڵاوکەرەوە=[[Zee News]]|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160120105904/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/bajirao-mastani-box-office-collection-ranveer-deepika-priyankas-love-triangle-sees-massive-growth-mints-rs-181-01-cr_1846158.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Tamasha_(2015_film)|Tamasha]]'' (تەماشا) |2015 |تارا ماهیشواری |[[ئیمتیاز عەلی]] | |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraphindia.com/1150124/jsp/t2/story_9844.jsp#.VMNOJV2t-o9|سەردێڕ=Tete a tea With DP|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ئیش=The Telegraph|دوایین=Kumar|یەکەم=Karo Christine|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150201201056/http://www.telegraphindia.com/1150124/jsp/t2/story_9844.jsp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Bajirao_Mastani|Bajirao Mastani]]'' (باجیراو مەستانێ) |2015 |ماستانی |سەنجای لیلا بهانسالی |پاڵێوراو بوو وەک باشترین خانمە ئەکتەر لە خەڵاتانی فیلمفەیر |<ref name="bm">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Deepika, Ranveer’s ‘Bajirao Mastani’ box office collections unstoppable, earns Rs.177.35 cr.|ناونیشان=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-ranveers-bajirao-mastani-box-office-collections-unstoppable-earns-rs-162-35-cr/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=The Indian Express|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160125051712/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-ranveers-bajirao-mastani-box-office-collections-unstoppable-earns-rs-162-35-cr/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nominations for the 61st Britannia Filmfare Awards|ناونیشان=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html|ئیش=Filmfare|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6gO32fdDO?url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:XXX:_Return_of_Xander_Cage|xXx: Return of Xander Cage]]'' (ئێکس ئێکس ئێکس: گەڕانەوەی زاندەر کەیج) |2017 |سێرینا ئەنگەر |دی. جەی. کاروسۆ |فیلمێکی ئەمریکی بوو |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goyal|یەکەم=Divya|سەردێڕ=Deepika Padukone Wraps xXx 3 Shoot and in Such Style|ناونیشان=http://movies.ndtv.com/hollywood/deepika-padukone-wraps-xxx-3-shoot-and-in-such-style-1405905|بڵاوکەرەوە=NDTV|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513123136/http://movies.ndtv.com/hollywood/deepika-padukone-wraps-xxx-3-shoot-and-in-such-style-1405905|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Raabta_(film)|Raabta]]'' (پەیوەندی) |2017 | --- |دینیش ڤیجان |دەرکەوتنی تایبەتی لە گۆرانی "Raabta" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Deepika Padukone in Raabta song teaser is making Sushant Singh Rajput drool. He is not the only one|ناونیشان=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-in-raabta-song-teaser-is-making-sushant-singh-rajput-drool-raabta-teaser-4630061/|ئیش=The Indian Express|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170427080252/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/deepika-padukone-in-raabta-song-teaser-is-making-sushant-singh-rajput-drool-raabta-teaser-4630061/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Padmaavat|Padmaavat]]'' (پادماڤات) |2018 |رانی پادماڤاتی |سانجای لیلا بهانسالی |پاڵێوراو بوو وەک باشترین خانمە ئەکتەری خەڵاتانی فیلمفەیر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bhatia|یەکەم=Uday|سەردێڕ=Film Review: Padmaavat|ناونیشان=http://www.livemint.com/Leisure/fVQhrPmhAkRBHm97MvpaDK/Film-Review-Padmaavat.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٨|ئیش=[[Mint (newspaper)|Mint]]|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180130023037/http://www.livemint.com/Leisure/fVQhrPmhAkRBHm97MvpaDK/Film-Review-Padmaavat.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html|سەردێڕ=Nominations for the 64th Vimal Filmfare Awards 2019|ئیش=Filmfare|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Zero_(2018_film)|Zero]]'' (سفر) |2018 |خۆی |ئاناند ل. رەی |دەرکەوتنی تایبەتی |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sen|یەکەم=Sushmita|سەردێڕ=Deepika Padukone Reveals interesting details about her cameo in Shah Rukh Khan's movie|ناونیشان=http://www.ibtimes.co.in/deepika-padukone-reveals-interesting-details-about-her-cameo-shah-rukh-khans-movie-746007|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=International Business Times|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171112021312/http://www.ibtimes.co.in/deepika-padukone-reveals-interesting-details-about-her-cameo-shah-rukh-khans-movie-746007|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:Chhapaak|Chhapaak]]'' {{dagger|alt=Film has not yet been released}}(چەپەک) |2020 |ماڵتی |مێغنا گوڵزار |دوای بەرهەمهێنان؛ بەرهەمهێنەریش بوو |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/chhapaak-deepika-padukone-wraps-first-production-emotional-post/|سەردێڕ=Chhapaak: Deepika Padukone wraps up her first production with an emotional post|وێبگە=Bollywood Hungama|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[:en:83_(film)|83]]'' {{dagger|alt=The film has not yet been released}}(٨٣) |2020 |ڕۆمی بهاتیا |کەبیر خان |لەکاتی تۆمارکدنی فیلمەکە دایە؛ بەرهەمهێنەریشە |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Mishra, Shambhavi|ناونیشان=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/deepika-padukone-wants-to-spend-time-with-kapil-dev-s-wife-romi-for-83-prep-details-here/434039|سەردێڕ=Deepika Padukone wants to spend time with Kapil Dev’s wife Romi for ‘83 prep - details here|وێبگە=Times Now|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> |}<!--Do not include future events. Only content that has a source indicating Padukone has actually done the work. See [[WP:CRYSTAL]].--> == میوزیک ڤیدیۆ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Title ! scope="col" |Year ! scope="col" |Role ! scope="col" |Performer(s) ! scope="col" |Album ! scope="col" class="unsortable" |{{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- ! scope="row" |"Naam Hai Tera" |2005 |{{mdash}} |[[:en:Himesh_Reshammiya|Himesh Reshammiya]] |''Aap Kaa Surroor'' |<ref name="video">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Deepika-Padukone-in-awe-of-beauty-pageant-winners/articleshow/10767352.cms?referral=PM|سەردێڕ=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|دوایین=Iyer|یەکەم=Meena|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ئیش=[[The Times of India]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412161455/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Deepika-Padukone-in-awe-of-beauty-pageant-winners/articleshow/10767352.cms?referral=PM|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Naam Hai Tera|ناونیشان=http://www.saavn.com/p/song/hindi/Aap-Kaa-Surroor/Naam-Hai-Tera/FzxeSBlhdGw|بڵاوکەرەوە=[[Saavn]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160201020910/http://www.saavn.com/p/song/hindi/Aap-Kaa-Surroor/Naam-Hai-Tera/FzxeSBlhdGw|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> |- ! scope="row" |"[[:en:Mile_Sur_Mera_Tumhara|Phir Mile Sur Mera Tumhara]]" |2010 |Herself |Various |{{mdash}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Amitabh launches new version of Mile sur mera tumhara|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/india-news/amitabh-launches-new-version-of-mile-sur-mera-tumhara/article1-501675.aspx|ئیش=Hindustan Times|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150708033525/http://www.hindustantimes.com/india-news/amitabh-launches-new-version-of-mile-sur-mera-tumhara/article1-501675.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150708033525/http://www.hindustantimes.com/india-news/amitabh-launches-new-version-of-mile-sur-mera-tumhara/article1-501675.aspx |date= ٨ی تەممووزی ٢٠١٥ }}</ref> |- ! scope="row" |"Bolydude Ganeshan" |2012 |{{mdash}} |[[:en:Ganesh_Hegde|Ganesh Hegde]] |''Let's Party'' |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Birajdar|یەکەم=Laxmi|سەردێڕ=Ganesh Hegde makes Pune dance|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Ganesh-Hegde-makes-Pune-dance/articleshow/11893870.cms|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=The Times of India|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ھیندستان|بۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Deepika Padukone|دیپیکا پادوکۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی بەنگالۆر]] [[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی]] j087uytlnhapczl8tpfdv5zuc6gnng1 0 120946 1569643 1512470 2026-03-29T07:51:49Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1569643 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەڵای خانزاد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قلعة خانزاد}}<br>{{lang-en| khanzad Castle}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەڵا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Khanzad Castle.jpg | شرۆڤەی_وێنە = قەڵای خانزاد | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.353447| 44.179941}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەڵای خانزاد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.353447| 44.179941 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دروستکردنی | ڕێکەوتی_دامەزران = [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پانزدە]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = بەرزی و نھۆم | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = بەرزی | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = ٤٠م | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = نھۆم | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = ٢ | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەڵای خانزاد''' یان '''بانەمان''' دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ھەولێر و لە سەر رێگای ھەولێر-شەقڵاوە و لە نێوان [[چیای پیرمام]] و [[چیای خانزاد]]ەوەیە، ھەروەھا پێی دەوترێت قەڵای بانمان لەبەرئەوەی دەکەوێتە باشووری گوندی [[بانمان]] بەرزیەکەی دەگاتە ٤٠ مەتر لە رووی زەوی. ٢٢ کیلۆمەتر لە شاری [[ھەولێر]] دوورە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[میرنشینی سۆران]] بە تایبەتی لە ماوەی دەسەڵاتی [[میر سلێمان بەگ]] و شازادە خانزاد دروستکراوە. ئەم قەڵایە لە بەرد و قشڵ و لە دوو نھۆم دروستکراوە. چوار بورجی شێوە بازنەیی ھەیە. تاوەکو ئێستا رووە مێژووەکەی خۆی لە دەست نەداوە توانراوە پارێزگاری لێ بکرێت، لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتی شوێنەواری ھەولێر]] نۆژەن کراوەتەوە.<ref>https://www.hawlergov.org/app/ar/node/550</ref><ref>دلیل آثار إقلیم کوردستان لسنة 2017 ، ص 16</ref> == مێژوو == قەڵای خانزاد قەڵایەکی سەدەی ناوەڕاستە کە لەلایەن [[خانزادی سۆران|خانزاد]] حاکمی [[میرنشینی سۆران]] دروستکراوە. فەرمانی دروستکردنی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی و بەرگریکردن لە [[ھەولێر]]ی پایتەختەکەی دەرکرد. ناوی قەڵاکە بە ناوی خۆیەوە ناوە. ئامانج عادل، مێژوونووسێکی ناوچەکە، بە یەکێک لە گرنگترین شوێنەوار و مێژووییەکانی ناوچەکە دەزانێت. عادل ھەروەھا وتی؛ "میر خانزاد چەندین قەڵای دیکەی لە سەرانسەری [[کوردستان]] دروستکرد بەڵام وێران بوون، بەڵام قەڵای خانزاد ھێشتا لە دۆخێکی باشدایە".<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/386476</ref> == میرات == ڕەزا شەماڵ، ھاوڵاتییەکی خەڵکی ھەولێر ڕایگەیاند؛ "ئەم قەڵایە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە گەلی کورد سەردەمانێک وڵاتی خۆی ھەبووە" خانزاد بەکر، یەکێکی دیکە لە خەڵکی ناوخۆی ھەولێر، ڕایگەیاند؛ "زۆر جار سەردانی قەڵاکەم کردووە، چونکە ھێز و شانازیم پێدەبەخشێت".<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/386476</ref> ==سەرچاوەکان== * [http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-shaqlawa/history-and-heritage/%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86 قەڵای خانزاد (بانەمان)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160906121520/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-shaqlawa/history-and-heritage/%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86 |date= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}، ده‌ستەى گشتى گەشت و گوزارى كوردستان - عێراق * [http://www.hawlergov.org/ku/page.php?id=1330847659 ماڵپەڕى پارێزگاى هەولێر]{{بەستەری مردوو|url=http://www.hawlergov.org/ku/page.php?id=1330847659 |date=شوباتی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] 9eakd9vayzhiz6nm6x07ln0t3k7s8q6 1569644 1569643 2026-03-29T07:53:07Z MFTG 21816 /* top */ 1569644 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەڵای خانزاد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قلعة خانزاد}}<br>{{lang-en| khanzad Castle}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەڵا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Khanzad Castle.jpg | شرۆڤەی_وێنە = قەڵای خانزاد | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.353447| 44.179941}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەڵای خانزاد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.353447| 44.179941 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دروستکردنی | ڕێکەوتی_دامەزران = [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پانزدە]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = بەرزی و نھۆم | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = بەرزی | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = ٤٠م | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = نھۆم | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = ٢ | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەڵای خانزاد''' یان '''بانەمان''' دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ھەولێر و لە سەر رێگای ھەولێر-شەقڵاوە و لە نێوان [[چیای پیرمام]] و [[چیای خانزاد]]ەوەیە، ھەروەھا پێی دەوترێت قەڵای بانەمان لەبەرئەوەی دەکەوێتە باشووری گوندی [[بانەمان]] بەرزیەکەی دەگاتە ٤٠ مەتر لە رووی زەوی. ٢٢ کیلۆمەتر لە شاری [[ھەولێر]] دوورە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[میرنشینی سۆران]] بە تایبەتی لە ماوەی دەسەڵاتی [[میر سلێمان بەگ]] و شازادە خانزاد دروستکراوە. ئەم قەڵایە لە بەرد و قشڵ و لە دوو نھۆم دروستکراوە. چوار بورجی شێوە بازنەیی ھەیە. تاوەکو ئێستا رووە مێژووەکەی خۆی لە دەست نەداوە توانراوە پارێزگاری لێ بکرێت، لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتی شوێنەواری ھەولێر]] نۆژەن کراوەتەوە.<ref>https://www.hawlergov.org/app/ar/node/550</ref><ref>دلیل آثار إقلیم کوردستان لسنة 2017 ، ص 16</ref> == مێژوو == قەڵای خانزاد قەڵایەکی سەدەی ناوەڕاستە کە لەلایەن [[خانزادی سۆران|خانزاد]] حاکمی [[میرنشینی سۆران]] دروستکراوە. فەرمانی دروستکردنی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی و بەرگریکردن لە [[ھەولێر]]ی پایتەختەکەی دەرکرد. ناوی قەڵاکە بە ناوی خۆیەوە ناوە. ئامانج عادل، مێژوونووسێکی ناوچەکە، بە یەکێک لە گرنگترین شوێنەوار و مێژووییەکانی ناوچەکە دەزانێت. عادل ھەروەھا وتی؛ "میر خانزاد چەندین قەڵای دیکەی لە سەرانسەری [[کوردستان]] دروستکرد بەڵام وێران بوون، بەڵام قەڵای خانزاد ھێشتا لە دۆخێکی باشدایە".<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/386476</ref> == میرات == ڕەزا شەماڵ، ھاوڵاتییەکی خەڵکی ھەولێر ڕایگەیاند؛ "ئەم قەڵایە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە گەلی کورد سەردەمانێک وڵاتی خۆی ھەبووە" خانزاد بەکر، یەکێکی دیکە لە خەڵکی ناوخۆی ھەولێر، ڕایگەیاند؛ "زۆر جار سەردانی قەڵاکەم کردووە، چونکە ھێز و شانازیم پێدەبەخشێت".<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/386476</ref> ==سەرچاوەکان== * [http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-shaqlawa/history-and-heritage/%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86 قەڵای خانزاد (بانەمان)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160906121520/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-shaqlawa/history-and-heritage/%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86 |date= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}، ده‌ستەى گشتى گەشت و گوزارى كوردستان - عێراق * [http://www.hawlergov.org/ku/page.php?id=1330847659 ماڵپەڕى پارێزگاى هەولێر]{{بەستەری مردوو|url=http://www.hawlergov.org/ku/page.php?id=1330847659 |date=شوباتی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] hghfiluvu0qs69lya9i2fedlcq2hxjc 1569645 1569644 2026-03-29T07:53:45Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1569645 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەڵای خانزاد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قلعة خانزاد}}<br>{{lang-en| khanzad Castle}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەڵا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Khanzad Castle.jpg | شرۆڤەی_وێنە = قەڵای خانزاد | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.353447| 44.179941}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەڵای خانزاد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.353447| 44.179941 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دروستکردنی | ڕێکەوتی_دامەزران = [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پانزدە]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = بەرزی و نھۆم | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = بەرزی | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = ٤٠م | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = نھۆم | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = ٢ | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەڵای خانزاد''' یان '''بانەمان''' دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی ھەولێر و لە سەر رێگای ھەولێر-شەقڵاوە و لە نێوان [[چیای پیرمام]] و [[چیای خانزاد]]ەوەیە، ھەروەھا پێی دەوترێت قەڵای بانەمان لەبەرئەوەی دەکەوێتە باشووری گوندی [[بانەمان]] بەرزیەکەی دەگاتە ٤٠ مەتر لە رووی زەوی. ٢٢ کیلۆمەتر لە شاری [[ھەولێر]] دوورە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[میرنشینی سۆران]] بە تایبەتی لە ماوەی دەسەڵاتی [[میر سلێمان بەگ]] و شازادە خانزاد دروستکراوە. ئەم قەڵایە لە بەرد و قشڵ و لە دوو نھۆم دروستکراوە. چوار بورجی شێوە بازنەیی ھەیە. تاوەکو ئێستا رووە مێژووەکەی خۆی لە دەست نەداوە توانراوە پارێزگاری لێ بکرێت، لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتی شوێنەواری ھەولێر]] نۆژەن کراوەتەوە.<ref>https://www.hawlergov.org/app/ar/node/550</ref><ref>دلیل آثار إقلیم کوردستان لسنة 2017 ، ص 16</ref> == مێژوو == قەڵای خانزاد قەڵایەکی سەدەی ناوەڕاستە کە لەلایەن [[خانزادی سۆران|خانزاد]] حاکمی [[میرنشینی سۆران]] دروستکراوە. فەرمانی دروستکردنی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی و بەرگریکردن لە [[ھەولێر]]ی پایتەختەکەی دەرکرد. ناوی قەڵاکە بە ناوی خۆیەوە ناوە. ئامانج عادل، مێژوونووسێکی ناوچەکە، بە یەکێک لە گرنگترین شوێنەوار و مێژووییەکانی ناوچەکە دەزانێت. عادل ھەروەھا وتی؛ "میر خانزاد چەندین قەڵای دیکەی لە سەرانسەری [[کوردستان]] دروستکرد بەڵام وێران بوون، بەڵام قەڵای خانزاد ھێشتا لە دۆخێکی باشدایە".<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/386476</ref> == میرات == ڕەزا شەماڵ، ھاوڵاتییەکی خەڵکی ھەولێر ڕایگەیاند؛ "ئەم قەڵایە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە گەلی کورد سەردەمانێک وڵاتی خۆی ھەبووە" خانزاد بەکر، یەکێکی دیکە لە خەڵکی ناوخۆی ھەولێر، ڕایگەیاند؛ "زۆر جار سەردانی قەڵاکەم کردووە، چونکە ھێز و شانازیم پێدەبەخشێت".<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/386476</ref> ==سەرچاوەکان== * [http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-shaqlawa/history-and-heritage/%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86 قەڵای خانزاد (بانەمان)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160906121520/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-shaqlawa/history-and-heritage/%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%85%D8%A7%D9%86 |date= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}، ده‌ستەى گشتى گەشت و گوزارى كوردستان - عێراق * [http://www.hawlergov.org/ku/page.php?id=1330847659 ماڵپەڕى پارێزگاى هەولێر]{{بەستەری مردوو|url=http://www.hawlergov.org/ku/page.php?id=1330847659 |date=شوباتی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] 6qfz82h5xngxgfuulnpng9jisahssl1 0 122869 1569380 1569351 2026-03-28T12:01:30Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569380 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەر، بەرھەمھێنەری فیلم، و مۆسیقاژەنێکی ئەمریکی}} {{Infobox person | name = جۆنی دێپ | image = Johnny Depp-2757 (cropped).jpg | caption = دێپ لە ڤیستیڤاڵی فیلمی بەرلینی ٢٠٢٠ | birth_name = جۆن کریستۆفەر دێپی دووەم | birth_date = {{birth date and age|١٩٦٣|٦|٩}} | birth_place = ئۆوێنزبۆڕۆ، کێنتەکی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|ئەکتەر|بەرھەمھێنەر|مۆسیقاژەن}} | years_active = ١٩٨٤–ئێستا | spouse = {{ubl|{{marriage|ڵۆری ئاڵیسن|١٩٨٣|١٩٨٥|reason=divorced}}|{{marriage|ئامبەر ھێرد|٢٠١٥|٢٠١٧|reason=divorced}}}} | partner = {{ubl|شێریلین فێن{{ھن}}(١٩٨٥–١٩٨٨)|[[وینۆنا ڕایدەر]]{{ھن}}(١٩٨٩–١٩٩٣)|کەیت مۆس{{ھن}}(١٩٩٤–١٩٩٨)|ڤەنێسا پارادیس{{ھن}}(١٩٩٨–٢٠١٢)}} | children = ٢ | signature = Johnny Depp's signature.svg | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{hlist|[[ئاڵتەرنەتڤ ڕۆک]]|[[ھاڕد ڕۆک]]}} | instrument = گیتار | label = {{hlist|ڕیپەبڵیک|کاپیتۆڵ}} | associated_acts = {{hlist|فریشتەکانی ڕۆک سیتی|پی|خوێنمژانی ھۆڵیود}} }} }} '''جۆن کریستۆفەر دێپی دووەم''' (لەدایکبووی ٩ی تەممووزی ١٩٦٣) ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، و مۆسیقاژەنێکی ئەمریکییە. بە یەکێک لە ناسراوترین ئەستێرەکانی فیلم دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Labrecque|یەکەم=Jeff|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Tom Cruise, Johnny Depp, and the state of the modern Movie Star|ناونیشان=https://ew.com/article/2012/06/08/johnny-depp-will-smith-movie-star-2012/|ئیش=Entertainment Weekly}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Johnny Depp May Now Be The Biggest Movie Star Of All Time|ناونیشان=http://www.nbcwashington.com/blogs/popcornbiz/Johnny-Depp-May-Now-Be-The-Biggest-Movie-Star-Of-All-Time-94928899.html|ئیش=NBC4 Washington}}</ref> پاڵێوراوە بۆ دە [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]، و دانەیەکی بردووەتەوە بۆ باشترین ئەکتەر بۆ نواندنەکەی بە ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ''[[سوینی تاد: سەرتاشی شەیتانیی شەقامی فلیت]]'' (٢٠٠٧)، و پاڵێوراوە بۆ سێ [[خەڵاتی ئۆسکار]] بۆ باشترین ئەکتەر، لە سەرووی خەڵاتەکانی دیکەیەوە. یەکەم کاری نواندنی دێپ لە فیلمی ١٩٨٤ی ''کابووسێک لە ئێڵم ستریت''، پێش بەناوبانگبوون وەک ئەکتەرێکی ھەرزەکار لە زنجیرەی تەلەڤزیۆنی ''شەقامی ٢١ جەمپ'' (١٩٨٧–١٩٩٠). ڕۆڵێکی یاریدەدەری ھەبووە لە فیلمی ئۆلیڤەر ستۆنی جەنگی ''کەرت'' (١٩٨٦) و ڕۆڵی کارەکتەری سەرەکی گێڕاوە لە فیلمی ڕۆمانسی خەیاڵی ''[[ئێدوارد دەست مەقەست]]''. دێپ سەرنجی ڕەخنەیی پێدراوە بەھۆی بەرجەستەکردنەکانی سیناریۆنووس-دەرھێنەری لێ نەھاتوو ئێد وود لە فیلمی بەھەمان ناوەوە (١٩٩٤)، کارمەندی ئێف بی ئای شاراوە جۆسێف دی پیستۆن لە فیلمی ''دۆنی براسکۆ'' (١٩٩٧)، نووسەر جەی ئێم باری لە ''دۆزینەوەی نێڤەرلاند'' (٢٠٠٤) و چەتەی بۆستن [[وایتی بەلگەر]] لە ''[[ڕێوڕەسمی ڕەش (فیلم)|ڕێوڕەسمی ڕەش]]'' (٢٠١٥). ڕۆڵی سەرەکی ھەبووە لە زۆرەھا فیلمی سەرکەوتوو، وەک ''بگری-گیانە'' (١٩٩٠)، ''پیاوی مردوو'' (١٩٩٥)، ''چاڵی خەواڵوو'' (١٩٩٩)، ''چارلی و کارگەی شوکلاتەکە'' (٢٠٠٥)، ''بووکی تەرم'' (٢٠٠٥)، ''[[دوژمنانی گەل (فیلم)|دوژمنانی گەل]]'' (٢٠٠٩)، ''ئەلیس لە وەندەرلاند'' (٢٠١٠) و بەشی دووەمی، ''گەشتیارەکە'' (٢٠١٠)، ''ڕانگۆ'' (٢٠١١)، ''سێبەرە تاریکەکان'' (٢٠١٢)، ''بۆ ناو دارستانەکان'' (٢٠١٤)، و ''دڕندە خەیاڵییەکان: تاوانەکانی گریندنوۆڵد'' (٢٠١٨). دێپ کارەکتەری [[جاک سپارۆ]]ی بەرجەستەکردووە لە زنجیرە فیلمی ''[[چەتەکانی کاریبی (زنجیرە فیلم)|چەتەکانی دەریای کاریبی]]'' (٢٠٠٣–ئێستا). دێپ دەیەم پڕ-داھاتترین ئەکتەرە لە سەرتاسەری جیھاندا، کە فیلمەکان کە دێپ بەژداری تێدا کردوون زیاتر لە ٣٬٧ ملیار دۆلاریان پەیداکردووە لە بۆکس ئۆفیسی ویلایەتە یەکگرتووەکان و زیاتر لە ١٠ ملیار دۆلار لە بۆکس ئۆفیسی جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/box-office-star-records/worldwide/lifetime-acting/top-grossing-leading-stars|سەردێڕ=Top 100 Stars in Leading Roles at the Worldwide Box Office|ئیش=The Numbers|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250615112517/https://www.the-numbers.com/box-office-star-records/worldwide/lifetime-acting/top-grossing-leading-stars|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو لە [[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|تۆماری جیھانی گینس]]ی ٢٠١٢ دانراوە بە پڕ داھاتترین ئەکتەر، بە پەیداکردنی ٧٥ ملیۆن دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Erenza |یەکەم=Jen |سەردێڕ=Justin Bieber, Miranda Cosgrove, & Lady Gaga Are Welcomed Into 2012 Guinness World Records |ناونیشان=http://ryanseacrest.com/2011/09/14/justin-bieber-miranda-cosgrove-lady-gaga-are-welcomed-into-2012-guinness-world-records/ |بڵاوکەرەوە=RyanSeacrest.com |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110925171516/http://ryanseacrest.com/2011/09/14/justin-bieber-miranda-cosgrove-lady-gaga-are-welcomed-into-2012-guinness-world-records/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://boxofficemojo.com/movies/?id=aliceinwonderland10.htm |سەردێڕ=Alice in Wonderland |وێبگە=Box Office Mojo |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> دێپ ھەشت فیلمی لەگەڵ دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر، و ھاوڕێی [[تیم بێرتن]] کردووە. ئەو خراوەتە ناو ئەفسانەکانی دیزنی لە ٢٠١٥ دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Flores|یەکەم١=Terry|سەردێڕ=Johnny Depp Makes Surprise Appearance at Disney's D23 Expo |ناونیشان=https://variety.com/2015/scene/news/johnny-depp-disney-george-lucas-disney-legend-honorees-1201569849/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=Variety|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> لەگەڵ نواندندا، دێپ کاری مۆسیقاژەنیشی کردووە. لەگەڵ چەندەھا گروپی مۆسیقادا کاری کردووە، وەک دروستکردنی گروپی [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]]ی خوێنمژانی ھۆڵیود لەگەڵ ئالیس کوپەر و جۆو پێری. == ژیانی سەرەتایی == دێپ لە (ئۆنسبڕۆ، کنتاکی) لەدایکبووە، بچووکترین منداڵی خێزانەکە بووە. دایکی (بێتی سوی پاڵمەر) کارگوزار بووە، و باوکیشی «جۆن کریستۆفەر دێپ»، [[ئەندازیاریی شارستانی|ئەندازیارێکی مەدەنی]] بووە. خێزانەکەی زۆر ماڵیان گواستووەتەوە و نزیکەی ٢٠ خانوویان کرد بوو، تاکو لە ساڵی ١٩٧٠ لە (میرامار، [[فلۆریدا]]) نیشتەجێبوون. لە ساڵی ١٩٧٨ کاتێک (دێپ) تەمەنی ١٥ ساڵ بووە، دایک و باوکی لێک جیا بوونەتەوە، دواتر دایکی لە ساڵی ٢٠٠٠ دەمرێت و زۆرجار (دێپ) دایکی بە «ئیلھام» بۆ خۆی پێناسە دەکات. بەھۆی ئەو [[گیتار]]ەی کە دایکی بە دیاری بۆی کڕی بوو کاتێک تەمەنی ١٢ ساڵان بوو، (دێپ) لەچەندان باندی [[گیتارژەن]] بەژداربووە. دواتر لەقۆناغی دواناوەندیدا واز لەخوێندن دێنێت بۆ ئەوەی ببێتە [[گیتارژەن]]ی [[ڕۆک]]، دوای دوو ھەفتە ھەوڵدەداتەوە بگەڕێتەوە خوێندن، بەڵام بەڕێوبەرەکە پێی دەڵێت کە بەدوای خەونی بوون بە گیتارژەنییەوە بکەوێت و ئەمە بکاتە ئامانجی سەرەکی ژیانی. (دێپ) دواتر چووە گروپی (The Kids) کە دواتر گرووپەکە ھەڵوەشایەوە، (دێپ) چووە گروپێکی تر بەناوی (Rock City Angels) کە دواتر ئەلبوومێکیشیان بەناوی (Young Man's Blue) بڵاوکردەوە. لە ٢٠ی دێسێمبەری ١٩٨٣، دێپ لۆری ئان ئەلیسنی مارە کرد، کە خوشکی گۆرانیبێزەکەی باندەکەی بوو. دواتر ھاوسەرەکەی «دێپ» ی بە ئەکتەر [[نیکۆلاس کەیج|نیکۆڵاس کەیج]] ناساند کە «دێپ» ی ھاندا تەرکیز بکاتە سەر نواندن. دێپ و خێزانەکەی لە ساڵی ١٩٨٥ لێک جیابوونەوە، لە ساڵی ١٩٨٦ دێپ ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ''Trashin'' ببینێ کە دەکرا ئەوکات بیکاتە ئەستێرەیەکی دیار، بەڵام بەھۆی سەرپێجی کردن لە قسەکانی دەرھێنەر، دێپ لە ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکە دوور خرایەوە. == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" !ناونیشان !ساڵ !ڕۆڵ !دەرھێنەر !تێبینییەکان !سەرچاوەکان |- !کابووسەکەی شەقامی ئێڵم |١٩٨٤ |گلێن لانتز |وێس کراڤن | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Geoff Herbert|سەردێڕ=13 fun Freddy facts as 'A Nightmare on Elm Street' turns 30|ناونیشان=http://www.syracuse.com/entertainment/index.ssf/2014/10/a_nightmare_on_elm_street_facts_freddy_krueger.html|بڵاوکەرەوە=Syracuse Media Group|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref>^{<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=JohnnyDeppMoviesList.org|سەردێڕ=Johnny Depp A Nightmare on Elm Street|ناونیشان=http://www.johnnydeppmovieslist.org/new-movie/johnny-depp-a-nightmare-on-elm-street/|بڵاوکەرەوە=johnnydeppmovieslist.org|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150204063039/http://www.johnnydeppmovieslist.org/new-movie/johnny-depp-a-nightmare-on-elm-street/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>} |- !''ھاوینەھەوارێکی تایبەت'' |١٩٨٥ |جاک ماڕشاڵ |جۆرج باوەرس | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Chris Nashawaty|سەردێڕ=24 Stars' Worst Movies|ناونیشان=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20483133_20550824_21088898,00.html|ئیش=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141216005114/http://www.ew.com/ew/gallery/0,,20483133_20550824_21088898,00.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- !یەکەی سەربازی |١٩٨٦ |لێرنەر |ئۆلیڤەر ستۆن | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Britt Haye|سەردێڕ=See the Cast of 'Platoon' Then and Now Read More: See the Cast of 'Platoon' Then and Now|ناونیشان=http://screencrush.com/platoon-then-and-now/|بڵاوکەرەوە=Screen Crush|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> |- !کرای بەیبی | rowspan="2" |١٩٩٠ |وەید واڵکەر |جۆن واتەرس | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Tim Appelo|سەردێڕ=Johnny Depp Makes Surprise Appearance at Hollywood Cemetery 'Cry-Baby' Screening|ناونیشان=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/johnny-depp-makes-surprise-appearance-609011|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> |- !ئێدوارد دەست مقەست |ئێدوارد دەست مقەست |[[تیم بێرتن]] | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Tim Appelo|سەردێڕ=Johnny Depp Makes Surprise Appearance at Hollywood Cemetery 'Cry-Baby' Screening|ناونیشان=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/johnny-depp-makes-surprise-appearance-609011|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> |- !فرێدیی مردوو: کۆتا کابووس |١٩٩١ |گلێن لانتز |راچێل تالالای |دەرکەوتنی تایبەتی؛ وەکو پیاوێک لەسەر تەلەڤیزیۆن |<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Michael Blitz|نووسەر٢=Louise Krasniewicz|سەردێڕ=Johnny Depp: A Biography|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Greenwood Press|شوێن=Westport, Conn.|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٤٣٠٠-١|پەڕە=٦٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cxAxufxMH0QC&pg=PA18}}</ref> |- !خەونی ئاریزۆنا | rowspan="4" |١٩٩٣ |ئاکسێل بلاکمار |ئێمیر کاستاریکا | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Roger Ebert|سەردێڕ=''Arizona Dream'' Movie Review & Film Summary (1995)|ناونیشان=http://www.rogerebert.com/reviews/arizona-dream-1995|بڵاوکەرەوە=Roger Ebert Online|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥}}</ref> |- !بێنی و جوون |سام |جێریمیا س. چێچیک | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Roger Ebert|سەردێڕ=''Benny and Joon'' Movie Review and Summary (1993)|ناونیشان=http://www.rogerebert.com/reviews/benny-and-joon-1993|بڵاوکەرەوە=Roger Ebert Online|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ١٩٩٣}}</ref> |- !چی گێلبێری گرەیپی بێزار کردووە |گیلبێرت گرەیپ |لاس ھاڵسترۆم | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Roger Ebert|سەردێڕ=''Benny and Joon'' Movie Review and Summary (1993)|ناونیشان=http://www.rogerebert.com/reviews/benny-and-joon-1993|بڵاوکەرەوە=Roger Ebert Online|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ١٩٩٣}}</ref> |- !شت |کەس |خۆی | | |- !ئێد وود | rowspan="2" |١٩٩٤ |ئێد وود |[[تیم بێرتن]] | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Roger Ebert|سەردێڕ=Ed Wood Movie Review & Film Summary (1994)|ناونیشان=http://www.rogerebert.com/reviews/ed-wood-1994|بڵاوکەرەوە=Roger Ebert Online|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤}}</ref> |- !دۆن خوان دیماڕکۆ |دۆن خوان / جۆن ڕ. ماڕکۆ |جێرێمی لێڤێن | | |- !پیاوی مردوو | rowspan="2" |١٩٩٥ |ویلیام بلەیک |جیم جاموش | | |- !درزە کات |گێن واتسۆن |جۆن بادام | | |- !پیاوی کانس |١٩٩٦ |خۆی |ریجارد مارتینی |دەرکەوتنی تایبەتی | |- !دۆنی براسکۆ | rowspan="2" |١٩٩٧ |دۆنی براسکۆ / جۆسێف د. پیستۆن |مایک نێوێل | | |- !چاونەترسەکە |ڕافایل |خۆی |وەکو نووسەریش بەشداربوو | |- !ترس و بێزارکردن لە لۆس ئانجلس | rowspan="2" |١٩٩٨ |ڕائول دوک |تێری گیلیام | | |- !لۆس ئانجلس بێ بوونی نەخشەیەک |خۆی / ویلیام بلەیک |میکا کاوریسماکی |دەرکەوتنی تایبەتی | |- !نۆیەم دەرگا | rowspan="3" |١٩٩٩ |دین کۆرسۆ |رۆمان پۆلانسکی | | |- !ژنی ئاسمانەوانەکە |سپێنسەر ئارماکۆست |راند ڕاڤیچ | | |- !چاڵە خەواڵووکە |ئیشابۆد کرەین |[[تیم بێرتن]] | | |- !نوقوڵ | rowspan="3" |٢٠٠٠ |رۆکس |لاس ھالسترۆم | | |- !پێش ئەوەی شەو تەواوبێت |لت. ڤیکتۆر / بۆن بۆن |جولیان شنابێڵ | | |- !ئەو پیاوەی کە گریا |سیزار |سالی پۆتەر | | |- !خونچەکردن | rowspan="2" |٢٠٠١ |جۆرج جەنگ |تێد دێم | | |- !لە دۆزەخەوە |فرێدرک ئەبیرلین |برایانی ھوگس | | |- !ڕۆژێک لە ڕۆژان لە مەکسیک | rowspan="2" |٢٠٠٣ |شێڵدن ساندس |ڕۆبیرت ڕۆدریگێز | | |- !چەتەکانی دەریای کاریبی: نەفرەتی مرواری ڕەش |کاپتنن جاک سپارۆ |گۆر ڤێربینسکی | | |- !بەخۆشی ھەتا دوایی | rowspan="4" |٢٠٠٤ |لنکۆنو |یڤان ئاتاڵ |دەرکەوتنی تایبەتی | |- !پەنجەرەی نھێنی |مۆرتن ڕەینی / جۆن شووتەر |دەیڤد | | |- !دۆزینەوەی شاری خەونەکان |ج. م باری |ماڕک فۆستەر | | |- !داوێنپیسەکە |جۆن ویلمۆت |لۆرێنس دەنمۆر | | |- !چاڕلی و کارگەی شوکڵاتەکە | rowspan="2" |٢٠٠٥ |ویلی وۆنکا | rowspan="2" |[[تیم بێرتن]] | | |- !بووکی مردووان |ڤیکتۆر ڤان دۆرت (دەنگ) | | |- !چەتەکانی دەریای کاریبی: سندووقی پیاوە مردووەکە |٢٠٠٦ | rowspan="2" |کاپتن جاک سپارۆ | rowspan="2" |گۆڕ ڤێربینسکی | | |- !''[[چەتەکانی دەریای کاریبی: لە کۆتایی جیھاندا]]'' | rowspan="2" |٢٠٠٧ | | |- ![[سوینی تاد: سەرتاشی شەیتانیی شەقامی فلیت]] |بێنجامین بارکەر / سوینی تۆد |[[تیم بێرتن]] | | |- ![[دوژمنانی گەل (فیلم)|دوژمنانی گەل]] | rowspan="2" |٢٠٠٩ |جۆن دیلینگەر |مایکڵ مان | | |- !خەونەکەی دکتۆر پارناسوس |تۆنی |تێری گیلیام | | |- !ئالیس لە شاری سحراوی | rowspan="2" |٢٠١٠ |تارانت ھایتۆپ / ماد ھاتەر |[[تیم بێرتن]] | | |- !گەشتیارەکە |فرانک توپێلۆ / ئالێکساندەر پیرس |فلۆریان نێنکێل ڤۆن دۆمارسمارک | | |- !ڕانگۆ | rowspan="5" |٢٠١١ |رانگۆ (دەنگ) |گۆڕ ڤیربینسکی | | |- !چەتەکانی دەریای کاریبی: لەناو دەریا نامۆکان |کاپتن جاک سپارۆ |ڕۆب ماڕشاڵ | | |- !یادنامە سەیرەکە |پۆڵ کێمپ |برووس ڕۆبینسۆن |بەرھەمھێنەریش بوو | |- !جاک و جیل |جۆنی دێپ - خۆی |دێنس دوگان |دەرکەوتنێکی باسنەکراو | |- ![[ھوگۆ (فیلم)|''ھوگۆ'']] |کەس |مارتن سکۆرسێس |بەرھەمھێنەر | |- !شەقامی باز ٢١ | rowspan="2" |٢٠١٢ |تۆماس ھانسن |فیل لۆرد کریستۆفەر میلەر |دەرکەوتنێکی باسنەکراو | |- !سێبەرە تاریکەکان |بارناباس کۆڵنس |تیم بەرتۆن | | |- !پاسەوانی تەنیا | rowspan="2" |٢٠١٣ |تۆنتۆ |گۆڕ ڤێربینسکی |بەرھەمھێنەرێکی جێبەجێکاریش بوو | |- !ئەوانی بەبەخت |ماتیو سمیس |مێگان فریفس |دەرکەوتنی تایبەتی | |- !گۆڕانی بەدەر | rowspan="3" |٢٠١٤ |در. ویل کاستەر |واڵی پفیستەر | | |- !شفرە |گای لاپۆینت |کێڤن سمیس |ڕۆلی گای لاپۆینی بینی کە لە کۆتاییدا باسکرا | |- !لەناو دارستان |ڕێوی گەورە و خراپەکە |ڕۆب مارشال | | |- !مۆردیکای | rowspan="2" |٢٠١٥ |چارلی مۆردیکای |دەیڤد کۆپ |بەرھەمھێنەریش بوو | |- ![[ڕێوڕەسمی ڕەش (فیلم)|ڕێوڕەسمی ڕەش]] |جەیمس بولگار |[[سکۆت کووپەر (دەرھێنەر)|سکۆت کووپەر]] | | |- !گەوجی یۆگا | rowspan="4" |٢٠١٦ |گای لاپۆینت |کێڤن سمیس | | |- !دۆناڵد تڕامپ ھونەری بڕەکەیە |دۆناڵد ترامپ |جێرێمی کۆنەر | | |- !ئالیس بەناو ئاوێنەکەدا |تارانت ھایتۆپ / ماد ھاتەر |جەیمس بۆبن | | |- !گیانەوەرە سەیرەکان و لەکوێ بیاندۆزیتەوە |گێلێرت گلیندەرواڵد |دەیڤد یەیتس |دەرکەوتنی تایبەتی | |- !ڕژێنە ڕەشەکە | rowspan="3" |٢٠١٧ |تەکنەلۆجیای پزیشکی ناوکی |[[سام ڕەیمی]] کاسرین ھاڕدویک سیۆدۆر مێڵفی |کورتە فیلم | |- !چەتەکانی دەریای کاریبی: پیاوە مردووەکان چیڕۆک ناگێڕنەوە |کاپتن جاک سپارۆ |خواخین ڕۆنینگ ئێسپێن ساندبێرگ | | |- !تیرۆرکردنێک لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری تایبەت |ئێدوارد ڕاچێت / جۆن کاسێتی |کێنێس براناگ | | |- !شێرلۆک نۆوم | rowspan="5" |٢٠١٨ |شێرلۆک نۆومس (دەنگ) |جۆن ستیڤسۆن | | |- !مەیدانەکانی بەریتانیا |چیک پورچس |ماسیو کولین | | |- !دڕندە سەمەرەکان: تاوانی گریندەرواڵد |گێلێرت گلیندەرواڵد |دەیڤد یەیتس | | |- !پرۆفیسۆرەکە |ریچارد براون |وەین ڕۆبێرتس | | |- !شاری درۆکان |روسێل پوول |براد فەرمان |بڵاوکردنەوەی فیلمەکە ڕاگیرا |^[١٤] |- !چاوەڕێکردن بۆ بەربەرییەکان |٢٠١٩ |کۆلۆنێل جۆل |سیرۆ گوێرا |دوای بەرھەمھێنان |^[١٥] |- !میناماتا |٢٠٢٠ |و. یوجین سمیس |ئاندرو لێڤیتاس |دوای بەرھەمھێنان | |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} {{ویکیوتە}} * {{IMDb name|136}} * {{Rotten-tomatoes-person|johnny_depp|جۆنی دێپ}} * {{Instagram|johnnydepp}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا|مۆسیقا}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە فەڕەنسا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:مۆسیقاژەنی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:تاراوگە ئەمریکیەکانی لە ئوسترالیا]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەندامانی هۆلیوود ڤامپایەرز (باند)]] [[پۆل:جۆنی دێپ]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە ویلایەتی کێنتەکی]] [[پۆل:خێزانی وینترۆپ]] [[پۆل:گیتارژەنانی ڕۆکی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار]] [[پۆل:ئەندامانی ھۆلیوود ڤامپایەرز (باند)]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری میوزیک یان کۆمیدیای گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی کە خۆیان وەک بە ڕەچەڵەک چێرۆکی دەناسێنن]] [[پۆل:خەڵکی دیزنی]] 30zr1p9htgt4nyljorwde2ri26e5d6y 0 123151 1569549 1408772 2026-03-28T18:30:08Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان 2 */ 1569549 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = میرنشینی ھەزەبانی | common_name = ھەزەبانی | native_name = | capital = [[ھەولێر]] (پایتەختی زستانە) | religion = [[ئیسلام]] | government_type = [[شانشینی]] | status = | year_end = ١١٣١ | year_start = ٩٠٦ | common_languages = [[کوردی]] | event_end = | p1 = دەوڵەتی حەمدانی | s1 = دەوڵەتی زەنگی | flag_p1 = | p2 = | flag_s1 = }} '''ھەزەبانی'''، '''ھۆزەبانی''' یان '''ھۆزەوان'''<ref name=":2"/>{{rp|39-40}} ({{lang-ar|الهذبانية}}){{sfn|Öpengin|2021|p=٢٧}} ھۆزێکی مەزنی کوردیی موسڵمانی سوننە بوو لە چاخی ناوەڕاست، ئەم ھۆزە لە زۆر ناوچە بەربڵاو ببوو، لە کوردستان و دەرەوی کوردستان ھەژمونیان ھەبوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=العزيز|یەکەم=محمود، أحمد عبد|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=tFosAQAAIAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=الامارة الهذبانية الكردية في آذربيجان وأربيل والجزيرة الفراتية: من 293-656/هـ 905־1258 م: دراسة سياسية حضارية|ڕێکەوت=2006|بڵاوکەرەوە=مكتب التفسير للنشر والاعلان،|زمان=ar}}</ref> == وشەڕەتناسی (ئێتیمۆلۆژی) == بە گوێرەی ڤلادیمێر مینۆرسکی، ناوی ھۆزەکە لە زاراوەیەکی جوگرافیاوە بۆ ناوچەی ئەربیل (ھەولێر) وەرگیراوە، کە بە ناوی ئەپستۆریای نێستۆری، ئادیابێنێ (ھاسایپ) پارێزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Minorsky|یەکەم=V.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 0521057353&redir_esc=y|سەردێڕ=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin|ڕێکەوت=1953|بڵاوکەرەوە=CUP Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|پەڕەکان=١٢٩|زمان=en}}</ref> ناوەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ناوی ھەزەبانی تێکەڵەیەکە لە "ھۆز" و بان یاخود وان ("سەرکردە"یان" سەرۆک")، لە زمانی کوردیدا کە بە واتای "سەرکردەی ھۆز" یاخود "سەرھۆز" دێت.<ref name=":2"/>{{rp|39-40}} == ناوچەی ھەزەبانەکان == ناوەندی ھەزەبانییەکان لە [[ھەولێر]] و [[شنۆ|شنۆو]] و [[ورمێ]] بوو. فەرمانڕەوایی ئەوان ناوچەکانی [[مەراغە]] و ورمێ لە ڕۆژھەڵات و ھەولێر و [[شنگال]] و بەشێک لە خاکی جەزیرە لە باشوور و ڕۆژاوا و بەرکاری و [[جۆلەمێرگ|ھەکاری]] و [[سەڵماس|سەلماس]] لە باکوورەوە،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bozarslan|یەکەم=Hamit|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9781108473354&redir_esc=y|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|دوایین٢=Gunes|یەکەم٢=Cengiz|دوایین٣=Yadirgi|یەکەم٣=Veli|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|پەڕەکان=٢٧|زمان=en}}</ref><ref name=":3"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Hugh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Kak0CwAAQBAJ&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&pg=PA215&redir_esc=y#v=onepage&q=%22The%20Kurdish%20dynasties%20which%20emerged%20in%20the%20second%20half%22&f=false|سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|پەڕەکان=٢١٥|زمان=en}}</ref> ھەولێر یەکێک بوو لە پایتەختەکەیان،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brill|یەکەم=E. J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ro--tXw_hxMC&dq=Zarzā+kurds&pg=PA1049&redir_esc=y#v=onepage&q=Zarzā%20kurds&f=false|سەردێڕ=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936. Ṭāʻif - Zūrkhāna|ڕێکەوت=1993|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩٧٩٤-٠|پەڕەکان=١٠٤٩|زمان=en}}</ref> لە نێوان ساڵی ٩٠٦ تا ١١٣١/١١٤٤ فەرمانڕەوایان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Minorsky|یەکەم=V.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9780521057356&redir_esc=y|سەردێڕ=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin|ڕێکەوت=1953|بڵاوکەرەوە=CUP Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|پەڕەکان=١٤٣|زمان=en}}</ref><ref name=":2"/>{{rp|65-66}} بە گوێرەی ئیبن حەوقەل ناوچەی جەزیرە لەوەڕگەی ھاوینەی کوردانی ھەزەبانەکان بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bozarslan|یەکەم=Hamit|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9781108473354&redir_esc=y|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|دوایین٢=Gunes|یەکەم٢=Cengiz|دوایین٣=Yadirgi|یەکەم٣=Veli|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|پەڕەکان=٢٦|زمان=en}}</ref> بوونی ھەزەبانەکان تۆمار کراوە لە سەدەی ١٠زی دا لە [[دوین]] لە [[ئەرمەنستان]]، کە بە کەنارەکانی دەریای کاسپی تێدەپەڕێت بۆ خاکی جەزیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=James|یەکەم=Boris|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Le " territoire tribal des Kurdes " et l’aire iraqienne (xe-xiiie siècles): Esquisse des recompositions spatiales|ناونیشان=https://journals.openedition.org/remmm/3331#tocto1n3|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|زمان=fr|issue=117-118|پەڕەکان=١٠١–١٢٦|doi=10.4000/remmm.3331|issn=0997-1327}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ٩٠٦ی زایینی، محەممەدی کوڕی بیلالی ھەزەبانی، [[نەینەوا|لادێکانی مووسڵی]] وێران کرد. فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی حەمدانی|حەمدانییەکان]]، ئەبو ھیجا عەبدوڵڵای کوڕی حەمدان، بە سوپایەک بەدوای کەوت بەڵام تووشی شکست بوو. [[خەلافەتی عەباسی|خەلیفەی عەباسی بەغدا]] ھێزی پشتیوانی نارد و ئەبو ھیجا بەردەوام بوو لە بەدواکەتنی محمەدی بیلالی ھەزەبانی لەگەڵ ٥٬٠٠٠ خێزانی ھەزەبانی. لە دەرئەنجام ئاشتییەک کرا و محەممەدی کوڕی بیلال ناچار بوو ھەموو خاکەکانیان لە باکووری مووسڵ ڕادەستی ھۆزی [[داسنی]] و ھۆزی ھومەیدی بکاتن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brill|یەکەم=E. J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=sP_hVmik-QYC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936. S - Ṭaiba|ڕێکەوت=1993|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩٧٩٣-٣|پەڕەکان=١١٣٦-١١٣٨|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الموصلي، القس|یەکەم=سليمان صائغ|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9782745179449&redir_esc=y|سەردێڕ=تاريخ الموصل 1-2 ج1|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٧٩٤٤-٩|پەڕەکان=١٣١-١٣٢|زمان=ar}}</ref> لە ساڵی ١٠٤١ز، دوای شکستی غوزە تورکەکان و دواتر کۆمەڵکوژیان لە ئازەربایجان لەلایەن میر واسودانی ڕەوەندی و کوردانی ھەزەبانی. تورکەکان ھەڵھاتن بۆ ھەکاری لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە شکستیان ھێنا و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزەکی غوز کوژران و ڕزگاربووان لەلایەن کوردەکانەوە کران بە بەند.<ref name=":0"/><ref name=":3">Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids "Rawwadids"]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.</ref> == تیرەی ھەزەبانییەکان == ھۆزی ھەزەبانی چەند تیرەیەکی لەخۆ دەگرت، لەمانەش زێرزاری (زرزاری)، ڕەوەندی، مێھرانی و مارانی. ھەر یەک لە خانەدانی [[شەدادییەکان|شەدادی]] و [[ئەییووبیان|ئەییووبی]] و [[ڕەوادی]] دەگەڕێنەوە سەر یەکێک لە تیرەکانی ھەزەبانی.<ref name=":2"/>{{rp|71-72}} {{sfn|Öpengin|2021|p=٣٠}} == ناودارانی هۆزەکە == * محەمەد کوڕی بیلال ٩٠٦-٩٤٣ * جەعفەر کوڕی چەکۆ (لە دەوروبەری ساڵی ٩٤٣ - ٩٧٧، سەلماس و موسڵ) * میر ئەبو هەیجا موسک کوڕی چەکۆ ٩٧٧ - ١٠٤٠ * ئەبو هەیجا کوڕی ڕەبیب ئەلدەولە 1040 ورمێ * میر شەرەفەدین عیسا کوڕی موسک 1045 * میر سالار کوڕی موسا 1046 * میر ئەبولحەسەن عەلی کوڕی موسک 1046–48 * میر ئەبو عەلی حەسەن کوڕی موسک ١٠٤٨-٦٣ * میر ئەبو هەیجای دووەم، حوسێن کوڕی ئەبو عەلی ئەلحەسەن ١٠٦٣-١٠٨٠ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == پەرتووکنامە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-first1=Hamit |editor-last1=Bozarslan |editor-first2=Cengiz |editor-last2=Gunes |editor-first3=Veli |editor-last3=Yadirgi |یەکەم=Ergin |دوایین=Öpengin |سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == [http://www.icollector.com/HADHABANI-KURD-Jastan-b-Rabib-al-Dawla-1060-1061-BI-dirham-5-56g-NM-ND_i11120436 نموونەی سکەی ھەزەبانی] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] 324v96oes52jvb1ecsvpeyl1g936g4o 1569608 1569549 2026-03-28T21:03:39Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1569608 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = میرنشینی ھەزەبانی | common_name = ھەزەبانی | native_name = | capital = [[ھەولێر]] (پایتەختی زستانە) | religion = [[ئیسلام]] | government_type = [[شانشینی]] | status = | year_end = ١١٣١ | year_start = ٩٠٦ | common_languages = [[کوردی]] | event_end = | p1 = دەوڵەتی حەمدانی | s1 = دەوڵەتی زەنگی | flag_p1 = | p2 = | flag_s1 = }} '''ھەزەبانی'''، '''ھۆزەبانی''' یان '''ھۆزەوان'''<ref name=":2"/>{{rp|39-40}} ({{lang-ar|الهذبانية}}){{sfn|Öpengin|2021|p=٢٧}} ھۆزێکی مەزنی کوردیی موسڵمانی سوننە بوو لە چاخی ناوەڕاست، ئەم ھۆزە لە زۆر ناوچە بەربڵاو ببوو، لە کوردستان و دەرەوی کوردستان ھەژمونیان ھەبوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=العزيز|یەکەم=محمود، أحمد عبد|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=tFosAQAAIAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=الامارة الهذبانية الكردية في آذربيجان وأربيل والجزيرة الفراتية: من 293-656/هـ 905־1258 م: دراسة سياسية حضارية|ڕێکەوت=2006|بڵاوکەرەوە=مكتب التفسير للنشر والاعلان،|زمان=ar}}</ref> == وشەڕەتناسی (ئێتیمۆلۆژی) == بە گوێرەی ڤلادیمێر مینۆرسکی، ناوی ھۆزەکە لە زاراوەیەکی جوگرافیاوە بۆ ناوچەی ئەربیل (ھەولێر) وەرگیراوە، کە بە ناوی ئەپستۆریای نێستۆری، ئادیابێنێ (ھاسایپ) پارێزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Minorsky|یەکەم=V.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 0521057353&redir_esc=y|سەردێڕ=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin|ڕێکەوت=1953|بڵاوکەرەوە=CUP Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|پەڕەکان=١٢٩|زمان=en}}</ref> ناوەکە بە ئەگەرێکی زۆرەوە ناوی ھەزەبانی تێکەڵەیەکە لە "ھۆز" و بان یاخود وان ("سەرکردە"یان" سەرۆک")، لە زمانی کوردیدا کە بە واتای "سەرکردەی ھۆز" یاخود "سەرھۆز" دێت.<ref name=":2"/>{{rp|39-40}} == ناوچەی ھەزەبانەکان == ناوەندی ھەزەبانییەکان لە [[ھەولێر]] و [[شنۆ|شنۆو]] و [[ورمێ]] بوو. فەرمانڕەوایی ئەوان ناوچەکانی [[مەراغە]] و ورمێ لە ڕۆژھەڵات و ھەولێر و [[شنگال]] و بەشێک لە خاکی جەزیرە لە باشوور و ڕۆژاوا و بەرکاری و [[جۆلەمێرگ|ھەکاری]] و [[سەڵماس|سەلماس]] لە باکوورەوە،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bozarslan|یەکەم=Hamit|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9781108473354&redir_esc=y|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|دوایین٢=Gunes|یەکەم٢=Cengiz|دوایین٣=Yadirgi|یەکەم٣=Veli|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|پەڕەکان=٢٧|زمان=en}}</ref><ref name=":3"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Hugh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Kak0CwAAQBAJ&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22&pg=PA215&redir_esc=y#v=onepage&q=%22The%20Kurdish%20dynasties%20which%20emerged%20in%20the%20second%20half%22&f=false|سەردێڕ=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٧٦٣٩-٢|پەڕەکان=٢١٥|زمان=en}}</ref> ھەولێر یەکێک بوو لە پایتەختەکەیان،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brill|یەکەم=E. J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ro--tXw_hxMC&dq=Zarzā+kurds&pg=PA1049&redir_esc=y#v=onepage&q=Zarzā%20kurds&f=false|سەردێڕ=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936. Ṭāʻif - Zūrkhāna|ڕێکەوت=1993|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩٧٩٤-٠|پەڕەکان=١٠٤٩|زمان=en}}</ref> لە نێوان ساڵی ٩٠٦ تا ١١٣١/١١٤٤ فەرمانڕەوایان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Minorsky|یەکەم=V.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9780521057356&redir_esc=y|سەردێڕ=Studies in Caucasian History: I. New Light on the Shaddadids of Ganja II. The Shaddadids of Ani III. Prehistory of Saladin|ڕێکەوت=1953|بڵاوکەرەوە=CUP Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٥٧٣٥-٦|پەڕەکان=١٤٣|زمان=en}}</ref><ref name=":2"/>{{rp|65-66}} بە گوێرەی ئیبن حەوقەل ناوچەی جەزیرە لەوەڕگەی ھاوینەی کوردانی ھەزەبانەکان بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bozarslan|یەکەم=Hamit|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9781108473354&redir_esc=y|سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds|دوایین٢=Gunes|یەکەم٢=Cengiz|دوایین٣=Yadirgi|یەکەم٣=Veli|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|پەڕەکان=٢٦|زمان=en}}</ref> بوونی ھەزەبانەکان تۆمار کراوە لە سەدەی ١٠زی دا لە [[دوین]] لە [[ئەرمەنستان]]، کە بە کەنارەکانی دەریای کاسپی تێدەپەڕێت بۆ خاکی جەزیرە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=James|یەکەم=Boris|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Le " territoire tribal des Kurdes " et l’aire iraqienne (xe-xiiie siècles): Esquisse des recompositions spatiales|ناونیشان=https://journals.openedition.org/remmm/3331#tocto1n3|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|زمان=fr|issue=117-118|پەڕەکان=١٠١–١٢٦|doi=10.4000/remmm.3331|issn=0997-1327}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ٩٠٦ی زایینی، محەممەدی کوڕی بیلالی ھەزەبانی، [[نەینەوا|لادێکانی مووسڵی]] وێران کرد. فەرمانڕەوای [[دەوڵەتی حەمدانی|حەمدانییەکان]]، ئەبو ھیجا عەبدوڵڵای کوڕی حەمدان، بە سوپایەک بەدوای کەوت بەڵام تووشی شکست بوو. [[خەلافەتی عەباسی|خەلیفەی عەباسی بەغدا]] ھێزی پشتیوانی نارد و ئەبو ھیجا بەردەوام بوو لە بەدواکەتنی محمەدی بیلالی ھەزەبانی لەگەڵ ٥٬٠٠٠ خێزانی ھەزەبانی. لە دەرئەنجام ئاشتییەک کرا و محەممەدی کوڕی بیلال ناچار بوو ھەموو خاکەکانیان لە باکووری مووسڵ ڕادەستی ھۆزی [[داسنی]] و ھۆزی ھومەیدی بکاتن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brill|یەکەم=E. J.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=sP_hVmik-QYC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam: 1913-1936. S - Ṭaiba|ڕێکەوت=1993|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٩٧٩٣-٣|پەڕەکان=١١٣٦-١١٣٨|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الموصلي، القس|یەکەم=سليمان صائغ|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9782745179449&redir_esc=y|سەردێڕ=تاريخ الموصل 1-2 ج1|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٧٩٤٤-٩|پەڕەکان=١٣١-١٣٢|زمان=ar}}</ref> لە ساڵی ١٠٤١ز، دوای شکستی غوزە تورکەکان و دواتر کۆمەڵکوژیان لە ئازەربایجان لەلایەن میر واسودانی ڕەوەندی و کوردانی ھەزەبانی. تورکەکان ھەڵھاتن بۆ ھەکاری لەوێ وێرانیان کرد. لە کۆتاییدا لەلایەن کوردەکانەوە شکستیان ھێنا و ١٥٠٠ پیاوی ھۆزەکی غوز کوژران و ڕزگاربووان لەلایەن کوردەکانەوە کران بە بەند.<ref name=":0"/><ref name=":3">Peacock, Andrew (2017). [https://iranicaonline.org/articles/rawwadids "Rawwadids"]. Encyclopædia Iranica, online edition. New York.</ref> == تیرەی ھەزەبانییەکان == ھۆزی ھەزەبانی چەند تیرەیەکی لەخۆ دەگرت، لەمانەش زێرزاری (زرزاری)، ڕەوەندی، مێھرانی و مارانی. ھەر یەک لە خانەدانی [[شەدادییەکان|شەدادی]] و [[ئەییووبیان|ئەییووبی]] و [[ڕەوادی]] دەگەڕێنەوە سەر یەکێک لە تیرەکانی ھەزەبانی.<ref name=":2"/>{{rp|71-72}} {{sfn|Öpengin|2021|p=٣٠}} == ناودارانی هۆزەکە == * محەمەد کوڕی بیلال ٩٠٦-٩٤٣ * جەعفەر کوڕی چەکۆ (لە دەوروبەری ساڵی ٩٤٣ - ٩٧٧، سەلماس و موسڵ) * میر ئەبو هەیجا موسک کوڕی چەکۆ ٩٧٧ - ١٠٤٠ * ئەبو هەیجا کوڕی ڕەبیب ئەلدەولە 1040 ورمێ * میر شەرەفەدین عیسا کوڕی موسک 1045 * میر سالار کوڕی موسا 1046 * میر ئەبولحەسەن عەلی کوڕی موسک 1046–48 * میر ئەبو عەلی حەسەن کوڕی موسک ١٠٤٨-٦٣ * میر ئەبو هەیجای دووەم، حوسێن کوڕی ئەبو عەلی ئەلحەسەن ١٠٦٣-١٠٨٠ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == پەرتووکنامە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-first1=Hamit |editor-last1=Bozarslan |editor-first2=Cengiz |editor-last2=Gunes |editor-first3=Veli |editor-last3=Yadirgi |یەکەم=Ergin |دوایین=Öpengin |سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == [http://www.icollector.com/HADHABANI-KURD-Jastan-b-Rabib-al-Dawla-1060-1061-BI-dirham-5-56g-NM-ND_i11120436 نموونەی سکەی ھەزەبانی] {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی دەیەی ١١٤٠]] 701lj75ifnf465hoclrjj1612l1bun7 0 127526 1569447 1497124 2026-03-28T15:16:49Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1569447 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی |ناو = جاسمێ جەلیل{{ھن}}Casimê Celîl |وێنە = Casimê Celîl.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٥ی ئابی ١٩٠٨ |شوێنی لەدایکبوون = [[ئەرمەنستان]] |ڕێکەوتی مردن = ٢٤ی ئابی ١٩٩٨ ''(٩٠ ساڵ)'' |شوێنی مردن = [[یەریڤان]] |پیشە = [[شاعیر]]، [[نووسەر]] |منداڵەکان = ئۆردیخان، جەلیل، جەمیلە }} '''جاسمێ جەلیل''' ({{بە کوردیی باکووری|Casimê Celîl}}؛ ٢٥ی ئابی ١٩٠٨ لە [[ئەرمەنستان]] – ٢٤ی ئابی ١٩٩٨ لە [[یەریڤان]]) نووسەر و شاعیرێکی [[کورد]] بوو. جاسمێ جەلیل لە بوارەکانی ئەدەبیات، کەلەپوور، و مێژووی [[کوردستان]] کاری کردووە و بەرھەمی ھەبووە، ھەروەھا ھەردوو کوڕەکەی [[ئۆردیخانێ جەلیل]]، [[جەلیلێ جەلیل]] و کچەکەی [[جەمیلە جەلیل]] لەسەر فۆلکلۆ و مێژووی کورد کاریان کردووە. == ژیان == [[پەڕگە:Soviet Kurds.jpg|وێنۆک|کۆنفرانسی کوردۆلۆژیی یەریڤان لە ساڵی ١٩٣٤]] گوندی قزل قولی و ئاوەدانییەکانی دیکەی دەوروبەری ھەموویان کوردی ئێزدی بوون لە عەشیرەتەکانی ئوتی و چیلی سەر بە عەشیرەتی سیپکی. ناوی باوکی جاسم کە جەلیل بوو، لە دواییدا بووە ناسناو بۆ منداڵی جاسم و نەوەی ئەو. لەگەڵ کۆتایی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی یەکەمی جیھانی]] لە ساڵی ١٩١٨ و بەزینی سوپای عوسمانی لە جەنگ، سەربازەتورکەکان ھێرشیان بردە سەر ئەو ناوچەیە بۆ ئەوەی شوێنەواری کوردی تێدا نەھێڵن. ھەموو خەڵکی ناوچەکە کەوتنەخۆ بۆ ڕزگارکردنی گیانیان، سەربازە تورکەکان بەدوایانەوە بوون. لە دوای کوشتارێکی زۆر، ئەو خەڵکەی لە ژیان مابوون گەیشتنە ئاوەدانییەک بۆزبر بوو لە قەراغ ڕووباری ئاواڕەش لە نزیک ئەلەگەز. پاشان خەڵکەکە لە گوندەکانی ناوچەی ئەشتەرەک نیشتەجێ بوون. لەم کارەسەدا جاسم لە کەسوکاری دابڕا، ئەوەی کوژرا و ئەوەی لە ڕووباردا خنکا. ئێستا و ئەوساش کەسێکی لەوانە نەدۆزییەوە. لەو جێیەدا و بێ لانە (پەناگە) بوو، لە شوێنێک بۆ شوێنێک لە پارووی نان دەگەڕا. لە ساڵی ١٩١٩ ڕووی کردە شاری ئەلێکساندرا پۆڵ لەوێ ھەتیوخانەیەکی ئەمریکی لێ بووە. ئەمە دەستکەوتێکی گرنگ بووە لە ژیانیدا. ھەر لەو ساڵەدا دەستی کرد بەخوێندن لە ھەتیوخانەی قوتابخانەکەدا. لە ساڵی ١٩٢٣ ھەتیوخانەکە گواسترایەوە شاری ستیپانەڤان، لە ساڵی ١٩٢٥ جاسم پێنج ساڵی سەرەتایی خوێندبوو. لەو ساڵەدا دەسەڵاتی تازەی سۆڤیەتییەکان ھەتیوخانەکەی لە ئەمریکایییەکان سەندەوە. لەو ماوەیەدا جاسم ناچار بوو کارێک بۆ خۆی بدۆزێتەوە. بوو بەشاگردی میکانیکی کارەبا. بەھۆی ئەم کارەبایەوە وەکو کرێکارێک توانی خۆی لە پارتی کۆمۆنیست (شیوعیەت) نزیک بکاتەوە. لە ساڵی ١٩٢٧ ناردیانە باکۆ بۆ خوێندن لە قوتابخانەی سوپایی پڕوپاگەندەی پارتی کۆمۆنیست تا ساڵی ١٩٣٠ لەوێ ماوەتەوە. بۆ چەند مانگێکیش چووە شاری تفلیس و خوێندنی ئەو قوتابخانەیەی لەوێ تەواو کرد. لە ساڵی ١٩٣١ گەڕاوەتەوە [[یەریڤان]] بەڕێوەبەرایەتی قوتابخانەی کوردی پێ سپێردرا، زۆر لەم کارەیدا نەمایەوە. لە ساڵی ١٩٣٢ خەریکی لایەنی تەکنیکی دەرھێنانی چاپەمەنی بوو. لە ساڵی ١٩٣٨ – ١٩٤١ بووە بەقوتابی ئامۆژگای مامۆستایان لە یەریڤان. لەگەڵ دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی دووەمی جیھانی]]، وازی لە خوێندن ھێنا. لە ساڵی ١٩٤٢ بەکارگەری تەکنیکی دامەزرا لە چاپخانەی زانکۆی یەریڤان. دواتر لە ساڵی ١٩٤٣ بوو بەمووچەخۆر لە دادگا، تا ساڵی ١٩٥٣ لەو کارەیدا بەردەوام بوو. لە ساڵی ١٩٥٤ کە بەشی کوردی لە ڕادیۆی ئەرمەنستان کرایەوە، بەشی مۆسیقا و گۆرانی و فۆلکلۆر بەجاسم سپێردرا. لەبەرئەوەی شارەزای مۆسیقای فۆلکلۆری کوردی بوو و بلوێرژەنێکی چاک بوو لەگەڵ تیپی مۆسیقا بلوێری دەژەنی. تا کۆتایی شەستەکانی سەدەی بیستەم پەیوەندی بەم دەزگا ڕاگەیاندەیەوە مابوو. جاسم لە ژیانیدا تەمەنی نەوەد ساڵی بردە سەر، بۆیە ماوەی خانەنشینەکەی درێژ بوو. == بەرھەم == لە ١٩٥٤ پەرتووکەکەی بە ناوی «[[ئەلەگەز]]» لە [[یەریڤان]] چاپکرا. لە ١٩٦٠ کتێبێکی تری بە ناوی «ڕۆژا من» نووسی. == سەرچاوەکان == * مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، [[مارف خەزنەدار]]، لاپەڕەکانی ٩١ تا ٩٧، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦ * {{بیرخستنەوەی ویکیی کورمانجی|سەردان=حوزەیرانی ٢٠١٦}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرمەنستان|کوردستان}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:کوردانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٨]] 556qtao3bxrics7b0x9wn1b21fk2nb9 0 130664 1569550 1402395 2026-03-28T18:30:43Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێزەکان */ 1569550 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{Infobox former country | conventional_long_name = | common_name = | native_name = شوانکارە | image_map = | capital = ئیگ | religion = [[ئیسلام]] | government_type = شانشینی | leader_name2 = ئەردەشیر | status = | year_end = ١٤٢٤ | year_start = ١٠٣٠ | image_map_caption = | common_languages = [[کوردی]]، [[فارسی]] | title_leader = مەلیک/شا/ئەمیر | year_leader1 = ١٠٣٠–١٠٧٨ | leader1 = [[فەزلویە]] | year_leader2 = ١٣١٠–١٣٥٥ | leader2 = ئەردەشیر | event_end = دەستبەسەرداگرتنی تەیموورییەکان | p1 = دەوڵەتی بوەیھی | s1 = دەوڵەتی تەیموورییەکان | flag_p1 = | p2 = | flag_s1 = | s2 = موزەفەرییەکان }} '''شوانکارە''' ({{lang-ar|الشوانکارة}}؛ {{lang-fa|شبانکاره}}) ھۆزێکی فێدراسیۆنی کۆنی [[کورد]] بوو،{{sfn|Büchner|2012}}{{sfn|Spuler|2012}}{{sfn|Oberling|2004}}{{sfn|Qazvini|1915|pp=١٣٧–١٣٨}} ناوی شانشینەکەشیان کە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی فارسیان فەرمانڕەوای دەکرد ھەر بە ناوی شوانکارە بوو.<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes KURDISH TRIBES, Iranicaonline]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=sP_hVmik-QYC&pg=PA241&dq=shabankara&lr=&ei=-V8HSYnhIqfKzATJmPnlAw#v=onepage&q=shabankara%20kurd&f=false SHABANKARA, name of Kurdish tribe]</ref><ref name="decline">The Decline of Iranshahr: Irrigation and Environments in the History of the Middle East, 500 B.C; Peter Christensen, page: 316, Published 1993, Museum Tusculanum Press, 351 pages, ISBN 87-7289-259-5</ref> == نەژاد == ئەوان بە بنەچە لە ناوچەی [[ئەسفەھان|سوپاھان]] و بڵندایەکانی [[حەلەب|ھەلەپ]] بوون، بەڵام لەلایەن شاھنشای [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھی]] پەنا خۆسرۆ لە کۆتایەکانی سەدەی ١٠ز ڕاگواستران بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوچەی فارس.{{sfn|Potts|2014|p=١٦٦}} سەرھۆزەکانی شوانکارە بانگەوازی ئەوەیان دەکرد ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە سەر شای ئەفسانەیی ئێران مانوچەھر و دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ئیمپراتۆرییەتی ساسانی]]، [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]] دەکرد.{{sfn|Büchner|2012}} == ناوچە و تیرەکان == پایتەختی خانەدانەکە ئیج (ئیگ) بووە، شانشینی شوانکارە بەسەر شەش ناوچەدا دابەش بووە: زەرکان، ئیشتبانان، بورک تاروم خەیرە، نایریز، کورم ڕوونیز لار و دارابگیرد. ھۆزی شوانکارە دابەش ببوو بۆ سەر چەند تیرەیەک، کە بریتی بوون لە: ئیسماعیلی، ڕامانی، کارزوی، مەسعوودی و شواکانی کە ھەموویان مەڕدار و جەنگاوەر بوون.{{sfn|Büchner|2012}} == مێژوو == [[پەڕگە:Map of Fars and it's surrounding regions.png|وێنۆک|ڕاست|300px|نەخشەی فارس و ناوچەکانی دەوروبەری لە سەدەی ١٠–١١ز.]] تیرەی ڕامانی شوانکارە و سەرھۆزەکەی فەزڵەوەی توانیان دەسەڵاتێکی زۆر لە فارس بگرنە دەست. [[فەزلویە|فەزڵەوی]] کوڕی سەرھۆزی شوانکارە عەلی حەسەنی ڕامانی بوو، لە خزمەتی ساحیبی عادل، وەزیری شای بوەیھیی فارس، پلەی سوپاسالاری پێبەخشرا. ساحیبی عادل لەلایەن دوا فەرمانڕەوای بوەیھی فارس، ئەبو مەنسوور پۆلاد ستون، لەسێدارەدرا و فەزلەوی دوای ئەمە لە یاخیبووندا ھەستایەوە. ئەبو مەنسوور لە ساڵی ١٠٦٢ لەگەڵ دایکیدا شکستی ھێنا و کوژران، بەمەش فەزڵەوی بووە فەرمانڕەوای سەنتانسەری فارس، زۆری نەخایاند لەگەڵ تورکە سەلجوکییەکان تووشی پێکدادان بوو. فەزڵەوی ملکەچی قەورد برای سوڵتان ئەلپ ئەرسلان بوو، بەڵام دوای ئەوە ڕاپەڕی دژی دەسەڵاتی سەلجووکی. دواجار فەدلویا لە ساڵی ١٠٧١ لەلایەن وەزیری سەلجوکییەکان نیزامی مولوک گیرا و لەسێدارەدرا. شوانکارەکان لە پارێزگاکانی کرمان و فارسدا بێزارکەر بوون. لە ساڵی ١٠٩٩ بە ھاوکاری کوڕی قەورد ئێران شا، ئەمیر ئونار والی فارسیان تێکشکاند. لە ساڵی ١١١٦دا، ئەبو حەسەن خۆسرەو، سەرۆکی شوانکارەکان ڕەتیکردەوە ملکەچی فەخرەدین کاولی والی فارس بێت. کاولی گەماڕۆی خۆسرەوی دا لە قەڵاکەی خۆیدا، بەڵام دواتر لەگەڵیدا ڕێککەوت. خۆسرەو لە بانگەشەکانیدا لە کرمان یاوەری پارێزگار بووە. لە سەردەمی سوڵتانی سەکجوکەکان، مەحموودی دووەم (١١١٧–١١٣١)، شوانکارەکان خراپ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا و جارێکی دیکە ڕاپەڕینیان کردەوە و زیانێکی زۆریان بە ناوچەکە گەیاند. دامەزرێنەری شانشینی ھەزارئەسپ، ئەبو تاھیری کوڕی محەممەد، شکستی بە شوانکارەکان ھێنا و بەھۆی ئەمەوە شکۆیەکی زۆری بەدەستھێنا. دوای داڕمانی سەلجوکییەکان، شوانکارەکان جارێکی دیکە فەرمانڕەوای ناوچەکەی کردەوە و شاری ئیداج وەک پایتەختیان. لە سەردەمی ئیلخانیدەکاندا فەرمانڕەوایی پارێزگای شوانکارەیان دەکرد کە ناوەندەکەی لە دارابگرد بوو.{{sfn|Büchner|2012}} کوتبەدین موباریز سەرھۆزی شوانکارە و نیزامەدین مەحموودی برای لە ساڵی ١٢٠٠دا کرمانیان لە دەستی تورکە غەزەکان داگیرکرد، بەڵام بە یاخیبوونێکی ناوخۆیی و بەرپەچدانەوەی غەزەکان دۆڕان. لە کۆتاییدا ئەتابەگی فارس، سەد کوڕی زەنگی شکستی بە شەبانکەرە ھێنا.{{sfn|Büchner|2012}} لە ساڵی ١٢٦٠دا داگیرکەری مەغۆل ھۆلاکۆ ئیگی پایتەختی شوانکارەکانی داگیرکرد و ڕووخاندی و موزەفەرەدین محمدی کوڕی موباریز سەرۆھۆزی شوانکارەی کوشت، لە ساڵی ١٣١٢ شوانکارەکان لە ئیلخانەکان یاخی بوون بەڵام شکستیان ھێنا. لە ساڵی ١٣٥٥ فەرمانڕەوای موزەفەرەکان، موباریزەدین کوڕی خۆی دەنێرێت دژی ئەردەشیری سەرھۆزی شوانکارەکان، کە ڕەتیکردەوە فەرمانەکانی جێبەجێ بکات. ئەردەشێر شکستی ھێنا و نیشتمانەکەی لەلایەن موزەفەرییەکان دەستی بەسەردا گیرا. لەوانەیە شوانکارەکان تا ساڵی ١٤٢٤ ھەر بەردەوام بووبن لە فەرمانڕەوای.{{sfn|Büchner|2012}} == سەھۆز و فەرمانڕەواکان == ١٥ سەرھۆزی شوانکارەکان کە تۆمار کراون: {| class="wikitable" |+'''سەرھۆزەکانی شوانکارە''' ! rowspan="2" |زنجیرە ! rowspan="2" |ناوی شا ! colspan="2" |ماوەی فەرمانڕەوای |- !دەستپێک !کۆتای |- |١ |[[فەزلویە|فەزڵەی]] |٤٤٨ھ |٤٥٩ھ |- |٢ |نظام الدین یحیی بن حسن |٤٥٩ھ |؟ |- |٣ |نظام الدین محمود بن نظام الدین یحیی |؟ |؟ |- |٤ |قطب الدین مبارز |؟ |٦٢٤ھ |- |٥ |ملک مظفر الدین محمد بن المبارز |٦٢٤ھ |٦٥٨ھ |- |٦ |قطب الدین مبارز بن ملک مظفر الدین |٦٥٨ھ |٦٥٩ھ |- |٧ |نظام الدین حسن بن محمد مظفر الدین |٦٥٩ھ |٦٦٢ھ |- |٨ |نصرة الدین إبراھیم بن محمد مظفر الدین |٦٦٢ھ |٦٦٤ھ |- |٩ |جلال الدین طیب شاە |٦٦٤ھ |٦٨١ھ |- |١٠ |بھاء الدین إسماعیل أخو طیب شاە |٦٨١ھ |٦٨٨ھ |- |١١ |نظام الدین حسن بن طیب شاە |٦٨٨ھ |٧٢٥ھ |- |١٢ |نصرة الدین إبراھیم بن إسماعیل |٧٢٥ھ |؟ |- |١٣ |ملک ڕکن الدین حسن |؟ |؟ |- |١٤ |جمشید بن إسماعیل |٧٣٥ھ |٧٤٢ھ |- |١٥ |ملک أردشیر |٧٤٢ھ |٧٥٦ھ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == پەرتووکنامە == * {{بیرخستنەوە|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٢٤٥٠٨-٢|پەڕەکان=١٦٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Babaie|یەکەم=Sussan|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Iran After the Mongols |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٨٣١-٥٢٨-٩}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Büchner|یەکەم=V. F.|ڕێکەوت=2012|سەردێڕ=S̲h̲abānkāra|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/shabankara-SIM_5253?s.num=4&s.rows=50|journal=[[Encyclopaedia of Islam]]|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|doi=10.1163/2214-871X_ei1_SIM_5253|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤٠٨٢٦٥٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Christensen|یەکەم=Peter|سەردێڕ=The Decline of Iranshahr: Irrigation and Environments in the History of the Middle East, 500 B.C. to A.D. 1500|بڵاوکەرەوە=Museum Tusculanum Press|ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٩٧٨٨٧٧٢٨٩٢٥٩٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ebB_ac13v3UC&q=false|پەڕەکان= ١–٣٥١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunter|یەکەم=Michael M.|سەردێڕ=The A to Z of the Kurds|بڵاوکەرەوە=[[Scarecrow Press]]|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٣٣٤-٧|پەڕەکان=١٨٣}} * {{cite encyclopedia|year=1986|encyclopedia=The Encyclopaedia of Islam, Vol. III|publisher=E.J. Brill|location=London|url=https://archive.org/stream/EncyclopaediaDictionaryIslamMuslimWorldEtcGibbKramerScholars.13/03.EncycIslam.NewEdPrepNumLeadOrient.EdEdComCon.LewMenPelScha.etc.UndPatIUA.v3.H-Iram.PhotRepr.Leid.EJBrill.1971.1986.#page/n0/mode/2up|pages=1–1304|last2=Co|article=The Encyclopedia of Islam|last1=Luzac}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Oberling|یەکەم=Pierre|سەردێڕ=Kurdish tribes|ڕێکەوت=2004|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|بڵاوکەرەوە=[[Iranica Online]]}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Potts|یەکەم=Daniel T.|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|شوێن=London and New York|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٧٩-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8c3QAgAAQBAJ|پەڕەکان=١–٥٥٨}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Qazvini|یەکەم=Hamdallah Mustawfi|سەردێڕ=The Geographical Part of the Nuzhat Al Qulub|ساڵ=١٩١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٦٧-٢٢٧٣-٤|شوێن=[[Leiden]]|translator-last=Le Strange|translator-first=Guy}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Spuler|یەکەم=B.|ڕێکەوت=2012|سەردێڕ=Faḍlawayh|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/fadlawayh-SIM_2233|journal=[[Encyclopaedia of Islam]]|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١٦١٢١٤}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] ijevue88tg3ybxte69wt68x1jgen760 0 135639 1569702 1508388 2026-03-29T09:49:40Z 1silent scientist 51740 1569702 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شا عەباسی یەکەم''' (١٥٧١–١٦٢٩) پێنجەمین و بەهێزترین شای لە خانەدانی [[سەفەوییەکان]] بوو. هەرچەند کە لە سەردەمی شا عەباسی یەکەم [[کورد|کوردانی]] [[شیعە]] زۆر بەهێز و کاریگەر ببوو لە ئاستی ناوچەی [[رۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] بەڵام لە دەسپێکی دەسەڵاتداری شا عەباس حاڵی سیاسی و کۆمەلایەتی، زۆر خراپ بوو. لەو سەردەمەدا چەندین بنەماڵەی [[قزڵباش]] پێکەوە لە شەڕدا بوون، هەروەها [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە خۆراواوە و [[ئۆزبەکستان|ئۆزبەکەکان]] لە خۆرهەڵاتەوە هێرشیان دەکردە سەر خاکی ئێران. لە ساڵی ١٥٨٨ [[قزڵباش]]ەکان باوکی شا عەباسیان دوای [[کوودتا]]یەک لەسەر کار لابرد و عەباسی شازدە ساڵەیان لە شوێنی باوکی دانا. قزڵباشەکان بەم کارە دەیانویست کە شایەکی ساختە لە سەر کار بێت تاکوو ئەوان بتوانن هەر کارێک پێیان خۆشە بیکەن. بەڵام بەزووی دەرکەوت کە عەباس نابێتە [[کایەکلێ|کایەکلێی]] دەستی ئەوان و خۆی هێزی ئیداری گرتە دەست. ==ژیانی سەرەتایی== عەباسی یەکەم بانگەشەی ڕەچەڵەکێکی دروستکراوی دەکرد کە دەگەڕایەوە بۆ سەر [[فاتیمە]] و [[عەلی]]. ئەو لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٥٧١ لە [[هەرات]] لەدایکبوو، و سێیەم کوڕی [[محەممەد خودابەندە]] و هاوسەرەکەی، [[خەیروننیسا بێگم]] بوو. باوکی کوڕی نۆبەرەی [[تەھماسبی یەکەم]] بوو، کە دووەم شای ئێرانی [[سەفەوی]] بوو. ئەو ناوی عەباسی بۆ کۆرپەکە هەڵبژارد. باوکی عەباس، محەممەد خودابەندە، پارێزگاری هەرات بوو کە پایتەختی ویلایەتی گرنگی [[خۆراسان]] بوو. محەممەد خودابەندە لە جێنشینی باوکی بێبەش کرا، چونکە نەخۆشییەکی چاو وای لێکردبوو نزیکەی بە تەواوی [[نابینا]] بێت. مێژوونووسی دەرباری سەفەوی، [[ئەسکەندەر بێگی مەنشی]]، محەممەد خودابەندە وەک «ڕۆحێکی لەخواترس، گۆشەگیر و نەرمونیان» وەسف دەکات. دایکی عەباس، [[خەیروننیسا بێگم]]، کچی [[میر عەبدوڵای دووەم]] بوو، کە فەرمانڕەوایەکی ناوخۆیی بوو لە پارێزگای مازەندەران لە خانەدانی مەرعەشی کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی کوڕی حسێن زەینولعابیدینن. ئەو و محەممەد خودابەندە پێش عەباس دوو منداڵیان هەبوو بە ناوەکانی حەسەن و حەمزە، و دواتریش دوو کوڕی تریان بوو: ئەبتاڵیب و تەهماسب. کاتێک عەباس تەمەنی تەنها هەژدە مانگ بوو، لە باوک و دایکی جیاکرایەوە، کە لەلایەن تەهماسبەوە بۆ بەڕێوەبردنی شاری [[شیراز]] گوازرانەوە. پارێزگاریی فەرمیی هەرات بە عەباس سپێردرا. سەرەتا تەهماسب مەبەستی بوو حەمزە بکاتە پارێزگاری هەرات، بەڵام خەیروننیسا بێگم نەیویست لە حەمزە جیا بێتەوە کە کوڕە دڵخوازەکەی بوو. بۆیە شای ڕازی کرد کە لە جیاتی ئەو عەباس دەستنیشان بکات. ئەو ڕاستییەی کە عەباس هێشتا ساوا بوو بە ڕێگر دانەنرا، چونکە تەهماسب خۆی لە تەمەنی دوو ساڵیدا وەک پارێزگاری نازناوی خۆراسان دەستنیشان کرابوو. شا قولی سوڵتان [[ئوستاجلو]]، کە ئەمیرێکی یەکێک لە هۆزەکانی [[قزڵباش]] بوو بە ناوی هۆزی ئوستاجلو، وەک پارێزگاری ڕاستەقینە و وەک «لالا» (سەرپەرشتیار)ی عەباس دەستنیشان کرا. سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانی عەباس و هاوسەرەکانیان بوونە جێگرەوەی دایک و باوکی. ئەو هەرگیز دایکی نەبینییەوە و تەنها پاش پانزە ساڵ باوکی بینی. عەباس لێهاتووییە پێویستەکانی سەربازیی لە سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانیەوە فێربوو. چەوگانی یاری دەکرد و زۆر دەچوو بۆ ڕاوکردن. وەک زۆربەی شاکانی [[ئێران]]، خولیایەکی زۆری بۆ ڕاوکردن پەرەپێدا، کە وەک جۆرێک لە مەشقی سەربازی سەیر دەکرا. عەباس لەگەڵ «غوڵامەکان» (کۆیلەکان)ی ناو ماڵەکە پەروەردە بوو، کە بوونە هاوڕێی منداڵیی. پێدەچێت هەندێک یان ڕەنگە زۆربەیان [[گورجییەکان|گورجی]]، [[ئەرمەنی]] یان [[چەرکەس|چەرکەسی]] بووبێتن. لە ١٤ی ئایاری ١٥٧٦، [[تەهماسبی یەکەم]] بێ دیاریکردنی جێنشین کۆچی دوایی کرد، ئەمەش وایکرد وڵات بکەوێتە ناو جەنگی ناوخۆییەوە. ڕۆژی دواتر، کوڕە دڵخوازەکەی تەهماسبی یەکەم، حەیدەر میرزا، بە پاڵپشتی هۆزی ئوستاجلو و گورجییە دەستڕۆیشتووەکانی دەربار، خۆی وەک شا ڕاگەیاند. بەڵام دەستبەجێ لەلایەن «قورچییەکان» (پاسەوانانی شاهانە)وە لادرا و کوژرا. دوای مردنی ئەو، بە پاڵپشتی زۆربەی هۆزەکانی قزڵباش و پەسەندکردنی کچە کاریگەرەکەی تەهماسب، [[پەریخان خانم]]، [[ئیسماعیل میرزا]] کە بیست ساڵ بوو لەلایەن باوکیەوە زیندانی کرابوو، وەک [[ئیسماعیلی دووەم]] تاجی پاشایەتی لەسەر نرا. ماوەی دەسەڵاتی شای نوێ کورت و پڕ لە کوشتار بوو. ساڵانی درێژی زیندانیکردن وای لێکردبوو تووشی نەخۆشیی گومان ([[پارانۆیا]]) بێت، لە ئەنجامدا لە هەموو شوێنێکدا دوژمنی دەبینی کە دەبێت لەناو ببرێن. پێش هەموو شتێک، دەستی کرد بە کوشتنی زۆربەی ئەندامانی هۆزی ئوستاجلو، بێگوێدانە ئەوەی پاڵپشتی [[حەیدەر میرزا]]یان کردووە یان نا. هەروەها ئەو کەسانەشی لەسێدارە دا کە تەنها تاوانیان ئەوە بوو لە سەردەمی تەهماسبدا خاوەن پلە و پۆست بوون. عەباسی گەنج ڕاستەوخۆ کەوتە ژێر کاریگەریی پاکتاوکردنەکانی مامی، کاتێک گرووپێک لە ئەسوارەکان هەڵیانکوتایە سەر ماڵی سەرپەرشتیارەکەی، شا قولی سوڵتان، و کوشتیان. دواتر ئیسماعیل ڕووی کردە خێزانەکەی. فەرمانی لەسێدارەدانی زۆرێک لە زڕبرا، ئامۆزا و برازاکانی دا. [[محەممەد خودابەندە]]ی پاراست، ڕەنگە بەهۆی ئەوەی برای یەک بوون و ڕەنگە لەبەر ئەوەی محەممەد خودابەندە پێشتر نابینا بووە و وەک داواکارێکی ئەگەری بۆ تەخت و تاج بێبەش کراوە. بەڵام لە تشرینی دووەمی ١٥٧٧، [[ئیسماعیل عەلی قولی خان]]ی لە هۆزی [[شاملو]] ڕەوانەی هەرات کرد بۆ کوشتنی عەباسی گەنج. عەلی قولی لەسێدارەدانی عەباسی دواخست، بەو بیانووەی کە «نەگونجاوە» نەوەیەکی «بێتاوان»ی سەید لە ڕۆژە پیرۆزەکاندا ([[شەوی قەدر]] و [[جەژنی ڕەمەزان]]) لەسێدارە بدرێت. ئەم دواخستنە ژیانی عەباسی ڕزگار کرد، چونکە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٥٧٧، ئیسماعیلی دووەم بەهۆی خواردنی ئەفیوونی ژەهراویکراوەوە گیانی لەدەستدا، و عەلی قولی خان پارێزگاریی [[هەرات]] و ڕۆڵی سەرپەرشتیاری عەباسی گرتە ئەستۆ. لە ١١ یان ١٣ی شوباتی ١٥٧٨، محەممەد خودابەندە لەلایەن [[قزڵباش]]ەکانەوە وەک شای نوێ هەڵبژێردرا. شای نوێ بە لاواز، بێباک و بێتوانا دەردەکەوت. لەم بارودۆخەدا دەسەڵات زوو کەوتە دەست کەسانی تر. دایکی عەباس، خەیروانیسا بێگم، ژنێکی خاوەن ئیرادەی بەهێز بوو. ئەو بە تەواوی بەرپرسیارێتی کارگێڕیی گرتە ئەستۆ و هەموو بڕیارەکانی دەدا، تەنانەت لە کاروباری سەربازیشدا. قزڵباشەکان دڵخۆش نەبوون بەوەی دەبینن ئەو دەسەڵات دەگرێتە دەست. دابەشبوونەکان لە دەرباری سەفەوی هانی ڕاپەڕینیان دا لە ناوچە جیاجیاکانی وڵات و کێبڕکێ کۆنەکانی قزڵباش سەریان هەڵدایەوە، بە جۆرێک هۆزەکانی ئوستاجلو و شاملو دەستبەجێ ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. محەممەد خودابەندە و شاژن داوایان لە عەلی قولی خان کرد عەباس بهێنێت بۆ قەزوین، چونکە دەترسان عەلی قولی خان پیلان بگێڕێت بۆ بەتەختگەیاندنی عەباس، بەڵام ئەمیرە قزڵباشەکانی [[خۆراسان]] باسیان لەوە دەکرد کە بەهۆی هەڕەشەی هێرشی [[ئۆزبەکەکان]]ی [[بوخارا]] بۆ سەر هەرات، بوونی شازادەیەک لە شارەکەدا پێویستە. دۆخی لاوازی شانشینەکە بوو بەهۆی ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵی ١٥٧٨دا جەنگ دژی ئێران ڕابگەیەنێت. سوپاکانی سەفەوی تووشی چەندین شکستی یەکتری بوون پێش ئەوەی خەیروننیسا بێگم هێرشێکی پێچەوانە ڕێکبخات. لەگەڵ کوڕەکەی، [[حەمزە میرزا]] و وەزیری مەزن، [[میرزا سەلمان جابری]]، سوپایەکیان بەرەو باکوور برد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێزەکانی عوسمانی و [[تاتار]] لە [[شیروان]]. بەڵام هەوڵی ئەو بۆ سەپاندنی ستراتیژیی جەنگ، ئەمیرە قزڵباشەکانی تووڕە کرد. سەرئەنجام، لە ٢٦ی تەممووزی ١٥٧٩دا، قزڵباشەکان هەڵیانکوتایە سەر [[حەرەمسەرا]]، ئەو شوێنەی شاژن لێی نیشتەجێ بوو، و خەیروننیسا بێگمیان خنکاند. هەرچەندە عەباس هێشتا تەنها کوڕێکی منداڵ بوو و بە زەحمەت دایکی دەناسی، بەڵام کوشتنی دایکی لەسەر دەستی قزڵباشەکان کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر دانا. پێدەچێت ئەو ئەزموونە بووبێتە هۆی دروستبوونی ئەو باوەڕەی لای کە دەبێت دەسەڵاتی قزڵباشەکان تێکبشکێنرێت. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگلیزی {{پۆلی کۆمنز|Abbas I of Persia}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|سیاسەت|شیعە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧١]] [[پۆل:مردووانی ١٦٢٩]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] jpt3cktlk4t8fn3zvf310yf6x62pv28 1569704 1569702 2026-03-29T09:51:52Z 1silent scientist 51740 /* ژیانی سەرەتایی */ 1569704 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شا عەباسی یەکەم''' (١٥٧١–١٦٢٩) پێنجەمین و بەهێزترین شای لە خانەدانی [[سەفەوییەکان]] بوو. هەرچەند کە لە سەردەمی شا عەباسی یەکەم [[کورد|کوردانی]] [[شیعە]] زۆر بەهێز و کاریگەر ببوو لە ئاستی ناوچەی [[رۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] بەڵام لە دەسپێکی دەسەڵاتداری شا عەباس حاڵی سیاسی و کۆمەلایەتی، زۆر خراپ بوو. لەو سەردەمەدا چەندین بنەماڵەی [[قزڵباش]] پێکەوە لە شەڕدا بوون، هەروەها [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە خۆراواوە و [[ئۆزبەکستان|ئۆزبەکەکان]] لە خۆرهەڵاتەوە هێرشیان دەکردە سەر خاکی ئێران. لە ساڵی ١٥٨٨ [[قزڵباش]]ەکان باوکی شا عەباسیان دوای [[کوودتا]]یەک لەسەر کار لابرد و عەباسی شازدە ساڵەیان لە شوێنی باوکی دانا. قزڵباشەکان بەم کارە دەیانویست کە شایەکی ساختە لە سەر کار بێت تاکوو ئەوان بتوانن هەر کارێک پێیان خۆشە بیکەن. بەڵام بەزووی دەرکەوت کە عەباس نابێتە [[کایەکلێ|کایەکلێی]] دەستی ئەوان و خۆی هێزی ئیداری گرتە دەست. ==ژیانی سەرەتایی== عەباسی یەکەم بانگەشەی ڕەچەڵەکێکی دروستکراوی دەکرد کە دەگەڕایەوە بۆ سەر [[فاتیمە]] و [[عەلی]]. ئەو لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٥٧١ لە [[هەرات]] لەدایکبوو، و سێیەم کوڕی [[محەممەد خودابەندە]] و هاوسەرەکەی، [[خەیروننیسا بێگم]] بوو. باوکی کوڕی نۆبەرەی [[تەھماسبی یەکەم]] بوو، کە دووەم شای ئێرانی [[سەفەوی]] بوو. ئەو ناوی عەباسی بۆ کۆرپەکە هەڵبژارد. باوکی عەباس، محەممەد خودابەندە، پارێزگاری هەرات بوو کە پایتەختی ویلایەتی گرنگی [[خۆراسان]] بوو. محەممەد خودابەندە لە جێنشینی باوکی بێبەش کرا، چونکە نەخۆشییەکی چاو وای لێکردبوو نزیکەی بە تەواوی [[نابینا]] بێت. مێژوونووسی دەرباری سەفەوی، [[ئەسکەندەر بێگی مەنشی]]، محەممەد خودابەندە وەک «ڕۆحێکی لەخواترس، گۆشەگیر و نەرمونیان» وەسف دەکات. دایکی عەباس، [[خەیروننیسا بێگم]]، کچی [[میر عەبدوڵای دووەم]] بوو، کە فەرمانڕەوایەکی ناوخۆیی بوو لە پارێزگای مازەندەران لە خانەدانی مەرعەشی کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی کوڕی حسێن زەینولعابیدینن. ئەو و محەممەد خودابەندە پێش عەباس دوو منداڵیان هەبوو بە ناوەکانی حەسەن و حەمزە، و دواتریش دوو کوڕی تریان بوو: ئەبتاڵیب و تەهماسب.<ref>Munshi (1978), Vol. I p. 13.</ref><ref>Rahimlu (2015)</ref><ref>Mitchell (2009), p. 160.</ref> کاتێک عەباس تەمەنی تەنها هەژدە مانگ بوو، لە باوک و دایکی جیاکرایەوە، کە لەلایەن تەهماسبەوە بۆ بەڕێوەبردنی شاری [[شیراز]] گوازرانەوە. پارێزگاریی فەرمیی هەرات بە عەباس سپێردرا. سەرەتا تەهماسب مەبەستی بوو حەمزە بکاتە پارێزگاری هەرات، بەڵام خەیروننیسا بێگم نەیویست لە حەمزە جیا بێتەوە کە کوڕە دڵخوازەکەی بوو. بۆیە شای ڕازی کرد کە لە جیاتی ئەو عەباس دەستنیشان بکات. ئەو ڕاستییەی کە عەباس هێشتا ساوا بوو بە ڕێگر دانەنرا، چونکە تەهماسب خۆی لە تەمەنی دوو ساڵیدا وەک پارێزگاری نازناوی خۆراسان دەستنیشان کرابوو.<ref>Savory (2018)</ref><ref>Blow (2009), p. 16.</ref><ref>Savory (1980), p. 71.</ref> شا قولی سوڵتان [[ئوستاجلو]]، کە ئەمیرێکی یەکێک لە هۆزەکانی [[قزڵباش]] بوو بە ناوی هۆزی ئوستاجلو، وەک پارێزگاری ڕاستەقینە و وەک «لالا» (سەرپەرشتیار)ی عەباس دەستنیشان کرا. سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانی عەباس و هاوسەرەکانیان بوونە جێگرەوەی دایک و باوکی. ئەو هەرگیز دایکی نەبینییەوە و تەنها پاش پانزە ساڵ باوکی بینی. عەباس لێهاتووییە پێویستەکانی سەربازیی لە سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانیەوە فێربوو. چەوگانی یاری دەکرد و زۆر دەچوو بۆ ڕاوکردن. وەک زۆربەی شاکانی [[ئێران]]، خولیایەکی زۆری بۆ ڕاوکردن پەرەپێدا، کە وەک جۆرێک لە مەشقی سەربازی سەیر دەکرا. عەباس لەگەڵ «غوڵامەکان» (کۆیلەکان)ی ناو ماڵەکە پەروەردە بوو، کە بوونە هاوڕێی منداڵیی. پێدەچێت هەندێک یان ڕەنگە زۆربەیان [[گورجییەکان|گورجی]]، [[ئەرمەنی]] یان [[چەرکەس|چەرکەسی]] بووبێتن.<ref>Blow (2009), p. 17.</ref><ref>Mitchell (2009), p. 58; Blow (2009), p. 17.</ref> لە ١٤ی ئایاری ١٥٧٦، [[تەهماسبی یەکەم]] بێ دیاریکردنی جێنشین کۆچی دوایی کرد، ئەمەش وایکرد وڵات بکەوێتە ناو جەنگی ناوخۆییەوە. ڕۆژی دواتر، کوڕە دڵخوازەکەی تەهماسبی یەکەم، حەیدەر میرزا، بە پاڵپشتی هۆزی ئوستاجلو و گورجییە دەستڕۆیشتووەکانی دەربار، خۆی وەک شا ڕاگەیاند. بەڵام دەستبەجێ لەلایەن «قورچییەکان» (پاسەوانانی شاهانە)وە لادرا و کوژرا. دوای مردنی ئەو، بە پاڵپشتی زۆربەی هۆزەکانی قزڵباش و پەسەندکردنی کچە کاریگەرەکەی تەهماسب، [[پەریخان خانم]]، [[ئیسماعیل میرزا]] کە بیست ساڵ بوو لەلایەن باوکیەوە زیندانی کرابوو، وەک [[ئیسماعیلی دووەم]] تاجی پاشایەتی لەسەر نرا. ماوەی دەسەڵاتی شای نوێ کورت و پڕ لە کوشتار بوو. ساڵانی درێژی زیندانیکردن وای لێکردبوو تووشی نەخۆشیی گومان ([[پارانۆیا]]) بێت، لە ئەنجامدا لە هەموو شوێنێکدا دوژمنی دەبینی کە دەبێت لەناو ببرێن. پێش هەموو شتێک، دەستی کرد بە کوشتنی زۆربەی ئەندامانی هۆزی ئوستاجلو، بێگوێدانە ئەوەی پاڵپشتی [[حەیدەر میرزا]]یان کردووە یان نا. هەروەها ئەو کەسانەشی لەسێدارە دا کە تەنها تاوانیان ئەوە بوو لە سەردەمی تەهماسبدا خاوەن پلە و پۆست بوون. عەباسی گەنج ڕاستەوخۆ کەوتە ژێر کاریگەریی پاکتاوکردنەکانی مامی، کاتێک گرووپێک لە ئەسوارەکان هەڵیانکوتایە سەر ماڵی سەرپەرشتیارەکەی، شا قولی سوڵتان، و کوشتیان. دواتر ئیسماعیل ڕووی کردە خێزانەکەی. فەرمانی لەسێدارەدانی زۆرێک لە زڕبرا، ئامۆزا و برازاکانی دا. [[محەممەد خودابەندە]]ی پاراست، ڕەنگە بەهۆی ئەوەی برای یەک بوون و ڕەنگە لەبەر ئەوەی محەممەد خودابەندە پێشتر نابینا بووە و وەک داواکارێکی ئەگەری بۆ تەخت و تاج بێبەش کراوە. بەڵام لە تشرینی دووەمی ١٥٧٧، [[ئیسماعیل عەلی قولی خان]]ی لە هۆزی [[شاملو]] ڕەوانەی هەرات کرد بۆ کوشتنی عەباسی گەنج. عەلی قولی لەسێدارەدانی عەباسی دواخست، بەو بیانووەی کە «نەگونجاوە» نەوەیەکی «بێتاوان»ی سەید لە ڕۆژە پیرۆزەکاندا ([[شەوی قەدر]] و [[جەژنی ڕەمەزان]]) لەسێدارە بدرێت. ئەم دواخستنە ژیانی عەباسی ڕزگار کرد، چونکە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٥٧٧، ئیسماعیلی دووەم بەهۆی خواردنی ئەفیوونی ژەهراویکراوەوە گیانی لەدەستدا، و عەلی قولی خان پارێزگاریی [[هەرات]] و ڕۆڵی سەرپەرشتیاری عەباسی گرتە ئەستۆ. لە ١١ یان ١٣ی شوباتی ١٥٧٨، محەممەد خودابەندە لەلایەن [[قزڵباش]]ەکانەوە وەک شای نوێ هەڵبژێردرا. شای نوێ بە لاواز، بێباک و بێتوانا دەردەکەوت. لەم بارودۆخەدا دەسەڵات زوو کەوتە دەست کەسانی تر. دایکی عەباس، خەیروانیسا بێگم، ژنێکی خاوەن ئیرادەی بەهێز بوو. ئەو بە تەواوی بەرپرسیارێتی کارگێڕیی گرتە ئەستۆ و هەموو بڕیارەکانی دەدا، تەنانەت لە کاروباری سەربازیشدا. قزڵباشەکان دڵخۆش نەبوون بەوەی دەبینن ئەو دەسەڵات دەگرێتە دەست. دابەشبوونەکان لە دەرباری سەفەوی هانی ڕاپەڕینیان دا لە ناوچە جیاجیاکانی وڵات و کێبڕکێ کۆنەکانی قزڵباش سەریان هەڵدایەوە، بە جۆرێک هۆزەکانی ئوستاجلو و شاملو دەستبەجێ ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. محەممەد خودابەندە و شاژن داوایان لە عەلی قولی خان کرد عەباس بهێنێت بۆ قەزوین، چونکە دەترسان عەلی قولی خان پیلان بگێڕێت بۆ بەتەختگەیاندنی عەباس، بەڵام ئەمیرە قزڵباشەکانی [[خۆراسان]] باسیان لەوە دەکرد کە بەهۆی هەڕەشەی هێرشی [[ئۆزبەکەکان]]ی [[بوخارا]] بۆ سەر هەرات، بوونی شازادەیەک لە شارەکەدا پێویستە. دۆخی لاوازی شانشینەکە بوو بەهۆی ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵی ١٥٧٨دا جەنگ دژی ئێران ڕابگەیەنێت. سوپاکانی سەفەوی تووشی چەندین شکستی یەکتری بوون پێش ئەوەی خەیروننیسا بێگم هێرشێکی پێچەوانە ڕێکبخات. لەگەڵ کوڕەکەی، [[حەمزە میرزا]] و وەزیری مەزن، [[میرزا سەلمان جابری]]، سوپایەکیان بەرەو باکوور برد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێزەکانی عوسمانی و [[تاتار]] لە [[شیروان]]. بەڵام هەوڵی ئەو بۆ سەپاندنی ستراتیژیی جەنگ، ئەمیرە قزڵباشەکانی تووڕە کرد. سەرئەنجام، لە ٢٦ی تەممووزی ١٥٧٩دا، قزڵباشەکان هەڵیانکوتایە سەر [[حەرەمسەرا]]، ئەو شوێنەی شاژن لێی نیشتەجێ بوو، و خەیروننیسا بێگمیان خنکاند. هەرچەندە عەباس هێشتا تەنها کوڕێکی منداڵ بوو و بە زەحمەت دایکی دەناسی، بەڵام کوشتنی دایکی لەسەر دەستی قزڵباشەکان کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر دانا. پێدەچێت ئەو ئەزموونە بووبێتە هۆی دروستبوونی ئەو باوەڕەی لای کە دەبێت دەسەڵاتی قزڵباشەکان تێکبشکێنرێت. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگلیزی {{پۆلی کۆمنز|Abbas I of Persia}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|سیاسەت|شیعە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧١]] [[پۆل:مردووانی ١٦٢٩]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] 2og9gsz1mgo3jl4ru6j3awtatue3yzk 1569705 1569704 2026-03-29T09:54:28Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1569705 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شا عەباسی یەکەم''' (١٥٧١–١٦٢٩) پێنجەمین و بەهێزترین شای لە خانەدانی [[سەفەوییەکان]] بوو. هەرچەند کە لە سەردەمی شا عەباسی یەکەم [[کورد|کوردانی]] [[شیعە]] زۆر بەهێز و کاریگەر ببوو لە ئاستی ناوچەی [[رۆژهەڵاتی ناوەڕاست]] بەڵام لە دەسپێکی دەسەڵاتداری شا عەباس حاڵی سیاسی و کۆمەلایەتی، زۆر خراپ بوو. لەو سەردەمەدا چەندین بنەماڵەی [[قزڵباش]] پێکەوە لە شەڕدا بوون، هەروەها [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە خۆراواوە و [[ئۆزبەکستان|ئۆزبەکەکان]] لە خۆرهەڵاتەوە هێرشیان دەکردە سەر خاکی ئێران. لە ساڵی ١٥٨٨ [[قزڵباش]]ەکان باوکی شا عەباسیان دوای [[کوودتا]]یەک لەسەر کار لابرد و عەباسی شازدە ساڵەیان لە شوێنی باوکی دانا. قزڵباشەکان بەم کارە دەیانویست کە شایەکی ساختە لە سەر کار بێت تاکوو ئەوان بتوانن هەر کارێک پێیان خۆشە بیکەن. بەڵام بەزووی دەرکەوت کە عەباس نابێتە [[کایەکلێ|کایەکلێی]] دەستی ئەوان و خۆی هێزی ئیداری گرتە دەست. ==ژیانی سەرەتایی== عەباسی یەکەم بانگەشەی ڕەچەڵەکێکی دروستکراوی دەکرد کە دەگەڕایەوە بۆ سەر [[فاتیمە]] و [[عەلی]]. ئەو لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٥٧١ لە [[هەرات]] لەدایکبوو، و سێیەم کوڕی [[محەممەد خودابەندە]] و هاوسەرەکەی، [[خەیروننیسا بێگم]] بوو. باوکی کوڕی نۆبەرەی [[تەھماسبی یەکەم]] بوو، کە دووەم شای ئێرانی [[سەفەوی]] بوو. ئەو ناوی عەباسی بۆ کۆرپەکە هەڵبژارد. باوکی عەباس، محەممەد خودابەندە، پارێزگاری هەرات بوو کە پایتەختی ویلایەتی گرنگی [[خۆراسان]] بوو. محەممەد خودابەندە لە جێنشینی باوکی بێبەش کرا، چونکە نەخۆشییەکی چاو وای لێکردبوو نزیکەی بە تەواوی [[نابینا]] بێت. مێژوونووسی دەرباری سەفەوی، [[ئەسکەندەر بێگی مەنشی]]، محەممەد خودابەندە وەک «ڕۆحێکی لەخواترس، گۆشەگیر و نەرمونیان» وەسف دەکات. دایکی عەباس، [[خەیروننیسا بێگم]]، کچی [[میر عەبدوڵای دووەم]] بوو، کە فەرمانڕەوایەکی ناوخۆیی بوو لە پارێزگای مازەندەران لە خانەدانی مەرعەشی کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی کوڕی حسێن زەینولعابیدینن. ئەو و محەممەد خودابەندە پێش عەباس دوو منداڵیان هەبوو بە ناوەکانی حەسەن و حەمزە، و دواتریش دوو کوڕی تریان بوو: ئەبتاڵیب و تەهماسب.<ref>Munshi (1978), Vol. I p. 13.</ref><ref>Rahimlu (2015)</ref><ref>Mitchell (2009), p. 160.</ref> کاتێک عەباس تەمەنی تەنها هەژدە مانگ بوو، لە باوک و دایکی جیاکرایەوە، کە لەلایەن تەهماسبەوە بۆ بەڕێوەبردنی شاری [[شیراز]] گوازرانەوە. پارێزگاریی فەرمیی هەرات بە عەباس سپێردرا. سەرەتا تەهماسب مەبەستی بوو حەمزە بکاتە پارێزگاری هەرات، بەڵام خەیروننیسا بێگم نەیویست لە حەمزە جیا بێتەوە کە کوڕە دڵخوازەکەی بوو. بۆیە شای ڕازی کرد کە لە جیاتی ئەو عەباس دەستنیشان بکات. ئەو ڕاستییەی کە عەباس هێشتا ساوا بوو بە ڕێگر دانەنرا، چونکە تەهماسب خۆی لە تەمەنی دوو ساڵیدا وەک پارێزگاری نازناوی خۆراسان دەستنیشان کرابوو.<ref>Savory (2018)</ref><ref>Blow (2009), p. 16.</ref><ref>Savory (1980), p. 71.</ref> شا قولی سوڵتان [[ئوستاجلو]]، کە ئەمیرێکی یەکێک لە هۆزەکانی [[قزڵباش]] بوو بە ناوی هۆزی ئوستاجلو، وەک پارێزگاری ڕاستەقینە و وەک «لالا» (سەرپەرشتیار)ی عەباس دەستنیشان کرا. سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانی عەباس و هاوسەرەکانیان بوونە جێگرەوەی دایک و باوکی. ئەو هەرگیز دایکی نەبینییەوە و تەنها پاش پانزە ساڵ باوکی بینی. عەباس لێهاتووییە پێویستەکانی سەربازیی لە سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانیەوە فێربوو. چەوگانی یاری دەکرد و زۆر دەچوو بۆ ڕاوکردن. وەک زۆربەی شاکانی [[ئێران]]، خولیایەکی زۆری بۆ ڕاوکردن پەرەپێدا، کە وەک جۆرێک لە مەشقی سەربازی سەیر دەکرا. عەباس لەگەڵ «غوڵامەکان» (کۆیلەکان)ی ناو ماڵەکە پەروەردە بوو، کە بوونە هاوڕێی منداڵیی. پێدەچێت هەندێک یان ڕەنگە زۆربەیان [[گورجییەکان|گورجی]]، [[ئەرمەنی]] یان [[چەرکەس|چەرکەسی]] بووبێتن.<ref>Blow (2009), p. 17.</ref><ref>Mitchell (2009), p. 58; Blow (2009), p. 17.</ref> لە ١٤ی ئایاری ١٥٧٦، [[تەهماسبی یەکەم]] بێ دیاریکردنی جێنشین کۆچی دوایی کرد، ئەمەش وایکرد وڵات بکەوێتە ناو جەنگی ناوخۆییەوە. ڕۆژی دواتر، کوڕە دڵخوازەکەی تەهماسبی یەکەم، حەیدەر میرزا، بە پاڵپشتی هۆزی ئوستاجلو و گورجییە دەستڕۆیشتووەکانی دەربار، خۆی وەک شا ڕاگەیاند. بەڵام دەستبەجێ لەلایەن «قورچییەکان» (پاسەوانانی شاهانە)وە لادرا و کوژرا. دوای مردنی ئەو، بە پاڵپشتی زۆربەی هۆزەکانی قزڵباش و پەسەندکردنی کچە کاریگەرەکەی تەهماسب، [[پەریخان خانم]]، [[ئیسماعیل میرزا]] کە بیست ساڵ بوو لەلایەن باوکیەوە زیندانی کرابوو، وەک [[ئیسماعیلی دووەم]] تاجی پاشایەتی لەسەر نرا. ماوەی دەسەڵاتی شای نوێ کورت و پڕ لە کوشتار بوو. ساڵانی درێژی زیندانیکردن وای لێکردبوو تووشی نەخۆشیی گومان ([[پارانۆیا]]) بێت، لە ئەنجامدا لە هەموو شوێنێکدا دوژمنی دەبینی کە دەبێت لەناو ببرێن. پێش هەموو شتێک، دەستی کرد بە کوشتنی زۆربەی ئەندامانی هۆزی ئوستاجلو، بێگوێدانە ئەوەی پاڵپشتی [[حەیدەر میرزا]]یان کردووە یان نا. هەروەها ئەو کەسانەشی لەسێدارە دا کە تەنها تاوانیان ئەوە بوو لە سەردەمی تەهماسبدا خاوەن پلە و پۆست بوون. عەباسی گەنج ڕاستەوخۆ کەوتە ژێر کاریگەریی پاکتاوکردنەکانی مامی، کاتێک گرووپێک لە ئەسوارەکان هەڵیانکوتایە سەر ماڵی سەرپەرشتیارەکەی، شا قولی سوڵتان، و کوشتیان. دواتر ئیسماعیل ڕووی کردە خێزانەکەی. فەرمانی لەسێدارەدانی زۆرێک لە زڕبرا، ئامۆزا و برازاکانی دا. [[محەممەد خودابەندە]]ی پاراست، ڕەنگە بەهۆی ئەوەی برای یەک بوون و ڕەنگە لەبەر ئەوەی محەممەد خودابەندە پێشتر نابینا بووە و وەک داواکارێکی ئەگەری بۆ تەخت و تاج بێبەش کراوە. بەڵام لە تشرینی دووەمی ١٥٧٧، [[ئیسماعیل عەلی قولی خان]]ی لە هۆزی [[شاملو]] ڕەوانەی هەرات کرد بۆ کوشتنی عەباسی گەنج. عەلی قولی لەسێدارەدانی عەباسی دواخست، بەو بیانووەی کە «نەگونجاوە» نەوەیەکی «بێتاوان»ی سەید لە ڕۆژە پیرۆزەکاندا ([[شەوی قەدر]] و [[جەژنی ڕەمەزان]]) لەسێدارە بدرێت. ئەم دواخستنە ژیانی عەباسی ڕزگار کرد، چونکە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٥٧٧، ئیسماعیلی دووەم بەهۆی خواردنی ئەفیوونی ژەهراویکراوەوە گیانی لەدەستدا، و عەلی قولی خان پارێزگاریی [[هەرات]] و ڕۆڵی سەرپەرشتیاری عەباسی گرتە ئەستۆ. لە ١١ یان ١٣ی شوباتی ١٥٧٨، محەممەد خودابەندە لەلایەن [[قزڵباش]]ەکانەوە وەک شای نوێ هەڵبژێردرا. شای نوێ بە لاواز، بێباک و بێتوانا دەردەکەوت. لەم بارودۆخەدا دەسەڵات زوو کەوتە دەست کەسانی تر. دایکی عەباس، خەیروانیسا بێگم، ژنێکی خاوەن ئیرادەی بەهێز بوو. ئەو بە تەواوی بەرپرسیارێتی کارگێڕیی گرتە ئەستۆ و هەموو بڕیارەکانی دەدا، تەنانەت لە کاروباری سەربازیشدا. قزڵباشەکان دڵخۆش نەبوون بەوەی دەبینن ئەو دەسەڵات دەگرێتە دەست. دابەشبوونەکان لە دەرباری سەفەوی هانی ڕاپەڕینیان دا لە ناوچە جیاجیاکانی وڵات و کێبڕکێ کۆنەکانی قزڵباش سەریان هەڵدایەوە، بە جۆرێک هۆزەکانی ئوستاجلو و شاملو دەستبەجێ ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. محەممەد خودابەندە و شاژن داوایان لە عەلی قولی خان کرد عەباس بهێنێت بۆ قەزوین، چونکە دەترسان عەلی قولی خان پیلان بگێڕێت بۆ بەتەختگەیاندنی عەباس، بەڵام ئەمیرە قزڵباشەکانی [[خۆراسان]] باسیان لەوە دەکرد کە بەهۆی هەڕەشەی هێرشی [[ئۆزبەکەکان]]ی [[بوخارا]] بۆ سەر هەرات، بوونی شازادەیەک لە شارەکەدا پێویستە. دۆخی لاوازی شانشینەکە بوو بەهۆی ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵی ١٥٧٨دا جەنگ دژی ئێران ڕابگەیەنێت. سوپاکانی سەفەوی تووشی چەندین شکستی یەکتری بوون پێش ئەوەی خەیروننیسا بێگم هێرشێکی پێچەوانە ڕێکبخات. لەگەڵ کوڕەکەی، [[حەمزە میرزا]] و وەزیری مەزن، [[میرزا سەلمان جابری]]، سوپایەکیان بەرەو باکوور برد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێزەکانی عوسمانی و [[تاتار]] لە [[شیروان]]. بەڵام هەوڵی ئەو بۆ سەپاندنی ستراتیژیی جەنگ، ئەمیرە قزڵباشەکانی تووڕە کرد. سەرئەنجام، لە ٢٦ی تەممووزی ١٥٧٩دا، قزڵباشەکان هەڵیانکوتایە سەر [[حەرەمسەرا]]، ئەو شوێنەی شاژن لێی نیشتەجێ بوو، و خەیروننیسا بێگمیان خنکاند. هەرچەندە عەباس هێشتا تەنها کوڕێکی منداڵ بوو و بە زەحمەت دایکی دەناسی، بەڵام کوشتنی دایکی لەسەر دەستی قزڵباشەکان کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر دانا. پێدەچێت ئەو ئەزموونە بووبێتە هۆی دروستبوونی ئەو باوەڕەی لای کە دەبێت دەسەڵاتی قزڵباشەکان تێکبشکێنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ==پەرتووکنامە== * {{cite book | last1=Amanat | first1=Abbas | author1-link=Abbas Amanat | title=Iran: A Modern History | date=2017 | publisher=Yale University Press | isbn=978-0300112542}} * {{cite book |last1=Asat'iani |first1=Nodar |last2=Bendianachvili |first2=Alexandre |date=1997 |title=Histoire de la Géorgie |trans-title=History of Georgia |location=[[Paris]] |publisher=L'Harmattan |language=fr |isbn=2-7384-6186-7 |lccn=98159624}} * {{cite book |last=Aslanian |first=Sebouh |author-link=Sebouh Aslanian |date=2011 |title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa |publisher=[[University of California Press]] |isbn=9780520947573 |url=https://books.google.ca/books?id=l0Kn-DMl5ZoC |access-date=25 January 2026 }} * {{cite book |last=Axworthy |first=Michael |author-link=Michael Axworthy |date=2007 |title=Empire of the Mind: A History of Iran |publisher=[[C. Hurst & Co.]] |isbn=978-1-8506-5871-9 |lccn=2008399438 }} * {{cite book |last=Babayan |first=Kathryn |author-link=Kathryn Babayan |date=2002 |title=Mystics, Monarchs and Messiahs: Cultural Landscapes of Early Modern Iran |publisher=Harvard University Press |isbn=9780932885289 |url=https://books.google.ca/books?id=WLoUePLTdfgC }} * {{cite book |last1=Babaie |first1=Sussan |last2=Babayan |first2=Kathryn |author-link2=Kathryn Babayan |last3=Baghdiantz-McCabe |first3=Ina |last4=Farhad |first4=Massumeh |date=2004 |title=Slaves of the Shah: New Elites of Safavid Iran |series=Library of Middle East History |publisher=[[I.B. Tauris]] | isbn=978-1-8606-4721-5 |url=https://www.academia.edu/5918307/Slaves_of_the_Shah_New_Elites_of_Safavid_Iran |url-access=registration }} * {{cite book | last=Blow | first=David | title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend | year=2009 | isbn=978-1-84511-989-8 | publisher=I. B. Tauris | location=London, UK | lccn=2009464064}} * {{cite book |last=Bournoutian |first=George A. |author-link=George Bournoutian |date=2003 |title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present) |edition=2nd |publisher=Mazda Publishers |isbn=9781568591414 |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/mode/1up}} * {{cite book |last1=Casale |first1=Sinem Arcak |title=Gifts in the Age of Empire. Ottoman-Safavid Cultural Exchange, 1500–1639 |date=2023 |publisher=The University of Chicago Press |isbn=978-0226820422}} * {{cite journal |last=Cole |first=Juan R.I. |title=Rival Empires of Trade and Imami Shi'ism in Eastern Arabia, 1300–1800 |date=May 1987 |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=19 |issue=2 |pp=177–203 |issn=0020-7438 |jstor=163353 |s2cid=162702326 }} * {{cite book |editor-last1=Crill |editor-first1=Rosemary |editor-last2=Jariwala |editor-first2=Kapil |date=2010 |title=The Indian portrait, 1560-1860 |location=London |publisher=National Portrait Gallery |isbn=9781855144095 |url=https://archive.org/details/indianportrait150000unse/page/n1/mode/2up }} * {{cite book |last=Dale |first=Stephen F. |date=2010 |title=The Muslim Empires of the Ottomans, Safavids, and Mughals |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=9780521691420 |lccn=2010278301 }} * {{cite book |last=Eraly |first=Abraham |author-link=Abraham Eraly |date=2000 |title=Emperors of the Peacock Throne: The Saga of the Great Mughals |publisher=Penguin Books |isbn=9780141001432 |url=https://books.google.ca/books?id=04ellRQx4nMC }} * {{cite book |last=Glassé |first=Cyril |date=2001 |orig-date=1989 |editor-last1=Drake |editor-first1=Nicholas |editor-last2=Davis |editor-first2=Elizabeth |title=The New Encyclopedia of Islam |edition=revised |publisher=[[The Globe Pequot Publishing Group#Former imprints|AltaMira Press]] |isbn=0759101892 }} * {{cite encyclopedia | editor-last=Hoiberg | editor-first=Dale H. | encyclopedia=Encyclopædia Britannica | title=Abbas I (Persia) | edition=15th | year=2010 | publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. | volume=I: A-Ak – Bayes | location=Chicago, IL | isbn=978-1-59339-837-8 | lccn=2008934270 | url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency}} * {{cite book |editor1-last=Jackson |editor1-first=Peter |editor2-last=Lockhart |editor2-first=Lawrence |date=1986 |title=The Cambridge History of Iran |volume=6: The Timurid and Safavid Periods |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0521200946 |lccn=67012845 }} * {{cite web |last=Kacharava |first=Eka |date=2011 |title=The Alaverdy Eparchy |website=Friends of Academic Research in Georgia |access-date=1 February 2026 |url=https://www.farig.org/research/62-the-alaverdi-eparchy }} * {{cite book |last=Khanbaghi |first=Aptin |date=2006 |title=The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran |location=[[London]] |publisher=I.B. Tauris |isbn=1-8451-1056-0 |lccn=2006296797}} * {{cite book |last=Kouymjian |first=Dickran |author-link=Dickran Kouymjian |date=2004 |orig-date=1997 |chapter=1: Armenia From the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Emigration under Shah Abbas (1604) |editor-last=Hovannisian |editor-first=Richard G. |title=The Armenian People from Ancient to Modern Times |volume=II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0312101686 |lccn=2004273378 |url=https://archive.org/details/armenianpeoplefr0002unse/page/n6/mode/1up }} * {{cite web | last=Kremer | first=William | url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21151350 | title=Why Did Men Stop Wearing High Heels? | website=BBC News Magazine | date=25 January 2013 | archive-date=17 August 2014 | access-date=13 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140817160312/http://www.bbc.com/news/magazine-21151350 | url-status=live}} * {{cite book | last=Lapidus | first=Ira Marvin | title=A Global History of Pre-modern Islamic Societies | year=2012 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge, UK | isbn=978-0-5217-3298-7 | lccn=2011043732}} * {{cite book |last=Lockhart |first=Lawrence |date=1953 |chapter=Persia as seen by the West |editor-last=Arberry |editor-first=Arthur John |title=The Legacy of Persia |publisher=[[Oxford University Press#Clarendon Press|Clarendon Press]] |lccn=53002314 }} * {{cite book |last=Matthee |first=Rudolph P. |author-link=Rudi Matthee |year=1999 |title=The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-5216-4131-4 |lccn=99012830 |url=https://books.google.com/books?id=5U0yECMV--wC }} * {{cite book |last=Matthee |first=Rudolph P. |author-link=Rudi Matthee |date=2019 |title=Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan |publication-place=New York City |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=9781000392876 |oclc=1274244049 }} * {{cite book |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link1=Alexander Mikaberidze |date=2015 |title=Historical Dictionary of Georgia |publisher=[[The Globe Pequot Publishing Group|Rowman & Littlefield]] |isbn=9781442241459 |edition=2nd |url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ |access-date=8 November 2020 }} * {{cite book |last=Mitchell |first=Colin Paul |date=2009 |title=The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric |series=Persian Studies |location=[[London]] |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-0-8577-1588-3 |lccn=2010292168}} * {{cite book |editor-last=Mitchell |editor-first=Colin Paul |date=2011 |title=New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-4157-7462-8 |lccn=2010032352 |url=https://books.google.ca/books?id=1uCaELAsv3MC }} * {{cite book | last=Munshi | first=Eskandar Beg |author-link=Iskandar Beg Munshi |date=1978 |orig-date=1629 |others=Translated by [[Roger Savory|Roger M. Savory]] |title=Tārīkh-e 'Ālamārā-ye 'Abbāsī |trans-title=History of Shah 'Abbas the Great (two volumes) |series=Persian Heritage Series n.28 |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0891582967 | lccn=78020663 |language=ar, en |url=https://archive.org/details/monshi-shah-abbas-english/Monshi_Shah-Abbas_English/mode/1up }} * {{cite book |last1=Nahavandi |first1=Houchang |last2=Bomati |first2=Yves |date=1998 |title=Shah Abbas, Empereur de Perse: 1587–1629 |publisher=Perrin |location=[[Paris]] |isbn=9782262011314 |lccn=99161812 |language=fr}} * {{cite book |last1=Necipogulu |first1=Gulru |last2=Roxburgh |first2=David J. |date=July 2000 |title=Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World |publisher=Brill |isbn=978-90-04-11669-6 |url=https://books.google.com/books?id=6aQSy07yzR0C }} * {{cite book |last=Newman |first=Andrew J. |date=2006 |title=Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=9781860646676 |series=Library of Middle East History |url=https://archive.org/details/safavidiranrebir0000newm/page/n4/mode/1up }} * {{cite book |last=Quinn |first=Sholeh |date=2015 |title=Shah Abbas: The King who Refashioned Iran |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=9781780745688 }} * {{Encyclopaedia Islamica |last=Rahimlu |first=Yusof |date=2015 |title=ʿAbbās I |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/abbas-i-SIM_0009?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-islamica&s.q=%CA%BFAbb%C4%81s+I }} * {{cite book |last=Rayfield |first=Donald |author-link=Donald Rayfield |date=2013 |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=[[Reaktion Books]] |isbn=9781780230306 |url=https://books.google.com/books?id=PxQpmg_JIpwC }} * {{cite book | last=Roemer | first=H. R. | editor1-last=Jackson | editor1-first=Peter | editor2-last=Lockhart | editor2-first=Lawrence | title=The Cambridge History of Iran | volume=6: The Timurid and Safavid Periods | chapter=5: The Safavid Period | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge, UK | isbn=0-5212-0094-6 | lccn=67012845 | year=1986}} * {{cite book |last=Saslow |first=James M. |date=1999 |title=Pictures and Passions: A History of Homosexuality in the Visual Arts |chapter=Asia and Islam: Ancient Cultures, Modern Conflicts |publisher=[[Viking Press|Viking]] |isbn=0670859532 |lccn=99019960 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/picturespassions00sasl/mode/1up }} * {{cite book |last=Savory |first=Roger M. |author1-link=Roger Savory |date=1980 |title=Iran Under the Safavids |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=9780521224833 |lccn=78073817 |url=https://archive.org/details/savory-1980-safavids/mode/1up }} * {{EI2|last1=Savory|first1=Roger M.|title=Ḥamza Mīrzā|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hamza-mirza-SIM_2701|year=2012}} * {{cite book | last=Shakespeare | first=William | editor1-last=Clark | editor1-first=William George | editor2-last=Wright | editor2-first=William Aldis | url=https://play.google.com/store/books/details?id=e1Q8AQAAIAAJ&rdid=book-e1Q8AQAAIAAJ&rdot=1 | title=The Works of William Shakespeare | volume=III | publisher=Macmillan and Company | location=Cambridge, UK | year=1863 | lccn=20000243 | access-date=24 May 2015 | archive-date=19 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151119144022/https://play.google.com/store/books/details?id=e1Q8AQAAIAAJ&rdid=book-e1Q8AQAAIAAJ&rdot=1 | url-status=live}} <!--* {{cite book | last=Starkey | first=Paul | editor-last=Allen | editor-first=Roger | title=Essays in Arabic Literary Biography | chapter=Tawfīq Yūsuf Awwād (1911–1989) | volume=3: 1850–1950 | publisher=Otto Harrassowitz | location=Wiesbaden, Germany | year=2010 | issn=0938-9024 | isbn=978-3-447-06141-4 | lccn=2010359879}}--> * {{cite book | last=Streusand | first=Douglas E. | title=Islamic Gunpowder Empires: Ottomans, Safavids, and Mughals | year=2011 | publisher=Westview Press | location=Boulder, CO | isbn=978-0-8133-1359-7 | lccn=2010024984}}{{verify source|date=May 2015}} * {{cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |author-link1=Ronald Grigor Suny |date=1994 |title=The Making of the Georgian Nation |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |isbn=9780253209153 }} * {{cite encyclopedia |editor-last=Thorne |editor-first=John O. |date=1984 |title=Abbas I |encyclopedia=Chambers Biographical Dictionary |publisher=[[Chambers (publisher)|Chambers]] |isbn=0-550-18022-2 |lccn=2010367095 }} * {{cite book |last1=Uluç |first1=Lâle |title=14th International Congress of Turkish Art Proceedings |chapter=The representation of the execution of the Safavid Begum from the Ottoman Historian Mustafa Ali's Nusretname |date=2013 |publisher=Collège de France |location=Paris |isbn=978-9751736970 |pages=799-820 |url=https://www.researchgate.net/profile/Lale_Uluc4/publication/275968020_The_Representation_of_the_Execution_of_the_Safavid_Begum_from_the_Nusretname_of_Mustafa_Ali/links/554c9b810cf21ed2135bde85/The-Representation-of-the-Execution-of-the-Safavid-Begum-from-the-Nusretname-of-Mustafa-Ali.pdf}} <!--- {{sfn|Uluç|2013|p=}} ---> * {{cite book | last=Wallbank | first=Thomas Walter | title=Civilization Past & Present | publisher=HarperCollins | year=1992 | location=New York, NY | edition=7th | isbn=0-6733-8867-0 | lccn=91025406 | orig-year=1942}} * {{cite journal |last=Wilson |first=Richard |date=March 2010 |title='When Golden Time Convents': Twelfth Night and Shakespeare's Eastern Promise |journal=Shakespeare |volume=6 |issue=2 |pp=209–226 |publisher=Routledge |issn=1745-0918 |doi=10.1080/17450911003790331 | s2cid=191598902 }} {{refend}} {{پۆلی کۆمنز|Abbas I of Persia}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|سیاسەت|شیعە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧١]] [[پۆل:مردووانی ١٦٢٩]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] 4xc41hl0xeew1c3gjv9bfkmiyezqblm 1569707 1569705 2026-03-29T09:58:08Z 1silent scientist 51740 1569707 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شا عەباسی یەکەم''' (١٥٧١–١٦٢٩) پێنجەمین و بەهێزترین شای لە خانەدانی [[سەفەوییەکان]] بوو. هەرچەند کە لە سەردەمی شا عەباسی یەکەم [[کورد|کوردانی]] [[شیعە]] بە گشتی ڕۆڵێکی گرنگیان هەبوو لە ئاستی ناوچەکە بەڵام لە دەسپێکی دەسەڵاتداری شا عەباس دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی زۆر خراپ بوو. لەو سەردەمەدا چەندین بنەماڵەی [[قزڵباش]] پێکەوە لە شەڕدا بوون، هەروەها [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە ڕۆژاواوە و [[ئۆزبەکستان|ئۆزبەکەکان]] لە خۆرهەڵاتەوە هێرشیان دەکردە سەر خاکی ئێران. لە ساڵی ١٥٨٨ [[قزڵباش]]ەکان باوکی شا عەباسیان دوای [[کوودتا]]یەک لەسەر کار لابرد و عەباسی شازدە ساڵەیان لە شوێنی باوکی دانا. قزڵباشەکان بەم کارە دەیانویست کە شایەکی ساختە لە سەر کار بێت تاکوو ئەوان بتوانن هەر کارێک پێیان خۆشە بیکەن. بەڵام بەزووی دەرکەوت کە عەباس نابێتە [[کایەکلێ|کایەکلێی]] دەستی ئەوان و خۆی هێزی ئیداری گرتە دەست. ==ژیانی سەرەتایی== عەباسی یەکەم بانگەشەی ڕەچەڵەکێکی دروستکراوی دەکرد کە دەگەڕایەوە بۆ سەر [[فاتیمە]] و [[عەلی]]. ئەو لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٥٧١ لە [[هەرات]] لەدایکبوو، و سێیەم کوڕی [[محەممەد خودابەندە]] و هاوسەرەکەی، [[خەیروننیسا بێگم]] بوو. باوکی کوڕی نۆبەرەی [[تەھماسبی یەکەم]] بوو، کە دووەم شای ئێرانی [[سەفەوی]] بوو. ئەو ناوی عەباسی بۆ کۆرپەکە هەڵبژارد. باوکی عەباس، محەممەد خودابەندە، پارێزگاری هەرات بوو کە پایتەختی ویلایەتی گرنگی [[خۆراسان]] بوو. محەممەد خودابەندە لە جێنشینی باوکی بێبەش کرا، چونکە نەخۆشییەکی چاو وای لێکردبوو نزیکەی بە تەواوی [[نابینا]] بێت. مێژوونووسی دەرباری سەفەوی، [[ئەسکەندەر بێگی مەنشی]]، محەممەد خودابەندە وەک «ڕۆحێکی لەخواترس، گۆشەگیر و نەرمونیان» وەسف دەکات. دایکی عەباس، [[خەیروننیسا بێگم]]، کچی [[میر عەبدوڵای دووەم]] بوو، کە فەرمانڕەوایەکی ناوخۆیی بوو لە پارێزگای مازەندەران لە خانەدانی مەرعەشی کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی کوڕی حسێن زەینولعابیدینن. ئەو و محەممەد خودابەندە پێش عەباس دوو منداڵیان هەبوو بە ناوەکانی حەسەن و حەمزە، و دواتریش دوو کوڕی تریان بوو: ئەبتاڵیب و تەهماسب.<ref>Munshi (1978), Vol. I p. 13.</ref><ref>Rahimlu (2015)</ref><ref>Mitchell (2009), p. 160.</ref> کاتێک عەباس تەمەنی تەنها هەژدە مانگ بوو، لە باوک و دایکی جیاکرایەوە، کە لەلایەن تەهماسبەوە بۆ بەڕێوەبردنی شاری [[شیراز]] گوازرانەوە. پارێزگاریی فەرمیی هەرات بە عەباس سپێردرا. سەرەتا تەهماسب مەبەستی بوو حەمزە بکاتە پارێزگاری هەرات، بەڵام خەیروننیسا بێگم نەیویست لە حەمزە جیا بێتەوە کە کوڕە دڵخوازەکەی بوو. بۆیە شای ڕازی کرد کە لە جیاتی ئەو عەباس دەستنیشان بکات. ئەو ڕاستییەی کە عەباس هێشتا ساوا بوو بە ڕێگر دانەنرا، چونکە تەهماسب خۆی لە تەمەنی دوو ساڵیدا وەک پارێزگاری نازناوی خۆراسان دەستنیشان کرابوو.<ref>Savory (2018)</ref><ref>Blow (2009), p. 16.</ref><ref>Savory (1980), p. 71.</ref> شا قولی سوڵتان [[ئوستاجلو]]، کە ئەمیرێکی یەکێک لە هۆزەکانی [[قزڵباش]] بوو بە ناوی هۆزی ئوستاجلو، وەک پارێزگاری ڕاستەقینە و وەک «لالا» (سەرپەرشتیار)ی عەباس دەستنیشان کرا. سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانی عەباس و هاوسەرەکانیان بوونە جێگرەوەی دایک و باوکی. ئەو هەرگیز دایکی نەبینییەوە و تەنها پاش پانزە ساڵ باوکی بینی. عەباس لێهاتووییە پێویستەکانی سەربازیی لە سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانیەوە فێربوو. چەوگانی یاری دەکرد و زۆر دەچوو بۆ ڕاوکردن. وەک زۆربەی شاکانی [[ئێران]]، خولیایەکی زۆری بۆ ڕاوکردن پەرەپێدا، کە وەک جۆرێک لە مەشقی سەربازی سەیر دەکرا. عەباس لەگەڵ «غوڵامەکان» (کۆیلەکان)ی ناو ماڵەکە پەروەردە بوو، کە بوونە هاوڕێی منداڵیی. پێدەچێت هەندێک یان ڕەنگە زۆربەیان [[گورجییەکان|گورجی]]، [[ئەرمەنی]] یان [[چەرکەس|چەرکەسی]] بووبێتن.<ref>Blow (2009), p. 17.</ref><ref>Mitchell (2009), p. 58; Blow (2009), p. 17.</ref> لە ١٤ی ئایاری ١٥٧٦، [[تەهماسبی یەکەم]] بێ دیاریکردنی جێنشین کۆچی دوایی کرد، ئەمەش وایکرد وڵات بکەوێتە ناو جەنگی ناوخۆییەوە. ڕۆژی دواتر، کوڕە دڵخوازەکەی تەهماسبی یەکەم، حەیدەر میرزا، بە پاڵپشتی هۆزی ئوستاجلو و گورجییە دەستڕۆیشتووەکانی دەربار، خۆی وەک شا ڕاگەیاند. بەڵام دەستبەجێ لەلایەن «قورچییەکان» (پاسەوانانی شاهانە)وە لادرا و کوژرا. دوای مردنی ئەو، بە پاڵپشتی زۆربەی هۆزەکانی قزڵباش و پەسەندکردنی کچە کاریگەرەکەی تەهماسب، [[پەریخان خانم]]، [[ئیسماعیل میرزا]] کە بیست ساڵ بوو لەلایەن باوکیەوە زیندانی کرابوو، وەک [[ئیسماعیلی دووەم]] تاجی پاشایەتی لەسەر نرا. ماوەی دەسەڵاتی شای نوێ کورت و پڕ لە کوشتار بوو. ساڵانی درێژی زیندانیکردن وای لێکردبوو تووشی نەخۆشیی گومان ([[پارانۆیا]]) بێت، لە ئەنجامدا لە هەموو شوێنێکدا دوژمنی دەبینی کە دەبێت لەناو ببرێن. پێش هەموو شتێک، دەستی کرد بە کوشتنی زۆربەی ئەندامانی هۆزی ئوستاجلو، بێگوێدانە ئەوەی پاڵپشتی [[حەیدەر میرزا]]یان کردووە یان نا. هەروەها ئەو کەسانەشی لەسێدارە دا کە تەنها تاوانیان ئەوە بوو لە سەردەمی تەهماسبدا خاوەن پلە و پۆست بوون. عەباسی گەنج ڕاستەوخۆ کەوتە ژێر کاریگەریی پاکتاوکردنەکانی مامی، کاتێک گرووپێک لە ئەسوارەکان هەڵیانکوتایە سەر ماڵی سەرپەرشتیارەکەی، شا قولی سوڵتان، و کوشتیان. دواتر ئیسماعیل ڕووی کردە خێزانەکەی. فەرمانی لەسێدارەدانی زۆرێک لە زڕبرا، ئامۆزا و برازاکانی دا. [[محەممەد خودابەندە]]ی پاراست، ڕەنگە بەهۆی ئەوەی برای یەک بوون و ڕەنگە لەبەر ئەوەی محەممەد خودابەندە پێشتر نابینا بووە و وەک داواکارێکی ئەگەری بۆ تەخت و تاج بێبەش کراوە. بەڵام لە تشرینی دووەمی ١٥٧٧، [[ئیسماعیل عەلی قولی خان]]ی لە هۆزی [[شاملو]] ڕەوانەی هەرات کرد بۆ کوشتنی عەباسی گەنج. عەلی قولی لەسێدارەدانی عەباسی دواخست، بەو بیانووەی کە «نەگونجاوە» نەوەیەکی «بێتاوان»ی سەید لە ڕۆژە پیرۆزەکاندا ([[شەوی قەدر]] و [[جەژنی ڕەمەزان]]) لەسێدارە بدرێت. ئەم دواخستنە ژیانی عەباسی ڕزگار کرد، چونکە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٥٧٧، ئیسماعیلی دووەم بەهۆی خواردنی ئەفیوونی ژەهراویکراوەوە گیانی لەدەستدا، و عەلی قولی خان پارێزگاریی [[هەرات]] و ڕۆڵی سەرپەرشتیاری عەباسی گرتە ئەستۆ. لە ١١ یان ١٣ی شوباتی ١٥٧٨، محەممەد خودابەندە لەلایەن [[قزڵباش]]ەکانەوە وەک شای نوێ هەڵبژێردرا. شای نوێ بە لاواز، بێباک و بێتوانا دەردەکەوت. لەم بارودۆخەدا دەسەڵات زوو کەوتە دەست کەسانی تر. دایکی عەباس، خەیروانیسا بێگم، ژنێکی خاوەن ئیرادەی بەهێز بوو. ئەو بە تەواوی بەرپرسیارێتی کارگێڕیی گرتە ئەستۆ و هەموو بڕیارەکانی دەدا، تەنانەت لە کاروباری سەربازیشدا. قزڵباشەکان دڵخۆش نەبوون بەوەی دەبینن ئەو دەسەڵات دەگرێتە دەست. دابەشبوونەکان لە دەرباری سەفەوی هانی ڕاپەڕینیان دا لە ناوچە جیاجیاکانی وڵات و کێبڕکێ کۆنەکانی قزڵباش سەریان هەڵدایەوە، بە جۆرێک هۆزەکانی ئوستاجلو و شاملو دەستبەجێ ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. محەممەد خودابەندە و شاژن داوایان لە عەلی قولی خان کرد عەباس بهێنێت بۆ قەزوین، چونکە دەترسان عەلی قولی خان پیلان بگێڕێت بۆ بەتەختگەیاندنی عەباس، بەڵام ئەمیرە قزڵباشەکانی [[خۆراسان]] باسیان لەوە دەکرد کە بەهۆی هەڕەشەی هێرشی [[ئۆزبەکەکان]]ی [[بوخارا]] بۆ سەر هەرات، بوونی شازادەیەک لە شارەکەدا پێویستە. دۆخی لاوازی شانشینەکە بوو بەهۆی ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵی ١٥٧٨دا جەنگ دژی ئێران ڕابگەیەنێت. سوپاکانی سەفەوی تووشی چەندین شکستی یەکتری بوون پێش ئەوەی خەیروننیسا بێگم هێرشێکی پێچەوانە ڕێکبخات. لەگەڵ کوڕەکەی، [[حەمزە میرزا]] و وەزیری مەزن، [[میرزا سەلمان جابری]]، سوپایەکیان بەرەو باکوور برد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێزەکانی عوسمانی و [[تاتار]] لە [[شیروان]]. بەڵام هەوڵی ئەو بۆ سەپاندنی ستراتیژیی جەنگ، ئەمیرە قزڵباشەکانی تووڕە کرد. سەرئەنجام، لە ٢٦ی تەممووزی ١٥٧٩دا، قزڵباشەکان هەڵیانکوتایە سەر [[حەرەمسەرا]]، ئەو شوێنەی شاژن لێی نیشتەجێ بوو، و خەیروننیسا بێگمیان خنکاند. هەرچەندە عەباس هێشتا تەنها کوڕێکی منداڵ بوو و بە زەحمەت دایکی دەناسی، بەڵام کوشتنی دایکی لەسەر دەستی قزڵباشەکان کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر دانا. پێدەچێت ئەو ئەزموونە بووبێتە هۆی دروستبوونی ئەو باوەڕەی لای کە دەبێت دەسەڵاتی قزڵباشەکان تێکبشکێنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ==پەرتووکنامە== * {{cite book | last1=Amanat | first1=Abbas | author1-link=Abbas Amanat | title=Iran: A Modern History | date=2017 | publisher=Yale University Press | isbn=978-0300112542}} * {{cite book |last1=Asat'iani |first1=Nodar |last2=Bendianachvili |first2=Alexandre |date=1997 |title=Histoire de la Géorgie |trans-title=History of Georgia |location=[[Paris]] |publisher=L'Harmattan |language=fr |isbn=2-7384-6186-7 |lccn=98159624}} * {{cite book |last=Aslanian |first=Sebouh |author-link=Sebouh Aslanian |date=2011 |title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa |publisher=[[University of California Press]] |isbn=9780520947573 |url=https://books.google.ca/books?id=l0Kn-DMl5ZoC |access-date=25 January 2026 }} * {{cite book |last=Axworthy |first=Michael |author-link=Michael Axworthy |date=2007 |title=Empire of the Mind: A History of Iran |publisher=[[C. Hurst & Co.]] |isbn=978-1-8506-5871-9 |lccn=2008399438 }} * {{cite book |last=Babayan |first=Kathryn |author-link=Kathryn Babayan |date=2002 |title=Mystics, Monarchs and Messiahs: Cultural Landscapes of Early Modern Iran |publisher=Harvard University Press |isbn=9780932885289 |url=https://books.google.ca/books?id=WLoUePLTdfgC }} * {{cite book |last1=Babaie |first1=Sussan |last2=Babayan |first2=Kathryn |author-link2=Kathryn Babayan |last3=Baghdiantz-McCabe |first3=Ina |last4=Farhad |first4=Massumeh |date=2004 |title=Slaves of the Shah: New Elites of Safavid Iran |series=Library of Middle East History |publisher=[[I.B. Tauris]] | isbn=978-1-8606-4721-5 |url=https://www.academia.edu/5918307/Slaves_of_the_Shah_New_Elites_of_Safavid_Iran |url-access=registration }} * {{cite book | last=Blow | first=David | title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend | year=2009 | isbn=978-1-84511-989-8 | publisher=I. B. Tauris | location=London, UK | lccn=2009464064}} * {{cite book |last=Bournoutian |first=George A. |author-link=George Bournoutian |date=2003 |title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present) |edition=2nd |publisher=Mazda Publishers |isbn=9781568591414 |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/mode/1up}} * {{cite book |last1=Casale |first1=Sinem Arcak |title=Gifts in the Age of Empire. Ottoman-Safavid Cultural Exchange, 1500–1639 |date=2023 |publisher=The University of Chicago Press |isbn=978-0226820422}} * {{cite journal |last=Cole |first=Juan R.I. |title=Rival Empires of Trade and Imami Shi'ism in Eastern Arabia, 1300–1800 |date=May 1987 |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=19 |issue=2 |pp=177–203 |issn=0020-7438 |jstor=163353 |s2cid=162702326 }} * {{cite book |editor-last1=Crill |editor-first1=Rosemary |editor-last2=Jariwala |editor-first2=Kapil |date=2010 |title=The Indian portrait, 1560-1860 |location=London |publisher=National Portrait Gallery |isbn=9781855144095 |url=https://archive.org/details/indianportrait150000unse/page/n1/mode/2up }} * {{cite book |last=Dale |first=Stephen F. |date=2010 |title=The Muslim Empires of the Ottomans, Safavids, and Mughals |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=9780521691420 |lccn=2010278301 }} * {{cite book |last=Eraly |first=Abraham |author-link=Abraham Eraly |date=2000 |title=Emperors of the Peacock Throne: The Saga of the Great Mughals |publisher=Penguin Books |isbn=9780141001432 |url=https://books.google.ca/books?id=04ellRQx4nMC }} * {{cite book |last=Glassé |first=Cyril |date=2001 |orig-date=1989 |editor-last1=Drake |editor-first1=Nicholas |editor-last2=Davis |editor-first2=Elizabeth |title=The New Encyclopedia of Islam |edition=revised |publisher=[[The Globe Pequot Publishing Group#Former imprints|AltaMira Press]] |isbn=0759101892 }} * {{cite encyclopedia | editor-last=Hoiberg | editor-first=Dale H. | encyclopedia=Encyclopædia Britannica | title=Abbas I (Persia) | edition=15th | year=2010 | publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. | volume=I: A-Ak – Bayes | location=Chicago, IL | isbn=978-1-59339-837-8 | lccn=2008934270 | url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency}} * {{cite book |editor1-last=Jackson |editor1-first=Peter |editor2-last=Lockhart |editor2-first=Lawrence |date=1986 |title=The Cambridge History of Iran |volume=6: The Timurid and Safavid Periods |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0521200946 |lccn=67012845 }} * {{cite web |last=Kacharava |first=Eka |date=2011 |title=The Alaverdy Eparchy |website=Friends of Academic Research in Georgia |access-date=1 February 2026 |url=https://www.farig.org/research/62-the-alaverdi-eparchy }} * {{cite book |last=Khanbaghi |first=Aptin |date=2006 |title=The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran |location=[[London]] |publisher=I.B. Tauris |isbn=1-8451-1056-0 |lccn=2006296797}} * {{cite book |last=Kouymjian |first=Dickran |author-link=Dickran Kouymjian |date=2004 |orig-date=1997 |chapter=1: Armenia From the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Emigration under Shah Abbas (1604) |editor-last=Hovannisian |editor-first=Richard G. |title=The Armenian People from Ancient to Modern Times |volume=II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0312101686 |lccn=2004273378 |url=https://archive.org/details/armenianpeoplefr0002unse/page/n6/mode/1up }} * {{cite web | last=Kremer | first=William | url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21151350 | title=Why Did Men Stop Wearing High Heels? | website=BBC News Magazine | date=25 January 2013 | archive-date=17 August 2014 | access-date=13 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140817160312/http://www.bbc.com/news/magazine-21151350 | url-status=live}} * {{cite book | last=Lapidus | first=Ira Marvin | title=A Global History of Pre-modern Islamic Societies | year=2012 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge, UK | isbn=978-0-5217-3298-7 | lccn=2011043732}} * {{cite book |last=Lockhart |first=Lawrence |date=1953 |chapter=Persia as seen by the West |editor-last=Arberry |editor-first=Arthur John |title=The Legacy of Persia |publisher=[[Oxford University Press#Clarendon Press|Clarendon Press]] |lccn=53002314 }} * {{cite book |last=Matthee |first=Rudolph P. |author-link=Rudi Matthee |year=1999 |title=The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-5216-4131-4 |lccn=99012830 |url=https://books.google.com/books?id=5U0yECMV--wC }} * {{cite book |last=Matthee |first=Rudolph P. |author-link=Rudi Matthee |date=2019 |title=Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan |publication-place=New York City |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=9781000392876 |oclc=1274244049 }} * {{cite book |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link1=Alexander Mikaberidze |date=2015 |title=Historical Dictionary of Georgia |publisher=[[The Globe Pequot Publishing Group|Rowman & Littlefield]] |isbn=9781442241459 |edition=2nd |url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ |access-date=8 November 2020 }} * {{cite book |last=Mitchell |first=Colin Paul |date=2009 |title=The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric |series=Persian Studies |location=[[London]] |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-0-8577-1588-3 |lccn=2010292168}} * {{cite book |editor-last=Mitchell |editor-first=Colin Paul |date=2011 |title=New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-4157-7462-8 |lccn=2010032352 |url=https://books.google.ca/books?id=1uCaELAsv3MC }} * {{cite book | last=Munshi | first=Eskandar Beg |author-link=Iskandar Beg Munshi |date=1978 |orig-date=1629 |others=Translated by [[Roger Savory|Roger M. Savory]] |title=Tārīkh-e 'Ālamārā-ye 'Abbāsī |trans-title=History of Shah 'Abbas the Great (two volumes) |series=Persian Heritage Series n.28 |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0891582967 | lccn=78020663 |language=ar, en |url=https://archive.org/details/monshi-shah-abbas-english/Monshi_Shah-Abbas_English/mode/1up }} * {{cite book |last1=Nahavandi |first1=Houchang |last2=Bomati |first2=Yves |date=1998 |title=Shah Abbas, Empereur de Perse: 1587–1629 |publisher=Perrin |location=[[Paris]] |isbn=9782262011314 |lccn=99161812 |language=fr}} * {{cite book |last1=Necipogulu |first1=Gulru |last2=Roxburgh |first2=David J. |date=July 2000 |title=Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World |publisher=Brill |isbn=978-90-04-11669-6 |url=https://books.google.com/books?id=6aQSy07yzR0C }} * {{cite book |last=Newman |first=Andrew J. |date=2006 |title=Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=9781860646676 |series=Library of Middle East History |url=https://archive.org/details/safavidiranrebir0000newm/page/n4/mode/1up }} * {{cite book |last=Quinn |first=Sholeh |date=2015 |title=Shah Abbas: The King who Refashioned Iran |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=9781780745688 }} * {{Encyclopaedia Islamica |last=Rahimlu |first=Yusof |date=2015 |title=ʿAbbās I |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/abbas-i-SIM_0009?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-islamica&s.q=%CA%BFAbb%C4%81s+I }} * {{cite book |last=Rayfield |first=Donald |author-link=Donald Rayfield |date=2013 |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=[[Reaktion Books]] |isbn=9781780230306 |url=https://books.google.com/books?id=PxQpmg_JIpwC }} * {{cite book | last=Roemer | first=H. R. | editor1-last=Jackson | editor1-first=Peter | editor2-last=Lockhart | editor2-first=Lawrence | title=The Cambridge History of Iran | volume=6: The Timurid and Safavid Periods | chapter=5: The Safavid Period | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge, UK | isbn=0-5212-0094-6 | lccn=67012845 | year=1986}} * {{cite book |last=Saslow |first=James M. |date=1999 |title=Pictures and Passions: A History of Homosexuality in the Visual Arts |chapter=Asia and Islam: Ancient Cultures, Modern Conflicts |publisher=[[Viking Press|Viking]] |isbn=0670859532 |lccn=99019960 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/picturespassions00sasl/mode/1up }} * {{cite book |last=Savory |first=Roger M. |author1-link=Roger Savory |date=1980 |title=Iran Under the Safavids |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=9780521224833 |lccn=78073817 |url=https://archive.org/details/savory-1980-safavids/mode/1up }} * {{EI2|last1=Savory|first1=Roger M.|title=Ḥamza Mīrzā|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hamza-mirza-SIM_2701|year=2012}} * {{cite book | last=Shakespeare | first=William | editor1-last=Clark | editor1-first=William George | editor2-last=Wright | editor2-first=William Aldis | url=https://play.google.com/store/books/details?id=e1Q8AQAAIAAJ&rdid=book-e1Q8AQAAIAAJ&rdot=1 | title=The Works of William Shakespeare | volume=III | publisher=Macmillan and Company | location=Cambridge, UK | year=1863 | lccn=20000243 | access-date=24 May 2015 | archive-date=19 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151119144022/https://play.google.com/store/books/details?id=e1Q8AQAAIAAJ&rdid=book-e1Q8AQAAIAAJ&rdot=1 | url-status=live}} <!--* {{cite book | last=Starkey | first=Paul | editor-last=Allen | editor-first=Roger | title=Essays in Arabic Literary Biography | chapter=Tawfīq Yūsuf Awwād (1911–1989) | volume=3: 1850–1950 | publisher=Otto Harrassowitz | location=Wiesbaden, Germany | year=2010 | issn=0938-9024 | isbn=978-3-447-06141-4 | lccn=2010359879}}--> * {{cite book | last=Streusand | first=Douglas E. | title=Islamic Gunpowder Empires: Ottomans, Safavids, and Mughals | year=2011 | publisher=Westview Press | location=Boulder, CO | isbn=978-0-8133-1359-7 | lccn=2010024984}}{{verify source|date=May 2015}} * {{cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |author-link1=Ronald Grigor Suny |date=1994 |title=The Making of the Georgian Nation |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |isbn=9780253209153 }} * {{cite encyclopedia |editor-last=Thorne |editor-first=John O. |date=1984 |title=Abbas I |encyclopedia=Chambers Biographical Dictionary |publisher=[[Chambers (publisher)|Chambers]] |isbn=0-550-18022-2 |lccn=2010367095 }} * {{cite book |last1=Uluç |first1=Lâle |title=14th International Congress of Turkish Art Proceedings |chapter=The representation of the execution of the Safavid Begum from the Ottoman Historian Mustafa Ali's Nusretname |date=2013 |publisher=Collège de France |location=Paris |isbn=978-9751736970 |pages=799-820 |url=https://www.researchgate.net/profile/Lale_Uluc4/publication/275968020_The_Representation_of_the_Execution_of_the_Safavid_Begum_from_the_Nusretname_of_Mustafa_Ali/links/554c9b810cf21ed2135bde85/The-Representation-of-the-Execution-of-the-Safavid-Begum-from-the-Nusretname-of-Mustafa-Ali.pdf}} <!--- {{sfn|Uluç|2013|p=}} ---> * {{cite book | last=Wallbank | first=Thomas Walter | title=Civilization Past & Present | publisher=HarperCollins | year=1992 | location=New York, NY | edition=7th | isbn=0-6733-8867-0 | lccn=91025406 | orig-year=1942}} * {{cite journal |last=Wilson |first=Richard |date=March 2010 |title='When Golden Time Convents': Twelfth Night and Shakespeare's Eastern Promise |journal=Shakespeare |volume=6 |issue=2 |pp=209–226 |publisher=Routledge |issn=1745-0918 |doi=10.1080/17450911003790331 | s2cid=191598902 }} {{refend}} {{پۆلی کۆمنز|Abbas I of Persia}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|سیاسەت|شیعە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧١]] [[پۆل:مردووانی ١٦٢٩]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] i7b6ezhw0vs62b8hw33zzvvbcshxanc 1569709 1569707 2026-03-29T10:03:23Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569709 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شا عەباسی یەکەم''' (١٥٧١–١٦٢٩) پێنجەمین و بەھێزترین شای لە خانەدانی [[سەفەوییەکان]] بوو. ھەرچەند کە لە سەردەمی شا عەباسی یەکەم [[کورد|کوردانی]] [[شیعە]] بە گشتی ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە ئاستی ناوچەکە بەڵام لە دەسپێکی دەسەڵاتداری شا عەباس دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی زۆر خراپ بوو. لەو سەردەمەدا چەندین بنەماڵەی [[قزڵباش]] پێکەوە لە شەڕدا بوون، ھەروەھا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە ڕۆژاواوە و [[ئۆزبەکستان|ئۆزبەکەکان]] لە خۆرھەڵاتەوە ھێرشیان دەکردە سەر خاکی ئێران. لە ساڵی ١٥٨٨ [[قزڵباش]]ەکان باوکی شا عەباسیان دوای [[کوودتا]]یەک لەسەر کار لابرد و عەباسی شازدە ساڵەیان لە شوێنی باوکی دانا. قزڵباشەکان بەم کارە دەیانویست کە شایەکی ساختە لەسەر کار بێت تاکوو ئەوان بتوانن ھەر کارێک پێیان خۆشە بیکەن؛ بەڵام بەزووی دەرکەوت کە عەباس نابێتە [[کایەکلێ]]ی دەستی ئەوان و خۆی ھێزی ئیداری گرتە دەست. == ژیانی سەرەتایی == عەباسی یەکەم بانگەشەی ڕەچەڵەکێکی دروستکراوی دەکرد کە دەگەڕایەوە بۆ سەر [[فاتیمە]] و [[عەلی]]. ئەو لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٥٧١ لە [[ھەرات]] لەدایکبوو، و سێیەم کوڕی [[محەممەد خودابەندە]] و ھاوسەرەکەی، [[خەیروننیسا بێگم]] بوو. باوکی کوڕی نۆبەرەی [[تەھماسبی یەکەم]] بوو، کە دووەم شای ئێرانی [[سەفەوی]] بوو. ئەو ناوی عەباسی بۆ کۆرپەکە ھەڵبژارد. باوکی عەباس، محەممەد خودابەندە، پارێزگاری ھەرات بوو کە پایتەختی ویلایەتی گرنگی [[خۆراسان]] بوو. محەممەد خودابەندە لە جێنشینی باوکی بێبەش کرا، چونکە نەخۆشییەکی چاو وای لێکردبوو نزیکەی بە تەواوی [[نابینا]] بێت. مێژوونووسی دەرباری سەفەوی، [[ئەسکەندەر بێگی مەنشی]]، محەممەد خودابەندە وەک «ڕۆحێکی لەخواترس، گۆشەگیر و نەرمونیان» وەسف دەکات. دایکی عەباس، [[خەیروننیسا بێگم]]، کچی [[میر عەبدوڵای دووەم]] بوو، کە فەرمانڕەوایەکی ناوخۆیی بوو لە پارێزگای مازەندەران لە خانەدانی مەرعەشی کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد نەوەی [[شیعەی دوازدە ئیمام|ئیمامی چوارەمی شیعە]]، عەلی کوڕی حسێن زەینولعابیدینن. ئەو و محەممەد خودابەندە پێش عەباس دوو منداڵیان ھەبوو بە ناوەکانی حەسەن و حەمزە، و دواتریش دوو کوڕی تریان بوو: ئەبتاڵیب و تەھماسب.<ref>Munshi (1978), Vol. I p. 13.</ref><ref>Rahimlu (2015)</ref><ref>Mitchell (2009), p. 160.</ref> کاتێک عەباس تەمەنی تەنھا ھەژدە مانگ بوو، لە باوک و دایکی جیاکرایەوە، کە لەلایەن تەھماسبەوە بۆ بەڕێوەبردنی شاری [[شیراز]] گوازرانەوە. پارێزگاریی فەرمیی ھەرات بە عەباس سپێردرا. سەرەتا تەھماسب مەبەستی بوو حەمزە بکاتە پارێزگاری ھەرات، بەڵام خەیروننیسا بێگم نەیویست لە حەمزە جیا بێتەوە کە کوڕە دڵخوازەکەی بوو؛ بۆیە شای ڕازی کرد کە لە جیاتی ئەو عەباس دەستنیشان بکات. ئەو ڕاستییەی کە عەباس ھێشتا ساوا بوو بە ڕێگر دانەنرا، چونکە تەھماسب خۆی لە تەمەنی دوو ساڵیدا وەک پارێزگاری نازناوی خۆراسان دەستنیشان کرابوو.<ref>Savory (2018)</ref><ref>Blow (2009), p. 16.</ref><ref>Savory (1980), p. 71.</ref> شا قولی سوڵتان [[ئوستاجلو]]، کە ئەمیرێکی یەکێک لە ھۆزەکانی [[قزڵباش]] بوو بە ناوی ھۆزی ئوستاجلو، وەک پارێزگاری ڕاستەقینە و وەک «لالا» (سەرپەرشتیار)ی عەباس دەستنیشان کرا. سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانی عەباس و ھاوسەرەکانیان بوونە جێگرەوەی دایک و باوکی. ئەو ھەرگیز دایکی نەبینییەوە و تەنھا پاش پازدە ساڵ باوکی بینی. عەباس لێھاتوویییە پێویستەکانی سەربازیی لە سەرپەرشتیارە قزڵباشەکانییەوە فێربوو. چەوگانی یاری دەکرد و زۆر دەچوو بۆ ڕاوکردن. وەک زۆربەی شاکانی [[ئێران]]، خولیایەکی زۆری بۆ ڕاوکردن پەرەپێدا، کە وەک جۆرێک لە مەشقی سەربازی سەیر دەکرا. عەباس لەگەڵ «غوڵامەکان» (کۆیلەکان)ی ناو ماڵەکە پەروەردە بوو، کە بوونە ھاوڕێی منداڵیی. پێدەچێت ھەندێک یان ڕەنگە زۆربەیان [[گورجییەکان|گورجی]]، [[ئەرمەنی]] یان [[چەرکەس]]ی بووبێتن.<ref>Blow (2009), p. 17.</ref><ref>Mitchell (2009), p. 58; Blow (2009), p. 17.</ref> لە ١٤ی ئایاری ١٥٧٦، [[تەھماسبی یەکەم]] بێ دیاریکردنی جێنشین کۆچی دوایی کرد، ئەمەش وای کرد وڵات بکەوێتە ناو جەنگی ناوخۆیییەوە. ڕۆژی دواتر، کوڕە دڵخوازەکەی تەھماسبی یەکەم، حەیدەر میرزا، بە پاڵپشتی ھۆزی ئوستاجلو و گورجییە دەستڕۆیشتووەکانی دەربار، خۆی وەک شا ڕاگەیاند؛ بەڵام دەستبەجێ لەلایەن «قورچییەکان» (پاسەوانانی شاھانە) و لادرا و کوژرا. دوای مردنی ئەو، بە پاڵپشتی زۆربەی ھۆزەکانی قزڵباش و پەسەندکردنی کچە کاریگەرەکەی تەھماسب، [[پەریخان خانم]]، [[ئیسماعیل میرزا]] کە بیست ساڵ بوو لەلایەن باوکییەوە زیندانی کرابوو، وەک [[ئیسماعیلی دووەم]] تاجی پاشایەتی لەسەر نرا. ماوەی دەسەڵاتی شای نوێ کورت و پڕ لە کوشتار بوو. ساڵانی درێژی زیندانیکردن وای لێکردبوو تووشی نەخۆشیی گومان ([[پارانۆیا]]) بێت، لە ئەنجامدا لە ھەموو شوێنێکدا دوژمنی دەبینی کە دەبێت لەناو ببرێن. پێش ھەموو شتێک، دەستی کرد بە کوشتنی زۆربەی ئەندامانی ھۆزی ئوستاجلو، بێگوێدانە ئەوەی پاڵپشتی [[حەیدەر میرزا]]یان کردووە یان نا. ھەروەھا ئەو کەسانەشی لەسێدارە دا کە تەنھا تاوانیان ئەوە بوو لە سەردەمی تەھماسبدا خاوەن پلە و پۆست بوون. عەباسی گەنج ڕاستەوخۆ کەوتە ژێر کاریگەریی پاکتاوکردنەکانی مامی، کاتێک گرووپێک لە ئەسوارەکان ھەڵیانکوتایە سەر ماڵی سەرپەرشتیارەکەی، شا قولی سوڵتان، و کوشتیان. دواتر ئیسماعیل ڕووی کردە خێزانەکەی. فەرمانی لەسێدارەدانی زۆرێک لە زڕبرا، ئامۆزا و برازاکانی دا. [[محەممەد خودابەندە]]ی پاراست، ڕەنگە بەھۆی ئەوەی برای یەک بوون و ڕەنگە لەبەر ئەوەی محەممەد خودابەندە پێشتر نابینا بووە و وەک داواکارێکی ئەگەری بۆ تەخت و تاج بێبەش کراوە؛ بەڵام لە تشرینی دووەمی ١٥٧٧، [[ئیسماعیل عەلی قولی خان]]ی لە ھۆزی [[شاملو]] ڕەوانەی ھەرات کرد بۆ کوشتنی عەباسی گەنج. عەلی قولی لەسێدارەدانی عەباسی دواخست، بەو بیانووەی کە «نەگونجاوە» نەوەیەکی «بێتاوان»ی سەید لە ڕۆژە پیرۆزەکاندا ([[شەوی قەدر]] و [[جەژنی ڕەمەزان]]) لەسێدارە بدرێت. ئەم دواخستنە ژیانی عەباسی ڕزگار کرد، چونکە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٥٧٧، ئیسماعیلی دووەم بەھۆی خواردنی ئەفیوونی ژەھراویکراوەوە گیانی لەدەستدا، و عەلی قولی خان پارێزگاریی [[ھەرات]] و ڕۆڵی سەرپەرشتیاری عەباسی گرتە ئەستۆ. لە ١١ یان ١٣ی شوباتی ١٥٧٨، محەممەد خودابەندە لەلایەن [[قزڵباش]]ەکانەوە وەک شای نوێ ھەڵبژێردرا. شای نوێ بە لاواز، بێباک و بێتوانا دەردەکەوت. لەم بارودۆخەدا دەسەڵات زوو کەوتە دەست کەسانی تر. دایکی عەباس، خەیروانیسا بێگم، ژنێکی خاوەن ئیرادەی بەھێز بوو. ئەو بە تەواوی بەرپرسیارێتی کارگێڕیی گرتە ئەستۆ و ھەموو بڕیارەکانی دەدا، تەنانەت لە کاروباری سەربازیشدا. قزڵباشەکان دڵخۆش نەبوون بەوەی دەبینن ئەو دەسەڵات دەگرێتە دەست. دابەشبوونەکان لە دەرباری سەفەوی ھانی ڕاپەڕینیان دا لە ناوچە جیاجیاکانی وڵات و کێبڕکێ کۆنەکانی قزڵباش سەریان ھەڵدایەوە، بە جۆرێک ھۆزەکانی ئوستاجلو و شاملو دەستبەجێ ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. محەممەد خودابەندە و شاژن داوایان لە عەلی قولی خان کرد عەباس بھێنێت بۆ قەزوین، چونکە دەترسان عەلی قولی خان پیلان بگێڕێت بۆ بەتەختگەیاندنی عەباس، بەڵام ئەمیرە قزڵباشەکانی [[خۆراسان]] باسیان لەوە دەکرد کە بەھۆی ھەڕەشەی ھێرشی [[ئۆزبەکەکان]]ی [[بوخارا]] بۆ سەر ھەرات، بوونی شازادەیەک لە شارەکەدا پێویستە. دۆخی لاوازی شانشینەکە بوو بەھۆی ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ساڵی ١٥٧٨دا جەنگ دژی ئێران ڕابگەیەنێت. سوپاکانی سەفەوی تووشی چەندین شکستی یەکتری بوون پێش ئەوەی خەیروننیسا بێگم ھێرشێکی پێچەوانە ڕێکبخات. لەگەڵ کوڕەکەی، [[حەمزە میرزا]] و وەزیری مەزن، [[میرزا سەلمان جابری]]، سوپایەکیان بەرەو باکوور برد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ھێزەکانی عوسمانی و [[تاتار]] لە [[شیروان]]. بەڵام ھەوڵی ئەو بۆ سەپاندنی ستراتیژیی جەنگ، ئەمیرە قزڵباشەکانی تووڕە کرد. سەرئەنجام، لە ٢٦ی تەممووزی ١٥٧٩دا، قزڵباشەکان ھەڵیانکوتایە سەر [[حەرەمسەرا]]، ئەو شوێنەی شاژن لێی نیشتەجێ بوو، و خەیروننیسا بێگمیان خنکاند. ھەرچەندە عەباس ھێشتا تەنھا کوڕێکی منداڵ بوو و بە زەحمەت دایکی دەناسی، بەڵام کوشتنی دایکی لەسەر دەستی قزڵباشەکان کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر دانا. پێدەچێت ئەو ئەزموونە بووبێتە ھۆی دروستبوونی ئەو باوەڕەی لای کە دەبێت دەسەڵاتی قزڵباشەکان تێکبشکێنرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == پەرتووکنامە == * {{cite book | last1=Amanat | first1=Abbas | author1-link=Abbas Amanat | title=Iran: A Modern History | date=2017 | publisher=Yale University Press | isbn=978-0-300-11254-2}} * {{cite book |last1=Asat'iani |first1=Nodar |last2=Bendianachvili |first2=Alexandre |date=1997 |title=Histoire de la Géorgie |trans-title=History of Georgia |location=[[Paris]] |publisher=L'Harmattan |language=fr |isbn=2-7384-6186-7 |lccn=98159624}} * {{cite book |last=Aslanian |first=Sebouh |author-link=Sebouh Aslanian |date=2011 |title=From the Indian Ocean to the Mediterranean: The Global Trade Networks of Armenian Merchants from New Julfa |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0-520-94757-3 |url=https://books.google.ca/books?id=l0Kn-DMl5ZoC |access-date=25 January 2026}} * {{cite book |last=Axworthy |first=Michael |author-link=Michael Axworthy |date=2007 |title=Empire of the Mind: A History of Iran |publisher=[[C. Hurst & Co.]] |isbn=978-1-85065-871-9 |lccn=2008399438}} * {{cite book |last=Babayan |first=Kathryn |author-link=Kathryn Babayan |date=2002 |title=Mystics, Monarchs and Messiahs: Cultural Landscapes of Early Modern Iran |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-932885-28-9 |url=https://books.google.ca/books?id=WLoUePLTdfgC}} * {{cite book |last1=Babaie |first1=Sussan |last2=Babayan |first2=Kathryn |author-link2=Kathryn Babayan |last3=Baghdiantz-McCabe |first3=Ina |last4=Farhad |first4=Massumeh |date=2004 |title=Slaves of the Shah: New Elites of Safavid Iran |series=Library of Middle East History |publisher=[[I.B. Tauris]] | isbn=978-1-86064-721-5 |url=https://www.academia.edu/5918307/Slaves_of_the_Shah_New_Elites_of_Safavid_Iran |url-access=registration}} * {{cite book | last=Blow | first=David | title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend | year=2009 | isbn=978-1-84511-989-8 | publisher=I. B. Tauris | location=London, UK | lccn=2009464064}} * {{cite book |last=Bournoutian |first=George A. |author-link=George Bournoutian |date=2003 |title=A Concise History of the Armenian People: (from Ancient Times to the Present) |edition=2nd |publisher=Mazda Publishers |isbn=978-1-56859-141-4 |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/mode/1up}} * {{cite book |last1=Casale |first1=Sinem Arcak |title=Gifts in the Age of Empire. Ottoman-Safavid Cultural Exchange, 1500–1639 |date=2023 |publisher=The University of Chicago Press |isbn=978-0-226-82042-2}} * {{cite journal |last=Cole |first=Juan R.I. |title=Rival Empires of Trade and Imami Shi'ism in Eastern Arabia, 1300–1800 |date=May 1987 |journal=International Journal of Middle East Studies |volume=19 |issue=2 |pp=177–203 |issn=0020-7438 |jstor=163353 |s2cid=162702326}} * {{cite book |editor-last1=Crill |editor-first1=Rosemary |editor-last2=Jariwala |editor-first2=Kapil |date=2010 |title=The Indian portrait, 1560-1860 |location=London |publisher=National Portrait Gallery |isbn=978-1-85514-409-5 |url=https://archive.org/details/indianportrait150000unse/page/n1/mode/2up}} * {{cite book |last=Dale |first=Stephen F. |date=2010 |title=The Muslim Empires of the Ottomans, Safavids, and Mughals |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-69142-0 |lccn=2010278301}} * {{cite book |last=Eraly |first=Abraham |author-link=Abraham Eraly |date=2000 |title=Emperors of the Peacock Throne: The Saga of the Great Mughals |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-14-100143-2 |url=https://books.google.ca/books?id=04ellRQx4nMC}} * {{cite book |last=Glassé |first=Cyril |date=2001 |orig-date=1989 |editor-last1=Drake |editor-first1=Nicholas |editor-last2=Davis |editor-first2=Elizabeth |title=The New Encyclopedia of Islam |edition=revised |publisher=[[The Globe Pequot Publishing Group#Former imprints|AltaMira Press]] |isbn=0-7591-0189-2}} * {{cite encyclopedia | editor-last=Hoiberg | editor-first=Dale H. | encyclopedia=Encyclopædia Britannica | title=Abbas I (Persia) | edition=15th | year=2010 | publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. | volume=I: A-Ak – Bayes | location=Chicago, IL | isbn=978-1-59339-837-8 | lccn=2008934270 | url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency}} * {{cite book |editor1-last=Jackson |editor1-first=Peter |editor2-last=Lockhart |editor2-first=Lawrence |date=1986 |title=The Cambridge History of Iran |volume=6: The Timurid and Safavid Periods |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0-521-20094-6 |lccn=67012845}} * {{cite web |last=Kacharava |first=Eka |date=2011 |title=The Alaverdy Eparchy |website=Friends of Academic Research in Georgia |access-date=1 February 2026 |url=https://www.farig.org/research/62-the-alaverdi-eparchy}} * {{cite book |last=Khanbaghi |first=Aptin |date=2006 |title=The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran |location=[[London]] |publisher=I.B. Tauris |isbn=1-84511-056-0 |lccn=2006296797}} * {{cite book |last=Kouymjian |first=Dickran |author-link=Dickran Kouymjian |date=2004 |orig-date=1997 |chapter=1: Armenia From the Fall of the Cilician Kingdom (1375) to the Forced Emigration under Shah Abbas (1604) |editor-last=Hovannisian |editor-first=Richard G. |title=The Armenian People from Ancient to Modern Times |volume=II: Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century |publisher=[[St. Martin's Press]] |isbn=0-312-10168-6 |lccn=2004273378 |url=https://archive.org/details/armenianpeoplefr0002unse/page/n6/mode/1up}} * {{cite web | last=Kremer | first=William | url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21151350 | title=Why Did Men Stop Wearing High Heels? | website=BBC News Magazine | date=25 January 2013 | archive-date=17 August 2014 | access-date=13 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140817160312/http://www.bbc.com/news/magazine-21151350 | url-status=live}} * {{cite book | last=Lapidus | first=Ira Marvin | title=A Global History of Pre-modern Islamic Societies | year=2012 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge, UK | isbn=978-0-521-73298-7 | lccn=2011043732}} * {{cite book |last=Lockhart |first=Lawrence |date=1953 |chapter=Persia as seen by the West |editor-last=Arberry |editor-first=Arthur John |title=The Legacy of Persia |publisher=[[Oxford University Press#Clarendon Press|Clarendon Press]] |lccn=53002314}} * {{cite book |last=Matthee |first=Rudolph P. |author-link=Rudi Matthee |year=1999 |title=The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-64131-4 |lccn=99012830 |url=https://books.google.com/books?id=5U0yECMV--wC}} * {{cite book |last=Matthee |first=Rudolph P. |author-link=Rudi Matthee |date=2019 |title=Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan |publication-place=New York City |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-00-039287-6 |oclc=1274244049}} * {{cite book |last=Mikaberidze |first=Alexander |author-link1=Alexander Mikaberidze |date=2015 |title=Historical Dictionary of Georgia |publisher=[[The Globe Pequot Publishing Group|Rowman & Littlefield]] |isbn=978-1-4422-4145-9 |edition=2nd |url=https://books.google.com/books?id=JNNQCgAAQBAJ |access-date=8 November 2020}} * {{cite book |last=Mitchell |first=Colin Paul |date=2009 |title=The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric |series=Persian Studies |location=[[London]] |publisher=I.B. Tauris |isbn=978-0-85771-588-3 |lccn=2010292168}} * {{cite book |editor-last=Mitchell |editor-first=Colin Paul |date=2011 |title=New Perspectives on Safavid Iran: Empire and Society |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-77462-8 |lccn=2010032352 |url=https://books.google.ca/books?id=1uCaELAsv3MC}} * {{cite book | last=Munshi | first=Eskandar Beg |author-link=Iskandar Beg Munshi |date=1978 |orig-date=1629 |others=Translated by [[Roger Savory|Roger M. Savory]] |title=Tārīkh-e 'Ālamārā-ye 'Abbāsī |trans-title=History of Shah 'Abbas the Great (two volumes) |series=Persian Heritage Series n.28 |publisher=[[Westview Press]] |isbn=0-89158-296-7 | lccn=78020663 |language=ar, en |url=https://archive.org/details/monshi-shah-abbas-english/Monshi_Shah-Abbas_English/mode/1up}} * {{cite book |last1=Nahavandi |first1=Houchang |last2=Bomati |first2=Yves |date=1998 |title=Shah Abbas, Empereur de Perse: 1587–1629 |publisher=Perrin |location=[[Paris]] |isbn=9782262011314 |lccn=99161812 |language=fr}} * {{cite book |last1=Necipogulu |first1=Gulru |last2=Roxburgh |first2=David J. |date=July 2000 |title=Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World |publisher=Brill |isbn=978-90-04-11669-6 |url=https://books.google.com/books?id=6aQSy07yzR0C}} * {{cite book |last=Newman |first=Andrew J. |date=2006 |title=Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire |publisher=[[I.B. Tauris]] |isbn=978-1-86064-667-6 |series=Library of Middle East History |url=https://archive.org/details/safavidiranrebir0000newm/page/n4/mode/1up}} * {{cite book |last=Quinn |first=Sholeh |date=2015 |title=Shah Abbas: The King who Refashioned Iran |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=978-1-78074-568-8}} * {{Encyclopaedia Islamica |last=Rahimlu |first=Yusof |date=٢٠١٥ |title=ʿAbbās I |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/abbas-i-SIM_0009?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-islamica&s.q=ʿAbbās+I}} * {{cite book |last=Rayfield |first=Donald |author-link=Donald Rayfield |date=2013 |title=Edge of Empires: A History of Georgia |publisher=[[Reaktion Books]] |isbn=978-1-78023-030-6 |url=https://books.google.com/books?id=PxQpmg_JIpwC}} * {{cite book | last=Roemer | first=H. R. | editor1-last=Jackson | editor1-first=Peter | editor2-last=Lockhart | editor2-first=Lawrence | title=The Cambridge History of Iran | volume=6: The Timurid and Safavid Periods | chapter=5: The Safavid Period | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge, UK | isbn=0-521-20094-6 | lccn=67012845 | year=1986}} * {{cite book |last=Saslow |first=James M. |date=1999 |title=Pictures and Passions: A History of Homosexuality in the Visual Arts |chapter=Asia and Islam: Ancient Cultures, Modern Conflicts |publisher=[[Viking Press|Viking]] |isbn=0-670-85953-2 |lccn=99019960 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/picturespassions00sasl/mode/1up}} * {{cite book |last=Savory |first=Roger M. |author1-link=Roger Savory |date=1980 |title=Iran Under the Safavids |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-22483-3 |lccn=78073817 |url=https://archive.org/details/savory-1980-safavids/mode/1up}} * {{EI2|last1=Savory|first1=Roger M.|title=Ḥamza Mīrzā|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hamza-mirza-SIM_2701|year=٢٠١٢}} * {{cite book | last=Shakespeare | first=William | editor1-last=Clark | editor1-first=William George | editor2-last=Wright | editor2-first=William Aldis | url=https://play.google.com/store/books/details?id=e1Q8AQAAIAAJ&rdid=book-e1Q8AQAAIAAJ&rdot=1 | title=The Works of William Shakespeare | volume=III | publisher=Macmillan and Company | location=Cambridge, UK | year=1863 | lccn=20000243 | access-date=24 May 2015 | archive-date=19 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151119144022/https://play.google.com/store/books/details?id=e1Q8AQAAIAAJ&rdid=book-e1Q8AQAAIAAJ&rdot=1 | url-status=live}} <!--* {{cite book | last=Starkey | first=Paul | editor-last=Allen | editor-first=Roger | title=Essays in Arabic Literary Biography | chapter=Tawfīq Yūsuf Awwād (1911–1989) | volume=3: 1850–1950 | publisher=Otto Harrassowitz | location=Wiesbaden, Germany | year=2010 | issn=0938-9024 | isbn=978-3-447-06141-4 | lccn=2010359879}}--> * {{cite book | last=Streusand | first=Douglas E. | title=Islamic Gunpowder Empires: Ottomans, Safavids, and Mughals | year=2011 | publisher=Westview Press | location=Boulder, CO | isbn=978-0-8133-1359-7 | lccn=2010024984}}{{verify source|date=May 2015}} * {{cite book |last=Suny |first=Ronald Grigor |author-link1=Ronald Grigor Suny |date=1994 |title=The Making of the Georgian Nation |edition=2nd |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-20915-3}} * {{cite encyclopedia |editor-last=Thorne |editor-first=John O. |date=1984 |title=Abbas I |encyclopedia=Chambers Biographical Dictionary |publisher=[[Chambers (publisher)|Chambers]] |isbn=0-550-18022-2 |lccn=2010367095}} * {{cite book |last1=Uluç |first1=Lâle |title=14th International Congress of Turkish Art Proceedings |chapter=The representation of the execution of the Safavid Begum from the Ottoman Historian Mustafa Ali's Nusretname |date=2013 |publisher=Collège de France |location=Paris |isbn=978-9751736970 |pages=799-820 |url=https://www.researchgate.net/profile/Lale_Uluc4/publication/275968020_The_Representation_of_the_Execution_of_the_Safavid_Begum_from_the_Nusretname_of_Mustafa_Ali/links/554c9b810cf21ed2135bde85/The-Representation-of-the-Execution-of-the-Safavid-Begum-from-the-Nusretname-of-Mustafa-Ali.pdf}} <!--- {{sfn|Uluç|٢٠١٣|p=}} ---> * {{cite book | last=Wallbank | first=Thomas Walter | title=Civilization Past & Present | publisher=HarperCollins | year=1992 | location=New York, NY | edition=7th | isbn=0-673-38867-0 | lccn=91025406 | orig-year=1942}} * {{cite journal |last=Wilson |first=Richard |date=March 2010 |title='When Golden Time Convents': Twelfth Night and Shakespeare's Eastern Promise |journal=Shakespeare |volume=6 |issue=2 |pp=209–226 |publisher=Routledge |issn=1745-0918 |doi=10.1080/17450911003790331 | s2cid=191598902}} {{refend}} {{پۆلی کۆمنز|Abbas I of Persia}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|مێژوو|سیاسەت|شیعە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧١]] [[پۆل:مردووانی ١٦٢٩]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] qadujy966ne81b4r59y9dur3syb6oin 0 135695 1569602 1531158 2026-03-28T20:42:49Z 1silent scientist 51740 1569602 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = شا ئیسماعیلی یەکەم | title = شاهنشاه (شای شاکان) | image = Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg | caption = وێنەی شا ئیسماعیل | succession = | reign = ١٥٠١ تا ١٥٢٤ | coronation = ١٥٠١ تەبریز | predecessor = | successor = [[تەھماسبی یەکەم]] | full name = ئیسماعیلی کوڕی شێخ حەیدەری کوڕی شێخ جونەید سەفەوی | royal house = [[شانشینی سەفەوی]] | father = [[شێخ حەیدەر]] | mother = [[عەلیمە بیگوم]] | birth_date = ١٧ی تەمووزی ١٤٨٧ | birth_place = [[ئەردەبیل]] [[ئاق قۆینلۆ]] | death_date = ٢٣ی ئایاری ١٥٢٤ | death_place = [[تەورێز]] [[ئیمپراتۆری سەفەوی]] | burial_place = [[ئەردەبیل]] لە [[ئێران]] | religion = [[ئیسلام]]، مەزهەبی [[شیعە]] | signature_type = | signature = |occupation=شاعیر}} '''ئیسماعیل کوڕی شێخ حەیدەر کوڕی شێخ جونەید''' ناسراو بە '''شا ئیسماعیلی یەکەم''' (١٤٨٧–١٥٢٤) بناغەدانەری حکوومەتی [[سەفەوییەکان]]ە. شا ئیسماعیل بە ڕەچەڵەک [[کورد]] و [[ئازەربایجانییەکان|تورکی ئازەر]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Syed|یەکەم=Muzaffar Husain|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=eACqCQAAQBAJ&pg=PA204&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Concise History of Islam|دوایین٢=Akhtar|یەکەم٢=Syed Saud|دوایین٣=Usmani|یەکەم٣=B. D.|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Vij Books India Pvt Ltd|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨٢٥٧٣-٤٧-٠|پەڕەکان=٢٠٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yarshater|یەکەم=Ehsan|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5D8OAQAAMAAJ&q=Kurdish+origins+safavid&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgJEAM#Kurdish%20origins%20safavid|سەردێڕ=Encyclopaedia Iranica|ڕێکەوت=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Routledge & Kegan Paul|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٠-٩٠٩٠-٤|پەڕەکان=٨|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahloowalia|یەکەم=B. S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Vp_q_MjupOIC&pg=PA127&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Invasion of the Genes Genetic Heritage of India|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Strategic Book Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٨٦٠-٦٩١-٧|پەڕەکان=١٢٧|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farrokh|یەکەم=Kaveh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=TVObCwAAQBAJ&pg=PA13&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjqpaq7pMSOAxX5xQIHHYuIDW84ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Iran at War: 1500-1988|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٩٦-٢٤٠-٥|پەڕەکان=١٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Savory |یەکەم=R. M. |سەردێڕ=Safavid Persia |ڕێکەوت=١٩٧٧|ئیش=The Cambridge History of Islam: Volume undefined: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |پەڕەکان=٣٩٤–٤٢٩|editor-last=Lambton |editor-first=Ann K. S. |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-islam/safavid-persia/E475A272F197D060EC9C4696C5E99CEF |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|زنجیرە=The Cambridge History of Islam |شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|editor2-last=Lewis |editor2-first=Bernard |editor3-last=Holt |editor3-first=P. M.}}</ref> ئەو لە بەر دوو بۆنە ناسراوە: یەکەم ئەوە کە حکوومەتی سەفەوییە یەکەم حکوومەتی تەواو سەربەخۆ لەدوای ھاتنی [[ئیسلام]] بۆ [[ئێران]]ە. دووەم بە فەرمی کردنی ئایینی [[شیعە]]یە. شا ئیسماعیل شیعری بە دوو زمان نوسیوە ئەم دوو زمانانە ئەمەن: [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی ئازەری|تورکی ئازەری]]. دەھۆنی و نازناوی ''خەتایی'' بۆ خۆی ھەڵبژاردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waal|یەکەم=Thomas De|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=glByDwAAQBAJ&pg=PA25&dq=shah+ismail+language&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjs1cLAwtuPAxV90QIHHWtwIlAQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=shah%20ismail%20language&f=false|سەردێڕ=The Caucasus: An Introduction|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٣٠٨-٥|پەڕەکان=٢٥|زمان=en}}</ref> شا ئیسماعیل پاش ئەوەی کە [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلۆی]] ڕووخاند نزیکەی ملیۆنێک کەسی سەر بە مەزهەبی [[سوننە]] کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Shah Ismail, first King of the Safavid Dynasty – Mahajjah |ناونیشان=https://mahajjah.com/shah-ismail-first-king-of-the-safavid-dynasty/ |زمان=en-US}}</ref> == ڕەچەڵەک == ئیسماعیلی یەکەم لە ١٧ی تەممووزی ١٤٨٧ لە [[ئەردەبیل]] لە شێخ حەیدەر و حەلیمە بێگمی هاوسەری لەدایکبووە. باوکی، شێخ حەیدەر، کە لە شێخ جونەید و شازادەی [[ئاق قۆینلۆ]] خەدیجە بێگم لەدایکبووە، شێخی [[تەریقەتی سەفەوی]] (ڕێبازێکی [[سۆفیگەری]]) و نەوەی ڕاستەوخۆی دامەزرێنەرە [[کورد]]ەکەی، [[سەفیەددین ئەردەبیلی|سەفیەددینی ئەردەبیلی]] (١٢٥٢-١٣٣٤) بوو. لە ساڵی ١٣٠١دا، سەفیەددین سەرکردایەتی زاهیدیەی وەرگرت، کە ڕێبازێکی گرنگی سۆفیگەری بوو لە [[گێڵان]]، ئەمەش لە زاهید گێڵانیی خەزوور و پیرە ڕۆحییەکەیەوە بۆی مابووەوە. دواتر ئەم ڕێبازە بە سەفەوی ناسرا. هەروەها ئیسماعیل خۆی وەک [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|مەهدی]] و وەک گەڕانەوەی ڕۆحی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] ناساند. ئیسماعیل کۆتا کەس بوو لە زنجیرەی پیرە گەورە میراتگرەکانی ئەم ڕێبازە، پێش ئەوەی بنەماڵەیەکی فەرمانڕەوا دابمەزرێنێت. دایکی، حەلیمە بێگم، کچی ئۆزۆن حەسەن بوو، فەرمانڕەوای بنەماڵەی تورکمانی [[ئاق قۆینلۆ]]، لە تێۆدۆرا مێگال کۆمنێنێی هاوسەری کە یۆنانییەکی پۆنتی بوو و زیاتر بە دێسپینا خاتوون دەناسرێت. دێسپینا خاتوون کچی ئیمپراتۆر [[یۆحەنای چوارەم]]ی [[تەرابزۆن]] بوو. ئەو لە ڕێککەوتنێکدا بۆ پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆن]] لە تورکە عوسمانییەکان، هاوسەرگیری لەگەڵ ئۆزۆن حەسەن کردبوو. ئیسماعیل نەوەی نەوەی ئیمپراتۆر ئەلێکسیۆسی چوارەمی تەرابزۆن و [[شا ئەلێکساندەری یەکەم]]ی گورجستان بوو. ڕۆجەر ساڤۆری پێشنیازی ئەوە دەکات کە خێزانەکەی ئیسماعیل بە ڕەچەڵەک [[ئێرانی]] بوون، ئەگەری زۆرە خەڵکی [[کوردستانی ئێران]] بن و دواتر ڕوویان لە ئازەربایجان کردبێت و لەوێ تێکەڵی دانیشتووانە [[تورک]] زمانەکان بوون. ئیسماعیل هەم بە [[فارسی]] و هەم بە شێوەزارێکی تورکی باشووری قسەی دەکرد، کە پێشەنگی تورکی [[ئازەری]]ی مۆدێرن بوو، و [[شیعر|ھەڵبەست]]ەکانیشی پێ دەنووسی، چونکە ئاڕاستەی شوێنکەوتووانی قزڵباشی تورکی کردبوون. ڕەچەڵەکی ئەو تێکەڵە بوو، پێکهاتبوو لە باپیرانی ئێرانی (ئەگەر زۆرە [[کورد]] بن) کە زۆرجار بۆ دروستکردنی هاوپەیمانی هاوسەرگیرییان لەگەڵ شازادە [[تورکمان]]ەکان دەکرد (وەک حەلیمە بێگمی دایکی کە [[ئاق قۆینلۆ]] بوو و خەدیجە بێگمی داپیرەی باوکی)، جگە لەوەش پێکهاتەیەکی تێکەڵی یۆنانی بیزەنتی و گورجی (لە دێسپینا خاتوونی داپیرەی دایکییەوە) تێدابوو. سەفەوییەکان وەک «تورکمانانی خاوەن ڕەچەڵەکی کوردی دوور» وەسف کراون، و داگیرکاریی [[سەفەوی]]ش وەک «سێیەم شەپۆلی تورکمان» کە ڕووی لە ئێران کردبێت دوای [[سەلجوقییەکان]] و [[قەرەقۆینلۆ]]/ ئاق قۆینلۆ هەژمار دەکرێت. لە هەمان کاتدا، زۆرینەی توێژەران کۆکن لەسەر ئەوەی کە ئەو ئیمپراتۆریەتەی لێی کەوتەوە ئیمپراتۆریەتێکی ئێرانی بووە، و دەوڵەتەکە دوای چەند سەدەیەک دابڕان دووبارە بە فەرمی بە «ئێران» ناوزەد کرایەوە. شەجەرەیەکی ساختە کە لەلایەن سەفەوییەکانەوە پەرەی پێدرا، بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە شێخ سەفی (دامەزرێنەری ڕێبازەکە و باپیری ئیسماعیل) نەوەی ڕاستەوخۆی حەوتەمین ئیمامی [[شیعەی دوازدە ئیمام]]ییە و لەوێشەوە دەگاتەوە سەر ئیمامی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] و پێغەمبەر [[محەممەد]]. == ساڵانی سەرەتا == لە ساڵی ١٤٨٨دا، باوکی ئیسماعیل لە شەڕێکدا لە [[تەبەسەران]] دژی هێزەکانی [[شێروان شا فەرۆخ یەسار]] و سەردەستەکەی، [[ئاق قۆینلۆ]] (کە یەکێتییەکی هۆزە تورکەکان بوو و زۆربەی ئێرانییان لەژێر دەستدا بوو) کوژرا. لە ساڵی ١٤٩٤دا، ئاق قۆینلۆ [[ئەردەبیل]]ی گرت، [[عەلی میرزا سەفەوی]]، کوڕە گەورەی حەیدەریان کوشت و ئیسماعیلی تەمەن حەوت ساڵانیان ناچار کرد لە [[گێڵان]] خۆی حەشار بدات، لەوێ لەژێر دەسەڵاتی کار-کیا سوڵتان عەلی میرزا، لەلایەن زانایانەوە پەروەردە و فێربوونی وەرگرت. کاتێک ئیسماعیل گەیشتە تەمەنی دوازدە ساڵی، لە خۆحەشاردان هاتە دەرەوە و لەگەڵ شوێنکەوتووانیدا گەڕایەوە بۆ ئەوەی ئێستا بە [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] دەناسرێت. سەرکەوتنی ئیسماعیل بۆ سەر کورسی دەسەڵات لە ڕێگەی هۆزە تورکمانەکانی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]]ەوە بوو، کە گرنگترین بەشی بزووتنەوەی [[قزڵباش]]یان پێکدەهێنا. زۆرجار وادەزانرێت کە ئیسماعیل بە تەنھا سەرکردایەتی بزووتنەوەی سەفەوی کردووە بۆ سەرکەوتن، هەرچەندە تەمەنی تەنھا دوازدە ساڵ بووە کاتێک لە حەشارگە هاتە دەرەوە بۆ دەستپێکردنی داگیرکارییەکانی و لە چواردە ساڵ تێپەڕی نەدەکرد کاتێک وەک شا تاجی لەسەر نرا. لە ڕاستیدا، گرووپێکی حەوت کەسی لە ڕاوێژکاران کە بە «ئەهلی ئیختیساس» ناسرابوون، ئاڕاستەی شۆڕشی سەفەوییان دەکرد. == کۆتاییی فەرمانڕەوایی و مردن == دوای [[شەڕی چاڵدێران]]، ئیسماعیل ئەو سیفەتە سەروو سروشتییە و ئەو هەستەی کە هەرگیز شکست ناهێنێت لەدەستدا، و وردە وردە پەنای بۆ زۆر خواردنەوەی [[مەی]] برد. ئەو کشایەوە بۆ کۆشکەکەی و جارێکی تر بەشداری لە هیچ هەڵمەتێکی سەربازیدا نەکرد، و کاروباری دەوڵەتی بۆ وەزیرەکەی، [[میرزا شا حوسێن]] بەجێهێشت، کە ببووە هاوڕێی نزیک و «نەدیم»ی (واتە هاودەمی مەیخواردنەوەی). ئەمەش ڕێگەی بە میرزا شا حوسێن دا کە هەژموونی خۆی زیاد بکات و دەسەڵاتەکانی فراوان بکات. میرزا شا حوسێن لە ساڵی ١٥٢٣ لەلایەن گرووپێک لە ئەفسەرانی [[قزڵباش]]ەوە تیرۆر کرا، دوای ئەوە [[ئیسماعیل جەلالەددین محەممەد تەبرێزی]] کوڕی زەکەریای وەک وەزیری نوێ دەستنیشان کرد. ئیسماعیل لە ٢٣ی ئایاری ١٥٢٤ لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[ئەردەبیل]] نێژرا. [[تەهماسبی یەکەم]]ی کوڕی شوێنی گرتەوە. ئەنجامەکانی شکستی چاڵدێران لە ڕووی دەروونیشەوە بۆ ئیسماعیل قورس بوون؛ پەیوەندییەکانی لەگەڵ شوێنکەوتووە قزڵباشەکانی بە تەواوی گۆڕانیان بەسەردا هات. ڕکابەرییە هۆزایەتییەکانی نێوان قزڵباشەکان کە پێش شکستی چاڵدێران بە شێوەیەکی کاتی وەستابوون، ڕاستەوخۆ دوای مردنی ئەو بە توندی سەریان هەڵدایەوە و بووە هۆی دە ساڵ شەڕی ناوخۆ (١٥٢٤-١٥٣٣) تا ئەو کاتەی شا تەهماسب کۆنتڕۆڵی کاروباری دەوڵەتی گرتەوە دەست. دواتر سەفەوییەکان بۆ ماوەیەکی کورت [[پارێزگای بەلخ|بەڵخ]] و [[قەندەهار]]یان لەدەستدا بۆ پاشایانی مەغۆلی هیند، و نزیک بوو هیراتیش لەدەست بدەن بۆ [[ئۆزبەک]]ەکان. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئیسماعیلدا، بەتایبەت لە کۆتاییی ساڵانی ١٥١٠دا، یەکەم هەنگاوەکان بۆ هاوپەیمانیی [[ھابسبۆرگ]]-[[پەرسیا]] نران، کاتێک [[کارلۆسی پێنجەم]] و [[لودویکی دووەم]]ی هەنگاریا لە پەیوەندیدا بوون بە مەبەستی یەکگرتن دژی دووژمنی هاوبەشیان کە تورکی [[عوسمانی]] بوو. مردنی شا ئیسماعیل دوای چەند ساڵێک لە قۆناغێکی زۆر خەمناک و تەڵخی ژیانی هات. ئەو لە ئەردەبیل، لە تەنیشت گۆڕی باپیری ناوداری، شێخ سەفی نێژرا. گۆڕی شا ئیسماعیل لەلایەن هاوسەرەکەی، تاجیلوو خانم لە ساڵی ١٥٢٤، لە ناو کۆمەڵەی [[خانەقا]] و [[مەزارگە]]ی [[سەفیەددین ئەردەبیلی|شێخ سەفیەددینی ئەردەبیلی]] دروستکرا. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Ismail I}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|شیعە|شیعر}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٥٢٤]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] [[پۆل:سۆفییە کوردەکان]] [[پۆل:کوردانی سەدەکانی نێوەڕاست]] [[پۆل:سۆفیەکانی ئێران]] [[پۆل:شیعەکان]] 4pvg95yupotujqpv3bo352ru7076fnd 1569603 1569602 2026-03-28T20:44:24Z 1silent scientist 51740 /* ساڵانی سەرەتا */ 1569603 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = شا ئیسماعیلی یەکەم | title = شاهنشاه (شای شاکان) | image = Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg | caption = وێنەی شا ئیسماعیل | succession = | reign = ١٥٠١ تا ١٥٢٤ | coronation = ١٥٠١ تەبریز | predecessor = | successor = [[تەھماسبی یەکەم]] | full name = ئیسماعیلی کوڕی شێخ حەیدەری کوڕی شێخ جونەید سەفەوی | royal house = [[شانشینی سەفەوی]] | father = [[شێخ حەیدەر]] | mother = [[عەلیمە بیگوم]] | birth_date = ١٧ی تەمووزی ١٤٨٧ | birth_place = [[ئەردەبیل]] [[ئاق قۆینلۆ]] | death_date = ٢٣ی ئایاری ١٥٢٤ | death_place = [[تەورێز]] [[ئیمپراتۆری سەفەوی]] | burial_place = [[ئەردەبیل]] لە [[ئێران]] | religion = [[ئیسلام]]، مەزهەبی [[شیعە]] | signature_type = | signature = |occupation=شاعیر}} '''ئیسماعیل کوڕی شێخ حەیدەر کوڕی شێخ جونەید''' ناسراو بە '''شا ئیسماعیلی یەکەم''' (١٤٨٧–١٥٢٤) بناغەدانەری حکوومەتی [[سەفەوییەکان]]ە. شا ئیسماعیل بە ڕەچەڵەک [[کورد]] و [[ئازەربایجانییەکان|تورکی ئازەر]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Syed|یەکەم=Muzaffar Husain|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=eACqCQAAQBAJ&pg=PA204&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Concise History of Islam|دوایین٢=Akhtar|یەکەم٢=Syed Saud|دوایین٣=Usmani|یەکەم٣=B. D.|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Vij Books India Pvt Ltd|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨٢٥٧٣-٤٧-٠|پەڕەکان=٢٠٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yarshater|یەکەم=Ehsan|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5D8OAQAAMAAJ&q=Kurdish+origins+safavid&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgJEAM#Kurdish%20origins%20safavid|سەردێڕ=Encyclopaedia Iranica|ڕێکەوت=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Routledge & Kegan Paul|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٠-٩٠٩٠-٤|پەڕەکان=٨|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahloowalia|یەکەم=B. S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Vp_q_MjupOIC&pg=PA127&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Invasion of the Genes Genetic Heritage of India|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Strategic Book Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٨٦٠-٦٩١-٧|پەڕەکان=١٢٧|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farrokh|یەکەم=Kaveh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=TVObCwAAQBAJ&pg=PA13&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjqpaq7pMSOAxX5xQIHHYuIDW84ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Iran at War: 1500-1988|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٩٦-٢٤٠-٥|پەڕەکان=١٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Savory |یەکەم=R. M. |سەردێڕ=Safavid Persia |ڕێکەوت=١٩٧٧|ئیش=The Cambridge History of Islam: Volume undefined: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |پەڕەکان=٣٩٤–٤٢٩|editor-last=Lambton |editor-first=Ann K. S. |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-islam/safavid-persia/E475A272F197D060EC9C4696C5E99CEF |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|زنجیرە=The Cambridge History of Islam |شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|editor2-last=Lewis |editor2-first=Bernard |editor3-last=Holt |editor3-first=P. M.}}</ref> ئەو لە بەر دوو بۆنە ناسراوە: یەکەم ئەوە کە حکوومەتی سەفەوییە یەکەم حکوومەتی تەواو سەربەخۆ لەدوای ھاتنی [[ئیسلام]] بۆ [[ئێران]]ە. دووەم بە فەرمی کردنی ئایینی [[شیعە]]یە. شا ئیسماعیل شیعری بە دوو زمان نوسیوە ئەم دوو زمانانە ئەمەن: [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی ئازەری|تورکی ئازەری]]. دەھۆنی و نازناوی ''خەتایی'' بۆ خۆی ھەڵبژاردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waal|یەکەم=Thomas De|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=glByDwAAQBAJ&pg=PA25&dq=shah+ismail+language&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjs1cLAwtuPAxV90QIHHWtwIlAQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=shah%20ismail%20language&f=false|سەردێڕ=The Caucasus: An Introduction|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٣٠٨-٥|پەڕەکان=٢٥|زمان=en}}</ref> شا ئیسماعیل پاش ئەوەی کە [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆینلۆی]] ڕووخاند نزیکەی ملیۆنێک کەسی سەر بە مەزهەبی [[سوننە]] کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Shah Ismail, first King of the Safavid Dynasty – Mahajjah |ناونیشان=https://mahajjah.com/shah-ismail-first-king-of-the-safavid-dynasty/ |زمان=en-US}}</ref> == ڕەچەڵەک == ئیسماعیلی یەکەم لە ١٧ی تەممووزی ١٤٨٧ لە [[ئەردەبیل]] لە شێخ حەیدەر و حەلیمە بێگمی هاوسەری لەدایکبووە. باوکی، شێخ حەیدەر، کە لە شێخ جونەید و شازادەی [[ئاق قۆینلۆ]] خەدیجە بێگم لەدایکبووە، شێخی [[تەریقەتی سەفەوی]] (ڕێبازێکی [[سۆفیگەری]]) و نەوەی ڕاستەوخۆی دامەزرێنەرە [[کورد]]ەکەی، [[سەفیەددین ئەردەبیلی|سەفیەددینی ئەردەبیلی]] (١٢٥٢-١٣٣٤) بوو. لە ساڵی ١٣٠١دا، سەفیەددین سەرکردایەتی زاهیدیەی وەرگرت، کە ڕێبازێکی گرنگی سۆفیگەری بوو لە [[گێڵان]]، ئەمەش لە زاهید گێڵانیی خەزوور و پیرە ڕۆحییەکەیەوە بۆی مابووەوە. دواتر ئەم ڕێبازە بە سەفەوی ناسرا. هەروەها ئیسماعیل خۆی وەک [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|مەهدی]] و وەک گەڕانەوەی ڕۆحی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] ناساند. ئیسماعیل کۆتا کەس بوو لە زنجیرەی پیرە گەورە میراتگرەکانی ئەم ڕێبازە، پێش ئەوەی بنەماڵەیەکی فەرمانڕەوا دابمەزرێنێت. دایکی، حەلیمە بێگم، کچی ئۆزۆن حەسەن بوو، فەرمانڕەوای بنەماڵەی تورکمانی [[ئاق قۆینلۆ]]، لە تێۆدۆرا مێگال کۆمنێنێی هاوسەری کە یۆنانییەکی پۆنتی بوو و زیاتر بە دێسپینا خاتوون دەناسرێت. دێسپینا خاتوون کچی ئیمپراتۆر [[یۆحەنای چوارەم]]ی [[تەرابزۆن]] بوو. ئەو لە ڕێککەوتنێکدا بۆ پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆن]] لە تورکە عوسمانییەکان، هاوسەرگیری لەگەڵ ئۆزۆن حەسەن کردبوو. ئیسماعیل نەوەی نەوەی ئیمپراتۆر ئەلێکسیۆسی چوارەمی تەرابزۆن و [[شا ئەلێکساندەری یەکەم]]ی گورجستان بوو. ڕۆجەر ساڤۆری پێشنیازی ئەوە دەکات کە خێزانەکەی ئیسماعیل بە ڕەچەڵەک [[ئێرانی]] بوون، ئەگەری زۆرە خەڵکی [[کوردستانی ئێران]] بن و دواتر ڕوویان لە ئازەربایجان کردبێت و لەوێ تێکەڵی دانیشتووانە [[تورک]] زمانەکان بوون. ئیسماعیل هەم بە [[فارسی]] و هەم بە شێوەزارێکی تورکی باشووری قسەی دەکرد، کە پێشەنگی تورکی [[ئازەری]]ی مۆدێرن بوو، و [[شیعر|ھەڵبەست]]ەکانیشی پێ دەنووسی، چونکە ئاڕاستەی شوێنکەوتووانی قزڵباشی تورکی کردبوون. ڕەچەڵەکی ئەو تێکەڵە بوو، پێکهاتبوو لە باپیرانی ئێرانی (ئەگەر زۆرە [[کورد]] بن) کە زۆرجار بۆ دروستکردنی هاوپەیمانی هاوسەرگیرییان لەگەڵ شازادە [[تورکمان]]ەکان دەکرد (وەک حەلیمە بێگمی دایکی کە [[ئاق قۆینلۆ]] بوو و خەدیجە بێگمی داپیرەی باوکی)، جگە لەوەش پێکهاتەیەکی تێکەڵی یۆنانی بیزەنتی و گورجی (لە دێسپینا خاتوونی داپیرەی دایکییەوە) تێدابوو. سەفەوییەکان وەک «تورکمانانی خاوەن ڕەچەڵەکی کوردی دوور» وەسف کراون، و داگیرکاریی [[سەفەوی]]ش وەک «سێیەم شەپۆلی تورکمان» کە ڕووی لە ئێران کردبێت دوای [[سەلجوقییەکان]] و [[قەرەقۆینلۆ]]/ ئاق قۆینلۆ هەژمار دەکرێت. لە هەمان کاتدا، زۆرینەی توێژەران کۆکن لەسەر ئەوەی کە ئەو ئیمپراتۆریەتەی لێی کەوتەوە ئیمپراتۆریەتێکی ئێرانی بووە، و دەوڵەتەکە دوای چەند سەدەیەک دابڕان دووبارە بە فەرمی بە «ئێران» ناوزەد کرایەوە. شەجەرەیەکی ساختە کە لەلایەن سەفەوییەکانەوە پەرەی پێدرا، بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە شێخ سەفی (دامەزرێنەری ڕێبازەکە و باپیری ئیسماعیل) نەوەی ڕاستەوخۆی حەوتەمین ئیمامی [[شیعەی دوازدە ئیمام]]ییە و لەوێشەوە دەگاتەوە سەر ئیمامی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] و پێغەمبەر [[محەممەد]]. == ساڵانی سەرەتا == لە ساڵی ١٤٨٨دا، باوکی ئیسماعیل لە شەڕێکدا لە [[تەبەسەران]] دژی هێزەکانی [[شێروان شا فەرۆخ یەسار]] و سەردەستەکەی، [[ئاق قۆینلۆ]] (کە یەکێتییەکی هۆزە تورکەکان بوو و زۆربەی ئێرانییان لەژێر دەستدا بوو) کوژرا. لە ساڵی ١٤٩٤دا، ئاق قۆینلۆ [[ئەردەبیل]]ی گرت، [[عەلی میرزا سەفەوی]]، کوڕە گەورەی حەیدەریان کوشت و ئیسماعیلی تەمەن حەوت ساڵانیان ناچار کرد لە [[گێڵان]] خۆی حەشار بدات، لەوێ لەژێر دەسەڵاتی کار-کیا سوڵتان عەلی میرزا، لەلایەن زانایانەوە پەروەردە و فێربوونی وەرگرت.<ref>Roemer 1986; Savory & Karamustafa 1998; Ghereghlou 2016; Matthee 2008.</ref> کاتێک ئیسماعیل گەیشتە تەمەنی دوازدە ساڵی، لە خۆحەشاردان هاتە دەرەوە و لەگەڵ شوێنکەوتووانیدا گەڕایەوە بۆ ئەوەی ئێستا بە [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] دەناسرێت. سەرکەوتنی ئیسماعیل بۆ سەر کورسی دەسەڵات لە ڕێگەی هۆزە تورکمانەکانی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]]ەوە بوو، کە گرنگترین بەشی بزووتنەوەی [[قزڵباش]]یان پێکدەهێنا. زۆرجار وادەزانرێت کە ئیسماعیل بە تەنھا سەرکردایەتی بزووتنەوەی سەفەوی کردووە بۆ سەرکەوتن، هەرچەندە تەمەنی تەنھا دوازدە ساڵ بووە کاتێک لە حەشارگە هاتە دەرەوە بۆ دەستپێکردنی داگیرکارییەکانی و لە چواردە ساڵ تێپەڕی نەدەکرد کاتێک وەک شا تاجی لەسەر نرا. لە ڕاستیدا، گرووپێکی حەوت کەسی لە ڕاوێژکاران کە بە «ئەهلی ئیختیساس» ناسرابوون، ئاڕاستەی شۆڕشی سەفەوییان دەکرد.<ref>Savory 2007, p. 22.</ref> == کۆتاییی فەرمانڕەوایی و مردن == دوای [[شەڕی چاڵدێران]]، ئیسماعیل ئەو سیفەتە سەروو سروشتییە و ئەو هەستەی کە هەرگیز شکست ناهێنێت لەدەستدا، و وردە وردە پەنای بۆ زۆر خواردنەوەی [[مەی]] برد. ئەو کشایەوە بۆ کۆشکەکەی و جارێکی تر بەشداری لە هیچ هەڵمەتێکی سەربازیدا نەکرد، و کاروباری دەوڵەتی بۆ وەزیرەکەی، [[میرزا شا حوسێن]] بەجێهێشت، کە ببووە هاوڕێی نزیک و «نەدیم»ی (واتە هاودەمی مەیخواردنەوەی). ئەمەش ڕێگەی بە میرزا شا حوسێن دا کە هەژموونی خۆی زیاد بکات و دەسەڵاتەکانی فراوان بکات. میرزا شا حوسێن لە ساڵی ١٥٢٣ لەلایەن گرووپێک لە ئەفسەرانی [[قزڵباش]]ەوە تیرۆر کرا، دوای ئەوە [[ئیسماعیل جەلالەددین محەممەد تەبرێزی]] کوڕی زەکەریای وەک وەزیری نوێ دەستنیشان کرد. ئیسماعیل لە ٢٣ی ئایاری ١٥٢٤ لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[ئەردەبیل]] نێژرا. [[تەهماسبی یەکەم]]ی کوڕی شوێنی گرتەوە. ئەنجامەکانی شکستی چاڵدێران لە ڕووی دەروونیشەوە بۆ ئیسماعیل قورس بوون؛ پەیوەندییەکانی لەگەڵ شوێنکەوتووە قزڵباشەکانی بە تەواوی گۆڕانیان بەسەردا هات. ڕکابەرییە هۆزایەتییەکانی نێوان قزڵباشەکان کە پێش شکستی چاڵدێران بە شێوەیەکی کاتی وەستابوون، ڕاستەوخۆ دوای مردنی ئەو بە توندی سەریان هەڵدایەوە و بووە هۆی دە ساڵ شەڕی ناوخۆ (١٥٢٤-١٥٣٣) تا ئەو کاتەی شا تەهماسب کۆنتڕۆڵی کاروباری دەوڵەتی گرتەوە دەست. دواتر سەفەوییەکان بۆ ماوەیەکی کورت [[پارێزگای بەلخ|بەڵخ]] و [[قەندەهار]]یان لەدەستدا بۆ پاشایانی مەغۆلی هیند، و نزیک بوو هیراتیش لەدەست بدەن بۆ [[ئۆزبەک]]ەکان. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئیسماعیلدا، بەتایبەت لە کۆتاییی ساڵانی ١٥١٠دا، یەکەم هەنگاوەکان بۆ هاوپەیمانیی [[ھابسبۆرگ]]-[[پەرسیا]] نران، کاتێک [[کارلۆسی پێنجەم]] و [[لودویکی دووەم]]ی هەنگاریا لە پەیوەندیدا بوون بە مەبەستی یەکگرتن دژی دووژمنی هاوبەشیان کە تورکی [[عوسمانی]] بوو. مردنی شا ئیسماعیل دوای چەند ساڵێک لە قۆناغێکی زۆر خەمناک و تەڵخی ژیانی هات. ئەو لە ئەردەبیل، لە تەنیشت گۆڕی باپیری ناوداری، شێخ سەفی نێژرا. گۆڕی شا ئیسماعیل لەلایەن هاوسەرەکەی، تاجیلوو خانم لە ساڵی ١٥٢٤، لە ناو کۆمەڵەی [[خانەقا]] و [[مەزارگە]]ی [[سەفیەددین ئەردەبیلی|شێخ سەفیەددینی ئەردەبیلی]] دروستکرا. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Ismail I}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|شیعە|شیعر}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٥٢٤]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] [[پۆل:سۆفییە کوردەکان]] [[پۆل:کوردانی سەدەکانی نێوەڕاست]] [[پۆل:سۆفیەکانی ئێران]] [[پۆل:شیعەکان]] rq3nsboldqudovndyo8d5py5gcdre18 1569604 1569603 2026-03-28T20:48:42Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569604 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = شا ئیسماعیلی یەکەم | title = شاھنشاە (شای شاکان) | image = Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg | caption = وێنەی شا ئیسماعیل | succession = | reign = ١٥٠١ تا ١٥٢٤ | coronation = ١٥٠١ تەبریز | predecessor = | successor = [[تەھماسبی یەکەم]] | full name = ئیسماعیلی کوڕی شێخ حەیدەری کوڕی شێخ جونەید سەفەوی | royal house = [[شانشینی سەفەوی]] | father = [[شێخ حەیدەر]] | mother = [[عەلیمە بیگوم]] | birth_date = ١٧ی تەممووزی ١٤٨٧ | birth_place = [[ئەردەبیل]] [[ئاق قۆینلۆ]] | death_date = ٢٣ی ئایاری ١٥٢٤ | death_place = [[تەورێز]] [[ئیمپراتۆری سەفەوی]] | burial_place = [[ئەردەبیل]] لە [[ئێران]] | religion = [[ئیسلام]]، مەزھەبی [[شیعە]] | signature_type = | signature = |occupation=شاعیر}} '''ئیسماعیل کوڕی شێخ حەیدەر کوڕی شێخ جونەید''' ناسراو بە '''شا ئیسماعیلی یەکەم''' (١٤٨٧–١٥٢٤) بناغەدانەری حکوومەتی [[سەفەوییەکان]]ە. شا ئیسماعیل بە ڕەچەڵەک [[کورد]] و [[ئازەربایجانییەکان|تورکی ئازەر]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Syed|یەکەم=Muzaffar Husain|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=eACqCQAAQBAJ&pg=PA204&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Concise History of Islam|دوایین٢=Akhtar|یەکەم٢=Syed Saud|دوایین٣=Usmani|یەکەم٣=B. D.|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Vij Books India Pvt Ltd|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨٢٥٧٣-٤٧-٠|پەڕەکان=٢٠٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yarshater|یەکەم=Ehsan|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5D8OAQAAMAAJ&q=Kurdish+origins+safavid&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgJEAM#Kurdish%20origins%20safavid|سەردێڕ=Encyclopaedia Iranica|ڕێکەوت=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Routledge & Kegan Paul|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٠-٩٠٩٠-٤|پەڕەکان=٨|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahloowalia|یەکەم=B. S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Vp_q_MjupOIC&pg=PA127&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Invasion of the Genes Genetic Heritage of India|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Strategic Book Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٨٦٠-٦٩١-٧|پەڕەکان=١٢٧|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farrokh|یەکەم=Kaveh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=TVObCwAAQBAJ&pg=PA13&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjqpaq7pMSOAxX5xQIHHYuIDW84ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Iran at War: 1500-1988|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٩٦-٢٤٠-٥|پەڕەکان=١٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Savory |یەکەم=R. M. |سەردێڕ=Safavid Persia |ڕێکەوت=١٩٧٧|ئیش=The Cambridge History of Islam: Volume undefined: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |پەڕەکان=٣٩٤–٤٢٩|editor-last=Lambton |editor-first=Ann K. S. |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-islam/safavid-persia/E475A272F197D060EC9C4696C5E99CEF |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|زنجیرە=The Cambridge History of Islam |شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|editor2-last=Lewis |editor2-first=Bernard |editor3-last=Holt |editor3-first=P. M.}}</ref> ئەو لە بەر دوو بۆنە ناسراوە: یەکەم ئەوە کە حکوومەتی سەفەوییە یەکەم حکوومەتی تەواو سەربەخۆ لەدوای ھاتنی [[ئیسلام]] بۆ [[ئێران]]ە. دووەم بە فەرمی کردنی ئایینی [[شیعە]]یە. شا ئیسماعیل شیعری بە دوو زمان نوسیوە ئەم دوو زمانانە ئەمەن: [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی ئازەری|تورکی ئازەری]]. دەھۆنی و نازناوی ''خەتایی'' بۆ خۆی ھەڵبژاردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waal|یەکەم=Thomas De|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=glByDwAAQBAJ&pg=PA25&dq=shah+ismail+language&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjs1cLAwtuPAxV90QIHHWtwIlAQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=shah%20ismail%20language&f=false|سەردێڕ=The Caucasus: An Introduction|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٣٠٨-٥|پەڕەکان=٢٥|زمان=en}}</ref> شا ئیسماعیل پاش ئەوەی کە [[ئاق قۆینلۆ]]ی ڕووخاند نزیکەی ملیۆنێک کەسی سەر بە مەزھەبی [[سوننە]] کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Shah Ismail, first King of the Safavid Dynasty – Mahajjah |ناونیشان=https://mahajjah.com/shah-ismail-first-king-of-the-safavid-dynasty/ |زمان=en-US}}</ref> == ڕەچەڵەک == ئیسماعیلی یەکەم لە ١٧ی تەممووزی ١٤٨٧ لە [[ئەردەبیل]] لە شێخ حەیدەر و حەلیمە بێگمی ھاوسەری لەدایکبووە. باوکی، شێخ حەیدەر، کە لە شێخ جونەید و شازادەی [[ئاق قۆینلۆ]] خەدیجە بێگم لەدایکبووە، شێخی [[تەریقەتی سەفەوی]] (ڕێبازێکی [[سۆفیگەری]]) و نەوەی ڕاستەوخۆی دامەزرێنەرە [[کورد]]ەکەی، [[سەفیەددین ئەردەبیلی|سەفییەددینی ئەردەبیلی]] (١٢٥٢–١٣٣٤) بوو. لە ساڵی ١٣٠١دا، سەفییەددین سەرکردایەتی زاھیدییەی وەرگرت، کە ڕێبازێکی گرنگی سۆفیگەری بوو لە [[گێڵان]]، ئەمەش لە زاھید گێڵانیی خەزوور و پیرە ڕۆحییەکەیەوە بۆی مابووەوە. دواتر ئەم ڕێبازە بە سەفەوی ناسرا. ھەروەھا ئیسماعیل خۆی وەک [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|مەھدی]] و وەک گەڕانەوەی ڕۆحی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] ناساند. ئیسماعیل کۆتا کەس بوو لە زنجیرەی پیرە گەورە میراتگرەکانی ئەم ڕێبازە، پێش ئەوەی بنەماڵەیەکی فەرمانڕەوا دابمەزرێنێت. دایکی، حەلیمە بێگم، کچی ئۆزۆن حەسەن بوو، فەرمانڕەوای بنەماڵەی تورکمانی [[ئاق قۆینلۆ]]، لە تێۆدۆرا مێگال کۆمنێنێی ھاوسەری کە یۆنانییەکی پۆنتی بوو و زیاتر بە دێسپینا خاتوون دەناسرێت. دێسپینا خاتوون کچی ئیمپراتۆر [[یۆحەنای چوارەم]]ی [[تەرابزۆن]] بوو. ئەو لە ڕێککەوتنێکدا بۆ پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆن]] لە تورکە عوسمانییەکان، ھاوسەرگیری لەگەڵ ئۆزۆن حەسەن کردبوو. ئیسماعیل نەوەی نەوەی ئیمپراتۆر ئەلێکسیۆسی چوارەمی تەرابزۆن و [[شا ئەلێکساندەری یەکەم]]ی گورجستان بوو. ڕۆجەر ساڤۆری پێشنیازی ئەوە دەکات کە خێزانەکەی ئیسماعیل بە ڕەچەڵەک [[ئێرانی]] بوون، ئەگەری زۆرە خەڵکی [[کوردستانی ئێران]] بن و دواتر ڕوویان لە ئازەربایجان کردبێت و لەوێ تێکەڵی دانیشتووانە [[تورک]] زمانەکان بوون. ئیسماعیل ھەم بە [[فارسی]] و ھەم بە شێوەزارێکی تورکی باشووری قسەی دەکرد، کە پێشەنگی تورکی [[ئازەری]]ی مۆدێرن بوو، و [[شیعر|ھەڵبەست]]ەکانیشی پێ دەنووسی، چونکە ئاڕاستەی شوێنکەوتووانی قزڵباشی تورکی کردبوون. ڕەچەڵەکی ئەو تێکەڵە بوو، پێکھاتبوو لە باپیرانی ئێرانی (ئەگەر زۆرە [[کورد]] بن) کە زۆرجار بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانی ھاوسەرگیرییان لەگەڵ شازادە [[تورکمان]]ەکان دەکرد (وەک حەلیمە بێگمی دایکی کە [[ئاق قۆینلۆ]] بوو و خەدیجە بێگمی داپیرەی باوکی)، جگە لەوەش پێکھاتەیەکی تێکەڵی یۆنانی بیزەنتی و گورجی (لە دێسپینا خاتوونی داپیرەی دایکییەوە) تێدابوو. سەفەوییەکان وەک «تورکمانانی خاوەن ڕەچەڵەکی کوردی دوور» وەسف کراون، و داگیرکاریی [[سەفەوی]]ش وەک «سێیەم شەپۆلی تورکمان» کە ڕووی لە ئێران کردبێت دوای [[سەلجوقییەکان]] و [[قەرەقۆینلۆ]]/ ئاق قۆینلۆ ھەژمار دەکرێت. لە ھەمان کاتدا، زۆرینەی توێژەران کۆکن لەسەر ئەوەی کە ئەو ئیمپراتۆرییەتەی لێی کەوتەوە ئیمپراتۆرییەتێکی ئێرانی بووە، و دەوڵەتەکە دوای چەند سەدەیەک دابڕان دووبارە بە فەرمی بە «ئێران» ناوزەد کرایەوە. شەجەرەیەکی ساختە کە لەلایەن سەفەوییەکانەوە پەرەی پێدرا، بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە شێخ سەفی (دامەزرێنەری ڕێبازەکە و باپیری ئیسماعیل) نەوەی ڕاستەوخۆی حەوتەمین ئیمامی [[شیعەی دوازدە ئیمام]]ییە و لەوێشەوە دەگاتەوە سەر ئیمامی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] و پێغەمبەر [[محەممەد]]. == ساڵانی سەرەتا == لە ساڵی ١٤٨٨دا، باوکی ئیسماعیل لە شەڕێکدا لە [[تەبەسەران]] دژی ھێزەکانی [[شێروان شا فەرۆخ یەسار]] و سەردەستەکەی، [[ئاق قۆینلۆ]] (کە یەکێتییەکی ھۆزە تورکەکان بوو و زۆربەی ئێرانییان لەژێر دەستدا بوو) کوژرا. لە ساڵی ١٤٩٤دا، ئاق قۆینلۆ [[ئەردەبیل]]ی گرت، [[عەلی میرزا سەفەوی]]، کوڕە گەورەی حەیدەریان کوشت و ئیسماعیلی تەمەن حەوت ساڵانیان ناچار کرد لە [[گێڵان]] خۆی حەشار بدات، لەوێ لەژێر دەسەڵاتی کار-کیا سوڵتان عەلی میرزا، لەلایەن زانایانەوە پەروەردە و فێربوونی وەرگرت.<ref>Roemer 1986; Savory & Karamustafa 1998; Ghereghlou 2016; Matthee 2008.</ref> کاتێک ئیسماعیل گەیشتە تەمەنی دوازدە ساڵی، لە خۆحەشاردان ھاتە دەرەوە و لەگەڵ شوێنکەوتووانیدا گەڕایەوە بۆ ئەوەی ئێستا بە [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] دەناسرێت. سەرکەوتنی ئیسماعیل بۆ سەر کورسی دەسەڵات لە ڕێگەی ھۆزە تورکمانەکانی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]]ەوە بوو، کە گرنگترین بەشی بزووتنەوەی [[قزڵباش]]یان پێکدەھێنا. زۆرجار وادەزانرێت کە ئیسماعیل بە تەنھا سەرکردایەتی بزووتنەوەی سەفەوی کردووە بۆ سەرکەوتن، ھەرچەندە تەمەنی تەنھا دوازدە ساڵ بووە کاتێک لە حەشارگە ھاتە دەرەوە بۆ دەستپێکردنی داگیرکارییەکانی و لە چواردە ساڵ تێپەڕی نەدەکرد کاتێک وەک شا تاجی لەسەر نرا. لە ڕاستیدا، گرووپێکی حەوت کەسی لە ڕاوێژکاران کە بە «ئەھلی ئیختیساس» ناسرابوون، ئاڕاستەی شۆڕشی سەفەوییان دەکرد.<ref>Savory 2007, p. 22.</ref> == کۆتاییی فەرمانڕەوایی و مردن == دوای [[شەڕی چاڵدێران]]، ئیسماعیل ئەو سیفەتە سەروو سروشتییە و ئەو ھەستەی کە ھەرگیز شکست ناھێنێت لەدەستدا، و وردە وردە پەنای بۆ زۆر خواردنەوەی [[مەی]] برد. ئەو کشایەوە بۆ کۆشکەکەی و جارێکی تر بەشداری لە ھیچ ھەڵمەتێکی سەربازیدا نەکرد، و کاروباری دەوڵەتی بۆ وەزیرەکەی، [[میرزا شا حوسێن]] بەجێھێشت، کە ببووە ھاوڕێی نزیک و «نەدیم»ی (واتە ھاودەمی مەیخواردنەوەی). ئەمەش ڕێگەی بە میرزا شا حوسێن دا کە ھەژموونی خۆی زیاد بکات و دەسەڵاتەکانی فراوان بکات. میرزا شا حوسێن لە ساڵی ١٥٢٣ لەلایەن گرووپێک لە ئەفسەرانی [[قزڵباش]]ەوە تیرۆر کرا، دوای ئەوە [[ئیسماعیل جەلالەددین محەممەد تەبرێزی]] کوڕی زەکەریای وەک وەزیری نوێ دەستنیشان کرد. ئیسماعیل لە ٢٣ی ئایاری ١٥٢٤ لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[ئەردەبیل]] نێژرا. [[تەھماسبی یەکەم]]ی کوڕی شوێنی گرتەوە. ئەنجامەکانی شکستی چاڵدێران لە ڕووی دەروونیشەوە بۆ ئیسماعیل قورس بوون؛ پەیوەندییەکانی لەگەڵ شوێنکەوتووە قزڵباشەکانی بە تەواوی گۆڕانیان بەسەردا ھات. ڕکابەرییە ھۆزایەتییەکانی نێوان قزڵباشەکان کە پێش شکستی چاڵدێران بە شێوەیەکی کاتی وەستابوون، ڕاستەوخۆ دوای مردنی ئەو بە توندی سەریان ھەڵدایەوە و بووە ھۆی دە ساڵ شەڕی ناوخۆ (١٥٢٤–١٥٣٣) تا ئەو کاتەی شا تەھماسب کۆنتڕۆڵی کاروباری دەوڵەتی گرتەوە دەست. دواتر سەفەوییەکان بۆ ماوەیەکی کورت [[پارێزگای بەلخ|بەڵخ]] و [[قەندەھار]]یان لەدەستدا بۆ پاشایانی مەغۆلی ھیند، و نزیک بوو ھیراتیش لەدەست بدەن بۆ [[ئۆزبەک]]ەکان. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئیسماعیلدا، بەتایبەت لە کۆتاییی ساڵانی ١٥١٠دا، یەکەم ھەنگاوەکان بۆ ھاوپەیمانیی [[ھابسبۆرگ]]-[[پەرسیا]] نران، کاتێک [[کارلۆسی پێنجەم]] و [[لودویکی دووەم]]ی ھەنگاریا لە پەیوەندیدا بوون بە مەبەستی یەکگرتن دژی دووژمنی ھاوبەشیان کە تورکی [[عوسمانی]] بوو. مردنی شا ئیسماعیل دوای چەند ساڵێک لە قۆناغێکی زۆر خەمناک و تەڵخی ژیانی ھات. ئەو لە ئەردەبیل، لە تەنیشت گۆڕی باپیری ناوداری، شێخ سەفی نێژرا. گۆڕی شا ئیسماعیل لەلایەن ھاوسەرەکەی، تاجیلوو خانم لە ساڵی ١٥٢٤، لە ناو کۆمەڵەی [[خانەقا]] و [[مەزارگە]]ی [[سەفیەددین ئەردەبیلی|شێخ سەفییەددینی ئەردەبیلی]] دروست کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Ismail I}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|شیعە|شیعر}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٥٢٤]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] [[پۆل:سۆفییە کوردەکان]] [[پۆل:کوردانی سەدەکانی نێوەڕاست]] [[پۆل:سۆفیەکانی ئێران]] [[پۆل:شیعەکان]] ch5cs9wtod5u8ye0wojzyq469kc3nm7 1569605 1569604 2026-03-28T20:59:24Z 1silent scientist 51740 /* ڕەچەڵەک */ 1569605 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = شا ئیسماعیلی یەکەم | title = شاھنشاە (شای شاکان) | image = Portrait of Shah Ismail I. Inscribed "Ismael Sophy Rex Pers". Painted by Cristofano dell'Altissimo, dated 1552-1568.jpg | caption = وێنەی شا ئیسماعیل | succession = | reign = ١٥٠١ تا ١٥٢٤ | coronation = ١٥٠١ تەبریز | predecessor = | successor = [[تەھماسبی یەکەم]] | full name = ئیسماعیلی کوڕی شێخ حەیدەری کوڕی شێخ جونەید سەفەوی | royal house = [[شانشینی سەفەوی]] | father = [[شێخ حەیدەر]] | mother = [[عەلیمە بیگوم]] | birth_date = ١٧ی تەممووزی ١٤٨٧ | birth_place = [[ئەردەبیل]] [[ئاق قۆینلۆ]] | death_date = ٢٣ی ئایاری ١٥٢٤ | death_place = [[تەورێز]] [[ئیمپراتۆری سەفەوی]] | burial_place = [[ئەردەبیل]] لە [[ئێران]] | religion = [[ئیسلام]]، مەزھەبی [[شیعە]] | signature_type = | signature = |occupation=شاعیر}} '''ئیسماعیل کوڕی شێخ حەیدەر کوڕی شێخ جونەید''' ناسراو بە '''شا ئیسماعیلی یەکەم''' (١٤٨٧–١٥٢٤) بناغەدانەری حکوومەتی [[سەفەوییەکان]]ە. شا ئیسماعیل بە ڕەچەڵەک [[کورد]] و [[ئازەربایجانییەکان|تورکی ئازەر]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Syed|یەکەم=Muzaffar Husain|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=eACqCQAAQBAJ&pg=PA204&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Concise History of Islam|دوایین٢=Akhtar|یەکەم٢=Syed Saud|دوایین٣=Usmani|یەکەم٣=B. D.|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Vij Books India Pvt Ltd|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨٢٥٧٣-٤٧-٠|پەڕەکان=٢٠٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yarshater|یەکەم=Ehsan|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5D8OAQAAMAAJ&q=Kurdish+origins+safavid&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgJEAM#Kurdish%20origins%20safavid|سەردێڕ=Encyclopaedia Iranica|ڕێکەوت=١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Routledge & Kegan Paul|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٠-٩٠٩٠-٤|پەڕەکان=٨|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahloowalia|یەکەم=B. S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Vp_q_MjupOIC&pg=PA127&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjWq9zgo8SOAxXl2AIHHSJTIAUQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Invasion of the Genes Genetic Heritage of India|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Strategic Book Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٨٦٠-٦٩١-٧|پەڕەکان=١٢٧|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farrokh|یەکەم=Kaveh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=TVObCwAAQBAJ&pg=PA13&dq=Kurdish+origins+safavid&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjqpaq7pMSOAxX5xQIHHYuIDW84ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=Kurdish%20origins%20safavid&f=false|سەردێڕ=Iran at War: 1500-1988|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٩٦-٢٤٠-٥|پەڕەکان=١٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Savory |یەکەم=R. M. |سەردێڕ=Safavid Persia |ڕێکەوت=١٩٧٧|ئیش=The Cambridge History of Islam: Volume undefined: The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |پەڕەکان=٣٩٤–٤٢٩|editor-last=Lambton |editor-first=Ann K. S. |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-islam/safavid-persia/E475A272F197D060EC9C4696C5E99CEF |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥|زنجیرە=The Cambridge History of Islam |شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|editor2-last=Lewis |editor2-first=Bernard |editor3-last=Holt |editor3-first=P. M.}}</ref> ئەو لە بەر دوو بۆنە ناسراوە: یەکەم ئەوە کە حکوومەتی سەفەوییە یەکەم حکوومەتی تەواو سەربەخۆ لەدوای ھاتنی [[ئیسلام]] بۆ [[ئێران]]ە. دووەم بە فەرمی کردنی ئایینی [[شیعە]]یە. شا ئیسماعیل شیعری بە دوو زمان نوسیوە ئەم دوو زمانانە ئەمەن: [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی ئازەری|تورکی ئازەری]]. دەھۆنی و نازناوی ''خەتایی'' بۆ خۆی ھەڵبژاردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waal|یەکەم=Thomas De|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=glByDwAAQBAJ&pg=PA25&dq=shah+ismail+language&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjs1cLAwtuPAxV90QIHHWtwIlAQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=shah%20ismail%20language&f=false|سەردێڕ=The Caucasus: An Introduction|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٣٠٨-٥|پەڕەکان=٢٥|زمان=en}}</ref> شا ئیسماعیل پاش ئەوەی کە [[ئاق قۆینلۆ]]ی ڕووخاند نزیکەی ملیۆنێک کەسی سەر بە مەزھەبی [[سوننە]] کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Shah Ismail, first King of the Safavid Dynasty – Mahajjah |ناونیشان=https://mahajjah.com/shah-ismail-first-king-of-the-safavid-dynasty/ |زمان=en-US}}</ref> == ڕەچەڵەک == ئیسماعیلی یەکەم لە ١٧ی تەممووزی ١٤٨٧ لە [[ئەردەبیل]] لە شێخ حەیدەر و [[حەلیمە بێگم]]ی ھاوسەری لەدایکبووە. باوکی، شێخ حەیدەر، کە لە شێخ جونەید و شازادەی [[ئاق قۆینلۆ]] [[خەدیجە بێگم]] لەدایکبووە، شێخی [[تەریقەتی سەفەوی]] (ڕێبازێکی [[سۆفیگەری]]) و نەوەی ڕاستەوخۆی دامەزرێنەرە [[کورد]]ەکەی، [[سەفیەددین ئەردەبیلی|سەفیەددینی ئەردەبیلی]] (١٢٥٢–١٣٣٤) بوو. لە ساڵی ١٣٠١دا، سەفیەددین سەرکردایەتی زاھیدییەی وەرگرت، کە ڕێبازێکی گرنگی سۆفیگەری بوو لە [[گێڵان]]، ئەمەش لە زاھید گێڵانیی خەزوور و پیرە ڕۆحییەکەیەوە بۆی مابووەوە. دواتر ئەم ڕێبازە بە سەفەوی ناسرا. ھەروەھا ئیسماعیل خۆی وەک [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|مەھدی]] و وەک گەڕانەوەی ڕۆحی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] ناساند. ئیسماعیل کۆتا کەس بوو لە زنجیرەی پیرە گەورە میراتگرەکانی ئەم ڕێبازە، پێش ئەوەی بنەماڵەیەکی فەرمانڕەوا دابمەزرێنێت. دایکی، حەلیمە بێگم، کچی ئۆزۆن حەسەن بوو، فەرمانڕەوای بنەماڵەی تورکمانی [[ئاق قۆینلۆ]]، لە تێۆدۆرا مێگال کۆمنێنێی ھاوسەری کە یۆنانییەکی پۆنتی بوو و زیاتر بە دێسپینا خاتوون دەناسرێت. دێسپینا خاتوون کچی ئیمپراتۆر [[یۆحەنای چوارەم]]ی [[تەرابزۆن]] بوو. ئەو لە ڕێککەوتنێکدا بۆ پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆن]] لە تورکە عوسمانییەکان، ھاوسەرگیری لەگەڵ ئۆزۆن حەسەن کردبوو. ئیسماعیل نەوەی نەوەی ئیمپراتۆر ئەلێکسیۆسی چوارەمی تەرابزۆن و [[شا ئەلێکساندەری یەکەم]]ی گورجستان بوو. ڕۆجەر ساڤۆری پێشنیازی ئەوە دەکات کە خێزانەکەی ئیسماعیل بە ڕەچەڵەک [[ئێرانی]] بوون، ئەگەری زۆرە خەڵکی [[کوردستانی ئێران]] بن و دواتر ڕوویان لە ئازەربایجان کردبێت و لەوێ تێکەڵی دانیشتووانە [[تورک]] زمانەکان بوون. ئیسماعیل ھەم بە [[فارسی]] و ھەم بە شێوەزارێکی تورکی باشووری قسەی دەکرد، کە پێشەنگی تورکی [[ئازەری]]ی مۆدێرن بوو، و [[شیعر|ھەڵبەست]]ەکانیشی پێ دەنووسی، چونکە ئاڕاستەی شوێنکەوتووانی قزڵباشی تورکی کردبوون. ڕەچەڵەکی ئەو تێکەڵە بوو، پێکھاتبوو لە باپیرانی ئێرانی (ئەگەر زۆرە [[کورد]] بن) کە زۆرجار بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانی ھاوسەرگیرییان لەگەڵ شازادە [[تورکمان]]ەکان دەکرد (وەک حەلیمە بێگمی دایکی کە [[ئاق قۆینلۆ]] بوو و خەدیجە بێگمی داپیرەی باوکی)، جگە لەوەش پێکھاتەیەکی تێکەڵی یۆنانی بیزەنتی و گورجی (لە دێسپینا خاتوونی داپیرەی دایکییەوە) تێدابوو. سەفەوییەکان وەک «تورکمانانی خاوەن ڕەچەڵەکی کوردی دوور» وەسف کراون، و داگیرکاریی [[سەفەوی]]ش وەک «سێیەم شەپۆلی تورکمان» کە ڕووی لە ئێران کردبێت دوای [[سەلجوقییەکان]] و [[قەرەقۆینلۆ]]/ ئاق قۆینلۆ ھەژمار دەکرێت. لە ھەمان کاتدا، زۆرینەی توێژەران کۆکن لەسەر ئەوەی کە ئەو ئیمپراتۆرییەتەی لێی کەوتەوە ئیمپراتۆرییەتێکی ئێرانی بووە، و دەوڵەتەکە دوای چەند سەدەیەک دابڕان دووبارە بە فەرمی بە «ئێران» ناوزەد کرایەوە. شەجەرەیەکی ساختە کە لەلایەن سەفەوییەکانەوە پەرەی پێدرا، بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە شێخ سەفی (دامەزرێنەری ڕێبازەکە و باپیری ئیسماعیل) نەوەی ڕاستەوخۆی حەوتەمین ئیمامی [[شیعەی دوازدە ئیمام]]ییە و لەوێشەوە دەگاتەوە سەر ئیمامی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|عەلی]] و پێغەمبەر [[محەممەد]]. == ساڵانی سەرەتا == لە ساڵی ١٤٨٨دا، باوکی ئیسماعیل لە شەڕێکدا لە [[تەبەسەران]] دژی ھێزەکانی [[شێروان شا فەرۆخ یەسار]] و سەردەستەکەی، [[ئاق قۆینلۆ]] (کە یەکێتییەکی ھۆزە تورکەکان بوو و زۆربەی ئێرانییان لەژێر دەستدا بوو) کوژرا. لە ساڵی ١٤٩٤دا، ئاق قۆینلۆ [[ئەردەبیل]]ی گرت، [[عەلی میرزا سەفەوی]]، کوڕە گەورەی حەیدەریان کوشت و ئیسماعیلی تەمەن حەوت ساڵانیان ناچار کرد لە [[گێڵان]] خۆی حەشار بدات، لەوێ لەژێر دەسەڵاتی کار-کیا سوڵتان عەلی میرزا، لەلایەن زانایانەوە پەروەردە و فێربوونی وەرگرت.<ref>Roemer 1986; Savory & Karamustafa 1998; Ghereghlou 2016; Matthee 2008.</ref> کاتێک ئیسماعیل گەیشتە تەمەنی دوازدە ساڵی، لە خۆحەشاردان ھاتە دەرەوە و لەگەڵ شوێنکەوتووانیدا گەڕایەوە بۆ ئەوەی ئێستا بە [[ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ئێران]] دەناسرێت. سەرکەوتنی ئیسماعیل بۆ سەر کورسی دەسەڵات لە ڕێگەی ھۆزە تورکمانەکانی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]]ەوە بوو، کە گرنگترین بەشی بزووتنەوەی [[قزڵباش]]یان پێکدەھێنا. زۆرجار وادەزانرێت کە ئیسماعیل بە تەنھا سەرکردایەتی بزووتنەوەی سەفەوی کردووە بۆ سەرکەوتن، ھەرچەندە تەمەنی تەنھا دوازدە ساڵ بووە کاتێک لە حەشارگە ھاتە دەرەوە بۆ دەستپێکردنی داگیرکارییەکانی و لە چواردە ساڵ تێپەڕی نەدەکرد کاتێک وەک شا تاجی لەسەر نرا. لە ڕاستیدا، گرووپێکی حەوت کەسی لە ڕاوێژکاران کە بە «ئەھلی ئیختیساس» ناسرابوون، ئاڕاستەی شۆڕشی سەفەوییان دەکرد.<ref>Savory 2007, p. 22.</ref> == کۆتاییی فەرمانڕەوایی و مردن == دوای [[شەڕی چاڵدێران]]، ئیسماعیل ئەو سیفەتە سەروو سروشتییە و ئەو ھەستەی کە ھەرگیز شکست ناھێنێت لەدەستدا، و وردە وردە پەنای بۆ زۆر خواردنەوەی [[مەی]] برد. ئەو کشایەوە بۆ کۆشکەکەی و جارێکی تر بەشداری لە ھیچ ھەڵمەتێکی سەربازیدا نەکرد، و کاروباری دەوڵەتی بۆ وەزیرەکەی، [[میرزا شا حوسێن]] بەجێھێشت، کە ببووە ھاوڕێی نزیک و «نەدیم»ی (واتە ھاودەمی مەیخواردنەوەی). ئەمەش ڕێگەی بە میرزا شا حوسێن دا کە ھەژموونی خۆی زیاد بکات و دەسەڵاتەکانی فراوان بکات. میرزا شا حوسێن لە ساڵی ١٥٢٣ لەلایەن گرووپێک لە ئەفسەرانی [[قزڵباش]]ەوە تیرۆر کرا، دوای ئەوە [[ئیسماعیل جەلالەددین محەممەد تەبرێزی]] کوڕی زەکەریای وەک وەزیری نوێ دەستنیشان کرد. ئیسماعیل لە ٢٣ی ئایاری ١٥٢٤ لە تەمەنی ٣٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[ئەردەبیل]] نێژرا. [[تەھماسبی یەکەم]]ی کوڕی شوێنی گرتەوە. ئەنجامەکانی شکستی چاڵدێران لە ڕووی دەروونیشەوە بۆ ئیسماعیل قورس بوون؛ پەیوەندییەکانی لەگەڵ شوێنکەوتووە قزڵباشەکانی بە تەواوی گۆڕانیان بەسەردا ھات. ڕکابەرییە ھۆزایەتییەکانی نێوان قزڵباشەکان کە پێش شکستی چاڵدێران بە شێوەیەکی کاتی وەستابوون، ڕاستەوخۆ دوای مردنی ئەو بە توندی سەریان ھەڵدایەوە و بووە ھۆی دە ساڵ شەڕی ناوخۆ (١٥٢٤–١٥٣٣) تا ئەو کاتەی شا تەھماسب کۆنتڕۆڵی کاروباری دەوڵەتی گرتەوە دەست. دواتر سەفەوییەکان بۆ ماوەیەکی کورت [[پارێزگای بەلخ|بەڵخ]] و [[قەندەھار]]یان لەدەستدا بۆ پاشایانی مەغۆلی ھیند، و نزیک بوو ھیراتیش لەدەست بدەن بۆ [[ئۆزبەک]]ەکان. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئیسماعیلدا، بەتایبەت لە کۆتاییی ساڵانی ١٥١٠دا، یەکەم ھەنگاوەکان بۆ ھاوپەیمانیی [[ھابسبۆرگ]]-[[پەرسیا]] نران، کاتێک [[کارلۆسی پێنجەم]] و [[لودویکی دووەم]]ی ھەنگاریا لە پەیوەندیدا بوون بە مەبەستی یەکگرتن دژی دووژمنی ھاوبەشیان کە تورکی [[عوسمانی]] بوو. مردنی شا ئیسماعیل دوای چەند ساڵێک لە قۆناغێکی زۆر خەمناک و تەڵخی ژیانی ھات. ئەو لە ئەردەبیل، لە تەنیشت گۆڕی باپیری ناوداری، شێخ سەفی نێژرا. گۆڕی شا ئیسماعیل لەلایەن ھاوسەرەکەی، تاجیلوو خانم لە ساڵی ١٥٢٤، لە ناو کۆمەڵەی [[خانەقا]] و [[مەزارگە]]ی [[سەفیەددین ئەردەبیلی|شێخ سەفییەددینی ئەردەبیلی]] دروست کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Ismail I}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|شیعە|شیعر}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٥٢٤]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] [[پۆل:سۆفییە کوردەکان]] [[پۆل:کوردانی سەدەکانی نێوەڕاست]] [[پۆل:سۆفیەکانی ئێران]] [[پۆل:شیعەکان]] ixwfl1370tdy2id2861qkdd496f00x6 1 138494 1569618 1375080 2026-03-29T02:34:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569618 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[سوننە]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540294 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090207065234/http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-Arabic-Ask_Scholar%2FFatwaA%2FFatwaA&cid=1122528601362 زیاد کرا بۆ http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?pagename=IslamOnline-Arabic-Ask_Scholar%2FFatwaA%2FFatwaA&cid=1122528601362 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٦، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سوننە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842985 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100306041425/http://www.islamonline.net/Arabic/doc/2004/04/article02d.SHTML بۆ http://www.islamonline.net/Arabic/doc/2004/04/article02d.SHTML زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سوننە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1375079 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170905232716/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html بۆ http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170905232716/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html بۆ http://edition.cnn.com/2009/WORLD/asiapcf/10/07/muslim.world.population/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:١٨، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سوننە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569617 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160311004501/http://www.14masom.com/hkaek-mn-tareek/08.htm بۆ http://www.14masom.com/hkaek-mn-tareek/08.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٤، ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) czf5oa86etbrouev2rj4oz9gupade7o 0 163840 1569423 1473459 2026-03-28T12:49:37Z 1silent scientist 51740 1569423 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەڵای زێرزەوان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Kela Zêrzewan) قەڵایەکی وێرانبووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییە]]، کە مەبەستی سەربازی بەکاریان ھێناوە.<ref name=":0">[https://www.aa.com.tr/en/culture/3-000-year-old-zerzevan-castle-makes-it-to-unesco-list/1808868 3,000-year-old Zerzevan Castle makes it to UNESCO list]، ئاژانسی ئەنادۆڵ، ڕۆژی ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠ نووسراوە.</ref> دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای دیاربەکر]]، [[باکووری کوردستان]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]. لە ساڵی ٢٠١٤، قەلاکە دۆزرایەوە. لە نیسانی ٢٠٢٠ ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە قەڵاکە دەچێتە ناو پێرستی شوێنەوارەکانی [[یوونێسکۆ]].<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 شوێنەوارێکی ئامەد دەخرێتە لیستی کاتیی شوێنەواری یونسکۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208173700/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}، ماڵپەڕی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]، ڕۆژی ١٨ی نیسانی ٢٠٢٠ لەلایەن کۆسار عوسمان بڵاوکراوەتەوە.</ref> قەڵاکە لە ساڵی ٢٠١٩، زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار گەشتیاری ھەبووە.<ref name=":0"/> == ڕەگناسی == هەندێک گەڕیدە لە سەدەی ١٨دا ناوی ئەم شوێنە بە «Kasr Zerzaua» (قەسری زێرزەوا) ناودەبەن، لەکاتێکدا [[ئەولیا چەلەبی]]، گەڕیدەیەکی عوسمانی کە لە سەدەی ١٧دا ژیاوە، لە سیاحەتنامەکەیدا (بەرگی چوارەم) لەکاتی گەشتکردنیدا لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[مێردین]]، ئاماژە بەم شوێنە دەکات وەک «دۆڵی زێرزەوان». ناوی زێرزەوان لە وشەی [[کوردی]]ی «[[زێڕ]]»ەوە هاتووە و «شێوە گۆڕدراوی زێرزەوانە کە لەلایەن [[گەڕیدە]]کانەوە ئاماژەی پێکراوە و ئەو ناوەیە کە بە نیشتەجێبوونەکە دراوە کاتێک گوندەکە» لە هەمان شوێندا بووە. == شوێن == قەڵای زێرزەوان لە سەدەی ٤دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]انی ڕۆژهەڵاتەوە وەک بنکەیەکی سەربازی لەسەر ڕێگا بازرگانییە کۆنەکەی نێوان [[ئامەد]] و [[مێردین]] دروستکراوە. تا سەدەی ٧ەم بەکارهاتووە. [[قەڵا]]کە لەسەر لوتکەی گردێکی بەردینی بە بەرزی ١٠٥-١٢٤ مەتر (٣٤٤-٤٠٧ پێ) لە تەنیشت گوندی [[دەمیرۆڵچەک]] هەڵکەوتووە، کە نزیکەی ١٣ کم لە باشووری ڕۆژهەڵاتی شارۆچکەی [[چنار، دیاربەکر|چنار]] لە پارێزگای ئامەد لەسەر ڕێگای سەرەکی D.950 بۆ مێردین دوورە. نزیکەی ٤٥ کم لە [[ئامەد]]ەوە دوورە. == کارە شوێنەوارییەکان == یەکەمین هەڵکەندنی شوێنەواری لە مانگەکانی هاوینی ٢٠١٤دا ئەنجامدرا. کارەکان لە سەرەتادا لەلایەن تیمێکی ٣٥ کەسییەوە بە سەرۆکایەتی شوێنەوارناسێکی [[زانکۆی دیجلە]] و لەژێر سەرپەرشتی [[مۆزەخانەی شوێنەواری ئامەد]] بەڕێوەچوو. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قەبارەی ئەو تیمەی لە شوێنەکەدا کاریان دەکرد بۆ ٦٠ کەس زیادی کرد. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، شوێنەوارناسان دەروازەی قەڵاکەیان دۆزییەوە. لە ساڵی ٢٠٢١دا، شوێنەوارناسان بلوێرێکی شەش کونی و ئەنگوستیلەیەکی بڕۆنزیان دۆزییەوە کە کلیلێکی پێوە بوو و بۆ کردنەوەی سندووق بەکارهاتووە. هەردوو پارچەکە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ٤ و ٥ی زایینی. == مێژوو == قەڵاکە بنکەیەکی سەربازیی ڕۆمانی ڕۆژهەڵات و نیشتەجێبوونێکی ستراتیژیی پاسەوانی بووە، کە بەسەر تەواوی [[دۆڵ]]ەکەدا دەڕوانێت و کۆنتڕۆڵی ڕێگای کۆنی نێوان ئامیدا ([[ئامەد]]ی ئێستا) و دارا ([[مێردین]]ی ئێستا)ی دەکرد. قەڵاکە بەهۆی شوێنەکەیەوە لەسەر سنووری هەرە ڕۆژهەڵاتی پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ان، ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو. ئەم شوێنە خاڵی یەکتربڕین و ئاوێتەبوونی [[چاند]]ەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات بوو. ئەم شوێنە لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا بە «Samachi» (ساماچی) دەناسرا. شوێنی شەڕی قورس بوو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]. ئەو خشڵ و زێڕانەی لە قەڵاکەدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە دانیشتووانی مەدەنی و کارمەندانی سەربازی پێکەوە ژیاون، و سەربازەکان لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکانیاندا نیشتەجێ بوون. قەڵاکە ئەوەندە گەورە بووە کە جێگەی دانیشتوانی نزیکەی هەزار کەسی تێدا بووەتەوە. کارەکانی نۆژەنکردنەوە و بونیادنانەوە کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆرەکانی ڕۆمیی ڕۆژهەڵات]]، [[ئاناستاسیۆسی]] یەکەم (٤٩١-٥١٨) و [[جەستینیانی یەکەم]] (٥٢٧-٥٦٥) ئەنجامدراون، وایان کرد قەڵاکە پێش وێرانبوونی بگاتە دوایین شێوەی خۆی. قەڵاکە بە ئەگەری زۆرەوە تا ساڵی ٦٣٩ بەکارهاتووە، هەتا کاتی هاتنی موسڵمانانی [[عەرەب]] لە سەرەتای جەنگەکانی عەرەب و بیزەنتین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Zerzevan Castle}} [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد]] 3nvky95otfjyxcp2qooc1ali6xppr1z 1569424 1569423 2026-03-28T13:01:44Z 1silent scientist 51740 /* ڕەگناسی */ 1569424 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەڵای زێرزەوان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Kela Zêrzewan) قەڵایەکی وێرانبووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییە]]، کە مەبەستی سەربازی بەکاریان ھێناوە.<ref name=":0">[https://www.aa.com.tr/en/culture/3-000-year-old-zerzevan-castle-makes-it-to-unesco-list/1808868 3,000-year-old Zerzevan Castle makes it to UNESCO list]، ئاژانسی ئەنادۆڵ، ڕۆژی ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠ نووسراوە.</ref> دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای دیاربەکر]]، [[باکووری کوردستان]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]. لە ساڵی ٢٠١٤، قەلاکە دۆزرایەوە. لە نیسانی ٢٠٢٠ ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە قەڵاکە دەچێتە ناو پێرستی شوێنەوارەکانی [[یوونێسکۆ]].<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 شوێنەوارێکی ئامەد دەخرێتە لیستی کاتیی شوێنەواری یونسکۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208173700/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}، ماڵپەڕی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]، ڕۆژی ١٨ی نیسانی ٢٠٢٠ لەلایەن کۆسار عوسمان بڵاوکراوەتەوە.</ref> قەڵاکە لە ساڵی ٢٠١٩، زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار گەشتیاری ھەبووە.<ref name=":0"/> == ڕەگناسی == هەندێک گەڕیدە لە سەدەی ١٨دا ناوی ئەم شوێنە بە «Kasr Zerzaua» (قەسری زێرزەوا) ناودەبەن، لەکاتێکدا [[ئەولیا چەلەبی]]، گەڕیدەیەکی عوسمانی کە لە سەدەی ١٧دا ژیاوە، لە سیاحەتنامەکەیدا (بەرگی چوارەم) لەکاتی گەشتکردنیدا لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[مێردین]]، ئاماژە بەم شوێنە دەکات وەک «دۆڵی زێرزەوان». ناوی زێرزەوان لە وشەی [[کوردی]]ی «[[زێڕ]]»ەوە هاتووە و «شێوە گۆڕدراوی زێرزەوانە کە لەلایەن [[گەڕیدە]]کانەوە ئاماژەی پێکراوە و ئەو ناوەیە کە بە نیشتەجێبوونەکە دراوە کاتێک گوندەکە» لە هەمان شوێندا بووە.<ref>https://www.amazon.com/Zerzevan-Castle-Samachi-garrison-garnizonu/dp/6051499199</ref> == شوێن == قەڵای زێرزەوان لە سەدەی ٤دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]انی ڕۆژهەڵاتەوە وەک بنکەیەکی سەربازی لەسەر ڕێگا بازرگانییە کۆنەکەی نێوان [[ئامەد]] و [[مێردین]] دروستکراوە. تا سەدەی ٧ەم بەکارهاتووە. [[قەڵا]]کە لەسەر لوتکەی گردێکی بەردینی بە بەرزی ١٠٥-١٢٤ مەتر (٣٤٤-٤٠٧ پێ) لە تەنیشت گوندی [[دەمیرۆڵچەک]] هەڵکەوتووە، کە نزیکەی ١٣ کم لە باشووری ڕۆژهەڵاتی شارۆچکەی [[چنار، دیاربەکر|چنار]] لە پارێزگای ئامەد لەسەر ڕێگای سەرەکی D.950 بۆ مێردین دوورە. نزیکەی ٤٥ کم لە [[ئامەد]]ەوە دوورە. == کارە شوێنەوارییەکان == یەکەمین هەڵکەندنی شوێنەواری لە مانگەکانی هاوینی ٢٠١٤دا ئەنجامدرا. کارەکان لە سەرەتادا لەلایەن تیمێکی ٣٥ کەسییەوە بە سەرۆکایەتی شوێنەوارناسێکی [[زانکۆی دیجلە]] و لەژێر سەرپەرشتی [[مۆزەخانەی شوێنەواری ئامەد]] بەڕێوەچوو. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قەبارەی ئەو تیمەی لە شوێنەکەدا کاریان دەکرد بۆ ٦٠ کەس زیادی کرد. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، شوێنەوارناسان دەروازەی قەڵاکەیان دۆزییەوە. لە ساڵی ٢٠٢١دا، شوێنەوارناسان بلوێرێکی شەش کونی و ئەنگوستیلەیەکی بڕۆنزیان دۆزییەوە کە کلیلێکی پێوە بوو و بۆ کردنەوەی سندووق بەکارهاتووە. هەردوو پارچەکە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ٤ و ٥ی زایینی. == مێژوو == قەڵاکە بنکەیەکی سەربازیی ڕۆمانی ڕۆژهەڵات و نیشتەجێبوونێکی ستراتیژیی پاسەوانی بووە، کە بەسەر تەواوی [[دۆڵ]]ەکەدا دەڕوانێت و کۆنتڕۆڵی ڕێگای کۆنی نێوان ئامیدا ([[ئامەد]]ی ئێستا) و دارا ([[مێردین]]ی ئێستا)ی دەکرد. قەڵاکە بەهۆی شوێنەکەیەوە لەسەر سنووری هەرە ڕۆژهەڵاتی پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ان، ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو. ئەم شوێنە خاڵی یەکتربڕین و ئاوێتەبوونی [[چاند]]ەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات بوو. ئەم شوێنە لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا بە «Samachi» (ساماچی) دەناسرا. شوێنی شەڕی قورس بوو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]. ئەو خشڵ و زێڕانەی لە قەڵاکەدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە دانیشتووانی مەدەنی و کارمەندانی سەربازی پێکەوە ژیاون، و سەربازەکان لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکانیاندا نیشتەجێ بوون. قەڵاکە ئەوەندە گەورە بووە کە جێگەی دانیشتوانی نزیکەی هەزار کەسی تێدا بووەتەوە. کارەکانی نۆژەنکردنەوە و بونیادنانەوە کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆرەکانی ڕۆمیی ڕۆژهەڵات]]، [[ئاناستاسیۆسی]] یەکەم (٤٩١-٥١٨) و [[جەستینیانی یەکەم]] (٥٢٧-٥٦٥) ئەنجامدراون، وایان کرد قەڵاکە پێش وێرانبوونی بگاتە دوایین شێوەی خۆی. قەڵاکە بە ئەگەری زۆرەوە تا ساڵی ٦٣٩ بەکارهاتووە، هەتا کاتی هاتنی موسڵمانانی [[عەرەب]] لە سەرەتای جەنگەکانی عەرەب و بیزەنتین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Zerzevan Castle}} [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد]] qkrnlvrcin7qimbl78z9a39ulkajvse 1569425 1569424 2026-03-28T13:02:15Z 1silent scientist 51740 /* شوێن */ 1569425 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەڵای زێرزەوان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Kela Zêrzewan) قەڵایەکی وێرانبووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییە]]، کە مەبەستی سەربازی بەکاریان ھێناوە.<ref name=":0">[https://www.aa.com.tr/en/culture/3-000-year-old-zerzevan-castle-makes-it-to-unesco-list/1808868 3,000-year-old Zerzevan Castle makes it to UNESCO list]، ئاژانسی ئەنادۆڵ، ڕۆژی ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠ نووسراوە.</ref> دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای دیاربەکر]]، [[باکووری کوردستان]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]. لە ساڵی ٢٠١٤، قەلاکە دۆزرایەوە. لە نیسانی ٢٠٢٠ ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە قەڵاکە دەچێتە ناو پێرستی شوێنەوارەکانی [[یوونێسکۆ]].<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 شوێنەوارێکی ئامەد دەخرێتە لیستی کاتیی شوێنەواری یونسکۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208173700/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}، ماڵپەڕی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]، ڕۆژی ١٨ی نیسانی ٢٠٢٠ لەلایەن کۆسار عوسمان بڵاوکراوەتەوە.</ref> قەڵاکە لە ساڵی ٢٠١٩، زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار گەشتیاری ھەبووە.<ref name=":0"/> == ڕەگناسی == هەندێک گەڕیدە لە سەدەی ١٨دا ناوی ئەم شوێنە بە «Kasr Zerzaua» (قەسری زێرزەوا) ناودەبەن، لەکاتێکدا [[ئەولیا چەلەبی]]، گەڕیدەیەکی عوسمانی کە لە سەدەی ١٧دا ژیاوە، لە سیاحەتنامەکەیدا (بەرگی چوارەم) لەکاتی گەشتکردنیدا لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[مێردین]]، ئاماژە بەم شوێنە دەکات وەک «دۆڵی زێرزەوان». ناوی زێرزەوان لە وشەی [[کوردی]]ی «[[زێڕ]]»ەوە هاتووە و «شێوە گۆڕدراوی زێرزەوانە کە لەلایەن [[گەڕیدە]]کانەوە ئاماژەی پێکراوە و ئەو ناوەیە کە بە نیشتەجێبوونەکە دراوە کاتێک گوندەکە» لە هەمان شوێندا بووە.<ref>https://www.amazon.com/Zerzevan-Castle-Samachi-garrison-garnizonu/dp/6051499199</ref> == شوێن == قەڵای زێرزەوان لە سەدەی ٤دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]انی ڕۆژهەڵاتەوە وەک بنکەیەکی سەربازی لەسەر ڕێگا بازرگانییە کۆنەکەی نێوان [[ئامەد]] و [[مێردین]] دروستکراوە. تا سەدەی ٧ەم بەکارهاتووە. [[قەڵا]]کە لەسەر لوتکەی گردێکی بەردینی بە بەرزی ١٠٥-١٢٤ مەتر (٣٤٤-٤٠٧ پێ) لە تەنیشت گوندی [[دەمیرۆڵچەک]] هەڵکەوتووە، کە نزیکەی ١٣ کم لە باشووری ڕۆژهەڵاتی شارۆچکەی [[چنار، دیاربەکر|چنار]] لە پارێزگای ئامەد لەسەر ڕێگای سەرەکی D.950 بۆ مێردین دوورە. نزیکەی ٤٥ کم لە [[ئامەد]]ەوە دوورە.<ref>https://web.archive.org/web/20150908035249/http://arkeolojihaber.net/2015/09/04/diyarbakirda-romali-hristiyanlarin-ilk-kilisesi-bulundu/</ref><ref>https://www.hurriyetdailynews.com/zerzevan-castle-home-to-secret-history--117141</ref> == کارە شوێنەوارییەکان == یەکەمین هەڵکەندنی شوێنەواری لە مانگەکانی هاوینی ٢٠١٤دا ئەنجامدرا. کارەکان لە سەرەتادا لەلایەن تیمێکی ٣٥ کەسییەوە بە سەرۆکایەتی شوێنەوارناسێکی [[زانکۆی دیجلە]] و لەژێر سەرپەرشتی [[مۆزەخانەی شوێنەواری ئامەد]] بەڕێوەچوو. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قەبارەی ئەو تیمەی لە شوێنەکەدا کاریان دەکرد بۆ ٦٠ کەس زیادی کرد. لە ساڵی ٢٠٢٠دا، شوێنەوارناسان دەروازەی قەڵاکەیان دۆزییەوە. لە ساڵی ٢٠٢١دا، شوێنەوارناسان بلوێرێکی شەش کونی و ئەنگوستیلەیەکی بڕۆنزیان دۆزییەوە کە کلیلێکی پێوە بوو و بۆ کردنەوەی سندووق بەکارهاتووە. هەردوو پارچەکە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ٤ و ٥ی زایینی. == مێژوو == قەڵاکە بنکەیەکی سەربازیی ڕۆمانی ڕۆژهەڵات و نیشتەجێبوونێکی ستراتیژیی پاسەوانی بووە، کە بەسەر تەواوی [[دۆڵ]]ەکەدا دەڕوانێت و کۆنتڕۆڵی ڕێگای کۆنی نێوان ئامیدا ([[ئامەد]]ی ئێستا) و دارا ([[مێردین]]ی ئێستا)ی دەکرد. قەڵاکە بەهۆی شوێنەکەیەوە لەسەر سنووری هەرە ڕۆژهەڵاتی پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ان، ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو. ئەم شوێنە خاڵی یەکتربڕین و ئاوێتەبوونی [[چاند]]ەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات بوو. ئەم شوێنە لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا بە «Samachi» (ساماچی) دەناسرا. شوێنی شەڕی قورس بوو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]. ئەو خشڵ و زێڕانەی لە قەڵاکەدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە دانیشتووانی مەدەنی و کارمەندانی سەربازی پێکەوە ژیاون، و سەربازەکان لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکانیاندا نیشتەجێ بوون. قەڵاکە ئەوەندە گەورە بووە کە جێگەی دانیشتوانی نزیکەی هەزار کەسی تێدا بووەتەوە. کارەکانی نۆژەنکردنەوە و بونیادنانەوە کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆرەکانی ڕۆمیی ڕۆژهەڵات]]، [[ئاناستاسیۆسی]] یەکەم (٤٩١-٥١٨) و [[جەستینیانی یەکەم]] (٥٢٧-٥٦٥) ئەنجامدراون، وایان کرد قەڵاکە پێش وێرانبوونی بگاتە دوایین شێوەی خۆی. قەڵاکە بە ئەگەری زۆرەوە تا ساڵی ٦٣٩ بەکارهاتووە، هەتا کاتی هاتنی موسڵمانانی [[عەرەب]] لە سەرەتای جەنگەکانی عەرەب و بیزەنتین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Zerzevan Castle}} [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد]] jg7l9f3wsjjvav2osq6oflqmpxwb2cx 1569426 1569425 2026-03-28T13:03:13Z 1silent scientist 51740 /* کارە شوێنەوارییەکان */ 1569426 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەڵای زێرزەوان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Kela Zêrzewan) قەڵایەکی وێرانبووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییە]]، کە مەبەستی سەربازی بەکاریان ھێناوە.<ref name=":0">[https://www.aa.com.tr/en/culture/3-000-year-old-zerzevan-castle-makes-it-to-unesco-list/1808868 3,000-year-old Zerzevan Castle makes it to UNESCO list]، ئاژانسی ئەنادۆڵ، ڕۆژی ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠ نووسراوە.</ref> دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای دیاربەکر]]، [[باکووری کوردستان]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]. لە ساڵی ٢٠١٤، قەلاکە دۆزرایەوە. لە نیسانی ٢٠٢٠ ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە قەڵاکە دەچێتە ناو پێرستی شوێنەوارەکانی [[یوونێسکۆ]].<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 شوێنەوارێکی ئامەد دەخرێتە لیستی کاتیی شوێنەواری یونسکۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208173700/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}، ماڵپەڕی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]، ڕۆژی ١٨ی نیسانی ٢٠٢٠ لەلایەن کۆسار عوسمان بڵاوکراوەتەوە.</ref> قەڵاکە لە ساڵی ٢٠١٩، زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار گەشتیاری ھەبووە.<ref name=":0"/> == ڕەگناسی == هەندێک گەڕیدە لە سەدەی ١٨دا ناوی ئەم شوێنە بە «Kasr Zerzaua» (قەسری زێرزەوا) ناودەبەن، لەکاتێکدا [[ئەولیا چەلەبی]]، گەڕیدەیەکی عوسمانی کە لە سەدەی ١٧دا ژیاوە، لە سیاحەتنامەکەیدا (بەرگی چوارەم) لەکاتی گەشتکردنیدا لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[مێردین]]، ئاماژە بەم شوێنە دەکات وەک «دۆڵی زێرزەوان». ناوی زێرزەوان لە وشەی [[کوردی]]ی «[[زێڕ]]»ەوە هاتووە و «شێوە گۆڕدراوی زێرزەوانە کە لەلایەن [[گەڕیدە]]کانەوە ئاماژەی پێکراوە و ئەو ناوەیە کە بە نیشتەجێبوونەکە دراوە کاتێک گوندەکە» لە هەمان شوێندا بووە.<ref>https://www.amazon.com/Zerzevan-Castle-Samachi-garrison-garnizonu/dp/6051499199</ref> == شوێن == قەڵای زێرزەوان لە سەدەی ٤دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]انی ڕۆژهەڵاتەوە وەک بنکەیەکی سەربازی لەسەر ڕێگا بازرگانییە کۆنەکەی نێوان [[ئامەد]] و [[مێردین]] دروستکراوە. تا سەدەی ٧ەم بەکارهاتووە. [[قەڵا]]کە لەسەر لوتکەی گردێکی بەردینی بە بەرزی ١٠٥-١٢٤ مەتر (٣٤٤-٤٠٧ پێ) لە تەنیشت گوندی [[دەمیرۆڵچەک]] هەڵکەوتووە، کە نزیکەی ١٣ کم لە باشووری ڕۆژهەڵاتی شارۆچکەی [[چنار، دیاربەکر|چنار]] لە پارێزگای ئامەد لەسەر ڕێگای سەرەکی D.950 بۆ مێردین دوورە. نزیکەی ٤٥ کم لە [[ئامەد]]ەوە دوورە.<ref>https://web.archive.org/web/20150908035249/http://arkeolojihaber.net/2015/09/04/diyarbakirda-romali-hristiyanlarin-ilk-kilisesi-bulundu/</ref><ref>https://www.hurriyetdailynews.com/zerzevan-castle-home-to-secret-history--117141</ref> == کارە شوێنەوارییەکان == یەکەمین هەڵکەندنی شوێنەواری لە مانگەکانی هاوینی ٢٠١٤دا ئەنجامدرا. کارەکان لە سەرەتادا لەلایەن تیمێکی ٣٥ کەسییەوە بە سەرۆکایەتی شوێنەوارناسێکی [[زانکۆی دیجلە]] و لەژێر سەرپەرشتی [[مۆزەخانەی شوێنەواری ئامەد]] بەڕێوەچوو. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قەبارەی ئەو تیمەی لە شوێنەکەدا کاریان دەکرد بۆ ٦٠ کەس زیادی کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20161229125338/http://arkeolojihaber.net/2016/12/27/zerzevan-kalesinde-mithras-tarikatina-ait-yeralti-tapinagi-bulundu/</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، شوێنەوارناسان دەروازەی قەڵاکەیان دۆزییەوە.<ref>https://www.hurriyetdailynews.com/1800-year-old-zerzevan-castle-entrance-found-157401</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، شوێنەوارناسان بلوێرێکی شەش کونی و ئەنگوستیلەیەکی بڕۆنزیان دۆزییەوە کە کلیلێکی پێوە بوو و بۆ کردنەوەی سندووق بەکارهاتووە. هەردوو پارچەکە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ٤ و ٥ی زایینی.<ref>https://www.hurriyetdailynews.com/ancient-flute-reveals-interest-in-music-169830</ref> == مێژوو == قەڵاکە بنکەیەکی سەربازیی ڕۆمانی ڕۆژهەڵات و نیشتەجێبوونێکی ستراتیژیی پاسەوانی بووە، کە بەسەر تەواوی [[دۆڵ]]ەکەدا دەڕوانێت و کۆنتڕۆڵی ڕێگای کۆنی نێوان ئامیدا ([[ئامەد]]ی ئێستا) و دارا ([[مێردین]]ی ئێستا)ی دەکرد. قەڵاکە بەهۆی شوێنەکەیەوە لەسەر سنووری هەرە ڕۆژهەڵاتی پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ان، ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو. ئەم شوێنە خاڵی یەکتربڕین و ئاوێتەبوونی [[چاند]]ەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات بوو. ئەم شوێنە لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا بە «Samachi» (ساماچی) دەناسرا. شوێنی شەڕی قورس بوو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]. ئەو خشڵ و زێڕانەی لە قەڵاکەدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە دانیشتووانی مەدەنی و کارمەندانی سەربازی پێکەوە ژیاون، و سەربازەکان لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکانیاندا نیشتەجێ بوون. قەڵاکە ئەوەندە گەورە بووە کە جێگەی دانیشتوانی نزیکەی هەزار کەسی تێدا بووەتەوە. کارەکانی نۆژەنکردنەوە و بونیادنانەوە کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆرەکانی ڕۆمیی ڕۆژهەڵات]]، [[ئاناستاسیۆسی]] یەکەم (٤٩١-٥١٨) و [[جەستینیانی یەکەم]] (٥٢٧-٥٦٥) ئەنجامدراون، وایان کرد قەڵاکە پێش وێرانبوونی بگاتە دوایین شێوەی خۆی. قەڵاکە بە ئەگەری زۆرەوە تا ساڵی ٦٣٩ بەکارهاتووە، هەتا کاتی هاتنی موسڵمانانی [[عەرەب]] لە سەرەتای جەنگەکانی عەرەب و بیزەنتین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Zerzevan Castle}} [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد]] hshyjtb59qt3qoeippdvjt8ezpiu4ho 1569427 1569426 2026-03-28T13:04:30Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1569427 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەڵای زێرزەوان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Kela Zêrzewan) قەڵایەکی وێرانبووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییە]]، کە مەبەستی سەربازی بەکاریان ھێناوە.<ref name=":0">[https://www.aa.com.tr/en/culture/3-000-year-old-zerzevan-castle-makes-it-to-unesco-list/1808868 3,000-year-old Zerzevan Castle makes it to UNESCO list]، ئاژانسی ئەنادۆڵ، ڕۆژی ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠ نووسراوە.</ref> دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای دیاربەکر]]، [[باکووری کوردستان]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]. لە ساڵی ٢٠١٤، قەلاکە دۆزرایەوە. لە نیسانی ٢٠٢٠ ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە قەڵاکە دەچێتە ناو پێرستی شوێنەوارەکانی [[یوونێسکۆ]].<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 شوێنەوارێکی ئامەد دەخرێتە لیستی کاتیی شوێنەواری یونسکۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208173700/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}، ماڵپەڕی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]، ڕۆژی ١٨ی نیسانی ٢٠٢٠ لەلایەن کۆسار عوسمان بڵاوکراوەتەوە.</ref> قەڵاکە لە ساڵی ٢٠١٩، زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار گەشتیاری ھەبووە.<ref name=":0"/> == ڕەگناسی == هەندێک گەڕیدە لە سەدەی ١٨دا ناوی ئەم شوێنە بە «Kasr Zerzaua» (قەسری زێرزەوا) ناودەبەن، لەکاتێکدا [[ئەولیا چەلەبی]]، گەڕیدەیەکی عوسمانی کە لە سەدەی ١٧دا ژیاوە، لە سیاحەتنامەکەیدا (بەرگی چوارەم) لەکاتی گەشتکردنیدا لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[مێردین]]، ئاماژە بەم شوێنە دەکات وەک «دۆڵی زێرزەوان». ناوی زێرزەوان لە وشەی [[کوردی]]ی «[[زێڕ]]»ەوە هاتووە و «شێوە گۆڕدراوی زێرزەوانە کە لەلایەن [[گەڕیدە]]کانەوە ئاماژەی پێکراوە و ئەو ناوەیە کە بە نیشتەجێبوونەکە دراوە کاتێک گوندەکە» لە هەمان شوێندا بووە.<ref>https://www.amazon.com/Zerzevan-Castle-Samachi-garrison-garnizonu/dp/6051499199</ref> == شوێن == قەڵای زێرزەوان لە سەدەی ٤دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]انی ڕۆژهەڵاتەوە وەک بنکەیەکی سەربازی لەسەر ڕێگا بازرگانییە کۆنەکەی نێوان [[ئامەد]] و [[مێردین]] دروستکراوە. تا سەدەی ٧ەم بەکارهاتووە. [[قەڵا]]کە لەسەر لوتکەی گردێکی بەردینی بە بەرزی ١٠٥-١٢٤ مەتر (٣٤٤-٤٠٧ پێ) لە تەنیشت گوندی [[دەمیرۆڵچەک]] هەڵکەوتووە، کە نزیکەی ١٣ کم لە باشووری ڕۆژهەڵاتی شارۆچکەی [[چنار، دیاربەکر|چنار]] لە پارێزگای ئامەد لەسەر ڕێگای سەرەکی D.950 بۆ مێردین دوورە. نزیکەی ٤٥ کم لە [[ئامەد]]ەوە دوورە.<ref>https://web.archive.org/web/20150908035249/http://arkeolojihaber.net/2015/09/04/diyarbakirda-romali-hristiyanlarin-ilk-kilisesi-bulundu/</ref><ref>https://www.hurriyetdailynews.com/zerzevan-castle-home-to-secret-history--117141</ref> == کارە شوێنەوارییەکان == یەکەمین هەڵکەندنی شوێنەواری لە مانگەکانی هاوینی ٢٠١٤دا ئەنجامدرا. کارەکان لە سەرەتادا لەلایەن تیمێکی ٣٥ کەسییەوە بە سەرۆکایەتی شوێنەوارناسێکی [[زانکۆی دیجلە]] و لەژێر سەرپەرشتی [[مۆزەخانەی شوێنەواری ئامەد]] بەڕێوەچوو. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قەبارەی ئەو تیمەی لە شوێنەکەدا کاریان دەکرد بۆ ٦٠ کەس زیادی کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20161229125338/http://arkeolojihaber.net/2016/12/27/zerzevan-kalesinde-mithras-tarikatina-ait-yeralti-tapinagi-bulundu/</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، شوێنەوارناسان دەروازەی قەڵاکەیان دۆزییەوە.<ref>https://www.hurriyetdailynews.com/1800-year-old-zerzevan-castle-entrance-found-157401</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، شوێنەوارناسان بلوێرێکی شەش کونی و ئەنگوستیلەیەکی بڕۆنزیان دۆزییەوە کە کلیلێکی پێوە بوو و بۆ کردنەوەی سندووق بەکارهاتووە. هەردوو پارچەکە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ٤ و ٥ی زایینی.<ref>https://www.hurriyetdailynews.com/ancient-flute-reveals-interest-in-music-169830</ref> == مێژوو == قەڵاکە بنکەیەکی سەربازیی ڕۆمانی ڕۆژهەڵات و نیشتەجێبوونێکی ستراتیژیی پاسەوانی بووە، کە بەسەر تەواوی [[دۆڵ]]ەکەدا دەڕوانێت و کۆنتڕۆڵی ڕێگای کۆنی نێوان ئامیدا ([[ئامەد]]ی ئێستا) و دارا ([[مێردین]]ی ئێستا)ی دەکرد. قەڵاکە بەهۆی شوێنەکەیەوە لەسەر سنووری هەرە ڕۆژهەڵاتی پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ان، ڕۆڵێکی سەرەکی هەبوو. ئەم شوێنە خاڵی یەکتربڕین و ئاوێتەبوونی [[چاند]]ەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژهەڵات بوو. ئەم شوێنە لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا بە «Samachi» (ساماچی) دەناسرا. شوێنی شەڕی قورس بوو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]. ئەو خشڵ و زێڕانەی لە قەڵاکەدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە دانیشتووانی مەدەنی و کارمەندانی سەربازی پێکەوە ژیاون، و سەربازەکان لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکانیاندا نیشتەجێ بوون. قەڵاکە ئەوەندە گەورە بووە کە جێگەی دانیشتوانی نزیکەی هەزار کەسی تێدا بووەتەوە. کارەکانی نۆژەنکردنەوە و بونیادنانەوە کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆرەکانی ڕۆمیی ڕۆژهەڵات]]، [[ئاناستاسیۆسی]] یەکەم (٤٩١-٥١٨) و [[جەستینیانی یەکەم]] (٥٢٧-٥٦٥) ئەنجامدراون، وایان کرد قەڵاکە پێش وێرانبوونی بگاتە دوایین شێوەی خۆی. قەڵاکە بە ئەگەری زۆرەوە تا ساڵی ٦٣٩ بەکارهاتووە، هەتا کاتی هاتنی موسڵمانانی [[عەرەب]] لە سەرەتای جەنگەکانی عەرەب و بیزەنتین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Zerzevan Castle}} {{تد|کوردستان|تورکیا|جوگرافیا|مێژوو}} [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد]] a0dagskil0iv2zdylty8tk4ofdzw5u8 1569428 1569427 2026-03-28T13:05:25Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569428 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەڵای زێرزەوان''' (بە [[کوردیی باکووری]]: Kela Zêrzewan) قەڵایەکی وێرانبووی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتییە]]، کە مەبەستی سەربازی بەکاریان ھێناوە.<ref name=":0">[https://www.aa.com.tr/en/culture/3-000-year-old-zerzevan-castle-makes-it-to-unesco-list/1808868 3,000-year-old Zerzevan Castle makes it to UNESCO list]، ئاژانسی ئەنادۆڵ، ڕۆژی ١٧ی نیسانی ٢٠٢٠ نووسراوە.</ref> دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای دیاربەکر]]، [[باکووری کوردستان]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]. لە ساڵی ٢٠١٤، قەلاکە دۆزرایەوە. لە نیسانی ٢٠٢٠ ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە قەڵاکە دەچێتە ناو پێرستی شوێنەوارەکانی [[یوونێسکۆ]].<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 شوێنەوارێکی ئامەد دەخرێتە لیستی کاتیی شوێنەواری یونسکۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208173700/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420201 |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}، ماڵپەڕی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]، ڕۆژی ١٨ی نیسانی ٢٠٢٠ لەلایەن کۆسار عوسمان بڵاوکراوەتەوە.</ref> قەڵاکە لە ساڵی ٢٠١٩، زیاتر لە ٣٥٠ ھەزار گەشتیاری ھەبووە.<ref name=":0"/> == ڕەگناسی == ھەندێک گەڕیدە لە سەدەی ١٨دا ناوی ئەم شوێنە بە «Kasr Zerzaua» (قەسری زێرزەوا) ناودەبەن، لەکاتێکدا [[ئەولیا چەلەبی]]، گەڕیدەیەکی عوسمانی کە لە سەدەی ١٧دا ژیاوە، لە سیاحەتنامەکەیدا (بەرگی چوارەم) لەکاتی گەشتکردنیدا لە [[ئامەد]]ەوە بۆ [[مێردین]]، ئاماژە بەم شوێنە دەکات وەک «دۆڵی زێرزەوان». ناوی زێرزەوان لە وشەی [[کوردی]]ی «[[زێڕ]]»ەوە ھاتووە و «شێوە گۆڕدراوی زێرزەوانە کە لەلایەن [[گەڕیدە]]کانەوە ئاماژەی پێکراوە و ئەو ناوەیە کە بە نیشتەجێبوونەکە دراوە کاتێک گوندەکە» لە ھەمان شوێندا بووە.<ref>https://www.amazon.com/Zerzevan-Castle-Samachi-garrison-garnizonu/dp/6051499199</ref> == شوێن == قەڵای زێرزەوان لە سەدەی ٤دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]انی ڕۆژھەڵاتەوە وەک بنکەیەکی سەربازی لەسەر ڕێگا بازرگانییە کۆنەکەی نێوان [[ئامەد]] و [[مێردین]] دروست کراوە. تا سەدەی ٧ەم بەکارھاتووە. [[قەڵا]]کە لەسەر لووتکەی گردێکی بەردینی بە بەرزی ١٠٥–١٢٤ مەتر (٣٤٤–٤٠٧ پێ) لە تەنیشت گوندی [[دەمیرۆڵچەک]] ھەڵکەوتووە، کە نزیکەی ١٣ کم لە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[چنار، دیاربەکر|چنار]] لە پارێزگای ئامەد لەسەر ڕێگای سەرەکی D.950 بۆ مێردین دوورە. نزیکەی ٤٥ کم لە [[ئامەد]]ەوە دوورە.<ref>https://web.archive.org/web/20150908035249/http://arkeolojihaber.net/2015/09/04/diyarbakirda-romali-hristiyanlarin-ilk-kilisesi-bulundu/</ref><ref>https://www.hurriyetdailynews.com/zerzevan-castle-home-to-secret-history--117141</ref> == کارە شوێنەوارییەکان == یەکەمین ھەڵکەندنی شوێنەواری لە مانگەکانی ھاوینی ٢٠١٤دا ئەنجامدرا. کارەکان لە سەرەتادا لەلایەن تیمێکی ٣٥ کەسییەوە بە سەرۆکایەتی شوێنەوارناسێکی [[زانکۆی دیجلە]] و لەژێر سەرپەرشتی [[مۆزەخانەی شوێنەواری ئامەد]] بەڕێوەچوو. لە ساڵی ٢٠١٥دا، قەبارەی ئەو تیمەی لە شوێنەکەدا کاریان دەکرد بۆ ٦٠ کەس زیادی کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20161229125338/http://arkeolojihaber.net/2016/12/27/zerzevan-kalesinde-mithras-tarikatina-ait-yeralti-tapinagi-bulundu/</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، شوێنەوارناسان دەروازەی قەڵاکەیان دۆزییەوە.<ref>https://www.hurriyetdailynews.com/1800-year-old-zerzevan-castle-entrance-found-157401</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، شوێنەوارناسان بلوێرێکی شەش کونی و ئەنگوستیلەیەکی بڕۆنزیان دۆزییەوە کە کلیلێکی پێوە بوو و بۆ کردنەوەی سندووق بەکارھاتووە. ھەردوو پارچەکە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ٤ و ٥ی زایینی.<ref>https://www.hurriyetdailynews.com/ancient-flute-reveals-interest-in-music-169830</ref> == مێژوو == قەڵاکە بنکەیەکی سەربازیی ڕۆمانی ڕۆژھەڵات و نیشتەجێبوونێکی ستراتیژیی پاسەوانی بووە، کە بەسەر تەواوی [[دۆڵ]]ەکەدا دەڕوانێت و کۆنتڕۆڵی ڕێگای کۆنی نێوان ئامیدا ([[ئامەد]]ی ئێستا) و دارا ([[مێردین]]ی ئێستا)ی دەکرد. قەڵاکە بەھۆی شوێنەکەیەوە لەسەر سنووری ھەرە ڕۆژھەڵاتی پاراستنی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ان، ڕۆڵێکی سەرەکی ھەبوو. ئەم شوێنە خاڵی یەکتربڕین و ئاوێتەبوونی [[چاند]]ەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات بوو. ئەم شوێنە لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا بە «Samachi» (ساماچی) دەناسرا. شوێنی شەڕی قورس بوو لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]. ئەو خشڵ و زێڕانەی لە قەڵاکەدا دۆزراونەتەوە، ئاماژە بەوە دەکەن کە دانیشتووانی مەدەنی و کارمەندانی سەربازی پێکەوە ژیاون، و سەربازەکان لەگەڵ ئەندامانی خێزانەکانیاندا نیشتەجێ بوون. قەڵاکە ئەوەندە گەورە بووە کە جێگەی دانیشتووانی نزیکەی ھەزار کەسی تێدا بووەتەوە. کارەکانی نۆژەنکردنەوە و بونیادنانەوە کە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆرەکانی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات]]، [[ئاناستاسیۆسی]] یەکەم (٤٩١–٥١٨) و [[جەستینیانی یەکەم]] (٥٢٧–٥٦٥) ئەنجامدراون، وایان کرد قەڵاکە پێش وێرانبوونی بگاتە دوایین شێوەی خۆی. قەڵاکە بە ئەگەری زۆرەوە تا ساڵی ٦٣٩ بەکارھاتووە، ھەتا کاتی ھاتنی موسڵمانانی [[عەرەب]] لە سەرەتای جەنگەکانی عەرەب و بیزەنتین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Zerzevan Castle}} {{تد|کوردستان|تورکیا|جوگرافیا|مێژوو}} [[پۆل:شوێنە گەشتیارییەکانی ئامەد]] 2ripa86dbj2rb1mhobh4yt00xwepean 0 165986 1569713 1402104 2026-03-29T10:08:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569713 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Safin Kanabi.jpg|وێنۆک|سەفین کانەبی لە ساڵی ٢٠٢١.]] '''سەفین کانەبی''' وەرزشوانێکی کوردە. سەرۆکی [[یەکێتیی تۆپی پێی کوردستان]] بوو. لە ساڵی ٢٠٠٦ بووە یەکەم سەرۆکی یەکێتیی تۆپی پێی کوردستان و لە ٢ی ئازاری ٢٠٢١ دەستی لەکار کێشایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەفین کانەبی بۆ ڕووداو: ئێمە لەسەر داوای خۆمان دەستمان لەکارکێشاوەتەوە.|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/sports/020320217|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەفین کانەبی دەستبەرداری پۆستەکەی بوو|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/14483|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Mewda Media}}{{بەستەری مردوو|url=https://mewdamedia.com/articles/14483 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|ژیاننامە|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:وەرزشکارانی کورد]] k1pt70yt71ywu03x7visy2860utvcyo 0 167140 1569437 1569340 2026-03-28T15:00:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1569437 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''چیای شەبانی''' لە [[باتیفا]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]، ھەڵکەوتووە.<ref>https://www.mindat.org/feature-6998211.html</ref> بەرزایی چیا دەگاتە ١٣٠٠ مەترە ئاستى ڕووی دەریا، یەکێک لە گرنگترین ١٥ شوێنى گرنگی [[پارێزگای دھۆک]] کە بە قەڵای شابانی ناسراوە.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [https://zaxoagri.ahlamontada.net/t52-topic سایتى رێڤەبەری چاندنی زاخو] {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|چیاکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Shabani}} [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:گڕکانە چینییەکان]] [[پۆل:چیاکان]] [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] qinwclad66vrd9fgrlae2to995wedl3 1569570 1569437 2026-03-28T20:03:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1569570 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''چیای شەبانی''' لە [[باتیفا]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]]، ھەڵکەوتووە.<ref>https://www.mindat.org/feature-6998211.html</ref> بەرزایی چیا دەگاتە ١٣٠٠ مەترە ئاستى ڕووی دەریا، یەکێک لە گرنگترین ١٥ شوێنى گرنگی [[پارێزگای دھۆک]] کە بە قەڵای شابانی ناسراوە.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [https://zaxoagri.ahlamontada.net/t52-topic سایتى رێڤەبەری چاندنی زاخو] {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|چیاکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Shabani}} [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:گڕکانە چینییەکان]] [[پۆل:چیاکان]] [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] iu2npkgjns7i0jf36mgwbupcs280aki 0 167205 1569379 1569352 2026-03-28T12:01:21Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569379 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەرێکی ئەمریکی}} {{Infobox person | name = جاک دیلان گرەیزەر | image = Jack Dylan Grazer by Gage Skidmore 3.jpg | caption = گرەیزەر لە وەندەرکۆنی ٢٠١٩ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|٢٠٠٣|٩|٣}} | birth_place = [[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆرنیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | occupation = ئەکتەر | years_active = ٢٠١٤–ئێستا | parents = | family = برایەن گرەیزەر (مام) }} '''جاک دیلان گرەیزەر''' (لەدایکبووی ٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/B2CR_d4Hj6Z/ |سەردێڕ=jackdgrazer on Instagram |بڵاوکەرەوە=Instagram}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/B19LU6ugk6D/ |سەردێڕ=francesca.scorsese on Instagram |بڵاوکەرەوە=Instagram}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://etcanada.com/video/1458966083572/jack-dylan-grazer-talks-shazam/ |سەردێڕ=Jack Dylan Grazer Talks 'Shazam' |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=ET Canada |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324074623/https://etcanada.com/video/1458966083572/jack-dylan-grazer-talks-shazam/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەکتەرێکی ئەمریکییە. ڕۆڵی ئێدی کاسبراکی گێڕاوە، لە فیلمی ''It'' کە لە ڕۆمانەکەی [[ستیڤن کینگ]]ەوە وەرگیراوە، و دووبارە ڕۆڵەکەی گێڕاوەتەوە لە پاشھاتی ٢٠١٩ەکەی. ڕۆڵی سەرەکی ھەبووە لە زنجیرەی ''Me, Myself, and I''ی [[سی بی ئێس]]دا، ھەروەھا ڕۆڵی فرێدی فریمانی بەرجەستەکردووە لە فیلمی ''[[شازام! (فیلم)|شازام!]]''ی گەردوونی درێژکراوەی دی سیدا، و ڕۆڵی فرەیزەر ویڵسنی گێڕاوە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنی درامی ٢٠٢٠ی [[ئێچ بی ئۆ]] و سکای ئەتڵانتیکی ''We Are Who We Are''. ھەروەھا ڕۆڵی دەنگی ئالبێرتۆی گێڕاوە لە فیلمی ٢٠٢١ی دیزنی و پیکساری ''Luca''. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == گرەیزەر لە [[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆرنیا]] لەدایکبووە، کوڕی ھەردوو ئەنجێلا لافێڤەر و گاڤین گرەیزەر، ئەکتەرێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://chscourier.com/features/2019/11/14/jack-dylan-grazer-fulfills-big-screen-destiny-in-it/|سەردێڕ = Jack Dylan Grazer fulfills big-screen destiny in "IT"|ئیش=The Calabasas Courier}}</ref>{{Unreliable source?|date=July 2021|reason=this is a high school newspaper.}} مامی، برایەن گرەیزەر، بەرھەمھێنەرە.<ref name="cbsbio" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Carroll |یەکەم١=Lloyd |سەردێڕ=What's new on traditional TV |ناونیشان=https://www.qchron.com/editions/queenswide/what-s-new-on-traditional-tv/article_fb082778-1111-5731-b3f5-286166bc1c49.html |وێبگە=Queens Chronicle |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> گرەیزەر یاریدەدەری خوێندکارە ھەژارەکان دەکات لە قوتابخانەی ئادێڕڵێی بۆ ھونەرەکانی نواندن لە پەسیفیک پالیسەیدس، کە خوێندکارێکی پێشووی ئەوێیە. ساڵانە یارمەتی دوو خوێندکار دەدات.<ref name="glass" /><ref name="vents" /> == وێنەی گشتی == لە ٢٠١٨دا، ''[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر]]'' گرەیزەری بەیەکێک لە ٣٠ باشترین ئەستێرە خوار تەمەن ١٨ ساڵەکان دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/item/top-kids-jack-dylan-grazer-1130142 |سەردێڕ=Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18 |دوایین=Sandberg |یەکەم=Bryn Elise |وێبگە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> == ژیانی تایبەتی == لە تەممووزی ٢٠٢١دا، گرەیزەر لە پەخشێکی ڕاستەوخۆی [[ئینستاگرام]]دا بە [[دووڕەگەزخواز]] [[خۆئاشکراکردن|خۆی ئاشکراکرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gaytimes.co.uk/life/luca-star-jack-dylan-grazer-says-hes-bi-and-updates-pronouns-to-he-they |سەردێڕ=Luca star Jack Dylan Grazer says he's "bi" and updates pronouns to he/they |وێبگە=[[Gay Times]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢١ |نووسەر=Sam Damshenas |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211223130008/https://www.gaytimes.co.uk/life/luca-star-jack-dylan-grazer-says-hes-bi-and-updates-pronouns-to-he-they/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Josh Milton |سەردێڕ=Luca star Jack Dylan Grazer just came out as bisexual in the best way |ناونیشان=https://www.pinknews.co.uk/2021/07/03/luca-jack-dylan-grazer-bisexual/ |وێبگە=[[PinkNews]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === [[پەڕگە:Jack Dylan Grazer by Gage Skidmore.jpg|thumb|گرەیزەر لە [[کۆمیک-کۆنی سان دیێگۆ]]ی ٢٠١٨]] {| class="wikitable sortable" ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable" | تێبینییەکان ! class="unsortable" | {{Abbr|سەرچاوەکان|سەرچاوە(کان)}} |- | ٢٠١٥ | ''Tales of Halloween'' | جۆوی سترەینجەری گەنج | |style="text-align: center;"|<ref name="cbsbio" /> |- | rowspan="2" |٢٠١٧ | ''It'' |ئێدی کاسبراک | |style="text-align: center;"|<ref name="cbsbio" /> |- | ''Scales: Mermaids Are Real'' | ئادەم ویڵتس | |style="text-align: center;"|<ref name="cbsbio" /> |- | ٢٠١٨ | ''Beautiful Boy'' |نیک شێفی ١٢ ساڵ | |style="text-align: center;"|<ref name="yahoo" /> |- | rowspan="2" |٢٠١٩ | ''[[شازام!]]'' |فرێدی فریمان | |style="text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/it-star-joins-dcs-shazam-1065230 |سەردێڕ='It' Star Joins DC's 'Shazam!' |magazine=The Hollywood Reporter |دوایین١=Couch |یەکەم١=Aaron |دوایین٢=Kit |یەکەم٢=Borys |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> |- | ''It Chapter Two'' | ئێدی کاسبراکی گەنج | |style="text-align: center;"|<ref name="yahoo" /> |- | ٢٠٢٠ | ''Don't Tell A Soul'' | جۆوی چامبڵیس | |style="text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://deadline.com/2019/01/rainn-wilson-mena-suvari-fionn-whitehead-jack-dylan-grazer-dont-tell-a-soul-movie-1202533810/ |سەردێڕ=Rainn Wilson, Mena Suvari, Fionn Whitehead, Jack Dylan Grazer Topline Don't Tell A Soul Thriller |magazine=[[Deadline Hollywood]] |دوایین=N'Duka |یەکەم=Amanda |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> |- | rowspan="2"|٢٠٢١ | ''Luca'' | ئالبێرتۆ سکۆرفانۆ (دەنگ) | |style="text-align: center;"|<ref name="ew">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pixar's Luca teaser trailer gives Jacob Tremblay a sun-soaked Italian summer with sea monsters|ناونیشان=https://ew.com/movies/pixar-luca-trailer-jacob-tremblay|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Entertainment Weekly}}</ref> |- | ''Ron's Gone Wrong'' | باڕنی (دەنگ) | |style="text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Romano|یەکەم=Nick|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Zach Galifianakis is the best malfunctioning robot pal in first 'Ron's Gone Wrong' trailer|ناونیشان=https://ew.com/movies/rons-gone-wrong-trailer-zach-galifianakis/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Entertainment Weekly|زمان=en}}</ref> |- | ٢٠٢٣ | ''شازام! تووڕەیی خوداکان'' | فرێدی فریمان | لەوێنەگرتندایە |style="text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ramos |یەکەم=Dino-Ray |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ='Shazam!': Zachary Levi And Cast Reveal Title Of Sequel, Remain Tight-Lipped On Details – DC FanDome |ناونیشان=https://deadline.com/2020/08/shazam-sequel-zachary-levi-david-f-sandberg-sinbad-asher-angel-meagan-good-jack-dylan-grazer-faithe-herman-adam-brody-dc-fandome-1203020790/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200823001843/https://deadline.com/2020/08/shazam-sequel-zachary-levi-david-f-sandberg-sinbad-asher-angel-meagan-good-jack-dylan-grazer-faithe-herman-adam-brody-dc-fandome-1203020790/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ ! class="unsortable" | تێبینییەکان !class="unsortable" | سەرچاوەکان |- | ٢٠١٤ | data-sort-value="Greatest Event in Television History, The" | ''Greatest Event in Television'' | کوڕ | ئەڵقەی: "Bosom Buddies" |style="text-align: center;"|<ref name="cbsbio"/> |- | ٢٠١٥ | ''Comedy Bang! Bang!'' | کایدن ئۆکەرمان | ئەڵقەی: "Jesse Tyler Ferguson Wears a Brown Checked Shirt and Stripey Socks" |style="text-align: center;"|<ref name="cbsbio"/> |- | ٢٠١٧–٢٠١٨ | ''Me, Myself, and I'' | ئەلێکس ڕایڵیی گەنج | ١٠ ئەڵقە |style="text-align: center;"|<ref name="cbsbio">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jack Dylan Grazer |ناونیشان=https://www.cbs.com/shows/me-myself-and-i/cast/215689/ |وێبگە=CBS |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170815233054/https://www.cbs.com/shows/me-myself-and-i/cast/215689/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170815233054/https://www.cbs.com/shows/me-myself-and-i/cast/215689/ |date=١٥ی ئابی ٢٠١٧ }}</ref> |- | ٢٠١٨ | ''Speechless'' | ڕێڤ | ئەڵقەی: "E-I-- EIGHTEEN" |style="text-align: center;"|<ref name="tvguide">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Speechless, Season 2, Episode 14 E-I-- EIGHTEEN |ناونیشان=https://www.tvguide.com/tvshows/speechless/episode-14-season-2/e-i-eighteen/928142/ |وێبگە=TV Guide |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٠|وتەگێڕانەوە=Jack Dylan Grazer Rev}}</ref> |- | ٢٠١٩ | ''Robot Chicken'' | فرێدی فریمان | دەنگ؛ بۆ ناوھێنانی ''شازام!'' |style="text-align: center;"|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=SNernJTfvwc |سەردێڕ=Shazam! {{!}} Robot Chicken {{!}} Adult Swim |بڵاوکەرەوە=[[Adult Swim]]|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- | ٢٠٢٠ | ''We Are Who We Are'' | فرەیزەر ویڵسن | |style="text-align: center;"|<ref name="hollywoodreporter">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Goldberg |یەکەم١=Lesley |سەردێڕ=Chloe Sevigny, Alice Braga, Kid Cudi to Star in HBO Drama From 'Call Me By Your Name' Director |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/chloe-sevigny-alice-braga-star-hbo-drama-call-me-by-your-name-director-1224786 |وێبگە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ھاوبەشی ! بابەت ! کاری پاڵێوراو ! ئەنجام ! scope="col" class="unsortable"| {{Abbr|سەرچاوە|Reference(s)}} |- | ٢٠١٧ | خەڵاتەکانی فڕایت میتەر | باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵێکی پاڵپشت | ''It'' | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name="fright">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2017 Full Nominees List |ناونیشان=http://www.frightmeterawards.com/full-nominees-list.php?sYr=2017 |وێبگە=Fright Meter Awards |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200720133536/http://www.frightmeterawards.com/full-nominees-list.php?sYr=2017 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | ٢٠١٨ | خەڵاتەکانی ئێم تی ڤی بۆ فیلم و تەلەڤیزیۆن |باشترین تیمی سەر شاشە |''It'' | {{won}} | style="text-align:center;"|<ref name="abcnews">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Costantino |یەکەم١=George |سەردێڕ='Black Panther,' 'Stranger Things' big winners at MTV Movie & TV Awards |ناونیشان=https://abcnews.go.com/culture/story/black-panther-stranger-things-big-winners-mtv-movie-55992719 |وێبگە=ABC News |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە=Best On-Screen Team: Finn Wolfhard, Sophia Lillis, Jaeden Lieberher, Jack Dylan Grazer, Wyatt Oleff, Jeremy Ray Taylor and Chosen Jacobs, "IT"}}</ref> |- |٢٠١٩ |ھاوبەشییەکانی ھۆڵیوود کریتیکس |نەوەی دواتری ھۆڵیوود |{{n/a}} |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref name="variety">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘1917’ Wins Best Picture at 3rd Annual Hollywood Critics Association Awards |ناونیشان=https://variety.com/2020/scene/awards/1917-best-picture-hollywood-critics-association-awards-joaquin-phoenix-lupita-nyongo-1203462463/ |وێبگە=Variety |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وتەگێڕانەوە=Next Generation of Hollywood...Jack Dylan Grazer...}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jack Dylan Grazer|جاک دیلان گرەیزەر}} * {{IMDB name|6244013}} *[https://www.rottentomatoes.com/celebrity/jack_dylan_grazer جاک دیلان گرەیزەر] لە [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] kf1n6fqxqm72ivsiqviwyqm7e955uce 0 168001 1569620 1506417 2026-03-29T03:12:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569620 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Flag of the Pakistani Army.svg|thumb|ئاڵای سوپای پاکستان]] [[پەڕگە:Pakistan_Army_Emblem.png|وێنۆک|لۆگۆی سوپای پاکستان]] سوپای پاکستان (بە [[ئوردو]]: [https://pakistanarmedforces.com/join-pak-army/ پاکستان فوج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230519180937/https://pakistanarmedforces.com/join-pak-army/ |date=١٩ی ئایاری ٢٠٢٣ }}) لقی سەرەکی جەنگی وشکانی ھێزە چەکدارەکانی پاکستانە ڕەگی بوونی ھاوچەرخی دەگەڕێتەوە بۆ سوپای ھیندی بەریتانی کە لە دوای دابەشکردنی ھیندستانی بەریتانی نەما، لە ئەنجامدا ئەو کارە پەرلەمانییە بوو کە سەربەخۆیی پاکستان لە شانشینی یەکگرتووەوە لە ١٤ی ئابی ١٩٤٧ دا جێگیرکرا، بەپێی خەمڵاندنی دەزگای نێودەوڵەتی بۆ لێکۆڵینەوەی ستراتیژی [[IISS]] لە ساڵی ٢٠١٧ دا سوپای پاکستان ٦٥٠ ھەزار کەسی چالاکی ئەرکی ھەبوو، کە لەلایەن یەدەگی سوپا و گاردی نیشتیمانییەوە پشتگیری دەکرێن، بە شێوەیەکی کاریگەر لە ڕووی ھێزی مرۆڤەوە، کردیان بە ٦ھەمین گەورەترین سوپای جیھان ھاوڵاتیان دەتوانن بە خۆبەخشی سەربازی پێشکەش بکەن بە گەیشتن بە ١٦ساڵ و ناتوانرێت بڵاوبکرێتەوە بۆ شەڕ کردن تا تەمەنی ١٨ساڵ بەپێی دەستووری پاکستان، ئەرکی سەرەکی و دەستووری سوپای پاکستان بۆ دەستەبەرکردنی ئاسایشی نەتەوەیی و یەکێتی نیشتمانی پاکستانە بە بەرگریکردنی لە دەستدرێژیدەرەکی یان ھەڕەشەی جەنگ. ھەروەھا دەکرێت لە حکومەتی فیدراڵیش بترسێت بۆ وەڵامدانەوەی ھەڕەشە ناوخۆیییەکان بە پاراستنی ئارامی و ئاسایش لە سنووری وشکانیدا لەکاتی ڕووداوەکانی کارەساتی نەتەوەیی و نێودەوڵەتی و لەناکاودا، لە ماڵەوە پرۆسەی ڕزگارکردنی مرۆیی ئەنجام دەدات و بەشدارێکی چالاکە. == سەرچاوەکان == * https://www.pakistanarmy.gov.pk/ https://m.hindustantimes.com/india-news/in-gen-bajwa-s-saudi-trip-an-apology-snub-and-then-a-new-proposal/story-5wYoIHlJAAJoLS4KsyZ8IP_amp.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200819105939/https://m.hindustantimes.com/india-news/in-gen-bajwa-s-saudi-trip-an-apology-snub-and-then-a-new-proposal/story-5wYoIHlJAAJoLS4KsyZ8IP_amp.html |date=١٩ی ئابی ٢٠٢٠ }} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Army of Pakistan|سوپای پاکستان}} * {{وێبگەی فەرمی|https://www.pakistanarmy.gov.pk/}} * {{فەیسبووک|OfficialPakArmy}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|پاکستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 5rgf41rms4ior2th26bf96hqxoj6fs7 1 168362 1569493 1324286 2026-03-28T16:47:18Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569493 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=709588 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150114081915/http://movies.ndtv.com/bollywood/sridevi-shah-rukh-aamir-and-a-galaxy-of-stars-in-bombay-talkies-song-632949 بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/sridevi-shah-rukh-aamir-and-a-galaxy-of-stars-in-bombay-talkies-song-632949 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٤٦، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=719293 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150627013948/http://movies.ndtv.com/regional/deepika-padukone-working-in-kochadaiiyaan-was-an-experience-637867 بۆ http://movies.ndtv.com/regional/deepika-padukone-working-in-kochadaiiyaan-was-an-experience-637867 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150611182137/http://movies.ndtv.com/bollywood/piku-review-your-verdict-on-deepikas-film-761653 بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/piku-review-your-verdict-on-deepikas-film-761653 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160316165017/http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html بۆ http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6gO32fdDO?url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html بۆ http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160513123136/http://movies.ndtv.com/hollywood/deepika-padukone-wraps-xxx-3-shoot-and-in-such-style-1405905 بۆ http://movies.ndtv.com/hollywood/deepika-padukone-wraps-xxx-3-shoot-and-in-such-style-1405905 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٠٩، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=777633 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120523184302/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-04/news-interviews/28359126_1_deepika-padukone-lyrics-rohan-sippy بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-04/news-interviews/28359126_1_deepika-padukone-lyrics-rohan-sippy زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٢٢، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842748 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150518080934/http://blogs.reuters.com/indiamasala/2009/07/31/love-aaj-kal-not-very-original-but-it-works/ بۆ http://blogs.reuters.com/indiamasala/2009/07/31/love-aaj-kal-not-very-original-but-it-works/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120523184302/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-04/news-interviews/28359126_1_deepika-padukone-lyrics-rohan-sippy بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-04/news-interviews/28359126_1_deepika-padukone-lyrics-rohan-sippy زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140125110704/http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150523004309/http://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-deepika-padukone-in-homi-adajania-s-short-film-on-women-empowerment/article1-1331770.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/bollywood/watch-deepika-padukone-in-homi-adajania-s-short-film-on-women-empowerment/article1-1331770.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150708033525/http://www.hindustantimes.com/india-news/amitabh-launches-new-version-of-mile-sur-mera-tumhara/article1-501675.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/india-news/amitabh-launches-new-version-of-mile-sur-mera-tumhara/article1-501675.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٣، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=988923 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140125110704/http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٢٦، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995455 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140125110704/http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-2014-deepika-padukone-wins-best-actress-award-farhan-akhtar-best-actor/447639-8-66.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٣، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1265795 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210307050858/https://www.news18.com/ بۆ http://www.ibnlive.com/videos/india/filmfare-nominations-e9-282299.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210307050854/https://www.news18.com/ بۆ http://www.ibnlive.com/videos/india/53rd-filmfare-awards-winners-283672.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٣٢، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1324285 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210307050858/https://www.news18.com/ بۆ http://www.ibnlive.com/videos/india/filmfare-nominations-e9-282299.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210307050854/https://www.news18.com/ بۆ http://www.ibnlive.com/videos/india/53rd-filmfare-awards-winners-283672.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیپیکا پادوکۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569492 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210307050852/https://www.hugedomains.com/domain_profile.cfm?d=thehind&e=com بۆ http://www.thehind.com/features/cinema/finding-fanny-review/article6404665.ece زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٤٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) t9ihzgi2c2ku7aqv9f87ixbouxo2zqn 0 171887 1569385 1569312 2026-03-28T12:02:20Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569385 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = تەنھا لەگەڵی ڕابێ | image = | caption = | director = دەنیز دۆگان | producer = {{ubl|ئادەم ساندلەر|جاک گیاراپوتو|ھێزەر پاری}} | screenplay = {{ubl|ئالان لۆوب|تیمسی داوڵینگ}} | based_on = | starring = {{ubl|ئادەم ساندلەر|[[جێنیفەر ئانیستن]]}} | music = ڕوپرت گریگسن ولیانز | cinematography = سیۆو ڤان دی ساند | editing = تۆم کۆستاین | studio = [[کۆلومبیا پیکچەرز]]{{ھن}}ھاپی مادیسن پڕدەکشن | distributor = | released = {{Film date|2011|02|08|[[نیویۆرک]]|٢٠١١|٠٢|١١|ئەمریکا}} | runtime = ١١٧ خولەک | country = [[ئەمریکا]] | language = [[ئینگلیزی]] | budget = $٤٨ ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-word-20110210,0,4881863.story |سەردێڕ=Word of Mouth: 'Just Go With It' plays the demographics |ئیش=[[LA Times]] |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١١|یەکەم=John |دوایین=Horn}}</ref> | gross = $٢١٥ ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.the-numbers.com/movie/Just-Go-With-It#tab=summary |سەردێڕ=Just Go With It (2011) |ئیش=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190412050046/https://www.the-numbers.com/movie/Just-Go-With-It#tab=summary |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }} '''''تەنھا لەگەڵی ڕابێ''''' فلمێکی ڕۆمانسی و کۆمیدی ئەمریکی بەرھەمھێنراوی ساڵی ٢٠١١ و لە دەرھێنانی دەنیز دۆگانە، لەلایەن ئالان لۆوب و تیمسی داوڵینگەوە نووسراوە و ئالان ساندلەر و [[جێنیفەر ئانیستن]] و [[نیکۆڵ کیدمن]] و نیک سواردسن وبرۆکلین دێکەر ڕۆڵی تێدا دەبینن. فلیمەکە پشتی بەستووە بە فیلمی ''کاکتس فلاوەر'' کە ساڵی ١٩٦٩ بەرھەمھێنراوە و لەگەڵ فلمێکی دیکەی [[بۆلیوود]]، ئەم دوو فلمەش خچدی خۆیان پشتیان بەستووە بە شانۆیەکی ساڵی ١٩٦٥ کە ئەم شانۆیەش خۆی بەرھەمھێنانەوەی شانۆیەکی فەڕەنسییە. بەرھەمھێنانی فیلمەکە دەستی پێکرد لە ٢ی ئازاری ٢٠١٠. فیلمەکە لە ڕۆژی ١١ی شوباتی ٢٠١١ بڵاوکرایەوە لەلایەن [[کۆلومبیا پیکچەرز]] لە ئەمریکای باکوور. داھاتی فلیمەکە ٢١٤ ملیۆن دۆلار بوو لە لیستی سەرەوەی فیلمەکانی بۆکس ئۆفیس ھات. لەگەڵ ئەمەشدا فیلمەکە لەلایەن ڕەخنەگران بەخراپ ناوزەند کرا و دوو خەڵاتی بردەوە، یەکێکیان بۆ خراپترین ڕۆڵبینین و ئەوی دیکەش بۆ خراپترین دەرھێنان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&id=thepretendwife.htm |سەردێڕ=''Just Go with It'' Weekend Grosses |ئیش=boxofficemojo.com |بڵاوکەرەوە=[[Internet Movie Database|IMDB]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=thepretendwife.htm |سەردێڕ=''Just Go with It'' |ئیش=boxofficemojo.com |بڵاوکەرەوە=[[Internet Movie Database|IMDB]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026080423/http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=thepretendwife.htm}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ten worst films of 2011|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/culture-review-of-the-year/8954287/Ten-worst-films-of-2011.html|ئیش=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|شوێن=London|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.justgowithit-movie.com}} * {{IMDb title|1564367|تەنھا لەگەڵی ڕابێ}} * {{AllMovie title|507622|تەنھا لەگەڵی ڕابێ}} * {{Rotten Tomatoes|just_go_with_it_2010|تەنھا لەگەڵی ڕابێ}} * {{Metacritic film|just-go-with-it}} * {{Mojo title|thepretendwife|تەنھا لەگەڵی ڕابێ}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|کالیفۆڕنیا|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی ئادەم ساندلەر بەرهەمی دەهێنێت]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون]] [[پۆل:فیلمە براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن ڕۆسبێری]] [[پۆل:دووبارە دروستکردنەوەی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی ئادەم ساندلەر بەرھەمی دەھێنێت]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٨٨ داندراون]] rw2il9nci5pqz0hkcqhmzvxm4idgczz 0 173064 1569478 1553286 2026-03-28T16:40:02Z 1silent scientist 51740 1569478 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}} '''ئاڵای فەڕەنسا''' لە سێ ڕەنگی [[شین]]، [[سپی]] و [[سوور]] کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری [[فەڕەنسا]]یە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Flag of France |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author-last=Smith |author-first=Whitney |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-France |access-date=7 November 2017 |location=Chicago}}</ref> حکومەتی [[پاشایەتی]] ئاماژەی زۆری بەکاردەهێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای [[شۆڕشی فەڕەنسا]]دا، [[میلیشیا]]ی پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە هەردوو ڕەنگی [[شین]] و [[سوور]]ی شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی [[مۆتیێ دو جێلبێرت]] و [[لافایێت]]، ڕەنگی [[سپی]] کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن [[جاک لویس دەیڤد]] لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥-١٨٣٠ بەکارهات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەهێنرێت. == دیزاین == ماددەی ٢ی [[دەستووری فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». هیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە. شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک [[ڤالێری جیسکار دیستان]] لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە هەردوو وەشانەکە بەکاردەهێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە هەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر هەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارهاتووە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک [[ئیمانوێل ماکرۆن]]، بێ هیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارهێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک هێمایەک بۆ [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. ئەم هەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە هەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارهێناندا بوون. ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو هێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە [[هێزی دەریایی فەڕەنسا]]، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی [[ناپۆلیۆنی یەکەم]]دا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، هێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارهێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارهێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون. ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی [[فەڕەنسا]] لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنها بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of France|ئاڵای فەڕەنسا}} {{ئاڵا-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی فەڕەنسی]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤]] rm1brr19foz33em8b39jehuvqe076ra 1569480 1569478 2026-03-28T16:40:59Z 1silent scientist 51740 1569480 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئاڵای فەڕەنسا''' لە سێ ڕەنگی [[شین]]، [[سپی]] و [[سوور]] کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری [[فەڕەنسا]]یە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Flag of France |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author-last=Smith |author-first=Whitney |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-France |access-date=7 November 2017 |location=Chicago}}</ref> حکومەتی [[پاشایەتی]] ئاماژەی زۆری بەکاردەهێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای [[شۆڕشی فەڕەنسا]]دا، [[میلیشیا]]ی پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە هەردوو ڕەنگی [[شین]] و [[سوور]]ی شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی [[مۆتیێ دو جێلبێرت]] و [[لافایێت]]، ڕەنگی [[سپی]] کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن [[جاک لویس دەیڤد]] لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥-١٨٣٠ بەکارهات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەهێنرێت.<ref>ماري جوزيف بول إيف دو روش جيلبرت موتير لافاييت (المركيز دي)، «مذكرات والمراسلات والمخطوطات من لافاييت العامة»، المجلد. 2 ص وأصبح 252.</ref> == دیزاین == ماددەی ٢ی [[دەستووری فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». هیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە. شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک [[ڤالێری جیسکار دیستان]] لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە هەردوو وەشانەکە بەکاردەهێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە هەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر هەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارهاتووە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک [[ئیمانوێل ماکرۆن]]، بێ هیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارهێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک هێمایەک بۆ [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. ئەم هەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە هەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارهێناندا بوون. ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو هێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە [[هێزی دەریایی فەڕەنسا]]، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی [[ناپۆلیۆنی یەکەم]]دا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، هێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارهێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارهێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون. ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی [[فەڕەنسا]] لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنها بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of France|ئاڵای فەڕەنسا}} {{ئاڵا-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی فەڕەنسی]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤]] d641is33vca9z1ve487sgjl1lrz0w1z 1569482 1569480 2026-03-28T16:41:36Z 1silent scientist 51740 /* دیزاین */ 1569482 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئاڵای فەڕەنسا''' لە سێ ڕەنگی [[شین]]، [[سپی]] و [[سوور]] کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری [[فەڕەنسا]]یە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Flag of France |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author-last=Smith |author-first=Whitney |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-France |access-date=7 November 2017 |location=Chicago}}</ref> حکومەتی [[پاشایەتی]] ئاماژەی زۆری بەکاردەهێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای [[شۆڕشی فەڕەنسا]]دا، [[میلیشیا]]ی پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە هەردوو ڕەنگی [[شین]] و [[سوور]]ی شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی [[مۆتیێ دو جێلبێرت]] و [[لافایێت]]، ڕەنگی [[سپی]] کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن [[جاک لویس دەیڤد]] لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥-١٨٣٠ بەکارهات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەهێنرێت.<ref>ماري جوزيف بول إيف دو روش جيلبرت موتير لافاييت (المركيز دي)، «مذكرات والمراسلات والمخطوطات من لافاييت العامة»، المجلد. 2 ص وأصبح 252.</ref> == دیزاین == ماددەی ٢ی [[دەستووری فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». هیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە. شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک [[ڤالێری جیسکار دیستان]] لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە هەردوو وەشانەکە بەکاردەهێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە هەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر هەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارهاتووە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک [[ئیمانوێل ماکرۆن]]، بێ هیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارهێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک هێمایەک بۆ [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. ئەم هەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە هەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارهێناندا بوون.<ref>http://web.archive.org/web/20251006155604/https://www.france24.com/ar/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/20211115-%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B2%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%87</ref><ref>https://arabicpost.live/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/2021/11/16/%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D9%8A%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%B9%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/</ref> ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو هێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە [[هێزی دەریایی فەڕەنسا]]، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی [[ناپۆلیۆنی یەکەم]]دا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، هێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارهێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارهێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون. ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی [[فەڕەنسا]] لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنها بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of France|ئاڵای فەڕەنسا}} {{ئاڵا-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی فەڕەنسی]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤]] 2cqmwv2a7yh3gfq8ym02iqt42a9c04r 1569483 1569482 2026-03-28T16:42:05Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569483 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئاڵای فەڕەنسا''' لە سێ ڕەنگی [[شین]]، [[سپی]] و [[سوور]] کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری [[فەڕەنسا]]یە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Flag of France |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author-last=Smith |author-first=Whitney |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-France |access-date=7 November 2017 |location=Chicago}}</ref> حکوومەتی [[پاشایەتی]] ئاماژەی زۆری بەکاردەھێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای [[شۆڕشی فەڕەنسا]]دا، [[میلیشیا]]ی پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە ھەردوو ڕەنگی [[شین]] و [[سوور]]ی شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی [[مۆتیێ دوو جێلبێرت]] و [[لافایێت]]، ڕەنگی [[سپی]] کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن [[جاک لویس دەیڤد]] لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥–١٨٣٠ بەکارھات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەھێنرێت.<ref>ماري جوزيف بول إيف دوو ڕوش جيلبرت موتير لافاييت (المركيز دي)، «مذكرات والمراسلات والمخطوطات من لافاييت العامة»، المجلد. 2 ص وأصبح 252.</ref> == دیزاین == ماددەی ٢ی [[دەستووری فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». ھیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە. شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک [[ڤالێری جیسکار دیستان]] لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە ھەردوو وەشانەکە بەکاردەھێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە ھەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر ھەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارھاتووە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک [[ئیمانوێل ماکرۆن]]، بێ ھیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارھێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک ھێمایەک بۆ [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. ئەم ھەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە ھەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارھێناندا بوون.<ref>http://web.archive.org/web/20251006155604/https://www.france24.com/ar/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/20211115-%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B2%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%87</ref><ref>https://arabicpost.live/أخبار/2021/11/16/ماكرون-يغير-لون-علم-فرنسا/</ref> ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو ھێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە [[ھێزی دەریایی فەڕەنسا]]، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی [[ناپۆلیۆنی یەکەم]]دا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، ھێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارھێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارھێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون. ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی [[فەڕەنسا]] لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنھا بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of France|ئاڵای فەڕەنسا}} {{ئاڵا-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی فەڕەنسی]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤]] g7f5u6i86plgqmgw7u9kn4l6wiazt3q 1569484 1569483 2026-03-28T16:42:42Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1569484 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئاڵای فەڕەنسا''' لە سێ ڕەنگی [[شین]]، [[سپی]] و [[سوور]] کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری [[فەڕەنسا]]یە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Flag of France |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author-last=Smith |author-first=Whitney |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-France |access-date=7 November 2017 |location=Chicago}}</ref> حکوومەتی [[پاشایەتی]] ئاماژەی زۆری بەکاردەھێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای [[شۆڕشی فەڕەنسا]]دا، [[میلیشیا]]ی پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە ھەردوو ڕەنگی [[شین]] و [[سوور]]ی شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی [[مۆتیێ دوو جێلبێرت]] و [[لافایێت]]، ڕەنگی [[سپی]] کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن [[جاک لویس دەیڤد]] لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥–١٨٣٠ بەکارھات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەھێنرێت.<ref>ماري جوزيف بول إيف دوو ڕوش جيلبرت موتير لافاييت (المركيز دي)، «مذكرات والمراسلات والمخطوطات من لافاييت العامة»، المجلد. 2 ص وأصبح 252.</ref> == دیزاین == ماددەی ٢ی [[دەستووری فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». ھیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە. شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک [[ڤالێری جیسکار دیستان]] لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە ھەردوو وەشانەکە بەکاردەھێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە ھەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر ھەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارھاتووە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک [[ئیمانوێل ماکرۆن]]، بێ ھیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارھێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک ھێمایەک بۆ [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. ئەم ھەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە ھەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارھێناندا بوون.<ref>http://web.archive.org/web/20251006155604/https://www.france24.com/ar/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/20211115-%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B2%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%87</ref><ref>https://arabicpost.live/أخبار/2021/11/16/ماكرون-يغير-لون-علم-فرنسا/</ref> ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو ھێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە [[ھێزی دەریایی فەڕەنسا]]، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی [[ناپۆلیۆنی یەکەم]]دا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، ھێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارھێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارھێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون. ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی [[فەڕەنسا]] لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنھا بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of France|ئاڵای فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی فەڕەنسی]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤]] qoz7sneagyeurfotnhf7p6yq4p017pf 1569486 1569484 2026-03-28T16:43:21Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1569486 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئاڵای فەڕەنسا''' لە سێ ڕەنگی [[شین]]، [[سپی]] و [[سوور]] کە لە باری ڕاوەستاو و بە یەک ئەندازە لە پاڵ یەکدان، پێکھاتووە. لە ١٥ی شوباتی ١٧٩٤وە ئاڵای فەرمیی کۆماری [[فەڕەنسا]]یە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Flag of France |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|author-last=Smith |author-first=Whitney |url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-France |access-date=7 November 2017 |location=Chicago}}</ref> حکوومەتی [[پاشایەتی]] ئاماژەی زۆری بەکاردەھێنا، دیارترینیان قەڵغانی شین و زەردی «فلۆر دی لی» بوو لەسەر پاشبنەمایەکی سپی، یان ئاڵای دەوڵەت. لە سەرەتای [[شۆڕشی فەڕەنسا]]دا، [[میلیشیا]]ی پاریس کە ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو لە گرتنی قەڵای باستیلدا، نیشانەیەکی (کۆکارد) لە ھەردوو ڕەنگی [[شین]] و [[سوور]]ی شارەکە پۆشی کە ڕەنگە نەریتییەکان بوون. بەپێی وتەی [[مۆتیێ دوو جێلبێرت]] و [[لافایێت]]، ڕەنگی [[سپی]] کە «ڕەنگی فەڕەنسای کۆن» بوو، بۆ نیشانەی سەر کڵاوەکە زیادکرا بۆ دروستکردنی نیشانەی سێ ڕەنگی میلیشیا، یان نیشانەی نیشتمانی. ئەم نیشانەیە بەشێک بوو لە جلی فەرمی پاسەوانی نیشتمانی کە جێگرەوەی میلیشیاکان بوو و لەلایەن لافایێتەوە فەرماندەیی دەکرا. ڕەنگەکان و دیزاینی ئەم نیشانەیە بوونە بنەمای ئاڵای فەڕەنسا کە لە ساڵی ١٧٩٠دا پەسەندکرا. دیزاینێکی دەستکاریکراو لەلایەن [[جاک لویس دەیڤد]] لە ساڵی ١٧٩٤دا پەسەندکرا. ئاڵای سپی بێ وێنە لە سەردەمی گەڕانەوەی بۆربۆنەکان لە ساڵانی ١٨١٥–١٨٣٠ بەکارھات، بەڵام لەو کاتەوە ئاڵای سێ ڕەنگی بەکاردەھێنرێت.<ref>ماري جوزيف بول إيف دوو ڕوش جيلبرت موتير لافاييت (المركيز دي)، «مذكرات والمراسلات والمخطوطات من لافاييت العامة»، المجلد. 2 ص وأصبح 252.</ref> == دیزاین == ماددەی ٢ی [[دەستووری فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٩٥٨دا دەڵێت: «دروشمی نیشتمانی بریتییە لە ئاڵای سێ ڕەنگی شین، سپی و سوور». ھیچ یاسایەک تۆخی و کاڵیی ئەم ڕەنگە فەرمییانەی دیاری نەکردووە. شریتی شینەکە بەزۆری شینی تۆخ بوو؛ بەڵام سەرۆک [[ڤالێری جیسکار دیستان]] لە ساڵی ١٩٧٦دا وەشانێکی بە شینی کاڵ (و سوورێکی کەمێک کاڵتر) ناساند. لەو کاتەوە ھەردوو وەشانەکە بەکاردەھێنرێن. بەزۆری شارەوانییەکان، باڵەخانە گشتییەکان و سەربازگەکان وەشانی تۆخی ئاڵاکە ھەڵدەدەن، بەڵام وەشانی کاڵتر ھەندێک جار تەنانەت لە باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەتیشدا بەکارھاتووە. لە ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠، سەرۆک [[ئیمانوێل ماکرۆن]]، بێ ھیچ لێدوانێک و بێ ئەوەی فەرمان بە دامەزراوەکانی دیکە بکات بۆ بەکارھێنانی وەشانێکی دیاریکراو، گەڕایەوە بۆ ڕەنگە تۆخەکە بۆ کۆشکی سەرۆکایەتی ئەلیزێ، وەک ھێمایەک بۆ [[شۆڕشی فەڕەنسا]]. ئەم ھەنگاوە لەگەڵ کۆمێنت و ڕای جیاوازی لایەنگر و دژبەری گۆڕانکارییەکە بەرەوڕوو بووەوە، بەڵام تێبینی کرا کە ھەردوو ئاڵا تۆخ و کاڵەکە بۆ چەندین دەیەیە لە بەکارھێناندا بوون.<ref>http://web.archive.org/web/20251006155604/https://www.france24.com/ar/%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D8%A7/20211115-%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B0%D8%A7-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%83%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B2%D8%B1%D9%82-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%B3%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D9%82%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D9%87</ref><ref>https://arabicpost.live/أخبار/2021/11/16/ماكرون-يغير-لون-علم-فرنسا/</ref> ئێستا ئاڵاکە پانییەکەی یەک جار و نیو ھێندەی بەرزییەکەیەتی (واتە بە ڕێژەی ٢:٣)، و جگە لە [[ھێزی دەریایی فەڕەنسا]]، شریتەکانی پانییان یەکسانە. لە سەرەتادا سێ شریتەکەی ئاڵاکە پانییان یەکسان نەبوو، بە شێوەیەک کە بە ڕێژەی ٣٠ (شین)، ٣٣ (سپی) و ٣٧ (سوور) بوون. لە سەردەمی [[ناپۆلیۆنی یەکەم]]دا، ڕێژەکان گۆڕدران بۆ ئەوەی پانی شریتەکان یەکسان بن، بەڵام بەپێی بڕیارێکی ڕێککەوتی ١٧ی ئایاری ١٨٥٣، ھێزی دەریایی گەڕایەوە سەر بەکارھێنانی ڕێژەی ٣٠:٣٣:٣٧، کە ئێستاش بەردەوامە لە بەکارھێنانی، چونکە شەکایەوەی ئاڵاکە لەسەر کەشتییەکان وادەکات بەشە دوورەکانی ئاڵاکە بچووکتر دەربکەون. ئاڵاکە وەک پاشبنەمایەک بۆ وێنەگرتن بەکاردێت کاتێک چاوەڕوان دەکرێت سەرۆکی [[فەڕەنسا]] لە بۆنەیەکی فەرمی یان تەلەڤیزیۆنیدا دەربکەوێت، زۆرجار ئەو ئاڵایەی کە شریتە سپییەکەی تەسکترە وەک پاشبنەما بەکاردێت؛ چونکە لە وێنەی نزیکدا، ئاڵا ستانداردەکە تەنھا بە ڕەنگی سپی دەردەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of France|ئاڵای فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|سیاسەت}} [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:چاندی فەڕەنسی]] [[پۆل:سیاسەت لە ١٧٩٤]] qeq4igqa1mczjw8ogot7bznqrwn27am 0 177408 1569433 1123871 2026-03-28T13:32:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569433 wikitext text/x-wiki '''دادگای شۆڕشی ئیسلامی'''<ref>[http://www.house.gov/pitts/initiatives/humanrights/prisoners/bahaii2iran.htm Human Rights<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061123091151/http://www.house.gov/pitts/initiatives/humanrights/prisoners/bahaii2iran.htm |date=2006-11-23}}</ref> ({{بە فارسی|دادگاه انقلاب اسلامی}}) دادگایەکی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە ئەو کەسانەی قاچاخ، کفر، خرابکاری یان ھەوڵی ڕووخانی حکوومەتی ئێرانیان ئەنجام داوە تێیدا دادوەری دەکرێن. دادگاکە کاری خۆی لە دوای [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] دەستپێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |سەردێڕ=CIA – The World Factbook – Iran<!-- Bot generated title --> |ڕێکەوتی سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240505102855/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام}} {{ئێران-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Islamic Revolutionary Court}} [[پۆل:شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] [[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران]] [[پۆل:یاساکانی ئێران]] fgzo3kgife7k3p8sjr7e74yqhx72x0e 0 188554 1569653 1559991 2026-03-29T08:15:53Z ~2026-19482-27 75415 ساڵی مردنەکەی هەڵە نوسرابوو 1569653 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = عەبدولڕەحمان بەگی بابان | وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٨٠ | ڕێکەوتی مردن =١٩٦٧ | شوێنی مردن =سلێمانی | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = سلێمانی | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[شاعیر]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''عەبدولڕەحمان بەگی بابان''' لەدایکبووی ١٨٨٠ لە [[سلێمانی]] یەکێک لە [[شاعیر]]ە گەورەکانی کورد لە سەدەی بیستەم بوو. عەبدولڕەحمان بەگ وشەی «بابە»ی وەکوو نازناویی شیعری ھەڵبژاردووە، کوردایەتی بابەتی سەرەکیی شیعرەکانیەتی و بە گشتی شیعری دڵداری زۆر نییە و زۆربەی شیعرەکانی نیشتمانپەروەری، کۆمەڵایەتی، ماتەمنامە و ستایشە. == ژیاننامە == عەبدولڕەحمان کوڕی ئەحمەد بەگ، کوڕی خالید بەگ، کوڕی سلێمان پاشای بابان، ساڵی ١٨٨٠ لە سلێمانی لەدایک بووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=مارف خەزنەدار، مێژووی ئەدەبی کورد، بەرگی شەشەم، ھەولێر: ئاراس ٢٠٠٦}}</ref> == مردن == بابە لە ئازاری ١٩٦٧ لە [[سلێمانی]] کۆچی دوایی کردووە لەسەر داوای خۆی لە [[گردی مامەیارە]] نێژراوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=مارف خەزنەدار، مێژووی ئەدەبی کورد، بەرگی شەشەم، ھەولێر: ئاراس ٢٠٠٦}}</ref> == نموونە شیعر == نموونە شیعرێکی نیشتمانی: {{شیعر}} {{ب|ھەر لە بەحری فورسەوە خاکی ھەتا بەحری ڕەشە|نیشتمانی میللەتی کوردە، لە دونیا ئەم بەشە}} {{ب|ڕەوزەیێکی جەننەتە لالە و گوڵی دایم گەشە|پڕ لە ئاڵتونی سیاھـ و زیوی ساف و بێ غەشە}} {{ب|نیعمەت و خێری بە تاڵان وا بە دەست ئەغیارەوە|من بە دڵ ھاوار ئەکەم، کەس نایە بەم ھاوارەوە}} {{ب|شاخی کوردستان ھەموو ئێسقانی ئەجدادی منە|خاک و خۆڵی، گۆشت و لاشەی قەومی ئازادی منە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەر لە بەحری فورسەوە خاکی ھەتا بەحری ڕەشە |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/5810|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=books.vejin.net|زمان=ku}}</ref>}} {{کۆتاییی شیعر}} نموونە شیعرێکی ستایشی: لەم شیعرەی خوارەوەدا ستایشی [[محەممەد خاڵ|شێخ محەممەدی خاڵی]] کردووە بەبۆنەی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگەکەی: {{شیعر}} {{ب|نایکەم بە خامە یا بە زمانم سوپاسی تۆ|جیایە لەگەڵ ئەدیبی جیھانا قیاسی تۆ}} {{ب|مێژوو گەڕام بە بیر و بە فکرێکی وردەوە|ئایا ھەیە ئەدیبێ بە فیکر و حەواسی تۆ}} {{ب|بۆ لەھجەکانی کوردی کە بیکاتە یەک زمان|فەرھەنگی نووسی بۆ گەل و قەومی کەساسی تۆ}} {{ب|قەومێکی زۆر و گەورە زمانی بکا بە یەک|وەک دەستکرد و ھیممەتی فەرھەنگ شوناسیی تۆ...<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نایکەم بە خامە یا بە زمانم سوپاسی تۆ|ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/5866|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=books.vejin.net|زمان=ku}}</ref>}} {{کۆتاییی شیعر}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٣٢}} {{تووڵی دەروازە|وێژەی کوردی|ژیاننامە}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] srlq05w5ozqzwvjv1tislpadn5lsyxv 0 192086 1569609 1401120 2026-03-28T21:09:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569609 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=زانکۆی ھانیانگ|native_name=한양대학교|image=Hanyang University new UI.svg|image_size=150px|motto=사랑의 실천{{ھن}}خۆشەویستی لە ڕاستگۆیی و چاکەکاریدا|established=١٩٣٩|type=[[Private university|تایبەت]]|founder=دکتۆر کیم لیون جون|president=کیم وو سیونگ [[دکتۆرا لە فەلسەفە|Ph.D.]]|city=[[سێئول]]|country=[[کۆریای باشوور]]|undergrad=24,422<ref name="Hanyang University">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://book.hanyang.ac.kr/Viewer/UENRQJCYUBUE|سەردێڕ=Facts at a Glance - Undergraduate Students|بڵاوکەرەوە=Hanyang University|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref>|postgrad=8,257<ref name="Hanyang University"/>|campus=بەشەکانی سێئول ([[پارێزگای سیۆنگ دیۆنگ]]، [[سێئول]]، [[کۆریای باشوور]]){{ھن}}ERICA Campus([[Sangnok-gu]], [[Ansan]], [[پارێزگای گیۆنگگی]]، [[کۆریای باشوور]])|website=[http://www.hanyang.ac.kr/ www.hanyang.ac.kr]|module={{Infobox Korean name |hangul = {{linktext|한|양|대학교}} |hanja = {{linktext|漢|陽|大學校}} |rr = Hanyang Daehakgyo |mr = Hanyang Taehakkyo | child = yes}}}}'''زانکۆی ھانیانگ''' (بە ھانگول:한양대학교 ھانیانگ دێ ھاگوا) زانکۆیەکی لێکۆڵێنەوەیی تایبەتە لە کۆریای باشوور، بەشی سەرەکی زانکۆکە دەکەوێتە سیۆل، و ناوەکەی (ھانیانگ) لە جۆسۆن بەکارھاتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hanyang Univ, Erica Campus introduction|ناونیشان=https://www.hanyang.ac.kr/web/www/erical_campus_info|وێبگە=hanyang University}}</ref><ref name="Encyclopædia Britannica">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Former name of Seoul|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/534948/Seoul|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Encyclopædia Britannica|وتەگێڕانەوە=The city was popularly called Seoul in Korean during both the [[Chosŏn]] (Yi) dynasty (1392–1910) and the period of Japanese rule (1910–45), although the official names in those periods were [[Hansŏng]] (Hanseong) and [[Kyŏngsŏng]] (Gyeongseong), respectively.}}</ref> زانکۆکە لە سالی ١٩٣٩ وەک قوتابخانەیەکی ئەندازیاری دامەزراوە، زانکۆی ھانیانگ یەکەم کۆلێژ بوو لە وڵاتی کۆریای باشوور کە خزمەتگوزاری ئەندازیاری و تەلارسازی پێشکەش بکات، و پلەبەندی زانکۆکە بە زۆری لە پێشڕەوی زانکۆکان دا بووە لە نیشتمانی کۆریای باشوورە، زانکۆی ھانیانگ بۆ ھەر ساڵێک زیاتر لە سێ ھەزار قوتابی نێودەولەتی وەردەگرێت، و زیاتر لە سێ ھەزار قوتابی دەنێرێتە دەرەوەی وڵاتەکەی بۆ خوێندن بە شێوەی ساڵانە، لەوەتەی ٢٠١٨وە زانکۆی ھانیانگ ھاوبەشی لەگەڵ زانکۆکانی ٧٦ وڵاتدا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hanyang at a Glance 2018|ناونیشان=http://book.hanyang.ac.kr/Viewer/UENRQJCYUBUE|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Hanyang University}}</ref> == مێژوو == زانکۆی ھانیانگ لە ١ی تەممووزی ١٩٣٩ وەک قوتابخانەی ئەندازیاری دۆنگ-ئەی دامەزراوە، لە سەردەمی داگیرکاری ژاپۆن، کۆلێژەککە دەستی کرد بە وەرگتنی ٦٣٠ قوتابی لە ٣٥ بەش لە سێئول، دواتریش لە ساڵی ١٩٤١ بۆ یەکەمجار قوتابییەکانی دەرچوون، کۆلێژەکە لەو کاتەدا ھەوڵی دا خۆی بەرز بکاتەوە بۆ زانکۆ، لە ئایاری ١٩٤١ کۆلێژەکە خوێندنی لە تایبەتمەندی ئەندازیاری و تەکنۆلۆژیا ئۆفەری بۆ ١٠٠ قوتابی کرد کە قوتابخانەیان تەواو کردبوو، لە ١٩٤٣ کە کۆریا ھێشتا لەژێر داگیرکاری ژاپۆن دابوو، کۆلێژەکە وەستا لە وەرگرتنی قوتابی نوێ، ئەمەش وای کرد زانکۆکە بۆ ماوەیەکی کاتی دابخرێت، ئەوە بوو لە ١٥ی ئازاری ١٩٤٤، کە ٧٨ قووتابی توانیان لە زانکۆکە خوێندن تەواو بکەن و دەربچن.<ref name="chronology">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hanyang University Chronology|ناونیشان=https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/hanyang-s-history|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Hanyang University|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001070949/https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/hanyang-s-history|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="history">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hanyang University History|ناونیشان=http://dis.hanyang.ac.kr/history/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Hanyang University|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414025031/http://dis.hanyang.ac.kr/history/|url-status=dead}}</ref> دوای وەرگرتنی سەربەخۆیی کۆریا لە ١٩٤٥، کۆلێژی دۆنگ-ئەی ناوی خۆی گۆڕی بۆ کۆلێژی ئەندازیاری بۆ دامەزراوەی نیشتمانی، دامەزرێنەری کۆلێژەکە دکتۆر کیم لیون-جون بوو، کە گرنگیدا و گرنگی پیشەسازی و پێشکەوتن و نوێگەری کۆریای دەبینی و زانکۆی ھانیانگی دامەزراند.<ref name="chronology"/><ref name="history"/> لە سەردەمی جەنگی کۆریا بەشەکانی ناوەوەی کۆلێژەکە تێکدران و باروودۆخی کۆلێژەکە تێکچوو، ھەرچۆنێک بێت خوێندن بەردەوامی پێدرا لە [[بوسان]]، کۆریا بە دابینکردنی مامۆستای کاتی، تەنانەت لە کاتە سەختەکانیش کۆلێژەکە چەندین مامۆستایەکی زانستی گرت بۆ دابینکردنی ناوەندێکی زانستی بۆ مامۆستاکانی قوتابخانەی دواناوەندی، و زانکۆی ھانیانگ ڕێگەپێدانی بۆ کراوە وەک قوتابخانەیەکی فەرمی لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی کۆریای باشوورەوە.<ref name="chronology"/><ref name="history"/> == ڕێکخراوەکان == === لقی سێئول === لقی سێئول ماڵ و نیشتنگەی ١٥ کۆلێژ و ٦٠ بەش<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hanyang University Seoul Campus|ناونیشان=https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/seoul-campus2|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Hanyang University|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190814175006/https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/seoul-campus2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تیابووی چەندین سەنتەری لێکۆلینەوەیییە، لقی سێئول زیاتر لە ٦٠ بالەخانەی ھەیە، لەناویاندا زانکۆی ژنانی ھانیانگ، زانکۆی سایبەری ھانیانگ، لە ٢٠٠٩ باڵەخانەیەکی نوێ تەواو کرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Administrative Organization|ناونیشان=https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/auxiliary-facilities|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Hanyang University}}</ref> و سەنتەر بۆ قوتابیانی پەککەوتوو لەھەمان ساڵ بنیاندنرا،<ref name="aux">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Affiliated/Auxiliary Facilities|ناونیشان=https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/affiliated-organizations|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Hanyang University}}</ref> ھەروەھا لقەکە چەندین بەشی گرنگی تریشی ھەیە، کەوا پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە زانکۆکە نییە، بەڵام پەیوەندییەکی ناڕاستەوخۆ<ref name="aux"/> === لقی ERICA === لقی ERICA لقێکە دەکەوێتە ئانسان، پارێزرگای گیۆنگگی، بە نزیکەیی ٦٠ کلیۆمەتر لە باشووری سێئول<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hanyang University ERICA Campus|ناونیشان=https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/erica-campus1|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Hanyang University}}</ref> لە ٢٠٠٩ لقەکە بە فەرمی لەلایەن حکوومەتەوە دانی پێنرا، لقەکە نیشتنگەیەکە بۆ ٩ کۆلێژ و ٤٢ بەش،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hanyang University Official Brochure|ناونیشان=http://book.hanyang.ac.kr/Viewer/4NIKQNRWFVUJ|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=THE World University Rankings}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١}} {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.hanyang.ac.kr/english}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{پۆلی کۆمنز|Hanyang University}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|قوتابخانە|زانکۆ|پەروەردە|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە سێئول]] [[پۆل:پەیمانگا پەروەردەییەکان کە لە ١٩٣٩ دامەزراون]] [[پۆل:پەروەردە لە ئانسان ]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٣٩ لە کۆریا]] [[پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکانی کۆریای باشوور]] 58hi7kvy4nltmxrdvc5vhviyfyx9m0w 0 192304 1569613 1481470 2026-03-28T22:16:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569613 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''زنجیرەچیاکانی پامیر''' (ئۆردۆ:) زنجیرە چیایەکە دەکەوێتە ناوەڕاستی کیشوەری ئاسیاوە، کە دەورەدراوە بە زنجیرە چیایە بەرزەکانی شاخەکانی ھیندوکوش و کون لوون و جیسار ئەلی و تیانشان. کە بە دیاریکراوی دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی دووری کۆماری کازاخستان، دامێنە دەشتایییەکانی پامیر لەلایەن کۆمارییەکانی تاجیکستان و قرغیزستانەوە ھاوبەشە و بە درێژایی بەرەو باکووری ڕۆژاوای کۆماری گەلی چین و لە بەشی دووری باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان بەرەو باکوور دەڕوا، لەبەشی باشووری زۆرکۆڵ و دۆڵی خان ھەیە، چیاکانی ئەم زنجیرەیە بەرزن بە تێکڕای بەرزی ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ مەتر لە ئاستی ڕووی دەریاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Памир|ناونیشان=http://bse.sci-lib.com/article086489.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=bse.sci-lib.com}}</ref> == بەرزی و نزمی == ناوچەی پامیر دەکرێت دابەش بکرێت لە نێوان: # بەشی ڕۆژھەڵاتی تا ڕادەیەک تەختە، لەسەرەوە زنجیرەیەک لە لووتکە ھەیە کە بەرزیان دەگاتە ٧١٢٧ م (لووتکەی لینین) و چیای ستالین بە بەرزی (٧٤٩٥م). # بەشی ڕۆژاوا: بەھۆی لافاوەوە کە بۆ چەندین دۆڵ و قەراغی زۆر قووڵ پێک ھاتووە، کە زۆربەی کات بە بدخشان ناسراوە و لێوارییەکانی بە تیژی و لێشاوی ڕوو لەژێر زەوی دەکەن کە ئاوەڕۆی ڕووباریان گرتوە و بووە ھۆی دروستبوونی دەریاچەی گرنگ و دانانی گوندە بچووکەکان، پامیر ڕووباری سەھۆڵی گرنگی ڤیدچنکۆی ھەیە (بە درێژی ٧٧ کیلۆمەتر و پانی ٤کم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Free Site Search Engine - put a search engine on your web site or add search to your blog|ناونیشان=https://www.jrank.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.jrank.org}}</ref>{{پشتڕاست نەکراو}} == زەویناسی == پێکھاتەی زەوی ئەم زنجیرەچیایە دەکرێت کورتبکرێتەوە لە نێوان: # زنجیرەکانی باشوور: بەردی گۆڕاوی پێش کامبرین وەک گاگنیس، کوارتزیت و مەڕمەڕی ھەڵوەشاوە. # زنجیرەکانی ناوەڕاست: بەردی لم و بەردی گەچی، لە سەردەمی جیۆلۆجی یەکەم و دووەمەوە تا درەنگانی قۆناغی جیۆلۆجی سێیەم دروستبوون. # زنجیرەکانی باکوور: بەردی سەھۆڵی لە ماوەی دووەم و سێیەمەوە بەشێوەی ھەڵوەشاوە بەدی دەکرێت. == کەشوھەوا == کەشوھەوای پامیر وشک و سارد و کیشوەرییە و ڕێژەی ساڵانەی بارانی لە دۆڵی ڕۆژاواکەی لە ١٠٠–٢٥٠ ملیمەتردایە، بە بەراورد بە ٢٠٠–٥٠٠ ملم بۆ دۆڵەکانی ڕۆژھەڵات بەرز دەبێتەوە بۆ نزیکەی ٨٠٠ میلیمەتر لە لووتکەی شاخەکانی، پلەی گەرمای مانگی کانوونی دووەم دەگاتە -١٧٫٨°C ڕۆژھەڵات بەرامبەر -٧٫٤°C ڕۆژاوا، لە مانگی تەممووز بۆ ٢٠°C ڕۆژھەڵات و بۆ ٢٢٫٥°C ڕۆژاوا بەرز دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bliss|یەکەم=Frank|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Social_and_Economic_Change_in_the_Pamirs.html?id=IEyTC-_VtAQC|سەردێڕ=Social and Economic Change in the Pamirs (Gorno-Badakhshan, Tajikistan): Translated from German by Nicola Pacult and Sonia Guss with support of Tim Sharp|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٣-٤٠٥٣١-٤|زمان=en}}</ref> == ئابووری == زۆربەی ھەرێمەکان پشت بە کشتوکاڵکردن دەبەستن و لەسەر داچاندنی دانەوێڵەی وەک جۆ، گەنمەشامی سپی، گەنمەشامی، چەمی وەک باقلە، ترێ، کرۆسک، ھەرمێ، سێو، پەستوون و چینگۆ. کۆمەڵگاکەی کۆچەرین و مەڕو ماڵات بەخێو دەکەن و لە ڕووبارەوەرزەیەکانی ماسی دەگرن و لەسەر پشتی گا کۆچ دەکەن، خەڵوز و خوێی بەرد لە بەشەکانی ڕۆژھەڵاتیانەوە دەردێنن وەبەرھێنانی بۆ دەکەن و زێڕ و زیو و بەردی بەنرخ و جیوە و ئاڵتوون لە بەشەکانی ڕۆژاوایانەوە ھەیە و وەبەرھێنانی بۆ دەکرێت لەلایەن حکوومەتی میرییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=水經注/02 - 维基文库，自由的图书馆|ناونیشان=https://zh.wikisource.org/wiki/水經注/02|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=zh.wikisource.org|زمان=zh}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * Photos of the [http://www.theodorekaye.com/tajik-pamirs-roof-of-the-world Tajik Pamirs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921010104/https://www.theodorekaye.com/tajik-pamirs-roof-of-the-world |date=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ }}, with emphasis on Wakhan area * [http://www.pamirs.org/ Information and photos] * Youth hostel in Kashgar (China) [https://web.archive.org/web/20171107022033/http://www.pamirhostel.com/en/ Kashgar Pamir Youth Hostel] * Photos of the life of ethnic Kyrgyz in [https://web.archive.org/web/20160303202156/http://avgustin.net/gallery.php?id=64 Afghan's Little Pamir] * Photos and Online Guide to Trekking in the Wakhan and Afghan Pamir [http://www.juldu.com/ Juldu.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211210124536/http://www.juldu.com/ |date=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Commons}}{{Wikivoyage|Pamirs}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەفغانستان|ھیندستان|پاکستان|چیاکان|تاجیکستان}} [[پۆل:زنجیرەچیاکانی چین]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی ئاسیا]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی ئەفغانستان]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی قیرغستان]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی تاجیکستان]] [[پۆل:فۆرمی زەوی و زاری پارێزگای بەدەخشان]] [[پۆل:فۆرمەکانی زەوی ئاسیای ناوەڕاست]] [[پۆل:چیاکانی پامیر]] [[پۆل:پارێزگاکانی فیزیۆگرافیا]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی پاکستان]] e1gl987tigqmfvij75az70gxb7nr8x6 1 192845 1569610 1324541 2026-03-28T21:10:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569610 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زانکۆی ھانیانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=846597 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190814175006/https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/seoul-campus2 بۆ https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/seoul-campus2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٣٩، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زانکۆی ھانیانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848228 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201001070949/https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/hanyang-s-history بۆ https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/hanyang-s-history زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٠٦، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[زانکۆی ھانیانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1324540 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201001070949/https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/hanyang-s-history بۆ https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/hanyang-s-history زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190814175006/https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/seoul-campus2 بۆ https://www.hanyang.ac.kr/web/eng/seoul-campus2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زانکۆی ھانیانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569609 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170414025031/http://dis.hanyang.ac.kr/history/ بۆ http://dis.hanyang.ac.kr/history/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:١٠، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 97dnptgqu3xhat4552zd8vbevoslnp6 2 207733 1569522 1472385 2026-03-28T17:06:36Z Tessla 41338 1569522 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{نیشانی بەڕێوەبەر}} <!--- ناونیشان -----> {{DISPLAYTITLE:<span style="position:absolute; top:-9999px;">User:</span>{{font color|#000000|'''Tessla'''}}}} {{clear}} <!--- End ---> <div style="text-align: center; background: #000814; padding: 40px; border-radius: 20px; border: 3px solid #00d4ff; box-shadow: 0 0 20px #00d4ff;"> <h1 style="color: #ffffff; font-family: 'Segoe UI', Tahoma, Geneva, Verdana, sans-serif; font-size: 70px; margin: 0; text-shadow: 0 0 10px #00d4ff, 0 0 20px #00d4ff, 0 0 30px #00d4ff, 0 0 40px #00d4ff; letter-spacing: 8px; font-weight: bold;">TESSLA</h1> <p style="color: #00d4ff; font-size: 20px; margin-top: 15px; font-weight: bold; letter-spacing: 2px;">بەڕێوەبەری ویکیپیدیای کوردی</p> <hr style="width: 50%; border: 1px solid #00d4ff; opacity: 0.5;"> </div> [[پۆل:بەڕێوەبەرانی ویکیپیدیا]] 9uqp9270zjjx41eu6o8cwg10mm6fjqa 1569534 1569522 2026-03-28T17:59:56Z Tessla 41338 1569534 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <!-- کۆنتێنەری سەرەکی --> <div style="direction: rtl; font-family: 'Segoe UI', Tahoma, sans-serif; max-width: 1000px; margin: 20px auto; background: #ffffff; border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 30px; overflow: hidden; box-shadow: 0 10px 40px rgba(0,0,0,0.05);"> <!-- بەشی سەرەوە: ناو و دوگمەکان --> <div style="padding: 60px 20px 40px; text-align: center; background: #ffffff;"> <h1 style="font-size: 90px; font-weight: 900; color: #202122; margin: 0; letter-spacing: -4px; border:none; line-height: 1;">Tessla<span style="color: #36c;">.</span></h1> <div style="display: flex; justify-content: center; gap: 15px; margin-top: 25px;"> <div style="background: #36c; color: #fff; padding: 8px 30px; border-radius: 50px; font-size: 17px; font-weight: bold; box-shadow: 0 4px 12px rgba(54, 102, 204, 0.2);">بەڕێوەبەر</div> <div style="background: #28a745; padding: 8px 30px; border-radius: 50px; font-size: 17px; font-weight: bold; box-shadow: 0 4px 12px rgba(40, 167, 69, 0.2);">[[لێدوانی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color: white; text-decoration: none;">وتووێژ</span>]]</div> </div> </div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; padding: 20px 40px 50px; gap: 40px;"> <!-- ستوونی لای ڕاست: وێنە و وتە و نەخشە --> <div style="flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;"> <!-- وێنەی تێسلا بە بازنەی شین --> <div style="width: 220px; height: 220px; margin: 0 auto 25px; border-radius: 50%; overflow: hidden; border: 8px solid #36c; box-shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,0.1);"> [[File:N.Tesla.JPG|240px|center|class=noresize]] </div> <!-- وتەی تێسلا --> <div style="padding: 20px; background: #f8f9fa; border-radius: 20px; border-right: 6px solid #36c; margin-bottom: 30px; text-align: right;"> <p style="font-size: 16px; line-height: 1.7; color: #2d3748; font-style: italic; margin: 0;"> "داهاتوو ڕاستییەکان دەردەخات و هەر کەسە و بەپێی کار و دەستکەوتەکانی خۆی هەڵدەسەنگێنرێت." </p> <div style="text-align: left; margin-top: 10px; font-weight: bold; color: #718096; font-size: 13px;">— نیکۆلا تێسلا</div> </div> <!-- نەخشەی کوردستان --> <div style="padding: 10px; background: #fff; border-radius: 20px;"> [[File:Flag map of Kurdistan.png|280px|center]] </div> </div> <!-- ستوونی چەپ: پڕۆژە و زانیارییەکان --> <div style="flex: 1.5; min-width: 350px;"> <!-- بەشی پڕۆژەی ئێستا --> <div style="margin-bottom: 35px;"> <div style="background: linear-gradient(135deg, #f0f7ff 0%, #ffffff 100%); border: 1px solid #cfe2ff; border-radius: 25px; padding: 35px; display: flex; align-items: center;"> <div style="margin-left: 25px;">[[File:Cscr-featured1.svg|75px]]</div> <div> <div style="font-size: 14px; color: #36c; font-weight: bold; text-transform: uppercase; letter-spacing: 1px;">پڕۆژەی ئێستا</div> <div style="font-size: 40px; font-weight: 900; color: #004085; margin-top: 5px;">[[چۆڵەوانی]]</div> </div> </div> </div> <!-- بەشی زانیارییەکان --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 25px; padding: 30px;"> <div style="font-size: 22px; font-weight: bold; color: #2d3748; margin-bottom: 25px; border-bottom: 2px solid #f1f5f9; padding-bottom: 15px;">زانیارییەکان</div> <div style="display: grid; grid-template-columns: 1fr 1fr; gap: 20px;"> <div style="background: #fdfdfd; padding: 15px; border-radius: 15px; border: 1px solid #f1f5f9;"> <div style="color: #718096; font-size: 12px; font-weight: bold;">📅 مێژووی دەستپێکردن</div> <div style="font-size: 16px; color: #1a202c; font-weight: bold; margin-top: 5px;">٣ی ئازاری ٢٠٢٢</div> </div> <div style="background: #fdfdfd; padding: 15px; border-radius: 15px; border: 1px solid #f1f5f9;"> <div style="color: #718096; font-size: 12px; font-weight: bold;">📝 کۆی وتارەکان</div> <div style="font-size: 16px; color: #1a202c; font-weight: bold; margin-top: 5px;">+٩,٠٠٠ وتار</div> </div> <div style="background: #fdfdfd; padding: 15px; border-radius: 15px; border: 1px solid #f1f5f9; grid-column: span 2;"> <div style="color: #718096; font-size: 12px; font-weight: bold;">🛡️ پلەی ئێستا</div> <div style="font-size: 16px; color: #1a202c; font-weight: bold; margin-top: 5px;">بەڕێوەبەری فەرمی لە ویکیپیدیای کوردی</div> </div> </div> </div> </div> </div> <!-- فووتەری نوێ و جوان (بەبێ ڕەنگی ڕەشی قورس) --> <div style="background: #f8f9fa; color: #718096; padding: 30px; text-align: center; font-size: 14px; border-top: 1px solid #edf2f7;"> <span style="color: #36c; font-weight: bold;">Tessla</span> • بەکارھێنەری ویکیپیدیای کوردی • ٢٠٢٦ <div style="font-size: 11px; margin-top: 5px; opacity: 0.7;">ئەم پەڕەیە تایبەتە بەم بەکارھێنەرە</div> </div> </div> 0nfmmxw3idytgd3ucfgo5qb18s129sc 1569538 1569534 2026-03-28T18:05:32Z Tessla 41338 1569538 wikitext text/x-wiki {{Top icon|image=Wikipedia Administrator.svg|link=ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|description=ئەم بەکارھێنەرە بەڕێوەبەرە}} {{پپ}} __NOTOC__ <!-- کۆنتێنەری سەرەکی --> <div style="direction: rtl; font-family: 'Segoe UI', Tahoma, sans-serif; max-width: 1000px; margin: 20px auto; background: #ffffff; border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 30px; overflow: hidden; box-shadow: 0 10px 40px rgba(0,0,0,0.05);"> <!-- بەشی سەرەوە: ناو و دوگمەکان --> <div style="padding: 60px 20px 40px; text-align: center; background: #ffffff;"> <h1 style="font-size: 90px; font-weight: 900; color: #202122; margin: 0; letter-spacing: -4px; border:none; line-height: 1;">Tessla<span style="color: #36c;">.</span></h1> <div style="display: flex; justify-content: center; gap: 15px; margin-top: 25px;"> <div style="background: #36c; color: #fff; padding: 8px 30px; border-radius: 50px; font-size: 17px; font-weight: bold; box-shadow: 0 4px 12px rgba(54, 102, 204, 0.2);">بەڕێوەبەر</div> <div style="background: #28a745; padding: 8px 30px; border-radius: 50px; font-size: 17px; font-weight: bold; box-shadow: 0 4px 12px rgba(40, 167, 69, 0.2);">[[لێدوانی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color: white; text-decoration: none;">وتووێژ</span>]]</div> </div> </div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; padding: 20px 40px 50px; gap: 40px;"> <!-- ستوونی لای ڕاست: وێنە و وتە و نەخشە --> <div style="flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;"> <!-- وێنەی تێسلا بە بازنەی شین --> <div style="width: 220px; height: 220px; margin: 0 auto 25px; border-radius: 50%; overflow: hidden; border: 8px solid #36c; box-shadow: 0 10px 30px rgba(0,0,0,0.1);"> [[File:N.Tesla.JPG|240px|center|class=noresize]] </div> <!-- وتەی تێسلا --> <div style="padding: 20px; background: #f8f9fa; border-radius: 20px; border-right: 6px solid #36c; margin-bottom: 30px; text-align: right;"> <p style="font-size: 16px; line-height: 1.7; color: #2d3748; font-style: italic; margin: 0;"> "داهاتوو ڕاستییەکان دەردەخات و هەر کەسە و بەپێی کار و دەستکەوتەکانی خۆی هەڵدەسەنگێنرێت." </p> <div style="text-align: left; margin-top: 10px; font-weight: bold; color: #718096; font-size: 13px;">— نیکۆلا تێسلا</div> </div> <!-- نەخشەی کوردستان --> <div style="padding: 10px; background: #fff; border-radius: 20px;"> [[File:Flag map of Kurdistan.png|280px|center]] </div> </div> <!-- ستوونی چەپ: پڕۆژە و زانیارییەکان --> <div style="flex: 1.5; min-width: 350px;"> <!-- بەشی پڕۆژەی ئێستا --> <div style="margin-bottom: 35px;"> <div style="background: linear-gradient(135deg, #f0f7ff 0%, #ffffff 100%); border: 1px solid #cfe2ff; border-radius: 25px; padding: 35px; display: flex; align-items: center;"> <div style="margin-left: 25px;">[[File:Cscr-featured1.svg|75px]]</div> <div> <div style="font-size: 14px; color: #36c; font-weight: bold; text-transform: uppercase; letter-spacing: 1px;">پڕۆژەی ئێستا</div> <div style="font-size: 40px; font-weight: 900; color: #004085; margin-top: 5px;">[[چۆڵەوانی]]</div> </div> </div> </div> <!-- بەشی زانیارییەکان --> <div style="background: #ffffff; border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 25px; padding: 30px;"> <div style="font-size: 22px; font-weight: bold; color: #2d3748; margin-bottom: 25px; border-bottom: 2px solid #f1f5f9; padding-bottom: 15px;">زانیارییەکان</div> <div style="display: grid; grid-template-columns: 1fr 1fr; gap: 20px;"> <div style="background: #fdfdfd; padding: 15px; border-radius: 15px; border: 1px solid #f1f5f9;"> <div style="color: #718096; font-size: 12px; font-weight: bold;">📅 مێژووی دەستپێکردن</div> <div style="font-size: 16px; color: #1a202c; font-weight: bold; margin-top: 5px;">٣ی ئازاری ٢٠٢٢</div> </div> <div style="background: #fdfdfd; padding: 15px; border-radius: 15px; border: 1px solid #f1f5f9;"> <div style="color: #718096; font-size: 12px; font-weight: bold;">📝 کۆی وتارەکان</div> <div style="font-size: 16px; color: #1a202c; font-weight: bold; margin-top: 5px;">+٩,٠٠٠ وتار</div> </div> <div style="background: #fdfdfd; padding: 15px; border-radius: 15px; border: 1px solid #f1f5f9; grid-column: span 2;"> <div style="color: #718096; font-size: 12px; font-weight: bold;">🛡️ پلەی ئێستا</div> <div style="font-size: 16px; color: #1a202c; font-weight: bold; margin-top: 5px;">بەڕێوەبەری فەرمی لە ویکیپیدیای کوردی</div> </div> </div> </div> </div> </div> <!-- فووتەری نوێ و جوان (بەبێ ڕەنگی ڕەشی قورس) --> <div style="background: #f8f9fa; color: #718096; padding: 30px; text-align: center; font-size: 14px; border-top: 1px solid #edf2f7;"> <span style="color: #36c; font-weight: bold;">Tessla</span> • بەکارھێنەری ویکیپیدیای کوردی • ٢٠٢٦ <div style="font-size: 11px; margin-top: 5px; opacity: 0.7;">ئەم پەڕەیە تایبەتە بەم بەکارھێنەرە</div> </div> </div> 69oxwkfufrnypvkvizxuwm5xoknksuf 0 212925 1569729 1564401 2026-03-29T10:47:06Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Blason_province_fr_Artois.svg لەگەڵ [[File:Blason_comtes_fr_d'Artois_1.svg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: “of the 1st counts”.) 1569729 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''جۆنی یەکەم''' (لەدایکبووی ٢٨ی ئایاری ١٣٧١ تا ١٠ی ئەیلوولی ١٤١٩) کەسێکی پەیوەندیدار بوو بە ئەندامی شاھانە کە فەرمانڕەوای ویلایەتی بورگندی دەکرد لە ١٤٠٤ تا مردنی لە ١٤١٩. ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە کارە نیشتمانییەکانی فەڕەنسا لە سەدەی ١٥یەم.{{sfn|Vaughan|1998}} بە دیاریکراوی لەو کاتەی کە پاشا چارلسی شەشەم کە توانای کۆنتڕۆلکردنی کارەکانی وڵاتی نەبوو. == ناونیشانەکان == {{plainlist}} * [[پەڕگە:Blason maison fr de Nevers.svg|40px]] ١٣٨٤ تا ١٤٠٤: [[کاونت و دووکی نێڤەرس|کاونتی نێڤەرس]] وەکوو ''جۆنی یەکەم'' * [[پەڕگە:Blason fr Bourgogne.svg|40px]] ٢٧ی نیسانی ١٤٠٤{{snd}}١٠ی ئەیلوولی ١٤١٩: [[دووکی بورگندی]] وەکوو ''جۆنی یەکەم I'' * [[پەڕگە:Blason maison fr de Nevers.svg|40px]] ٢١ی ئازاری ١٤٠٥{{snd}}١٠ی ئەیلوولی ١٤١٩: [[پێرستی کاونتەکانی بورگندی|کاونتی پالەتاینی بورگندی]] وەکوو ''جۆنی یەکەم I'' * [[پەڕگە:Blason comtes fr d'Artois 1.svg|40px]] 21 March 1405{{snd}}١٠ی ئەیلوولی ١٤١٩: [[کاونتی ئارتۆیس|کاونتی ئارتۆیۆس]] وەکوو ''جۆنی یەکەمI'' * [[پەڕگە:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|40px]] ٢١ی ئازاری ١٤٠٥{{snd}}10ی ئەیلوولی ١٤١٩: [[کاونتەکانی فلاندێرس|کاونتی فلاندێرس]] وەکوو ''جۆنی یەکەم'' * [[پەڕگە:Blason Charolais.svg|40px]] ٢٧ی نیسانی ١٤٠٤{{snd}}٢٨ی کانوونی دووەمی ١٤٠٥: [[کارۆلایس (شارستان)|کاونتی کارۆلایس]] وەکوو ''جۆنی یەکەم''{{endplainlist}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|John, Duke of Burgundy|جۆنی چاونەترس}}{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئینگلتەرا|مێژوو|سیاسەت|ژن|فەڕەنسا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٣٧١]] [[پۆل:مردووانی ١٤١٩]] 70pi826cqho20p8axvaygp89usf5ury 0 230080 1569411 1507017 2026-03-28T12:08:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345455341|Politics of the United States]]» 1569411 wikitext text/x-wiki In the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]], [[سیاسەت|politics]] functions within a framework of a [[دەستوور|constitutional]] [[کۆماری فیدڕاڵ|federal]] [[کۆمار|republic]] with a [[سیستمی سەرۆکایەتی|presidential system]]. The three distinct branches share powers: [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|Congress]], which forms the legislative branch, a bicameral legislative body comprising the [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|House of Representatives]] and the [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|Senate]]; the [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|executive branch]], which is headed by the [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|president of the United States]], who serves as the country's [[سەرۆکی دەوڵەت|head of state]] and [[سەرۆکی حکوومەت|government]]; and the [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|judicial branch]], composed of the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|Supreme Court]] and lower federal courts, and which exercises judicial power. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:سیاسەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] nf15k9x04mf43221fwsstvo7nq2qwvz 1569412 1569411 2026-03-28T12:09:35Z Tessla 41338 شائەمراز 1569412 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[سیاسەت]] لە چوارچێوەی [[کۆمار|کۆمارێکی]] [[کۆماری فیدڕاڵ|فیدراڵی]] [[دەستوور|دەستووریدا]] کاردەکات کە [[سیستمی سەرۆکایەتی|سیستمێکی سەرۆکایەتی]] ھەیە. سێ لقە جیاوازەکە دەسەڵاتەکان دابەش دەکەن: [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێس]]، کە لقی یاسادانان پێکدەھێنێت، دەستەیەکی یاسادانانی دوو ئەنجومەنییە و پێکدێت لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]] و [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیران]]؛ [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|لقی جێبەجێکار]]، کە لەلایەن [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە]] سەرۆکایەتی دەکرێت، کە وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی وڵات خزمەت دەکات؛ و [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|لقی دادوەری]]، کە پێکدێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] و دادگا فیدراڵییە نزمترەکان، و دەسەڵاتی دادوەری پەیڕەو دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سیاسەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 0pjcm5jm3mv5fkw8cwx87v97j2wyy4g 1569519 1569412 2026-03-28T17:03:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569519 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[سیاسەت]] لە چوارچێوەی [[کۆمار|کۆمارێکی]] [[کۆماری فیدڕاڵ|فیدراڵی]] [[دەستوور|دەستووریدا]] کاردەکات کە [[سیستمی سەرۆکایەتی|سیستمێکی سەرۆکایەتی]] ھەیە. سێ لقە جیاوازەکە دەسەڵاتەکان دابەش دەکەن: [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێس]]، کە لقی یاسادانان پێکدەھێنێت، دەستەیەکی یاسادانانی دوو ئەنجومەنییە و پێکدێت لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]] و [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیران]]؛ [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|لقی جێبەجێکار]]، کە لەلایەن [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە]] سەرۆکایەتی دەکرێت، کە وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی وڵات خزمەت دەکات؛ و [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|لقی دادوەری]]، کە پێکدێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] و دادگا فیدراڵییە نزمترەکان، و دەسەڵاتی دادوەری پەیڕەو دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:سیاسەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] alaw8cd0azx1l872rt55l0t9rmwkld2 1569554 1569519 2026-03-28T20:01:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1569554 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[سیاسەت]] لە چوارچێوەی [[کۆمار|کۆمارێکی]] [[کۆماری فیدڕاڵ|فیدراڵی]] [[دەستوور|دەستووریدا]] کاردەکات کە [[سیستمی سەرۆکایەتی|سیستمێکی سەرۆکایەتی]] ھەیە. سێ لقە جیاوازەکە دەسەڵاتەکان دابەش دەکەن: [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێس]]، کە لقی یاسادانان پێکدەھێنێت، دەستەیەکی یاسادانانی دوو ئەنجومەنییە و پێکدێت لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]] و [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیران]]؛ [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|لقی جێبەجێکار]]، کە لەلایەن [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە]] سەرۆکایەتی دەکرێت، کە وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی وڵات خزمەت دەکات؛ و [[دەسەڵاتی دادوەریی فیدراڵی ئەمریکا|لقی دادوەری]]، کە پێکدێت لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] و دادگا فیدراڵییە نزمترەکان، و دەسەڵاتی دادوەری پەیڕەو دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:سیاسەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] az0pitetomnf54issh2mdfe1q6et1zc 0 235764 1569450 1502413 2026-03-28T15:27:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569450 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئز}} }} {{Infobox military conflict | conflict = دووەمین شەڕی کورد و عێراق | date = ١٩٧٤ ‒ ١٩٧٥ | partof = [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]] | image =Second Iraqi‒Kurdish war.png | caption =نەخشەی باشووری کوردستان لە کاتی دووەمین شەڕی نێوان بزووتنەوەی کوردی و حکوومەتی عێراق، نەخشەکە تا بەرواری ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٤ نیشان دەدات | place = [[باشووری کوردستان]]، ([[کۆماری عێراق]]) | result = بردنەوەی عێراق * ستراتیژی سەربازی پارتی دیموکراتی کوردستان شکستی ھێنا * توانای شەڕکردنی پێشمەرگە نەما * ئاگربەستی نێوان پارتی دیموکرات و عێراق * لاوازبوونی [[سەرھەڵدانی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان|سەرھەڵدانی]] [[یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]] * ڕاگرتنی یارمەتییەکانی ئێران بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان * [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]] | territory =حکوومەتی فیدراڵی کۆنترۆڵی تەواوی ئەو ناوچانەی گەڕاندەوە کە زۆرینە کوردین | combatant1 = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} ١٠٠،٠٠٠‒١١٠،٠٠٠ چەکدار{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} ٣٥٠،٠٠٠ سەرباز | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} ٩٠،٠٠٠ سەرباز{{ھن}}١،٢٠٠ تانک و ئۆتۆمبێلی سەربازی{{ھن}}٢٠٠ فڕۆکەی جەنگی (سەرجەمی بەکارنەھێندراوە) | commander1 = {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەلا مستەفا بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] | commander2 = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[سەددام حوسێن]] | strength1 = {{tree list}} * {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]] ** {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان|پێشمەرگە]] {{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێران]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{ئاڵا|ئیسرائیل}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ | سەردێڕ=18. Iraq/Kurds (1932-present) | ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢ | archive-url=https://web.archive.org/web/20220213234725/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ | url-status=dead }}</ref> {{ھن}}{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} | strength2 = {{flagicon image|Flag of Iraq (1963–1991).svg}} [[ڕژێمی بەعس|عێراق]]{{ھن}}'''پشتیوانان:'''{{ھن}}{{flagicon|Soviet Union}} [[یەکێتیی سۆڤیەت]] | casualties1 = ١٠،٠٠٠ کوژراو | casualties2 = ٢،٥٠٠ کوژراو | casualties3 = '''کۆی گشتی:''' زیاتر لە ٧،٠٠٠ بۆ ٢٠،٠٠٠ کوژراو ھەبووە{{ھن}} ئاوارەبوونی ٦٠٠،٠٠٠{{ھن}} ٢٨٠،٠٠٠ کورد بەرەو ئێران ھەڵھاتن}} '''دووەمین شەڕی کورد و عێراق''' بەشی دووەمی [[شۆڕشی ئەیلوول|یاخیبوونی بارزانی]] بوو، کە سەرەتای داڕمانی دانوستانەکانی [[خۆبەڕێوەبەری]] کورد و دەرئەنجامی ھێرشی عێراق بۆ سەر [[پارتی دیموکراتی کوردستان|سەربازە یاخیبووەکانی پارتی دێموکراتی کوردستانی]] [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]] لە ماوەی ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥ دەستیپێکرد. ئەو شەڕە لە دوای [[شۆڕشی ئەیلوول|یەکەم شەڕی عێراق و کورد]] (١٩٦١–١٩٧٠) ھات، چونکە [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار|پلانی ئاشتی]] ساڵی ١٩٧٠ بۆ خۆبەڕێوەبەری کورد تا ساڵی ١٩٧٤ نەتوانرا جێبەجێ بکرێت. بە پێچەوانەی ھەڵمەتی پێشووی گەریلا لە ساڵانی ١٩٦١–١٩٧٠ کە بارزانی بەڕێوەی برد، شەڕی ١٩٧٤ ھەوڵێکی کورد بوو بۆ شەڕی سیمیتری دژ بە سوپای عێراق کە دواجار بووە ھۆی داڕمانی خێرای کوردەکان کە چەکی پێشکەوتوو و قورسیان نەبوو. شەڕەکە بە دەربەدەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کۆتایی ھات و لە نێوان ٧٠٠٠ – ٢٠ ھەزار کوژراو لە ھەردوولا بە یەکەوە کۆتایی ھات. == ھەوڵی یەکێتیی سۆڤیەت بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ == [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ ھەوڵێکی زۆری دا بۆ ئەوەی جارێکی دیکە شەڕ لە [[باشووری کوردستان]] سەرھەڵنەداتەوە، بۆ ناوبژیوانیکردن لە ناوچەکەدا، [[یەڤگینی پریماکۆڤ]]، کە لە [[بەیرووت]]ی پایتەختی [[لوبنان]] نیشتەجێ بوو ھەوڵی دەدا دۆخەکە ھێمن بکاتەوە بەڵام ھەوڵەکانی ھیچ ئەنجامێکیان نەبوو لە وەستانی شەڕی نێوان ئەو دوو لایەنە. لە ١٢ی ئازاری ھەمان ساڵدا یەکێتیی سۆڤیەت بانگھێشتی فەرمی بۆ جێگری ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی ئەوکات سەددام حوسێنی کرد بۆ سەردانی [[مۆسکۆ]]، دوای چەند ڕۆژێک [[سەددام حوسێن]] بۆ مۆسکۆ گەشتی کرد و لەوێ لەگەڵ بەرپرسانی سۆڤیەت کۆبووەوە بۆ تاوتوێکردنی پرسی ململانێی نێوان حکوومەتی ناوەندی و بزووتنەوە کوردییەکە کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] سەرۆکایەتی دەکرد. دانوستانەکانی نێوان سەرکردایەتی سۆڤیەت و سەددام حسێن ھیچ ئەنجامێکی نەبوو بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی نێوان بزووتنەوەی کورد و حکوومەتی بەغدا. == ڕەوتی شەڕ == لە ١١ی ئازاری ١٩٧٤ پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی ناوەند و بزووتنەوەی کورد بەشێوەیەکی فەرمی پچڕا، سەرەتای مانگی نیسان بارەگای لیوای دووی پیادەی سوپای عێراق لەگەڵ فەوجێک لە لیواکە لە کەمپی ھەمیشەیی خۆی کشایەوە لە شارۆچکەی ڕەواندز بۆ چیای سبلیک. لە دەرەچەی گەرووی عەلی بەگ. لە ١٦ی نیساندا بزووتنەوەی کورد ھێرشی کردە سەر کەمپی سوپای عێراق لە چیای سبلیک، بە ئامانجی داگیرکردنی کەمپەکە و کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو بەھۆی بەھێزی قەڵا بەرگرییەکانی سوپای عێراق لە کەمپەکەدا. ڕۆژی ٢٣ی نیسان فڕۆکەکانی عێراق بۆردوومانی شارۆچکەی کەلالەیان کرد کە دەکەوێتە [[پارێزگای ھەولێر]] و بەھۆیەوە ٢٧ ھاوڵاتی شارستانی کوژران، ڕۆژی دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆرومانی شارۆچکەی [[قەڵادزێ]]یان کرد، ژمارەی کوژراوان لە ئەنجامی ئەم بۆردوومانەدا گەیشتە نزیکەی ١٢٠ کەس، و ژمارەی بریندارەکان گەیشتە نزیکەی ٤٠٠ کەس (زۆربەی قوربانییەکان لە خوێندکارانی [[زانکۆی سلێمانی]] بوون، کە کارگێڕییەکەیان لەژێر ئاڵای بزووتنەوەی کوردیدا بوو، ڕوویان لەم شارۆچکەیە کرد. ڕۆژی ٢٥ی نیسان فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[ھەڵەبجە]]یان کرد و ژمارەی قوربانیانیش لە ئەنجامی ئەو بۆردوومانەدا گەیشتە زیاتر لە ١٤٠ کەس لەنێوان کوژراو یان بریندار، دواتر فڕۆکە عێراقییەکان بۆردوومانی شارۆچکەی [[چوارتا]]یان کرد و پاشان [[پێنجوێن]] کە ھەردووکیان دەکەونە [[پارێزگای سلێمانی]]. ڕۆژی ٥ی ئایار لیوایەکی فیرقەی چواری سوپای عێراق دوای شەڕێک لەگەڵ چەکدارانی بزووتنەوەی کوردی توانی گەرووی [[زاخۆ]] کۆنتڕۆڵ بکات، لەھەمان ڕۆژدا شاری زاخۆ لەلایەن فڕۆکە عێراقییەکانەوە بۆردوومان کرا، ئەمەش وای کرد کە چەکدارانی بزووتنەوەی کورد لەگەڵ زۆربەی خەڵک کە لەگەڵیان بوون لە شارەکە دەربچن، بەم شێوەیە سوپای عێراق توانی زاخۆ داگیر بکات. لە ماوەی مانگی حوزەیراندا، ھێزەکانی سوپای عێراق بەبێ بەرخۆدانی جددی چەکدارانی بزووتنەوەی کورد، توانیان دەشتی ھەولێر و بەرزاییەکانی چیای [[سەفین]] داگیر بکەن. ڕۆژی ٨ی ئاب، ھێرشێکی سوپای عێراق بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ ئیسماعیل تایە نوعەیمی، فەرماندەی فیرقەی ٢، بۆ سەر شارۆچکەی ڕەواندز لە پارێزگای ھەولێر شکستی ھێنا. لە ٢٠ی ئابدا، ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان بەبێ بەرگری شارۆچکەکە داگیر بکەن لە ئەنجامی نەبوونی ھیچ ھێزێکی چەکداری بزووتنەوەی کورد لەو ناوچەیە، ھەر لەو ڕۆژەدا شارۆچکەی قەڵادزێ کە دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی کەوتە دەست سوپای عێراقەوە، لە ماوەی مانگی ئەیلوولدا شەڕەکانی نێوان ھێزەکانی بزووتنەوەی کورد و ھێزەکانی سوپای عێراق چڕتر بووەوە، ڕۆژی ٢٣ی ئەیلوول ، فڕۆکەیەکی میگ-١٩ی عێراقی لە ناوچەی بارزیوە لە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] کەوتە خوارەوە، فڕۆکەوانەکەش گیرا بەناوی مولازمی یەکەم سەفا جەلال. ڕۆژی ٣ی ئەیلوول دوای ئەوەی ھێزەکانی سوپای عێراق توانیان شارۆچکەی ڕەواندز و شارۆچکەی دیانا لە نزیکەوە داگیر بکەن، لیوای سێی سوپا بە سەرۆکایەتی عەقید حەمید دلێمی ھێرشیان کردە سەر کرو عومەر ئاغا لە نزیک شارۆچکەی دیانا، بەڵام ھێرشەکە سەرکەوتوو نەبوو و زیانەکانی سوپای عێراق لە ئەنجامی ئەو ھێرشەدا گەیشتە چوار تانک و ٢٣٠ سەرباز کوژراو. == بەشداریکردنی ئێران == لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٧٤، دوای مانگێک لە دەستپێکردنەوەی شەڕەکانی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، [[ئێران]] [[پاتری تۆپھاوێژ|پاترییەکی تۆپھاوێژی]] دژە فڕۆکەی بۆ [[حاجی ئۆمەران]] نارد بۆ پاراستنی ناوچەکە لە بۆردوومانی فڕۆکەکانی ھێزی ئاسمانی عێراق. لە مانگی ئەیلوولدا بارزانی داوای لە شای ئێران کرد کە پشتیووانی بکات و سوپای ئێران پاڵپشتی بزووتنەوەی کورد بکات بۆ پاراستنی ناوچەکە لە پێشکەوتنی سوپای عێراق، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵدا دوو تۆپھاوێژی ئێرانی کەتیبەکانی (کالیبەر ١٣٠ ملم) گەیشتنە دەڤەری [[باڵەکایەتی]]. ئەم تۆپھاوێژە ئێرانییە یارمەتی کەمکردنەوەی بۆردوومانی فڕۆکە عێراقییەکانی بەرەی کوردانی دا و ئەم چەکانە توانیان فڕۆکەیەکی ھانتەری عێراقی لە ناوچەی ڕەواندز بخەنە خوارەوە، و لە ١٤ی کانوونی دووەمیشدا فڕۆکەیەکی دیکەی عێراقی (بادجەر TU16) لە دەڤەری [[چۆمان]] خرایە خوارەوە، و کوشتنی تیمی فڕۆکەکە کە لە چوار کەس پێکھاتبوو، و ڕۆژی دواتر فڕۆکەیەکی جۆری (سوخۆی-٧) لە ناوچەی برزێوە نزیک شارۆچکەی ڕەواندز خرایە خوارەوە. ئەم تۆپھاوێژانە بوونە ھۆی زیان گەیاندن بە شوێنە سەربازییەکانی دەڤەری ڕەواندز و بەشێک لە کۆگاکانی چەکی لەناوبرد کە لە شارۆچکەکانی ڕەواندز و دیانادا بوون. لە دوای ٢٢ی تشرینی یەکەم سەرکردەکانی ھەردوو کەتیبەی ئێرانی دەستیان کرد بە نووسینی ڕاپۆرت کرد بۆ فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای ئێران سەبارەت بە دۆخی شەڕی نێوان حکوومەتی عێراق و بزووتنەوەی کورد، لە ڕاپۆرتەکاندا ئاماژە بەوە کراوە کە شەڕڤانانی بزووتنەوەی کوردی جددییانە شەڕیان نەکردووە و ھەوڵیان دەدا لە شەڕەکەدا پشت بە سوپای ئێران ببەستن. == واژووکردنی ڕێکەوتننامەی جەزائیر == {{سەرەکی|ڕێکەوتننامەی جەزائیر}} [[پەڕگە:1975_Algiers_Agreement.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سەددام حوسێن]]، [[ھواری بومێدیێن]] و [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لەکاتی [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر]] لە ١٩٧٥]] ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە شێوەیەکی ئەرێنی بە قازانجی بزووتنەوەی کورد بەردەوام بوون، ھێزەکانی حکوومەتی عێراقیش لە ئەنجامی ئەو شەڕانەدا زیانێکی زۆریان بەرکەوت، ئەمەش وای کرد حکوومەتی [[عێراق]] بە سەرپەرشتی [[ھواری بومێدیێن]]، سەرۆککۆماری [[جەزائیر]] لەگەڵ [[ئێران]] ڕێککەوتنێک ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بتوانێت واز لەو پاڵپشتییە بھێنن کە ئێران بۆ بزووتنەوەی کورد دژ بە حکوومەتی عێراقی دەکرد. لە ٦ی ئازاری ساڵی ١٩٧٥، بە ئامادەبوونی [[سەددام حوسێن]] (جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە عێراق) و شای ئێران [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] ڕێککەوتنەکە ئەنجامدرا، بەپێی ئەم ڕێککەوتنە عێراق ڕازی بوو نیوەی [[شەتەلعەرەب]] بۆ [[ئێران]] لە بەرامبەر وەستاندنی پشتیوانییەکانی بۆ بزووتنەوەی کورد لە باکوور. دوای واژووکردنی ڕێککەوتنەکە، پشتیووانی ئێران بۆ بزووتنەوەی چەکداری کورد وەستا، بەڵام سەرەڕای ئەوەش شەڕ لەنێوان ھەردوولا بەردەوام بوو و کورد لەو کاتەدا سێ پلەی سەرکردایەتیی پاراست: * دەڤەری [[باڵەکایەتی]] ([[حاجی ئۆمەران]]) لە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ھەولێر]] بە سەرۆکایەتی ھەردوو کوڕەکەی [[مەلا مستەفا بارزانی]]، [[ئیدریس بارزانی|ئیدریس]] و [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود]]. * دەڤەری [[پێنجوین]] کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای سلێمانی]] بە سەرۆکایەتی [[ڕۆژ نووری شاوەیس|نووری شاوەیس]] (ئەندامی مەکتەبی سیاسی). * ناوچەکانی بادینان کە پارێزگاکانی [[دھۆک]] و [[مووسڵ]]یان لەخۆگرتبوو، بە سەرۆکایەتی [[ساڵح یووسفی]]. لە ٧ی ئازار، واتە ڕۆژێک دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی نێوان عێراق و ئێران، سوپای عێراق توانی تەواوی زنجیرە چیای زووزک کە دەکەوێتە نزیک شارۆچکەی [[ڕەواندز]] داگیر بکات، و لەھەمان ڕۆژدا سوپای عێراق ھێرشی کردە سەر چیای [[ھەندرێن]]، بەڵام ھێرشەکە شکستی ھێنا و لەھەمان ڕۆژدا ئێران ھەموو ئەو دژە فڕۆکە و تۆپخانەیەی کە پێشتر ناردبووی بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی ھێزەکانی بزووتنەوەی کوردی، کشاندییەوە و وێستگەی پەیوەندی بێ تەلی ئێران لە ناوچەی فەرماندەیی کورد کشێنرایەوە و لە شارۆچکەی [[پیرانشار]]ی ئێران کە ھاوسنوورە لەگەڵ سنووری عێراق لە دەروازەی حاجی ئۆمەران دانرا. ھەر لەو ڕۆژەدا کشانەوەی نوێنەرایەتی [[ئیسرائیل]] بۆ ئێرانی دەستی پێکرد. ڕۆژی ١١ی ئازاری ١٩٧٥ شای ئێران محەممەد ڕەزا پەھلەوی لەگەڵ ڕێبەری بزووتنەوەی کوردی مەلا مستەفا بارزانی لە [[تاران]] کۆبووەوە سەبارەت بە کاردانەوەی ئەو ڕێککەوتنەی کە لە نێوان عێراق و ئێران ڕوویدا، ڕۆژی دواتر بارزانی گەڕایەوە بۆ [[باشووری کوردستان]]. و لە ڕۆژی ١٩ی ئادار، ڕێبەری مەلا مستەفا بارزانی بڕیاریدا لەناکاو کۆتایی بە بەرخۆدانی کورد بھێنێت و ڕوو لە ئێران بکات. لە ٢٥ی ئازاردا بارزانی کوردستانی عێراقی جێھێشت و ڕووی لە ئێران کرد. == ئەمانەش ببینە == * [[شۆڕشی ئەیلوول]] * [[ڕێککەوتنی ١٠ی شوبات (١٩٦٤)]] * [[شەڕی زاویتە (١٩٦١)]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9?wprov=sfla1/ ویکی عەرەبی] {{تووڵی دەروازە|شەڕ|کوردستان|عێراق|مێژوو|دەیەی ١٩٧٠}} [[پۆل:عێراق لە ١٩٧٥]] [[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]] tctwhg337y0ri822arj03gptzjzl4j8 0 239756 1569454 1400753 2026-03-28T15:40:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569454 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Precz.jpg|وێنۆک|261x261پیکسڵ| چالاکوانانی دژە کۆمۆنیستی پۆڵەندا بە لافیتەیەکەوە کە لەسەری نووسراوە "بڕوخێن لەگەڵ کۆمۆنیزم" لە کاتی یارییەکی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] شلاسک ڤرۆکلاو لە ساڵی ٢٠١٢]]   '''دژە کۆمۆنیزم''' دژایەتی [[بزاڤی سیاسی|سیاسی]] و [[ئایدیۆلۆجی|ئایدیۆلۆژییە]] بۆ بیروباوەڕ و گروپ و تاکەکانی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستی]]. دژە کۆمۆنیزمی ڕێکخراو لە دوای [[شۆڕشی بۆلشێڤیکەکان|شۆڕشی ئۆکتۆبەری]] ١٩١٧ لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]] پەرەی سەند و لە کاتی [[شەڕی سارد|جەنگی سارددا]] گەیشتە هەموو گۆشەیەکی جیهان، کاتێک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] خەریکی ڕکابەرییەکی توند بوون. دژە کۆمۆنیزم توخمێکی زۆرێک لە بزووتنەوە و پێگەی سیاسی جیاواز بووە، لەوانە [[ئەنارکیزم]] ، ناوەندگەرایی، [[شۆپپارێزی|کۆنەپەرستی]] ، [[فاشیزم]]، [[لیبرالیزم]]، [[ناسیۆنالیزم]]، [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکراسی]]، [[سۆشیالیزم|سۆسیالیزم]]، چەپگەرایی و ئازادیخوازی، هەروەها بزووتنەوە بەرفراوانەکانی بەرەنگاریی حوکمڕانی کۆمۆنیستی بوون. هەروەها دژە کۆمۆنیزم لە فەلسەفەدا و لەلایەن چەندین گروپی ئایینی و لە ئەدەبدا دەربڕدراوە. هەندێک لە لایەنگرانی ناسراوی دژە کۆمۆنیزم کۆمۆنیستەکانی پێشوون. یەکەم ڕێکخراو کە تایبەتکرا بوو بە دژایەتیکردنی کۆمۆنیزم [[بزووتنەوەی سپی|بزووتنەوەی سپیی]] ڕووسیا لە ١٩١٨ بوو، چالاکییەکانیان لە شەڕی ناوخۆییی ڕووسیادا دەستی پێکرد، کۆمەڵەکە دژی حکومەتی بەلشەفیکی کە کە تازە دامەزرابوو دامەزرا . بزووتنەوەی سپی لە ڕووی سەربازییەوە لەلایەن چەندین حکومەتی بیانیی هاوپەیمانەوە پشتگیری کرا کە یەکەم نموونەی دژە کۆمۆنیزمیان وەک سیاسەتێکی حکومەت نیشان دا. سەرەڕای ئەوەش [[ئەرتەشی سوور|سوپای سوور]] بزووتنەوەی سپی شکستی هێنا و [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٢٢ دروست بوو. لە سەردەمی بوونی یەکێتی سۆڤیەتدا، دژە کۆمۆنیزم بووە تایبەتمەندییەکی گرنگی زۆرێک لە بزووتنەوە و حکومەتە سیاسییە جیاوازەکان لە سەرانسەری جیهاندا. لە ئەمریکادا، دژە کۆمۆنیزم لە کاتی یەکەم ترساندنی سوور لە ساڵانی ١٩١٩-١٩٢٠دا هاتە ئاراوە. لە ماوەی ساڵانی بیست و سییەکانی سەدەی ڕابردوودا دژایەتی کۆمۆنیزم لە [[ئەورووپا]] لەلایەن کۆنەپەرستان و پاشایەتیخوازان و فاشیستەکان و لیبراڵەکان و سۆسیال دیموکراتەکانەوە پەرەی پێدرا. حکومەتە فاشیستەکان لە ساڵانی ١٩٣٠دا وەک نەیارێکی سەرەکی کۆمۆنیزم سەریان هەڵدا. لیبراڵ و سۆسیال دیموکراتەکان لە ئەڵمانیا [[بەرەی ئاسن|بەرەی ئاسنیان]] پێکهێنا بۆ دژایەتیکردنی کۆمۆنیستەکان و فاشیستەکانی نازی و پاشایەتی کۆنەپەرستان بە هەمان شێوە. لە ساڵی ١٩٣٦ پەیمانی دژە کۆمینتەرن کە سەرەتا لە نێوان [[ئەڵمانیای نازی]] و ئیمپراتۆرییەتی ژاپۆن بوو، وەک هاوپەیمانییەکی دژە کۆمۆنیست پێکهێنرا. لە ئاسیا ، ئیمپراتۆری ژاپۆن و کوۆمینتانگ (پارتی ناسیۆنالیستی چینی) پێشەنگی هێزە دژە کۆمۆنیستەکان بوون لەم قۆناغەدا. تا ساڵی ١٩٤٥ یەکێتی سۆڤیەتی کۆمۆنیست ناوێکی سەرەکی بوو لە وڵاتانی هاوپەیمان کە لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەمدا]] دژی [[وڵاتەکانی تەوەر|زلهێزەکانی میحوەر]] دەجەنگان. دوای ماوەیەکی کەم لە کۆتایی هاتنی شەڕەکە، ڕکابەریی نێوان یەکێتی سۆڤیەتی [[مارکسیزم-لێنینیزم|مارکسی – لینینی]] و ئەمریکای سەرمایەداری لیبراڵ بووە هۆی شەڕی سارد. لەم ماوەیەدا حکومەتی ئەمریکا ڕۆڵێکی پێشەنگی بینی لە پشتیوانیکردنی دژە کۆمۆنیزمی جیهانی وەک بەشێک لە سیاسەتی خۆگرتن . ململانێ سەربازییەکانی نێوان کۆمۆنیستەکان و دژە کۆمۆنیستەکان لە ناوچە جیاوازەکانی جیهان ڕوویدا، لەوانە لە کاتی [[جەنگی ناوخۆییی چین]]، [[شەڕی کۆریا|جەنگی کۆریا]]، باری نائاسایی مالای، [[شەڕی ڤیێتنام|جەنگی ڤێتنام]]، [[شەڕی سۆڤیەت-ئەفغان|جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان]] و ئۆپەراسیۆنی کۆندۆر. [[ناتۆ]] وەک هاوپەیمانییەکی سەربازی دژە کۆمۆنیست لە ساڵی ١٩٤٩ دامەزرا، و بە درێژایی جەنگی سارد بەردەوام بوو. دوای شۆڕشەکانی ساڵی ١٩٨٩ و [[هەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٩١، زۆربەی حکومەتە کۆمۆنیستەکانی جیهان ڕووخێنران و شەڕی سارد کۆتایی هات. سەرەڕای ئەوەش، دژە کۆمۆنیزم وەک توخمێکی فیکری گرنگی زۆرێک لە بزووتنەوە سیاسییە هاوچەرخەکان مایەوە. بزووتنەوە ڕێکخراوە دژە کۆمۆنیستەکان تا ئێستاش دژایەتی [[چین|کۆماری گەلی چین]] و گەلانی تری کۆمۆنیست دەکەن. == بزووتنەوە دژە کۆمۆنیستەکان == [[پەڕگە:Three_Arrows_election_poster_of_the_Social_Democratic_Party_of_Germany,_1932_-_Gegen_Papen,_Hitler,_Thälmann.png|وێنۆک|پۆستەرێکی هەڵبژاردنی [[پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانیا]] لە ساڵی ١٩٣٢ەوە کە بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگەشەی بۆ کراوە، کە هێمای سێ تیرەکە نوێنەرایەتی بەرخۆدان دەکات لە دژی [[کاردانەوە|کۆنەپەرستی]] [[شۆپپارێزی|کۆنەپەرستانە]] و [[نازیزم]] و [[کۆمۆنیزم]] ، شانبەشانی دروشمی "دژی [[فرانز ڤۆن پاپێن|پاپێن]] ، [[ئەدۆڵف ھیتلەر|هیتلەر]] ، [[ئێرنست تالمان|تالمان]] ".]] === چەپی دژە کۆمۆنیزم === لە دوای جیابوونەوەی پارتە کۆمۆنیستەکان لە ئینتەرناشناڵی دووەمی سۆسیالیستی بۆ پێکهێنانی ئینتەرناشناڵی سێیەمی مارکسی-لینینی، [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکراتەکان]] ڕەخنەیان لە کۆمۆنیزم گرتووە بەهۆی سروشتی دژە لیبراڵییەوە. نموونەی ڕەخنەگرانی چەپ لە دەوڵەت و پارتە مارکسیست-لینینیستەکان بریتین لە فریدریش ئیبێرت، بۆریس سۆڤارین، [[جۆرج ئۆروێڵ]]، بایارد ڕوستین، ئیرڤینگ هۆو و ماکس شاختمان . فیدراسیۆنی کرێکارانی ئەمریکا هەمیشە بە توندی دژە کۆمۆنیست بووە. [[کۆنگرەی ڕێکخراوە پیشەسازییەکان|کۆنگرەی ڕێکخراوە پیشەسازییە]] چەپەکان لە ساڵی ١٩٤٧ کۆمۆنیستەکانی پاککردەوە و لەو کاتەوە بە توندی دژە کۆمۆنیزم بووە. <ref>Harvey A. Levenstein, ''Communism, anti-communism, and the CIO'' (1981).</ref> <ref>Markku Ruotsila, ''British and American Anti-communism Before the Cold War'' (2001).</ref> لە بەریتانیا [[پارتی کرێکارانی بریتانیا|پارتی کرێکاران]] بە توندی بەرەنگاری هەوڵە کۆمۆنیستەکان بووەوە بۆ دزەکردنە ناو ڕیزەکانی و کۆنترۆڵکردنی خەڵکی ناوچەکە لە ساڵانی ١٩٣٠دا. پارتی کرێکاران بوو بە دژە کۆمۆنیست و سەرۆکوەزیرانی کرێکاران کلیمنت ئاتلی لایەنگرێکی سەرسەختی [[ناتۆ]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paul Corthorn and Jonathan Davis|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7CoBAwAAQBAJ&pg=PA105|سەردێڕ=British Labour Party and the Wider World: Domestic Politics, Internationalism and Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨٠٨٥٧٧١١١١٣|پەڕە=١٠٥}}</ref> سەرەڕای ئەوەی ئەنارکۆ-کۆمۆنیزم قوتابخانەیەکی ئەنارکیستی ناسراوە، بەڵام ئەنارکیستەکانیش هەن کە دژایەتی کۆمۆنیزم دەکەن. ئەنارکیستە دژە کۆمۆنیستەکان بریتین لە ئەنارکیستەکانی دژە مەدەنی و ئەنارکیستە سەوزەکانی تر، کە ڕەخنە لە کۆمۆنیزم دەگرن بەهۆی پێویستی بە پیشەسازیکردن و [[دەسەڵاتخوازی|پاوانخوازییە]] هەستپێکراوەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fuck Your Red Revolution|ناونیشان=https://theanarchistlibrary.org/library/ziq-fuck-your-red-revolution-against-ecocide-towards-anarchy|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The Anarchist Library|زمان=en}}</ref> === لیبراڵەکان === === کۆمۆنیستەکانی پێشوو === میلۆڤان جیلاس بەرپرسێکی پێشووی کۆمۆنیستی یوگۆسلاڤیای بووە و بووە بە ناڕازییەکی دیار و ڕەخنەگری کۆمۆنیزم.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Schmemann|یەکەم=Serge|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ١٩٩٥|سەردێڕ=Milovan Djilas, Yugoslav Critic of Communism, Dies at 83|ئیش=[[The New York Times]]|id={{ProQuest|430121573}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> لێسزێک کۆلاکۆڤسکی کۆمۆنیستێکی پۆڵەندی بوو کە بەهۆی هەڵوێست و بۆچوونەکانی دژی کۆمۆنیزم ناوبانگی پەیدا کرد. ئەو زیاتر بە شیکارییە ڕەخنەییەکانی بۆ بیری [[مارکسیزم|مارکسی]] ناسرابوو، بەتایبەتی مێژووی سێ بەرگی بەناوبانگی، ''[[ڕەوتە سەرەکییەکانی مارکسیزم]]'' ، کە "لەلایەن هەندێک ڕەخنەگران،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article5418361.ece |سەردێڕ=TimesOnline.co.uk. |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110616190758/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article5418361.ece |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بە یەکێک لە گرنگترین کتێبەکانی تیۆری سیاسی سەدەی بیستەم دادەنرێت".<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8157014.stm "Polish anti-Marxist thinker dies"], Adam Easton, BBC News, 17 July 2009.</ref> ''ئەو خودایەی شکستی هێنا'' کتێبێکی ساڵی ١٩٤٩یە کە شەش وتار لەگەڵ شایەتحاڵی ژمارەیەک کۆمۆنیستی پێشووی بەناوبانگ کە نووسەر و ڕۆژنامەنووس بوون کۆکردەوە. تەوەری هاوبەشی وتارەکان بێهیوایی نووسەران و وازهێنانە لە کۆمۆنیزم بوو. لە کاتی بانگەشەکردن بۆ کتێبەکە، درووشمی "شەش پیاوی بەناوبانگ باس لەوە دەکەن کە چۆن بیرۆکەکانیان سەبارەت بە کۆمۆنیزم گۆڕیوە" بەکارهات. ئاناتۆلی گۆلیتسین و ئۆلێگ کالوگین هەردووکیان ئەفسەری پێشووی کەی گی بی بوون، ئەم دووەمیان ژەنەڕاڵ بووە. دیمیتری ڤۆڵکۆگۆنۆڤ ژەنەڕاڵێکی سۆڤیەت بوو کە دوای glasnost دەستی بە ئەرشیفی سۆڤیەت گەیشتوە، و ژیاننامەیەکی ڕەخنەگرانەی نووسی کە کولتوری [[ڤلادیمیر لێنین|لینینی]] هەڵوەشاندەوە بە پووچەڵکردنەوەی ئایدیۆلۆژیای [[لێنینیزم|لینینی]]. ویتاکەر چەمبەرز پێشتر سیخوڕێکی یەکێتی سۆڤیەت بووە و لەبەردەم [[لیژنەی چالاکییە نائەمریکییەکانی ئەنجومەنی نوێنەران]] ئیفادەی لە دژی هاوڕێ سیخوڕەکانی داوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chambers|یەکەم=Whittaker|ناونیشان=https://archive.org/details/witnessw00cham|سەردێڕ=Witness|بڵاوکەرەوە=Random House|ساڵ=١٩٥٢|ژپنک=٠-٨٩٥٢٦-٥٧١-٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> === ئایینەکان === ==== ئیسلام ==== لە بەشە موسڵمانەکانی یەکێتیی سۆڤیەت ([[قەوقاز|قەفقاز]] و [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]])، دەوڵەت خواپەرستن، پەروەردە، درووستکردنی کۆمەڵە و دامەزراوە، زیارەتی دامەزراوە ئیسلامییەکانی سەرکوت کرد کە وەک بەربەست لەبەردەم گۆڕانکاری ئایدیۆلۆژی و کۆمەڵایەتی بە درێژایی هێڵە کۆمۆنیستییەکان سەیر دەکران. لەو شوێنانەی دەوڵەتی ئیسلامی دامەزران، زۆرجار سیاسەتی چەپ پەیوەست بوو بە قسەی ناشرین و لە یاسا دەرچوو. لە وڵاتانی وەک سودان، یەمەن، سوریا، عێراق و ئێران، کۆمۆنیستەکان و حیزبە چەپەکانی تر خۆیان لە کێبڕکێیەکی تاڵدا دەبیننەوە بۆ بەدەستهێنانی دەسەڵات لەگەڵ ئیسلامییەکان. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sidel|یەکەم=John T.|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Opinion {{!}} What Killed the Promise of Muslim Communism?|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2017/10/09/opinion/muslim-communism.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0362-4331}}</ref> == وێژە == [[پەڕگە:Herta_Müller.jpg|ڕاست|وێنۆک| [[ھێرتا مولەر|هێرتا مۆلەر]] لە ساڵی ٢٠٠٩]] [[جۆرج ئۆروێڵ]] سۆسیالیستێکی دیموکراسی دوو لە ڕۆمانی [[تەواوخوازی|دژە تۆتالیتاری]] بە شێوەیەکی بەرفراوان خوێندراو و کاریگەر نووسی، ئەوانیش ''[[١٩٨٤ (ڕۆمان)|١٩٨٤]]'' و ''[[کێڵگەی ئاژەڵان|مەزرای ئاژەڵان]]''، کە هەردووکیان ئاماژەیان بە [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەت]] لە ژێر دەسەڵاتی [[جۆزێف ستالین|جۆزێف ستالیندا]] هەبوو. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rosalind Marsh|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-aO8DgAAQBAJ&pg=PT99|سەردێڕ=Images of Dictatorship: Stalin in Literature|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨١٣٥١٧٦٢٠٢١|پەڕە=٩٩}}</ref> چەپڕەو ئارسەر کۆستلەر - ئەندامی پێشووی [[پارتی کۆمۆنیستی ئەڵمانیا]] - لە ڕوانگەیەکی دژە کۆمۆنیستەوە لە چەندین بەرهەمی جۆراوجۆردا ئەخلاقی شۆڕشی لێکۆڵیەوە. سێبەری ڕۆمانە سەرەتاییەکانی شایەتحاڵی پەرەسەندنی قەناعەتی کۆستلێر بوو کە ئامانجە یۆتۆپیاییەکان پاساو بۆ ئەو ئامرازانە نادەن کە زۆرجار حکومەتە شۆڕشگێڕەکان بەکاریان دەهێنن. ئەم ڕۆمانانە بریتین لە ڕۆمانەکانی ''گلادیاتۆرەکان'' (کە بەدواداچوون بۆ ڕاپەڕینی کۆیلەکان دەکات بە سەرۆکایەتی [[سپارتاکۆس]] لە ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیدا وەک ئاماژەیەک بۆ [[شۆڕشی ڕووسیا]] )، ''تاریکی لە نیوەڕۆدا'' (بە پشتبەستن بە دادگاییکردنەکانی مۆسکۆ, ئەمە ڕۆمانێکی زۆر خوێندراو بوو کە کۆستلەری کردە یەکێک لە دیارترین ڕۆشنبیرانی دژە کۆمۆنیستەکانی ئەو سەردەمە)، ''ڕۆمانی یۆگی و کۆمیساری'' و ''گەیشتن و ڕۆشتن'' . <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Edward Saunders|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=a3QsDwAAQBAJ&pg=PT59|سەردێڕ=Arthur Koestler|بڵاوکەرەوە=Reaktion Books|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨١٧٨٠٢٣٧٦٣٣|پەڕەکان=٥٩–٦٠}}</ref> == شیکاری و وەڵامدانەوە == هەندێک لە ئەکادیمییەکان و ڕۆژنامەنووسان دەڵێن گێڕانەوەی دژە کۆمۆنیستەکان زیادەڕەوییان لە ڕادەی سەرکوت و سانسۆری سیاسی لە دەوڵەتانی ژێر دەسەڵاتی کۆمۆنیستدا کردووە یان بەراوردیان کردووە لەگەڵ ئەوەی کە بە دڕندەیی دەزانن کە لەلایەن وڵاتانی سەرمایەدارییەوە ئەنجامدراون، بەتایبەتی لە سەردەمی جەنگی سارددا. لەوانە مارک ئارۆنز، ڤینسێنت بیڤینز، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bevins|یەکەم=Vincent|سەردێڕ=[[The Jakarta Method|The Jakarta Method: Washington's Anticommunist Crusade and the Mass Murder Program that Shaped Our World]]|ڕێکەوت=2020|بڵاوکەرەوە=[[PublicAffairs]]|ژپنک=٩٧٨-١٥٤١٧٤٢٤٠٦|پەڕە=٢٤٠|وتەگێڕانەوە=...{{nbsp}}we do not live in a world directly constructed by Stalin's purges or mass starvation under Pol Pot. Those states are gone. Even Mao's Great Leap Forward was quickly abandoned and rejected by the Chinese Communist Party, though the party is still very much around. We do, however, live in a world built partly by US-backed Cold War violence{{nbsp}}... Washington's anticommunist crusade, with Indonesia as the apex of its murderous violence against civilians, deeply shaped the world we live in now{{nbsp}}...|بەستەری نووسەر=Vincent Bevins}}</ref> [[نوام چۆمسکی]]، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chomsky|یەکەم=Noam|authorlink=Noam Chomsky|سەردێڕ=Counting the Bodies|ناونیشان=http://spectrezine.org/global/chomsky.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160921084037/http://www.spectrezine.org/global/chomsky.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Spectrezine}}</ref> جۆدی دین، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dean|یەکەم=Jodi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kBghOq42S3YC&pg=PA6|سەردێڕ=The Communist Horizon|ڕێکەوت=2012|بڵاوکەرەوە=Verso|ژپنک=٩٧٨-١٨٤٤٦٧٩٥٤٦|پەڕەکان=٦–٧|بەستەری نووسەر=Jodi Dean}}</ref> کریستیان گێرلاچ، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Palgrave Handbook of Anti-Communist Persecutions|ڕێکەوت=2020|بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]]|ژپنک=٩٧٨-٣٠٣٠٥٤٩٦٥٧|editor-last=Gerlach|editor-first=Christian|پەڕەکان=١–٧|editor-last2=Six|editor-first2=Clemens}}</ref> کریستن گۆدسی، <ref>Ghodsee, Kristen R.; Sehon, Scott; Dresser, Sam, ed. (22 March 2018). [https://aeon.co/essays/the-merits-of-taking-an-anti-anti-communism-stance "The merits of taking an anti-anti-communism stance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925141956/https://aeon.co/essays/the-merits-of-taking-an-anti-anti-communism-stance |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ }}. ''[[Aeon (digital magazine)|Aeon]]''. Retrieved 11 February 2020.</ref> سیوماس میلن، <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Milne|یەکەم=Seumas|بەستەری نووسەر=Seumas Milne|ناونیشان=https://www.theguardian.com/Columnists/Column/0,,1710891,00.html|سەردێڕ=Communism may be dead, but clearly not dead enough|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> و مایکل پارێنتی.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Parenti|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Blackshirts and Reds: Rational Fascism and the Overthrow of Communism|پەڕە=٥٨|ساڵ=١٩٩٧|شوێن=San Francisco|بڵاوکەرەوە=[[City Lights Bookstore|City Lights Books]]|ژپنک=٩٧٨-٠٨٧٢٨٦٣٢٩٣|بەستەری نووسەر=Michael Parenti}}</ref>   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * ستیفان کۆرتوا (١٩٩٧). [https://web.archive.org/web/20100403085848/http://www.cooper.edu/humanities/core/hss3/Blackbook.html ''کتێبی ڕەشی کۆمۆنیزم''] . * [http://communistcrimes.org/ دامەزراوەی لێکۆڵینەوە لە تاوانە کۆمۆنیستەکان] . * [https://web.archive.org/web/20101213221048/http://www.globalmuseumoncommunism.org/ مۆزەخانەی جیهانی کۆمۆنیزم] . * [http://www.gmu.edu/departments/economics/bcaplan/museum/musframe.htm مۆزەخانەی کۆمۆنیزم] . * [http://izput.narod.ru/rvpimokEN.html ڕووسەکان بۆ پشتگیریکردن لە بیرۆکەی ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی کۆمۆنیزم] . نامەیەکی کراوەی سەرکردەکانی ڕێکخراوە دژە کۆمۆنیستەکانی ڕووسیا بۆ ئەنجومەنی پەرلەمانی ئەنجومەنی ئەوروپا. * [http://www.victimsofcommunism.org/ دامەزراوەی یادەوەری قوربانیانی کۆمۆنیزم] . * [https://web.archive.org/web/20180308044559/http://victimsofcommunism.org/mission/history/ قوربانیانی مێژووی کۆمۆنیزم] . * [https://web.archive.org/web/20180306055633/http://victimsofcommunism.org/category/research/ قوربانیانی توێژینەوەی کۆمۆنیزم] . * * [https://usmspecialcollections.omeka.net/exhibits/show/anticommunism/home بینینی سوور: هەوڵەکانی دژە کۆمۆنیزم لە میسیسیپی، ١٩٤٤-١٩٦٨] {{پۆلی کۆمنز|Anti-communism}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|شەڕی سارد|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:بزاڤە سیاسییەکان]] [[پۆل:لیبرالیزم]] [[پۆل:فاشیزم]] [[پۆل:دیموکراسی]] [[پۆل:شۆپپارێزی]] [[پۆل:کۆمۆنیزم]] [[پۆل:سەرمایەداری]] jjcu9hxfj3v8yxisfz82ruck61f889n 1 239781 1569455 1333195 2026-03-28T15:40:59Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569455 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دژە کۆمۆنیزم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1093766 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160921084037/http://spectrezine.org/global/chomsky.htm بۆ http://spectrezine.org/global/chomsky.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٠١، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دژە کۆمۆنیزم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1333194 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110616190758/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article5418361.ece بۆ http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article5418361.ece زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دژە کۆمۆنیزم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569454 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180925141956/https://aeon.co/essays/the-merits-of-taking-an-anti-anti-communism-stance بۆ https://aeon.co/essays/the-merits-of-taking-an-anti-anti-communism-stance زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٤٠، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) i20udd2qtuavmgsdtsccf54mv14vsfi 4 241625 1569606 1569219 2026-03-28T21:00:48Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1569606 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٨٤٢٥٤ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٠٦٩١ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٧٧ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٢١ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦]] || ٢١١٥٥ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] ndmgww7fjp5ja3a1okrp298e1tg0kso 0 242164 1569494 1542002 2026-03-28T16:48:37Z 1silent scientist 51740 1569494 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە=French empire.png}} '''یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسا''' بە فەرمی '''ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسی''' ({{بە فەڕەنسی|Empire Français}}) ئەو قۆناغە دەگرێتەوە کە [[فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٨٠٤–١٨١٤دا زاڵ بوو بەسەر [[ئەورووپا]] لەژێر دەسەڵاتی [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن]] و سیستمی کونسوڵخانەی گۆڕی بە ڕاگەیاندنی [[ئیمپراتۆریەت]] لە ساڵی ١٨٠٤ و خۆی وەک [[ئیمپراتۆر]]ی فەڕەنسییەکان دانا. ئیمپراتۆریەتەکە لە [[فەڕەنسا]] بەردەوام بوو تا شکستی سەربازی ناپلیۆن لە [[لایپزیگ]] و دوورخستنەوەی بۆ [[ئیلبا|دوورگەی ئەلبا]]. و گەڕانەوەی دەسەڵاتی [[پادشایەتی]] بۆ فەڕەنسا لە ساڵی ١٨١٤ و بەردەوامبوونی تا ساڵی ١٨٤٨ (کاتی ڕاگەیاندنی [[کۆماری دووەمی فەڕەنسا]]). ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسی ناپلیۆن بۆناپارت لە سەرەتای [[سەدەی نۆزدەھەم]]دا دەسەڵاتی باڵادەست بوو بەسەر زۆربەی کیشوەری ئەورووپا. ھەرچەندە فەڕەنسا ئیمپراتۆریەتێکی داگیرکەری دامەزراندبوو لە دەرەوەی [[ئەورووپا]] کە لە [[سەدەی ١٧]]ەوە دەستی پێکردبوو، دەوڵەتی فەڕەنسا وەک شانشینێک لەژێر دەسەڵاتی بۆربۆنەکان و دوای شۆڕش وەک کۆمارێک مایەوە. مێژوونووسان ئاماژە بە ڕژێمی ناپلیۆن دەکەن بە [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا|ئیمپراتۆریەتیی یەکەم]] بۆ جیاکردنەوەی لە [[ئیمپراتۆریەتیی دووەمی فەڕەنسا|ئیمپراتۆریەتیی دووەمی نوێ]] (١٨٥٢–١٨٧٠) کە لەلایەن کوڕەزاکەیەوە کە بە ناپلیۆنی سێیەم ناسراوە فەرمانڕەوایەتی دەکرد. [[پەڕگە:First_French_Empire_1812.svg|وێنۆک|چەپ|نەخشەی ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا و ھاوپەیمانەکانی لە ساڵی ١٨١٢]] لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٠٤دا ناپلیۆن لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە نازناوی ئیمپراتۆری فەڕەنسای پێبەخشرا، ھەروەھا لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٨٠٤ تاجی لەسەر خۆی دانا، ئەمەش کۆتایی ھاتنی حکوومەتی کونسوڵەکانی فەڕەنسا و [[کۆماری یەکەمی فەڕەنسا]] بوو، [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا]] باڵادەستی سەربازی درووستکرد لە ناوچە سەرەکییەکانی ئەورووپا لە ڕێگەی سەرکەوتنی بەرچاو لە شەڕی ھاوپەیمانی سێیەم دژی [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا|نەمسا]] و [[شانشینی پرووسیا|پرووسیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] و دژی وڵاتە ھاوپەیمانەکان، بە تایبەت لە [[شەڕی ئوستەرلیتز]] لە ساڵی ١٨٠٥. باڵادەستی فەڕەنسا لەکاتی جەنگی ھاوپەیمانی چوارەمدا ئەمە پشتڕاستکرایەوە و لە [[شەڕی جێنا]] لە ساڵی ١٨٠٦، و لە [[شەڕی فریدلاند]] لە ساڵی ١٨٠٧دا. زنجیرە شەڕەکان کە بە [[شەڕەکانی ناپلیۆن]] ناسراون، کاریگەریی فەڕەنسایان بەسەر زۆربەی ئەورووپای ڕۆژاوادا فراوانتر کرد و بۆ ناو پۆڵەنداش. لە لوتکەی خۆیدا لە ساڵی ١٩١٢، حکوومەتی فەڕەنسا ١٣٠ بەشی کارگێڕی ھەبوو، و فەرمانڕەوایەتیی زیاتر لە ٧٠ ملیۆن کەسی دەکرد، و بوونی سەربازی بەرفراوانی لە [[ئەڵمانیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]] و دوووکایەتی واساو پاراست، و پرووسیا و نەمسای بە ھاوپەیمانی ڕەمزی دەزانی.<ref>Martyn Lyons, Napoleon Bonaparte and the Legacy of the French Revolution. p. 232</ref> سەرکەوتنە سەرەتاییەکانی فەڕەنسا زۆرێک لە ڕوواڵەتە ھزرییەکانی [[شۆڕشی فەڕەنسا]]یان لە سەرانسەری ئەورووپادا ستاندار کرد، وەک: ھێنانەکایەی یاسای ناپلیۆن لە سەرانسەری کیشوەرەکەدا یەکسانی یاسایی زیاد کرد، و سیستمی [[دەستەی سوێندخۆران]] و جیابوونەوەی  پەسەندکراوی دامەزراند، ئیمتیازات و دادپەروەری فیۆداڵی ھەڵوەشێنرایەوە و ھەموو ئیمتیازاتی فیۆداڵی لە ھەموو شوێنێکدا جگە لە [[پۆڵەندا]]. فەڕەنسا لە ساڵی ١٨١٤ (و دیسانەوە لە ساڵی ١٨١٥) شکستی ھێنا، و ئەم بەروارە کۆتایی ھاتنی ئیمپراتۆریەتەکەیە.<ref>Martyn Lyons pp. 234–36</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٢٩ی ٨ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|مێژوو|فەڕەنسا|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|First French Empire}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:شۆڕشی فەڕەنسا]] [[پۆل:حکوومەتی فەرەنسا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٠٤]] gkb96r6t3jeepdce6ej3i6e390l5e9c 0 243232 1569529 1404338 2026-03-28T17:36:20Z 1silent scientist 51740 1569529 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|native_name=|conventional_long_name=میرنشینی زیرقان|common_name=Principality of Zirqan|government_type=[[پاشایەتی]]|image_flag=|image_coat=|symbol_type=|symbol_type_article=|image_map=Zirqan.png|capital=١٣٣٥–١٤١٤ [[مێردین]] ١٤١٤–١٧٠٩ [[گوردوکان]] ١٧٠٩–١٨٣٥ [[عەتاق]]|ethnic_groups=[[کورد]]|currency=}}'''میرنشینی زیرقان''' (١٣٣٥–١٨٣٥) میرنشینێکی [[کورد|کوردییە]] و لە ساڵی ١٣٣٥ لە باکووری [[مێردین]] دامەزراوە<ref>Zayd " in (Zeydo), a descendant of Sheikh Zarrakin), In 1335, he took Boğat " s Castle and became ruler of this place.(İbnu'l-Münşi)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin van|سەردێڕ=Mullas, Sufis and Heretics: The Role of Religion in Kurdish Society|ڕێکەوت=2000|پەڕەکان=٣٢٢}}</ref> لە سەردەمی [[ئاق قۆینلۆ]]دا ناوچەکانی [[بدلیس]] و [[ئامەد]] و [[مێردین]]یان کۆنترۆڵکرد. {{Sfnp|Pekol|2017}} میرنشینی زیرقان لە ناوچەکانی عەتاق و تێرسیل و گوردوکان و میھرانی پێکھاتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Veli|یەکەم=Yadirgi|سەردێڕ=The Political Economy of the Kurds of Turkey|پەڕە=٧٣}}</ref> == مێژوو == میرنشینی زیرقان لە سەرەتای سەدەی ١٣یەمدا لە [[مێردین]] دامەزرا. دامەزرێنەرانی ئەم میرنشینە [[شێخ حەسەن زەڕاقی]]-یان بە باپیری خۆیان دەزانی. مەزەندە دەکرێت ئەمە لە سەردەمی [[ساڵح شەمسەددین]]دا بووبێت، کە لە نێوان ساڵانی ١٣١٢-١٣٦٤دا فەرمانڕەوایی ئارتووقییەکانی مێردینی کردووە. لە ساڵی ١٣٣٥دا، میرنشینی زیرقان دوای گرتنی [[قەڵای بۆغات]] لە [[فارقین|سلیڤان]] لەلایەن «زەیدۆ»وە، کە یەکێک بوو لە نەوەکانی شێخ حەسەن زەڕاقی، دامەزرا.<ref>Beysanoğlu, Şevket (1990). The history of Diyarbakır with its monuments and inscriptions: vol. From Aq Qoyunlu to the Republic. Diyarbakır: Diyarbakir Municipality. p. 512.</ref> === سەردەمی ئاق قۆینلۆ === میرنشینی زیرقان بەهێزترین سەردەمی خۆی لە سەردەمی [[ئاق قۆینلۆ]]دا بەسەر برد. ناوچەی میرنشینەکە هەرێمەکانی مێردین، [[ئامەد]] و [[بدلیس]]ی دەگرتەوە. [[ئۆزۆن حەسەن]]، فەرمانڕەوای ئاق قۆینلۆ، لە ساڵی ١٤٨٣دا کچی «عومەر»ی یەکێک لە میرەکانی زیرقانی خواست و [[میرنشینی بدلیس]] لەلایەن ئاق قۆینلۆەوە درا بە میرنشینی زیرقان. زیرقان، کە وەک میرنشینە کوردییەکانی دیکە لە ساڵی ١٥٠٧دا لەلایەن سەفەوییەکانەوە هێرشی کرایە سەر، لەلایەن [[سەفەوییەکان]]ەوە داگیرکرا، جگە لە ناوچەی [[ئەتاق]].<ref>Sharafkhan Bidlisi (1597). Sharafnama. p. 290. ISBN 9786056652011. OCLC 984148348. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)</ref> === سەردەمی عوسمانی === میرنشینە زیرقانییەکانی [[کوردستانی عوسمانی]]، موڵکی بنەماڵەیی بوون کە لەلایەن میرە کوردەکانی هۆزی زیرقانییەکان بەڕێوەدەبران و لە نێوان ساڵانی ١٥١٤-١٨٣٥دا لەلایەن دەسەڵاتی [[عوسمانی]]یەوە سەربەخۆیییەکی تایبەتیان پێدرابوو. سەلیمی یەکەم پەیماننامەیەکی لەگەڵ سەرۆک هۆزە [[کوردەکان]] بەست، کە ڕێگەی پێدەدان بەردەوام بن لە فەرمانڕەواییکردنی نیشتمانەکەیاندا لە بەرامبەر پشتگیریکردنیان بۆ بەرگریکردن لە سنوورەکانی عوسمانی بەرامبەر [[ئیمپراتۆریەتیی سەفەوی]]. دوای [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤دا، میرنشینی زیرقان لەگەڵ میرنشینە کوردییەکانی دیکە لە چوارچێوەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا دەستیان بە فەرمانڕەواییکردنی ناوچەکە کرد. میرنشینی زیرقان لە سەدەی ١٥یەمدا چەندین شوێنەواری تەلارسازیی بەجێهێشتووە؛ گرنگترینیان مزگەوتی [[ئەحمەد بەگ]]ە. لە ساڵی ١٧٠٩دا ناوچەی [[گوردیکان]]ی سەر بە میرنشینی زیرقان کەوتە دەست [[میرنشینی بدلیس]]. فەرمانڕەواکانی میرنشینەکە لە ساڵی ١٨٣٠دا سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند، بەڵام دوای ئەوەی لە ساڵی ١٨٣٥دا لەلایەن عوسمانییەکانەوە شکستیان هێنا، ئەندامانی بنەماڵەکەیان بۆ شاری ئەدیرنە دوورخرانەوە و بەم شێوەیە میرنشینی زیرقان کۆتایی هات.<ref>https://lisbon2016rh.wordpress.com/wp-content/uploads/2015/12/onw-0154.pdf</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Ottoman_Iranian_Borderlands.html?hl=ar&id=y2EUAgAAQBAJ#v=snippet&q=yurtluk-ocakl%C4%B1k&f=false</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:مێژووی کورد]] 7x36md0ny0g59qhe20u1lmpkfqzmvrw 1569530 1569529 2026-03-28T17:38:19Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569530 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|native_name=|conventional_long_name=میرنشینی زیرقان|common_name=Principality of Zirqan|government_type=[[پاشایەتی]]|image_flag=|image_coat=|symbol_type=|symbol_type_article=|image_map=Zirqan.png|capital=١٣٣٥–١٤١٤ [[مێردین]] ١٤١٤–١٧٠٩ [[گوردوکان]] ١٧٠٩–١٨٣٥ [[عەتاق]]|ethnic_groups=[[کورد]]|currency=}}'''میرنشینی زیرقان''' (١٣٣٥–١٨٣٥) میرنشینێکی [[کورد|کوردییە]] و لە ساڵی ١٣٣٥ لە باکووری [[مێردین]] دامەزراوە<ref>Zayd " in (Zeydo), a descendant of Sheikh Zarrakin), In 1335, he took Boğat " s Castle and became ruler of this place.(İbnu'l-Münşi)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin van|سەردێڕ=Mullas, Sufis and Heretics: The Role of Religion in Kurdish Society|ڕێکەوت=2000|پەڕەکان=٣٢٢}}</ref> لە سەردەمی [[ئاق قۆینلۆ]]دا ناوچەکانی [[بدلیس]] و [[ئامەد]] و [[مێردین]]یان کۆنترۆڵکرد. {{Sfnp|Pekol|2017}} میرنشینی زیرقان لە ناوچەکانی عەتاق و تێرسیل و گوردوکان و میھرانی پێکھاتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Veli|یەکەم=Yadirgi|سەردێڕ=The Political Economy of the Kurds of Turkey|پەڕە=٧٣}}</ref> == مێژوو == میرنشینی زیرقان لە سەرەتای سەدەی ١٣یەمدا لە [[مێردین]] دامەزرا. دامەزرێنەرانی ئەم میرنشینە [[شێخ حەسەن زەڕاقی]]-یان بە باپیری خۆیان دەزانی. مەزەندە دەکرێت ئەمە لە سەردەمی [[ساڵح شەمسەددین]]دا بووبێت، کە لە نێوان ساڵانی ١٣١٢–١٣٦٤دا فەرمانڕەوایی ئارتووقییەکانی مێردینی کردووە. لە ساڵی ١٣٣٥دا، میرنشینی زیرقان دوای گرتنی [[قەڵای بۆغات]] لە [[فارقین|سلیڤان]] لەلایەن «زەیدۆ» و، کە یەکێک بوو لە نەوەکانی شێخ حەسەن زەڕاقی، دامەزرا.<ref>Beysanoğlu, Şevket (1990). The history of Diyarbakır with its monuments and inscriptions: vol. From Aq Qoyunlu to the Republic. Diyarbakır: Diyarbakir Municipality. p. 512.</ref> === سەردەمی ئاق قۆینلۆ === میرنشینی زیرقان بەھێزترین سەردەمی خۆی لە سەردەمی [[ئاق قۆینلۆ]]دا بەسەر برد. ناوچەی میرنشینەکە ھەرێمەکانی مێردین، [[ئامەد]] و [[بدلیس]]ی دەگرتەوە. [[ئۆزۆن حەسەن]]، فەرمانڕەوای ئاق قۆینلۆ، لە ساڵی ١٤٨٣دا کچی «عومەر»ی یەکێک لە میرەکانی زیرقانی خواست و [[میرنشینی بدلیس]] لەلایەن ئاق قۆینلۆەوە درا بە میرنشینی زیرقان. زیرقان، کە وەک میرنشینە کوردییەکانی دیکە لە ساڵی ١٥٠٧دا لەلایەن سەفەوییەکانەوە ھێرشی کرایە سەر، لەلایەن [[سەفەوییەکان]]ەوە داگیرکرا، جگە لە ناوچەی [[ئەتاق]].<ref>Sharafkhan Bidlisi (1597). Sharafnama. p. 290. ISBN 9786056652011. OCLC 984148348. {{cite book}}: ISBN / Date incompatibility (help)</ref> === سەردەمی عوسمانی === میرنشینە زیرقانییەکانی [[کوردستانی عوسمانی]]، موڵکی بنەماڵەیی بوون کە لەلایەن میرە کوردەکانی ھۆزی زیرقانییەکان بەڕێوەدەبران و لە نێوان ساڵانی ١٥١٤–١٨٣٥دا لەلایەن دەسەڵاتی [[عوسمانی]]یەوە سەربەخۆیییەکی تایبەتیان پێدرابوو. سەلیمی یەکەم پەیماننامەیەکی لەگەڵ سەرۆک ھۆزە [[کوردەکان]] بەست، کە ڕێگەی پێدەدان بەردەوام بن لە فەرمانڕەواییکردنی نیشتمانەکەیاندا لە بەرامبەر پشتگیریکردنیان بۆ بەرگریکردن لە سنوورەکانی عوسمانی بەرامبەر [[ئیمپراتۆریەتیی سەفەوی]]. دوای [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤دا، میرنشینی زیرقان لەگەڵ میرنشینە کوردییەکانی دیکە لە چوارچێوەی ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانیدا دەستیان بە فەرمانڕەواییکردنی ناوچەکە کرد. میرنشینی زیرقان لە سەدەی ١٥یەمدا چەندین شوێنەواری تەلارسازیی بەجێھێشتووە؛ گرنگترینیان مزگەوتی [[ئەحمەد بەگ]]ە. لە ساڵی ١٧٠٩دا ناوچەی [[گوردیکان]]ی سەر بە میرنشینی زیرقان کەوتە دەست [[میرنشینی بدلیس]]. فەرمانڕەواکانی میرنشینەکە لە ساڵی ١٨٣٠دا سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند، بەڵام دوای ئەوەی لە ساڵی ١٨٣٥دا لەلایەن عوسمانییەکانەوە شکستیان ھێنا، ئەندامانی بنەماڵەکەیان بۆ شاری ئەدیرنە دوورخرانەوە و بەم شێوەیە میرنشینی زیرقان کۆتایی ھات.<ref>https://lisbon2016rh.wordpress.com/wp-content/uploads/2015/12/onw-0154.pdf</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Ottoman_Iranian_Borderlands.html?hl=ar&id=y2EUAgAAQBAJ#v=snippet&q=yurtluk-ocaklık&f=false</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای مێردین]] [[پۆل:مێژووی کورد]] qqfabmfabhbuk2mzd2akjb40qwdxz41 0 245612 1569377 1569353 2026-03-28T12:01:11Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569377 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | name = تێنزن | series = [[ئەفسانەی کۆرا]] | first = [[ئەفسانەی کۆرا (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] | last = | creator = [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]]{{ھن}}[[برایان کۆنێتزکۆ]] | species = مرۆڤ | gender = نێر | family = {{ubl|[[ئانگ]] (باوک)|[[کاتارا]] (دایک)|[[کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا#ڕەوەندی ھەوا|بوومی]] (برا)|[[کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا#ھۆزەکانی ئاو|کیا]] (خوشک)}} | nationality = [[ڕەوەندی ھەوا]] [[پەڕگە:AirNomadsEmblem.png|18px]] | lbl21 = ملکەچپێکردنەکان | data21 = ھەوا |children= [[کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا#جینۆرا|جینۆرا]]، [[کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا#ڕەوەندی ھەوا|ئیکی]]، [[کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا#ڕەوەندی ھەوا|میلۆ]]، [[کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا#ڕەوەندی ھەوا|ڕۆھان]]|colour=white}} '''تێنزن''' یان '''تێنزین''' ({{بە ژاپۆنی|丹增}}) بچووکترین منداڵی [[ئانگ|ئەڤەتار ئانگ]] و [[کاتارا]]یە لە [[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا|جیھانی ئەڤەتار]] بە دیاریکراوی لە [[ئەفسانەی کۆرا]] دەرکەوتنی ھەیە. کارەکتەرەکە لەلایەن [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]] و [[برایان کۆنێتزکۆ]]وە دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tenzin|ناونیشان=https://hero.fandom.com/wiki/Tenzin|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Heroes Wiki|زمان=en}}</ref> تاکە منداڵی ملکەچپێکەری ھەوای ڕەسەنە لە خێزانی ئانگ، تێنزن کەسێکی نەریتخوازە و زۆر کار دەکات بۆ پاراستن و گواستنەوەی کولتوری نەتەوەی ھەوا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ww7.avatarspirit.net/episodes.php?num=304&usid=27&utid=4158770482|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ww7.avatarspirit.net|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231212164626/http://ww7.avatarspirit.net/episodes.php?num=304&usid=27&utid=4158770482|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Unrau|یەکەم=Jillian|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Avatar: The Last Airbender – Why Did Aang Name His Son Tenzin?|ناونیشان=https://gamerant.com/avatar-the-last-airbender-aang-name-son-tenzin/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Game Rant|زمان=en}}</ref> وەک ئەوەی ئانگی باوکی دەیویست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kemner|یەکەم=Louis|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Legend Of Korra: 10 Ways Tenzin Is The Best Character|ناونیشان=https://www.cbr.com/legend-of-korra-tenzin-best-character/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=CBR|زمان=en}}</ref> ئەو سروشتی کەسێکی ئارام و ڕۆحیی ڕەوەندی ھەوا بەرجەستە دەکات لە زنجیرەکەدا. ھەروەھا لە سەرەتای زنجیرەکەدا، ئەو تاکە مامۆستای ھەوا ملکەچپێکەرە لە جیھاندا و بەم شێوەیە وەک مامۆستای ھەوا ملکەچپێکردنی [[کۆرا|ئەڤەتار کۆرا]] دەست دەکات بە ڕاھێنان پێکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=LightEcoJak|دوایین٢=Nicholson|یەکەم٢=Max|دوایین٣=kimonoko|دوایین٤=Moreupdated|یەکەم٤=+2 7k|سەردێڕ=Tenzin – Avatar: The Last Airbender / The Legend of Korra Guide|ناونیشان=https://www.ign.com/wikis/avatar-the-last-airbender-legend-of-korra/Tenzin|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=IGN|زمان=en}}</ref> تێنزن و پێمای ھاوسەری خاوەنی چوار منداڵن بە ناوەکانی جینۆرا، ئیکی، میلۆ و ڕۆھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Legend of Korra – Tenzin's Family / Characters|ناونیشان=https://tvtropes.org/pmwiki/pmwiki.php/Characters/TheLegendOfKorraTenzinsFamily|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=TV Tropes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stewart|یەکەم=Brenton|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Avatar: The Last Airbender – Was Tenzin a Better Bender Than Aang?|ناونیشان=https://www.cbr.com/avatar-the-last-airbender-tenzin-better-bender-aang/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=CBR|زمان=en}}</ref> == کارەکتەر == سەبارەت بە کارەکتەری تێنزن، [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ|دیمارتینۆ]] دەڵێ: {{وتە|تێنزن کارەکتەری دووەمە دوای [[کۆرا]] لە زنجیرەکەدا}} ئەمەش کاریگەری و گەورەیی تێنزن لە زنجیرەکەدا نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=martin|یەکەم=dominique|سەردێڕ=Guerres de Territoires|ناونیشان=http://www.canalbd.net/ca-va-buller_catalogue_detail_La-Legende-de-Korra-T1-Guerres-de-Territoires-T1--9782017168805|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.canalbd.net|زمان=fr}}</ref> == درەختی خێزان == {{Water Tribe–Air Nomad family tree}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|The legend of Korra}} {{جیھانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا}} [[پۆل:کارەکتەرەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] [[پۆل:کارەکتەرە نێرەکانی ناو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان]] 28ljy84c07qni29asr5gj1ubhfsesl6 0 246782 1569382 1569349 2026-03-28T12:01:51Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569382 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=جێنا کانێل|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1991|11|12}}|birth_place=برۆکلین، ئەمریکا|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠١٠–ئێستا|website=}} '''جێنا کانێل''' ({{بە ئینگلیزی|Jenna Kanell}}؛ ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٩١) ئەکتەر و دەرھێنەر و نووسەر و ئەکتەری ستۆنتی ئەمریکییە. == سەرەتای ژیانی == جێنا کەنێل نەوەی سێیەمی ئەمریکییە بە ڕەچەڵەک ئەشکەنازییە، ڕەگ و ڕیشەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوروپای ڕۆژھەڵات. ئەو بە ئاشکرا وەک مێینەیەکی ناتەبا و ناتەبا لە ڕەگەزی ناتەبا دەناسێتەوە،<ref name="The Silver Screen Scream Show">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Exclusive Interview w/ Actress Jenna Kanell &#124; Terrifier by the Silver Screen Scream Show|ناونیشان=https://anchor.fm/screamshow/episodes/Exclusive-Interview-with-Jenna-Kanell--Terrifier-ee1a33|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220215224902/https://anchor.fm/screamshow/episodes/Exclusive-Interview-with-Jenna-Kanell--Terrifier-ee1a33|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ناوی ئەو و ئەوان و ئەوانیش بەکاردەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Jenna Kanell(@squidthusiast) • Instagram photos and videos|ناونیشان=https://instagram.com/squidthusiast/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو بۆچوونی سیاسی سۆسیالیستی دەربڕیوە و وتوویەتی کە کۆمپاسە ئەخلاقییەکەی لەلایەن ئیکۆفێمینیزمەوە ڕێنمایی دەکرێت. ئەو ساڵانێکە ڤیگانیزمی توند و تیژی کردووە، ڕەگەزپەرستی ژینگەیی، خۆشگوزەرانی ئاژەڵان و تەندروستی جەستەیی وەک پاڵنەرێکی سەرەکی ھێناوەتەوە.<ref name="Acting Career Center Interview">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jenna Kanell talks Horror Movies, Quarantine, Writing & Directing, Fan Tattoos|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=ggqRFJNL2Kk|وێبگە=[[YouTube]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=10 Things You Didn't Know about Jenna Kanell|ناونیشان=https://tvovermind.com/jenna-kanell}}</ref><ref name="ShoutOut Atlanta">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Meet Jenna Kanell &#124; Actor, Stunt Performer, & Filmmaker|ناونیشان=https://shoutoutatlanta.com/meet-jenna-kanell-actor-stunt-performer-filmmaker|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230404152639/https://shoutoutatlanta.com/meet-jenna-kanell-actor-stunt-performer-filmmaker/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Flick Connection Podcast">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Flick Connection Podcast #24 w/ Jenna Kanell (Actress & filmmaker)|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=NGAXXvZ9cpw|وێبگە=[[YouTube]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکیە دەرھێنەرەکانی فیلم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیناریۆنووسەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:سۆسیالیستە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ستەنتکارە ئەمریکییەکان]] dovxwzrst6vx08qkvqwocw11ynvbjgy 0 248697 1569374 1569364 2026-03-28T12:00:40Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569374 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = | common_name = مەلکشی | native_name = | capital = [[مەلکشی]] | religion = [[ئیسلام]] ([[سوننە|سوننە]] و [[شیعە|شیعە]]),<br/>[[مەسیحییەت]] ([[کڵێسای ئەرمەنی ڕەسووڵی|ئەرمەنی ڕەسووڵی]]) | government_type = [[پاشایەتی]] | status = | year_start = سەدەی ١٣ | date_event1 = ١٥١٥ | date_event2 = ١٥٣٥ | common_languages = | event1 = [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] خستییە ژێر ڕکێفی خۆی وەک {{translit|ota|[[ocaklık]]}} | event2 = دابەشبوون بەسەر [[سەنجاقی]]ی نوێ و {{translit|ota|ocaklıks}} | p1 = Sultanate of Rum | p2 = Saltukids | p3 = Artuqids | s1 = Ottoman Empire | flag_p1 = | flag_s1 = }}'''میرنشینی مەلکشی''' ({{بە کوردیی باکووری|Mîrketiya Melkişî}}؛ سەدەی ١٣–١٦٦٣){{Sfnp|Ünal|1999}} [[میرنشین]]ێکی سەربەخۆی [[کورد]]ی بوو کە لە سەدەی ١٣ی زایینی دامەزراوە لەلایەن پاشا [[مەلکیشۆی ھەزەبانی]] نەوەی پاشا [[ئەبووھێجا مووسەک]] کوڕی [[چەکۆی ھەزبانی]] فەرمانڕەوای ھەزەبانی [[ھەولێر]]،{{Sfnp|Ünal|1999}} قەڵا و ناوچەی [[چەمشگەزەک]] کە لە نێوان [[مازگێرد]]، [[پێرتاگە]] و ساغماندا بووە پایتەختی ئەم شانشینە بووە.{{Sfnp|van Bruinessen|Boeschoten|1988}} دانیشتووانی میرنشینەکە پێکھاتووی موسڵمان و نا موسڵمانیش بووە،{{Sfnp|Uzun|2017}} و جگە لەوەش دانیشتووانێکی بەرچاوی [[عەلەویی کوردی|کوردی عەلەوی]] ھەبووە کە بەھۆی خۆبەڕێوەبەری لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیدا]] گەشەیان کرد و فراوانتر بوون، ئەمە سەرەڕای دژایەتی عوسمانییەکانیش بەرامبەر بە کەمینەکان.{{Sfnp|Gezik|2021}} بەپێی ''[[شەرەفنامە]]''، فەرمانڕەواکانی سەدەی ١٢–١٣ی میرنشینەکە لە نەوەی میر مەلکش ناوێک بوون و ھەمیشە فەرمانڕەوای خۆماڵیان ھەبووە و بە وڵاتەکەیان دەڵێن [[کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Aydin|یەکەم=Suavi|سەردێڕ=A Survey of the Roots and History of Kurdish Alevism: What are the Divergences and Convergences between Kurdish Alevi Groups in Turkey?|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بەرگ=٨|issue=1|پەڕەکان=١٧–٤٢|periodical=Kurdish Studies|بڵاوکەرەوە=CEEOL|doi=10.33182/ks.v8i1.551}}</ref> == مێژوو == === سەرەتاکان === بەگوێرەی [[شەرەفنامە]]، کە مێژوویەکی سەدەی ١٦یە و لەلایەن مێژوونووسی کورد [[شەرەفخانی بدلیسی]]یەوە ئامادە کراوە، [[مەلیک شا]]، کوڕی [[ناسرەدین محەممەد]]، کە کەسایەتییەکی ناوداری بنەماڵەی [[سەلتووقییەکان]] بوو، لە ناوەڕاستی بۆشایییەکی دەسەڵات لە [[میرنشینی سەلتووقی]]دا، دەستی بەسەر ٣٢ [[قەڵا]] و ١٦ [[شارەدێ]]ی دەوروبەری [[چەمشگەزەک]]دا گرت و تەختی پاشایەتی لە پێشی نەکەی خۆی «جاکداش» وەرگرت. مەلیک شا لە کۆتاییدا تێوەگلا لە شەڕی سەربەخۆیی و لە ساڵی ١٢٠٢دا لەلایەن [[سولەیمانی دووەم]]ی سوڵتانی ڕوومەوە دەستبەجێ لەسێدارە درا. شەرەفخان ئاماژەی بەوە کردووە کە بنەماڵەی فەرمانڕەوای نەوەی مەلیک شا، لە ناو کوردەکاندا بەھۆی کورتکردنەوەی ناوەکەیەوە بە «مەلکیش»یان «مەلکیشی» ناسراون. ھەرچەندە شەرەفخان باسی لە بانگەشەیەکیش کردووە کە ڕەچەڵەکی بنەماڵەکە بۆ [[عەباسییەکان]] دەگەڕێتەوە، بەڵام ئەو زیاتر لایەنگری ئەو گریمانەیەیە کە فەرمانڕەواکان لە بنەڕەتدا [[تورک]] بوون، چونکە «ناوەکانیان ھیچ لێکچوونێکیان لەگەڵ ناوی [[کورد]] یان [[عەرەب]]ەکاندا نییە». لەکاتێکدا ناسنامەی جێنشینی مەلیک شا نادیارە، بەڵام بە گوتەی شەرەفخان، فەرمانڕەواکانی چەمشگەزەک لەکاتی ھێرشەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆل]] و سەردەمی [[قەرە یووسف]]ی [[قەرەقۆینلۆ]]شدا کۆنترۆڵی ناوچەکەیان پاراستووە.<ref>Ünal 1999, p. 13.</ref><ref>Ünal 1999, p. 14; Alsancaklı 2021, p. 103.</ref> بەڵام گێڕانەوەکەی شەرەفخان چەندین جیاوازیی لەگەڵ سەرچاوەکانی تردا تێدایە. ھەرچەندە شەرەفخان پشتی بە [[پەرتووک]]ی «جھانارا»ی غەفاری بەستووە، بەڵام ئەم بەرھەمە ھیچ باسێکی جێنشینی مەلیک شا «جاکداش»یان لەسێدارەدانی مەلیک شای تێدا نییە، و پێدەچێت مەلیک شا دوای ساڵی ١٢٠٢ گەیشتبێتە ناوچەکە. جگە لەوەش، زانراوە کە [[کەیقوبادی یەکەم]]ی ڕووم لە ساڵی ١٢٢٦دا چەمشگەزەکی لە [[ئەرتەقییەکان]] سەندووە نەک لە مەلیک شا یان [[سەلتووقییەکان]]. ھەرچەندە ئەمە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی مەلیک شا لەژێر باڵادەستیی ئەرتەقییەکاندا لەو ساڵانەدا حوکمی [[چەمشگەزەک]]ی کردووە، بەڵام ھیچ مێژوویەکی ڕوون بۆ ساڵانی سەرەتای قەوارە سیاسییەکە لە چەمشگەزەکدا نییە.<ref>Alsancaklı 2021, pp. 97, 103.</ref><ref>Aydin 2020, p. 24.</ref><ref>Ünal 1991, p. 243.</ref><ref>Ünal 1999, p. 14.</ref> === پەیوەندییەکان لەگەڵ ئەرزنگان و تەیموور === لە کۆتایی سەدەی ١٤ و سەرەتای سەدەی ١٥دا، پێدەچێت چەمشگەزەک لەلایەن ھێزە جیاوازەکانەوە داگیرکرابێت یان پاشکۆی ئەوان بووبێت. بەگوێرەی کتێبی «دیاربەکرییە»، موتەھەرتەن، میری [[ئەرزنگان]]، کاتێک بۆ یەکەمجار گەیشتە دەسەڵات، کۆنترۆڵی چەمشگەزەکی کردووە. میر یاڵمان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣٨٨دا وەک «پەروەردەکراو»ێکی موتەھەرتەن ناوی ھاتووە. پەیوەندییەکانی نێوان میرنشینەکانی [[چەمشگەزەک]] و ئەرزنگان لەو سەردەمەدا پێدەچێت لەژێر کاریگەریی جوگرافیای ناوچەکەدا بووبێت، کە بەھۆیەوە چەمشگەزەک بەرامبەر ھەر ھێرشێکی [[زولقەدرییەکان]] لە [[خارپێت]] و سوڵتانییەتی [[مەمالیک]] لەودیو دەربەندێکی ڕۆژاواوە لاواز بوو. یاڵمان پێدەچێت لە ھێرشێکی نزیکی زولقەدرییەکان ترسابێت. ھاوپەیمانییەکەی لەگەڵ موتەھەرتەن بۆ پاراستنی ناوچەکە بوو، چونکە موتەھەرتەن لەژێر کاریگەریی جەنگاوەری تورک-مەغۆل [[تەیمووری لەنگ]]دا بوو، کە دووژمنی مەمالیکەکان بوو (کە باڵادەست بوون بەسەر زولقەدرییەکاندا). دەوترێت میر یاڵمان دوای موتەھەرتەن کەوتووە، کە بەپێی پەرتووکی «بەزم و ڕەزم»، موتەھەرتەن بە کەسیی تەیمووری لەنگی بینیوە، ناوی ئەویشی خستووەتە ناو «خوتبە و سیکە»ی (وتار و دراو) خۆی و جڵەوی ئەسپەکەی ماچ کردووە. سیاسەتی پاشکۆیەتیی یاڵمان بۆ موتەھەرتەن دیارە تا ساڵی ١٤٠٠ بەردەوام بووە، وەک لەو نەخشانەی سەر مزگەوتی ھاوناوی یاڵمان لە شارۆچکەی چەمشگەزەکدا دەردەکەوێت، کە ناوی تەیمووری تێدا ھاتووە و ئاماژە بە پێگەی پاشکۆیەتیی میرنشینەکە دەکات بۆ ئەرزنگان.<ref>Sinclair 1989, p. 156.</ref><ref>Sinclair 1989, p. 157.</ref><ref>Yücel 1971, p. 694.</ref> === پەیوەندییەکان لەگەڵ ئاق قۆیونلۆ === لە سەدەی دواتردا، [[قەرە یۆلوک]]ی [[ئاق قۆیونلۆ]] کۆنترۆڵی ناوچەکەی لە [[پیر حوسێن]] وەرگرت. [[چەمشگەزەک]] لە ساڵی ١٤٢٣دا کەوت، یان پێشتریش، وەک لە کۆبوونەوەی شێخ حەسەن لەگەڵ فەرمانڕەوای قەرەقۆینلو ئەسکەندەر میرزا لە ساڵی ١٤٢٢دا دەردەکەوێت، کاتێک داوای پشتگیریی لێکرد بۆ وەرگرتنەوەی ئەو ناوچانەی کە بۆ ئاق قۆیونلۆ لەدەستی دابوو. دەقێکی [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] کە مێژووەکەی بۆ ساڵی ١٤٣٥ دەگەڕێتەوە، باس لە ئەرمەنییەک دەکات بە ناوی «خۆشغەدەمی» وەک نوێنەر (نائیب)، کە پێدەچێت لە چەمسگەزەک لەژێر دەستی قەرە یۆلوکدا بووبێت. سێ ساڵ دواتر، شارۆچکە ژێر دەسەڵاتەکەی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆیونلۆ]] کەوتە بەر ھێرشی مەمالیکەکان و بە [[ویلایەتی حەلەب]]ەوە بەستراوەوە. وا دیارە مەلکیشییەکان پشتگیرییان لە شازادەی ئاق قۆیونلۆ «حەمزە» کردووە لەکاتی شەڕی ناوخۆی نێوان جێنشینەکانی [[قەرە یۆلوک]]دا.<ref>Woods 1999, p. 68.</ref><ref>Sanjian 1969, pp. 182, 374.</ref><ref>Sinclair 2019.</ref> حوکمڕانی بنەماڵەی مەلکشی لەناکاو بە سەرکەوتنی فەرمانڕەوای [[ئاق قۆیونلۆ]] ئۆزۆن حەسەن کۆتایی ھات، کە دەیویست ئەو بنەماڵە کوردانە لەناو ببات کە لەگەڵ [[قەرەقۆینلۆ]] ھاوپەیمان بوون. [[ئۆزۆن حەسەن]] خێڵی [[تورکمانی]] خەبەندەلووی ڕاسپارد بۆ کۆنترۆڵکردنی [[چەمشگەزەک]]، کە بەوەش شارەکە کەوتەوە دەست ئاق قۆیونلو؛ بەڵام شێخ حەسەن سوپایەکی لە ڕەعایەتەکانی خۆی ڕێکخست و بە سەرکەوتوویی ناوچەکەی وەرگرتەوە. لە ساڵی ١٤٥٢دا، تەماحی شێخ حەسەن بۆ دەستبەسەرداگرتنی [[قەڵاکانی گۆبراک]] و [[قەڵای ڤیبراق|ڤیبراق]] لە سنووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[زولقەدرییەکان]]، ھێرشێکی پێچەوانەی ٣٠ ھەزار سەربازی بە سەرۆکایەتی سولەیمانی لێکەوتەوە، کە ناچار بوو پاشەکشە بکات بۆ خارپێت کاتێک ھێزە ناوخۆیییەکان ھێرشیان کرد و دەوری سوپای زولقەدرییان گرت.<ref>Woods 1999, p. 91.</ref><ref>van Bruinessen 1992, p. 150.</ref><ref>Yinanç 1989, p. 57.</ref> لە ساڵی ١٤٥٦دا، شێخ حەسەن بە پێچەوانەوە پشتگیری ئۆزۆن حەسەنی کرد لە شەڕێکدا لەسەر ڕووباری [[دیجلە]]. سێ ساڵ دواتر، شێخ حەسەن ھاوپەیمانییەکەی زیاتر بەھێز کرد بە پێدانی کچی کوڕەکەی (سوھراب) بە سوڵتان خەلیلی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆیونلو]]. لەو ڕێکەوتەوە، مەلکشییەکان دەکرێت وەک بەشێکی دانەبڕاو لە ئاق قۆیونلو ھەژمار بکرێن، کە نموونەیەکی دەگمەنی «ھاوبەشیی تورکمان-کورد»ە پێش دەرکەوتنی [[ئێرانی سەفەوی]]. لە ساڵی ١٤٦١دا، شێخ حەسەن یاوەریی ئەو نێردەیەی کرد کە سارا خاتوونی دایکی ئۆزۆن حەسەن سەرۆکایەتی دەکرد بۆ وتووێژ لەسەر پرسی [[ئیمپراتۆریەتیی تەرابزۆن]] لەگەڵ سوڵتانی عوسمانی [[محەممەدی دووەم]]. ھەرچەندە ئامانجی نێردەکە ڕێگریکردن بوو لە محەممەدی دووەم لە ھێرشکردنە سەر [[تەرابزۆن]]، بەڵام لە گۆڕینی پلانەکانی سوڵتان سەرکەوتوو نەبوو. سوھراب، کوڕ و جێنشینی شێخ حەسەن، بەردەوام بوو لە خزمەتکردنی زاواکەی (سوڵتان خەلیل) تا کۆچی دوایی دووەمیان لە ساڵی ١٤٧٨دا. ھیچ گێڕانەوەیەکی ورد لەسەر حوکمڕانیی سوھراب لەبەر دەستدا نییە، کە پێدەچێت کورتخایەن بووبێت. لە سەردەمی باڵادەستیی ئاق قۆیونلو «یەعقوب» دا، خالید بەگی میری پازوکی، خۆی کردە «گەورە»ی [[چەمشگەزەک]].<ref>Woods 1999, pp. 255–256.</ref><ref>Ünal 1999, p. 15.</ref><ref>Woods 1999, p. 194.</ref> === ھاوپەیمانی لەگەڵ سەفەوییەکان === [[حاجی ڕۆستەم بەگ]] دوای باوکی (سوھراب) دەسەڵاتی گرتە دەست. [[ئیسماعیلی یەکەم]] نورعەلی خەلیفەی ڕاسپارد بۆ گرتنی چەمشگەزەک، و حاجی ڕۆستەم بەبێ ھیچ جەنگێک خۆی بەدەستەوە دا. ئەو گەشتی کرد بۆ کۆشکی شا ئیسماعیل و دڵسۆزیی خۆی ڕاگەیاند. شا ئیسماعیل خەڵاتێکی ڕێزلێنانی پێبەخشی و وەک فەرمانڕەوای ھەندێک ناوچە لە [[عێراق]] دەستنیشانی کرد. کێبڕکێی [[کورد]] و [[تورکمان]] لەسەر زەوی و زار خراپتر بوو کاتێک ھەژموونی [[قزڵباش]]ەکان زیادی کرد بە دەستنیشانکردنی [[محەممەد خان ئۆستاجلوو]]ی تورکمانی قزڵباش بۆ [[ئامەد]]، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی میرە کوردەکانی چەمشگەزەک و ناوچەکانی تریش ڕاپەڕن، ڕێک پێش گەیشتنی عوسمانییەکان. جگە لەوەش، نورعەلی خەلیفە مامەڵەی لەگەڵ خەڵکی ناوچەکەدا خراپ بوو و بەشێکی زۆری بنەماڵەی مەلکشی لەناو برد. نزیکەی ئەو کاتەی کە حاجی ڕۆستەم لە ھەواڵەکە ئاگادارکرایەوە، شەڕێکی چاوەڕوانکراو لە نێوان سەفەوی و [[عوسمانییەکان]]دا ھەبوو، کە حاجی ڕۆستەم لایەنگری یەکەمیانی کرد؛ بەڵام شا ئیسماعیل لە [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤دا لەلایەن سوڵتان سەلیمی یەکەمەوە شکا. دوای شکستەکە، حاجی ڕۆستەم گەشتی کرد بۆ «یەم» لە نزیک مەڕەند بۆ ئەوەی دڵسۆزیی خۆی بۆ سوڵتان سەلیم ڕابگەیەنێت. شازادەی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆیونلو]] «فەڕوخشاد» پێشتر سوڵتانی وەبیر ھێنابووەوە کە حاجی ڕۆستەم نەیتوانیوە [[قەڵای کەماخ]] پێش شەڕی ئۆتلۆکبێلی لە ساڵی ١٤٧٣دا ڕادەستی عوسمانییەکان بکات؛ بۆیە سوڵتان سەلیم ٤٠ کەسی لە بنەماڵەی مەلکشی لەسێدارە دا، لەنێویاندا حاجی ڕۆستەم، وەک [[شەرەفخانی بدلیسی|شەرەفخان]] دەڵێت بەھۆی ئەو ھۆکارە کۆنە بووە بەڵام پێدەچێت بەھۆی پشتگیریکردنی لە سەفەوییەکانیش بووبێت لە شەڕە دوایینەکەدا.<ref>Ünal 1999, pp. 15–16.</ref><ref>Atmaca 2021, p. 46.</ref><ref>Ünal 1999, pp. 16–17.</ref> === تێکەڵبوون بە دەسەڵاتی عوسمانی === لەکاتی چوونی بۆ پەنابەری لە میسری [[مەمالیک]]ەکان دوای لەسێدارەدانی باوکی، پیر حوسێن ڕاوێژی لەگەڵ مامای (میری مەمالیکی [[مەلاتیە]]) کرد، ئەویش ئاماژەی بە ڕووخانی نزیکی مەمالیکەکان کرد و پێشنیاری بۆ پیر حوسێن کرد بچێتە لای سوڵتان سەلیم. بەو پێیە پیر حوسێن گەشتی کرد بۆ ئاماسیا و خۆی ڕادەستی سوڵتان سەلیم کرد، ئەویش ڕێگەی پێدا حوکمی [[چەمشگەزەک]] بکات. ھەرچەندە وا بڵاوکرایەوە کە سوڵتان سەلیم سەرسام بووە بە ئازایەتیی پیر حوسێن، بەڵام ھۆکاری سەرەکی لێبووردنی سوڵتان بۆ ئەوە بوو کە پشتگیریی کوردەکان بەدەستبھێنێت دژی فەرماندەی سەفەوی [[قەرەخان ئۆستاجلو]] کە لە ناوچەکەدا چالاک بوو. لە ھاوینی ١٥١٥دا، [[ئیدریس بدلیسی]] لەسەر ناوی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، سوپایەکی کوردی (لەوانەش لە چەمشگەزەک) کۆکردەوە بۆ شەڕ دژی [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆیونلو]] و [[سەفەوییەکان]] بۆ وەرگرتنەوەی [[ئامەد]]. سوپا کوردەکە لەگەڵ سەربازانی عوسمانی لە [[ئاماسیا]]وە یەکیان گرت و پێکەوە بەرەو ئامەد ڕۆیشتن و لە ناوەڕاستی ئەیلوولی ھەمان ساڵدا سەرکەوتوو بوون لە گرتنی شارەکە. دواتر سوپاکە بەرەو گرتنی [[مێردین]] ڕۆیشت و لە ساڵی ١٥١٦دا [[قزڵباش]]ەکانی لە [[قزڵتەپە]] تێکشکاند. کوردەکان ڕۆڵێکی گرنگیان لەم سەرکەوتنەدا ھەبوو و لەلایەن بێیکلی محەممەد پاشاوە خەڵاتی زۆریان پێبەخشرا، کە بوو بە یەکەم والیی [[ویلایەتی دیاربەکر]] و پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ کوردانی ناوچەکەدا ھەبوو. ویلایەتی دیاربەکر میرنشینی چەمشگەزەکیشی گرتەوە. میرنشینی چەمشگەزەک یەکێک بوو لەو دوو میرنشینە کوردەی کە لە [[تێنووس]]ێکی ساڵی ١٥١٨دا ناویان ھاتووە، ئەوی تریان چەرمووک بوو.<ref>Ünal 1999, p. 17.</ref><ref>van Bruinessen & Boeschoten 1988, p. 16.</ref> پیر حوسێن وەک «سەنجەق بەگی» چەمشگەزەک لە تێنووسی تەحریری ١٥١٨دا دەرکەوتووە و پێدەچێت لە ساڵی ١٥١٥ەوە ئەو پۆستەی ھەبووبێت. ھەرچەندە ساڵی وردی کۆچی دوایی پیر حوسێن نادیارە، بەڵام پێدەچێت دەوروبەری ساڵی ١٥٣٤ یان ١٥٣٥ بووبێت. لەو کاتانەدا، کەسێک بە ناوی عەلی لە بنەماڵەی [[زولقەدرییەکان]] بۆ ماوەیەکی کورت کرا بە [[سەنجەق بەگ]].<ref>van Bruinessen & Boeschoten 1988, p. 17-18.</ref> کۆچی دوایی پیر حوسێن بوو بە سەرەتای ململانێی جێنشینی لە نێوان ١٦ کوڕەکەیدا، کە سوڵتان [[سولەیمانی قانوونی]] دەستێوەردانی تێدا کرد. سوڵتان داھاتی شارۆچکەی [[چەمشگەزەک]]، سەرانەی ناموسڵمانان، باجی مەڕو ماڵات و تەواوی داھاتی گوندە گەشەدارەکانی خستە ژێر ڕکێفی دەسەڵاتی ئیمپراتۆرییەوە. ئەوەی تری وەک «تیمار و زیامەت» لە نێوان کوڕەکاندا دابەش کرا و بەم شێوەیە زەوییەکە بە میراتی لە شێوەی «ئۆجاکڵق» دا مایەوە. لە ساڵی ١٥٩٧دا، کاتێک بدلیسی [[شەرەفنامە]]ی دەنووسی، خێزانەکە ھێشتا کۆنترۆڵی ناوچەکەیان لەدەستدا بوو.<ref>Ünal 1999, p. 52.</ref><ref>Ünal 1999, p. 37.</ref><ref>van Bruinessen & Boeschoten 1988, pp. 17–21</ref> == تەلارسازی == مزگەوتی یاڵمانییە، کە بە مزگەوتی مەدرەسەش ناسراوە، لە شارۆچکەی چەمسگەزەک لەلایەن میری ناوخۆیی یاڵمان لە ساڵی ١٤٠٠دا دروست کراوە. ھۆڵی نوێژی ئێستا پێدەچێت لەژێر کاریگەریی تەلارسازیی سەرەتای سەدەی ١٦دا بێت، و باقی مەدرەسەکە کە لە باکووری مزگەوتەکە بوو، لەناو چووە. [[گەرماو]]ی کۆنی چەمسگەزەک دەگەڕێتەوە بۆ چارەکی کۆتایی سەدەی ١٥ و پێدەچێت لەلایەن یەعقوبی ئاق قۆیونلووەوە دروستکرابێت، ھەرچەندە باڵەخانەکە لە ساڵانی ١٧٦٢–١٧٦٣دا نۆژەنکراوەتەوە.<ref>Sinclair 1989, p. 71.</ref><ref>Sinclair 1989, p. 73.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی میرنشین و وڵاتە کوردییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا}} == پەرتووکنامە == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Alsancaklı |یەکەم=Sacha |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Warriors, Kings, and Caliphs: Questions of Origins and Dynastic Culture in Sixteenth and Seventeenth-Century Kurdistan |ناونیشان=https://www.academia.edu/63105473 |journal=C. U. Werner, M. Szuppe, N. Michel, A. Fuess (Eds.), Families, Authority, and the Transmission of Knowledge in the Early Modern Middle East}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Atmaca |یەکەم=Metin |سەردێڕ=Cambridge History of the Kurds |ساڵ=٢٠٢١|editor-last=Bozarslan |editor-first=Hamit |chapter=Negotiating Political Power in the Early Modern Middle East: Kurdish Emirates between the Ottoman Empire and Iranian Dynasties (Sixteenth to Nineteenth Centuries) |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Aydin |یەکەم١=Suavi |سەردێڕ=A Survey of the Roots and History of Kurdish Alevism: What are the Divergences and Convergences between Kurdish Alevi Groups in Turkey? |ڕێکەوت=٢٠٢٠|journal=Kurdish Studies |بەرگ=٨|issue=1 |پەڕەکان=١٧–٤٢|بڵاوکەرەوە=CEEOL |doi=10.33182/ks.v8i1.551|s2cid=219734521}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم١=Mustafa |دوایین١=Dehqan |یەکەم٢= Vural |دوایین٢= Genç |editor1-last=Winter |editor1-first=Stéfan |editor2-last=HajHasan |editor2-first= Zainab |سەردێڕ=Syrian-Kurdish Intersections in the Ottoman Period |ڕێکەوت=٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[University of Toronto Press]] |chapter=The Qizilbash Reconsidered: The Role of the Kurdish Arabgirlu Tribe in the Early Safavid State |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٨٧٥-٥٤٤٠-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TEAYEQAAQBAJ&newbks}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gezik |یەکەم=Erdal |سەردێڕ=The Cambridge History of the Kurds |ساڵ=٢٠٢١|editor-last=Bozarslan |editor-first=Hamit |chapter=The Kurdish Alevis: The Followers of the Path of Truth |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |doi=10.1017/9781108623711.026 |doi-access=free}} * {{Encyclopaedia of Islam, Second Edition | last = Minorsky | first = Vladimir | title = Kurds, Kurdistān |volume=٥ | pages = 438–486}}{{sfn whitelist|CITEREFMinorsky1986}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sanjian |یەکەم١=Avedis K. |سەردێڕ=Colophons of Armenian Manuscripts, 1301-1480, A Source for Middle Eastern History |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ١٩٦٩|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٤٣٢٦١-١|oclc=٥٤٣١٠|ناونیشان=https://ia800405.us.archive.org/14/items/Sanjian1969Colophons/Sanjian_1969_Colophons.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sinclair |یەکەم١=T. A. |سەردێڕ=Eastern Turkey: An Architectural and Archaeological Survey |بەرگ=٣|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Pindar Press |ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٤٥٩٧-٧٦-٦|oclc=٨٩١٣٩٤٧١٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Sinclair |یەکەم١=Thomas |سەردێڕ=Eastern Trade and the Mediterranean in the Middle Ages: Pegolotti’s Ayas-Tabriz Itinerary and its Commercial Context |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٠٠-٠٧٥٢٦٧-٠|oclc=١١١٩٠٦٦٥٣٨|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ünal |یەکەم=Mehmet Ali |سەردێڕ=XVI. yüzyılda Çemişgezek sancağı |ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Türk Tarih Kurumu Basımevi |زمان=tr}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ünal |یەکەم=Mehmet Ali |سەردێڕ=XVI. Yüzyılda Mazgird, Pertek ve Sağman Sancakbeyîleri – Pir Hüseyin Bey Oğulları |journal=Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi |ساڵ=١٩٩١|issue=2 |پەڕەکان=٢٣٩–٢٦٧|ناونیشان=https://www.academia.edu/33452909/XVI_YÜZYILDA_MAZGİRD_PERTEK_VE_SAĞMAN_SANCAKBEYİLERİ_PİR_HÜSEYİN_BEY_OĞULLARI_pdf |زمان=tr}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=van Bruinessen |یەکەم١=Martin |دوایین٢=Boeschoten |یەکەم٢=Hendrik |سەردێڕ=Evliya Çelebi in Diyarbekir |ساڵ=١٩٨٨|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]] |ژپنک=٩٠٠٤٠٨١٦٥٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=van Bruinessen |یەکەم=Martin|ناونیشان=https://www.academia.edu/2521173/Agha_Shaikh_and_State_The_Social_and_Political_Structures_of_Kurdistan |سەردێڕ=Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=John E. |دوایین=Woods |سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Yinanç |یەکەم١=Refet |سەردێڕ=Dulkadir Beyliği |ڕێکەوت=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=Turkish Historical Society Press |شوێن=Ankara |ژپنک=٩٧٥١٦٠١٧١١|oclc=٢١٦٧٦٧٣٦|زمان=tr}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Yücel |یەکەم١=Yaşar |بەستەری نووسەر=:tr:Yaşar Yücel |سەردێڕ=Mutahharten ve Erzincan Emirliği |trans-title=Mutahharten and the Emirate of Erzincan |journal=Belleten |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٧١|بەرگ=٣٥|issue=140 |پەڕەکان=٦٦٥–٧١٩|issn=2791-6472 |ناونیشان=https://belleten.gov.tr/tam-metin-pdf/3032/tur |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=tr}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ١٣یەم]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای دەرسم]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] d1pu9wksme6vu7zqk9ju3rngd4fxsgi 1 249125 1569451 1205110 2026-03-28T15:27:17Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569451 wikitext text/x-wiki == ناو == بەڕای من '''دووەمین شەڕی کورد و عێراق''' گونجاوترە، بۆ [[شۆڕشی ئەیلوول]]یش '''یەکەمین شەڕی کورد و عێراق'''، یان ''کوردەکان و عێراق''، ''عێراق و کورد''. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٤:٠٨، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :شارەزاییم لە یەکەم و دووەمەکان نییە، بەڵام بەڕای من شەڕی عێراق و کورد بێت باشترە، چۆن شەڕی کوردانی عێراق مەبەستی ناگەیەنێت لەگەڵ کوێ شەڕ کراوە؟ لەگەڵ چ وڵات یان دەوڵەتێک. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٤:٣٢، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] منیش مەبەستم ئەوە بوو، ناوی ئێستای زۆر بێ مانایە، دەبێ بگۆڕدرێت. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == بێسەرچاوەیی == ئەسڵەن ئەم وتارە سەرچاوەی نییە. ئەوەی کە دەنووسن ویکیپیدیای ئینگلیزی و عەرەبی و… نابنە سەرچاوە و تەنیا لەکۆڵکردنەوەیە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٧:٤١، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :[[داڕێژە:ئاماژەی زیاتر پێویستە|داڕێژەی ئاماژەی زیاتر پێویستە]] زیاد {{کرا}}. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:١١، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دووەمین شەڕی کورد و عێراق]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569450 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220213234725/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ بۆ https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraqkurds-1932-present/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٢٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) gu9ibv11h608rbj04v7dxom4k3911oe 0 249595 1569381 1569350 2026-03-28T12:01:41Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569381 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | name = چۆنی سینس | image = Guy, Ava Lauren at XRCO Awards 2007 1 (cropped).jpg | caption = جۆنی سینس لە ٢٠٠٧ | birth_name = ستیڤن ووڵف | birth_date = {{Birth date and age|1978|12|31}} | birth_place = [[پیتسبورگ|پیتسبورگ, پێنسیلڤانیا]], {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}. | alias = | education = زانکۆی ئیندیانا لە پێنسیلڤانیا | occupation = {{hlist|ئەکتەری پۆرنۆگرافی|دەرھێنەر|یووتیوبەر|کەسایەتی میدیایی}} | years_active = ٢٠٠٦–تاکوو ئێستا | alma_mater = | height = ٦ پێ ٠ ئینچ | spouse = کیسا سینس ({{abbr|sep.|separated}} ٢٠١٩) | website = {{url|sinslife.com}} | module = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | channels = [https://youtube.com/@SinsTV SinsTV] | years active = ٢٠١٧–تاکوو ئێستا | genre = | subscribers = ٢.١ ملیۆن <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | views = ١٠٩.١ ملیۆن <!-- PLEASE DO NOT CHANGE WITHOUT UPDATING stats_update BELOW --> | silver_button = بەڵێ | silver_year = ٢٠١٩ | gold_button = yes | gold_year = ٢٠١٩ | stats_update = ١٩ کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ }} }} '''ستیڤن ووڵف''' (بە [[ئینگلیزی]]: Steven''' Wolfe''' ; لەدایکبووی ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨)، بە ناوی '''جۆنی سینس''' ('''Johnny Sins''') ناسراوە ئەکتەر و دەرهێنەر و یووتیوبەر و ئەکتەرێکی [[پۆڕن|پۆرنۆگرافی]] ئەمریکییە. ئەو بەردەوام لە نێو بەناوبانگترین گەڕانەکانی [[پۆڕن|پۆڕنۆگرافی]] پیاودایە و بە سەرە تاشراو و جەستە ماسولکەیی و چاوە شینەکانی ناسراوە.<ref name="FCC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Carey|یەکەم=Alexis|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=The most popular porn searches of 2017|ناونیشان=https://m.frasercoastchronicle.com.au/news/from-rick-and-morty-to-fidget-spinners-pornhubs-mo/3308032/|newspaper=[[Fraser Coast Chronicle]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210410181011/https://m.frasercoastchronicle.com.au/news/from-rick-and-morty-to-fidget-spinners-pornhubs-mo/3308032/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Cosmo" /><ref name="Bustle">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Chatel|یەکەم=Amanda|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Top 10 Porn Stars Women Search For More Than Men, According To PornHub, Because We Want Our James Deen, Damn It!|ناونیشان=https://www.bustle.com/articles/100367-top-10-porn-stars-women-search-for-more-than-men-according-to-pornhub-because-we-want|magazine=[[Bustle (magazine)|Bustle]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Vice3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Rodellar|یەکەم١=Pol|دوایین٢=Iris Simón|یەکەم٢=Ana|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Las tendencias de consumo de porno en España 2017 nos han hecho pensar|ناونیشان=https://www.vice.com/es/article/yw5qzw/jordi-nino-polla-actor-porno-resultados-pornhub-2017-espana|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Vice Media}}</ref>خەڵاتی زۆری بەدەستهێناوە بەهۆی کارەکانییەوە، لەوانە سێ پاڵێوراوی خەڵاتی AVN بۆ باشترین ئەکتەری پیاوی ساڵ و هەروەها چەندین پاڵێوراوی.<ref name="AVN1" /><ref name="IAFD1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vanzetti|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=AVN Awards Nominations 2015: Individual Performer Awards|ناونیشان=https://blog.iafd.com/2014/11/28/avn-awards-nominations-2015-individual-performer-awards/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Internet Adult Film Database]]}}</ref>هەروەها بووەتە بابەتی زۆرێک لە [[میمی ئینتەرنێت|میمەکان]]، بەھۆی رۆڵ بینی لە فیلمە [[پۆڕن|پۆڕنۆگرافیەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bateman|یەکەم=Effie|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Scotty From Marketing Now On Par With Johnny Sins For Amount Of Different Jobs He's Tried Out|ناونیشان=https://www.betootaadvocate.com/uncategorized/scotty-from-marketing-now-on-par-with-johnny-sins-for-amount-of-different-jobs-hes-tried-out/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=The Betoota Advocate|زمان=en-AU}}</ref> ==سەرەتای ژیان== سینس لە ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ لە شاری پیتسبورگ لەدایکبووە،<ref name="Twitter12">{{بیرخستنەوەی تویت|دوایین=Wolfe|یەکەم=Steve|بەکارھێنەر=JohnnySins|ژمارە=٣٠٠٨١٧٤٠٢٣٤٤٦٦٠٩٩٢|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=My hometown, Pittsburgh magazine giving a pitbull the cover! #pitbull|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> لەکاتی گەورەبوونیدا خۆی بە "کەسێکی زۆر شەرمن" وەسف کردووە.<ref name="DVDTalk" /> دوای دەرچوونی لە زانکۆی ئیندیانا لە [[پێنسیلڤانیا]]، دەستی کرد بە کارکردن لە بواری بیناسازیدا. کاتێک تەمەنی لە دەوروبەری ٢٤ ساڵ بوو، تێبینی ئەوەی کرد قژی تووشی سەرڕووتاندن بووە،<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Q&A {{!}}{{!}} Johnny Sins Vlog #5 {{!}}{{!}} SinsTV|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=l3fcuGxeb8E|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> لەو کاتەوە سەری تاشیووە. لە ساڵی ٢٠٠٦ لە تەمەنی ٢٨ ساڵیدا وازی لە کارەکەی ھێنا و ڕووی لە [[لۆس ئانجلەس]] کرد بۆ ئەوەی بە تەواوی کار بکات لە پیشەسازی فیلمی پۆرنۆگرافیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Johnny Sins}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] 5rddv1wgnsunzvntubrmjjx2tep5bwg 0 252434 1569376 1569355 2026-03-28T12:01:01Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569376 wikitext text/x-wiki {{حکوومەتی ویلایەتی ئەمریکا}} لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، حکوومەتەکانی ویلایەتەکان یەکەی دامەزراوەیین کە ئەرکەکانی [[حکوومەت]] جێبەجێ دەکەن لەناو [[فیدراڵیزم|سیستەمی فیدراڵی]] وڵاتدا، شانبەشانی [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵی]]. حکوومەتی ھەر [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتێکی ئەمریکا]] دەسەڵاتی یاسادانان، جێبەجێکردن، و دادوەریی ھەیە بەسەر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=2538|سەردێڕ=OECD Glossary of Statistical Terms - State government Definition|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070624050729/https://stats.oecd.org/glossary/detail.asp?ID=2538|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خاکێکی جوگرافیی دیاریکراودا. ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ٥٠ [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەت]] پێکدێت: ٩ لەو سێزدە کۆلۆنییەی کە پێشتر بەشێک بوون لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەو کاتەی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەستوور]] لە ساڵی ١٧٨٩دا چووە بواری جێبەجێکردنەوە، ٤ کە دەستووریان دوای دەستپێکردنی پەسەند کرد، لەگەڵ ٣٧ ویلایەتی تر کە لەو کاتەوە لەلایەن [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێس]]ەوە وەرگیراون بەپێی ئەو دەسەڵاتەی کە لە بەشی ٣ی ماددەی چوارەمی دەستووردا پێیدراوە.<ref name="USC-ART4SEC3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.law.cornell.edu/constitution/articleiv#section3|سەردێڕ=Article IV |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=Legal Information Institute, Cornell University Law School}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Government of the United States by state}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:حکوومەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] p1zj9bs0xafj0ro2t3v94w8w2pu2xtn 0 252466 1569416 1519514 2026-03-28T12:16:52Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337484385|Speaker of the United States House of Representatives]]» 1569416 wikitext text/x-wiki The '''speaker of the United States House of Representatives''', commonly known as the '''speaker of the House''' or '''House speaker''', is the presiding officer of the [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|United States House of Representatives]], the lower chamber of the [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Congress]]. The office was established in 1789 by [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|Article I, Section II]], of the [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|U.S. Constitution]].{{تێبینی|"The House of Representatives shall chuse their Speaker and other Officers".{{sfn|Rossiter|2003|p=543}}<ref name="CRS Heitshusen 2017 p. 1">{{cite report|last=Heitshusen|first=Valerie|date=May 16, 2017|title=The Speaker of the House: House Officer, Party Leader, and Representative|publisher=[[Congressional Research Service]]|page=1|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/RL/97-780|access-date=October 5, 2023}}</ref>}} By custom and House rules, the speaker is the political and parliamentary leader of the House and is simultaneously its presiding officer, ''[[دی فاکتۆ|de facto]]'' [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|leader of the body's majority party]], and the institution's administrative head. Speakers also perform various other administrative and procedural functions. Given these many roles and responsibilities, the speaker usually does not personally preside over debates{{--}}that duty is instead delegated to members of the House from the majority party{{--}}nor regularly participate in floor debates.<ref>{{Cite report|title=Chapter 34: Office of the Speaker|url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-HPRACTICE-108/pdf/GPO-HPRACTICE-108-35.pdf}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 7zjlfcv170hov32tcayjcrtkz3m140z 1569417 1569416 2026-03-28T12:18:07Z Tessla 41338 شائەمراز 1569417 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''وتەبێژی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا'''، کە بە شێوەیەکی باو بە '''وتەبێژی ئەنجومەن''' ناسراوە، ئەفسەری سەرۆکایەتیی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]، کە ژووری خوارووی [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]. پۆستەکە لە ساڵی ١٧٨٩ بەپێی [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماددەی یەکەم، بەشی دووەم]]ی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] grduh28zcuhg82suan2bduyvsyxk83l 1569517 1569417 2026-03-28T17:03:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569517 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''وتەبێژی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا'''، کە بە شێوەیەکی باو بە '''وتەبێژی ئەنجومەن''' ناسراوە، ئەفسەری سەرۆکایەتیی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]، کە ژووری خوارووی [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]. پۆستەکە لە ساڵی ١٧٨٩ بەپێی [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماددەی یەکەم، بەشی دووەم]]ی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] dnz3z6nn3wy8b36wxoa3oikoyknclmz 1569556 1569517 2026-03-28T20:01:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1569556 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''وتەبێژی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا'''، کە بە شێوەیەکی باو بە '''وتەبێژی ئەنجومەن''' ناسراوە، ئەفسەری سەرۆکایەتیی [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]، کە ژووری خوارووی [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]. پۆستەکە لە ساڵی ١٧٨٩ بەپێی [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماددەی یەکەم، بەشی دووەم]]ی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٧٨٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] cw85vic4bfonv9m9earqziukn8uzu00 0 252470 1569418 1489114 2026-03-28T12:19:40Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341950554|Non-voting members of the United States House of Representatives]]» 1569418 wikitext text/x-wiki '''Non-voting members of the United States House of Representatives''' (called either '''delegates''' or '''resident commissioner''', in the case of [[پۆرتۆ ڕیکۆ|Puerto Rico]]) are representatives of their territory in the [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|House of Representatives]], who do not have a right to vote on legislation in the full House but nevertheless have floor privileges and are able to participate in certain other House functions. Non-voting members may introduce legislation and may vote in a House committee of which they are a member.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/R?d114:FLD003:@1%28Rep.+Pierluisi+Pedro%29: |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200304170539/http://www.congress.gov/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=15 March 2016}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pierluisi.house.gov/legislation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316161601/http://pierluisi.house.gov/legislation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 16, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=15 March 2016}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] t4qni545pjgcqhskvgomgrm35lxen2g 1569419 1569418 2026-03-28T12:20:28Z Tessla 41338 شائەمراز 1569419 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەندامانی دەنگنەدەر لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (کە پێیان دەوترێت '''نوێنەر''' یان '''کۆمیساری نیشتەجێ'''، لە حاڵەتی [[پۆرتۆ ڕیکۆ|پوێرتۆ ڕیکۆ]]دا) نوێنەری خاکەکەیانن لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە مافی دەنگدانیان لەسەر یاساکان نییە لە کۆی گشتیی ئەنجومەنەکەدا بەڵام سەرەڕای ئەوەش ئیمتیازاتی قسەکردنیان ھەیە و دەتوانن بەشداری لە ھەندێک ئەرکی تری ئەنجومەنەکەدا بکەن. ئەندامە دەنگنەدەرەکان دەتوانن پڕۆژەیاسا پێشکەش بکەن و دەتوانن لەو لیژنەیەی ئەنجومەن کە ئەندامن تێیدا دەنگ بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/R?d114:FLD003:@1(Rep.+Pierluisi+Pedro): |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200304170539/http://www.congress.gov/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=15 March 2016}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pierluisi.house.gov/legislation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316161601/http://pierluisi.house.gov/legislation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 16, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=15 March 2016}}</ref> [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q9go88jcff4x9rq2u1wbwvhw3hq283l 1569420 1569419 2026-03-28T12:20:42Z Tessla 41338 1569420 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەندامانی دەنگنەدەر لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (کە پێیان دەوترێت '''نوێنەر''' یان '''کۆمیساری نیشتەجێ'''، لە حاڵەتی [[پۆرتۆ ڕیکۆ|پوێرتۆ ڕیکۆ]]دا) نوێنەری خاکەکەیانن لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە مافی دەنگدانیان لەسەر یاساکان نییە لە کۆی گشتیی ئەنجومەنەکەدا بەڵام سەرەڕای ئەوەش ئیمتیازاتی قسەکردنیان ھەیە و دەتوانن بەشداری لە ھەندێک ئەرکی تری ئەنجومەنەکەدا بکەن. ئەندامە دەنگنەدەرەکان دەتوانن پڕۆژەیاسا پێشکەش بکەن و دەتوانن لەو لیژنەیەی ئەنجومەن کە ئەندامن تێیدا دەنگ بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/R?d114:FLD003:@1(Rep.+Pierluisi+Pedro): |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200304170539/http://www.congress.gov/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=15 March 2016}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pierluisi.house.gov/legislation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316161601/http://pierluisi.house.gov/legislation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 16, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=15 March 2016}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3295wgi3mexbendhspn4vieqqjul6o4 1569571 1569420 2026-03-28T20:04:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569571 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەندامانی دەنگنەدەر لە ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا''' (کە پێیان دەوترێت '''نوێنەر''' یان '''کۆمیساری نیشتەجێ'''، لە حاڵەتی [[پۆرتۆ ڕیکۆ|پوێرتۆ ڕیکۆ]]دا) نوێنەری خاکەکەیانن لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی نوێنەران]]، کە مافی دەنگدانیان لەسەر یاساکان نییە لە کۆی گشتیی ئەنجومەنەکەدا بەڵام سەرەڕای ئەوەش ئیمتیازاتی قسەکردنیان ھەیە و دەتوانن بەشداری لە ھەندێک ئەرکی تری ئەنجومەنەکەدا بکەن. ئەندامە دەنگنەدەرەکان دەتوانن پڕۆژەیاسا پێشکەش بکەن و دەتوانن لەو لیژنەیەی ئەنجومەن کە ئەندامن تێیدا دەنگ بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://thomas.loc.gov/cgi-bin/bdquery/R?d114:FLD003:@1(Rep.+Pierluisi+Pedro): |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200304170539/http://www.congress.gov/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 4, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=15 March 2016}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pierluisi.house.gov/legislation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316161601/http://pierluisi.house.gov/legislation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 16, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=15 March 2016}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 06n2vbbcrshov8l77x9vq0u3j77vgex 0 252471 1569421 1508044 2026-03-28T12:24:12Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343552220|President pro tempore of the United States Senate]]» 1569421 wikitext text/x-wiki The '''president pro tempore of the United States Senate''' (often shortened to '''president pro tem''') is the second-highest-ranking official of the [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|United States Senate]], after the [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|vice president]]. According to [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|Article One]], Section Three of the [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Constitution]], the vice president of the United States is the president of the Senate (despite not being a senator), and the Senate must choose a president ''pro tempore'' to act in the vice president's absence. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا]] [[پۆل:جێگرانی سەرۆکی یاسادانان]] 0uy0feojyd594vr0g2du2kftwgxcq2h 1569422 1569421 2026-03-28T12:25:04Z Tessla 41338 شائەمراز 1569422 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا''' (زۆرجار کورت دەکرێتەوە بۆ '''سەرۆکی کاتی''') دووەم باڵاترین بەرپرسی [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]، لە دوای [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. بەپێی [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماددەی یەکەم]]، بەشی سێیەمی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان سەرۆکی ئەنجومەنی پیرانە (سەرەڕای ئەوەی سیناتۆر نییە)، و ئەنجومەنی پیران دەبێت سەرۆکێکی ''کاتی'' ھەڵبژێرێت بۆ ئەوەی لە کاتی ئامادەنەبوونی جێگری سەرۆکدا کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا]] [[پۆل:جێگرانی سەرۆکی یاسادانان]] plqf8wc8ja2njm5lipdk8tlp7s44ajl 1569516 1569422 2026-03-28T17:02:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569516 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا''' (زۆرجار کورت دەکرێتەوە بۆ '''سەرۆکی کاتی''') دووەم باڵاترین بەرپرسی [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]، لە دوای [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. بەپێی [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماددەی یەکەم]]، بەشی سێیەمی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان سەرۆکی ئەنجومەنی پیرانە (سەرەڕای ئەوەی سیناتۆر نییە)، و ئەنجومەنی پیران دەبێت سەرۆکێکی ''کاتی'' ھەڵبژێرێت بۆ ئەوەی لە کاتی ئامادەنەبوونی جێگری سەرۆکدا کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا]] [[پۆل:جێگرانی سەرۆکی یاسادانان]] 8qxq4wf73ss28cfrpx1n23wnobadp4v 1569557 1569516 2026-03-28T20:01:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1569557 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا''' (زۆرجار کورت دەکرێتەوە بۆ '''سەرۆکی کاتی''') دووەم باڵاترین بەرپرسی [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]]، لە دوای [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. بەپێی [[ماددەی یەکەمی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماددەی یەکەم]]، بەشی سێیەمی [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، جێگری سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان سەرۆکی ئەنجومەنی پیرانە (سەرەڕای ئەوەی سیناتۆر نییە)، و ئەنجومەنی پیران دەبێت سەرۆکێکی ''کاتی'' ھەڵبژێرێت بۆ ئەوەی لە کاتی ئامادەنەبوونی جێگری سەرۆکدا کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەنجوومەنی پیرانی ئەمریکا]] [[پۆل:جێگرانی سەرۆکی یاسادانان]] f7nkwyhdej7ap1z29ns1grzpze0s1qi 0 252472 1569456 1525600 2026-03-28T15:43:16Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345092263|Patty Murray]]» 1569456 wikitext text/x-wiki '''Patricia Lynn Murray''' (née Johns; born October 11, 1950) is an American politician serving as the senior [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|United States senator]] from [[واشینگتن (ویلایەت)|Washington]], a seat she has held since 1993. A member of the [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|Democratic Party]], she held the position of [[سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|president pro tempore of the Senate]] from 2023 to 2025. Murray served in the Washington State Senate from 1989 to 1993. She was Washington's first female U.S. senator and is the first woman in American history to hold the position of president pro tempore. Murray is also the youngest senator to occupy the office of president pro tempore in more than five decades.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=<!--Not stated--> |ڕێکەوت=November 16, 2022 |ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/politics/patty-murray-pro-tempore-nomination/281-6dced58f-8792-4e69-ab14-c888327ce1d9 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=KING-5}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] oqr9ravrv5uj4fbdgrnv53qytypk596 1569457 1569456 2026-03-28T15:45:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1569457 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''پاتریشیا لین مۆرای''' (بە ناوی پێشووی جۆنز؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە کە وەک [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سیناتۆری باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[واشینگتن (ویلایەت)|واشنتۆن]] خزمەت دەکات، پۆستێکە کە لە ساڵی ١٩٩٣ەوە بەدەستیەوەیەتی. وەک ئەندامێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]، پۆستی [[سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی]] لە ساڵی ٢٠٢٣ تا ٢٠٢٥ بەدەستەوە بوو. مۆرای لە ساڵی ١٩٨٩ تا ١٩٩٣ لە ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتی واشنتۆن خزمەتی کردووە. ئەو یەکەم سیناتۆری ژنی ئەمریکا بوو لە واشنتۆن و یەکەم ژنە لە مێژووی ئەمریکادا کە پۆستی سەرۆکی کاتی بەدەست بھێنێت. مۆرای ھەروەھا گەنجترین سیناتۆرە کە لە ماوەی زیاتر لە پێنج دەیەی ڕابردوودا پۆستی سەرۆکی کاتی وەرگرتبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=<!--Not stated--> |ڕێکەوت=November 16, 2022 |ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/politics/patty-murray-pro-tempore-nomination/281-6dced58f-8792-4e69-ab14-c888327ce1d9 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=KING-5}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5r0umo4ljaa4yca9w73m1pnolxs3e1j 1569515 1569457 2026-03-28T17:02:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569515 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''پاتریشیا لین مۆرای''' (بە ناوی پێشووی جۆنز؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە کە وەک [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سیناتۆری باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[واشینگتن (ویلایەت)|واشنتۆن]] خزمەت دەکات، پۆستێکە کە لە ساڵی ١٩٩٣ەوە بەدەستیەوەیەتی. وەک ئەندامێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]، پۆستی [[سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی]] لە ساڵی ٢٠٢٣ تا ٢٠٢٥ بەدەستەوە بوو. مۆرای لە ساڵی ١٩٨٩ تا ١٩٩٣ لە ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتی واشنتۆن خزمەتی کردووە. ئەو یەکەم سیناتۆری ژنی ئەمریکا بوو لە واشنتۆن و یەکەم ژنە لە مێژووی ئەمریکادا کە پۆستی سەرۆکی کاتی بەدەست بھێنێت. مۆرای ھەروەھا گەنجترین سیناتۆرە کە لە ماوەی زیاتر لە پێنج دەیەی ڕابردوودا پۆستی سەرۆکی کاتی وەرگرتبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=<!--Not stated--> |ڕێکەوت=November 16, 2022 |ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/politics/patty-murray-pro-tempore-nomination/281-6dced58f-8792-4e69-ab14-c888327ce1d9 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=KING-5}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sw4ws85rl8hahm7n0abfe1xltf5zy35 1569558 1569515 2026-03-28T20:01:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569558 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''پاتریشیا لین مۆرای''' (بە ناوی پێشووی جۆنز؛ لەدایکبووی ١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە کە وەک [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سیناتۆری باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[واشینگتن (ویلایەت)|واشنتۆن]] خزمەت دەکات، پۆستێکە کە لە ساڵی ١٩٩٣ەوە بەدەستیەوەیەتی. وەک ئەندامێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]، پۆستی [[سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی کاتیی ئەنجومەنی پیرانی]] لە ساڵی ٢٠٢٣ تا ٢٠٢٥ بەدەستەوە بوو. مۆرای لە ساڵی ١٩٨٩ تا ١٩٩٣ لە ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتی واشنتۆن خزمەتی کردووە. ئەو یەکەم سیناتۆری ژنی ئەمریکا بوو لە واشنتۆن و یەکەم ژنە لە مێژووی ئەمریکادا کە پۆستی سەرۆکی کاتی بەدەست بھێنێت. مۆرای ھەروەھا گەنجترین سیناتۆرە کە لە ماوەی زیاتر لە پێنج دەیەی ڕابردوودا پۆستی سەرۆکی کاتی وەرگرتبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=<!--Not stated--> |ڕێکەوت=November 16, 2022 |ناونیشان=https://www.king5.com/article/news/politics/patty-murray-pro-tempore-nomination/281-6dced58f-8792-4e69-ab14-c888327ce1d9 |ڕێکەوتی سەردان=November 17, 2022 |وێبگە=KING-5}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] o4r79qk6e4692jv0quo8na779lhb4b6 0 252475 1569458 1544134 2026-03-28T15:46:38Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344721567|Chuck Schumer]]» 1569458 wikitext text/x-wiki '''Charles Ellis Schumer''' ({{IPAc-en|ˈ|ʃ|uː|m|ər}} {{Respell|SHOO|mər}}; born November 23, 1950) is an American politician serving since 1999 as a [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|United States senator]] from New York. A member of the [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|Democratic Party]], he has led the Senate Democratic Caucus since 2017 and served as [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|Senate majority leader]] from 2021 to 2025.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 20, 2021 |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120213345/https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=January 21, 2021 |وێبگە=[[PBS NewsHour]] |زمان=en-us}}</ref> He has served two stints as [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|Senate minority leader]], from 2017 to 2021 and since 2025. He became New York's senior senator in 2001, upon Daniel Patrick Moynihan's retirement. Elected to a fifth term in 2022, Schumer surpassed Moynihan and Jacob K. Javits as the longest-serving U.S. senator from New York. He is the dean of New York's congressional delegation. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] ljf7ygw9obkw11iv70dotgjvbjlhn76 1569459 1569458 2026-03-28T15:47:49Z Tessla 41338 شائەمراز 1569459 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''چارڵز ئێلیس شومەر''' ({{IPAc-en|ˈ|ʃ|u:|m|ər}} {{Respell|SHOO|mər}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٩ەوە وەک [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سیناتۆرێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە نیویۆرکەوە خزمەت دەکات. وەک ئەندامێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]، لە ساڵی ٢٠١٧ەوە سەرکردایەتیی کۆمەڵەی دیموکراتەکانی ئەنجومەنی پیرانی کردووە و لە ساڵی ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥ وەک [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی زۆرینەی ئەنجومەنی پیران]] خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 20, 2021 |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120213345/https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=January 21, 2021 |وێبگە=[[PBS NewsHour]] |زمان=en-us}}</ref> ئەو دوو خول وەک [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی کەمینەی ئەنجومەنی پیران]] خزمەتی کردووە، لە ٢٠١٧ تا ٢٠٢١ و لە ٢٠٢٥ەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] exzl6vwws2mgn7jk5mx0p3btc1lv0nu 1569514 1569459 2026-03-28T17:02:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569514 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''چارڵز ئێلیس شومەر''' ({{IPAc-en|ˈ|ʃ|u:|m|ər}} {{Respell|SHOO|mər}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٩ەوە وەک [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سیناتۆرێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە نیویۆرکەوە خزمەت دەکات. وەک ئەندامێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]، لە ساڵی ٢٠١٧ەوە سەرکردایەتیی کۆمەڵەی دیموکراتەکانی ئەنجومەنی پیرانی کردووە و لە ساڵی ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥ وەک [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی زۆرینەی ئەنجومەنی پیران]] خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 20, 2021 |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120213345/https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=January 21, 2021 |وێبگە=[[PBS NewsHour]] |زمان=en-us}}</ref> ئەو دوو خول وەک [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی کەمینەی ئەنجومەنی پیران]] خزمەتی کردووە، لە ٢٠١٧ تا ٢٠٢١ و لە ٢٠٢٥ەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 85m85vy9fcalyqv6l22nzr6y0wwys2i 1569559 1569514 2026-03-28T20:02:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569559 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''چارڵز ئێلیس شومەر''' ({{IPAc-en|ˈ|ʃ|u:|m|ər}} {{Respell|SHOO|mər}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٠) سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٩ەوە وەک [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سیناتۆرێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە نیویۆرکەوە خزمەت دەکات. وەک ئەندامێکی [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]، لە ساڵی ٢٠١٧ەوە سەرکردایەتیی کۆمەڵەی دیموکراتەکانی ئەنجومەنی پیرانی کردووە و لە ساڵی ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥ وەک [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی زۆرینەی ئەنجومەنی پیران]] خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=January 20, 2021 |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120213345/https://www.pbs.org/newshour/live-update/inauguration-of-joe-biden-and-kamala-harris/sen-chuck-schumer-will-be-the-first-jewish-senate-majority-leader |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=January 21, 2021 |وێبگە=[[PBS NewsHour]] |زمان=en-us}}</ref> ئەو دوو خول وەک [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|سەرۆکی کەمینەی ئەنجومەنی پیران]] خزمەتی کردووە، لە ٢٠١٧ تا ٢٠٢١ و لە ٢٠٢٥ەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ئۆکراینی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:چالاکوانانی ئەمریکی بۆ کۆنترۆڵکردنی دەمانچە]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] li4oo6fcmjsbo5pc20rjeyh0aaeb0wq 0 252476 1569460 1553521 2026-03-28T15:48:46Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344250009|Mitch McConnell]]» 1569460 wikitext text/x-wiki '''Addison Mitchell McConnell III'''<ref name="memoir1">{{Cite book|last=McConnell|first=Mitch|title=The Long Game: a Memoir|publisher=Sentinel|year=2016|isbn=9780399564123|location=New York, NY|page=9|chapter=Chapter One: A fighting spirit|quote=...my mother graduated from Wadley High School in 1937. Soon after graduation, she found her way out of rural Alabama and into Birmingham...It was here that she met A.M. McConnell II.|access-date=January 27, 2020|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805230632/https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|archive-date=August 5, 2020|url-status=live}}</ref> ({{IPAc-en|m|ə|ˈ|k|ɒ|n|ə|l}} {{Respell|mə|KON|əl}}; born February 20, 1942) is an American politician and attorney serving as the senior [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|United States senator]] from [[کنتاکی|Kentucky]], a seat he has held since 1985. McConnell is in his seventh Senate term and is the longest-serving senator in Kentucky history. He served from 2007 to 2025 as the leader of the Senate Republican Conference, including two stints as minority leader (2007 to 2015 and 2021 to 2025), and was majority leader from 2015 to 2021, making him the longest-serving [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|Senate party leader]] in U.S. history. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکیی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی-ئیرلەندی]] [[پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] lven1yne16gkrf81hlnlq2282yy6uoo 1569462 1569460 2026-03-28T15:51:09Z Tessla 41338 شائەمراز 1569462 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئادیسن میچڵ مەککۆنێڵ سێیەم'''<ref name="memoir1">{{Cite book|last=McConnell|first=Mitch|title=The Long Game: a Memoir|publisher=Sentinel|year=2016|isbn=978-0-399-56412-3|location=New York, NY|page=9|chapter=Chapter One: A fighting spirit|quote=...my mother graduated from Wadley High School in 1937. Soon after graduation, she found her way out of rural Alabama and into Birmingham...It was here that she met A.M. McConnell II.|access-date=January 27, 2020|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805230632/https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|archive-date=August 5, 2020|url-status=live}}</ref> (لەدایکبووی ٢٠ی شوباتی ١٩٤٢) سیاسی و پارێزەرێکی ئەمریکییە کە وەک سیناتۆری باڵای [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[کنتاکی]] خزمەت دەکات، کورسییەک کە لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لایەتی. مەککۆنێڵ لە حەوتەمین خولی ئەنجومەنی پیراندایە و درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک سیناتۆر لە مێژووی کنتاکیدا ھەیە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٢٥ وەک ڕێبەری کۆنفرانسی کۆمارییەکانی ئەنجومەنی پیران خزمەتی کردووە، لەوانەش دوو خول وەک ڕێبەری کەمینە (٢٠٠٧ تا ٢٠١٥ و ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥)، و ڕێبەری زۆرینە بوو لە ٢٠١٥ تا ٢٠٢١، کە دەبێتە درێژترین ماوەی خزمەتکردنی [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ڕێبەری پارتی ئەنجومەنی پیران]] لە مێژووی یو ئێسدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکیی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی-ئیرلەندی]] [[پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 9lt3z6nfg5561i392ima0qia7e5gm89 1569513 1569462 2026-03-28T17:02:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] 1569513 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئادیسن میچڵ مەککۆنێڵ سێیەم'''<ref name="memoir1">{{Cite book|last=McConnell|first=Mitch|title=The Long Game: a Memoir|publisher=Sentinel|year=2016|isbn=978-0-399-56412-3|location=New York, NY|page=9|chapter=Chapter One: A fighting spirit|quote=...my mother graduated from Wadley High School in 1937. Soon after graduation, she found her way out of rural Alabama and into Birmingham...It was here that she met A.M. McConnell II.|access-date=January 27, 2020|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805230632/https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|archive-date=August 5, 2020|url-status=live}}</ref> (لەدایکبووی ٢٠ی شوباتی ١٩٤٢) سیاسی و پارێزەرێکی ئەمریکییە کە وەک سیناتۆری باڵای [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[کنتاکی]] خزمەت دەکات، کورسییەک کە لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لایەتی. مەککۆنێڵ لە حەوتەمین خولی ئەنجومەنی پیراندایە و درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک سیناتۆر لە مێژووی کنتاکیدا ھەیە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٢٥ وەک ڕێبەری کۆنفرانسی کۆمارییەکانی ئەنجومەنی پیران خزمەتی کردووە، لەوانەش دوو خول وەک ڕێبەری کەمینە (٢٠٠٧ تا ٢٠١٥ و ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥)، و ڕێبەری زۆرینە بوو لە ٢٠١٥ تا ٢٠٢١، کە دەبێتە درێژترین ماوەی خزمەتکردنی [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ڕێبەری پارتی ئەنجومەنی پیران]] لە مێژووی یو ئێسدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکیی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی-ئیرلەندی]] [[پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 8kimmrvr7y66wxygf22zactukj835ix 1569560 1569513 2026-03-28T20:02:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569560 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئادیسن میچڵ مەککۆنێڵ سێیەم'''<ref name="memoir1">{{Cite book|last=McConnell|first=Mitch|title=The Long Game: a Memoir|publisher=Sentinel|year=2016|isbn=978-0-399-56412-3|location=New York, NY|page=9|chapter=Chapter One: A fighting spirit|quote=...my mother graduated from Wadley High School in 1937. Soon after graduation, she found her way out of rural Alabama and into Birmingham...It was here that she met A.M. McConnell II.|access-date=January 27, 2020|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805230632/https://books.google.com/books?id=9cO3CgAAQBAJ&pg=PA9|archive-date=August 5, 2020|url-status=live}}</ref> (لەدایکبووی ٢٠ی شوباتی ١٩٤٢) سیاسی و پارێزەرێکی ئەمریکییە کە وەک سیناتۆری باڵای [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە [[کنتاکی]] خزمەت دەکات، کورسییەک کە لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لایەتی. مەککۆنێڵ لە حەوتەمین خولی ئەنجومەنی پیراندایە و درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک سیناتۆر لە مێژووی کنتاکیدا ھەیە. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠٢٥ وەک ڕێبەری کۆنفرانسی کۆمارییەکانی ئەنجومەنی پیران خزمەتی کردووە، لەوانەش دوو خول وەک ڕێبەری کەمینە (٢٠٠٧ تا ٢٠١٥ و ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥)، و ڕێبەری زۆرینە بوو لە ٢٠١٥ تا ٢٠٢١، کە دەبێتە درێژترین ماوەی خزمەتکردنی [[سەرکردە پارتەکانی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ڕێبەری پارتی ئەنجومەنی پیران]] لە مێژووی یو ئێسدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکیی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی-ئیرلەندی]] [[پۆل:چالاکوانانی مافە مەدەنییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 45ve173ir6ggh1i2z0p00mwtitcj69v 0 252477 1569463 1517034 2026-03-28T15:52:58Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344149905|Merrick Garland]]» 1569463 wikitext text/x-wiki '''Merrick Brian Garland''' (born November 13, 1952) is an American lawyer and jurist who served as the 86th [[داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States attorney general]] from 2021 to 2025. He previously served as a circuit judge of the United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit from 1997 to 2021. In 2016, President [[باراک ئۆباما|Barack Obama]] nominated Garland to the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|U.S. Supreme Court]]; however, the [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|U.S. Senate]] refused to hold a confirmation hearing. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] g8h7elhcqohcwn0sfdu3jurg047tcu8 1569464 1569463 2026-03-28T15:54:11Z Tessla 41338 شائەمراز 1569464 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''مێریک برایان گارلاند''' (لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک ٨٦ەمین [[داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥ خزمەتی کردووە. ئەو پێشتر وەک دادوەری تێھەڵچوونەوەی دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ بازنەی ناوچەی کۆڵۆمبیا لە ١٩٩٧ تا ٢٠٢١ خزمەتی کردووە. لە ٢٠١٦دا، سەرۆک [[باراک ئۆباما]] گارلاندی بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]] کاندید کرد؛ بەڵام، [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی یو ئێس]] ڕەتیکردەوە دانیشتنی چەسپاندن ئەنجام بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] crctk7veud9gai3v2t2cup3klvdb2b2 1569512 1569464 2026-03-28T17:02:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569512 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''مێریک برایان گارلاند''' (لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک ٨٦ەمین [[داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥ خزمەتی کردووە. ئەو پێشتر وەک دادوەری تێھەڵچوونەوەی دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ بازنەی ناوچەی کۆڵۆمبیا لە ١٩٩٧ تا ٢٠٢١ خزمەتی کردووە. لە ٢٠١٦دا، سەرۆک [[باراک ئۆباما]] گارلاندی بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]] کاندید کرد؛ بەڵام، [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی یو ئێس]] ڕەتیکردەوە دانیشتنی چەسپاندن ئەنجام بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 3ajo8o55b8ujhkr9uy60hvr08igeomm 1569561 1569512 2026-03-28T20:02:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569561 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''مێریک برایان گارلاند''' (لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک ٨٦ەمین [[داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|داواکاری گشتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ٢٠٢١ تا ٢٠٢٥ خزمەتی کردووە. ئەو پێشتر وەک دادوەری تێھەڵچوونەوەی دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ بازنەی ناوچەی کۆڵۆمبیا لە ١٩٩٧ تا ٢٠٢١ خزمەتی کردووە. لە ٢٠١٦دا، سەرۆک [[باراک ئۆباما]] گارلاندی بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]] کاندید کرد؛ بەڵام، [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی یو ئێس]] ڕەتیکردەوە دانیشتنی چەسپاندن ئەنجام بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] j91n2v6auf86qhedff8bmiseysf2wn2 0 252479 1569465 1532975 2026-03-28T15:55:14Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345623645|Cabinet of the United States]]» 1569465 wikitext text/x-wiki The '''Cabinet of the United States''' is the principal official advisory body to the [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|president of the United States]]. The Cabinet generally meets with the president in the Cabinet Room adjacent to the [[نووسینگەی ھێلکەیی|Oval Office]] in the West Wing of the White House. The president chairs the meetings but is not formally a member of the Cabinet. The [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|vice president of the United States]] serves in the Cabinet by statute. The heads of [[وەزارەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|departments]], appointed by the president and confirmed by the [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|Senate]], are members of the Cabinet, and acting department heads also participate in Cabinet meetings whether or not they have been officially nominated for Senate confirmation. Members of the Cabinet are political appointees and administratively operate their departments. As appointed officers heading federal agencies, these Cabinet secretaries are executives with full administrative control over their respective departments. The president may designate heads of other agencies and non-Senate-confirmed members of the [[نووسینگەی جێبەجێکاری سەرۆک کۆمار (ئەمریکا)|Executive Office of the President]] as members of the Cabinet. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 53vzevr1ste1z54n5duzgehigygv3ji 1569466 1569465 2026-03-28T15:56:08Z Tessla 41338 شائەمراز 1569466 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کابینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دەستەی ڕاوێژکاری فەرمیی سەرەکییە بۆ [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. کابینەکە بە گشتی لەگەڵ سەرۆککۆمار لە ژووری کابینە لە تەنیشت [[نووسینگەی ھێلکەیی]] لە باڵی ڕۆژاوای کۆشکی سپی کۆدەبێتەوە. سەرۆککۆمار سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکان دەکات بەڵام بە فەرمی ئەندامی کابینەکە نییە. [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەپێی یاسا لە کابینەکەدا خزمەت دەکات. سەرۆکی [[وەزارەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتەکان]]، کە لەلایەن سەرۆککۆمارەوە دادەمەزرێن و لەلایەن [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیران]]ەوە پەسەند دەکرێن، ئەندامی کابینەکەن، و سەرۆک وەزارەتە بەوەکالەتەکانیش بەشداری لە کۆبوونەوەکانی کابینەدا دەکەن جا بە فەرمی بۆ پەسەندکردنی ئەنجومەنی پیران کاندید کرابن یان نا. ئەندامانی کابینەکە کەسانی دامەزرێنراوی سیاسین و بە شێوەیەکی کارگێڕی وەزارەتەکانیان بەڕێوە دەبەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} m7sn1x9m2nuzspt1hc0go6z6yas0u7h 1569511 1569466 2026-03-28T17:02:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569511 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کابینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دەستەی ڕاوێژکاری فەرمیی سەرەکییە بۆ [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. کابینەکە بە گشتی لەگەڵ سەرۆککۆمار لە ژووری کابینە لە تەنیشت [[نووسینگەی ھێلکەیی]] لە باڵی ڕۆژاوای کۆشکی سپی کۆدەبێتەوە. سەرۆککۆمار سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکان دەکات بەڵام بە فەرمی ئەندامی کابینەکە نییە. [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەپێی یاسا لە کابینەکەدا خزمەت دەکات. سەرۆکی [[وەزارەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتەکان]]، کە لەلایەن سەرۆککۆمارەوە دادەمەزرێن و لەلایەن [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیران]]ەوە پەسەند دەکرێن، ئەندامی کابینەکەن، و سەرۆک وەزارەتە بەوەکالەتەکانیش بەشداری لە کۆبوونەوەکانی کابینەدا دەکەن جا بە فەرمی بۆ پەسەندکردنی ئەنجومەنی پیران کاندید کرابن یان نا. ئەندامانی کابینەکە کەسانی دامەزرێنراوی سیاسین و بە شێوەیەکی کارگێڕی وەزارەتەکانیان بەڕێوە دەبەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} azkq8rzddf7gxp4hub2kj6nqard6jim 1569562 1569511 2026-03-28T20:02:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569562 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کابینەی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دەستەی ڕاوێژکاری فەرمیی سەرەکییە بۆ [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. کابینەکە بە گشتی لەگەڵ سەرۆککۆمار لە ژووری کابینە لە تەنیشت [[نووسینگەی ھێلکەیی]] لە باڵی ڕۆژاوای کۆشکی سپی کۆدەبێتەوە. سەرۆککۆمار سەرۆکایەتی کۆبوونەوەکان دەکات بەڵام بە فەرمی ئەندامی کابینەکە نییە. [[جێگری سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەپێی یاسا لە کابینەکەدا خزمەت دەکات. سەرۆکی [[وەزارەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتەکان]]، کە لەلایەن سەرۆککۆمارەوە دادەمەزرێن و لەلایەن [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیران]]ەوە پەسەند دەکرێن، ئەندامی کابینەکەن، و سەرۆک وەزارەتە بەوەکالەتەکانیش بەشداری لە کۆبوونەوەکانی کابینەدا دەکەن جا بە فەرمی بۆ پەسەندکردنی ئەنجومەنی پیران کاندید کرابن یان نا. ئەندامانی کابینەکە کەسانی دامەزرێنراوی سیاسین و بە شێوەیەکی کارگێڕی وەزارەتەکانیان بەڕێوە دەبەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} cici2uz1okqg3nny9ncld5p7r60pu39 0 252483 1569467 1498497 2026-03-28T15:58:14Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344036965|John Roberts]]» 1569467 wikitext text/x-wiki '''John Glover Roberts Jr.''' (born January 27, 1955) is an American jurist who has served since 2005 as the 17th [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|chief justice of the United States]]. Though primarily an institutionalist, he has been described as having a moderate conservative judicial philosophy.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rosen |first=Jeffrey |ڕێکەوت=July 13, 2020 |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/07/john-roberts-just-who-supreme-court-needed/614053/ |ڕێکەوتی سەردان=April 1, 2022 |وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}</ref> Regarded as a swing vote in some cases, Roberts has presided over an ideological shift toward conservative [[زانستی دادمەندی|jurisprudence]] on the high court, in which he has authored key opinions. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b8z8kmqd0j6xnmy90coywo2bz8eirbj 1569470 1569467 2026-03-28T15:58:52Z Tessla 41338 شائەمراز 1569470 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''جۆن گڵۆڤەر ڕۆبێرتس جونیۆر''' (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥)یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە وەک ١٧ەمین [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەت دەکات. ھەرچەندە لە بنەڕەتدا دامەزراوەخوازە، بەڵام وەک خاوەنی فەلسەفەیەکی دادوەریی کۆنەپارێزی میانڕەو وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rosen |first=Jeffrey |ڕێکەوت=July 13, 2020 |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/07/john-roberts-just-who-supreme-court-needed/614053/ |ڕێکەوتی سەردان=April 1, 2022 |وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}</ref> ڕۆبێرتس کە لە ھەندێک کەیسدا وەک دەنگێکی یەکلاکەرەوە ھەژمار دەکرێت، سەرپەرشتی گۆڕانکارییەکی ئایدیۆلۆژی کردووە بەرەو [[زانستی دادمەندی|دادوەریی]] کۆنەپارێزانە لە دادگای باڵادا، کە تێیدا بڕیارە سەرەکییەکانی نووسیوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] o1feiggflhoecaq0r1j5wrl29pp7s6z 1569471 1569470 2026-03-28T16:01:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|John Roberts (US judge)}} 1569471 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''جۆن گڵۆڤەر ڕۆبێرتس جونیۆر''' (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥)یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە وەک ١٧ەمین [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەت دەکات. ھەرچەندە لە بنەڕەتدا دامەزراوەخوازە، بەڵام وەک خاوەنی فەلسەفەیەکی دادوەریی کۆنەپارێزی میانڕەو وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rosen |first=Jeffrey |ڕێکەوت=July 13, 2020 |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/07/john-roberts-just-who-supreme-court-needed/614053/ |ڕێکەوتی سەردان=April 1, 2022 |وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}</ref> ڕۆبێرتس کە لە ھەندێک کەیسدا وەک دەنگێکی یەکلاکەرەوە ھەژمار دەکرێت، سەرپەرشتی گۆڕانکارییەکی ئایدیۆلۆژی کردووە بەرەو [[زانستی دادمەندی|دادوەریی]] کۆنەپارێزانە لە دادگای باڵادا، کە تێیدا بڕیارە سەرەکییەکانی نووسیوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|John Roberts (US judge)}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kgx3cd72fp70e8irs54hdyh4uvb20kl 1569510 1569471 2026-03-28T17:01:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569510 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''جۆن گڵۆڤەر ڕۆبێرتس جونیۆر''' (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥)یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە وەک ١٧ەمین [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەت دەکات. ھەرچەندە لە بنەڕەتدا دامەزراوەخوازە، بەڵام وەک خاوەنی فەلسەفەیەکی دادوەریی کۆنەپارێزی میانڕەو وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rosen |first=Jeffrey |ڕێکەوت=July 13, 2020 |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/07/john-roberts-just-who-supreme-court-needed/614053/ |ڕێکەوتی سەردان=April 1, 2022 |وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}</ref> ڕۆبێرتس کە لە ھەندێک کەیسدا وەک دەنگێکی یەکلاکەرەوە ھەژمار دەکرێت، سەرپەرشتی گۆڕانکارییەکی ئایدیۆلۆژی کردووە بەرەو [[زانستی دادمەندی|دادوەریی]] کۆنەپارێزانە لە دادگای باڵادا، کە تێیدا بڕیارە سەرەکییەکانی نووسیوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|John Roberts (US judge)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sc6467u44da6time1f7jitlpxur9e5x 1569563 1569510 2026-03-28T20:02:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569563 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''جۆن گڵۆڤەر ڕۆبێرتس جونیۆر''' (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٥)یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە وەک ١٧ەمین [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەت دەکات. ھەرچەندە لە بنەڕەتدا دامەزراوەخوازە، بەڵام وەک خاوەنی فەلسەفەیەکی دادوەریی کۆنەپارێزی میانڕەو وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rosen |first=Jeffrey |ڕێکەوت=July 13, 2020 |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2020/07/john-roberts-just-who-supreme-court-needed/614053/ |ڕێکەوتی سەردان=April 1, 2022 |وێبگە=[[The Atlantic]] |زمان=en}}</ref> ڕۆبێرتس کە لە ھەندێک کەیسدا وەک دەنگێکی یەکلاکەرەوە ھەژمار دەکرێت، سەرپەرشتی گۆڕانکارییەکی ئایدیۆلۆژی کردووە بەرەو [[زانستی دادمەندی|دادوەریی]] کۆنەپارێزانە لە دادگای باڵادا، کە تێیدا بڕیارە سەرەکییەکانی نووسیوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|John Roberts (US judge)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0sg5yeywit0i1w6ovrac36jey51r5jo 0 252484 1569479 1543266 2026-03-28T16:40:13Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1342572839|Clarence Thomas]]» 1569479 wikitext text/x-wiki '''Clarence Thomas''' (born June 23, 1948) is an American lawyer and jurist who has served since 1991 as an associate justice of the Supreme Court of the United States. President [[جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش|George H. W. Bush]] nominated him to succeed [[تورگود مارشال|Thurgood Marshall]]. After Marshall, Thomas is the second [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|African American]] to serve on the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|U.S. Supreme Court]] and has been its longest-serving justice since Anthony Kennedy's retirement in 2018. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] ev7urdlr12oap1r53l9h8gvb56mz3mw 1569481 1569479 2026-03-28T16:41:12Z Tessla 41338 شائەمراز 1569481 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کڵارێنس تۆماس''' (لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٤٨) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩١ەوە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. سەرۆک [[جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش]] کاندیدی کرد بۆ ئەوەی جێگەی [[تورگود مارشال]] بگرێتەوە. دوای مارشاڵ، تۆماس دووەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ئەمریکیی ئەفریقی]]یە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات و لە کاتی خانەنشینبوونی ئەنتۆنی کێنەدی لە ساڵی ٢٠١٨ەوە، درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک دادوەر تێدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] fa8kuba1gakabeelbli5nzibh9n0iox 1569509 1569481 2026-03-28T17:01:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569509 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کڵارێنس تۆماس''' (لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٤٨) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩١ەوە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. سەرۆک [[جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش]] کاندیدی کرد بۆ ئەوەی جێگەی [[تورگود مارشال]] بگرێتەوە. دوای مارشاڵ، تۆماس دووەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ئەمریکیی ئەفریقی]]یە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات و لە کاتی خانەنشینبوونی ئەنتۆنی کێنەدی لە ساڵی ٢٠١٨ەوە، درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک دادوەر تێدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 4880r0s82mi703twnthoi7h3mwebfn6 1569564 1569509 2026-03-28T20:02:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569564 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کڵارێنس تۆماس''' (لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٤٨) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩١ەوە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. سەرۆک [[جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش]] کاندیدی کرد بۆ ئەوەی جێگەی [[تورگود مارشال]] بگرێتەوە. دوای مارشاڵ، تۆماس دووەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ئەمریکیی ئەفریقی]]یە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات و لە کاتی خانەنشینبوونی ئەنتۆنی کێنەدی لە ساڵی ٢٠١٨ەوە، درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک دادوەر تێدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] mfytom1qbp5kb50qwc6358paxo29fpa 0 252485 1569485 1505284 2026-03-28T16:42:55Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1344686868|Samuel Alito]]» 1569485 wikitext text/x-wiki '''Samuel Anthony Alito Jr.''' is an American jurist who serves as an associate justice of the Supreme Court of the United States. He was nominated to the high court by President [[جۆرج دەبلیوو بوش|George W. Bush]] on October 31, 2005, and has served on it since January 31, 2006. After Antonin Scalia, Alito is the second Italian American justice to serve on the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|U.S. Supreme Court]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pds4d1qs75k9al9ijnw33gsfpkvl2yb 1569487 1569485 2026-03-28T16:43:36Z Tessla 41338 شائەمراز 1569487 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ساموێل ئەنتۆنی ئەلیتۆ جونیۆر''' یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ بۆ دادگای باڵا کاندید کرا، و لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ەوە تێیدا خزمەت دەکات. دوای ئەنتۆنین سکالیا، ئەلیتۆ دووەم دادوەری ئیتالی-ئەمریکییە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qsc6vioagv79y4rgwn3l0crp4lvsyny 1569508 1569487 2026-03-28T17:01:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569508 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ساموێل ئەنتۆنی ئەلیتۆ جونیۆر''' یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ بۆ دادگای باڵا کاندید کرا، و لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ەوە تێیدا خزمەت دەکات. دوای ئەنتۆنین سکالیا، ئەلیتۆ دووەم دادوەری ئیتالی-ئەمریکییە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ske5m29f38b03eijtkhefknuhdk3262 1569565 1569508 2026-03-28T20:03:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569565 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ساموێل ئەنتۆنی ئەلیتۆ جونیۆر''' یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش]] لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ بۆ دادگای باڵا کاندید کرا، و لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ەوە تێیدا خزمەت دەکات. دوای ئەنتۆنین سکالیا، ئەلیتۆ دووەم دادوەری ئیتالی-ئەمریکییە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rh00aqrrou4o4klduzezwia317d6qpl 0 252486 1569488 1401844 2026-03-28T16:44:45Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345579722|Sonia Sotomayor]]» 1569488 wikitext text/x-wiki '''Sonia Maria Sotomayor''' ({{IPAc-en|ˈ|s|oʊ|n|j|ə|_|ˌ|s|oʊ|t|oʊ|m|aɪ|ˈ|j|ɔr}}, {{IPA|es|ˈsonja sotomaˈʝoɾ|lang}}{{IPA|es|ˈsonja sotomaˈʝoɾ|lang}}{{IPA|es|ˈsonja sotomaˈʝoɾ|lang}};<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bowers |first=Andy |بەستەری نووسەر=Andy Bowers |ڕێکەوت=May 26, 2009 |ناونیشان=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/how_to_pronounce_it/2009/05/how_to_pronounce_sotomayor.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210314175454/http://www.slate.com/articles/news_and_politics/how_to_pronounce_it/2009/05/how_to_pronounce_sotomayor.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 14, 2021 |وێبگە=[[Slate (magazine)|Slate]]}}</ref> born June 25, 1954)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oyez.org/justices/sonia_sotomayor |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091014034856/https://www.oyez.org/justices/sonia_sotomayor |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2009 |ڕێکەوتی سەردان=June 23, 2018 |وێبگە=Oyez |زمان=en-US}}</ref> is an American lawyer and jurist who serves as an associate justice of the Supreme Court of the United States. She was nominated by President [[باراک ئۆباما|Barack Obama]] on May 26, 2009, and has served since August 8, 2009. She is the first Hispanic justice and the third woman [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|U.S. Supreme Court]] justice.[a] تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] r7ug970i2ygj07rtovtlzucz2z636xg 1569489 1569488 2026-03-28T16:45:35Z Tessla 41338 شائەمراز 1569489 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''سۆنیا ماریا سۆتۆمایۆر''' (لەدایکبووی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٥٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oyez.org/justices/sonia_sotomayor |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091014034856/https://www.oyez.org/justices/sonia_sotomayor |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2009 |ڕێکەوتی سەردان=June 23, 2018 |وێبگە=Oyez |زمان=en-US}}</ref> پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[باراک ئۆباما]] لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٩ کاندید کرا، و لە ٨ی ئابی ٢٠٠٩ەوە خزمەت دەکات. ئەو یەکەم دادوەری ھیسپانی و سێیەم دادوەری ژنی [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bowers |first=Andy |بەستەری نووسەر=Andy Bowers |ڕێکەوت=May 26, 2009 |ناونیشان=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/how_to_pronounce_it/2009/05/how_to_pronounce_sotomayor.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210314175454/http://www.slate.com/articles/news_and_politics/how_to_pronounce_it/2009/05/how_to_pronounce_sotomayor.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 14, 2021 |وێبگە=[[Slate (magazine)|Slate]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qe8pv3sjltmp0uyzt2dcct5uamf31rn 1569507 1569489 2026-03-28T17:01:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569507 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''سۆنیا ماریا سۆتۆمایۆر''' (لەدایکبووی ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٥٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oyez.org/justices/sonia_sotomayor |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091014034856/https://www.oyez.org/justices/sonia_sotomayor |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2009 |ڕێکەوتی سەردان=June 23, 2018 |وێبگە=Oyez |زمان=en-US}}</ref> پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[باراک ئۆباما]] لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٩ کاندید کرا، و لە ٨ی ئابی ٢٠٠٩ەوە خزمەت دەکات. ئەو یەکەم دادوەری ھیسپانی و سێیەم دادوەری ژنی [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bowers |first=Andy |بەستەری نووسەر=Andy Bowers |ڕێکەوت=May 26, 2009 |ناونیشان=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/how_to_pronounce_it/2009/05/how_to_pronounce_sotomayor.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210314175454/http://www.slate.com/articles/news_and_politics/how_to_pronounce_it/2009/05/how_to_pronounce_sotomayor.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 14, 2021 |وێبگە=[[Slate (magazine)|Slate]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lxc6e60t5unyij1e8bpwtj6kbb2iact 0 252490 1569490 1487708 2026-03-28T16:46:25Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341405436|Elena Kagan]]» 1569490 wikitext text/x-wiki '''Elena Kagan''' ({{IPAc-en|ˈ|k|eɪ|ɡ|ə|n}} {{Respell|KAY|guhn}}; born April 28, 1960) is an American lawyer who serves as an associate justice of the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|Supreme Court of the United States]]. She was appointed in 2010 by President [[باراک ئۆباما|Barack Obama]] and is the fourth woman to serve on the Court. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:پارێزەرانی ئەمریکی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] 8iyxvw9t1ey4s4w99mu03dyk0t8jmh4 1569491 1569490 2026-03-28T16:47:06Z Tessla 41338 شائەمراز 1569491 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەلینا کایگن''' (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٦٠) پارێزەرێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەت دەکات. ئەو لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن سەرۆک [[باراک ئۆباما]]وە دامەزرا و چوارەم ژنە کە لەو دادگایەدا خزمەت بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:پارێزەرانی ئەمریکی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] d5pj8h5ky9688p5jmlfj5v8rt85pr0y 1569506 1569491 2026-03-28T17:01:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569506 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەلینا کایگن''' (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٦٠) پارێزەرێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەت دەکات. ئەو لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن سەرۆک [[باراک ئۆباما]]وە دامەزرا و چوارەم ژنە کە لەو دادگایەدا خزمەت بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:پارێزەرانی ئەمریکی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] hbi5jeshtdcuyx7inqcwlmolxdtnh60 1569566 1569506 2026-03-28T20:03:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569566 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئەلینا کایگن''' (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٩٦٠) پارێزەرێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] خزمەت دەکات. ئەو لە ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن سەرۆک [[باراک ئۆباما]]وە دامەزرا و چوارەم ژنە کە لەو دادگایەدا خزمەت بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:خەڵکانی گۆڵدمەن ساکس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:پارێزەرانی ئەمریکی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] dme68r7rwi4hgamdeun46ptgpusi3gx 0 252491 1569495 1553715 2026-03-28T16:50:06Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345671721|Neil Gorsuch]]» 1569495 wikitext text/x-wiki '''Neil McGill Gorsuch''' ({{IPAc-en|ˈ|ɡ|ɔːr|s|ʌ|tʃ}} {{Respell|GOR|sutch}}; born August 29, 1967) is an American jurist who serves as an associate justice of the Supreme Court of the United States. He was nominated by President [[دۆناڵد ترامپ|Donald Trump]] on January 31, 2017, and has served since April 10, 2017. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4b31bwf5vy4nopfqshowmsfza69ojxz 1569496 1569495 2026-03-28T16:50:50Z Tessla 41338 شائەمراز 1569496 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''نیڵ مەکگیڵ گۆرسەچ''' (لەدایکبووی ٢٩ی ئابی ١٩٦٧) یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]] لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ کاندید کرا، و لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٧وە خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gjkb6u5wwi3x6ufeeps6e7o1gy8mc9n 1569505 1569496 2026-03-28T17:01:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569505 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''نیڵ مەکگیڵ گۆرسەچ''' (لەدایکبووی ٢٩ی ئابی ١٩٦٧) یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]] لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ کاندید کرا، و لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٧وە خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] abjgn4bfa87quhu4jlz5p2zhb4gbo2t 1569567 1569505 2026-03-28T20:03:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569567 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''نیڵ مەکگیڵ گۆرسەچ''' (لەدایکبووی ٢٩ی ئابی ١٩٦٧) یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]] لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ کاندید کرا، و لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٧وە خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3z9rwclc2y9xhcjsymrhvzrt3rgw2lj 0 252492 1569497 1490630 2026-03-28T16:52:05Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1333691777|Brett Kavanaugh]]» 1569497 wikitext text/x-wiki '''Brett Michael Kavanaugh''' ({{IPAc-en|ˈ|k|æ|v|ə|n|ɔː}}; born February 12, 1965) is an American lawyer and jurist serving as an associate justice of the Supreme Court of the United States. He was nominated by President [[دۆناڵد ترامپ|Donald Trump]] on July 9, 2018, and has served since October 6, 2018. He was previously a U.S. circuit judge of the U.S. Court of Appeals for the District of Columbia Circuit from 2006 to 2018. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1oqcntpvdq8erxjnfvtk9sc5nr5ysdg 1569498 1569497 2026-03-28T16:52:50Z Tessla 41338 شائەمراز 1569498 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''برێت مایکڵ کاڤانۆ''' (لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٦٥) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]] لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٨ کاندید کرا، و لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨وە خزمەت دەکات. ئەو پێشتر دادوەری بازنەیی یو ئێس بوو لە دادگای تێھەڵچوونەوەی یو ئێس بۆ بازنەی ناوچەی کۆڵۆمبیا لە ٢٠٠٦ تا ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jrij6die06mmtisns4az9f7tn12k5a2 1569503 1569498 2026-03-28T17:00:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569503 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''برێت مایکڵ کاڤانۆ''' (لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٦٥) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]] لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٨ کاندید کرا، و لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨وە خزمەت دەکات. ئەو پێشتر دادوەری بازنەیی یو ئێس بوو لە دادگای تێھەڵچوونەوەی یو ئێس بۆ بازنەی ناوچەی کۆڵۆمبیا لە ٢٠٠٦ تا ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] no0u5x12hm4uzhisz2x2rqp9nrcdkkv 1569568 1569503 2026-03-28T20:03:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569568 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''برێت مایکڵ کاڤانۆ''' (لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٦٥) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. ئەو لەلایەن سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ]] لە ٩ی تەممووزی ٢٠١٨ کاندید کرا، و لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨وە خزمەت دەکات. ئەو پێشتر دادوەری بازنەیی یو ئێس بوو لە دادگای تێھەڵچوونەوەی یو ئێس بۆ بازنەی ناوچەی کۆڵۆمبیا لە ٢٠٠٦ تا ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] a5rw9mmmtg2dc389wsrb7dhdbxyjvue 0 252493 1569499 1546497 2026-03-28T16:55:06Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343983245|Ketanji Brown Jackson]]» 1569499 wikitext text/x-wiki '''Ketanji Onyika Brown Jackson''' (née '''Brown'''; {{IPAc-en|k|ə|ˈ|t|ɑː|n|dʒ|i}} {{Respell|kə|TAHN|jee}}; born September 14, 1970) is an American lawyer and jurist who is an associate justice of the Supreme Court of the United States. Jackson was nominated to the [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|Supreme Court]] by President [[جۆ بایدن|Joe Biden]] on February 25, 2022, and confirmed by the [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|U.S. Senate]] and sworn into office that same year.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jalonick |first=Mary Clare |last2=Sherman |first2=Mark |ڕێکەوت=April 7, 2022 |ناونیشان=https://apnews.com/article/ketanji-brown-jackson-supreme-court-confirmation-f39263cdbb0c59c8a20a48edf9b6786e |ڕێکەوتی سەردان=April 7, 2022 |وێبگە=Associated Press |زمان=en-US}}</ref> She is the first [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|Black woman]], the first former federal public defender, and the sixth woman to serve on the United States Supreme Court. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] h6byxf53uqs7lm0uhb9tnups4mjptq2 1569500 1569499 2026-03-28T16:55:51Z Tessla 41338 شائەمراز 1569500 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کەتانجی ئۆنیکا براون جاکسۆن''' (ناوی کچێنی '''براون'''؛ لەدایکبووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٧٠) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە دادوەری یاریدەدەرە لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان. جاکسۆن لەلایەن سەرۆک [[جۆ بایدن]] لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] کاندید کرا، و لەلایەن [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی یو ئێس]]ەوە پەسەند کرا و لە ھەمان ساڵدا سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jalonick |first=Mary Clare |last2=Sherman |first2=Mark |ڕێکەوت=April 7, 2022 |ناونیشان=https://apnews.com/article/ketanji-brown-jackson-supreme-court-confirmation-f39263cdbb0c59c8a20a48edf9b6786e |ڕێکەوتی سەردان=April 7, 2022 |وێبگە=Associated Press |زمان=en-US}}</ref> ئەو یەکەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ژنی ڕەشپێست]]، یەکەم داکۆکیکاری گشتیی فیدراڵیی پێشوو، و شەشەمین ژنە کە لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکاندا خزمەت بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4zjtimhzwp7k7xgjko7xbfsfa5tg182 1569502 1569500 2026-03-28T17:00:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569502 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کەتانجی ئۆنیکا براون جاکسۆن''' (ناوی کچێنی '''براون'''؛ لەدایکبووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٧٠) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە دادوەری یاریدەدەرە لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان. جاکسۆن لەلایەن سەرۆک [[جۆ بایدن]] لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] کاندید کرا، و لەلایەن [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی یو ئێس]]ەوە پەسەند کرا و لە ھەمان ساڵدا سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jalonick |first=Mary Clare |last2=Sherman |first2=Mark |ڕێکەوت=April 7, 2022 |ناونیشان=https://apnews.com/article/ketanji-brown-jackson-supreme-court-confirmation-f39263cdbb0c59c8a20a48edf9b6786e |ڕێکەوتی سەردان=April 7, 2022 |وێبگە=Associated Press |زمان=en-US}}</ref> ئەو یەکەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ژنی ڕەشپێست]]، یەکەم داکۆکیکاری گشتیی فیدراڵیی پێشوو، و شەشەمین ژنە کە لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکاندا خزمەت بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 05e8z6cmf5y16c36lgkbzxyk16cnasu 1569569 1569502 2026-03-28T20:03:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1569569 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کەتانجی ئۆنیکا براون جاکسۆن''' (ناوی کچێنی '''براون'''؛ لەدایکبووی ١٤ی ئەیلوولی ١٩٧٠) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە دادوەری یاریدەدەرە لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان. جاکسۆن لەلایەن سەرۆک [[جۆ بایدن]] لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ بۆ [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵا]] کاندید کرا، و لەلایەن [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی یو ئێس]]ەوە پەسەند کرا و لە ھەمان ساڵدا سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Jalonick |first=Mary Clare |last2=Sherman |first2=Mark |ڕێکەوت=April 7, 2022 |ناونیشان=https://apnews.com/article/ketanji-brown-jackson-supreme-court-confirmation-f39263cdbb0c59c8a20a48edf9b6786e |ڕێکەوتی سەردان=April 7, 2022 |وێبگە=Associated Press |زمان=en-US}}</ref> ئەو یەکەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ژنی ڕەشپێست]]، یەکەم داکۆکیکاری گشتیی فیدراڵیی پێشوو، و شەشەمین ژنە کە لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکاندا خزمەت بکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە بیرەوەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7yl5c6of1an40f4ejyh4hdfuhlx34gm 0 252598 1569413 1485561 2026-03-28T12:11:32Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338569867|Political ideologies in the United States]]» 1569413 wikitext text/x-wiki American political ideologies conventionally align with the [[شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست|left–right political spectrum]], with most Americans identifying as [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|conservative]], [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|liberal]], or moderate. Contemporary [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|American conservatism]] includes [[شۆپپارێزیی کۆمەڵایەتی لە ئەمریکا|social conservatism]] and fiscal conservatism. The former ideology developed as a response to [[کۆمۆنیزم|communism]] and then the civil rights movement, while the latter developed as a response to the New Deal. [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|Modern American liberalism]] includes cultural liberalism, social liberalism and [[پێشکەوتنخوازی لە ئەمریکا|progressivism]], developing during the Progressive Era and the [[بێبازاڕیی مەزن|Great Depression]]. Besides conservatism and liberalism, the United States has a notable [[ئازادیخوازی لە ئەمریکا|libertarian movement]], developing during the mid-20th century as a revival of [[لیبرالیزم لە ئەمریکا|classical liberalism]]. Historical political movements in the United States have been shaped by ideologies as varied as [[کۆماریخوازی|republicanism]], [[پۆپیولیزم|populism]], [[جیاخوازی|separatism]], [[فاشیزم|fascism]], [[سۆسیالیزم|socialism]], monarchism, and [[ناسیۆنالیزم|nationalism]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] 2zc2fc24we2w2cnyx3i1jagktd9wpsr 1569414 1569413 2026-03-28T12:13:12Z Tessla 41338 شائەمراز 1569414 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان لە ئەمریکا''' بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ [[شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست|سپێکتری سیاسیی چەپ-ڕاست]]دا ھاوتەریبن، و زۆربەی ئەمریکییەکان خۆیان وەک [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێز]]، [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبراڵ]]، یان میانڕەو دەناسێنن. [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی ھاوچەرخی ئەمریکی]] [[شۆپپارێزیی کۆمەڵایەتی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی کۆمەڵایەتی]] و کۆنەپارێزیی دارایی لەخۆدەگرێت. ئایدیۆلۆجیی یەکەمیان وەک وەڵامێک بۆ [[کۆمۆنیزم]] و پاشان بزووتنەوەی مافە مەدەنییەکان پەرەی سەند، لە کاتێکدا دووەمیان وەک وەڵامێک بۆ "نیو دیڵ" پەرەی سەند. [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبرالیزمی مۆدێرنی ئەمریکی]] لیبرالیزمی کولتووری، لیبرالیزمی کۆمەڵایەتی و [[پێشکەوتنخوازی لە ئەمریکا|پێشکەوتنخوازی]] لەخۆدەگرێت، کە لە سەردەمی پێشکەوتنخوازی و [[بێبازاڕیی مەزن|بێبازاڕیی مەزندا]] پەرەی سەند. جگە لە کۆنەپارێزی و لیبرالیزم، ویلایەتە یەکگرتووەکان [[ئازادی خوازی لە ئەمریکا|بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازیی]] بەرچاوی ھەیە، کە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا وەک بوژانەوەیەکی [[لیبرالیزم لە ئەمریکا|لیبرالیزمی کلاسیک]] پەرەی سەند. بزووتنەوە سیاسییە مێژووییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لەلایەن ئایدیۆلۆژیای جۆراوجۆرەوە شێوەیان گرتووە وەک [[کۆماریخوازی]]، [[پۆپیولیزم]]، [[جیاخوازی]]، [[فاشیزم]]، [[سۆسیالیزم]]، پاشایەتیخوازی، و [[ناسیۆنالیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] 2slos68nrxhawsmugkihhng0w1j95hd 1569415 1569414 2026-03-28T12:14:17Z Tessla 41338 1569415 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان لە ئەمریکا''' بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ [[شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست|سپێکتری سیاسیی چەپ-ڕاست]]دا ھاوتەریبن، و زۆربەی ئەمریکییەکان خۆیان وەک [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێز]]، [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبراڵ]]، یان میانڕەو دەناسێنن. [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی ھاوچەرخی ئەمریکی]] [[شۆپپارێزیی کۆمەڵایەتی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی کۆمەڵایەتی]] و کۆنەپارێزیی دارایی لەخۆدەگرێت. ئایدیۆلۆجیی یەکەمیان وەک وەڵامێک بۆ [[کۆمۆنیزم]] و پاشان بزووتنەوەی مافە مەدەنییەکان پەرەی سەند، لە کاتێکدا دووەمیان وەک وەڵامێک بۆ "نیو دیڵ" پەرەی سەند. [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبرالیزمی مۆدێرنی ئەمریکی]] لیبرالیزمی کولتووری، لیبرالیزمی کۆمەڵایەتی و [[پێشکەوتنخوازی لە ئەمریکا|پێشکەوتنخوازی]] لەخۆدەگرێت، کە لە سەردەمی پێشکەوتنخوازی و [[بێبازاڕیی مەزن|بێبازاڕیی مەزندا]] پەرەی سەند. جگە لە کۆنەپارێزی و لیبرالیزم، ویلایەتە یەکگرتووەکان [[ئازادیخوازی لە ئەمریکا|بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازیی]] بەرچاوی ھەیە، کە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا وەک بوژانەوەیەکی [[لیبرالیزم لە ئەمریکا|لیبرالیزمی کلاسیک]] پەرەی سەند. بزووتنەوە سیاسییە مێژووییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لەلایەن ئایدیۆلۆژیای جۆراوجۆرەوە شێوەیان گرتووە وەک [[کۆماریخوازی]]، [[پۆپیولیزم]]، [[جیاخوازی]]، [[فاشیزم]]، [[سۆسیالیزم]]، پاشایەتیخوازی، و [[ناسیۆنالیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] g0pzf1kl1z22qq0t818yci1vk4eg0tb 1569518 1569415 2026-03-28T17:03:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:فەلسەفە|فەلسەفە]] 1569518 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان لە ئەمریکا''' بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ [[شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست|سپێکتری سیاسیی چەپ-ڕاست]]دا ھاوتەریبن، و زۆربەی ئەمریکییەکان خۆیان وەک [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێز]]، [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبراڵ]]، یان میانڕەو دەناسێنن. [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی ھاوچەرخی ئەمریکی]] [[شۆپپارێزیی کۆمەڵایەتی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی کۆمەڵایەتی]] و کۆنەپارێزیی دارایی لەخۆدەگرێت. ئایدیۆلۆجیی یەکەمیان وەک وەڵامێک بۆ [[کۆمۆنیزم]] و پاشان بزووتنەوەی مافە مەدەنییەکان پەرەی سەند، لە کاتێکدا دووەمیان وەک وەڵامێک بۆ "نیو دیڵ" پەرەی سەند. [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبرالیزمی مۆدێرنی ئەمریکی]] لیبرالیزمی کولتووری، لیبرالیزمی کۆمەڵایەتی و [[پێشکەوتنخوازی لە ئەمریکا|پێشکەوتنخوازی]] لەخۆدەگرێت، کە لە سەردەمی پێشکەوتنخوازی و [[بێبازاڕیی مەزن|بێبازاڕیی مەزندا]] پەرەی سەند. جگە لە کۆنەپارێزی و لیبرالیزم، ویلایەتە یەکگرتووەکان [[ئازادیخوازی لە ئەمریکا|بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازیی]] بەرچاوی ھەیە، کە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا وەک بوژانەوەیەکی [[لیبرالیزم لە ئەمریکا|لیبرالیزمی کلاسیک]] پەرەی سەند. بزووتنەوە سیاسییە مێژووییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لەلایەن ئایدیۆلۆژیای جۆراوجۆرەوە شێوەیان گرتووە وەک [[کۆماریخوازی]]، [[پۆپیولیزم]]، [[جیاخوازی]]، [[فاشیزم]]، [[سۆسیالیزم]]، پاشایەتیخوازی، و [[ناسیۆنالیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] i95va9ozif7ail1svs85glxbijau7bm 1569555 1569518 2026-03-28T20:01:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1569555 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان لە ئەمریکا''' بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ [[شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست|سپێکتری سیاسیی چەپ-ڕاست]]دا ھاوتەریبن، و زۆربەی ئەمریکییەکان خۆیان وەک [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێز]]، [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبراڵ]]، یان میانڕەو دەناسێنن. [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی ھاوچەرخی ئەمریکی]] [[شۆپپارێزیی کۆمەڵایەتی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزیی کۆمەڵایەتی]] و کۆنەپارێزیی دارایی لەخۆدەگرێت. ئایدیۆلۆجیی یەکەمیان وەک وەڵامێک بۆ [[کۆمۆنیزم]] و پاشان بزووتنەوەی مافە مەدەنییەکان پەرەی سەند، لە کاتێکدا دووەمیان وەک وەڵامێک بۆ "نیو دیڵ" پەرەی سەند. [[لیبرالیزمی مۆدێرن لە ئەمریکا|لیبرالیزمی مۆدێرنی ئەمریکی]] لیبرالیزمی کولتووری، لیبرالیزمی کۆمەڵایەتی و [[پێشکەوتنخوازی لە ئەمریکا|پێشکەوتنخوازی]] لەخۆدەگرێت، کە لە سەردەمی پێشکەوتنخوازی و [[بێبازاڕیی مەزن|بێبازاڕیی مەزندا]] پەرەی سەند. جگە لە کۆنەپارێزی و لیبرالیزم، ویلایەتە یەکگرتووەکان [[ئازادیخوازی لە ئەمریکا|بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازیی]] بەرچاوی ھەیە، کە لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا وەک بوژانەوەیەکی [[لیبرالیزم لە ئەمریکا|لیبرالیزمی کلاسیک]] پەرەی سەند. بزووتنەوە سیاسییە مێژووییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا لەلایەن ئایدیۆلۆژیای جۆراوجۆرەوە شێوەیان گرتووە وەک [[کۆماریخوازی]]، [[پۆپیولیزم]]، [[جیاخوازی]]، [[فاشیزم]]، [[سۆسیالیزم]]، پاشایەتیخوازی، و [[ناسیۆنالیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] a5xub1mdvaa0l2u0f5wmvsbu248jphb 0 254036 1569384 1569317 2026-03-28T12:02:11Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569384 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''جواو پالێنیا''' (; لەدایکبووی ٩ی تەمموزی ١٩٩٥) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی]] پورتوگالییە و وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|یاریزانی]] [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یاری بۆ یانەی فولهام و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|هەڵبژاردەی پورتوگال]] دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=João Palhinha - Detailed stats|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/joao-palhinha/leistungsdatendetails/spieler/257455|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=João Palhinha - Perfil de jogador 23/24|ناونیشان=https://www.transfermarkt.pt/joao-palhinha/profil/spieler/257455|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.transfermarkt.pt|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240617081817/https://www.transfermarkt.pt/joao-palhinha/profil/spieler/257455|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>بەشێک بوو لە پێکهاتەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] و دوو [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] . == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|João Palhinha}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پورتوگال|تۆپی پێ}} [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی فولام]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر]] ns0bt0zvnhkv5ruk1evvevybuet5smx 0 266294 1569632 1558557 2026-03-29T06:58:57Z MFTG 21816 1569632 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەلیاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلیاوة}}<br>{{lang-en| Galyawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.3745| 44.17222}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەلیاوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.3745| 44.17222 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٧٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەلیاوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. '''گەلیاوە'''، '''گەریاوە''' یان '''گەلیاوا'''<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Ramin AMX|سەردێڕ=Zhianaway Kurdistan-Gundi Galyawa ژیانەوەی کوردستان-گوندی گەلیاوە|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=pg61tqoUby8|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> ئەم گوندە کەوتووەتە بناری چیای پیرمام. لە ڕابردوودا دانیشتووانی [[ئێزیدییەکان|ئێزیدیی]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مامۆستا عبدالرقیب یوسف|ناونیشان=https://abdulraqib.net/books.php?c=23|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=abdulraqib.net}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0vsyfqulk9bvs1peav0p7yv1fi2zuxw 0 272746 1569532 1503534 2026-03-28T17:52:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569532 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water |name= دەریاچەی چیتگەر |image= Bird migration, Tehran, Iran, 9 December 2019 6.jpg |caption= دەریاچەی چیتگەر لە ساڵی ٢٠١٩ |location= ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]] |coords= {{coord|35.7452|N|51.2148|E}} |type= {{flat list| * دەستکرد * گەشتیاری}} |catchment= ٢٥٠ ھەکتار |pushpin_map= Iran |pushpin_map_alt= جێگەی دەریاچەی چیتگەر لە ئێراندا }} '''دەریاچەی چیتگەر''' ({{بە فارسی|دریاچه‌ چیتگر}}) دەریاچەیەکی [[دەریاچە]]یەکی دەستکرد و گەشتیاریییە کە دەکەوێتە باکووری [[پارکی چیتگەر]] لە باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]].<ref name=":0"/> دەریاچەی چیتگەر سوود لە بارانبارینی وەرزی و ئاوی کاتی کانیاوی کان و ئاوی ڕژاوی تاران وەردەگرێت و دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە مامناوەندکردنی کەشوھەوای پایتەخت. ئەم دەریاچەیە بە ڕووبەری نزیکەی ٣٥٥ ھەکتار، توانای ڕاگرتنی ٣٥ ملیۆن مەتری سێجا ئاوی ھەیە. ھەروەھا ئەم دەریاچەیە وەک سەرچاوەیەکی گەورەی ئاو دەتوانێت ئاوەکانی ژێر زەویی تاران ئاودێری بکات. شارێکی وەک تاران کە سەرچاوە ئاوییەکان بەھێواشی دەڕژێنە ناو ئاوە ژێر زەوییەکانی، دەتوانێت بە جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژە گەورەیە ڕێگری لە ئەگەری ژێرئاوکەوتنی خاک بکات.<ref name="hamshahrionline">[https://www.hamshahrionline.ir/photo/173606/آشنایی-با-دریاچه-شهدای-خلیج-فارس-چیتگر-تهران/ Chitgar lake (in Persian)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923221338/https://www.hamshahrionline.ir/photo/173606/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%86%DB%8C%D8%AA%DA%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ }}. hamshahrionline.ir</ref> شاری تاران بەھۆی پێکھاتەی ئاڵۆز و نایەکسان و زیادبوونی چڕیی دانیشتووان، ڕووبەڕووی زیادبوونی پیسبوونە جۆراوجۆرەکان بووەتەوە کە لە ستانداردە نێونەتەوەیییەکان تێپەڕیوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Team|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Explore Chitgar Lake Tehran: A Guide to the Best Attractions|ناونیشان=https://iranbrands.review/tourism/chitgar-lake/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Iran Brands Review|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240531013101/https://iranbrands.review/tourism/chitgar-lake/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFTeam2024">Team (2024-05-24). [https://iranbrands.review/tourism/chitgar-lake/ "Explore Chitgar Lake Tehran: A Guide to the Best Attractions"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240923205926/https://iranbrands.review/tourism/chitgar-lake/ |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ }}. ''Iran Brands Review''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-07-03</span></span>.</cite></ref> == مێژوو == [[پەڕگە:دریاچه_چیتگر_برفی.jpg|ڕاست|وێنۆک| بیناکانی دەوروبەری دەریاچەی چیتگەر لە قۆناغی دروستکردن.]] لە ساڵی ١٩٦٨ لە چوارچێوەی یەکەم پڕۆژەی گشتیی شاری تاراندا، بڕیار وابوو کە دەریاچەیەک لە ڕۆژاوای تاران دروست بکرێت. بەڵام بەھۆی کێشە تەکنیکییەکان و کەمبوونی بوودجە، دروستکردنی دەریاچەکە بۆ ساڵانێکی زۆر مایەوە. سەرئەنجام لە ئەیلوولی ٢٠١٠دا، دەست بە دروستکردنی ناوچەی دەریاچەکە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chitgar Lake (Tehran): The largest artificial lake in Iran - HotelOneClick|ناونیشان=https://worldone.travel/blog/chitgar-lake-tehran|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=WorldOneTravel|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240707071815/https://worldone.travel/blog/chitgar-lake-tehran|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Chitgar_lake_2.png|ناوەڕاست|800x800پیکسڵ]] == پێشانگا == <gallery mode="packed"> پەڕگە:Chitgar_Lake_lightning_Tehran.jpg|alt=Lightning above Chitgar Lake.|ڕەشەبا لە سەرەوەی دەریاچەی چیتگەر. پەڕگە:Chitgar_Lake_-_panoramio.jpg|alt=Chitgar Lake seen from the northern heights.|دەریاچەی چیتگەر کە لە بەرزایییەکانی باکوورەوە دەبینرێت. پەڕگە:Chitgar_Lake_-_1_May_2017_(3).jpg|alt=A walkway along Chitgar Lake.|ڕێڕەوێکی ڕۆیشتن لە دەوری دەریاچەی چیتگەر. پەڕگە:Chitgar_Lake_-_1_May_2017_(6).jpg|alt=A walkway along Chitgar Lake.|ڕێڕەوێکی ڕۆیشتن لە دەوری دەریاچەی چیتگەر. پەڕگە:Chitgar_Lake_2015_(1).JPG|alt=Chitgar Lake in March 2015.|دەریاچەی چیتگەر لە ئازاری ٢٠١٥. پەڕگە:ChitgarLake.jpg|alt=Chitgar Lake in March 2018.|دەریاچەی چیتگەر لە ئازاری ٢٠١٨. پەڕگە:Chitgar_Lake,_Tehran.jpg|alt=Chitgar Lake in night.|دەریاچەی چیتگەر لە شەودا. پەڕگە:Siberian_birds_in_Tehran_Chitgar_Lake_2.jpg|alt=Siberian birds in Tehran Chitgar Lake.|باڵندەی سیبیرییەکان لە دەریاچەی چیتگەری تاران. پەڕگە:Chitgartw.jpg|alt=Chitgar in night.|چیتگەر لە شەودا. </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Chitgar Lake}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 3w5xvvh6lseevxzml7awiz5h4j8hg5j 0 276029 1569698 1569136 2026-03-29T09:42:20Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1569698 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دارەشەکران | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دارەشەکران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دارةشکران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Darashakran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دارەشەکران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دارەشەکران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> دارەشەکران لە دارێکەوە ھاتووە کە تەمەنی ئەگەرێتەوە بۆ سەدان ساڵ ئەم دارە کەوتووتە خۆرئاوای سەنتەری شارەدێ و دارێکی بەناوبانگە و تائێستاش سەوزە. == مێژوو == ناحیەی دارەشەکران سەر بە [[قەزای پیرمام]]ە و لە (٢٦) گوند پێک ھاتووە ژمارەی دانیشتوانی (٩٤٥٠) کەسن، ناحیەی دارەشەکران لە ساڵی (٢٠٠٤) دامەزراوە و سەرەتا سەر بە [[قەزای خەبات]] بوو، لە ساڵی (٢٠٢٤) [[قەزای پیرمام]] ھاتەکایەوە و ئەم ناحیەیان پێوەگرێدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دارەشەکران: * لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] و [[ناحیەی گردەسێن]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کۆڕێ]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ڕۆڤیا]] و [[ناحیەی دارەتوو]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077974#map=11/36.4848/43.8482</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٩٤٥٠) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == ئەم ناحیەیە بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بەناوبانگە ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٣١٢٩٨٨)دۆنمە و رووبەری زەوی کشتوکالی (١٢٢٤٩١) دۆنمە، لەبەر ئەوەی سنوورێکی زۆری ئەم ناحیەیە ئەکەوێتە سەر [[زێی گەورە]] سودێکی زۆری ھەیە بۆ کشتوکاڵ و ئاودێری. == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[دارەشەکران]](ناوەند) * [[بانە، دارەشەکران]] * [[باوەخەلان]] * [[بیرکان]] * [[ترپەزەرد]] * [[تووە]] * [[چڕە، دارەشەکران]] * [[چنارۆک، دارەشەکران]] * [[چەمەبەگەز]] * [[خاڵوان]] * [[خاڵوانی نوێ]] * [[ڕەشوان نورۆ]] * [[ڕەشوان یوسف]] * [[زەرگەزەوی]] * [[زەرواو]] * [[شیوەلەک]] * [[قەپەکیان]] * [[کاوانیان]] * [[کەورەسۆر]] * [[کودەریان]] * [[کێلەسپی، دارەشەکران]] * [[گرد مامک]] * [[گردی ماوان]] * [[گەروو دەلالان]] * [[گۆپاڵ، دارەشەکران]] * [[مام خالان]] * [[مەنداوە]] * [[ھەبابان]] * [[وسومەلیانی خواروو]] * [[وسومەلیانی سەروو]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای پیرمام]] * [[ناحیەی کۆڕێ]] * [[ناحیەی بەستۆڕە]] * [[ناحیەی بناری سەفین]] == سەرچاوەکان == {{قەزای پیرمام}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 7now81u4vvmh2zpdrf0f1n0hzqj11fe 0 278428 1569635 1569094 2026-03-29T07:07:07Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1569635 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بەستۆڕە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٠٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بەستۆڕە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بستورة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Bastora Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بەستۆڕە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == ناوی ناحیەی بەستۆڕە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە ئەویش شارەدێی [[بەستۆڕە]]یە. * وشەی بەستۆڕە لە زمانی کوردیدا واتای شوێنی ڕووباڕ و چۆمێکی [[زستان]]ان و [[بەھار]]ان [[ئاو]]ی پێدابێت و [[ھاوین]]ان وشک بکات و خیز و چەوی تێدادەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%86%DA%95%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * وشەی بەست لە زمانی کوردیدا ئەم واتانەی ھەیە: ** ڕووبارێکە کە لە «زێ» پچووکتربێت. ** شیوێکی وشک کە ئاوی لێ بڕابێت. ** قەراخ چەمی خیزەڵان. ** چەمی نیوە وشک، کەم ئاو. ** لافاو گێڕەوە، بەن. ** قەراخ چەمی بە بەردوچەو. ** بەستێن، کەند، شیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی ڤەژین | ناونیشان = https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA&f=0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ڤەژین |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنووری ناحیەی بەستۆڕە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]] و [[ناحیەی کۆڕێ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دارەشەکران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی بەستۆڕە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/18340421 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی [[قەزای پیرمام]]، ئەویش بە ھێنانە کایەی [[ناحیەی کۆڕێ]]، ناحیەی بەستۆڕە، [[ناحیەی بناری سەفین]] و دابڕانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای خەبات]] و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٣٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[بانەمان]] * [[بناوی خواروو]] * [[بناوی سەروو]] * [[بەربیانی بچووک]] * [[بەربیانی گەورە]] * [[پانکان]] * [[پەرپیتان]] * [[ترپە زەرد]] * [[تۆپزاوە، بەستۆڕە]] * [[حاجی کالۆ]] * [[خورخاوە]] * [[دارەبزمارە]] * [[داوداوە، بەستۆڕە]] * [[دڕەش]] * [[دەربەند سەیدی خواروو]] * [[دەربەند سەیدی سەروو]] * [[دەربەندی گومەسپان]] * [[دونگزاوە]] * [[دێرێ، بەستۆڕە]] * [[زیارەت کۆڕێ]] * [[ساوەگوڵ]] * [[سەرسول]] * [[سەروکانی، بەستۆڕە]] * [[سوڵێ]] * [[سێگرکا]] * [[سێوەکە]] * [[شیناوە، بەستۆڕە]] * [[شیوەپەمۆیان]] * [[شێخان، بەستۆڕە]] * [[شێخانی ھەرکیان]] * [[عەزیزاوا]] * [[عەزیزاوە]] * [[کانی رولکان]] * [[کلاوڕەش]] * [[کەپران، بەستۆڕە]] * [[گڕاو، بەستۆڕە]] * [[گەلیاوە]] * [[گۆمەسپان]] * [[میراخور]] * [[ھەرشەم]] * [[ھەنارە، بەستۆڕە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای پیرمام]] * [[ناحیەی دارەشەکران]] * [[ناحیەی بناری سەفین]] * [[ناحیەی کۆڕێ]] == سەرچاوەکان == {{قەزای پیرمام}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 604z5wn3h4df124jkgqcr3naf6i6n3q 1569666 1569635 2026-03-29T08:53:31Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1569666 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بەستۆڕە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٠٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بەستۆڕە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بستورة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Bastora Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بەستۆڕە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == ناوی ناحیەی بەستۆڕە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە ئەویش شارەدێی [[بەستۆڕە]]یە. * وشەی بەستۆڕە لە زمانی کوردیدا واتای شوێنی ڕووباڕ و چۆمێکی [[زستان]]ان و [[بەھار]]ان [[ئاو]]ی پێدابێت و [[ھاوین]]ان وشک بکات و خیز و چەوی تێدادەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%86%DA%95%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * وشەی بەست لە زمانی کوردیدا ئەم واتانەی ھەیە: ** ڕووبارێکە کە لە «زێ» پچووکتربێت. ** شیوێکی وشک کە ئاوی لێ بڕابێت. ** قەراخ چەمی خیزەڵان. ** چەمی نیوە وشک، کەم ئاو. ** لافاو گێڕەوە، بەن. ** قەراخ چەمی بە بەردوچەو. ** بەستێن، کەند، شیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی ڤەژین | ناونیشان = https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA&f=0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ڤەژین |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنووری ناحیەی بەستۆڕە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]] و [[ناحیەی کۆڕێ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دارەشەکران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی بەستۆڕە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/18340421 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی [[قەزای پیرمام]]، ئەویش بە ھێنانە کایەی [[ناحیەی کۆڕێ]]، ناحیەی بەستۆڕە، [[ناحیەی بناری سەفین]] و دابڕانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای خەبات]] و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٤٠) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[بانەمان]] * [[بناوی خواروو]] * [[بناوی سەروو]] * [[بەربیانی بچووک]] * [[بەربیانی گەورە]] * [[پانکان]] * [[پەرپیتان]] * [[ترپە زەرد]] * [[تۆپزاوە، بەستۆڕە]] * [[حاجی کالۆ]] * [[خورخاوە]] * [[دارەبزمارە]] * [[داوداوە، بەستۆڕە]] * [[دڕەش]] * [[دەربەند سەیدی خواروو]] * [[دەربەند سەیدی سەروو]] * [[دەربەندی گومەسپان]] * [[دونگزاوە]] * [[دێرێ، بەستۆڕە]] * [[زیارەت کۆڕێ]] * [[ساوەگوڵ]] * [[سەرسول]] * [[سەروکانی، بەستۆڕە]] * [[سوڵێ]] * [[سێگرکا]] * [[سێوەکە]] * [[شیناوە، بەستۆڕە]] * [[شیوەپەمۆیان]] * [[شێخان، بەستۆڕە]] * [[شێخانی ھەرکیان]] * [[عەزیزاوە]] * [[کانی رولکان]] * [[کلاوڕەش]] * [[کەپران، بەستۆڕە]] * [[گڕاو، بەستۆڕە]] * [[گەلیاوە]] * [[گۆمەسپان]] * [[میراخور]] * [[ھەرشەم]] * [[ھەنارە، بەستۆڕە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای پیرمام]] * [[ناحیەی دارەشەکران]] * [[ناحیەی بناری سەفین]] * [[ناحیەی کۆڕێ]] == سەرچاوەکان == {{قەزای پیرمام}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] gduypgudelfu2j3k04bmaumqjbuxglq 1569697 1569666 2026-03-29T09:41:54Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1569697 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بەستۆڕە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٠٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بەستۆڕە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بستورة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Bastora Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بەستۆڕە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == ناوی ناحیەی بەستۆڕە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە ئەویش شارەدێی [[بەستۆڕە]]یە. * وشەی بەستۆڕە لە زمانی کوردیدا واتای شوێنی ڕووباڕ و چۆمێکی [[زستان]]ان و [[بەھار]]ان [[ئاو]]ی پێدابێت و [[ھاوین]]ان وشک بکات و خیز و چەوی تێدادەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی وشەدان | ناونیشان = https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%86%DA%95%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * وشەی بەست لە زمانی کوردیدا ئەم واتانەی ھەیە: ** ڕووبارێکە کە لە «زێ» پچووکتربێت. ** شیوێکی وشک کە ئاوی لێ بڕابێت. ** قەراخ چەمی خیزەڵان. ** چەمی نیوە وشک، کەم ئاو. ** لافاو گێڕەوە، بەن. ** قەراخ چەمی بە بەردوچەو. ** بەستێن، کەند، شیو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فەرھەنگی ڤەژین | ناونیشان = https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA&f=0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ڤەژین |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنووری ناحیەی بەستۆڕە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]] و [[ناحیەی کۆڕێ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دارەشەکران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی بەستۆڕە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/18340421 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بەپێی بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ٠٣\٠٤\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە فراوانکردنی [[قەزای پیرمام]]، ئەویش بە ھێنانە کایەی [[ناحیەی کۆڕێ]]، ناحیەی بەستۆڕە، [[ناحیەی بناری سەفین]] و دابڕانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای خەبات]] و بەستنەوەی بە قەزای پیرمامەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(٤)ی ساڵی ٢٠٢٤ | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/| نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٣٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[بانەمان]] * [[بناوی خواروو]] * [[بناوی سەروو]] * [[بەربیانی بچووک]] * [[بەربیانی گەورە]] * [[پانکان]] * [[پەرپیتان]] * [[تۆپزاوە، بەستۆرە]] * [[حاجی کالۆ]] * [[خورخاوە]] * [[دارەبزمارە]] * [[داوداوە، بەستۆڕە]] * [[دڕەش]] * [[دەربەند سەیدی خواروو]] * [[دەربەند سەیدی سەروو]] * [[دەربەندی گومەسپان]] * [[دونگزاوە]] * [[دێرێ، بەستۆڕە]] * [[زیارەت کۆڕێ]] * [[ساوەگوڵ]] * [[سەرسول]] * [[سەروکانی، بەستۆڕە]] * [[سوڵێ]] * [[سێگرکا]] * [[سێوەکە]] * [[شیناوە، بەستۆڕە]] * [[شیوەپەمۆیان]] * [[شێخان، بەستۆڕە]] * [[شێخانی ھەرکیان]] * [[عەزیزاوە]] * [[کانی رولکان]] * [[کلاوڕەش]] * [[کەپران، بەستۆڕە]] * [[گڕاو، بەستۆڕە]] * [[گەلیاوە]] * [[گۆمەسپان]] * [[میراخور]] * [[ھەرشەم]] * [[ھەنارە، بەستۆڕە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای پیرمام]] * [[ناحیەی دارەشەکران]] * [[ناحیەی بناری سەفین]] * [[ناحیەی کۆڕێ]] == سەرچاوەکان == {{قەزای پیرمام}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] lazzwlh6rz834xrdzcjllxmjnqku6y3 0 281156 1569619 1553244 2026-03-29T02:45:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569619 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = کەیڵب مەکلامب | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = سوورە | زمانی ناوی خۆماڵی = کوردی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = کەیڵب مەکلامب | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٠٠٤ | شوێنی لەدایکبوون = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | نیشتەجێ = [[سلێمانی]]، [[ھەرێمی کوردستان]] (٢٠١٤–٢٠٢١){{ھن}}[[پەنەما]] (٢٠٢١–٢٠٢٣){{ھن}} [[کارۆلینای باکوور]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] (٢٠٢٣–ئێستا) | نەتەوە = [[ئەمریکی]] | ناوەکانی تر = سوورە، ھەرێم | شارومەندێتی = {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = [[ناوداری ئینتەرنێت]]، چالاکی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و [[ڤلۆگ]]ەر | ساڵانی چالاکی = ٢٠٢١–ئێستا | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | ئایین = [[مەسیحییەت]] | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | خێزان = دوو برا و یەک خوشک | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = https://surakurd.com/ | پەراوێزەکان = }} '''کەیڵب مەکلامب''' ({{بە ئینگلیزی|Caleb McLamb}}؛ لەدایکبووی ٢٠٠٤ لە [[کارۆلینای باکوور]]) ناسراو بە '''سوورە''' یان '''ھەرێم''' [[ناوداری ئینتەرنێت]]، چالاکی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و [[ڤلۆگ]]ێرێکی ئەمریکییە کە زۆربەی بەرھەمەکانی بە [[زمانی کوردی]] لە [[ئینستاگرام]] و بەرنامەکانی تردا بڵاو دەکاتەوە.<ref name="R1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/140220221|سەردێڕ=چیرۆکی سوورە؛ لە ئەمریکا بە کوردی ڤیدیۆ تۆمار دەکات و دەڵێت بە پارەکەی دەگەڕێمەوە کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]]|نووسەر=بڕوا کیانی|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> ئەو ھەروەھا گۆرانییەکی کوردی بەناوی «دڵی شووشە» بڵاو کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://topicapress.com/caleb-sura-mclamb-dli-shusha/|سەردێڕ=Caleb Sura McLamb Shatters Expectations with New Single ‘Dli Shusha’ – A Fusion of Love, Dance, and Kurdish Melody|بڵاوکەرەوە=topicapress.com|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == ژیاننامە == کەیڵب مەکلامب لە ساڵی ٢٠٠٤دا لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لەدایک بووە. ئەو لە ساڵی ٢٠١٤ بۆ ٢٠٢١ لەگەڵ دایک و باوکی لە شاری [[سلێمانی]] لە [[کوردستان]] ژیاوە. بەھۆی ئەوەی نزیکەی ٧ ساڵان لە کوردستان ژیانی بەسەر بردووە، فێری [[زمانی کوردی]] بووە و لەگەڵ چاند و مێژووی کوردستان ئاشنا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://surakurd.com/about/|سەردێڕ=WHO AM I?|بڵاوکەرەوە=surakurd.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥}}{{بەستەری مردوو|url=https://surakurd.com/about/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەو لە کوردستان ناوی خۆی گۆڕیوە بۆ ھەرێم، بەڵام زیاتر بە سوورە ناوبانگی دەرکرد. خۆی دەڵێت، خولیای ھونەر و مۆسیقای ھەیە، لەپاڵ ئەوەشدا دەیەوێت ببێتە ڤلۆگەرێکی سەرکەوتوو و بە ڤیدیۆکانی کوردستان بە جیھان بناسێنێت.<ref name="R1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://surakurd.com/}} * {{ئینستاگرام|calebmclamb.sura}} * {{یووتیووب|calebmclambsura|سوورە}} * {{تیک تۆک|calebmclamb.sura}} * [https://www.facebook.com/share/hXipZKqqyZKpRoNL/?mibextid=wwXIfr سوورە] لە [[فەیسبووک]] * [https://snapchat.com/t/10oAim24 سوورە] لە [[سناپچات]] * [https://open.spotify.com/artist/33t5aJIIQ5eY7igSiJk6H8 سوورە] لە [[سپاتیفای]] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئینتەرنێت|کوردستان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:یوتیووبەرە کوڕەکان]] [[پۆل:یووتیووبەرانی کورد]] ok98s062ncmh839roz22agk5cmdtuai 0 284554 1569383 1569328 2026-03-28T12:02:00Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569383 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=Algerians|native_name=الجزائریون|native_name_lang=ar|image=Map of the Algerian Diaspora in the World.svg|image_caption=Algerian diaspora in the world|popplace={{flagcountry|Algeria}}{{ھن}}46,000,000<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=World Population Prospects|ناونیشان=https://www.worldometers.info/world-population/algeria-population/|وێبگە=Population Division - United Nations}}</ref>|population=|ref1=|region2={{flagcountry|France}}|pop2=[[Algerians in France|1,637,000]]|ref2=<ref>https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination></ref>|region3={{flagcountry|Canada}}|pop3=[[Algerian Canadians|120,000]]|ref3=<ref name="Statistics Canada">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D |سەردێڕ=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables |نووسەر=Statistics Canada |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بەستەری نووسەر=Statistics Canada}}</ref>|region4={{flagcountry|Belgium}}|pop4=75,000|ref4=<ref name="Statistics Canada"/>|region5={{flagcountry|Spain}}|pop5=[[Algerians in Spain|70,511]]|ref5=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Población por comunidades y provincias, país de nacimiento, edad (grupos quinquenales) y sexo |ناونیشان=https://www.ine.es/jaxi/Datos.htm?path=/t20/e245/p04/provi/l0/&file=0ccaa005.px#!tabs-tabla|بڵاوکەرەوە=Istituto Nacional de estadística|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref>|region6={{flagcountry|Germany}}|pop6=60,000|ref6=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ausländische Bevölkerung und Schutzsuchende nach Regionen und Herkunftsländern |ناونیشان=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/MigrationIntegration/Schutzsuchende/Tabellen/StaatsangehoerigkeitSchutzstatus.html|بڵاوکەرەوە=Statistics Germany|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref>|region7={{flagcountry|US}}|pop7=60,000|ref7=<ref name=thecasbahpost>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thecasbahpost.com/ou-vivent-les-algeriens-de-la-diaspora/|سەردێڕ=Où vivent les Algériens de la diaspora?|زمان=fr|وێبگە=thecasbahpost.com|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>|region8={{flagcountry|United Kingdom}}|pop8=[[Algerians in the United Kingdom|30,000]]|ref8=<ref name=thecasbahpost/>|region9={{flagcountry|Italy}}|pop9=[[Algerians in Italy|19,142]]|ref9=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Algerini in Italia al 2022 |ناونیشان=https://www.tuttitalia.it/statistiche/cittadini-stranieri/algeria|بڵاوکەرەوە=Tuttitalia Cittadini stranieri al 2022|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref>|region10={{flagcountry|Netherlands}}|pop10=9,000|ref10=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37325/table|سەردێڕ=CBS StatLine - Bevolking; generatie, geslacht, leeftijd en herkomstgroepering, 1 januari|وێبگە=statline.cbs.nl|زمان=nl|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>|region11={{flagcountry|Mali}}|pop11=1,000|ref11=<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination|سەردێڕ=Immigrant and Emigrant Populations by Country of Origin and Destination|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|وێبگە=migrationpolicy.org|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414153852/https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|region12={{flag|Brazil}}|pop12=836|ref12=<ref>[https://www.nepo.unicamp.br/observatorio/bancointerativo/numeros-imigracao-internacional/sincre-sismigra/ Immigrants in Brazil (2024, in Portuguese)]</ref>|languages=[[Algerian Arabic]] (majority), [[Berber languages|Berber]] (minority)|religions=Predominantly [[Sunni Islam]]{{ھن}}Minority: [[Ibadi Islam]], [[Christianity]], [[Judaism]]<ref>{{بیرخستنەوە|ناونیشان=https://unpo.org/article/21520|سەردێڕ=Kabylia: Christian Churches Closed by Algerian Authorities|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Unrepresented Nations and Peoples Organization|وتەگێڕانەوە=Since 2000, thousands of Algerian Muslims have put their faith in Christ. Algerian officials estimate the number of Christians at 50,000, but others say it could be twice that number.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.justice.gov/eoir/file/826846/download|سەردێڕ=Immigration and Refugee Board of Canada|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Immigration and Refugee Board of Canada|وتەگێڕانەوە=there is an estimated 20,000 to 100,000 evangelical Christians in Algeria, who practice their faith in mainly unregistered churches in the Kabyle region|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210715132018/https://www.justice.gov/eoir/file/826846/download|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Johnstone|یەکەم١=Patrick|دوایین٢=Miller|یەکەم٢=Duane Alexander|سەردێڕ=Believers in Christ from a Muslim Background: A Global Census|journal=Interdisciplinary Journal of Research on Religion|ڕێکەوت=٢٠١٥|بەرگ=١١|پەڕە=٨|ناونیشان=https://www.academia.edu/16338087|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref>}}'''جەزائیرییەکان''' ({{Langx|ar|الجزائریون}}) ھاوونیشتیمان و ھاووڵاتیانی [[جەزائیر|کۆماری دیموکراتیی گەلانی جەزائیرن]]. زۆرینەی دانیشتووانی وڵاتەکە لە [[عەرەب]] پێکھاتوون کە ٨٥٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە پێکدەھێنن، کەمینەی [[گەلی ئەمازیغی|بەربەریش]] ھەیە کە ١٥٪یە.<ref name=":6"/> ھەروەھا ئەم زاراوەیە بە شێوەیەکی بەرفراوانتر بۆ ھەر گەلێک بەکاردێت کە ڕەگەزنامەیان جەزائیری بێ، کە کولتوور و ناسنامەیەکی ھاوبەشیان ھەیە، ھەروەھا ئەوانەی کە بە شێوەیەکی ڕەسەن بە زمانی عەرەبی جەزائیری یان زمانەکانی تری جەزائیر قسە دەکەن.<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/|سەردێڕ=Algeria|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.cia.gov|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184359/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جگە لە نزیکەی ٤٦ ملیۆن دانیشتووی جەزائیر، ڕەوەندێکی گەورەی جەزائیری وەک بەشێک لە ڕەوەندی عەرەبی فراوانتر ھەیە. دانیشتووانی جەزائیری بەرچاو دەتوانرێت لە فەرەنسا و [[بەلجیکا]] و ئیسپانیا و ئیتاڵیا و بەریتانیا بدۆزرێتەوە؛ لەگەڵ چڕبوونەوەی بەرچاوی بچووکتر لە [[جیھانی عەرەب|دەوڵەتە عەرەبییەکانی]] دیکە و ھەروەھا ئەمریکا و کەنەدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Demographics of Algeria}} [[پۆل:جەزائیرییەکان]] [[پۆل:خەڵکی عەرەب]] [[پۆل:کۆمەڵگای جەزائیری]] [[پۆل:خەڵکی باکووری ئەفریقا]] 9s1al9b99ubs70er3qmxrb1cbeugs42 1 285804 1569621 1448633 2026-03-29T03:12:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569621 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سوپای پاکستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1448632 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200819105939/https://m.hindustantimes.com/india-news/in-gen-bajwa-s-saudi-trip-an-apology-snub-and-then-a-new-proposal/story-5wYoIHlJAAJoLS4KsyZ8IP_amp.html بۆ https://m.hindustantimes.com/india-news/in-gen-bajwa-s-saudi-trip-an-apology-snub-and-then-a-new-proposal/story-5wYoIHlJAAJoLS4KsyZ8IP_amp.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٥٢، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سوپای پاکستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569620 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230519180937/https://pakistanarmedforces.com/join-pak-army/ بۆ https://pakistanarmedforces.com/join-pak-army/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١٢، ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) hmgxdohvdlmmo3x4jbs1jf3i920b5oy 0 287129 1569452 1517682 2026-03-28T15:39:46Z 1silent scientist 51740 /* مردن */ 1569452 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}[[پەڕگە:Wêne:Hayri-durmus.jpg|وێنۆک|مەھمەت حەیری دوورمووش]] '''مەھمەت حەیری دوورمووش''' (١٩٥٥–١٩٨٢) [[پزیشک]] و سیاسەتوانێکی [[کورد]] بوو، یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە). == پەروەردە == دوورمووش خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە چەولیگ تەواو کردووە. خوێندنی زانکۆیی لە زانکۆی پزیشکی ھاجتەپە لە [[ئەنقەرە]] تەواو کردووە. ==چالاکییە سیاسییەکان== دەیەوێت بەشداری لە ڕێکخراوەکانی «شۆڕشگێڕانی کوردستان»دا بکات. لە ساڵی ١٩٧٧دا دەست لە [[زانکۆ]] ھەڵدەگرێت و دەگەڕێتەوە بۆ [[کوردستان]]. لە [[ڕحا]]، [[مێردین]] و [[ئامەد]] چالاکییەکانی بەڕێوەدەبات. لە ٣٠ی تەممووزی ١٩٧٨دا لە گوندێکی [[لیجە]] کە ناوی «فیس»ە، ڕاگەیەندراوێک سەبارەت بە دامەزراندنی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] بڵاودەکەنەوە. و وەک یەکێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی بەڕێوەبەری ناوەندی ھەڵدەبژێردرێت. لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠ و پێش کودەتاکە، ھاوڕێکانی [[جەمیل بایک]] و [[ئەحمەد بایک]] ناسنامەیان ئاشکرا دەبێت و لە گۆڕەپان دەکشێنەوە، بەڵام فەرھاد کورتای، بەرپرسی پەکەکە لە [[پارێزگای مێردین]]، دەستبەسەر دەکرێت. ==مردن== دوورمووش، یەکێک لە کادیرە ڕێکخستنییەکان و دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]، لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا، لە ئەنجامی مانگرتن تا مردن کە لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا دەستی پێکردبوو، کۆچی دوایی کرد. دوورمووش و ھاوڕێکانی بڕیاریاندا دژی [[سیاسەت]] و مامەڵە نامرۆییەکان دەست بە مانگرتن تا مردن بکەن؛ ھەربۆیە لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا چالاکیی مانگرتن تا مردن دەستی پێکرد. لە ٦٠ەمین ڕۆژی بەرخۆداندا، دوورمووش گیانی لەدەستدا. لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا، بە مەبەستی کۆتاییھێنان بە ئەشکەنجە و بەدەستھێنانی مافی بەرگریکردن، لەکاتی دادگاییکردنیاندا لە دادگای سەربازی، پێکەوە دەستیان بە مانگرتن تا مردن کردبوو. گۆڕەکەی لە نزیک [[دوزاغاچە]] لە [[چەولیگ]]. تەرمەکەی لەژێر ڕێکاری توندی ئەمنیدا بۆ گوندەکەی گوازرایەوە؛ خەڵکی نیشتمانپەروەری چەولیگ و دێپ (کاراکۆچان) بە تێکڕا بۆ بەخاکسپاردنی ئامادە بوون و بە ڕێوڕەسمی ئایینی بە خاک سپێردرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} bqnaxk06nqzru9rnx4pi8lew71ps95l 1569453 1569452 2026-03-28T15:40:42Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1569453 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}[[پەڕگە:Wêne:Hayri-durmus.jpg|وێنۆک|مەھمەت حەیری دوورمووش]] '''مەھمەت حەیری دوورمووش''' (١٩٥٥–١٩٨٢) [[پزیشک]] و سیاسەتوانێکی [[کورد]] بوو، یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە). == پەروەردە == دوورمووش خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە چەولیگ تەواو کردووە. خوێندنی زانکۆیی لە زانکۆی پزیشکی ھاجتەپە لە [[ئەنقەرە]] تەواو کردووە. ==چالاکییە سیاسییەکان== دەیەوێت بەشداری لە ڕێکخراوەکانی «شۆڕشگێڕانی کوردستان»دا بکات. لە ساڵی ١٩٧٧دا دەست لە [[زانکۆ]] ھەڵدەگرێت و دەگەڕێتەوە بۆ [[کوردستان]]. لە [[ڕحا]]، [[مێردین]] و [[ئامەد]] چالاکییەکانی بەڕێوەدەبات. لە ٣٠ی تەممووزی ١٩٧٨دا لە گوندێکی [[لیجە]] کە ناوی «فیس»ە، ڕاگەیەندراوێک سەبارەت بە دامەزراندنی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] بڵاودەکەنەوە. و وەک یەکێک لە ئەندامانی ئەنجومەنی بەڕێوەبەری ناوەندی ھەڵدەبژێردرێت. لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠ و پێش کودەتاکە، ھاوڕێکانی [[جەمیل بایک]] و [[ئەحمەد بایک]] ناسنامەیان ئاشکرا دەبێت و لە گۆڕەپان دەکشێنەوە، بەڵام فەرھاد کورتای، بەرپرسی پەکەکە لە [[پارێزگای مێردین]]، دەستبەسەر دەکرێت. ==مردن== دوورمووش، یەکێک لە کادیرە ڕێکخستنییەکان و دامەزرێنەرانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]، لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٢دا، لە ئەنجامی مانگرتن تا مردن کە لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا دەستی پێکردبوو، کۆچی دوایی کرد. دوورمووش و ھاوڕێکانی بڕیاریاندا دژی [[سیاسەت]] و مامەڵە نامرۆییەکان دەست بە مانگرتن تا مردن بکەن؛ ھەربۆیە لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا چالاکیی مانگرتن تا مردن دەستی پێکرد. لە ٦٠ەمین ڕۆژی بەرخۆداندا، دوورمووش گیانی لەدەستدا. لە ١٤ی تەممووزی ١٩٨٢دا، بە مەبەستی کۆتاییھێنان بە ئەشکەنجە و بەدەستھێنانی مافی بەرگریکردن، لەکاتی دادگاییکردنیاندا لە دادگای سەربازی، پێکەوە دەستیان بە مانگرتن تا مردن کردبوو. گۆڕەکەی لە نزیک [[دوزاغاچە]] لە [[چەولیگ]]. تەرمەکەی لەژێر ڕێکاری توندی ئەمنیدا بۆ گوندەکەی گوازرایەوە؛ خەڵکی نیشتمانپەروەری چەولیگ و دێپ (کاراکۆچان) بە تێکڕا بۆ بەخاکسپاردنی ئامادە بوون و بە ڕێوڕەسمی ئایینی بە خاک سپێردرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|تورکیا|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} fe68et0u3suecb3f5sea38y2lu0nwd1 0 288343 1569403 1569133 2026-03-28T12:05:21Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569403 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = بەکر عەلی |وێنە = |قەبارەی وێنە = |لێدوانی وێنە = |ناوبانگ = گوڵە سوورەکەی حامیە، شاعیری چەوساوەکان |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩ی حوزەیرانی ١٩٦٨ |شوێنی لەدایکبوون = [[گەڕەکی کانێسکان]]، [[سلێمانی]]، [[عێراق]] |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|١٩٩٤|٩|١|١٩٦٨|٦|١٩}} |شوێنی مردن = [[شەقامی بێسارانی]]، [[سلێمانی]] |ھۆکاری مردن = [[تیرۆرکردن]] |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[شاعیر]]، [[نووسەر]]، [[چاڵاکوان]] }} '''بەکر عەلی''' (١٩ی حوزەیرانی ١٩٦٨ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]] – ١ی ئەیلوولی ١٩٩٤ لە سلێمانی) شاعیر، نووسەر و چالاکوانێکی '''ئارام و لەسەرخۆ بەڵام یاخیی'''<ref name="nrttv-payam">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پەیامێک لەیادی شەھیدکردنی بەکر عەلی دا |ناونیشان=https://www.nrttv.com/Nrt2/detail2/1123 |وێبگە=NRT2 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> کوردی خاوەن ھەڵوێست بوو کە بە «گوڵە سوورەکەی حامیە» ناسرابوو؛<ref name="rojnews-gullala">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەکر عەلی؛ گوڵاڵە سوورەکەی حامییە و شاعیرەکەی گەل - دۆسیە |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=501428 |وێبگە=Rojnews |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> نازناوێک کە هەم ئاماژە بوو بە داکۆکییە سەرسەختانەکەی لە هەژاران و هەم بە ناسکی و دڵداریی شیعرەکانی.<ref name="nrttv-payam" /> ژیانی تەرخان کردبوو بۆ داکۆکیکردن لە مافی ھەژاران و چەوساوەکان، بەتایبەتی دانیشتووانی گەڕەکی ھەژارنشینی «حامیە» لە [[سلێمانی]].<ref name="wishe-asayish">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئاسایشی یەكێتی بۆچی بەكر عەلی تیرۆر كرد؟ |ناونیشان=https://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=155490&Jor=4 |وێبگە=Wishe |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> تیرۆرکردنی لە کاتی ڕابەرایەتیکردنی خۆپیشاندانێکی ھێمنانەدا، بووە یەکێک لە یەکەمین کردەوەکانی تیرۆری سیاسی دژی دەنگە ئازادەکان لە دوای ڕاپەڕین و وەک سیمبولی قوربانیدان لەپێناو ئازادیی ڕادەربڕیندا دەبینرێت.<ref name="rojnews-gullala" /> == ژیاننامە == بەکر عەلی لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩٦٨ لە گەڕەکی کانێسکانی شاری سلێمانی لەدایک بووە.<ref name="westga-salyad">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەمڕۆ ساڵیادی شەهید (بەکر عەلی)ی شاعیرە |ناونیشان=https://westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=116666&Jor=1 |وێبگە=Westganews |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> بەھۆی بارودۆخی سەختی ژیان و ھەژارییەوە، تەنھا تا پۆلی دووی ناوەندی خوێندووە، بەڵام ھەرگیز وازی لە خوێندنەوە و خۆپەروەردەکردن نەھێناوە.<ref name="knnc-30sal">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=30 ساڵ بەسەر شەهیدکردنی بەکرعەلی شاعیردا تێپەردەبێت |ناونیشان=https://www.knnc.net/Details.aspx?jimare=57434 |وێبگە=KNNC |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ھەژارییەکەی ئەوەندە سەخت بوو کە لە یاداشتەکانیدا ھاتووە ڕۆژێک لەبەر برسێتی چووەتە مەزادخانە بۆ فرۆشتنی پێڵاوەکانی، بەڵام پێڵاوەکانی نەفرۆشراون و ئەو ژەمە بە برسێتی ماوەتەوە.<ref name="mewda-jengawer">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەکر عەلی؛ جەنگاوەرێکی برسی کە شەڕی لەپێناو هەژاراندا |ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/18981 |وێبگە=Mewda Media |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251213182353/https://mewdamedia.com/articles/18981 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ژیانی بنەماڵەکەی پڕ بووە لە کارەسات؛ لە ساڵی ١٩٨٩، دوو برای بە ناوەکانی ئاکۆ و عومەر بەھۆی ئەندامێتییان لە [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە [[زیندانی ئەبووغرێب]] لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە لەسێدارە دران.<ref name="westga-salyad" /> بەر لە ڕاپەڕین، بەکر عەلی خۆیشی چەندین جار لەلایەن ڕژێمی بەعسەوە دەستگیر کرابوو؛ لە ساڵی ١٩٨٧ بە تۆمەتی ھێنانی پێشمەرگە بۆ ناو شار لەلایەن «بەکری فاتە»وە، کە بە یەکێک لە جەللادەکانی ڕژێم لە سلێمانی ناسرابوو، دەستگیر کرا.<ref name="knnc-30sal" /><ref name="awene-yekem">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەکر عەلی، یەکەمین شاعیری تیرۆرکراو |ناونیشان=https://www.awene.com/detail?article=10576 |وێبگە=Awene |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> هەروەها دوای ئەوەی ڕەتی کردەوە لە بەرامبەر پارەدا بۆ «قادسیە»ی ڕژێم بنووسێت و وتبووی «من ویژدانم بۆ پارە نادۆڕێنم»، جارێکی تر دەستگیر کرایەوە.<ref name="knnc-30sal" /> لە حوزەیرانی ١٩٩٣یش، لە کاتی ئەنجامدانی چالاکییەکدا بۆ یەکێتی، فیشەکێک بەر ڕانی کەوتووە و بریندار بووە.<ref name="knnc-30sal" /> کارەساتی بنەماڵەکەی بە تیرۆرکردنی خۆی کۆتایی نەھات؛ دایکی دوای ماوەیەک لە خەفەتی کوڕەکەی کۆچی دوایی کرد.<ref name="mewda-jengawer" /> ھەروەھا برایەکی تری کە پێشمەرگەی دێرین بوو، کاتێک ھەواڵی تیرۆرکردنی براکەی پێ گەیشت، لە شاری بانە لەسەر باڵەخانەیەک کەوتە خوارەوە و دواتر تووشی نەخۆشیی دەروونی بوو و لە ساڵی ٢٠٠٦ گیانی لەدەست دا.<ref name="knnc-30sal" /> == چاڵاکییەکان == دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١، بەکر عەلی بووە دەنگێکی بوێر و ڕەخنەگر لە دەسەڵاتی کوردی.<ref name="rojnews-gullala" /> دوای ئەوەی [[یەکێتیی بێکاران]] پشتیوانیی لە خەڵکی حامیە کرد، بەکر عەلی بووە یەکێک لە «ڕابەرە» دیارەکانی ڕێکخراوەکە و نوێنەری خۆڕسکی دانیشتووانی گەڕەکی حامیە (پارکی ئازادیی ئێستا)، کە گەڕەکێکی ھەژارنشین بوو و خانووەکانی لە قوڕ و چینکۆ دروست کرابوون.<ref name="bopeshawa-hawre">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لەیادی هاوڕێ ”بەکر عەلی“ تێکۆشەرو شاعیری بێبەشاندا |ناونیشان=https://bopeshawa.net/index/?p=5735 |وێبگە=Bopeshawa |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> هەرچەندە بیروڕای چەپی هەبوو و نزیک بوو لە [[حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاریی عێراق|حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری]]، بەڵام هیچ بەڵگەیەکی دۆکیۆمێنتکراو نییە کە بیسەلمێنێت ئەندامی فەرمیی هیچ حیزبێک بووبێت.<ref name="knnc-30sal" /> لە ١ی ئایاری ١٩٩٤، لە یادی [[ڕۆژی جیھانیی کرێکاران]] لە [[یاریگای سلێمانی]]، بەکر عەلی وتارێکی مێژوویی پێشکەش کرد و ڕوو لە دەسەڵاتداران وتی: <blockquote>ئێوە کە بیر لە گۆڕینی ئەو ژیانە (قوڕینە)مان ناکەنەوە بە ژیانێکی وەک ھی خۆتان (گوڵین)، بۆ ھێندەشمان پێ ڕەوا نابینن؟<ref name="ashte-yekem">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەکر عەلی، یەکەمین شاعیری تیرۆرکراو |ناونیشان=https://ashte.org/index/?p=9338 |وێبگە=Ashte.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref></blockquote> ئەم وتارە کە دژایەتیی بڕیاری پارێزگاری ئەوکاتی سلێمانی بوو بۆ ڕووخاندنی خانووەکانی حامیە، دەنگدانەوەیەکی گەورەی ھەبوو و بووە ھۆی ئەوەی بکەوێتە ژێر ھەڕەشەی دەسەڵاتەوە.<ref name="mewda-jengawer" /><ref name="wishe-asayish" /> == ھەڵوێستی ئەدەبی == بەکر عەلی باوەڕی وابوو کە شاعیر و نووسەر دەبێت لە سەنگەری گەلدا بێت. لە ساڵی ١٩٩٣، لە کۆڕێکی شیعریی یادی ڕاپەڕیندا، لە کاتێکدا ھەموو شاعیران شیعری نیشتمانییان دەخوێندەوە، ئەو شیعرێکی دڵداری خوێندەوە. دواتر لە یاداشتەکانیدا نووسیبووی: <blockquote>من ھەرگیز خۆم بە کەڵەبابی بەر مایکرۆفۆن نەزانیوە... بەنیازیش نیم خۆم تەرشیح بکەم بۆ دەزگایەکی باڵا، تا شیعر و نەڕەنەڕ پاسپۆرتی ئەو خەونەم بن.<ref name="ashte-yekem" /></blockquote> == بەرھەمەکان == *'''ئەو شەوانەی لە پرچەکانت ڕەشترن''': یەکەمین کۆمەڵە شیعری بوو کە لە ٣٤ لاپەڕەدا لە ساڵی ١٩٩٣ بڵاوی کردەوە.<ref name="westga-salyad" /> *'''تریشقەکان''': دەقێکی شانۆیی بوو کە دوو مانگ پێش تیرۆرکردنی لە [[ھەڵەبجە]] نووسی و پێشکەش کرا.<ref name="rojnews-gullala" /> *'''خاک و خۆڵ''': سەرنووسەری ئەم گۆڤارە بوو کە تەنھا چەند ژمارەیەکی کەمی لێ دەرچوو.<ref name="westga-salyad" /> *'''کاسکێتەکەم بسپێرن بە پاییز''': دوای تیرۆرکردنی، کۆی شیعر و نووسینەکانی لەم کتێبەدا کۆکرانەوە.<ref name="politicmedia-yaxi">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەکر عەلی.. شاعیرێکی یاخی ڕەشەبای غەدر ھەڵیوەراند |ناونیشان=https://politicmedia.net/detailnewspo.aspx?jimare=8804&cor=5&related=2 |وێبگە=Politicmedia |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == تیرۆرکردن == دوای وتارەکەی یەکی ئایار، گوشارەکان لەسەر بەکر عەلی زیاد بوون. بۆ ماوەیەک سلێمانی جێھێشت و ڕووی کردە ھەڵەبجە، ئەمەش وای کرد [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] گومانی ئەوەی لێ بکات کە پەیوەندیی بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتییەوە]] کردبێت.<ref name="knnc-30sal" /> لە ١٧ی ئابی ١٩٩٤، لە ماڵە قوڕینەکەی خۆیدا لە حامیە، لەلایەن ئاسایشی سلێمانییەوە دەستگیر کرا و بۆ ماوەی شەش ڕۆژ ئەشکەنجەیەکی توند درا.<ref name="wishe-asayish" /><ref name="ashte-yekem" /> شیکاران پێیان وایە پاڵنەری سەرەکی بۆ لەناوبردنی، تێکەڵەیەک بووە لە خواستی ئەو چینە سەرمایەدارەی کە چاویان لەسەر زەوییەکانی حامیە بوو، لەگەڵ کەمئەزموونیی دەسەڵاتی کوردی لە مامەڵەکردن لەگەڵ دەنگی ناڕازیی مەدەنیدا.<ref name="ashte-chontiror">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەکر عەلی شاعیر و نوسەر بۆ تیرۆر کرا ؟ |ناونیشان=https://ashte.org/index/?p=2004 |وێبگە=Ashte.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> لە ڕۆژی ١ی ئەیلوولی ١٩٩٤، کاتێک دانیشتووانی حامیە بە ڕابەرایەتیی بەکر عەلی خۆپیشاندانێکی ھێمنانەیان بەرەو باڵەخانەی پارێزگای سلێمانی ڕێک خست،<ref name="ashte-chontiror" /> ھێزە ئەمنییەکان تەقەیان کرد بۆ بڵاوەپێکردنیان. بەپێی گێڕانەوەی شایەتحاڵان، چەکدارەکان شوێن بەکر عەلی کەوتن و لە پشتەوە برینداریان کرد، دواتر ئەفسەرێک گەیشتە سەری و دوو فیشەکی بە دەمییەوە نا و تیرۆری کرد.<ref name="mewda-jengawer" /> ئەو ئەفسەرە چەند مانگێک دواتر لە [[شەڕی براکوژی|شەڕی ناوخۆدا]] کوژرا.<ref name="mewda-jengawer" /> دوو ڕۆژ دوای تیرۆرکردنی بەکر عەلیش، پیاوێکی تری دانیشتووی حامیە لە برساندا گیانی لەدەست دا.<ref name="mewda-jengawer" /> == دۆسییەکەی دوای تیرۆرکردن == کەیسی تیرۆرکردنی بەکر عەلی تا ئەمڕۆش بە کراوەیی ماوەتەوە و ھیچ کەسێک لەسەر ئەو تاوانە دادگایی نەکراوە.<ref name="mewda-jengawer" /> یەکێک لە ھۆکارەکان بۆ بەلاڕێدابردنی کەیسەکە، گۆڕانی ھەڵوێستی سیاسیی سالار عەزیز (پارێزگاری ئەوکات) بووە لەنێوان یەکێتی و [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕاندا]]، کە وای کردووە کەیسەکە ببێتە بابەتی موجامەلەی سیاسی.<ref name="culture-kushtin">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کوشتنی بەکر عەلی و لۆرکای شاعیر ! – كولتور مه‌گه‌زین |ناونیشان=https://cultureproject.org.uk/kurdish/%da%a9%d9%88%d8%b4 |وێبگە=Kultur Magazine |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥، کاتێک بڕیار بوو چاپی دووەمی کتێبی «کاسکێتەکەم بسپێرن بە پاییز» بڵاو بکرێتەوە، بەڕێوەبەرایەتیی کتێبخانە گشتییەکانی سلێمانی ژمارەی سپاردنی پێنەدا، بە بیانووی ئەوەی ناوی تۆمەتبارانی تێدا ھاتووە.<ref name="culture-wezaret">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=وەزارەتی ڕۆشنبیری جارێکیتر بەکر عەلی شاعیر دەکوژنەوە! – كولتور مه‌گه‌زین |ناونیشان=https://cultureproject.org.uk/kurdish/%d9%88%db%95%d8%b2%d8%a7%d8%b1%db%95%d8%aa%db%8c-%da%95%db%86%d8%b4%d9%86%d8%a8%db%8c%d8%b1%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d8%b1%db%8e%da%a9%db%8c%d8%aa%d8%b1-%d8%a8%db%95%da%a9%d8%b1-%d8%b9%db%95/ |وێبگە=Kultur Magazine |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> جێگەی ئاماژەیە، لە ساڵی ٢٠٢١دا، ھەواڵ بڵاو بووەوە کە بەشێک لە پارکی ئازادی (شوێنی پێشووی حامیە) لەلایەن «تاقمێکی باڵادەستەوە» داگیر کراوە و باڵەخانەی لەسەر دروست دەکرێت، ئەمەش دوای بڕینەوەی ژمارەیەکی زۆر لە درەختەکانی پارکەکە.<ref name="basnews-zewi">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەو زەوییەی سلێمانی كە بەكر عەلیی شاعیری لەسەر كوژرا لە لایەن تاقمێكی باڵادەستەوە داگیر دەكرێت |ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/665979 |وێبگە=Basnews |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == میرات == بەکر عەلی وەک دەستپێکی زنجیرەیەک تیرۆری سیاسی دژی ڕۆژنامەنووسان و دەنگە ئازادەکان لە هەرێمی کوردستان وێنا دەکرێت، کە دواتر کەسانی وەک [[سەردەشت عوسمان]]، [[سۆرانی مامە حەمە]] و [[کاوە گەرمیانی]] بوونە قوربانی.<ref name="rojnews-gullala" /> شێوازی کوشتنەکەی بەراورد کراوە بە تیرۆرکردنی شاعیری بەناوبانگی ئیسپانی [[فێدێریکۆ گارسیا لۆرکا]].<ref name="culture-kushtin" /> باوەڕی قووڵی بەکر عەلی بە مانەوەی پەیامەکەی لەو قسەیەیدا ڕەنگی داوەتەوە کە بە دایکی وتبوو: <blockquote>دایە گیان، کەسێک ئەم شیعرانەی من ئەخوێنێتەوە و ئەیانڵێتەوە، کە ھێشتا لە دایک نەبووە.<ref name="politicmedia-yaxi" /></blockquote> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژەی کوردی|وێژە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیرە کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:مردووان]] 614gnn28ouurl0nh2dshwogug31eo3g 0 289051 1569622 1562089 2026-03-29T05:11:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569622 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Coat_of_arms_of_Kurdistan_Regional_Government.svg|وێنۆک]] '''سیاسەتی [[کوردستان]]''' یان '''ڕامیاری کوردستان'''، بە تایبەتی لە چوارچێوەی [[ھەرێمی کوردستان| ھەرێمی کوردستان]]، سیاسەتێکی ئاڵۆزی پەیوەندییە نەتەوەییەکان و [[دیپلۆماسی| دیپلۆماسی]] نێونەتەوەیی پێکدەھێنێت. ھەرێمی کوردستان کە وەک ھەرێمێکی فیدراڵی و [[خۆبەڕێوەبەری| نیمچە سەربەخۆ]] لە [[عێراق]] دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muhamad|یەکەم=Goran M.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tyI6EQAAQBAJ|سەردێڕ=أداء إدارة الموارد: تحليل قطاعي في إقليم كردستان العراق ما بعد الصراع|دوایین٢=Khayyat|یەکەم٢=Nabaz T.|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Springer Nature|ژپنک=٩٧٨-٩٨١-٩٧-٧٧٢٥-٩|زمان=en}}</ref> بە پلەی یەکەم دانیشتووانی [[کورد|کوردە]] و لەژێر [[سیستمی پەرلەمانی|سیستمی پەرلەمانیدا]] بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://us.gov.krd/kurdistan-parliament/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250613134238/https://us.gov.krd/kurdistan-parliament/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/20/iraqs-semi-autonomous-kurdish-region-votes-for-new-parliament |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611204027/https://www.aljazeera.com/news/2024/10/20/iraqs-semi-autonomous-kurdish-region-votes-for-new-parliament |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://en.964media.com/31074/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611204027/https://en.964media.com/31074/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=964media |زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OUG6DQAAQBAJ|سەردێڕ=المسألة الكردية: الهوية والتمثيل والنضال من أجل تقرير المصير: الهوية والتمثيل والنضال من أجل تقرير المصير|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=KW Publishers Pvt Ltd|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨٥٧١٤-٠٨-٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Mala |یەکەم=Sabry Nuri |دوایین٢=Hasan |یەکەم٢=Othman Ali |ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=آلية الاستجواب كوسيلة للرقابة البرلمانية على سلطة الحكومة: إقليم كردستان العراق نموذجًا |ناونیشان=https://journals.soran.edu.iq/index.php/Twejer/article/view/257 |journal=مجلة توێژر |زمان=en |بەرگ=٥|issue=2 |پەڕەکان=٨٥١–٨٩٤|doi=10.31918/twejer/2252.19 |doi-broken-date=7 July 2025 |issn=2617-0752 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250719043536/https://journals.soran.edu.iq/index.php/Twejer/article/view/257 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|doi-access=free}}</ref> دیمەنی سیاسی ھەرێم بەھۆی ڕووداوە بەردەوامەکان، لەوانەش دابەشبوونی ناوخۆیی و فشارە دەرەکییەکان، لە قاڵب دراوە. دوو پارتە سیاسییە باڵادەستەکە بریتین لە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|و یەکێتی نیشتمانیی کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ufheil-Somers |یەکەم=Amanda |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ١٩٨٦|ناونیشان=https://merip.org/1986/07/major-kurdish-organizations-in-iraq/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250803183329/https://merip.org/1986/07/major-kurdish-organizations-in-iraq/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=MERIP |زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iiss.org/publications/strategic-comments/2023/the-rising-tension-between-iraqi-kurdistans-two-major-parties/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250718011204/https://www.iiss.org/publications/strategic-comments/2023/the-rising-tension-between-iraqi-kurdistans-two-major-parties/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=IISS |زمان=en |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە ڕۆڵێکی سەرەکییان لە بەڕێوەبردنی ناوچەکەدا ھەبووە، بەتایبەتی لە دوای ڕووخانی [[سەددام حوسێن]] لە ساڵی [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣| ٢٠٠٣.]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Philip S. Hadji |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=الجدول الزمني للعراق: منذ حرب 2003 |ناونیشان=https://www.usip.org/publications/2019/07/iraq-timeline-2003-war |journal=United States Institute of Peace |بەرگ=٤١|issue=2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190905231729/https://www.usip.org/publications/2019/07/iraq-timeline-2003-war |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> کێبڕکێ و ھاوکارییەکانیان کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر داینامیکی سیاسی و گەشەسەندنی دامەزراوەیی ناوچەکە ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.meri-k.org/publication/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%88%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250720185525/https://www.meri-k.org/publication/%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%88%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A9/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.meri-k.org |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://presidency.gov.krd/krp/english/ndisplay.aspx?sm=5yBwBg+oqQY= |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250829023315/https://presidency.gov.krd/krp/english/ndisplay.aspx?sm=5yBwBg+oqQY%3D |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=presidency.gov.krd |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/34259-Kurdish-Judge-withdraws-in-protest-against-Federal-Supreme-Court |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240312114042/https://www.kurdistan24.net/en/story/34259-Kurdish-Judge-withdraws-in-protest-against-Federal-Supreme-Court |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/365/federal-supreme-court-s-role-in-baghdad-erbil-relations |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611204027/https://thenewregion.com/posts/365/federal-supreme-court-s-role-in-baghdad-erbil-relations |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ نزیکبوونەوەی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ٢٠٢٤|ھەڵبژاردنە چارەنووسسازەکانی پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٤]]، چاوەروان دەکرێت یاری نێوان ململانێی ناوخۆیی و فشارە دەرەکییەکان و خواستەکان بۆ چاکسازی دیموکراسی ڕێڕەوی داھاتووی سیاسەتی کوردی بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fpri.org/article/2024/10/iraqi-kurdistans-parliamentary-elections-resilience-challenges-and-us-policy-stakes/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250803090315/https://www.fpri.org/article/2024/10/iraqi-kurdistans-parliamentary-elections-resilience-challenges-and-us-policy-stakes/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.fpri.org |زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iraq.un.org/en/277582-kurdistan-region-parliamentary-elections-2024,%20https://iraq.un.org/en/277582-kurdistan-region-parliamentary-elections-2024 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=iraq.un.org |زمان=en }}{{بەستەری مردوو|url=https://iraq.un.org/en/277582-kurdistan-region-parliamentary-elections-2024,%20https://iraq.un.org/en/277582-kurdistan-region-parliamentary-elections-2024 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ئەم داینامیکییانە پرسیاری بەردەوام سەبارەت بە بەردەوامیی سەربەخۆیی ھەرێم لە نێوان ئاستەنگە بەردەوامەکاندا دەوروژێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.wilsoncenter.org/article/hijacking-democracy-role-political-parties-iraq |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250716073657/https://www.wilsoncenter.org/article/hijacking-democracy-role-political-parties-iraq |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.wilsoncenter.org |زمان=en |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا گرنگی جیۆپۆلەتیکی ھەرێمی کوردستان زیاتر سەرنجی نێونەتەوەیی بۆ خۆی ڕاکێشاوە، بەو پێیەی ھەرێم خەریکی دیپلۆماسی ھاوتەریب بووە بۆ پتەوکردنی پەیوەندییەکانی دەرەوە و دەستپێشخەرییە ئابوورییەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/english/the-governments-mission/foreign-relations/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250618053627/https://gov.krd/english/the-governments-mission/foreign-relations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Regional Government |زمان=en |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/boi-en/why-kurdistan/region/facts-figures/region-kurdistan-economy/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611204027/https://gov.krd/boi-en/why-kurdistan/region/facts-figures/region-kurdistan-economy/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Regional Government |زمان=en |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Stanislav |یەکەم=Ivanov |سەردێڕ=صعود عامل كردستان في الجيوسياسية الإقليمية |ناونیشان=https://www.imemo.ru/en/publications/periodical/meimo/archive/2015/10/greater-middle-east/rise-of-the-kurdistan-factor-in-regional-geopolitics |journal=World Economy and International Relations |issue=Ìèðîâàÿ ýêîíîìèêà è ìåæäóíàðîäíûå îòíîøåíèÿ |پەڕەکان=٨٤–٩٣|issn=0131-2227 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250611204028/https://www.imemo.ru/en/publications/periodical/meimo/archive/2015/10/greater-middle-east/rise-of-the-kurdistan-factor-in-regional-geopolitics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ئەمەش پاراستنی پەیوەندییە ستراتیژییەکان لەگەڵ وڵاتانی جیاواز، بەتایبەتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] [[ئێران|و ئێران]] دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hama |یەکەم=Hawre Hasan |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://moderndiplomacy.eu/2024/06/21/kdp-and-puk-outdated-political-party-model/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611204027/https://moderndiplomacy.eu/2024/06/21/kdp-and-puk-outdated-political-party-model/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Modern Diplomacy |زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە [[تورکیا|تورکیادا]] [[بزووتنەوەی سیاسی کورد]] بووەتە جێی مشتومڕێکی بەرچاو، زۆرجار لەلایەن دەوڵەتەوە تۆمەتبار دەکرێت بەوەی پەیوەستە بە [[جیاخوازی|جیابوونەوە]]، ئەمەش بووەتە ھۆی دروستبوونی پەیوەندییەکی گرژ و زۆرجار دووژمنکارانە لەگەڵ [[حکوومەتی تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Watts |یەکەم=Nicole F. |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=الحلفاء والأعداء: الأحزاب المؤيدة للأكراد في السياسة التركية |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/176465 |journal=International Journal of Middle East Studies |بەرگ=٣١|پەڕەکان=٦٣١–٦٥٦|doi=10.1017/S0020743800057123 |jstor=176465 |s2cid=155216330 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250611204027/https://www.jstor.org/stable/176465 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ozcan |یەکەم=Giran |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.kurdishpeace.org/research/democracy/the-pro-kurdish-political-movement-in-turkey/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611204027/https://www.kurdishpeace.org/research/democracy/the-pro-kurdish-political-movement-in-turkey/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdish Peace Institute |زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە [[ئێران]]، بزووتنەوەی سیاسی کورد ڕەگ و ڕیشەی خۆی دەگەڕێتەوە بۆ دامەزراندنی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI),<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cambridge.org/universitypress/subjects/politics-international-relations/middle-east-government-politics-and-policy/kurdish-politics-iran-crossborder-interactions-and-mobilisation-1947|سەردێڕ=Kurdish Politics in Iran |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Cambridge University Press & Assessment |زمان=en}}</ref> [[کۆماری کوردستان|و کۆماری مەھاباد]] لە ساڵی ١٩٤٦،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Leezenberg |یەکەم=Michiel |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=تاريخ وثقافة وسياسة الأكراد: نظرة عامة موجزة |ناونیشان=https://kulturnistudia.cz/history-culture-and-politics-of-the-kurds/ |journal=Kulturní studia |زمان=en |بەرگ=٢٠|issue=1 |پەڕەکان=١١٥–١٢٧|doi=10.7160/KS.2023.200105 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250611204028/https://kulturnistudia.cz/history-culture-and-politics-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> کە ڕەنگدانەوەی خەباتێکی مێژوویی فراوانترە بۆ ناسنامەی کورد، نوێنەرایەتی سیاسی، و [[خۆبەڕێوەبەری]] ناوچەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://amwaj.media/en/article/time-for-iran-to-address-the-kurdish-question |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250730030245/https://amwaj.media/en/article/time-for-iran-to-address-the-kurdish-question |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Amwaj.media |زمان=en |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە [[سووریا]]، بزووتنەوەی سیاسی کورد (بەتایبەت لە سەردەمی شۆڕشی [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ڕۆژاڤا]]) بەھۆی ڕۆڵی دیار و بەرچاوی ھێزەکانی سەرکردایەتی کورد لە بەرخۆدانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] و ھەوڵەکانیان بۆ دامەزراندنی سیستمێکی حوکمڕانی [[لامەرکەزی]] و [[دیموکراسی]] لە باکووری سووریا، سەرنجی نێونەتەوەیی بۆ خۆی ڕاکێشا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=القوات العراقية والديمقراطية السورية تدمر "خلافة" داعش|ناونیشان=https://www.jcs.mil/Media/News/News-Display/Article/1395511/iraqi-syrian-democratic-forces-destroy-isis-caliphate/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250428153955/https://www.jcs.mil/Media/News/News-Display/Article/1395511/iraqisyrian-democratic-forces-destroy-isis-caliphate/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Joint Chiefs of Staff|زمان=en-US|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=DC (ACW) |یەکەم=Arab Center Washington |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://arabcenterdc.org/resource/syrias-kurds-facing-dangerous-headwinds/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611204027/https://arabcenterdc.org/resource/syrias-kurds-facing-dangerous-headwinds/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Arab Center Washington DC |زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/flashback-how-us-backed-kurds-defeated-isis-in-kobani-syria/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611204027/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/flashback-how-us-backed-kurds-defeated-isis-in-kobani-syria/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=FRONTLINE |زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بزووتنەوەکە پشتگیری لە [[چەپڕەوی|گرووپە چەپەکانی]] جۆراوجۆر لە [[ئەورووپا]] [[ئەمریکای باکوور|و ئەمریکای باکوور]] وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miley |یەکەم=Thomas Jeffrey |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cetri.be/The-Kurdish-Freedom-Movement |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250714200618/https://www.cetri.be/The-Kurdish-Freedom-Movement |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Centre tricontinental |زمان=en |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == مێژوو == == پێکھاتە سیاسییەکانی کوردی سەرەتایی == داڕمانی دەوڵەتی عوسمانی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا کاریگەرییەکی قووڵی ھەبوو لەسەر گەشەسەندنی ناسنامەی نەتەوەیی کورد و ئارەزووە سیاسییەکانی کۆمەڵە کوردییەکان.<ref>https://www.ibtauris.com/books/history/middle-east-central-asia/turkey/modern-history-kurds-new-edition</ref><ref>https://www.plutobooks.com/9780745314782/the-kurds/</ref> دوای دابەشبوونی ئیمپراتۆرییەتەکە، ناوچە زۆرینە کوردنشینەکان دابەشکران بەسەر دەوڵەتە تازە دروستکراوەکانی تورکیا، عێراق، و سووریا، ئەمەش بووە ھۆی پارچەبوون و بڵاوبوونەوەی دانیشتووانی کورد بەسەر چەندین سنووری نیشتمانیدا. ئەم دابەشکردنە کوردی وەک گەلێکی بێ دەوڵەت، بەبێ نەتەوەی خۆیان، بەجێھێشت، و بناغەی دەیان ساڵ خەباتی سیاسی لە سەرانسەری ناوچەکەدا دانا.<ref>https://www.routledge.com/The-Kurds-and-the-Kurdish-Question/Cemil/p/book/9781138805299{{بەستەری مردوو|url=https://www.routledge.com/The-Kurds-and-the-Kurdish-Question/Cemil/p/book/9781138805299 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە سەرەتادا، یەکەمین ڕاپەڕینەکانی کورد دژی دەسەڵاتی عوسمانی وەک دەربڕینی ناسیۆنالیزم دەرنەکەوتن، بەڵکو وەک یاخیبوون و شۆڕشی ناوخۆیی بوون لەلایەن سەرکردە کوردەکانەوە کە لە چوارچێوەی ئیمپراتۆرییەتەکەدا کاریان دەکرد. ئەم ھەماھەنگییە سەرەتاییانە لە سەرەتادا خۆیان وەک ملکەچی ئیمپراتۆرییەتەکە دەناساند نەک وەک ئەندامانی گرووپێکی نەتەوەیی جیاواز.<ref>https://press.syr.edu/supressbook/1056/the-kurdish-national-movement/{{بەستەری مردوو|url=https://press.syr.edu/supressbook/1056/the-kurdish-national-movement/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> بەڵام، ئەم دینامیکییەتە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا دەستی بە گۆڕان کرد، کاتێک ھەستی ناسیۆنالیزمی کوردی وردە وردە جێگیر بوو، بەتایبەتی لە وەڵامی داڕمانی ئیمپراتۆرییەتەکە و ھەڵکشانی بزووتنەوە ناسیۆنالیستییە بەرفراوانەکان لە سەرانسەری ناوچەکەدا.<ref>https://utpress.utexas.edu/books/oloeme{{بەستەری مردوو|url=https://utpress.utexas.edu/books/oloeme |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://www.zedbooks.net/shop/book/agha-sheikh-and-state/</ref><ref>https://www.sup.org/books/title/?id=17961{{بەستەری مردوو|url=https://www.sup.org/books/title/?id=17961 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> [[پەیماننامەی سیڤەر]] لە ساڵی ١٩٢٠ زیاتر ئارەزووە سیاسییەکانی کوردی گەشەپێدا بە پێشنیارکردنی ئەگەری دامەزراندنی کوردستانێکی سەربەخۆ.<ref>https://www.overlookpress.com/book/ataturk/{{بەستەری مردوو|url=https://www.overlookpress.com/book/ataturk/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdishstudies.net/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250809184627/https://kurdishstudies.net/ |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.routledge.com/The-Kurds-A-Contemporary-Overview/Kreyenbroek-Sperl/p/book/9780415082101{{بەستەری مردوو|url=https://www.routledge.com/The-Kurds-A-Contemporary-Overview/Kreyenbroek-Sperl/p/book/9780415082101 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ھەرچەندە ئەم پەیماننامەیە ھەرگیز جێبەجێ نەکرا، بەڵام یەکێک بوو لە کۆنترین دانپێدانە فەرمییەکانی ئارەزووە سیاسییەکانی کورد لەلایەن ڕێککەوتنێکی نێونەتەوەیییەوە. ئەم ھیوایانە دواتر لەلایەن [[پەیماننامەی لۆزان]] لە ساڵی ١٩٢٣ داڕماندن،<ref>https://wwnorton.com/books/A-Peace-to-End-All-Peace</ref> کە ھیچ مەرجێکی بۆ ئۆتۆنۆمی کورد لەخۆ نەگرت و سنوورەکانی دەوڵەتە نوێیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی قایم کرد.<ref>https://www.ibtauris.com/books/history/middle-east-central-asia/turkey/turkey-modern-history</ref> بەڵام، لەگەڵ دامەزراندنی کۆماری [[تورکیا]] لەلایەن [[مستەفا کەمال ئەتاتورک]]ەوە، بیرۆکەی خاکی کوردی بە توندی ڕەتکرایەوە وەک بەشێک لە سیاسەتە ناسیۆنالیستییەکانی دەوڵەتە نوێیەکە.<ref>https://sunypress.edu/Books/K/Kurdish-Notables-and-the-Ottoman-State</ref> ئەم سیاسەتانە جەختیان لەسەر ھاوجۆری نەتەوەیی دەکردەوە و بووە ھۆی سەرکوتکردنی زیاتری ناسنامەی کوردی، لەوانە ھەوڵەکانی [[تورکاندن]].<ref>https://www.routledge.com/The-Kurdish-Question-in-Turkey-An-Anatomy-of-a-Conflict/Yegen/p/book/9781138676226{{بەستەری مردوو|url=https://www.routledge.com/The-Kurdish-Question-in-Turkey-An-Anatomy-of-a-Conflict/Yegen/p/book/9781138676226 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە ئەنجامدا، گۆڕەپانی بزووتنەوەی سیاسی ئاشتیخوازانە و ڕێکخراوی کورد لە تورکیا لە کاتی سەرەتای کۆماریدا بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بووەوە.<ref>https://mepc.org/journal/kurds-people-without-state{{بەستەری مردوو|url=https://mepc.org/journal/kurds-people-without-state |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://rowman.com/ISBN/9780847688431/Turkey's-Kurdish-Question-Critical-Perspectives-on-the-PKK-and-Iraqi-Kurdistan{{بەستەری مردوو|url=https://rowman.com/ISBN/9780847688431/Turkey%27s-Kurdish-Question-Critical-Perspectives-on-the-PKK-and-Iraqi-Kurdistan |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لەبەر ئەوە، دەتوانرێت بوترێت ناسیۆنالیستە کوردەکان بە شێوەیەکی بەرچاو شکستیان ھێنا لە گەیشتن بە ئامانجەکانیان ڕاستەوخۆ دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] دوای ئەم گۆڕانکارییانە.<ref>https://saqibooks.com/book/a-brief-history-of-the-kurds/{{بەستەری مردوو|url=https://saqibooks.com/book/a-brief-history-of-the-kurds/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> دەرکەوتنی دەوڵەتە نەتەوەیییە نوێیەکان لەگەڵ ئەجێندای ناوەندی بەھێز، لەگەڵ سەرکردایەتی کوردی پارچەپارچە و شێوازە مێژوویییەکانی حوکمڕانی نا-ناوەندی، بەربەستی دیاریان بۆ بەدیھێنانی پڕۆژەیەکی سیاسی کوردی یەکگرتوو دروست کرد.<ref>https://us.macmillan.com/books/9780312297461/thekurdsifiraq/</ref><ref>https://www.zedbooks.net/shop/book/people-without-a-country/</ref> === دوای جەنگی جیھانیی یەکەم === دامەزراندنی دەوڵەتە نەتەوەیییە مۆدێرنەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەری لەسەر ئارەزووە سیاسییەکانی کورد و شێوەگرتنی ناسنامە ھەبوو. سنوورە نوێیەکانی کە لەلایەن ھێزە کۆلۆنیالیستەکانەوە کێشران، دانیشتووانی کوردیان بەسەر چەندین دەوڵەتدا دابەش کرد، کە ئاسۆی دامەزراندنی قەوارەیەکی سیاسی کوردی یەکگرتوویان دیاریکرد.<ref>https://mitpress.mit.edu/books/borders-and-brethren</ref> لەکاتێکدا ماوەی دوای ساڵی ٢٠٠٣ ئاستێک لە سەقامگیری سیاسی و حوکمڕانی خۆجێیی بۆ کورد لە عێراقدا ھەبوو، ئەم پێشکەوتنە ناسەقامگیر ماوەتەوە، و مەترسییەکانی پارچەبوونی ناوخۆیی و فشارە دەرەکییەکان لە دەوڵەتە دراوسێکانەوە، بەتایبەتی تورکیا و ئێران، کاریگەرییان لەسەرە.<ref>https://rowman.com/ISBN/9780810865860/Historical-Dictionary-of-Iraq-2nd-Edition{{بەستەری مردوو|url=https://rowman.com/ISBN/9780810865860/Historical-Dictionary-of-Iraq-2nd-Edition |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ناکۆکییە یاسایی و سیاسییە بەردەوامەکان لە نێوان بەغداد و حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لەسەر داواکارییەکانی خاک و حوکمڕانی، پەیوەندییەکانی نێوان دانیشتووانی کورد و حکوومەتی ناوەندی ئاڵۆزتر دەکات.<ref>https://www.ibtauris.com/books/kurdish-question-iraq-0</ref> لە تورکیا، نزیکەی ٨٠٪ی ڕووداوەکانی توندوتیژی سیاسی کە لە ساڵی ڕابردوودا ڕاپۆرت کراون، دراونەتە پاڵ گرووپەکانی ھێزەکانی کورد، کە ڕەنگدانەوەی بەردەوامی قەیرانی ناکۆکی نێوان دەوڵەتی تورکیا و لایەنە کوردییەکانە، بەتایبەتی لە ناوچە زۆرینە کوردنشینەکاندا.<ref>https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/western-balkans-turkey/turkey/188-turkeys-kurdish-question-pkk-and-road-peace</ref> ھەروەھا، سیاسەتەکانی حکوومەت لە ئێراندا بەشدارییان لە دواکەوتوویی ئابووری و پەراوێزخستنی سیاسی لە کوردستانی ئێراندا کردووە، کە کەشێکی سەربازی و پشێوی دروست کردووە کە لە سەرەتای ڕاپەڕینەکانی کورد لە ناوچەکەدا بەردەوام بووە.<ref>https://rowman.com/ISBN/9780739140390/Kurdish-Politics-in-the-Middle-East{{بەستەری مردوو|url=https://rowman.com/ISBN/9780739140390/Kurdish-Politics-in-the-Middle-East |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ستراتیژییەتەکانی [[حکوومەت]] کە ھەردوو تورکیا و ئێران لە ناوچە چڕەکانی کورددا جێبەجێیان کردووە، بەشدارییان لە ناسەقامگیری سیاسی و جیاوازییە ئابوورییەکاندا کردووە، کە ھەندێک گرووپی کوردی ھانداوە بۆ گەڕان بەدوای ھاوپەیمانێتی لەگەڵ لایەنە کێبڕکێکارەکان لە وەڵامی پەراوێزخستنی ھەستپێکراودا.<ref>https://www.jstor.org/stable/j.ctt18qc4ts</ref> قەیرانە ھەرێمییەکانی ئەم دوایییە، لەوانە [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]، ئارەزووی حوکمڕانی سیاسی لە نێوان کورددا زیندوو کردووەتەوە، کە بووەتە ھۆی داواکاری نوێ بۆ فیدراڵی زیاتر لەناو عێراقدا و دووپاتکردنەوەی مافە سیاسی و ڕۆشنبیرییەکانی کورد.<ref>https://www.cambridge.org/core/books/kurdish-nationalist-movement/C7502B7D60D88D706596D3C8A0C9A5C0</ref><ref>https://www.routledge.com/Syrias-Kurds-History-Politics-and-Society/Tejel/p/book/9780415594025{{بەستەری مردوو|url=https://www.routledge.com/Syrias-Kurds-History-Politics-and-Society/Tejel/p/book/9780415594025 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://www.rienner.com/title/The_Kurds_of_Iraq_Building_a_State_Within_a_State</ref> == ئارەزووە سیاسییەکانی کورد == لە تورکیا، کوردەکان بەردەوام ڕووبەڕووی ئاڵنگاری بوونەتەوە لە پاراستنی ناسنامەی ڕۆشنبیرییان لە ناوچەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتدا.<ref>https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-58300-9</ref> حکوومەتە یەک لە دوای یەکەکان زۆرجار داواکارییەکانی کورد بۆ فراوانکردنی مافە ڕۆشنبیرییەکان و حوکمڕانی خۆجێیی وەک ھەڕەشەیەک بۆ یەکێتی نەتەوەیی پیشان دەدەن.<ref>https://www.routledge.com/The-Kurdish-Question-Geopolitical-and-Historical-Perspectives/Hassan/p/book/9780367198889{{بەستەری مردوو|url=https://www.routledge.com/The-Kurdish-Question-Geopolitical-and-Historical-Perspectives/Hassan/p/book/9780367198889 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://www.washington.edu/uwpress/books/watts/index.html</ref><ref>https://www.ibtauris.com/books/new-sultan</ref> ئەم دینامیکییەتە بووەتە ھۆی خەباتێکی درێژخایەن بۆ ئازادی زمانەوانی و ڕۆشنبیری، زۆرجار لەلایەن سنووردارکردنی یاسایی و لۆمەی کۆمەڵایەتییەوە کەم دەکرێتەوە، سەرەڕای بانگەشە فەرمییەکان کە پەیوەندییان بە پاراستنی مافەکانی کەمینەکانەوە ھەیە.<ref>https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-319-74341-0</ref><ref>https://www.hrw.org/report/2002/03/01/turkey/decade-denial{{بەستەری مردوو|url=https://www.hrw.org/report/2002/03/01/turkey/decade-denial |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://kurdishhumanrights.org/publications/{{بەستەری مردوو|url=https://kurdishhumanrights.org/publications/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە ئێران، ئارەزووە سیاسییەکانی کورد لەسەر بنەمای بەدەستھێنانی مافە ڕۆشنبیرییەکان، لامەرکەزییەت، و یەکگرتن لەگەڵ چوارچێوەیەکی فیدراڵی دیموکراتیدا دەسوڕێتەوە. گرووپە کوردییەکان ھەوڵ دەدەن دەستڕاگەیشتنێکی دادپەروەرانەیان بە دەسەڵاتی سیاسی و سەرچاوە ئابوورییەکان ھەبێت لە ھەمان کاتدا ناسنامەی خۆیان بپارێزن؛ بەڵام، سیاسەتە ناوەندگەرایی و سەرکوتکارەکانی تاران ڕێگرییان لە چاکسازییە مانادارەکان کردووە و چالاکییەکانی کوردیان کپ کردووە.<ref>https://www.ibtauris.com/books/history/middle-east-central-asia/turkey/modern-history-kurds-new-edition</ref> بە پێچەوانەی [[کوردانی عێراق]] یان [[کوردانی تورکیا|تورکیا]]، [[کوردانی ئێران]] نە خاوەنی حوکمڕانی خۆجێیی ھەرێمی و نە کەناڵە سیاسییە یاسایییەکانن. سەرەڕای ئەوە، پارتە کوردییە سەرەکییەکانی ئێران بەردەوامن لە ڕەتکردنەوەی توندوتیژی و داوای دیالۆگێکی ئاشتییانە دەکەن.<ref>https://rowman.com/ISBN/9780739140390/Kurdish-Politics-in-the-Middle-East{{بەستەری مردوو|url=https://rowman.com/ISBN/9780739140390/Kurdish-Politics-in-the-Middle-East |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> بەشداریکردنیان لە پرسە گەورەکانی کورددا، وەک پشتیوانیکردن لە ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی ھەرێمی کوردستان لە ٢٠١٧، ھاودەنگییەکی نەتەوەیی پیشان دەدات.<ref>https://www.cambridge.org/core/books/kurdish-nationalist-movement/C7502B7D60D88D706596D3C8A0C9A5C0</ref> == پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان == [[ھەرێمی کوردستان]] بەشێوازێک لە پەیوەندییە دەرەکییەکان بەشداری دەکات کە بە دیپلۆماسی ھاوتەریب ناسراوە، کە حکوومەتە ژێر نەتەوەیییەکان توانای دروستکردنی پەیوەندی دەرەکییان پێدەدات. ئەم ڕێبازە زیاتر گرنگ بووە چونکە حکوومەتی ھەرێمی کوردستان (KRG) ھەوڵ دەدات پێگەی نێونەتەوەیی خۆی بونیاد بنێت و بەرژەوەندییەکانی بپارێزێت، بەتایبەتی لە پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و ھێزە جیھانییەکان.<ref>https://journalofregionalstudies.com/kurdish-regional-government-semi-state-actor-international-system/{{بەستەری مردوو|url=https://journalofregionalstudies.com/kurdish-regional-government-semi-state-actor-international-system/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> == بوونی دیپلۆماسی لە ھەرێمی کوردستان == {{سەرەکی|پێڕستی نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی ھەرێمی کوردستان}} ھەرێمی کوردستان پەیوەندی [[دیپلۆماسی]] نافەرمی لەگەڵ چەندین وڵات دەپارێزێت لە ڕێگەی نووسینگەکانی کونسوڵخانە و نووسینگەکانی نوێنەرایەتی کە لە [[ھەولێر]] جێگیرکراون. ئەم نووسینگانە نووسینگەکانی وڵاتانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]،<ref>https://www.gov.uk/world/organisations/uk-aid-office-erbil{{بەستەری مردوو|url=https://www.gov.uk/world/organisations/uk-aid-office-erbil |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> [[ئیسپانیا]]،<ref>https://krg.org/news/spain-opens-consulate-general-in-erbil/{{بەستەری مردوو|url=https://krg.org/news/spain-opens-consulate-general-in-erbil/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> [[ئەرمەنستان]]،<ref>https://krg.org/news/armenia-opens-consulate-general-in-erbil/{{بەستەری مردوو|url=https://krg.org/news/armenia-opens-consulate-general-in-erbil/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> [[تورکیا]]،<ref>https://www.mfa.gov.tr/missions/turkey/cgerbil.en.mfa</ref><ref>https://erbil.cg.mfa.gov.tr/Mission{{بەستەری مردوو|url=https://erbil.cg.mfa.gov.tr/Mission |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ھتد، لەخۆدەگرێت.<ref>https://krg.org/p/p.aspx?l=12&p=248{{بەستەری مردوو|url=https://krg.org/p/p.aspx?l=12&p=248 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://investinkurdistan.gov.krd/p/p.aspx?l=12&p=321{{بەستەری مردوو|url=https://investinkurdistan.gov.krd/p/p.aspx?l=12&p=321 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> === نووسینگەکانی ھەرێمی کوردستان لە دەرەوە === حکوومەتی ھەرێمی کوردستان نووسینگەی نوێنەرایەتی لە چەندین وڵاتدا دامەزراندووە، لەوانە ھێزە گەورەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]،<ref>https://us.gov.krd/</ref> [[فەڕەنسا]]،<ref>https://krg.org/p/p.aspx?l=12&p=16{{بەستەری مردوو|url=https://krg.org/p/p.aspx?l=12&p=16 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://france.gov.krd/</ref><ref>https://www.diplomatie.gouv.fr/en/the-ministry-for-europe-and-foreign-affairs/protocol-matters/foreign-representations-in-france/kurdistan-region-of-iraq/</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=dQw4w9WgXcQ</ref> [[ڕووسیا]]<ref>https://krg.org/p/p.aspx?l=12&p=18{{بەستەری مردوو|url=https://krg.org/p/p.aspx?l=12&p=18 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://russia.gov.krd/{{بەستەری مردوو|url=https://russia.gov.krd/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> و [[ئەڵمانیا]]،<ref>https://krg.org/p/p.aspx?l=12&p=12{{بەستەری مردوو|url=https://krg.org/p/p.aspx?l=12&p=12 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://germany.gov.krd/{{بەستەری مردوو|url=https://germany.gov.krd/ |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>https://www.diplomatic-magazine.de/en/embassies-consulates/kurdistan-regional-government-representation-in-germany/{{بەستەری مردوو|url=https://www.diplomatic-magazine.de/en/embassies-consulates/kurdistan-regional-government-representation-in-germany/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> کە ئەمەش توانایان پێدەدات لە چالاکییە دیپلۆماسییە ھاوتەریبەکاندا بەشدار بن و ئەجێندای سیاسی و ئابووری خۆیان لە ئاستی نێونەتەوەییدا پەرە پێبدەن. ئەم نووسینگانە ئامانجیان ڕاکێشانی وەبەرھێنانی بیانی،<ref>https://www.iraq-business{{بەستەری مردوو|url=https://www.iraq-business/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }} news.com/2021/06/07/krg-targets-foreign-investment/</ref><ref>https://investinkurdistan.gov.krd/p/p.aspx?l=12&p=23{{بەستەری مردوو|url=https://investinkurdistan.gov.krd/p/p.aspx?l=12&p=23 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ھەماھەنگیکردنی یارمەتی مرۆیی، و بەھێزکردنی پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانە.<ref>https://krg.org/news/krg-strengthens-bilateral-ties/{{بەستەری مردوو|url=https://krg.org/news/krg-strengthens-bilateral-ties/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> سەرەڕای نەبوونی پێگەی سەروەری، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە ڕێگەی ئەم دەستپێشخەرییە دیپلۆماسییانەوە بوونێکی نێونەتەوەیی بەرچاوی بونیاد ناوە.<ref>https://www.fpri.org/article/2022/01/krgs-diplomatic-successes-and-challenges/{{بەستەری مردوو|url=https://www.fpri.org/article/2022/01/krgs-diplomatic-successes-and-challenges/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>https://carnegieendowment.org/2019/07/25/krg-s-evolving-foreign-relations-pub-79607</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|تورکیا|کوردستان}} [[پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتی کوردستان]] 2lfsrs1g55ek1013s7rmtfvniaw8www 1 289106 1569533 1481302 2026-03-28T17:52:41Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569533 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[دەریاچەی چیتگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1471484 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240531013101/https://iranbrands.review/tourism/chitgar-lake/ بۆ https://iranbrands.review/tourism/chitgar-lake/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240923205926/https://iranbrands.review/tourism/chitgar-lake/ بۆ https://iranbrands.review/tourism/chitgar-lake/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٠٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەریاچەی چیتگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1481301 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240707071815/https://worldone.travel/blog/chitgar-lake-tehran بۆ https://worldone.travel/blog/chitgar-lake-tehran زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٤٦، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەریاچەی چیتگەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569532 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240923221338/https://www.hamshahrionline.ir/photo/173606/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%86%DB%8C%D8%AA%DA%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86 بۆ https://www.hamshahrionline.ir/photo/173606/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DA%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%86%DB%8C%D8%AA%DA%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٥٢، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) jgjpbpj5pr3yuj37181va09j9yf9ng4 0 289968 1569616 1548016 2026-03-29T02:18:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569616 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''سوبحی کوڕی جاسم کوڕی حومەید ئەلبەدری سامەڕایی''' (١٩٣٦–٢٠١٣) زانای [[فەرموودەناس]]ی پێشەنگی [[عێراق]] بوو و یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی [[سەلەفی|بزووتنەوەی سەلەفی]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Landis |یەکەم=Joshua |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.joshualandis.com/blog/meet-the-badris|سەردێڕ=Meet the Badris |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> == ژیان == لە [[ڕەسافە]] [[بەغدا|لە بەغدا]] لەدایکبووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٥١ و خانەنشینبوونی لە ساڵی ١٩٧٧ پۆلیس بووە، لە سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا ڕووی لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] کردووە. لە [[مزگەوتی حەرام]] لە [[مەککە]] وانەبێژ بووە. ھەروەھا لە زانکۆی ئیسلامی ئیمام محەممەد کوڕی سعود و [[زانکۆی شا عەبدولعەزیز]] وانەبێژ بووە. لەم سەردەمەدا مامۆستای عەبدوڕەحمان موعەلیمی یەمانی بووە. ھەروەھا ئەندامی فەخری زانکۆی ئەھلی حەدیس بووە لە [[ڤاراناسی|شاری ڤاراناسی]] لە ھیندستان. ھەروەھا لە ماوەی مانەوەی لە [[مەککە]] پۆستێکی لە لیژنەی ھەمیشەیی بۆ لێکۆڵینەوەی ئیسلامی و دەرکردنی فەتوا وەرگرتووە. لەکاتێکدا لە فاکەڵتی زانستی شوێنەوار لە شاری گێھالم لە پاکستان وتارێکی پێشکەش کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dr. Akram Abdul Razzaq Al Mashhadani |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.albasrah.net/pages/mod.php?mod=art&lapage=../ar_articles_2013/0613/akram_290613.htm|سەردێڕ=شبكة البصرة منبر العراق الحر الثائر |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sheikh Abdulmalek Saadi Iraqi |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.alukah.net/culture/0/56786/|سەردێڕ=شيخ السنة في العراق صبحي بن جاسم البدري السامرائي الحسيني |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا گەڕایەوە [[عێراق]] و لە مزگەوتێکی [[بەغدا]] وەک ئیمام کاری کردووە. ئیمامەتیەکەی بەکارھێنا بۆ وەڵامدانەوەی گومانەکان سەبارەت بە [[شیعە|شیعەکان]] و بە [[ڕافیزی]] ناوزەندی کردن. لەوکاتەی لەبەغدا بوو خزمەتی مزگەوتە جۆراوجۆرەکانی کردووە، تێیان دا خوێندویەتی و وانەی گوتۆتەوە، لەوانە مزگەوتی ئەلراوی مورادیە لە ڕەسافە، مزگەوتی حاج مەحموود، مزگەوتی بورھانەدین مەلا حەمادی لە [[کەرخ]]، مزگەوتی ئەلحەقیقی، مزگەوتی ئەلمورادیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abdul Aziz bin Saleh al-Mahmoud |دوایین٢=Abdullah bin Abdul Latif al-Karkhi |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://alrased.net/main/articles.aspx?selected_article_no=6297|سەردێڕ=جهود الشيخ المحدّث صبحي السامرائي رحمه الله في مقاومة التشيع في العراق |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشان=http://islamsyria.com/site/show_cvs/430|سەردێڕ=الشيخ صبحي بن جاسم السامرائي|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}{{بەستەری مردوو|url=http://islamsyria.com/site/show_cvs/430 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەندامی دەستەی زانایانی موسڵمانی عێراق و ھاوڕێی [[محەممەد ناسرەددین ئەلبانی]] بووە کە لە ساڵی ١٩٩١ەوە لەگەڵیدا سەفەری کردووە لە [[ئوردن]]، ھەروەھا [[عەبدولعەزیز کوڕی باز]] ناسیوە، کە لەبارەیەوە دەڵێت «ئەم پیاوە (سبحی)یەکێکە لە پاشماوەکانی ئەھلی فەرموودە لە عێراق». ئەو کۆکەرەوەیەکی ناوداری دەستنووسە ئیسلامییەکان بووە و تا [[بەرلین]] و [[دبلن]] و [[پرینستۆن، نیو جێرزی|پرینستۆن]] گەشت دەکات بۆ گەڕان بەدوایاندا. لە ماوەی ژیانیدا زیاتر لە ٥٤ کتێبی لەسەر زانستە ئیسلامییەکان نووسیوە. لە ساڵی ١٩٨٩ لە زانکۆی زانستە ئیسلامییەکان لە [[بەغدا]] دەستی بە وانەوتنەوە کردووە. دواتر سەرپەرشتی لێکۆڵینەوەی [[ئەبووبەکر بەغدادی]] کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Whiteside |یەکەم=Craig |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشان=http://www.css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7f1aa031-cc9f-4db9-9f67-da5b7d9d5d79 |سەردێڕ=News Article |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107023039/http://www.css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/7f1aa031-cc9f-4db9-9f67-da5b7d9d5d79 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Janine di Giovanni |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.newsweek.com/2014/12/19/who-isis-leader-abu-bakr-al-baghdadi-290081.html|سەردێڕ=Who Is ISIS Leader Abu Bakr al-Baghdadi? |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Whiteside |یەکەم=Craig |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشان=https://icct.nl/wp-content/uploads/2016/11/ICCT-Whiteside-Lighting-the-Path-the-Evolution-of-the-Islamic-State-Media-Enterprise-2003-2016-Nov2016.pdf |سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170615053653/https://icct.nl/wp-content/uploads/2016/11/ICCT-Whiteside-Lighting-the-Path-the-Evolution-of-the-Islamic-State-Media-Enterprise-2003-2016-Nov2016.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٩٠ و ٢٠٠٣دا شوێنکەوتوویەکی زۆرتری بەدەستھێنا، چونکە حکوومەت لاواز بوو و فێرکارییە ئایینییەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان دەستیان کرد بە بڵاوبوونەوە. دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکاوە]] لەگەڵ خێزانەکەی عێراقیان بەجێھێشت. لە ساڵی ٢٠٠٩ ڕووی لە [[لوبنان]] کردووە و لە ساڵی ٢٠١٣ لە سەنتەری پزیشکی [[زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت|زانکۆی ئەمریکی لە بەیروت]] کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.mustaqila.com/2013/06/ھیئة-علماء-المسلمین-تنعی-الشیخ-المحدث/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.mustaqila.com/2013/06/%DA%BE%DB%8C%D8%A6%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%86%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%AF%D8%AB/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.iraq-amsi.net/ar//news.php?action=view&id=68140|سەردێڕ=iraq-amsi.net |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sheikh Ali Al-Sahabi |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.alukah.net/culture/0/56782|سەردێڕ=رحمك الله شيخنا صبحي السامرائي، وتبقى في الذاكرة |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://assalamu-alayka.tv/ar/detail/425|سەردێڕ=السلام عليك أيها النبي - العلامة المحدث الشيخ صبحي بن السيد جاسم السامرائي|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107023609/http://assalamu-alayka.tv/ar/detail/425|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://alkindi.ideo-cairo.org/manifestation/138019|سەردێڕ=مجموعة رسائل في علوم الحديث للإمام النسائي وللخطيب البغدادي|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171107055354/https://alkindi.ideo-cairo.org/manifestation/138019|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dar-alsalam.com/ar/Persons/PersonDetails?pid=5494&j=4 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.dar-alsalam.com/ar/Persons/PersonDetails?pid=5494&j=4 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == کتێبەکان == {{عەرەبی| * ما لا یسع المحدث جھلە لأبی حفص عمر المیانشی. * الخلاصة فی أصول الحدیث للطیبی. * علل الترمذی الکبیر بترتیب أبی طالب القاضی (بالمشارکة) مع أبی المعاطی النوری ومحمود محمد الصعیدی. * شرح علل الترمذی لابن رجب الحنبلی. * مجموعة رسائل فی الحدیث: (تسمیة فقھاء الأمصار من الصحابة فمن بعدھم للنسائی والطبقات للنسائی وتسمیة من لم یروَ عنە غیر راو واحد للنسائی مختصر نصیحة أھل الحدیث للخطیب البغدادی وکتاب الرحلة فی طلب الحدیث للخطیب البغدادی والإجازة للمعدوم والمجھول للخطیب البغدادی). * مراسیل ابن أبی حاتم الرازی، پێشەکی و خزمەتکرن. * المدرج إلی المدرج للسیوطی. * تذکرة المؤتسی فیمن حدّث ونسی للسیوطی. * روایة الأکابر عن الأصاغر للباغندی. * روایة الأقران لابن حیویە. * تصحیفات المحدثین للعسکری. * تاریخ التصحیف للعسکری. * الکمال فی تاریخ علم الرجال. }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|بەغدا|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] lj4i4a8gm934utatrp0mh8i7ssjiosq 0 290074 1569393 1569227 2026-03-28T12:03:41Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569393 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=Tunisians|native_name=تونسیون (Tūnisiyyūn)|native_name_lang=ar|flag=|flag_caption=|image=File:Map of the Tunisian Diaspora in the World in 2024.svg|pop='''{{Circa|16 million}}'''{{ref label|en|a}}|popplace='''{{flagcountry|Tunisia}}'''{{nbsp|5}} ~12,400,000{{ھن}}(2014 census)<ref name="ins">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ins.tn/fr/themes/population#417 |سەردێڕ=National Institute of Statistics-Tunisia |بڵاوکەرەوە=National Institute of Statistics-Tunisia |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610170957/http://www.ins.tn/fr/themes/population#417 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|region1={{flagcountry|France}}|pop1=[[Tunisians in France|1,383,000]]|ref1=<ref name=OTE>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Les Tunisiens à l'étranger, combien sont-ils ? |ناونیشان=https://www.webdo.tn/fr/actualite/national/les-tunisiens-a-l-etranger-combien-sont-ils/204755|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٣|ساڵ=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=OTE |شوێن=Tunis}}</ref>|region2={{flagcountry|Italy}}|pop2=[[Tunisians in Italy|370,000]]|ref2=<ref name=OTE/>|region3={{flagcountry|Germany}}|pop3=١٩٥٬٠٠٠|ref3=<ref name=OTE/><ref name="insee.fr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=etrangersnat|سەردێڕ= Résultats de la recherche &#124; Insee}}</ref>|region4={{flagcountry|United States}}|pop4=١٧٥٬٦٨٥|ref4=<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=International Migrant Stock 2020 |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/undesa_pd_2020_ims_stock_by_sex_destination_and_origin.xlsx|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ساڵ=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=UN |شوێن=USA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=International Migrant Stock 2020 |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/pd/content/international-migrant-stock |بڵاوکەرەوە=United Nations |زمان=en}}</ref>|region5={{flagcountry|Israel}}|pop5=120,700 (includes ancestry)|ref5=<ref name="CBS_2008_jews_origin">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2009/2.Shnaton%20Population/st02_24x.pdf|سەردێڕ=Table 2.24 – Jews, by country of origin and age |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٩|یەکەم=CBS |دوایین=Statistical Abstract of Israel, 2009 |بەستەری نووسەر=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref>|region6={{flagcountry|Libya}}|pop6=٨٤٬٠٠٠|ref6=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسة: 84 ألف موظف تونسی فی لیبیا |ناونیشان=https://alwasat.ly/news/libya/415306 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=alwasat.ly}}</ref>|region7={{flagcountry|Canada}}|pop7=٢٥٬٦٥٠|ref7=<ref name="OTE"/>|region8={{flagcountry|Belgium}} and {{flagcountry|Luxembourg}}|pop8={{formatnum:24810}}|ref8=<ref name="OTE"/>|region9={{flagcountry|Turkey}}|pop9=٢٠٬٠٠٠|region10={{flagcountry|United Arab Emirates}}|pop10=١٩٬٣٦١|ref10=<ref name="OTE"/>|region11={{flagcountry|Algeria}}|pop11=١٨٬٧٩٦|ref11=<ref name="OTE"/>|region12={{flagcountry|Saudi Arabia}}|pop12=١٦٬٧٧٤|ref12=<ref name="OTE"/>|region13={{flagcountry|Switzerland}}|pop13=١٦٬٦٦٧|ref13=<ref name="OTE"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bfs.admin.ch/bfs/fr/home/statistiques/population/migration-integration/nationalite-etrangere.assetdetail.80450.html|سەردێڕ=Population résidante permanente étrangère selon la nationalité – 1980–2015 &#124; Tableau|یەکەم=Office fédéral de la|دوایین=statistique|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Office fédéral de la statistique}}</ref>|region15={{flagcountry|Netherlands}}|pop15=٨٬٧٧٦|ref15=<ref name="OTE"/>|region14={{flagcountry|Sweden}}|pop14=٩٬٤١٧|ref14=<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.scb.se/hitta-statistik/statistik-efter-amne/befolkning-och-levnadsforhallanden/befolkningens-sammansattning-och-utveckling/befolkningsstatistik/pong/tabell-och-diagram/utrikes-fodda--medborgarskap-och-utlandsksvensk-bakgrund/befolkning-efter-fodelseland-och-ursprungsland-31-december-2024-totalt/|سەردێڕ=Befolkning efter födelseland och ursprungsland, 31 december 2024, totalt|journal=Utrikes födda, medborgarskap och utländsk/Svensk bakgrund|زمان=sv|trans-title=Foreign-born, citizenship and foreign/Swedish background|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Statistiska centralbyrån}}</ref>|region16={{flagcountry|Qatar}}|pop16=٣١٬٥٤٠|ref16=<ref name="OTE"/>|region17={{flagcountry|United Kingdom}} and {{flagcountry|Ireland}}|pop17=١٠٬٧٩٧|ref17=<ref name="OTE"/>|region18={{flagcountry|Austria}}, {{flagcountry|Croatia}}, {{flagcountry|Slovakia}}, and {{flagcountry|Slovenia}}|pop18=٧٬٩٢١|ref18=<ref name="OTE"/>|region19={{flagcountry|Oman}}|pop19=٥٬٦٩٣|region20={{flagcountry|Morocco}}|pop20=٤٬٥٧٠|region21={{flagcountry|Spain}}|pop21=٤٫٢٩٤|region22={{flagcountry|Kuwait}}|pop22=٣٬٥٠٠|region23={{flagcountry|Egypt}}|pop23=٣٬٤١٣|region24={{flagcountry|Bahrain}}|pop24=١٬٦٠٥|region25={{flagcountry|Norway}}|pop25=١٬٥٤٠|region26={{flagcountry|Romania}}|pop26=١٬٣٥٢|region27={{flagcountry|Poland}}|pop27=١٬٣٤٠|region28={{flagcountry|Lebanon}}|pop28=١٬٣٢٣|region29={{flagcountry|Brazil}}|pop29=1,513<ref>[https://www.nepo.unicamp.br/observatorio/bancointerativo/numeros-imigracao-internacional/sincre-sismigra/ Immigrants in Brazil (2024, in Portuguese)]</ref>|region30={{flagcountry|Greece}}|pop30=٩٨١|region31={{flagcountry|Jordan}}|pop31=٩٥٠|region32={{flagcountry|Japan}}|pop32=757<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.e-stat.go.jp/stat-search/files?page=1&layout=datalist&toukei=00250012&tstat=000001018034&cycle=1&tclass1=000001060399&tclass2val=0&metadata=1&data=1|سەردێڕ=在留外国人統計|زمان=ja|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤}}</ref>|region33={{flagcountry|Australia}}|pop33=٥١٤|region34={{flagcountry|Indonesia}}, {{flagcountry|Malaysia}}, {{flagcountry|Singapore}}, {{flagcountry|Thailand}}, {{flagcountry|Philippines}}, and {{flagcountry|Vietnam}}|pop34=٤٩٧|region35={{flagcountry|South Africa}}|pop35=٣٤٩|languages=Majority: [[Arabic]] ([[Tunisian Arabic]]), [[French language|French]]{{ھن}}Historically:{{ھن}}[[Phoenician language|Phoenician]], [[Punic language|Punic]], [[Canaanite languages|Canaanite]], [[Latin]], [[African Romance]]{{ھن}}Minority: [[Judeo-Tunisian Arabic]],<ref>[http://www.ethnologue.com/language/aeb Arabic, Tunisian Spoken]. Ethnologue (19 February 1999). Retrieved on 5 September 2015.</ref> and [[Berber languages|Berber]]<ref>{{cite encyclopedia|url=http://global.britannica.com/topic/Tamazight-language|title=Tamazight language|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nawaat.org/portail/2012/02/27/interview-avec-association-tunisienne-de-culture-amazigh/|سەردێڕ=Nawaat – Interview avec l' Association Tunisienne de Culture Amazighe|ئیش=Nawaat|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gabsi |first=Zouhir |type=PhD |publisher=University of Western Sydney|url=http://researchdirect.uws.edu.au/islandora/object/uws:573|title=An outline of the Shilha (Berber) vernacular of Douiret (Southern Tunisia)|year=2003}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tunisia-live.net/2011/10/13/tunisian-amazigh-and-the-fight-for-recognition/|سەردێڕ=Tunisian Amazigh and the Fight for Recognition – Tunisialive|ئیش=Tunisialive|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111018153728/http://www.tunisia-live.net/2011/10/13/tunisian-amazigh-and-the-fight-for-recognition/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref>|religions=Predominantly [[Islam in Tunisia|Sunni Islam]] ([[Maliki school|Maliki]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Tunisia|سەردێڕ=Tunisia &#124; History, Map, Flag, Population, & Facts|وێبگە=Encyclopedia Britannica}}</ref>{{ھن}}Minority: [[Religion in Tunisia#Christianity|Christianity]],<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://en.qantara.de/content/christians-in-tunisia-cause-for-concern|سەردێڕ= Christians in Tunisia: Cause for Concern|ڕێکەوت= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/05/TUNISIA-2018-INTERNATIONAL-RELIGIOUS-FREEDOM-REPORT.pdf|سەردێڕ= Tunisia 2018 International Religious Freedom Report}}</ref> [[Religion in Tunisia#Judaism|Judaism]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tunisia's last Jewish community dreams of a move to Israel 'en masse' {{!}} Tunisia {{!}} The Guardian |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2016/jun/23/tunisia-last-jewish-community-djerba-israel |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.theguardian.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Technical Difficulties |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/tunisia/#:~:text=Religious%20Demography&text=The%20Ministry%20of%20Religious%20Affairs,80%20percent%20are%20Roman%20Catholic. |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.state.gov}}</ref>|footnotes={{note label|en|a}} The total figure is merely an estimation; sum of all the referenced populations.}}'''توونسییەکان''' ({{Langx|ar|تونسیون|Tūnisiyyūn}}) و ھاووڵاتیانی [[توونس|توونسن]] لە [[باکووری ئەفریقا]] کە بە زمانی عەرەبی توونسی قسە دەکەن و کولتوور و ناسنامەیەکی ھاوبەشی توونسیان ھەیە. جگە لە نزیکەی ١٢ ملیۆن دانیشتووی تونس، ڕەوەندێکی توونسی کە بەھۆی کۆچی مۆدێرن دامەزراوە، بەتایبەتی لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا]]، ئەوانیش فەرەنسا، [[ئیتاڵیا]] و [[ئەڵمانیا]] لەخۆدەگرن. زۆرینەی ڕەھای خەڵکی تونس [[عەرەب|عەرەبن]] کە پابەندن بە [[ئیسلام]] و [[سوننە]] مەزھەبن.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/|سەردێڕ=Tunisia|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110024851/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tunisia/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Dosso_Dossi_041.jpg|وێنۆک|دیدۆ]] [[پەڕگە:Minaret_et_patio_de_la_mosquée_Zitouna_au_centre_de_la_Médina_de_Tunis.jpg|وێنۆک|مزگەوتی زەیتونە]] == ھەروەھا سەیری بکە == * [[مەغریبییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|People of Tunisia}} [[پۆل:خەڵکی باکووری ئەفریقا]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] qg7enwuoo1my03thuvm9o4hfq4h84f2 0 290308 1569430 1501265 2026-03-28T13:15:42Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569430 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥'''، خەڵاتێکی ئاشتیی نێودەوڵەتییە کە بەپێی وەسیەتی [[ئەلفرێد نۆبێل]] دامەزراوە،<ref name="nobelwill">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/alfred-nobel/alfred-nobels-will/|سەردێڕ=The will - NobelPrize.org |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لەلایەن لیژنەی نۆبێلی نەرویجی لە [[ئۆسلۆ]]، [[نەرویژ]] ڕاگەیەندرا. خەڵاتەکە بەخشرایە ماریا کۆرینا ماچادۆ. خەڵاتەکە لە ڕێوڕەسمێکدا لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ لە ئۆسلۆ پێشکەش دەکرێت.<ref name="announcement">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/machado/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251010091037/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/machado/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Formula|یەکەم=Food|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://foodformula.site/the-2025-nobel-peace-prize-announced/|سەردێڕ=The 2025 Nobel Peace Prize Announced - Food Formula|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=FoodFormula|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010091653/https://foodformula.site/the-2025-nobel-peace-prize-announced/|url-status=dead}}</ref> لیژنەی نۆبێلی نەرویجی ستایشی کرد وەک «یەکێک لە نموونە ھەرە نائاساییەکانی ئازایەتیی مەدەنی لە ئەمریکای لاتین لەم دواییانەدا».<ref name="UPI">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Haynes |یەکەم=Danielle |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2025/10/10/sweden-Mara-Corina-Machado-Nobel-Peace-Prize/3731760094697|سەردێڕ=Venezuelan opposition leader María Corina Machado wins Nobel Peace Prize - UPI.com |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=United Press International}}</ref> لە کاتی ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ماچادۆ لە ڤەنزوێلا خۆی شاردبۆوە، لە ترسی سەرکوتکردن لەلایەن حکوومەتی [[نیکۆلاس مادورۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|trans-title=Committee doesn't know whether Machado will be able to receive the Nobel Peace Prize: "There's a serious security situation that must be resolved |ناونیشان=https://www.infobae.com/venezuela/2025/10/10/el-comite-no-sabe-si-machado-podra-recibir-el-premio-nobel-de-la-paz-hay-una-situacion-de-seguridad-seria-que-hay-que-resolver/|سەردێڕ=El Comité no sabe si Machado podrá recibir el premio Nobel de la Paz: ”Hay una situación de seguridad seria que hay que resolver” |وێبگە=Infobae}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} dx6cq3ck48vhigzh4jnfe9h49i2ui7q 1 290470 1569614 1481471 2026-03-28T22:16:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569614 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زنجیرەچیای پامیر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1481470 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210921010104/https://www.theodorekaye.com/tajik-pamirs-roof-of-the-world بۆ http://www.theodorekaye.com/tajik-pamirs-roof-of-the-world زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٢٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زنجیرەچیای پامیر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569613 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211210124536/http://www.juldu.com/ بۆ http://www.juldu.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:١٦، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) gwopwc75l16x9ba99jtycj1iveikt15 10 291859 1569634 1569138 2026-03-29T07:06:39Z MFTG 21816 1569634 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای پیرمام |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای پیرمام]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای ھەولێر]] > [[قەزای پیرمام]] | group1 = [[ناحیەی دارەشەکران]] | list1 = * '''[[دارەشەکران]]'''(ناوەند) * [[بانە، دارەشەکران|بانە]] * [[باوەخەلان]] * [[بیرکان]] * [[ترپەزەرد]] * [[تووە]] * [[چڕە، دارەشەکران|چڕە]] * [[چنارۆک، دارەشەکران|چنارۆک]] * [[چەمەبەگەز]] * [[خاڵوان]] * [[خاڵوانی نوێ]] * [[ڕەشوان نورۆ]] * [[ڕەشوان یوسف]] * [[زەرگەزەوی]] * [[زەرواو]] * [[شیوەلەک]] * [[قەپەکیان]] * [[کاوانیان]] * [[کەورەسور]] * [[کودەریان]] * [[کێلەسپی، دارەشەکران|کێلەسپی]] * [[گرد مامک]] * [[گردی ماوان]] * [[گەروو دەلالان]] * [[گۆپاڵ، دارەشەکران|گۆپاڵ]] * [[مام خالان]] * [[مەنداوە]] * [[ھەبابان]] * [[وسومەلیانی خواروو]] * [[وسومەلیانی سەروو]] | group2 = [[ناحیەی بەستۆڕە]] | list2 = * '''[[بەستۆڕە]]'''(ناوەند) * [[بانەمان]] * [[بناوی خواروو]] * [[بناوی سەروو]] * [[بەربیانی بچووک]] * [[بەربیانی گەورە]] * [[پانکان]] * [[پەرپیتان]] * [[تۆپزاوە، بەستۆرە|تۆپزاوە]] * [[حاجی کالۆ]] * [[خورخاوە]] * [[دارەبزمارە]] * [[داوداوە، بەستۆڕە|داوداوە]] * [[دڕەش]] * [[دەربەند سەیدی خواروو]] * [[دەربەند سەیدی سەروو]] * [[دەربەندی گومەسپان]] * [[دونگزاوە]] * [[دێرێ، بەستۆڕە|دێرێ]] * [[زیارەت کۆڕێ]] * [[ساوەگوڵ]] * [[سەرسول]] * [[سەروکانی، بەستۆڕە|سەروکانی]] * [[سوڵێ]] * [[سێگرکا]] * [[سێوەکە]] * [[شیناوە، بەستۆڕە|شیناوە]] * [[شیوەپەمۆیان]] * [[شێخان، بەستۆڕە|شێخان]] * [[شێخانی ھەرکیان]] * [[عەزیزاوا]] * [[عەزیزاوە]] * [[کانی رولکان]] * [[کلاوڕەش]] * [[کەپران، بەستۆڕە|کەپران]] * [[گڕاو، بەستۆڕە|گڕاو]] * [[گەلیاوە]] * [[گۆمەسپان]] * [[میراخور]] * [[ھەرشەم]] * [[ھەنارە، بەستۆڕە|ھەنارە]] | group3 = [[ناحیەی کۆڕێ]] | list3 = * '''[[کۆڕێ]]'''(ناوەند) * [[ئارماوانی خواروو]] * [[ئارماوانی سەروو]] * [[ئاژگە، کۆڕێ|ئاژگە]] * [[بیرێژ]] * [[تەوسکە]] * [[حوجران]] * [[دووین]] * [[زرگۆز]] * [[زێبارۆک]] * [[شیوەماسی]] * [[شێخ مەمودیان، کۆڕێ|شێخ مەمودیان]] * [[گردەچاڵ]] * [[گۆڕەشێری خواروو]] * [[گۆڕەشێری سەروو]] * [[ناوکەندانی خواروو]] * [[ناوکەندانی سەروو]] | group4 = [[ناحیەی بناری سەفین]] | list4 = * '''[[زیارەت]]'''(ناوەند) * [[بیرۆکان]] * [[تۆبزاوەی گەردی]] * [[حاجی ئەحمەد]] * [[خۆران، سەفین| خۆران]] * [[سارتکە، سەفین| سارتکە]] * [[سولاوکی خواروو]] * [[سولاوکی سەروو]] * [[سۆرەبان، سەفین| سۆرەبان]] * [[عاڵاوە]] * [[قەڵاسنجی خواروو]] * [[قەڵاسنجی سەروو]] * [[قیڕژە]] * [[کێشکە]] * [[ناودارۆکان]] * [[ونکە]] |below = ناوەند: [[پیرمام]]، شارۆچکەکان: [[بەستۆڕە]] و [[کۆڕێ]] و [[زیارەت]] و [[دارەشەکران]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> 2a3ihl43veoi43eeo6s96ech2russy1 1569667 1569634 2026-03-29T08:53:49Z MFTG 21816 1569667 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای پیرمام |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای پیرمام]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای ھەولێر]] > [[قەزای پیرمام]] | group1 = [[ناحیەی دارەشەکران]] | list1 = * '''[[دارەشەکران]]'''(ناوەند) * [[بانە، دارەشەکران|بانە]] * [[باوەخەلان]] * [[بیرکان]] * [[ترپەزەرد]] * [[تووە]] * [[چڕە، دارەشەکران|چڕە]] * [[چنارۆک، دارەشەکران|چنارۆک]] * [[چەمەبەگەز]] * [[خاڵوان]] * [[خاڵوانی نوێ]] * [[ڕەشوان نورۆ]] * [[ڕەشوان یوسف]] * [[زەرگەزەوی]] * [[زەرواو]] * [[شیوەلەک]] * [[قەپەکیان]] * [[کاوانیان]] * [[کەورەسور]] * [[کودەریان]] * [[کێلەسپی، دارەشەکران|کێلەسپی]] * [[گرد مامک]] * [[گردی ماوان]] * [[گەروو دەلالان]] * [[گۆپاڵ، دارەشەکران|گۆپاڵ]] * [[مام خالان]] * [[مەنداوە]] * [[ھەبابان]] * [[وسومەلیانی خواروو]] * [[وسومەلیانی سەروو]] | group2 = [[ناحیەی بەستۆڕە]] | list2 = * '''[[بەستۆڕە]]'''(ناوەند) * [[بانەمان]] * [[بناوی خواروو]] * [[بناوی سەروو]] * [[بەربیانی بچووک]] * [[بەربیانی گەورە]] * [[پانکان]] * [[پەرپیتان]] * [[تۆپزاوە، بەستۆرە|تۆپزاوە]] * [[حاجی کالۆ]] * [[خورخاوە]] * [[دارەبزمارە]] * [[داوداوە، بەستۆڕە|داوداوە]] * [[دڕەش]] * [[دەربەند سەیدی خواروو]] * [[دەربەند سەیدی سەروو]] * [[دەربەندی گومەسپان]] * [[دونگزاوە]] * [[دێرێ، بەستۆڕە|دێرێ]] * [[زیارەت کۆڕێ]] * [[ساوەگوڵ]] * [[سەرسول]] * [[سەروکانی، بەستۆڕە|سەروکانی]] * [[سوڵێ]] * [[سێگرکا]] * [[سێوەکە]] * [[شیناوە، بەستۆڕە|شیناوە]] * [[شیوەپەمۆیان]] * [[شێخان، بەستۆڕە|شێخان]] * [[شێخانی ھەرکیان]] * [[عەزیزاوە]] * [[کانی رولکان]] * [[کلاوڕەش]] * [[کەپران، بەستۆڕە|کەپران]] * [[گڕاو، بەستۆڕە|گڕاو]] * [[گەلیاوە]] * [[گۆمەسپان]] * [[میراخور]] * [[ھەرشەم]] * [[ھەنارە، بەستۆڕە|ھەنارە]] | group3 = [[ناحیەی کۆڕێ]] | list3 = * '''[[کۆڕێ]]'''(ناوەند) * [[ئارماوانی خواروو]] * [[ئارماوانی سەروو]] * [[ئاژگە، کۆڕێ|ئاژگە]] * [[بیرێژ]] * [[تەوسکە]] * [[حوجران]] * [[دووین]] * [[زرگۆز]] * [[زێبارۆک]] * [[شیوەماسی]] * [[شێخ مەمودیان، کۆڕێ|شێخ مەمودیان]] * [[گردەچاڵ]] * [[گۆڕەشێری خواروو]] * [[گۆڕەشێری سەروو]] * [[ناوکەندانی خواروو]] * [[ناوکەندانی سەروو]] | group4 = [[ناحیەی بناری سەفین]] | list4 = * '''[[زیارەت]]'''(ناوەند) * [[بیرۆکان]] * [[تۆبزاوەی گەردی]] * [[حاجی ئەحمەد]] * [[خۆران، سەفین| خۆران]] * [[سارتکە، سەفین| سارتکە]] * [[سولاوکی خواروو]] * [[سولاوکی سەروو]] * [[سۆرەبان، سەفین| سۆرەبان]] * [[عاڵاوە]] * [[قەڵاسنجی خواروو]] * [[قەڵاسنجی سەروو]] * [[قیڕژە]] * [[کێشکە]] * [[ناودارۆکان]] * [[ونکە]] |below = ناوەند: [[پیرمام]]، شارۆچکەکان: [[بەستۆڕە]] و [[کۆڕێ]] و [[زیارەت]] و [[دارەشەکران]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> tfn60z7fqo48wmautd7akm0fpc0hqc3 1569696 1569667 2026-03-29T09:40:24Z MFTG 21816 1569696 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای پیرمام |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای پیرمام]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای ھەولێر]] > [[قەزای پیرمام]] | group1 = [[ناحیەی دارەشەکران]] | list1 = * '''[[دارەشەکران]]'''(ناوەند) * [[بانە، دارەشەکران|بانە]] * [[باوەخەلان]] * [[بیرکان]] * [[ترپەزەرد]] * [[تووە]] * [[چڕە، دارەشەکران|چڕە]] * [[چنارۆک، دارەشەکران|چنارۆک]] * [[چەمەبەگەز]] * [[خاڵوان]] * [[خاڵوانی نوێ]] * [[ڕەشوان نورۆ]] * [[ڕەشوان یوسف]] * [[زەرگەزەوی]] * [[زەرواو]] * [[شیوەلەک]] * [[قەپەکیان]] * [[کاوانیان]] * [[کەورەسۆر]] * [[کودەریان]] * [[کێلەسپی، دارەشەکران|کێلەسپی]] * [[گرد مامک]] * [[گردی ماوان]] * [[گەروو دەلالان]] * [[گۆپاڵ، دارەشەکران|گۆپاڵ]] * [[مام خالان]] * [[مەنداوە]] * [[ھەبابان]] * [[وسومەلیانی خواروو]] * [[وسومەلیانی سەروو]] | group2 = [[ناحیەی بەستۆڕە]] | list2 = * '''[[بەستۆڕە]]'''(ناوەند) * [[بانەمان]] * [[بناوی خواروو]] * [[بناوی سەروو]] * [[بەربیانی بچووک]] * [[بەربیانی گەورە]] * [[پانکان]] * [[پەرپیتان]] * [[تۆپزاوە، بەستۆرە|تۆپزاوە]] * [[حاجی کالۆ]] * [[خورخاوە]] * [[دارەبزمارە]] * [[داوداوە، بەستۆڕە|داوداوە]] * [[دڕەش]] * [[دەربەند سەیدی خواروو]] * [[دەربەند سەیدی سەروو]] * [[دەربەندی گومەسپان]] * [[دونگزاوە]] * [[دێرێ، بەستۆڕە|دێرێ]] * [[زیارەت کۆڕێ]] * [[ساوەگوڵ]] * [[سەرسول]] * [[سەروکانی، بەستۆڕە|سەروکانی]] * [[سوڵێ]] * [[سێگرکا]] * [[سێوەکە]] * [[شیناوە، بەستۆڕە|شیناوە]] * [[شیوەپەمۆیان]] * [[شێخان، بەستۆڕە|شێخان]] * [[شێخانی ھەرکیان]] * [[عەزیزاوە]] * [[کانی رولکان]] * [[کلاوڕەش]] * [[کەپران، بەستۆڕە|کەپران]] * [[گڕاو، بەستۆڕە|گڕاو]] * [[گەلیاوە]] * [[گۆمەسپان]] * [[میراخور]] * [[ھەرشەم]] * [[ھەنارە، بەستۆڕە|ھەنارە]] | group3 = [[ناحیەی کۆڕێ]] | list3 = * '''[[کۆڕێ]]'''(ناوەند) * [[ئارماوانی خواروو]] * [[ئارماوانی سەروو]] * [[ئاژگە، کۆڕێ|ئاژگە]] * [[بیرێژ]] * [[تەوسکە]] * [[حوجران]] * [[دووین]] * [[زرگۆز]] * [[زێبارۆک]] * [[شیوەماسی]] * [[شێخ مەمودیان، کۆڕێ|شێخ مەمودیان]] * [[گردەچاڵ]] * [[گۆڕەشێری خواروو]] * [[گۆڕەشێری سەروو]] * [[ناوکەندانی خواروو]] * [[ناوکەندانی سەروو]] | group4 = [[ناحیەی بناری سەفین]] | list4 = * '''[[زیارەت]]'''(ناوەند) * [[بیرۆکان]] * [[تۆبزاوەی گەردی]] * [[حاجی ئەحمەد]] * [[خۆران، سەفین| خۆران]] * [[سارتکە، سەفین| سارتکە]] * [[سولاوکی خواروو]] * [[سولاوکی سەروو]] * [[سۆرەبان، سەفین| سۆرەبان]] * [[عاڵاوە]] * [[قەڵاسنجی خواروو]] * [[قەڵاسنجی سەروو]] * [[قیڕژە]] * [[کێشکە]] * [[ناودارۆکان]] * [[ونکە]] |below = ناوەند: [[پیرمام]]، شارۆچکەکان: [[بەستۆڕە]] و [[کۆڕێ]] و [[زیارەت]] و [[دارەشەکران]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> f2s84uife7n0z3yrg5d5idhwsetjzq5 0 292484 1569395 1569222 2026-03-28T12:04:01Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569395 wikitext text/x-wiki '''توندوتیژیی تایفەگەری لە عێراق''' ئاماژەیە بۆ ئەو ململانێیەی کە لە پاشھاتی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] لە ئەنجامی ھەڵکشانی گرژییە تایفەگەرییەکان لە نێوان گرووپە ئایینی و نەتەوەیییە جیاوازەکانی عێراقدا سەریھەڵدا، بەتایبەتی ململانێی نێوان گرووپە توندڕەوەکانی [[شیعە]] و گرووپە توندڕەوەکانی [[سوننە]]، کە پەرەی سەند بۆ شەڕێکی ناوخۆیی تەواو لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٦ تا ٢٠٠٨، و تا ڕادەیەکی زۆر کۆتایی ھات دوای شکستی [[داعش]] لە ساڵی ٢٠١٧ لە میانی [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)|شەڕی ٢٠١٣–٢٠١٧ لە عێراق]].<ref>https://apnews.com/article/politics-iraq-government-united-states-iran-latif-rashid-4a00f6f76b58fe3a12a6d474baad18e7</ref> بەپێی زۆربەی سەرچاوەکان، لەوانەش کتێبی ڕاستییەکانی جیھانی [[دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]]، زۆرینەی عێراقییەکان عەرەبی موسڵمانی [[شیعە]]ن کە نزیکەی ٦٤٪ بۆ ٦٩٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن، لەکاتێکدا موسڵمانانی [[سوننە]] لە نێوان ٣٢٪ و ٣٧٪ی دانیشتووانن. سەرەڕای ئەوەش، سوننەکان لە ڕووی نەتەوەیییەوە دابەشبوون بەسەر [[عەرەب]]، [[کورد]] و [[تورکمان]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221110151312/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشینەی مێژوویی == پێش دروستبوونی دەوڵەتی [[عێراق]]، خاکی عێراق سەر بە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بوو وەک عێراقی عوسمانی و دابەشکرابوو بەسەر سێ [[ویلایەت]] (پارێزگا): [[ویلایەتی بەغدا]] (١٨٦٩–١٩١٨)، [[ویلایەتی بەسرە]] (١٨٨٤–١٩١٨) و [[ویلایەتی مووسڵ]] (١٨٧٨–١٩١٨). ئەم سێ ویلایەتە بەیەکەوە شوێنی نیشتەجێبوونی چەندین گرووپی نەتەوەیی و ئایینی جیاواز بوون کە ھەموویان لەژێر دەسەڵاتی عوسمانیدا بە لێبووردەیی ڕێژەیی دەژیا، ھەرچەندە کۆمەڵگەی [[شیعە]] تا ڕادەیەکی زۆر لە پۆستە کارگێڕییەکان و سوپا دوورخرابوونەوە. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، دانیشتووانی ھەر سێ ویلایەتەکە لە یەک دەوڵەت-نەتەوەدا لەژێر ئینتیدابی بەریتانیادا یەکخران. ھاوتەریب لەگەڵ «چارەسەری شەریفی»، بەریتانییەکان پاشایەکی عەرەبی سوننەیان دەستنیشان کرد: [[فەیسەڵی یەکەم]]ی عێراق. زۆی پرێستۆن دەڵێت کە ئەم بڕیارە بۆ پشتیوانیکردنی سەرکردایەتی سیاسی عەرەبی [[سوننە]]، سەرەڕای ئەوەی لە عێراقدا کەمینە بوون، بووە ھۆی پەراوێزخستنی گرووپە ئایینی و نەتەوەیییەکانی دیکە.<ref>Marr, Phebe (2012). The Modern History of Iraq (3rd ed.). Boulder: Westview Press. pp. 23, 36–37. ISBN 978-0-8133-4443-0.</ref><ref>https://core.ac.uk/download/pdf/161529229.pdf</ref><ref>Masahla, N. (1991). "Faisal's Pan-Arabism, 1921-33". Middle Eastern Studies. 27 (4): 679–693. doi:10.1080/00263209108700885. JSTOR 4283470.</ref> لەگەڵ پێدانی سەربەخۆیی بە دەوڵەتی عێراق لە ساڵی ١٩٣٢، ململانێ بۆ دروستکردنی ناسنامەی نیشتمانی عێراقی زیاتر دەرکەوت. ھەرچەندە فەیسەڵی یەکەم بەردەوام ھەوڵیدەدا بەھا و دابونەریتە کولتوورییەکانی شیعە، سوننە و دانیشتووانی دیکە لە چوارچێوەی «[[پان-عەرەبیزم]]» دا کۆبکاتەوە، بەڵام دەرەنجامەکەی جیاکارییەکی ئاشکراتر بوو لە نێوان گرووپە نەتەوەیی و ئایینییەکانی عێراقدا. زۆرێک لە عەرەبە شیعەکان دژی پان-عەرەبیزم بوون بەھۆی ترس لە پەراوێزخستن، لەکاتێکدا زۆرێک لە [[کوردەکان]] دژی پان-عەرەبیزم بوون بەھۆی داواکارییان بۆ دەوڵەتێکی کوردی سەربەخۆ. بۆیە لە لایەکەوە شیعەکان، کوردەکان و مەزھەبەکانی تر ڕەتیانکردەوە دەستبەرداری بەھا و دابونەریتە کولتوورییەکانیان بن. لە کاتێکدا لە لایەکی ترەوە، سوننەکانی ناو دەسەڵات ھەوڵیان دەدا ئەم بەھا و دابونەریتانە نەھێڵن بۆ یەکگرتوویی لەگەڵ پان-عەرەبیزم. دواجار، ئەمە بووە ھۆی چەسپاندنێکی ڕوونتری کۆمەڵگە جیاوازەکان کە ئەنجامەکەی بریتی بوو لە زیادبوونی دابەشبوون لە نێوان دانیشتووانی عێراقدا. کوردەکان لە باڵادەستی عەرەب لەلایەن دەسەڵاتی ناوەندییەوە لە [[بەغدا]] نیگەران بوون. سەرەڕای ئەوەش، سەربەخۆیی عێراق و ململانێ بۆ دروستکردنی ناسنامەیەکی نیشتمانی بووە ھۆی چەندین ڕاپەڕین و تێکھەڵچوونی خێڵەکی شکستخواردوو لە ساڵانی ١٩٣٠کاندا. لەگەڵ ئەوەشدا، [[حکوومەت]] بەردەوام توانی سەرکوتکردنی ئاژاوەکان ئەنجام بدات و ھەژموونی خۆی بپارێزێت.<ref>Cleveland, William L. ; Bunton, Martin (2013). A History of the Modern Middle East (5th ed.). Boulder: Westview Press. pp. 304–307. ISBN 978-0-8133-4833-9.</ref> یەکەم ھەوڵی بەڵگەنامەیی فەرمی بۆ دیاریکردنی بێزارییە تایفەگەرییەکان دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق، لە ساڵی ١٩٣٥ لەگەڵ بەڵگەنامەی میساقی نەجەف ھات. لەم بەیاننامە ١٢ خاڵییەدا، کۆمەڵێک لە پارێزەرانی شیعە ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی سەبارەت بە جیاکاری تایفەگەری دژی زۆرینەی دانیشتووانی شیعە و داوای دامەزراندنی دادوەر و دادگای شیعەیان کرد لە ناوچە زۆرینە شیعەکان و پڕۆژەکانی گەشەپێدان لە سەرتاسەری وڵات، بەتایبەتی لە باشوور. ھەرچەندە ئەم بەیاننامەیە یەکەم ھەوڵ بوو بۆ خستنەڕووی بێزارییە سیاسییەکان، ھیواکان و داواکارییەکانی شیعە بۆ نوخبەی تایفەگەری، بەڵام بێ وەڵام مانەوە.<ref>Osman, Khalil (2014). Sectarianism in Iraq: The Making of State and Nation Since 1920. London: Routledge. pp. 72–73. ISBN 978-1-315-77126-7.</ref> دوای ساڵی ١٩٣٢، حکوومەتی عێراق بەردەوام بوو لە فراوانکردنی [[بیرۆکراسی]]یەکەی، کە بووە ھۆی زیادکردنی کۆنترۆڵی سوننە بەسەر ئامێرەکانی دەوڵەتدا. ھەرچەندە کۆنترۆڵی زیاتری حکوومەت واتای کەمبوونەوەی ڕاپەڕین و ئاژاوەگێڕی بوو، بەڵام گرژییە تایفەگەرییەکان لە نێوان دانیشتووانی عێراقدا بەردەوام لە گەشەسەندندا بوون. ئەم گرژییە تایفەگەرییانە بە دابەشکردنی زۆر نایەکسانی سامان لە نێوان نوخبەی شارنشین و دانیشتووانی گوندنشین تەواوکران. دواجار ئەم گرژییە جیاوازانە بوونە ھۆی شۆڕشی ١٤ی تەممووزی ١٩٥٨ کە تێدا دەسەڵاتی پاشایەتی ھاشمی لەلایەن کۆمەڵێک ئەفسەری سوپاوە بە سەرکردایەتی جەنەڕاڵ عەبدولکەریم قاسم ڕووخێنرا، کە دواتر کۆماری عێراقی دامەزراند. جەنەڕاڵ عەبدولکەریم قاسم کە پێشینەیەکی تێکەڵاوی سوننە-شیعەی ھەبوو، پراکتیزەی سنووردارکردنی شیعەکان و خەڵکی خاوەن پێشینەی نەتەوەیی دیکەی لە سوپادا ھەڵوەشاندەوە. ھەرچەندە ئەم ڕێوشوێنە تا ڕادەیەک جەماوەری کرد، بەڵام گرژییە تایفەگەرییەکان لەگەڵ دانیشتووانی کوردی عێراق پەرەی سەند بۆ ململانێیەکی توندوتیژ کە لە ساڵی ١٩٦١ دەستی پێکرد دوای ئەوەی قاسم نەیتوانی بەڵێنی مافە نەتەوەیییەکانی کورد جێبەجێ بکات. سەرەڕای ئەوەش، جێبەجێکردنی چاکسازییەکانی زەوی و چاکسازییەکانی پەیوەست بە یاسای باری کەسی دەسەڵاتی سەرکردە ئایینییەکان و خاوەن زەوییەکانی کەمکردەوە، ئەمەش بەو مانایە بوو کە گرژی نێوان ڕژێمەکەی و سەرکردە ئایینییەکان زیادی کرد.<ref>Blaydes, Lisa (2018). State of Repression: Iraq under Saddam Hussein. Princeton: Princeton University Press. pp. 62–65. ISBN 978-1-4008-9032-3.</ref> ئەم گرژییانە، لەگەڵ ناکۆکی لە ناو حکوومەتدا سەبارەت بەوەی ئایا ئەجێندای ناسیۆنالیستی عێراقی یان پان-عەرەبی پەیڕەو بکرێت، دواجار بووە ھۆی ڕووخانی خوێناوی ڕژێمەکەی قاسم لە شوباتی ١٩٦٣، کە بە شۆڕشی ڕەمەزانیش ناسراوە. دوای چەندین شەڕی خوێناوی سەر شەقامەکان بەتایبەتی لە نێوان چینی کرێکاری شیعە و میلیشیاکانی [[بەعس]]، کۆمەڵێک ئەفسەری ناسیۆنالیستی عەرەب، کە بە پلەی یەکەم ئەفسەرانی سەر بە سوننە بوون، دەسەڵاتیان گرتە دەست. لەوانە، [[عەبدولسەلام عارف]]-ی پان-عەرەبیست بوو بە سەرۆک؛ بەڵام دەسەڵاتەکەی بەردەوام لەلایەن ئەندامانی کابینەکەیەوە کە ئەندامی حیزبی بەعس بوون و خوازیاری ڕێڕەوێکی تایفەگەری و توندوتیژتر بوون، بەرەوڕووی ئاڵنگاری دەبووەوە. بە مەبەستی ڕازیکردنی ئەم توێژانە، دڵسۆزی بۆ تایفەگەری و مەزھەبگەرایی لە سەردەمی سەرۆکایەتی عارفدا گەڕێنرایەوە، ھەروەھا دەسەڵاتی سیاسی ناسیۆنالیستە عەرەبە سوننەکان. بەم شێوەیە سیاسەتە تایفەگەرییەکان وەک خۆیان مانەوە و گرژییە تایفەگەری و نێوان پێکھاتەکانیان زیاتر کرد. لە ناو ئەم کەشوھەوا گرژەدا، ئەفسەر و دەستە و تاقمی جیاواز پلانی کودەتای سەربازییان دانا بۆ ڕووخانی حوکمی عارف و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات. دواجار لە کودەتایەکی بێ خوێنڕشتن لە ساڵی ١٩٦٨، [[حیزبی بەعس]] بۆ جاری دووەم لە ماوەی دەیەیەکدا دەسەڵاتی گرتە دەست.<ref>Sassoon, Joseph (2012). Saddam Hussein's Ba'th Party: Inside an Authoritarian Regime. Washington: Cambridge University Press. pp. 20–25. ISBN 978-0-521-14915-0.</ref><ref>Marozzi, Justin (2015). Baghdad: City of Peace, City of Blood. London: Penguin Books. pp. 334–336. ISBN 978-0-14-104710-2.</ref><ref>Osman, Khalil (2014). Sectarianism in Iraq: The Making of State and Nation Since 1920. London: Routledge. pp. 76–80. ISBN 978-1-315-77126-7.</ref> == ھەوڵە دژە تایفەگەرییەکان لەژێر حوکمی بەعس == لەگەڵ زیندووبوونەوەی دەسەڵات بۆ [[حیزبی بەعس]]، [[عێراق]] پێی نایە قۆناغێکی نوێی نەتەوە-سازی. ئەمەش دوو ستراتیژی سەرەکی بۆ چاندنی ناسنامەی نیشتمانی لەژێر حوکمی بەعسدا لە ساڵانی حەفتا و ھەشتاکاندا لەخۆگرتبوو. ستراتیژی یەکەم بریتی بوو لە بەرزکردنەوەی ئاستی تێکەڵاویی کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی سەرکەوتنی بەرنامەکانی گەشەپێدان کە لەلایەن دەوڵەتەوە سپۆنسەر دەکران، کە بەھۆی گەشەسەندنی ئابووری عێراقەوە دەستەبەر کران. لە ساڵانی حەفتاکاندا، حکوومەت پیشەسازی نەوتی عێراقی خۆماڵی کرد و بە داھاتی ھەناردەکردنی ئەم نەوتە، عێراق دەستی بە پڕۆژەی نوێگەری و نەتەوە-سازی کرد. جگە لە وەبەرھێنان لە ژێرخان و [[پیشەسازی]]دا، حکوومەتی عێراق بەرنامەیەکی بۆ وەبەرھێنان لە کاڵا گشتییە بنەڕەتییەکانی وەک [[قوتابخانە]]، [[زانکۆ]] و [[نەخۆشخانە]]کان دەستپێکرد. بەم کارە، عێراق گەسەی سەند بۆ دەوڵەتێکی خۆشگوزەران: ھاووڵاتییان لە سەرتاسەری وڵاتدا سوودمەند بوون لە پێشکەوتنی ئابووری، بەرزبوونەوەی [[داھات]] و جووڵەی کۆمەڵایەتی، بەبێ ڕەچاوکردنی پێشینەی نەتەوەیی، خێڵەکی یان ئایینییان.<ref>Blaydes, Lisa (2018). State of Repression: Iraq under Saddam Hussein. Princeton: Princeton University Press. pp. 69–70. ISBN 978-1-4008-9032-3.</ref><ref>Blaydes, Lisa (2018). State of Repression: Iraq under Saddam Hussein. Princeton: Princeton University Press. p. 62. ISBN 978-1-4008-9032-3.</ref> ئەمە پەیوەستە بە ستراتیژی دووەمەوە کە بریتی بوو لە کەمکردنەوەی گرنگی ناسنامەی تایفەگەری. [[بەعسیزم|ئایدۆلۆژیای بەعس]] دەکرێت وەک [[ئایدۆلۆژیا]]یەکی پان-عەرەبی پۆڵێن بکرێت کە پێکھاتەیەکی سۆسیالیستی ڕوونی ھەیە. ھاوتەریب لەگەڵ ئەم ئایدۆلۆژیایە، [[حیزبی بەعسی عێراق]] بانگەشەی تەرکیزکردنە سەر ناسنامەیەکی [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیست]]ی عێراقی دەکرد کە ھیچ شوێنێکی بۆ وابەستەیی تایفەگەری تێدا نەبێتەوە. لە ئەنجامدا، حیزبەکە ھەر جۆرە وابەستەیییەکی ئایینی کەم نرخ دەکرد و لەبری ئەوە ھەوڵی بۆ عێراقێکی [[عەلمانی]] و ناسیۆنالیست دەدا. دواتر، لەژێر سەرکردایەتی [[سەددام حوسێن]]، ئەم عێراقە ناسیۆنالیستە بڕیار بوو لەسەر بنەمای ڕابردوویەکی ھاوبەشی [[مێزۆپۆتامیا]] بونیاد بنرێت بۆ ئەوەی ھەردوو دانیشتووانی [[شیعە]] و [[کورد]] لە پڕۆژەی دەوڵەتسازی ناسیۆنالیستیدا جێگیر بکات.<ref>Baram, Amatzia (1991). Culture, History & Ideology in the Formation of Ba'thist Iraq, 1968-89. London: Palgrave Macmillan. p. 20. ISBN 978-1-349-21245-3.</ref><ref>Charrad, Mounira M. (July 2011). "Central and Local Patrimonialism: State-Building in Kin-Based Societies". The Annals of the American Academy of Political and Social Science. 636 (1): 62. doi:10.1177/0002716211401825. S2CID 145693904.</ref><ref>Abdi, Kamyar (2008). "From Pan-Arabism to Saddam Hussein's cult of personality: Ancient Mesopotamia and Iraqi national ideology". Journal of Social Archaeology. 8 (1): 3–36. doi:10.1177/1469605307086076. S2CID 153658431.</ref> == توندوتیژیی تایفەگەری لە سەرەتای حوکمی بەعس == ھاوتەریب لەگەڵ سروشتە نەتەوەیییەکەی، [[حیزبی بەعس]] توانی گرووپە نەتەوەیی و ئایینییە جیاوازەکان لە سیستمی حکوومڕانی خۆیدا دوای ساڵی ١٩٦٨ لەخۆبگرێت؛ و لەکاتێکدا عەرەبە شیعەکان و کوردەکان نەگەیشتنە بەرزترین ئاستەکانی دەسەڵاتی سیاسی، بەڵام توانییان بگەنە ئاستێکی بەرزی کاریگەری لە ناو ڕژێمدا. لەگەڵ ئەوەشدا، بە ھەڵکشانی کاریگەریی [[سەددام حوسێن]] لە ساڵانی حەفتاکاندا، ناوبراو دەستی کرد بە دانانی ھاوپەیمانە خێڵەکی و ناوچەیییەکان لە کاریگەرترین پۆستەکانی [[حکوومەت]]دا. لە کاتێکدا حیزبی بەعس ھەوڵیدەدا جەخت لەسەر ناسنامەیەکی نیشتمانی ھاوبەش بکاتەوە لەسەر حسابی ناسنامە تایفەگەرییە کۆمەڵایەتییەکان، سیاسەتەکانی بونیادنان لەسەر بازنەیەکی بچووکی ھاوپەیمانە متمانەپێکراوەکان لەلایەن [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] و جێگرەکەی سەددام حوسێن، بووە ھۆی دروستبوونی کەلێنێک لە نێوان جەختکردنەوەی نیشتمانیی حیزبی بەعس و بەرژەوەندییە تایبەتییەکانی خۆیان. لە ساڵانی حەفتاکان بەدواوە، گرژییە تایفەگەرییەکان لە ژێرەوە دەکوڵان و [[ئۆپۆزسیۆن]]ی تایفەگەری و توندوتیژی دەستیان بە دەرکەوتن کرد و ھەندێک جار زۆر دەنگیان دەدایەوە. بە پلەی یەکەم زۆرینەیەکی زۆری شیعەکان لە دوورخستنەوەیان لە حکوومەت ناڕازی بوون. ھەرچەندە بەعس بانگەشەی نەھێشتنی ئایدۆلۆژیا تایفەگەرییەکان و بەشداریکردنی مەزھەبە جیاوازەکانی لە سوپا و دامەزراوە حکوومییەکانی دیکەدا دەکرد، بەڵام تا ساڵی ١٩٧٧ تەنھا کەسایەتییە خێڵەکییە سوننەکانی نزیک لە سەددام پۆستەکانیان لە [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش]]، کە بەرزترین دەسەڵات بوو، پاراستبوو. جگە لەوەش، دانیشتووانی [[کورد]]یش ھەستیان بە پەراوێزخستن دەکرد لەلایەن بەعسەوە. لە کۆتایی ساڵانی شەستەکاندا، حیزبی بەعس ھەڵمەتێکی [[تەعریبکردن]]ی [[باشووری کوردستان]]ی دەستپێکرد بۆ مسۆگەرکردنی دڵسۆزی. ئەمەش بەو مانایە بوو کە زۆرێک لە خێزانە کوردەکان ئاوارە کران و خێزانی عەرەب لە شوێنیان دانران. نموونەیەک بۆ ئۆپۆزسیۆنی توندوتیژی تایفەگەری ڕوون دژی ئەم سیاسەتانە بریتییە لە [[دووەمین شەڕی کورد و عێراق]] کە لە ساڵانی ١٩٧٤ و ١٩٧٥ ڕوویدا، کاتێک گرووپە جیاوازەکانی یاخیبووی کورد بەبێ سەرکەوتن ھەوڵیاندا سەربەخۆیی لە باشووری کوردستان بەدەستبھێنن بە دەستپێکردنی ئاژاوەگێڕی. لە ھەمان ماوەدا، [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی|حیزبی دەعوە]]ی شیعە لە عێراق جەماوەری پەیدا کرد. دوای دامەزراندنی لە ساڵی ١٩٧٠، چالاکوانانی حیزب چەندین ئاژاوەیان دەستپێکرد، کە دیارترینیان ئاژاوەکانی ١٩٧٤ و ١٩٧٧ بوون. بەھۆی باڵادەستی سەربازی و سەرچاوەکانییەوە، ڕژێمی بەعس توانی بە خێرایی سەرکوتکردنی ئەو جۆرە ئاژاوەگێڕیانە ئەنجام بدات کە سروشتێکی تایفەگەرییان ھەبوو. لە سەرەتاوە، [[ڕژێمی بەعس]] کۆنترۆڵێکی توندی بەسەر دانیشتووانی [[عێراق]]دا سەپاندبوو. ھەموو ئەوانەی بە ناپاکی دادەندران، دوور دەخرانەوە و ھاوپەیمانە نزیکەکان، کە زۆرجار لەسەر بنەمای تایفەگەری ھەڵدەبژێردران، دەھێنرانە پێشەوە. لە کاتێکدا بەعس بانگەشەی ناسنامەی نیشتمانی دەکرد و گرووپە نەتەوەیی و ئایینییە جیاوازەکانی لە حکوومەتدا لەخۆگرتبوو، حیزبەکە ھەروەھا دەستی ھەبوو لە دروستکردنی کەشێکی گرژ کە تێیدا ھیچ شوێنێک بۆ بێوەفایی یان [[ئۆپۆزسیۆن]] نەبوو. لەژێر ڕژێمی بەعسدا، حاڵەتەکانی توندوتیژی تایفەگەری بە خێرایی سەرکوت دەکران. == توندوتیژیی تایفەگەری لەژێر دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]] == لە ساڵی ١٩٧٩، [[سەددام حوسێن]] بە فەرمی بوو بە سەرۆکی [[عێراق]] دوای ئەوەی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] بەھۆی کێشەی تەندروستییەوە دەستی لەکارکێشایەوە. لەژێر دەسەڵاتی سەددامدا، ئەو سیستمەی کە تێیدا ھاووڵاتیان، ڕێکخراوەکان و حیزبەکان چاودێری دەکران، توندتر بوو بۆ ڕێگریکردن لە لەدەستدانی باڵادەستی سیاسی بەسەر عێراقدا. سەددام دڵسۆزی تەواوی مسۆگەر کرد لە ڕێگەی چاودێرییەکی بەرفراوان و بە لابردنی ھەر نەیارێکی سیاسیی ئەگەری. تەنھا شەش ڕۆژ دوای دەستبەکاربوونی فەرمی، سەددام فەرمانی دەستگیرکردنی ٦٦ ئەندامی [[حیزبی بەعس]]ی دەرکرد و ھەندێکیانی کوشت، لە ڕووداوێکدا کە بە «[[پاکتاوی خولد]]» ناسراوە، چونکە گومانی لە دڵسۆزییان ھەبوو. ئەم ڕووداوە زەمینەخۆشکەر بوو بۆ دەیەکانی داھاتوو کە تێدا ئەو کەسایەتییانەی گومانی بێوەفاییان لێ دەکرا بەرامبەر بە ئەو، ڕووبەڕووی ساڵانێک زیندانیکردن دەبوونەوە. لەبەر ئەوەی زۆرێک لەوانەی بە دوژمن یان ناپاک دادەندان پێشینەیەکی تایفەگەری جیاوازیان ھەبوو، گرژییە تایفەگەرییەکانیش زیادیان کرد. بۆ نموونە، ھاووڵاتیانی [[کورد]]، [[شیعە]] و [[ئێرانی]] بە بیانووی بیانی بوون لە عێراق دەردەکران، کە زۆرجار لەو کاتەدا وەک کردەوەیەکی پاکتاوی تایفەگەری ناودەبرا. گرژییە تایفەگەرییەکان لەگەڵ [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئێران]] و ھەڵگیرسانی [[جەنگی ئێران و عێراق]] لە ساڵی ١٩٨٠ دەرکەوتن. لە ساڵی ١٩٧٩ شۆڕشی ئێران بە سەرکردایەتی ئایەتوڵڵای گەورەی شیعە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] ڕوویدا کاتێک [[خانەوادەی پەھلەوی]] دەرکرد و ڕێگەی بۆ دامەزراندنی کۆماری ئیسلامی ئێران خۆش کرد. خومەینی دەستی بە ھەڵمەتێکی پڕوپاگەندە کرد کە ئاراستەی شیعەکانی عێراق کرابوو و ھانی دەدان پەیڕەوی لە ئایدۆلۆژیای خومەینی بکەن و دژی ڕژێمی باڵادەستی سوننەی سەددام ڕاپەڕن بۆ ئەوەی دواجار بیڕوخێنن. لە ساڵی ١٩٨٠، سەددام جەنگی دژی ئێران ڕاگەیاند و ھەوڵیدا [[پارێزگای خوزستان]]ی دەوڵەمەند بە [[نەوت]]ی ئێران داگیر بکات. ھۆکارەکانی چوونی بۆ جەنگ بریتی بوون لە باوەڕی سەددام بەوەی کە ئێران ڕێککەوتنی جەزائیری ساڵی ١٩٧٥ی شکاندووە سەبارەت بە ڕێڕەوە ئاوییەکە و دەستوەردان لە سیاسەتی عێراق دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا، سەرەڕای ئەم پاڵنەرە سیاسی و ئابوورییانە بۆ جەنگ، جەنگەکە لەسەر بنەمای ئایینیش کرا. وەک سەددام دواتر باسی کرد، خومەینی باوەڕی وابوو کە دانیشتووانی شیعە لە باشووری عێراق شوێنی دەکەون، بەڵام ئەوان وایان نەکرد و بە دڵسۆزی بۆ عێراق مانەوە و دژی ئێرانییەکان جەنگان. بۆ ڕێگریکردن لە پەیوەستبوونی شیعەکان بە ئێرانەوە، [[سەددام]] جەختی زیاتری خستە سەر سروشتی عەرەبیی عێراق بە پێچەوانەی سروشتی فارسیی ئێرانییەکان. سەرەڕای ئەوەش، ھەوڵیدا پشتگیری ھاووڵاتیانی پێشینەی نەتەوەیی جیاواز بەدەستبھێنێت بە پێشکەشکردنی بەخششی دڵسۆزانە بە کۆمەڵگاکانیان. نموونەکان بریتی بوون لە پشتیوانی دارایی بۆ وەقفەکانی شیعە و نۆژەنکردنەوەی مەزارگەی [[عەلی کوڕی ئەبووتالیب|ئیمام عەلی]]. سەرەڕای ئەم ھەوڵە فراوانانە بۆ بەدەستھێنانی پشتگیری لە نێوان مەزھەبە جیاوازەکاندا، گرژییە تایفەگەرییەکان بەردەوام لە ھەڵکشاندا بوون، بەتایبەتی بەھۆی جەنگی ئێران و عێراقەوە. مەزەندەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە نزیکەی ٢٥٠٬٠٠٠ عێراقی لەکاتی جەنگەکەدا گیانیان لەدەستداوە. ئەم قوربانیانە لە ھەردوو لایەنی سوننە و شیعە ڕکابەری نێوان گرووپە نەتەوەیی و ئایینییە جیاوازەکانی زیاتر کرد. جگە لەوەش، زۆرێک لە سەربازان، ئەفسەران و ھاووڵاتیانی شیعە لە وڵات ھەڵھاتن و لە شوێنێکی تر داوای پەنابەریان کرد، بە پلەی یەکەم لە ئێران و سووریای بەعسی کە [[عەلەوی|عەلەوییەکان]] تێیدا باڵادەستن. لە باکوور، ئاوارەکردنی خەڵکی [[کورد]] وەک بەشێک لە ھەڵمەتی [[تەعریبکردن]] بە درێژایی ساڵانی ھەشتاکان بەردەوام بوو. ھەرچەندە زۆرینەی خەڵکی خاوەن پێشینەی کوردی ڕووبەڕووی ڕێژەی بەرزی قوربانی نەبوونەوە لە کاتی جەنگەکەدا، بەڵام سەددام چالاکی گرووپە سیاسییە کوردییەکانی وەک خیانەتێک دژی ڕژێمەکەی دەبینی و تۆمەتباری دەکردن بە ھاوکاری سەربازی و ھەواڵگری لەگەڵ ئێران لە سنوورەکانەوە. [[ڕژێمی بەعس]] سزای ئەم گرووپە چالاکوانانەی لە باکووری عێراق دا بە بەکارھێنانی توندوتیژییەکی بەرفراوان لە «[[شاڵاوی ئەنفال]]» لە کۆتایی ساڵانی ھەشتاکاندا. ئەم بەکارھێنانی توندوتیژییە توندڕەوە بووە ھۆی ژمارەیەکی زۆر لە قوربانیان کە بە نزیکەی ١٥٠٬٠٠٠ تا ٢٠٠٬٠٠٠ کوژراو مەزەندە دەکرێت و دەنگدانەوەی زیاتری لە ناو کۆمەڵگەی کوردیدا ھەبوو، کە بەشدار بوو لە دروستبوونی ھەستێکی بەھێزتری دابەشبوونی تایفەگەری. لە پاشھاتی جەنگی ئێران و عێراق، بێمتمانەیی تایفەگەری تەقییەوە و زیاتر دەرکەوت لە کاتی [[جەنگی کەنداو]]، کە لەلایەن سەددامەوە دەستی پێکرد کاتێک عێراق لە مانگی [[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|ئابی ١٩٩٠ کووەیتی]] داگیرکرد. ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە بۆردومانکردنی ئامانجە عێراقییەکان وەڵامیان دایەوە، بەتایبەتی لە ناوچەکانی باشووری عێراق. ئەم ھێرشە پێچەوانانە بەتایبەتی کاریگەری کردە سەر شیعەکان، کە بووە ھۆی قوربانی و زیان گەیاندن بە ژێرخان. دوای پاشەکشە لە [[کووەیت]] لە ساڵی ١٩٩١، [[ڕاپەڕین]] لە ١٤ پارێزگا لە کۆی ١٨ پارێزگای عێراق سەریھەڵدا. یاخیبووەکان بە سەرەکی [[عەرەبی شیعە]] و کورد بوون کە ھێرشیان کردە سەر دەسەڵاتی سیاسی ھەبوو و پەراوێزخستنی کۆمەڵایەتییان لەژێر حوکمی بەعسدا. ڕاپەڕینەکان بەزۆری سروشتێکی تایفەگەرییان ھەبوو و خۆپیشاندەران وێنەی سەرکردە ئایینییە شیعەکان، وەک خومەینی، و ھێما ئایینییەکانیان بەرز دەکردەوە. وەک توێژەر و ڕۆژنامەنووس خەلیل عوسمان وەسفی ڕاپەڕینەکان دەکات: {{وتە١|«یاخیبوونەکە لە [[باشووری عێراق]] بە جەختکردنەوەیەکی بەھێز لەسەر ناسنامەی [[شیعە]] دیار بوو، کە ھێما و ڕیتۆریک و ئایینی شیعەی ئاشکرای تێدابوو… بەڵام جەختکردنەوەی بەسۆز و توند لەسەر ناسنامەی شیعە لە بەرامبەر دەوڵەتی بەعسی ستەمکاردا بووە ھۆی دروستبوونی ترس و ھەستی پەراوێزخستن لە نێوان سوننەکاندا، کە ئەنجامەکەی لەدەستدانی ھاوسۆزییان بوو بۆ یاخیبوونەکە.»}} دواجار ڕاپەڕینەکان بە بەکارھێنانی ھێزی دڕندانە و توندوتیژی بەرفراوان لەلایەن ڕژێمەوە وەک کوشتنی بەکۆمەڵی یاخیبووەکان سەرکوت کران. لە باکوور، زۆرێک لە ھاووڵاتیانی کورد [[کۆڕەوی کوردانی باشووری کوردستان (١٩٩١)|ناچار بوون ھەڵبێن]] بەھۆی ترسیان لە تۆڵەسەندنەوەی ڕژێمی [[سەددام حوسێن]]. بەھۆی خراپی بارودۆخی ژیان لە چیاکاندا، زیاتر لە ٢٠٬٠٠٠ لەم پەنابەرانە لە ماوەی مانگەکانی دواتردا گیانیان لەدەستدا. ھەرچەندە گەڕاندنەوەی کۆنترۆڵی دەوڵەتی سوننە و ئاسایش بەربەست بوو بۆ ڕژێمی بەعس، بەڵام توانییان سەقامگیری بگێڕنەوە. لە دەیەی دواتردا، سەددام زیاتر پشتی بە ھاوپەیمانانی خێزان و خێڵەکەی خۆی و ئەوانە دەبەست کە دڵسۆزی بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، سەرەڕای نوێبوونەوەی سەرنجی تایفەگەریی سەددام، دەرکەوتەکانی دیکەی ناسنامەی تایفەگەری لە ساڵانی نەوەدەکاندا بە توندی لەلایەن ڕژێمەوە سەرکوت دەکران. جگە لە تیرۆرکردنی جیاواز دژی کەسایەتییە سیاسی و ئایینییە کاریگەرەکان، توندوتیژی تایفەگەری بەرفراوان لە عێراق تەنھا دوای لابردنی سەددام لە دەسەڵات لە ساڵی ٢٠٠٣ لە دوای داگیرکاریی بە سەرکردایەتی [[ئەمریکا]] سەریھەڵدایەوە. == توندوتیژیی تایفەگەری لەدوای داگیرکاریی بە سەرکردایەتی ئەمریکا == دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکاریی عێراق]] بە سەرکردایەتی [[ئەمریکا]] و ڕووخانی [[سەددام حوسێن]]، وڵاتەکە بە ھێواشی بەرەو شەڕێکی ناوخۆیی تایفەگەری ڕۆیشت. ئەم ھەڵکشانەی گرژییە تایفەگەرییەکان ئەنجامی چەندین ھۆکار بوو. یەکەم، دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان (CPA)، بە سەرکردایەتی پۆڵ بریمەر، ھەڵمەتێکی بۆ «ڕیشەکێشکردنی [[حیزبی بەعسی عێراق|بەعس]]» دەستپێکرد و سوپا و ئاسایشی عێراقی ھەڵوەشاندەوە. ئەم دوو ڕێوشوێنە بوونە ھۆی [[بێکاری]]یەکی زۆر، بەتایبەتی لە نێوان دانیشتووانی [[سوننە]]ی وڵاتەکەدا. سەرەڕای ئەوەش، ھەڵوەشاندنەوەی ھێزە ئەمنییەکان بووە ھۆی ئاستێکی بەرزی [[تاوانکاری]]. بۆ ئەوەی خۆیان بپارێزن، زۆرێک لە ھاووڵاتیانی مەدەنی عێراق پەیوەندییان بە [[میلیشیا]]کانەوە کرد یان پارەیان پێدەدان، کە زۆربەیان سروشتێکی تایفەگەرییان ھەبوو. لە ھەمان کاتدا، کۆمەڵگەی عەرەبی سوننە، کە لە سەردەمی سەددام حوسێندا باڵادەست بوون بەسەر وڵاتەکەدا، لە دەسەڵات دوورخرانەوە لەکاتێکدا عەرەبی [[شیعە]] و [[کوردەکان]] گەیشتنە دەسەڵات. ئەنجومەنی حوکمی عێراق (ICG) بەپێی دیمۆگرافیای وڵات پێکھێنرا: ١٣ شیعە، ٥ عەرەبی سوننە، ٥ کورد، ١ [[مەسیحی]] و ١ [[تورکمان]]. لە ناو ئەم ئەنجومەنەدا، کۆمەڵگەی سوننە کێشەی زۆری ھەبوو لە نوێنەرایەتیکردنی خۆی و دیاریکردنی داواکارییەکانی. لەبەر ئەوەی زۆرێک لە سەرکردە کۆنەکانی کۆمەڵگەکە زۆربەیان سەر بە بەعس بوون، یان دەستگیرکران یان قەدەغەکران لە بەشداریکردن لە [[ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق]]. جگە لەوەش، ھیچ حیزبێکی سیاسی سوننەی ڕێکخراو نەبوو چونکە ھەموو شێوە سیاسییەکانی نوێنەرایەتی سوننە جگە لە بەعس لەژێر دەسەڵاتی حوسێندا بە توندی سەرکوت کرابوون. لە ڕەتکردنەوەیان بۆ سیستمە سیاسییە نوێیەکە، زۆربەی سوننەکان بڕیاریاندا دەنگ نەدەن لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ھەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥]] کە بووە ھۆی بێبەشبوونیان لە حکوومەتە نوێیەکەدا. لەبری ئەوە، ھاوپەیمانی عێراقی یەکگرتوو، کە لە دوو حیزبی شیعەی «[[ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق]]» (SCIRI) و «[[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی|دەعوە]]» پێکھاتبوو، سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستھێنا. بەھۆی ناڕازیبوون لە داگیرکردنی عێراق لەلایەن ھێزە فرەنەتەوەیییەکانەوە، یاخیبوونێک لە ھاوینی ٢٠٠٣ بەدواوە سەریھەڵدا. ئەم یاخیبوونە لە پارێزگا سوننەکاندا زۆر توند بوو چونکە کۆمەڵگەی سوننە ھەستیان بە پەراوێزخستن دەکرد ھەم لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان و ھەم لەلایەن حکوومەتی نوێی زاڵ بەسەر شیعەدا. لەبەر ئەوەی زۆرێک لە سوننەکان نەمانی خۆیان لە دەسەڵات وەک شتێکی ھاوتەریب لەگەڵ گەیشتنی شیعە بە دەسەڵات دەبینی، ئەم یاخیبوونە سروشتێکی تایفەگەریشی وەرگرت. بەتایبەتی لەگەڵ دەرکەوتنی «[[قاعیدە لە عێراق]]»، ھێرشکردنە سەر شوێن و کەسانی شیعە باوتر بوو. گرووپە تایفەگەرییە دیارەکانی دیکە لە لایەنی سوننە بریتی بوون لە «[[سوپای ئیسلامی لە عێراق]]» و «[[کەتائیبی شۆڕشی ١٩٢٠]]». تا سەرەتای ساڵی ٢٠٠٥ ئەم ھێرشە تایفەگەرییانە بە دەگمەن لەلایەن دانیشتووانی شیعەوە وەڵام دەدرانەوە. تەنھا «ڕێکخراوی بەدر» تۆمەتبار دەکرا بە ئەنجامدانی ھێرشی تۆڵەسەندنەوە دژی بەرپرسانی ڕژێمی پێشوو و ئەندامە دیارەکانی بەعس؛ بەڵام لەگەڵ ھەڵبژاردنەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥، ئەندامانی فەیلەقی بەدر دزەیان کردە ناو ھێزە ئەمنییەکان و دەستیان کرد بە کردەوەی تۆڵەسەندنەوە دژی دانیشتووانی سوننە. لەم کاتەدا بوو کە «[[سوپای مەھدی]]»، بە سەرکردایەتی [[موقتەدا سەدر]]، تێوەگلا لە چالاکییەکانی پاکتاوی تایفەگەری. ئەم ھێرشە تۆڵەسەندنەوانە بوونە ھۆی سووڕێکی توندوتیژی کە لە ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٧ وڵاتەکەی گرتەوە. لەگەڵ [[تەقاندنەوەی مەزارگەی عەسکەری]] لە شوباتی ٢٠٠٦ لە [[سامەڕا]]، توندوتیژییەکە پەرەی سەند بۆ شەڕێکی ناوخۆیی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ تا سەرەتای ٢٠٠٨ی خایاند. لەم شەڕەدا، میلیشیا تایفەگەرییەکان بەشدارییان لە چالاکییەکانی پاکتاوی تایفەگەریدا کرد. ھەرچەندە ژمارەی دەقیقی قوربانیان نادیارە، بەڵام مەزەندە دەکرێت کە زیاتر لە ٢٠٬٠٠٠ مەدەنی تەنھا لە ساڵی ٢٠٠٦دا کوژرابن. تا سەرەتای ساڵی ٢٠٠٨، دەان ھەزار مەدەنی عێراقی کوژرابوون و نزیکەی ٤ ملیۆن کەس ئاوارە بوون. بەتایبەتی، پایتەختی [[بەغدا]] گورزێکی گەورەی بەرکەوت چونکە شارەکە لەسەر بنەمای تایفەگەری ڕێکخرایەوە. گەڕەکە تێکەڵاوەکانی پێشوو کەوتنە ژێر دەسەڵاتی میلیشیا تایفەگەرییەکان کە ھەموو ئەوانەیان دەردەکرد کە وابەستەیی تایفەگەری جیاوازیان ھەبوو. جگە لە کوشتنی تایفەگەری لەلایەن دەستەکانی مەرگەوە، توندوتیژییەکە [[ڕفاندن]] بۆ [[پارە]] و [[ئەشکەنجەدان]] لە ناوەندە نھێنییەکانی دەستبەسەرکردن کە لەلایەن میلیشیاکانەوە بەڕێوەدەبران، لەخۆ دەگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} 0y2blmit0dkhwq7kp3d3os37a1ucscc 0 292867 1569552 1564070 2026-03-28T19:29:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569552 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی ماڵپەڕ | ناو = روژمان (Rojman) | لۆگۆ = [[پەڕگە:Cropped-rojman.png|center|200px]] | وێنە = | نووسینی وێنە = ماڵپەڕی خبری و شرۆڤەکاریی روژمان | جۆر = هەواڵنێری، مافی مرۆڤ، کۆمەڵایەتی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] | خاوەن = | سەرنووسەر = زانا (Zana) | ڕێکەوتی دەستپێکردن = | ناونیشان = {{URL|https://rojman.org/}} | دۆخی ئێستا = چالاک }} '''روژمان''' (بە [[فارسی]]: ''وب‌سایت روژمان'') ماڵپەڕێکی هەواڵنێری، سیاسی و کۆمەڵایەتییە کە بایەخێکی تایبەت بە ڕووداوەکانی [[کوردستان]]، ئێران و جیهان دەدات. ئەم ماڵپەڕە زیاتر لەسەر پرسەکانی وەک مافی مرۆڤ، بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان (کرێکاری، ژنان و خوێندکاری) و بڵاوکردنەوەی وتارە سیاسی و ڕەخنەییەکان کار دەکات. == ئامانج و ناوەڕۆک == ماڵپەڕی روژمان خۆی وەک دەنگێکی سەربەخۆ دەناسێنێت کە هەوڵ دەدات پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ئێران و بەتایبەت لە ناوچە کوردنشینەکان ڕووماڵ بکات. ناوەڕۆکی ماڵپەڕەکە لەم بەشە سەرەکییانە پێکدێت: * '''هەواڵەکان:''' ڕووماڵکردنی ڕووداوە سیاسی و مەدەنییەکانی ڕۆژ. * '''بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان:''' گرینگیدان بە مانگرتن و ناڕەزایەتییە کرێکارییەکان و چالاکییەکانی بواری ژنان. * '''یادداشت و شرۆڤە:''' بڵاوکردنەوەی وتاری شیکاری لەسەر دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی. == تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان == روژمان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا چالاکە و بۆ بڵاوکردنەوەی خێراتری هەواڵەکان سوود لەم پلاتفۆرمانە وەردەگرێت: * '''تێلێگرام:''' کەناڵی فەرمیی روژمان بۆ بڵاوکردنەوەی نوێترین هەواڵ و ڕاپۆرتەکان. * '''ئینستاگرام:''' بڵاوکردنەوەی وێنە و ڤیدیۆکانی پێوەندیدار بە ڕووداوەکانی کوردستان و ئێران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://rojman.org/derbare/ دەربارەی ئێمە - ماڵپەڕی روژمان]{{بەستەری مردوو|url=https://rojman.org/derbare/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=خەزەرحەیدەری |یەکەم=فەهیمە |سەردێڕ=یادآر – بەشی نۆیەم: گفتوگۆ لەگەڵ زانا سەییدزادە سەرنووسەری ماڵپەڕی روژمان |ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/7373160.html |وێبگە=دەنگی ئەمریکا (VOA) |زمان=fa |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://rojman.org/ ماڵپەڕی فەرمیی روژمان] * [https://t.me/Rojman_org کەناڵی تێلێگرامی روژمان] * [https://www.instagram.com/rojman_org/ پەڕەی ئینستاگرامی روژمان] [[پۆل:ماڵپەڕە کوردییەکان]] [[پۆل:ماڵپەڕە هەواڵییەکانی کوردستان]] [[پۆل:مافی مرۆڤ لە کوردستان]] 4btvnlx92d55qjp0vpr7nxc6akaj2pw 1569716 1569552 2026-03-29T10:12:51Z Arman azadi42 74741 1569716 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی ماڵپەڕ | ناو = روژمان (Rojman) | لۆگۆ = [[پەڕگە:Cropped-rojman.png|center|200px]] | وێنە = | نووسینی وێنە = ماڵپەڕی خبری و شرۆڤەکاریی روژمان | جۆر = هەواڵنێری، مافی مرۆڤ، کۆمەڵایەتی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] | خاوەن = | سەرنووسەر = زانا (Zana) | ڕێکەوتی دەستپێکردن = | ناونیشان = {{URL|https://rojman.org/}} | دۆخی ئێستا = چالاک }} '''روژمان''' (بە [[فارسی]]: ''وب‌سایت روژمان'') ماڵپەڕێکی هەواڵنێری، سیاسی و کۆمەڵایەتی لە فەڕانسەیە<ref>https://assoce.fr/waldec/W212015743/ROJMAN-EUROPEAN-OBSERVATORY-FOR-HUMAN-RIGHTS-AND-INDEPENDENT-MEDIA</ref> کە بایەخێکی تایبەت بە ڕووداوەکانی [[کوردستان]]، ئێران و جیهان دەدات. ئەم ماڵپەڕە زیاتر لەسەر پرسەکانی وەک مافی مرۆڤ، بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان (کرێکاری، ژنان و خوێندکاری) و بڵاوکردنەوەی وتارە سیاسی و ڕەخنەییەکان کار دەکات. == ئامانج و ناوەڕۆک == ماڵپەڕی روژمان خۆی وەک دەنگێکی سەربەخۆ دەناسێنێت کە هەوڵ دەدات پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ئێران و بەتایبەت لە ناوچە کوردنشینەکان ڕووماڵ بکات. ناوەڕۆکی ماڵپەڕەکە لەم بەشە سەرەکییانە پێکدێت: * '''هەواڵەکان:''' ڕووماڵکردنی ڕووداوە سیاسی و مەدەنییەکانی ڕۆژ. * '''بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان:''' گرینگیدان بە مانگرتن و ناڕەزایەتییە کرێکارییەکان و چالاکییەکانی بواری ژنان. * '''یادداشت و شرۆڤە:''' بڵاوکردنەوەی وتاری شیکاری لەسەر دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی. == تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان == روژمان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا چالاکە و بۆ بڵاوکردنەوەی خێراتری هەواڵەکان سوود لەم پلاتفۆرمانە وەردەگرێت: * '''تێلێگرام:''' کەناڵی فەرمیی روژمان بۆ بڵاوکردنەوەی نوێترین هەواڵ و ڕاپۆرتەکان. * '''ئینستاگرام:''' بڵاوکردنەوەی وێنە و ڤیدیۆکانی پێوەندیدار بە ڕووداوەکانی کوردستان و ئێران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://rojman.org/derbare/ دەربارەی ئێمە - ماڵپەڕی روژمان]{{بەستەری مردوو|url=https://rojman.org/derbare/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=خەزەرحەیدەری |یەکەم=فەهیمە |سەردێڕ=یادآر – بەشی نۆیەم: گفتوگۆ لەگەڵ زانا سەعیدزادە سەرنووسەری ماڵپەڕی روژمان |ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/7373160.html |وێبگە=دەنگی ئەمریکا (VOA) |زمان=fa |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://rojman.org/ ماڵپەڕی فەرمیی روژمان] * [https://t.me/Rojman_org کەناڵی تێلێگرامی روژمان] * [https://www.instagram.com/rojman_org/ پەڕەی ئینستاگرامی روژمان] [[پۆل:ماڵپەڕە کوردییەکان]] [[پۆل:ماڵپەڕە هەواڵییەکانی کوردستان]] [[پۆل:مافی مرۆڤ لە کوردستان]] 6q9s24ipbgx00cjf5tf7mgff16m1g8x 1569721 1569716 2026-03-29T10:20:54Z Arman azadi42 74741 1569721 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی ماڵپەڕ | ناو = روژمان (Rojman) | لۆگۆ = [[پەڕگە:Cropped-rojman.png|center|200px]] | وێنە = | نووسینی وێنە = ماڵپەڕی خبری و شرۆڤەکاریی روژمان | جۆر = هەواڵنێری، مافی مرۆڤ، کۆمەڵایەتی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] | خاوەن = | سەرنووسەر = زانا (Zana) | ڕێکەوتی دەستپێکردن = | ناونیشان = {{URL|https://rojman.org/}} | دۆخی ئێستا = چالاک }} '''روژمان''' (بە [[فارسی]]: ''وب‌سایت روژمان'') ماڵپەڕێکی هەواڵنێری، سیاسی و کۆمەڵایەتی لە فەڕانسەیە<ref>https://assoce.fr/waldec/W212015743/ROJMAN-EUROPEAN-OBSERVATORY-FOR-HUMAN-RIGHTS-AND-INDEPENDENT-MEDIA</ref> کە بایەخێکی تایبەت بە ڕووداوەکانی [[کوردستان]]، ئێران و جیهان دەدات. ئەم ماڵپەڕە زیاتر لەسەر پرسەکانی وەک مافی مرۆڤ، بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان (کرێکاری، ژنان و خوێندکاری) و بڵاوکردنەوەی وتارە سیاسی و ڕەخنەییەکان کار دەکات. == ئامانج و ناوەڕۆک == ماڵپەڕی روژمان خۆی وەک دەنگێکی سەربەخۆ دەناسێنێت کە هەوڵ دەدات پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ئێران و بەتایبەت لە ناوچە کوردنشینەکان ڕووماڵ بکات. ناوەڕۆکی ماڵپەڕەکە لەم بەشە سەرەکییانە پێکدێت: * '''هەواڵەکان:''' ڕووماڵکردنی ڕووداوە سیاسی و مەدەنییەکانی ڕۆژ. * '''بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان:''' گرینگیدان بە مانگرتن و ناڕەزایەتییە کرێکارییەکان و چالاکییەکانی بواری ژنان. * '''یادداشت و شرۆڤە:''' بڵاوکردنەوەی وتاری شیکاری لەسەر دۆخی سیاسی و کۆمەڵایەتی. == تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان == روژمان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا چالاکە و بۆ بڵاوکردنەوەی خێراتری هەواڵەکان سوود لەم پلاتفۆرمانە وەردەگرێت: * '''تێلێگرام:''' کەناڵی فەرمیی روژمان بۆ بڵاوکردنەوەی نوێترین هەواڵ و ڕاپۆرتەکان. * '''ئینستاگرام:''' بڵاوکردنەوەی وێنە و ڤیدیۆکانی پێوەندیدار بە ڕووداوەکانی کوردستان و ئێران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://rojman.org/derbare/ دەربارەی ئێمە - ماڵپەڕی روژمان]{{|url=https://rojman.org/%d8%b1%d9%88%da%98%d9%85%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d9%85%d8%a7/ |date=ئازاری ٢٠٢٦ }} * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=خەزەرحەیدەری |یەکەم=فەهیمە |سەردێڕ=یادآر – بەشی نۆیەم: گفتوگۆ لەگەڵ زانا سەعیدزادە سەرنووسەری ماڵپەڕی روژمان |ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/7373160.html |وێبگە=دەنگی ئەمریکا (VOA) |زمان=fa |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://rojman.org/ ماڵپەڕی فەرمیی روژمان] * [https://t.me/Rojman_org کەناڵی تێلێگرامی روژمان] * [https://www.instagram.com/rojman_org/ پەڕەی ئینستاگرامی روژمان] [[پۆل:ماڵپەڕە کوردییەکان]] [[پۆل:ماڵپەڕە هەواڵییەکانی کوردستان]] [[پۆل:مافی مرۆڤ لە کوردستان]] 1eu8r4o4dbbkk1pu5yk20evj8ahb45y 0 293151 1569435 1566296 2026-03-28T14:08:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1569435 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''جۆن دانیال «ڕازین» کەین''' (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٦٨) ژەنەڕاڵێکی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھێزی ئاسمانی ئەمریکا]] و سەرمایەدارە، لە ئێستادا وەک ٢٢٦ەمین سەرۆکی ئەرکانی ھاوبەشی سوپای ئەمریکا کاردەکات. لە ساڵی ٢٠٢١ تا ٢٠٢٤ وەک یاریدەدەری بەڕێوەبەری کاروباری سەربازی لە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]] کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://babel.ua/en/news/117064-dan-kaine-is-the-new-chairman-of-the-us-joint-chiefs-of-staff-for-this-trump-brought-him-back-from-retirement|سەردێڕ=Dan Kaine is the new chairman of the US Joint Chiefs of Staff — for this, Trump brought him back from retirement|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250512060816/https://babel.ua/en/news/117064-dan-kaine-is-the-new-chairman-of-the-us-joint-chiefs-of-staff-for-this-trump-brought-him-back-from-retirement|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=babel.ua|زمان=en|url-status=live}}</ref> کەین لە ساڵی ١٩٩٠ لە [[معھد فرجینیا العسکری|پەیمانگای سەربازی ڤێرجینیا]] دەرچووە، دوای ماوەیەکی کەم وەک ئەفسەرێک ڕاسپێردرا و لە پۆستە جیاوازەکانی ھێزی ئاسمانیدا کاری کردووە، دیارترینیان وەک فڕۆکەوانی [[جەنەراڵ داینامیکس ئێف ١٦ فایتینگ فالکۆن|فڕۆکەی ئێف ١٦]]. تا ساڵی ٢٠٢٥، کەین ٢٨٠٠ کاتژمێر گەشتی تۆمارکردبوو و دوو گەشتی لە عێراقدا ئەنجامداوە. لە ساڵی ٢٠١٦ تا ٢٠١٨ وەک یاریدەدەری فەرماندەی گشتی بۆ [[فەرماندەییی ئۆپەراسیۆنە تایبەتە ھاوبەشەکان|فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە تایبەتە ھاوبەشەکان]]، لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠١٩ وەک جێگری فەرماندەیی گشتی ئۆپەراسیۆنی ویستی پتەو لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠١٩، و بەڕێوەبەری بەرنامەکانی دەستڕاگەیشتن بە تایبەت لە نووسینگەی یاریدەدەری وەزیری بەرگری بۆ بەدەستھێنان و بەردەوامبوون لە ساڵی ٢٠١٩ تا ٢٠٢١ خانەنشین بووە ٢٠٢٤. لە شوباتی ٢٠٢٥ سەرۆک [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] چارڵز کیو براونی وەک سەرۆکایەتی ھەییەی ئەرکانی ھاوبەش لە پۆستەکەی دوورخستەوە و کەینی بۆ جێگرتنەوەی دانا. {{تێبینی|تم ترشیح [[ماکسویل تایلور]] کرئیس للھیئة المشترکة الأرکانیة من قبل الرئیس [[جون إف کینیدی]] فی عام ١٩٦٢ بعد تقاعدە فی عام ١٩٥٩، علی الرغم من أنە تم ترشیحە للخدمة فی العام السابق.<ref>{{استشهاد بخبر|تاريخ=2025-02-22|عنوان=Trump ousts Joint Chiefs chairman, other leaders in major Pentagon shake-up|لغة=en|صحيفة=Washington Post|مسار=https://www.washingtonpost.com/national-security/2025/02/21/trump-joint-chiefs-of-staff-charles-brown-dan-caine/|تاريخ-الوصول=2025-06-24|مسار أرشيف=http://web.archive.org/web/20250224164849/https://www.washingtonpost.com/national-security/2025/02/21/trump-joint-chiefs-of-staff-charles-brown-dan-caine/|تاريخ أرشيف=2025-02-24}}</ref>}} [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا]] لە مانگی نیساندا کەینی دامەزراند. یەکەم سەرۆکی ئەرکانی ھاوبەشە کە پێشتر پلەی ژەنەڕاڵ یان ئەمیڕاڵی چوار ئەستێرەی نەبووە و یەکەم کەسە کە دوای خانەنشینبوونی کاندید کراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|John D. Caine}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] 2xmd1hormj1g2kd9te3ihme8ur8qhcq 0 293155 1569392 1569236 2026-03-28T12:03:31Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569392 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''تۆمەر بار''' (بە [[عیبری]]: תומר בר) ژەنەراڵێکی [[ئیسرائیل]]ییە و لە ئێستادا فەرماندەیی [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل|ھێزی ئاسمانی ئیسرائیلە]]. پێش ئەوەی ھەڵبژێردرێت بۆ شوێنگرتنەوەی ئەمیکام نۆرکین وەک فەرماندەی ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل، وەک سەرۆکی بەڕێوەبەرایەتی دیزاینی ھێزەکان لە [[سوپای ئیسرائیل]]دا کاری کردووە، کە وەشانێکی ڕێکخراوە لە بەڕێوەبەرایەتی پلاندانانی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/tomer-bar-picked-as-next-head-of-the-israeli-air-force/|سەردێڕ=Tomer Bar picked as next head of the Israeli Air Force|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241130071617/https://www.timesofisrael.com/tomer-bar-picked-as-next-head-of-the-israeli-air-force/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=29 نوفمبر 2024|وێبگە=تايمز أوف إسرائيل|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Tomer Bar}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٩]] c3z6auzvagnootu3o18wbyiktlhuszm 0 293261 1569391 1569238 2026-03-28T12:03:21Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569391 wikitext text/x-wiki {{Databox}} لە ١٧ی ئازاری ٢٠٢٦، [[عەلی لاریجانی]] سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی کە بە سەرۆکی دیفاکتۆی [[ئێران]] دادەنرا، لە [[تاران]] لە چوارچێوەی زنجیرەیەک ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل کە ئامانج لێی بەرپرسانی باڵای ئێران بوو، تیرۆرکرا. کوژرانی لە چوارچێوەی [[شەڕی ئێران ٢٠٢٦]] ڕوویدا کە لە ٢٨ی شوبات بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر ئامانجە جیاوازەکانی ئێران لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] دەستیپێکرد. لاریجانی ئامانجی ژمارە یەک و باڵاترین بەرپرس بوو کە دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|تیرۆرکردنی]] [[سەید عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] ڕێبەری مەزنی ئێران کوژرابێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> == پێشینە == عەلی لاریجانی دوای ئەوەی لە مانگی ئابی ٢٠٢٥ لەلایەن [[مەسعوود پزیشکیان]] وەک سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی دەستنیشانکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٥ی ئابی ۲۰۲٥ |سەردێڕ=Ali Larijani reappointed secretary of Iran's top security body |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/ali-larijani-reappointed-secretary-irans-top-security-body-2025-08-05/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ۲۰۲٦ |ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Orla Ryan |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ۲۰۰۸ |سەردێڕ=Ahmadinejad rival elected as Iranian speaker |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2008/may/28/iran.middleeast |ئیش=The Guardian}}</ref> لەلایەن ژمارەیەکی زۆر لە ڕۆژنامەکانەوە وەک بەھێزترین پیاو یان ڕێبەری دیفاکتۆی ئێران لە پێش شەڕی ئێران لە ساڵی ٢٠٢٦دا وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ruthless leader, brilliant philosopher: Ali Larijani, Iran's most powerful man |ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/2026-03-14/ty-article-magazine/.highlight/ruthless-leader-brilliant-philosopher-ali-larijani-irans-most-powerful-man/0000019c-e193-d6d5-af9c-e5f35e980000 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260316031546/https://www.haaretz.com/middle-east-news/2026-03-14/ty-article-magazine/.highlight/ruthless-leader-brilliant-philosopher-ali-larijani-irans-most-powerful-man/0000019c-e193-d6d5-af9c-e5f35e980000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=۱۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=Haaretz |زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran’s 'suave' de facto leader the real power behind Mojtaba |ناونیشان=https://www.theaustralian.com.au/subscribe/news/1/?sourceCode=TAWEB_MRE170_a_BIN&dest=https%3A%2F%2Fwww.theaustralian.com.au%2Fbusiness%2Fthe-wall-street-journal%2Fde-facto-wartime-leader-ali-larijani-steers-irans-defiant-response-to-us%2Fnews-story%2F94590da082ac796310224d35aff6e764&memtype=anonymous&mode=premium&v21=GROUPA-Segment-1-NOSCORE |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ئیش=The Australian}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Ali Larijani; A Key Security Figure in Repression and the Survival of the Ruling Regime in Iran - Iran HRM |ناونیشان=https://iran-hrm.com/2026/03/17/ali-larijani-a-key-security-figure-in-repression-and-the-survival-of-the-ruling-regime-in-iran/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ۲۰۲٦ |زمان=en-US}}</ref> لاریجانی سەرۆکایەتیی سەرکوتکردنی [[ناڕەزایەتییەکانی ئێران ٢٠٢٥–٢٠٢٦|ناڕەزایەتییەکانی ئێرانی لە ساڵانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦]] و کۆمەڵکوژییەکانی دواتری خۆپیشاندەرانی ئێرانی لەلایەن [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسدارانی ئینقلابی ئیسلامیی ئێرانەوە]] کرد، کە زۆرجار بە فەرمانی [[سەید عەلی خامنەیی|عەلی خامنەیی]] ڕێبەری مەزنی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بە داڕێژەری کۆمەڵکوژییەکان ناودەبرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Ali Larijani Masterminded the Massacre says Former Official |ناونیشان=https://iranwire.com/en/news/147783-ali-larijani-masterminded-the-massacre-says-former-official/ |ئیش=IranWire}}</ref> بەپێی ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز]]''، لاریجانی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٦ەوە بە شێوەیەکی کاریگەر ئێرانی بەڕێوەبردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fassihi |یەکەم=Farnaz |ڕێکەوت=۲۲ی شوباتی ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Inside Iran’s Preparations for War and Plans for Survival |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/02/22/world/middleeast/iran-larijani-khamenei-pezeshkian.html |ڕێکەوتی سەردان=۱۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref>ئەمریکا سزای نوێی بەسەر لاریجانیدا سەپاند لە ١٥ی ڕێبەندان بەھۆی سەرکوتکردنی خۆپیشاندەران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Fatima Hussein |ڕێکەوت=۱٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲٦ |سەردێڕ=US sanctions Iranian officials accused of repressing protests against the government |ناونیشان=https://apnews.com/article/trump-treasury-iran-bessent-sanctions-d528538fae2c90e5d922c101b4f816a4 |ڕێکەوتی سەردان=۱٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲٦ |وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref> له‌دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی]] له‌ ۲۸ی شوباتی ۲۰۲٦ له‌لایه‌ن ئیسرائیل و ئه‌مه‌ریکا، لاریجانی وتی «حکومه‌تی ئێران لەکۆڵ دۆناڵد ترامپی نابێتەوە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Iran won’t leave Trump alone for killing Khamenei, Larijani says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603079244 |ڕێکەوتی سەردان=۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]] |زمان=en}}</ref> == تیرۆرکردن == بەگوێرەی سەرچاوە باڵاکان، لاریجانی شارەزا بووە چەندین ڕێکاری خۆپارێزی بۆ ئەوەی لەلایەن ئیسرائیلەوە دەستنیشان نەکرێت نەکرێتە ئامانج، وەک جووڵەکردن لەنێوان چەند شوێنێکی نھێنی لە سەرەتای دەستپێکردنی جەنگەوە.<ref name=":0" /> لە شەوی ١٦–١٧ی ئازاری ٢٠٢٦، لاریجانی لە ھێرشێکی ئاسمانی کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Israeli media say military targeted top security chief Larijani |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603174597 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260317143155/https://www.iranintl.com/en/202603174597 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]] |زمان=en}}</ref> وەزیری بەرگری ئیسرائیل [[یسرائیل کاتز]] ڕای گەیاند کە لاریجانی کوژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Iran’s top security chief Larijani is dead, Israeli defence minister Katz says |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603170025 |ڕێکەوتی سەردان=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]] |زمان=en}}</ref> ئێران دوای چەند کاتژمێرێک پشتڕاستی کردەوە کە لاریجانی لە ھێرشەکەدا کوژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ۲٠٢٦ |سەردێڕ=Iran confirms security chief Larijani, Basij commander Soleimani killed |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-says-it-has-killed-ali-larijani-irans-top-security-official |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260318012545/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-says-it-has-killed-ali-larijani-irans-top-security-official |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |ئیش=Al Jazeera}}</ref> هه‌روه‌ها، مورته‌زای کوڕی و عه‌لیڕه‌زا بەیات، سه‌رۆکی نووسینگه‌که‌ی، له‌و هێرشه‌دا کوژران و بوونه‌ قوربانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Reals |یەکەم١=Tucker |دوایین٢=Tyab |یەکەم٢=Imtiaz |ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Iran's top security official, Ali Larijani, was killed in an airstrike. Here's why his death is so significant. |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/ali-larijani-iran-top-security-official-killed-war-strikes-israel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260317184332/https://www.cbsnews.com/news/ali-larijani-iran-top-security-official-killed-war-strikes-israel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |ئیش=CBS News}}</ref> [[ئاژانسی ھەواڵنێری فارس]] بڵاوی کردەوە، لەکاتی سەردانی کچەکەی لە جەرگەی ڕۆژھەڵاتی تاران بەھۆی ھێرشێکی ئەمریکا و ئیسرائیل کوژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Ali Larijani, Iran's ultimate backroom powerbroker, killed in Israeli airstrike |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/ali-larijani-irans-ultimate-backroom-powerbroker-dies-67-2026-03-17/ |ڕێکەوتی سەردان=۱۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |ئیش=Reuters}}</ref> لە لایەکی دیکەوە بەرپرسانی ھەواڵگری ئیسرائیل ڕایان گەیاند کە توانیویانە بەدواداچوون بۆ جموجۆڵەکانی بکەن دوای ئەوەی لەلایەن دانیشتووانی تارانەوە ئاگادارکراونەتەوە و بۆردومانیان کردووە لەکاتێکدا لەگەڵ بەرپرسانی دیکە لە حەشارگەیەکدا لە جەرگەی تاران کۆدەبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Israeli official says tip from Tehran residents helped enable Larijani strike |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202603179685 |ڕێکەوتی سەردان=۱۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |ئیش=Iran International}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Lieber |یەکەم١=Dov |دوایین٢=Faucon |یەکەم٢=Benoit |دوایین٣=Raice |یەکەم٣=Shayndi |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Israel Is Hunting Down Iranian Regime Members in Their Hideouts, One by One |ناونیشان=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-iran-leadership-528c6114 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ۲۰۲٦ |ئیش=The Wall Street Journal}}</ref> ھەروەھا فەرماندەی [[بەسیج]]ی ئێران، غوڵامڕەزا سولەیمانی، لە ھەمان شەودا لە ھێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیلدا کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ۲۰۲٦ |سەردێڕ=Iran’s Basij militia commander Gholamreza Soleimani killed: IRGC |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-claims-to-have-assassinated-commander-of-irans-basij-militia-unit |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260317095110/https://www.aljazeera.com/news/2026/3/17/israel-claims-to-have-assassinated-commander-of-irans-basij-militia-unit |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=۱۸ی ئازاری ۲۰۲٦ |ئیش=Al Jazeera}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|ئێران|سیاسەت}} [[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]] [[پۆل:مردووان بە ھێرشی ئاسمانی ئیسرائیل]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە نین]] qzhve7odbfja10321uz1jz73675od3g 0 293368 1569612 1567324 2026-03-28T21:19:54Z 1silent scientist 51740 1569612 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''بەرگری لە ھەزەخ''' لە نێوان ١٨ی ئابی ١٩١٥ و ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩١٥دا ڕوویدا و یەکێک بوو لەو کەمە شوێنانەی بەرگری کە لەکاتی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان]] (سەیفۆ) لە [[ھەزەخ]] (بە [[سوریانی]]: ܐܙܟ) مابووەوە. بەرگریی ھەزەخ ھاوکات بوو لەگەڵ [[بەرگری لە ئێوەرت|بەرگریی ئایواردۆ]]،{{تێبینی|(بە [[سوریانی]]: ܥܝܢ ܘܪܕܐ - عەین وەردە، بە واتای «کانیی گوڵ» دێت)یەکێکە لە گرنگترین و داستاناوییترین ڕووداوەکانی بەرگریکردن لە خۆ لەکاتی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ]] لە ساڵی ١٩١٥دا. ئەم بەرگرییە ھاوشێوەی بەرگریی ھەزەخ بوو و وەک ھێمایەکی مانەوە بۆ [[ئاشوورییەکان|سوریانییەکان]] لە ناوچەی [[توور عەبدین]] ماوەتەوە.}} کە ئەویش لەکاتی سەیفۆدا ڕوویدا. چیرۆکی ئەم بەرگرییە بۆ یادەوەریی ڕزگاربووانی کۆمەڵکوژییەکە و نەوەکانیان بە گرنگی ماوەتەوە، چونکە ئامادەیی ئاشوورییەکانی نیشان دا بۆ بەرگریکردن لە خۆیان و نیشتمانەکەیان لە سەردەمێکی ترسناکدا. سەرەڕای ھەوڵەکانی دەسەڵاتدارانی عوسمانی و خێڵە [[کوردەکان]] بۆ کوشتنی زیاتری مەسیحییەکانی ھەزەخ، سەرکەوتوو نەبوون و لە کۆتاییدا ناچار بوون ھێزەکانیان بکشێننەوە.<ref>Kévorkian (2011), p. 377.</ref> == پێشینە == گوندی ھەزەخ ([[ئیدیل]]ی ئێستا) لەسەر گردێکە بە بەرزی ١٠٠٠ مەتر و نزیکە لە سنووری ڕۆژھەڵاتی [[توور عەبدین]] لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]، لە نزیک [[جزیر]]. لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، گوندەکە خاوەنی ١٠٠٠ کەس بوو، کە تێکەڵەیەک بوون لە مەسیحییەکانی [[ئۆرتۆدۆکس]]ی سوریانی و [[کاتۆلیک]]ی سوریانی.<ref>Çetinoğlu (2017), p. 184.</ref><ref>Gaunt 2006, p. 276.</ref> ھەزەخ بووە قوربانیی توندوتیژی و کوشتار لەلایەن سەربازانی [[عوسمانی]] و [[کورد]] لەکاتی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]]دا. لە نیسانی ١٩١٥دا، عەزیز فەیزی پیرینچیزادە، ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانیی [[لیژنەی یەکگرتن و پێشکەوتن|کۆمیتەی ئیتتیحاد و تەرەققی]]، ڕەوانەی جزیر کرا بۆ ھاندانی خێڵە کوردە ناوخۆیییەکان بۆ ھێرشکردنە سەر دانیشتووانە ناموسڵمانەکە، بەڵام ئەمە کاتی خایاند. لە ئایاری ١٩١٥وە، زۆرێک لە خێزانە [[ئاشوورییەکان]]ی گوندەکانی دەوروبەر و ھەروەھا ھەندێک لە [[ئەرمەنییەکان]] بەدوای پاراستندا دەگەڕان، چونکە زیاتر دەرکەوت کە ھێرشێک لە ڕێگایە. ململانێکان کاتێک دەستی پێکرد کە خێڵە کوردەکان و میلیشیا موسڵمانە ناوخۆیییەکانی تر دەستیان کرد بە ھەڵکوتانە سەر و وێرانکردنی [[گوند]]ە بچووکە ئاشوورییەکان لە سەرانسەری [[توور عەبدین]] لە ھاوینی ١٩١٥دا. زۆربەی گوندەکان ئامادە نەبوون و بە خێرایی لە مانگی حوزەیران و تەممووزدا کەوتنە دەست ھێرشبەرە کوردەکان.<ref>Gaunt (2015), p. 89.</ref><ref>Lingius (2015), p. 48.</ref><ref>Gaunt 2023, p. 84.</ref> [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] باش دەیزانی کە دژی دانیشتووانێک دەجەنگێت کە ئەرمەنی نین. لە ڕێگەی سیستمی میللەتی عوسمانییەوە، ئەندامانی کڵێسای ڕۆژھەڵات بە «نەستووری»، ئەندامانی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] بە «سوریانی» و ئەندامانی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] بە «کلدانی» ناودەبران. لەبەر ئەوەی ھەڵمەتەکە بەشێک نەبوو لە پێشینەی ھەستی دژە ئەرمەنی [[حکوومەتی عوسمانی]]، ئەگەری زۆرتر ئەوە بوو کە بەھۆی بارودۆخی ناوخۆیییەوە بێت کە ھێرش کرایە سەر ئاشوورییەکانی ناوچەکە. کاتێک ئاشوورییەکان خۆیان پڕچەک کرد و بەرگرییان کرد، [[تەلعەت پاشا]] فەرمانی دەرکرد کە بە ھەمیشەیی لە [[چیاکانی ھەکاری]] دەریان بکەن. ئەنوەر پاشای وەزیری جەنگ، فەرمانی سەرکوتکردنی ھەزەخی بە «توندترین شێوە» دا.<ref>Gaunt 2006, p. 273.</ref><ref>Gaunt 2006, pp. 278–279.</ref> تا مانگی تەممووز، ڕووبەڕووبوونەوەیەکی کوردی خەریک بوو دروست دەبوو، و زیاتر لە ھەزار بەرگریکار لە ھەزەخ کۆببوونەوە. گرووپێکی ٥٠ کەسی لە خۆبەخش پێکھێنرا بە ناوی «فیدایییەکانی عیسا» و کارە بەرگرییەکان دروست کران. سەرۆکی ئەنجومەنی نیشتمانیی ھەزەخ کە ڕێکخەری بەرگرییەکە بوو، سەرۆک شارەوانی «ئیشۆ حەننا گەبرێ» بوو، لە کاتێکدا ئەندامانی تری ئەمانە بوون: توما عەبدێ کێتێ، بەھنان ئیسکۆ، موراد حەنۆش، ئەندراوس حەننا ئەلیا، یەعقووب حەننا گەبرێ و بەھنام ئەقراوی. گوندی ھەزەخ بۆ یەکەمجار لە ناوەڕاستی مانگی ئابدا گەمارۆدرا.<ref>https://web.archive.org/web/20201002214814/http://jahrestag.stiftung-aramaeisches-kulturerbe.de/azakh.html</ref><ref>Gaunt, Atto & Barthoma 2017, p. 65.</ref><ref>Çetinoğlu (2017), p. 185.</ref> == ئەنجام و میرات == دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] و دامەزراندنی [[کۆماری تورکیا]]ی [[کەمالیزم|کەمالیست]]، لە ساڵی ١٩٢٧دا دانیشتووانی ھەزەخ بڕیاریاندا چەکەکانیان ڕادەستی حکوومەتی تورکیا بکەن دوای وەرگرتنی دڵنیایی بۆ ئاسایشیان لەلایەن دەوڵەتەوە. دوای ئەوەی گوندنشینەکان بێچەک کران، بریکارە کەمالیستەکان ئەندامانی ئەنجومەنی نیشتمانیی ھەزەخیان تیرۆر کرد و زیندانییان کردن، لە کاتێکدا ئەوانی تر لەلایەن دادگاکانی دیاربەکرەوە ڕاو دەکران. دوای ڕاپەڕینێکی کورد و [[ئێزیدییەکان]] دژی حکوومەتی تورکیا، ئاشوورییەکانی ھەزەخ ڕووبەڕووی ڕاگواستن بۆ [[بەغدا]] بوونەوە، کە کوشتنی بەکۆمەڵ و [[دەستدرێژیی سێکسی]] بەدوای خۆیدا ھێنا. ھەندێک لە دانیشتووانی ھەزەخ دوای کۆمەڵکوژییەکە لە [[فەلەستین]]ەوە بۆ [[بەڕازیل]] کۆچیان کرد.<ref>Morris & Ze’evi 2019, p. 373.</ref><ref>Atto (2011), p. 163.</ref> گێڕانەوە دواوەچووەکانی بەرگریی ھەزەخ نیشانی دەدەن کە چۆن ئاشوورییەکانی [[ویلایەتی دیاربەکر]] بەرگرییەکی بەرچاویان بەرامبەر بە ھێزە عوسمانی و کوردەکان کردووە. ھەرچەندە شەڕ و پێکدادانی تر لە [[توور عەبدین]] (بێنابیل، بێت-دێبێ، حاح، ھەبۆب، کەر بۆران و زاز) ڕوویدا، بەڵام بەھێزترین ھەڵوێست لە ھەزەخ، ئایواردۆ و باسبرین بوو. چیرۆکی بەرگرییەکە بەھۆی زمانێکی ناوخۆیییەوە ماوەتەوە کە لەلایەن قەشەیەکی کاتۆلیکی سوریانی و مامۆستایەکی گوندەکە بە ناوی «گابریێل توما-ھێندۆ» نووسراوە، کە وردەکاریی بارودۆخ و ئەنجامەکانی گەمارۆکە باس دەکات. چیرۆکەکە لە ڕێگەی ھەوڵەکانی ڕەوەندی توور عەبدینەوە وەرگێڕدراوە بۆ سەر زمانی [[سویدی]]. [[مۆسیقا]]ی ڕەوەندەکەش تیشکی خستووەتە سەر «گابۆرێ» (بە [[سوریانی]]: ܓܢܒܖܐ، واتە: پاڵەوانەکان) کە بەرگرییان لە ھەزەخ و ئایواردۆ و گوندەکانی تری دراوسێ کردووە.<ref>Gaunt 2023, p. 80.</ref><ref>Gaunt 2006, p. 277.</ref><ref>Tuma-Hëndo, ‘Tarix Azax wa Majazërha wa Hërubha’, 93–173</ref><ref>Akdemir 2023, p. 131.</ref> گێڕانەوەکانی چیرۆکەکە وا دادەنێن کە سەرکەوتنی «فیدایییەکانی عیسا» بۆ «مریەمی ھەزەخ»یان [[مریەمی پاکیزە]] و پاراستنی گوندەکە لەلایەن ئەو لەکاتی گەمارۆکەدا دەگەڕێتەوە. ئەفسەرێکی ئەڵمانی کە بووبوو بە [[کاتۆلیک]]، ڕای گەیاندبوو کە تۆپێکی بینیوە تەقە لە ھێزە عوسمانییەکان دەکات، سەرەڕای ئەوەی ھیچ چەکێکی لەو شێوەیە نەبووە، و مریەمی پاکیزە لەکاتی بەرگرییەکەدا بەسەر ھەزەخەوە وەستاوە بۆ پاراستنی. لە ساڵی ٢٠٠٥دا، ھەزەخ یەک کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی ھەبوو بە ناوی «مریەمی ھەزەخ»، کە بە ناوی چیرۆکی بەرگرییەکەوە ناونرابوو.<ref>Akdemir 2023, p. 143.</ref><ref>DelCogliano (2006), p. 342-343</ref> زۆرێک لەو ئاشوورییانەی کە لە بنەڕەتدا خەڵکی ھەزەخ بوون، گواستیانەوە بۆ «[[دێرک، سووریا|دێرک]]» لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]، و دیالێکتێکی ناوازەی عەرەبییان لەگەڵ خۆیان برد. لەو شارەدا [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی سوریانی]] «خانمی ئێمە» ھەیە کە تەرخانکراوە بۆ چیرۆکی بەرگریی ھەزەخ. لە [[سووریا]]، چیرۆکی بەرگرییەکە وەک بەشێکی دانەبڕاو لە یادەوەریی بەکۆمەڵی سەیفۆ و بۆ جیاکردنەوەی [[ئاشوورییەکان]] لە کورد لەو وڵاتەدا دەمێنێتەوە. ھاوشێوەی ئاشوورییەکانی «قەحتانییە»، زۆربەی کات چیرۆکەکانی بەرگری ناگوازرێنەوە بۆ نەوە نوێیەکان، ئەوەش بەھۆی دروستبوونی ناسنامەیەکی ئایینیی تایبەتەوە.<ref>DelCogliano 2006, p. 341.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20250212094855/https://firstthings.com/our-lady-of-azakh/</ref><ref>Sato 2018, p. 318.</ref><ref>Sato 2018, pp. 318–319.</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} enwm7xbmig6xo4pta47k7rhiaw3e99p 0 293413 1569410 1567877 2026-03-28T12:06:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569410 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:30_Rockefeller_Center_rooftop.jpg|alt=Flat rooftop with greenery and a small rectangular pool|وێنۆک|باخچەی سەربانی سەنتەری ڕۆکفێلەر لە مانھاتن]] [[پەڕگە:The_Sky_Garden.jpg|وێنۆک|باخچەی ئاسمان لە شەقامی فێنچێرچ ٢٠ لە ناوچەی دارایی مێژوویی سیتی ئۆف لەندەن]] '''باخچەی سەربان''' باخچەیەکە لەسەر [[بان]]ی باڵەخانەیەک. جگە لە سوودە [[جوانی|ڕازاوەیییەکان]]، چاندنی سەر بانەکان دەکرێت [[خۆراک]]، کۆنترۆڵی پلەی گەرمی، سوودە ھایدرۆلۆژییەکان، باشترکردنی تەلارسازی، نشینگە یان ڕێڕەو<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Louise Lundberg Scandinavian Green Roof Institute |ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=The benefits of Rooftop Gardens |ناونیشان=http://www.spin-project.eu/downloads/14Scandinavian_Green_Roofs_InstituteLouise_Lundberg.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128195015/http://www.spin-project.eu/downloads/14Scandinavian_Green_Roofs_InstituteLouise_Lundberg.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> بۆ ژیانی کێوی و دەرفەتی کات بەسەربردن دابین بکەن، و لە ئاستێکی فراواندا تەنانەت سوودی ئیکۆلۆژیشیان ھەبێت.{{ژێدەر پێویستە|date=September 2025}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|<span title="This claim needs references to reliable sources. (ئەیلوول ٢٠٢٥)">citation needed</span>]]'']</sup> پراکتیکی بەرھەمھێنانی خۆراک لەسەر بانی باڵەخانەکان ھەندێک جار بە کشتوکاڵی سەر بان ناودەبرێت. کشتوکاڵی سەر بان بەزۆری بە بەکارھێنانی بانی سەوز، [[چاندن بە ئاو|ھایدرۆپۆنیک]]، ئایرۆپۆنیک یان سیستمەکانی ئێر-دایناپۆنیک یان باخچەی کۆنتێنەری ئەنجام دەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Michelle Nowak |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.cityfarmer.org/rooftopthesis.html|سەردێڕ=Rooftop Agriculture Thesis |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> [[پەڕگە:DirkvdM_casa_grande_roof_terrace.jpg|وێنۆک|تەراسی سەربانی ھۆتێلی کاسا گراندا لە سانتیاگۆ دی کووبا.]] == مێژوو == مرۆڤەکان [[ڕوەک|ڕوەکیان]] لەسەر پێکھاتەکان چاندووە لەو کاتەوەی زیگوراتەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]ی کۆن (ھەزارەی چوارەمی پێش زایین–٦٠٠ی پێش زایین) چاندنی دار و دەوەنیان لەسەر تەراسە بەرزەکان ھەبووە. نموونەیەک لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمدا]] ڤێلای میستەریز بوو لە [[پۆمپی]]، کە تەراسێکی بەرزی ھەبوو کە ڕوەکی لێ دەچێنرا.<ref>pp. 112–115, chapter 2, "Roof gardens through history", ''Roof gardens: history, design, and construction'', Theodore Osmundson, W. W. Norton & Company, 1999, {{ISBN|0-393-73012-3}}.</ref> باخچەیەکی سەربان ھەروەھا لە دەوروبەری ھۆڵێکی گوێگرتن لە قەیسەرییەی ڕۆمانی-بیزەنتیدا دۆزراوەتەوە.<ref>p. 219, ''Byzantine garden culture'', Antony Robert Littlewood, Henry Maguire, and Joachim Wolschke-Bulmahn, Dumbarton Oaks, 2002, {{ISBN|0-88402-280-3}}.</ref> شاری فوستاتی میسری لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ژمارەیەک باڵەخانەی بەرزی ھەبووە کە [[ناسر خەسرەو]] لە سەرەتای سەدەی ١١دا وەک باڵەخانەی تا ١٤ نھۆمی وەسفی کردوون، لەگەڵ باخچەی سەربان لە نھۆمی سەرەوە کە چەرخی ئاوی لەلایەن گا ڕاکێشراویان ھەبووە بۆ ئاودێریکردنیان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Behrens-Abouseif|یەکەم=Doris|سەردێڕ=Islamic Architecture in Cairo|بڵاوکەرەوە=Brill Publishers|ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٠٠٤٠٩٦٢٦٤|پەڕە=٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Roof gardens}} {{شریتی دەروازە|ڕوەک|نژیاروانی}} [[پۆل:بانەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] j7az9626gji3tiiooet1gfnv55omplb 0 293431 1569409 1567923 2026-03-28T12:06:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569409 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Kuehlregal_USA.jpg|وێنۆک|ساردکردنەوەی بازرگانی]] '''ساردکردنەوە''' ھەر جۆرێکە لە جۆرە جیاوازەکانی ساردکردنەوەی شوێنێک، ماددەیەک، یان سیستمێک بۆ دابەزاندن یان ھێشتنەوەی [[پلەی گەرمی|پلەی گەرمییەکەی]] لە خوار پلەی گەرمی دەوروبەر (لەکاتێکدا [[گەرمی]]ی لادراو لە پلەیەکی گەرمی بەرزتردا فڕێ دەدرێت). ساردکردنەوە شێوازێکی ساردکردنەوەی دەستکرد یان دروستکراوی مرۆڤە. ساردکردنەوە ئاماژەیە بۆ ئەو پرۆسەیەی کە تێیدا وزە، بە شێوەی گەرمی، لە ناوەندێکی پلە گەرمی نزم لادەبرێت و دەگوازرێتەوە بۆ ناوەندێکی پلە گەرمی بەرز.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nehme|یەکەم=Charles|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RiXHEAAAQBAJ&dq=%22Refrigeration+refers%22+to+the+process+by+which+energy,+in+the+form+of+heat,+is+removed+from+a+low-temperature+medium+and+transferred+to+a+high-temperature+medium&pg=PT2|سەردێڕ=Refrigeration Fundamentals and Applications|بڵاوکەرەوە=Charles Nehme|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Team|یەکەم=YCT Expert|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4G_oEAAAQBAJ&dq=%22Refrigeration+refers%22+to+the+process+by+which+energy,+in+the+form+of+heat,+is+removed+from+a+low-temperature+medium+and+transferred+to+a+high-temperature+medium&pg=PA14|سەردێڕ=2024-25 RRB/DRDO/ISRO Refrigeration & Air Conditioning Solved Papers|بڵاوکەرەوە=Youth Competition Times|پەڕە=١٤|زمان=en}}</ref> ئەم کارەی گواستنەوەی وزەیە بە شێوەیەکی نەریتی بە ھۆکاری [[کار (فیزیک)|میکانیکی]] (جا [[سەھۆڵ]] بێت یان ئامێرە [[ئەلکترۆمکانیک|ئەلکترۆمیکانیکییەکان]]) ئەنجام دەدرێت، بەڵام دەکرێت بەھۆی گەرمی، موگناتیس، [[کارەبا]]، لەیزەر، یان ھۆکارەکانی تریش ئەنجام بدرێت. ساردکردنەوە زۆر بەکارھێنانی ھەیە، لەوانەش [[ساردکەرەوە]] ناوماڵییەکان، [[ساردکەرەوە|بەستەرە]] پیشەسازییەکان، کرایۆجینیک، و [[فێنککەرەوە|فێنککردنەوەی ھەوا]].<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://refindustry.com/news/market-research/refrigeration-equipment-market-size-and-forecast/|سەردێڕ=Refrigeration Equipment Market Size And Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=refindustry.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://bedes.lbl.gov/bedes-online/refrigerated-storage|سەردێڕ=Refrigerated storage {{!}} BEDES |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=refindustry.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gupta|یەکەم=Ajay Kumar|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ODRcEAAAQBAJ&dq=Refrigeration+has+many+applications,+including+household+refrigerators,+industrial+freezers,+cryogenics,+and+air+conditioning.&pg=PT74|سەردێڕ=The Complete Book on Cold Storage, Cold Chain & Warehouse 5th Edition|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Niir Project Consultancy Services|ژپنک=٩٧٨-٨١-٩٥٥٧٧٥-٢-١|زمان=en}}</ref> پەمپە گەرمییەکان دەکرێت دەرھاویشتەی گەرمیی پرۆسەی ساردکردنەوە بەکاربھێنن، ھەروەھا دەکرێت بە شێوەیەک دیزاین بکرێن کە پێچەوانەببنەوە، بەڵام لە لایەنەکانی ترەوە ھاوشێوەی یەکەکانی فێنککردنەوەی ھەوان.<ref name=":3"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Cooling}} {{شریتی دەروازە|فیزیک|کیمیا|تەکنۆلۆژیا|وزە|خۆراک}} [[پۆل:تێرمۆدینامیک]] [[پۆل:تەکنۆلۆژییەکانی ساردکردنەوە]] [[پۆل:کردارە کیمیایییەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2jy2auymxozqn18bi9jchfumfbldljk 0 293441 1569398 1569177 2026-03-28T12:04:31Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569398 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} '''فێربوونی وشەسازی''' پڕۆسەی بەدەستھێنانی کەرەستە بنەڕەتییەکانە لە بەدەستھێنانی زمانی دووەمدا.{{Sfn|Restrepo Ramos|2015}} کاریگەریی وشەسازی لەسەر شارەزایی لە دەدای زمانی دووەمدا «بووەتە […] بابەتێکی سەرنجی بەرچاو لەنێوان توێژەران، مامۆستایان، و پەرەپێدەرانی کەرەستەکاندا».{{Sfn|Huckin|Coady|1999}} لەوەی کە «لایەنێکی پشتگوێخراوی فێربوونی زمان» بێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Meara |یەکەم=P. |ڕێکەوت=١٩٨٠|سەردێڕ=Vocabulary Acquisition: a Neglected Aspect of Language Learning |journal=Language Teaching and Linguistics: Abstracts |بەرگ=١٥|issue=4}} as cited in {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Xu |یەکەم=X. |دوایین٢=Hsu |یەکەم٢=W-Ch. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=A new inventory of vocabulary learning strategy for Chinese tertiary EFL learners |ناونیشان=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1247857.pdf |journal=TESOL International Journal |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٧–٣١}}</ref> وشەسازی لە ئەدەبیاتدا ناسراوە و پێگەی خۆی لە وانەگوتنەوەدا وەرگرتووەتەوە. پەروەردەکاران سەرنجی خۆیان لە وردییەوە بۆ پاراوایی گۆڕیوە بە گواستنەوە لە ڕێگەی ڕێزمان-وەرگێڕانەوە بۆ ڕێبازە پەیوەندیییەکان بۆ وانەگوتنەوە. وەک ئەنجامێک، وانەگوتنەوە و فێربوونی وشەسازیی ڕێکەوتی بووەتە یەکێک لە دوو جۆرە سەرەکییەکەی بەرنامەکانی وانەگوتنەوە لەگەڵ ڕێبازە بەمەبەستەکەدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فەرھەنگنووسی]] jpsadu7tfaxc8vkq3zhs1gu2abvvm1t 0 293451 1569405 1568779 2026-03-28T12:05:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569405 wikitext text/x-wiki {{خوێندنەوە}} '''فۆنیکسی شیکاری''' (ھەندێک جار وەک فۆنیکسی ئەنالیتیکاڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.ldaustralia.org/utgp.html|سەردێڕ=Learning Difficulties Australia Inc. - Assisting students with learning difficulties through effective teaching practices |وێبگە=www.ldaustralia.org}}</ref> یان فۆنیکسی ناڕاستەوخۆ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nrrf.org/essay_Explicit_or_Implicit_Phonics.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080517044202/http://www.nrrf.org/essay_Explicit_or_Implicit_Phonics.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref> ئاماژەی بۆ دەکرێت) ئاماژەیە بۆ ڕێبازێکی زۆر باوی فێرکردنی خوێندنەوە کە لە ئاستی وشەوە دەست پێ دەکات، نەک لە ئاستی دەنگ ([[فۆنیم]]). تێکەڵکردنی دەنگەکان بەیەکەوە فێر ناکات وەک ئەوەی لە فۆنیکسی تێکەڵکەردا ئەنجام دەدرێت. یەکێک لە شێوازەکان ئەوەیە کە قوتابیان دەنگێکی ھاوبەش لە کۆمەڵە وشەیەکدا دەستنیشان بکەن کە ھەر یەکێکیان ھەمان ئەو دەنگەی تێدایە. بۆ نموونە، مامۆستا و قوتابی گفتوگۆ دەکەن لەسەر ئەوەی چۆن ئەم وشانەی خوارەوە لە یەک دەچن: پات، پارک، پووش و پێن. فۆنیکسی شیکاری زۆربەی جار لەگەڵ کتێبەکانی خوێندنەوەی ئاستکراو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Styles |یەکەم=Mary |ناونیشان=https://vlc.ucdsb.ca/c.php?g=450121&p=3072763|سەردێڕ=LibGuides: Levelled Reading: Conversion Chart |وێبگە=vlc.ucdsb.ca}}</ref> مەشقی [[خوێندنەوە|ببینە-بڵێ]]، و بەکارھێنانی ھاوکارەکان وەک وەرەقەکانی کاری فۆنیکس فێر دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.gov.scot/Resource/Doc/933/0044071.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20170701074158/http://www.gov.scot/Resource/Doc/933/0044071.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خوێندنەوە]] [[پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی)]] 2f783y6bwp5w46krkuz2clp8wgdo80y 0 293467 1569408 1568133 2026-03-28T12:06:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569408 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Cosmos_Class_Submarine.jpg }}'''ژێردەریایی''' '''بچووک''' ھەر [[ژێردەریایی|ژێردەریاییە]]کە کە کێشی کەمتر لە ١٥٠ تۆن بێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.popularmechanics.com/military/a5825/midget-sub-attacks/|سەردێڕ=The U.S. Navy’s New Seabed-Warfare Sub Will Make Underwater Espionage a Piece of Cake |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140430105840/http://www.popularmechanics.com/technology/military/news/midget-sub-attacks |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> بەزۆری لەلایەن تیمێکی یەک یان دوو کەسییەوە بەڕێوەدەبرێت، بەڵام ھەندێکجار تا شەش ''یان'' نۆ کەسی تێدایە، شوێنی مانەوەی کەم یان ھیچی نییە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ndtv.com/india-news/6-made-in-india-submarines-for-navy-for-53-000-crores-684137|سەردێڕ=6 Made-in-India Submarines for Navy for 53,000 Crores |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019215836/https://www.ndtv.com/india-news/6-made-in-india-submarines-for-navy-for-53-000-crores-684137 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.chinadaily.com.cn/dfpd/anhui/2011-08-19/content_3543472.html|سەردێڕ=China Daily Website - Connecting China Connecting the World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326064333/http://www.chinadaily.com.cn/dfpd/anhui/2011-08-19/content_3543472.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> بە شێوەیەکی گشتی لە کەشتییە دایکەکانەوە کاردەکەن، کە دەخرێنە خوارەوە و دەھێنرێنەوە. == سەرچاوەکان == {{کۆلکە}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Midget submarines}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:سەربازی]] 4tov5m11v5pkyvgk2p0qoipl52inyz5 0 293501 1569404 1568784 2026-03-28T12:05:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569404 wikitext text/x-wiki {{خوێندنەوە}} خوێندەواریی خێزانی تا ڕادەیەک نوێیە، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[کەنەدا]]، و [[ئەفریقای باشوور]] دەخرێتە واری پراکتیکەوە. == فەلسەفە == ڕەگەکانی خوێندەواریی خێزانی وەک ڕێگەیەکی پەروەردەیی لەو باوەڕەوە دێت کە «دایک و باوک یەکەم مامۆستای منداڵن.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.salisbury.edu/seidel/mayliteracycenter/FamilyLit.html|سەردێڕ=Salisbury University - May Literacy Center |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717185957/http://www.salisbury.edu/seidel/mayliteracycenter/FamilyLit.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> توێژینەوەکان دەریان خستووە ئەو گەورەساڵانەی ئاستی پەروەردەییان بەرزترە، مەیلیان ھەیە نەک تەنھا ببنە ھاووڵاتی بەرھەمھێنەر بە توانای کۆمەڵایەتی و ئابووریی باشترەوە لە کۆمەڵگەدا،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bowen|یەکەم=Howard|سەردێڕ=Investment in Learning. The Individual and Social Value of American Higher Education|بڵاوکەرەوە=The Johns Hopkins University Press|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٠-٨٠١٨-٥٥٣٠-٦|شوێن=Baltimore, MD}}</ref> بەڵکو منداڵەکانیشیان ئەگەری زۆرترە لە قوتابخانەدا سەرکەوتوو بن. دایک و باوکی خوێندەوار باشتر دەتوانن پاڵپشتیی فێربوونی منداڵەکانیان بکەن.<ref name="Centre for Family Literacy">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.famlit.ca/resources/logicmodel.shtml|سەردێڕ=One moment, please... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717175854/http://www.famlit.ca/resources/logicmodel.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=[[Centre for Family Literacy]]}}</ref> دامەزراندنی بەرنامەکانی خوێندەواریی خێزانی کاریگەرترین ستراتیژییە بۆ زیادکردنی بەشداریی دایک و باوک و گەشەپێدانی خوێندەواری. مەبەستی مەنھەجی خوێندەواریی دایک و باوک زیادکردنی دەستکەوتی ئەکادیمیی قوتابیانە. کاتێک بەرنامەکانی خوێندەواریی خێزانی دادەمەزرێن، دایک و باوک دەبنە داکۆکیکار بۆ خوێندەواریی منداڵەکانیان. ھاوکات خوێندەواریی قوتابیان سەر دەکەوێت کاتێک دایک و باوک بەھێز دەکرێن. کاتێک دایک و باوک بەھێز دەکرێن دەبنە بەشداربووی چالاکی بە درێژایی ژیان لە پەروەردەی منداڵەکانیاندا.<ref name="familyliteracyprogram1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.familyliteracyprogram.org/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717193539/http://www.familyliteracyprogram.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خێزان]] [[پۆل:خوێندنەوە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qe9rdmjeez5bwwh1h8qg4gkrixjvcfw 0 293505 1569579 1569365 2026-03-28T20:05:27Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} 1569579 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} {{سخ}} = وێبسایتی دەرمانخانەی تەندروستی (Health-Pharmacy) = '''دەرمانخانەی تەندروستی''' (بە ئینگلیزی: Health-Pharmacy) پڕۆژەیەکی دیجیتاڵییە لە بواری تەندروستی و دەرمانسازیدا، کە لەلایەن گەشەپێدەر '''محمد علی محمد''' لە شارۆچکەی '''حاجیاوا''' پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. ئەم وێبسایتە وەک یەکەمین پڕۆژەی تەکنەلۆژیی وێب دادەنرێت کە لە ناوچەی حاجیاواوە دروست کرابێت و بخرێتە خزمەت بەکارهێنەرانەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=دەرمانخانەی تەندروستی |ناونیشان=https://health-pharmacy.netlify.app/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=دەرمانخانەی تەندروستی |زمان=ku}}</ref> == ناساندن == وێبسایتەکە (<nowiki>https://health-pharmacy.netlify.app</nowiki>) پلاتفۆرمێکی زانیاری و خزمەتگوزارییە کە ئامانجی ئاسانکارییە بۆ بەکارهێنەران لە دەستڕاگەیشتن بە زانیارییە تەندروستییەکان. پڕۆژەکە لەسەر سێرڤەری Netlify میوانداری کراوە و بە شێوازێکی مۆدێرن دیزاین کراوە تا لەگەڵ هەموو جۆرە شاشە و ئامێرەکاندا بگونجێت.<ref name=":0" /> == مێژوو و گرنگی == ئەم وێبسایتە لە ساڵی ٢٠٢٦ لەلایەن محمد علی محمد، کە گەشەپێدەرێکی دانیشتووی حاجیاوایە، پەرەی پێدراوە. ئەم هەنگاوە وەک دەستپێکێکی گرنگی کەرتی تەکنەلۆژیا لە ناوچەکەدا دەبینرێت، چونکە یەکەم وێبسایتە کە بە فەرمی لە حاجیاواوە بڵاوکرابێتەوە. == تایبەتمەندییە تەکنیکییەکان == * '''گەشەپێدەر:''' محمد علی محمد (Muhamad Ali Muhamad). * '''شوێنی دروستکردن:''' حاجیاوا، هەرێمی کوردستان. * '''تەکنەلۆژیاکان:''' لە دروستکردنیدا سوود لە زمانە مۆدێرنەکانی پڕۆگرامسازی و پەرەپێدانی وێب وەرگیراوە بۆ دابینکردنی خێرایی و پارێزگارییەکی بەرز. * '''ناونیشانی وێب:''' health-pharmacy.netlify.app ئامانجەکان ** ئامانجی سەرەکی ئەم پڕۆژەیە بریتییە لە: ١. دابینکردنی سەرچاوەیەکی دیجیتاڵی بۆ زانیاری تەندروستی و دەرمانسازی. ٢. سەلماندنی توانای گەنجانی ناوچەکە لە بواری تەکنەلۆژیا و پڕۆگرامسازی. ٣. هاندانی پەرەپێدەرانی تر لە حاجیاوا بۆ دروستکردنی پڕۆژەی هاوشێوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * ماڵپەڕی فەرمی دەرمانخانەی تەندروستی (Health-Pharmacy). * داتا و زانیارییەکانی گەشەپێدەری پڕۆژەکە (محمد علی محمد). https://web.facebook.com/muhamad1327/ {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 5fi80u6g95ktpl9g9455at6fig1txw2 0 293510 1569407 1568411 2026-03-28T12:06:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569407 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Tobacco_Protest_Fatwa_issued_by_Mirza_Mohammed_Hassan_Husseini_Shirazi_-_1890.jpg }}'''شۆڕشی تووتن''' یان '''شۆڕشی تەمباک''' ({{بە فارسی|نهضت تنباکو}}) لە دوای ساڵی ١٨٩٠ی زایینی ڕوویدا، کاتێک پاشای [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]]، [[ناسرەدین شا|ناسرەددین شا]] مافی کڕین و فرۆشتنی [[تووتن]]ی لە [[ئێران]] بە کۆمپانیایەکی بەریتانی بەخشی. نزیکەی ٢٠٪ی خەڵکی [[ئێران]] لە کەرتی تووتن کاریان دەکرد و ئەو ڕێککەوتنە بووە ھۆی قۆرخکاریی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]] بەسەر ئەم کەرتەدا. قەیرانەکە گەیشتە لوتکە کاتێک [[فەتوا]]یەک کە دەگەڕێتەوە بۆ دەسەڵاتی [[شیعە]] [[میرزا شیرازی|محەممەد حەسەن شیرازی]] لە ساڵی ١٨٩١ی زایینی دەرچوو، کە تووتنی قەدەغە کرد و تێدا ھاتبوو: «بەکارھێنانی تەمباک و [[تووتن]] بە ھەر جۆرێک بێت، لە حوکمی جەنگانە دژ بە [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|ئیمامی زەمان]] خوای گەورە پەلە بکات لە دەرکەوتنی» <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |یەکەم=حسين الطبرسي |ناونیشان=http://www.jbolushi.com/book/najm1/html/najm1-02.html|سەردێڕ=كتاب النجم الثاقب (ج 1) للشيخ حسين الطبرسي (ص 21 - ص 41) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107193417/http://www.jbolushi.com/book/najm1/html/najm1-02.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=تشرين 2012}}</ref> ==بەخشینی ئیمتیازی تووتن== لە ٢٠ی ئازاری ساڵی ١٨٩٠دا، [[ناسرەدین شا]] لەکاتی سێیەم گەشتیدا بۆ [[ئەورووپا]] و مانەوەی لە [[ئینگلتەرا]]، ڕێککەوتننامەیەکی واژوو کرد بۆ قۆرخکردنی بازرگانی [[تووتن]] و تەمباکی{{تێبینی| تەمباک زیاتر بۆ [[نێرگەلە]] بەکاردێت (بە تایبەت نێرگەلەی کۆن یان ڕەسەن کە بە تەمباک وشک دەکرێت). گەڵاکانی گەورەترن و بە وردی نابڕدرێن، بەڵکو پێش بەکارھێنان دەخرێنە ناو [[ئاو]] تا نەرم دەبنەوە و دواتر دەخرێنە سەر سەری نێرگەلەکە. تەمباک توندترە و ڕێژەی «[[نیکۆتین]]»ی تێدا بەرزترە. لە ڕابردوودا لە [[ئێران]] و [[عێراق]]دا چاندنی تەمباک بۆ نێرگەلە زۆر باو بووە.}} [[ئێران]] بۆ ماوەی ٥٠ ساڵ لەلایەن کۆمپانیایەکی ئینگلیزییەوە کە [[پێشڕەو]] «جیرالد تالبۆت» سەرۆکایەتی دەکرد، کە ناوبراو یەکێک بوو لە کەسە [[نزیکەکانی لۆرد سالزبێری]]، سەرۆکوەزیرانی ئەو کاتەی ئینگلتەرا. بەپێی ئەم ڕێککەوتنە، مافی کڕین و فرۆشتنی تووتن و تەمباک و بەرھەمە پەیوەندیدارەکان لە دەستی ئێرانییەکان دەرھێنرا و درا بە بەرژەوەندی ئینگلتەرا. ئەمە لە کاتێکدا بوو کە نزیکەی ٢٠٪ی ئێرانییەکان لە کەرتی توتندا کاریان دەکرد. زانایانی ئایینی و ھەندێک لە نیشتمانپەروەران دژی ئەم ڕێککەوتنە وەستانەوە، چونکە بە ھەڕەشەیەک بۆ سەر سەربەخۆیی وڵاتەکەیان لە داھاتوودا دایاننا. ئەم زانایانە ھەوڵێکی زۆریان دا بۆ قاییلکردنی شا تاوەکو ئەو ئیمتیازە ھەڵبوەشێنێتەوە کە بەو کۆمپانیا ئینگلیزییە درابوو، بەڵام بێسوود بوو. بۆیە زانایان و لە سەروویانەوە «[[جەمالەدینی ئەفغانی|جەمالەددین ئەفغانی]]»، ڕوویان کردە مەرجەعی گەورە «[[میرزا شیرازی|میرزا محەمەد حەسەن شیرازی]]» کە لە [[سامەڕا]] نیشتەجێ بوو، و بابەتەکەیان بۆ ڕوون کردەوە تاوەکو چارەسەرێک بدۆزێتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20200126101354/https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/896341/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b3%d8%aa%da%a9%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%b3%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d8%ab%d9%82%d8%a7%d9%81%db%8c%d8%a9-%d9%88-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c%d8%a9</ref> ==تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|مێژوو}} [[پۆل:مێژووی ئێران]] mt1ji7ppfxd2871qz3j5hj27ru306mt 0 293544 1569406 1568774 2026-03-28T12:05:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569406 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''زمانی عیبری تەوراتی''' یان '''عیبری نەریتی'''، ئەو [[زمانی عیبری|زمانە عیبرییە]] کۆنەیە کە [[تەورات]] پێی نووسراوە و لەلایەن [[بەنی ئیسرائیل|ئیسرائیلییەکانەوە]] لە خاکی [[میسر]] و [[کەنعان]] ([[ئیسرائیل]] و خاکەکانی [[کەناری ڕۆژاوا و کەرتی غەززە|فەلەستین]]) بە تایبەتی قسەی پێدەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://iso639-3.sil.org/code/hbo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180330012616/http://www-01.sil.org:80/iso639-3/documentation.asp?id=hbo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ethnologue.com/language/hbo|سەردێڕ=Hebrew, Ancient Language (HBO) – L1 & L2 Speakers, Status, Map, Endangered Level & Official Use {{!}} Ethnologue Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602205005/https://www.ethnologue.com/language/hbo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://vocab.getty.edu/page/aat/300387829 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200204191135/http://www.getty.edu/vow/AATFullDisplay?find=&logic=AND&note=&subjectid=300387829 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == مێژوو == زمانی [[عیبری]] [[زمانە سامییەکان|زمانێکی سامییە]] کە لە گرووپی [[کەنعان]]ی [[زمانە سامییەکان]]ی باکووری ڕۆژاواوە سەرچاوەی گرتووە. لە خاکی کەنعان وەک [[زار|زاراوەیەک]] دەستی بە گەشەکردن کرد و وردە وردە پەرەی سەند و بوو بە [[زمان|زمانێکی]] فەرمی. دوای ئەوەی تەورات دابەزی بۆ [[مووسا]] پێغەمبەری ئیسرائیلییەکان لەسەر چیای سینا، بووە یەکێک لە سەرچاوە گرنگەکانی زمانی عیبری. زمانی عیبری تووشی کاریگەری زۆر بوو لە ئەنجامی ئەو بارودۆخە سیاسییەی کە خاکی کەنعان بەھۆی [[شەڕ|داگیرکاری]] جۆراوجۆرەوە تووشی بووبوو. ھەندێک جار بەھێزی بوونی نەوەکانی ئیسرائیل ھەڵدەستا بۆ گەشەسەندن، بەتایبەتی لە سەردەمی پاشا [[سولەیمان]] ھەندێک جاریش بەھۆی شەڕ و وێرانکارییەکانی [[بەنی ئیسرائیل|نەوەکانی ئیسرائیل]] دادەڕما. گەورەترین وێرانکاری کە بەسەر زمانی عیبریدا ھات دیلێتی بابل بوو، کە بووە ھۆی لەدەستدانی زمانی عیبری لەسەر زمانی [[جوو|جوولەکەکان]] کە ڕوویان لە [[زمانی ئارامی|زمانی ئارامیی]] کرد تا ئەوان لە خاکی کەنعان بە دیل گیران. زمانی عیبری تەنھا وەک زمانێکی نووسراو مایەوە تا [[زایۆنیزم|بزووتنەوەی زایۆنیستی]] لەم دواییانەدا زیندووی کردەوە. == جیاوازی نێوان عیبری مۆدێرن و عیبری کلاسیک == بەھۆی ڕەوەندی جوولەکەکان و دەرکردنیان لە خاکی کەنعان بۆ ناوچە جیاوازەکانی جیھان، زمانی عیبری زیانێکی بەرچاوی بەرکەوت و بۆشایییەکی مێژوویی فراوان بوو. بۆ ماوەیەکی درێژخایەن بە پلەی یەکەم وەک زمانێکی ئایینی ماوەتەوە. جگە لەوەش بەھۆی تێکەڵبوونی جوولەکەکان لەگەڵ گەلانی دیکە، ئیتر نەیانتوانی بە دروستی عیبری کلاسیک بڵێنەوە، چونکە زۆربەی ئەو گەلانە ھەمان کێشەیان لەگەڵ ئەلفوبێی عیبریدا نەبوو. '''تایبەتمەندییەکانی زمانی عیبری مۆدێرن بە بەراورد بە عیبری کلاسیک بریتین لە''': === بێژەکردنی پیتەکان === {| class="wikitable" border="1" !پیت !بێژەکردن بە عیبریی تەوراتی !بێژەکردن بە عیبریی نوێ |- |א |بێژە دەکرێت بە (ʔ) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |بێژە دەکرێت بە (ʔ) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |- bgcolor="#EFEFEF" |בּ, ב |پیتی בּ بێژە دەکرێت بە (/b/)، بەڵام پیتی ב بێژە دەکرێت بە (/v/) |پیتی בּ بێژە دەکرێت بە (/b/)، بەڵام پیتی ב بێژە دەکرێت بە (/v/) |- |גּ, ג '''(1)''' |پیتی גּ بێژە دەکرێت بە (/g/)، بەڵام پیتی ג بێژە دەکرێت بە (/ɣ/) |ھەردووکیان بێژە دەکرێن بە (/g/) |- bgcolor="#EFEFEF" |דּ, ד '''(2)''' |پیتی דּ بێژە دەکرێت بە (/d/)، بەڵام پیتی ד بێژە دەکرێت بە (/ð/) |ھەردووکیان بێژەکردنیان بووە بە (/d/) |- |ה |بێژە دەکرێت بە (/h/) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان لە "کۆتایی" وشەدا دادەنرێت |بێژە دەکرێت بە (/h/) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان لە "کۆتایی" وشەدا دادەنرێت |- bgcolor="#EFEFEF" |ו '''(3)''' |بێژە دەکرێت بە (/w/) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |بێژە دەکرێت بە (/v/) یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |- |ז |بێژە دەکرێت بە (/z/) |بێژە دەکرێت بە (/z/) |- bgcolor="#EFEFEF" |ח '''(4)''' |بێژە دەکرێت بە (/ħ/) |بێژە دەکرێت بە (/χ/) |- |ט '''(5)''' |بێژە دەکرێت بە (/tˁ/) |بێژە دەکرێت بە (/t/) |- bgcolor="#EFEFEF" |י |بێژە دەکرێت بە (/j/)، یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |بێژە دەکرێت بە (/j/)، یان وەک پیتی درێژکەرەوە بۆ بزوێنەکان دادەنرێت |- |כּ ךּ, כ ך |پیتی כּ ךּ بێژە دەکرێت بە (/k/)، بەڵام پیتی כ ך بێژە دەکرێت بە (/x/) |پیتی כּ ךּ بێژە دەکرێت بە (/k/)، بەڵام پیتی כ ך بێژە دەکرێت بە (/x/) |- bgcolor="#EFEFEF" |ל |بێژە دەکرێت بە (/l/) |بێژە دەکرێت بە (/l/) |- |מ ם |بێژە دەکرێت بە (/m/) |بێژە دەکرێت بە (/m/) |- bgcolor="#EFEFEF" |נ ן |بێژە دەکرێت بە (/n/) |بێژە دەکرێت بە (/n/) |- |ס |بێژە دەکرێت بە (/s/) |بێژە دەکرێت بە (/s/) |- bgcolor="#EFEFEF" |ע '''(6)''' |بێژە دەکرێت بە (/ʕ/) |بێژە دەکرێت بە (ʔ)، یان بێژە ناکرێت |- |פּ ףּ, פ ף |پیتی פּ ףּ بێژە دەکرێت بە (/p/)، بەڵام پیتی פ ף بێژە دەکرێت بە (/f/) |پیتی פּ ףּ بێژە دەکرێت بە (/p/)، بەڵام پیتی פ ף بێژە دەکرێت بە (/f/) |- bgcolor="#EFEFEF" |צ ץ '''(7)''' |بێژە دەکرێت بە (/sˁ/) |بێژە دەکرێت بە (/ts/) |- |ק '''(8)''' |بێژە دەکرێت بە (/kˁ/) |بێژە دەکرێت بە (/k/) |- bgcolor="#EFEFEF" |ר '''(9)''' |بێژە دەکرێت بە (/ɾ/) |بێژە دەکرێت بە (/ʁ/) واتە وەک ڕای فەڕەنسی |- |שׁ, שׂ |پیتی שׁ بێژە دەکرێت بە (/ʃ/)، بەڵام پیتی שׂ بێژە دەکرێت بە (/s/) |پیتی שׁ بێژە دەکرێت بە (/ʃ/)، بەڵام پیتی שׂ بێژە دەکرێت بە (/s/) |- bgcolor="#EFEFEF" |תּ, ת '''(10)''' |پیتەکە بێژە دەکرێت بە (/t/)، بەڵام پیتەکە بێژە دەکرێت بە (/θ/) |ھەردووکیان بێژە دەکرێت بە (/t/) |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Biblical Hebrew language}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|زمان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 7qv2epvpzedua5xb0vryfsmxxcfkq2j 0 293626 1569378 1569309 2026-03-28T12:01:16Z Tessla 41338 1569378 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سخ|سەرچاوەی لاواز، بێبایەخ}} '''محەممەد غەفوور تاهیر''' (لەدایکبووی ٢٠٠٢ لە [[هەولێر]]) ناسراو بە '''Muhammed G. Tahir'''، گۆرانیبێژ و ئەندازیارێکی کوردی بواری شاشەی LED و تەکنەلۆژیایە. {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = محەممەد غەفوور تاهیر | وێنە = Muhammed G. Tahir Portrait.jpg | وەسفی وێنە = محەممەد غەفوور تاهیر | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٠٠٢ | شوێنی لەدایکبوون = [[هەولێر]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]]، [[ئەندازیار]] | ساڵانی چالاکی = ٢٠٢٦–ئێستا |نەتەوە=[[کورد]]|nickname=Muhammed G. Tahir}} == ژیان و کار == محەممەد لە شاری هەولێر گەورە بووە و خوێندنی لە بواری تەکنەلۆژیا تەواو کردووە. وەک ئەندازیارێکی پسپۆڕ لە دامەزراندن و بەڕێوەبردنی شاشە زەبەلاحەکانی LED کار دەکات. هاوکات لە بواری هونەریدا وەک گۆرانیبێژ چالاکە و خاوەنی چەندین بەرهەمی مۆسیقاییە کە لە پلاتفۆرمە جیهانییەکان بڵاوکراونەتەوە. == بەرهەمەکان == * '''Nazaneen''' (نازەنین) * '''Gula Dilê Min''' (گوڵا دڵێ من) * '''Yara Min''' (یاری من) * '''Dilo Xayîn Dilo''' (دڵۆ خایین دڵۆ) * '''Ey Rengîne Ey Şengîne''' (ئەی ڕەنگینە ئەی شەنگینە) * '''Katana W Katana''' (کەتانە و کەتانە) * '''Çezhn (Jazhn)''' (جەژن) * '''Xēm''' (خێم) * '''Hey Dilberê''' (هەی دلبەرێ) * '''( My soul )Canê Min''' (جانی من) == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://open.spotify.com/artist/3GXmNxR1G0G0qxYR0Q74ak سپۆتیفای] * [https://open.anghami.com/0gmNdM1HQ1b ئەنخامی] * [https://music.apple.com/us/artist/muhammed-g-tahir/1887553832 ئەپڵ میوزیک] * [https://youtube.com/@kurdings یوتیوب] == سەرچاوەکان == [https://musicbrainz.org/artist/ba9288f7-d666-481b-a81a-9160c115ea0e محەممەد غەفوور تاهیر لە MusicBrainz] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:خەڵکی هەولێر|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:ئەندازیارانی کورد]] [[پۆل:ئەندازیارانی کورد|محەممەد غەفوور تاهیر]] a0ejg1v845iueqtt5e6k61pnetir4nr 1569578 1569378 2026-03-28T20:05:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1569578 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سخ|سەرچاوەی لاواز، بێبایەخ}} '''محەممەد غەفوور تاهیر''' (لەدایکبووی ٢٠٠٢ لە [[هەولێر]]) ناسراو بە '''Muhammed G. Tahir'''، گۆرانیبێژ و ئەندازیارێکی کوردی بواری شاشەی LED و تەکنەلۆژیایە. {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = محەممەد غەفوور تاهیر | وێنە = Muhammed G. Tahir Portrait.jpg | وەسفی وێنە = محەممەد غەفوور تاهیر | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٠٠٢ | شوێنی لەدایکبوون = [[هەولێر]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]]، [[ئەندازیار]] | ساڵانی چالاکی = ٢٠٢٦–ئێستا |نەتەوە=[[کورد]]|nickname=Muhammed G. Tahir}} == ژیان و کار == محەممەد لە شاری هەولێر گەورە بووە و خوێندنی لە بواری تەکنەلۆژیا تەواو کردووە. وەک ئەندازیارێکی پسپۆڕ لە دامەزراندن و بەڕێوەبردنی شاشە زەبەلاحەکانی LED کار دەکات. هاوکات لە بواری هونەریدا وەک گۆرانیبێژ چالاکە و خاوەنی چەندین بەرهەمی مۆسیقاییە کە لە پلاتفۆرمە جیهانییەکان بڵاوکراونەتەوە. == بەرهەمەکان == * '''Nazaneen''' (نازەنین) * '''Gula Dilê Min''' (گوڵا دڵێ من) * '''Yara Min''' (یاری من) * '''Dilo Xayîn Dilo''' (دڵۆ خایین دڵۆ) * '''Ey Rengîne Ey Şengîne''' (ئەی ڕەنگینە ئەی شەنگینە) * '''Katana W Katana''' (کەتانە و کەتانە) * '''Çezhn (Jazhn)''' (جەژن) * '''Xēm''' (خێم) * '''Hey Dilberê''' (هەی دلبەرێ) * '''( My soul )Canê Min''' (جانی من) == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://open.spotify.com/artist/3GXmNxR1G0G0qxYR0Q74ak سپۆتیفای] * [https://open.anghami.com/0gmNdM1HQ1b ئەنخامی] * [https://music.apple.com/us/artist/muhammed-g-tahir/1887553832 ئەپڵ میوزیک] * [https://youtube.com/@kurdings یوتیوب] == سەرچاوەکان == [https://musicbrainz.org/artist/ba9288f7-d666-481b-a81a-9160c115ea0e محەممەد غەفوور تاهیر لە MusicBrainz] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:خەڵکی هەولێر|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢|محەممەد غەفوور تاهیر]] [[پۆل:ئەندازیارانی کورد]] [[پۆل:ئەندازیارانی کورد|محەممەد غەفوور تاهیر]] mq1lvd8rljh0klbkdkxeq1dnm1vtoo7 0 293628 1569397 1569181 2026-03-28T12:04:21Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569397 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} '''سەوڵم پۆڵا و کەناریش دوور''' کتێبی سێیەمی کۆی شیعرەکانی عەبدوڵڵا پەشێوە، کە شیعرەکانی ساڵانی ٢٠٠٦ تاکو ٢٠١٩ تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ماڵپەڕی فەرمی عەبدوڵڵا پەشێو |ناونیشان=https://www.pashew.com/kurdish/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en-GB}}</ref> نموونەیکەک لە شیعرەکانی کتێبەکە :- '''''<big>(ژین)</big>''''' ژینی پێش تۆم لە یاد نییە پێش ناسینت من نەبوون بووم لەگەڵ تۆدا زمانم گرت چاوم پشکووت سەر پێ کەوتم،دارە دارە… چۆن باوەڕ کەم بەوەی دەڵێ لە دایک بوون هەر یەک جارە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} gex8ynvxv2ohjn9xfa5akdr0nznupas 0 293645 1569399 1569170 2026-03-28T12:04:41Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569399 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فۆڵکێتینگ''' ھەروەھا وەک '''پەرلەمانی دانمارک''' ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.thedanishparliament.dk/About_the_Danish_Parliament.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150825003755/http://www.thedanishparliament.dk/About_the_Danish_Parliament.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=thedanishparliament.dk}}</ref> یاسادانانی نیشتمانیی یەک-ماڵەیی ([[پەرلەمان]])ی [[شانشینی دانمارک]]ە — [[دانمارک|خودی دانمارک]] لەگەڵ [[دوورگەکانی فارۆ]] و [[گرینلاند]]. لە ساڵی ١٨٤٩ دامەزراوە، فۆڵکێتینگ [[ئەنجومەنی خواروو|ماڵی خواروو]]ی پەرلەمانێکی دوو-ماڵەیی بوو بە ناوی ڕیگسداگ تا ساڵی ١٩٥٣؛ [[ئەنجومەنی باڵا|ماڵی باڵا]] لاندستینگ بوو. فۆڵکێتینگ لە کۆشکی کریستیانسبۆرگ، لەسەر دوورگەی بچووکی سلۆتسھۆڵمێن لە ناوەندی [[کۆپنھاگن]] کۆدەبێتەوە. ھەموو یاساکان پەسەند دەکات، کابینە پەسەند دەکات، و سەرپەرشتی کاری حکوومەت دەکات. ھەروەھا بەرپرسیارە لە پەسەندکردنی بوودجەکانی دەوڵەت و پەسەندکردنی ھەژمارەکانی دەوڵەت. وەک لە دەستووری دانمارکدا دیاری کراوە، فۆڵکێتینگ دەسەڵات لەگەڵ پاشای فەرمانڕەوادا بەش دەکات؛ بەڵام لە کرداردا، ڕۆڵی پاشا تەنھا سنووردارە بە واژووکردنی ئەو یاسایانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە پەسەند کراون؛ ئەمەش دەبێت لە ماوەی ٣٠ ڕۆژدا لە دوای پەسەندکردن ئەنجام بدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت}} [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی دانمارکی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] so66t1169lopthg2whkn1t44ptbyej3 0 293666 1569400 1569164 2026-03-28T12:04:51Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569400 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ٨ی ئەیلوولی ١٩٨٧ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٥٤ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە. حکوومەتی ھاوپەیمانی بە سەرکردایەتی پارتی گەلی پارێزگار زۆرینەکەی لەدەستدا، بەڵام لەبەر ئەوەی پارتەکانی لایەنی چەپ زۆرینەیان نەبوو بۆ پێکھێنانی حکوومەتی خۆیان، حکوومەتی ئێستا توانی وەک حکوومەتێکی ھاوپەیمانی کەمینە بەردەوام بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Borre |یەکەم=Ole |ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٩٨٨|سەردێڕ=The Danish general election of 1987 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379488900212 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٧|issue=1 |پەڕەکان=٧٥–٧٨|doi=10.1016/0261-3794(88)90021-2 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٧٪ بوو لە خودی دانمارک، ٦٩٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و ٤٥٪ لە [[گرینلاند]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 8dgv1f7r1g14ajq2uoqg61ni9eljibe 0 293667 1569386 1569284 2026-03-28T12:02:31Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569386 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨٤ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، دوای ئەوەی ئۆپۆزیسیۆن دژی پڕۆژەیاسای بوودجەی دەوڵەتی حکوومەتی چوار-پارتیی ناوەند-ڕاست دەنگی دا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Borre |یەکەم=Ole |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=The Danish parliamentary election of 10 January 1984 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379484900349 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٣|issue=2 |پەڕەکان=١٩٠–١٩٤|doi=10.1016/0261-3794(84)90034-9 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەگەرچی پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٥٦ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسییەکە وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە، بەڵام پارتی گەلی پارێزگار باشترین ئەنجامی مێژوویی خۆی بەدەستھێنا و ١٦ کورسیی بردەوە. ھاوبەشەکانی ھاوپەیمانێتییەکە، ڤێنسترا و پارتی گەلی مەسیحی، نوێنەرایەتییان زیاد کرد، ھەرچەندە چوارەم پارتی حکوومەت، دیموکراتەکانی ناوەند، حەوت دانە لە کۆی ١٥ کورسییەکەیان لەدەستدا. بە گشتی حکوومەتی ھاوپەیمانی سێ کورسیی تری بردەوە، و پۆڵ شلووتەر وەک سەرۆک وەزیران بەردەوام بوو.<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} bbkwkbsjsz0957fpy4eaynf0bxogk9n 1569577 1569386 2026-03-28T20:05:07Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1569577 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨٤ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، دوای ئەوەی ئۆپۆزیسیۆن دژی پڕۆژەیاسای بوودجەی دەوڵەتی حکوومەتی چوار-پارتیی ناوەند-ڕاست دەنگی دا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Borre |یەکەم=Ole |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=The Danish parliamentary election of 10 January 1984 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379484900349 |journal=Electoral Studies |بەرگ=٣|issue=2 |پەڕەکان=١٩٠–١٩٤|doi=10.1016/0261-3794(84)90034-9 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئەگەرچی پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٥٦ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسییەکە وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە، بەڵام پارتی گەلی پارێزگار باشترین ئەنجامی مێژوویی خۆی بەدەستھێنا و ١٦ کورسیی بردەوە. ھاوبەشەکانی ھاوپەیمانێتییەکە، ڤێنسترا و پارتی گەلی مەسیحی، نوێنەرایەتییان زیاد کرد، ھەرچەندە چوارەم پارتی حکوومەت، دیموکراتەکانی ناوەند، حەوت دانە لە کۆی ١٥ کورسییەکەیان لەدەستدا. بە گشتی حکوومەتی ھاوپەیمانی سێ کورسیی تری بردەوە، و پۆڵ شلووتەر وەک سەرۆک وەزیران بەردەوام بوو.<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 4rr7hpyvwf6om03y35zwnfqxej1qpv8 0 293668 1569401 1569151 2026-03-28T12:05:01Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569401 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. ھەڵبژاردنەکە قەیرانێکی دوو ھەفتەیی بەدوای خۆیدا ھێنا لەسەر پێکھێنانی حکوومەتێکی نوێ پێش ئەوەی پارتی سۆسیال دیموکرات دەست بە حکوومەتە کەمی نەکەی بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Borre |یەکەم=Ole |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=The Danish parliamentary election of 1981 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0261379482900075 |journal=Electoral Studies |بەرگ=١|issue=2 |پەڕەکان=٢٥٠–٢٥٤|doi=10.1016/0261-3794(82)90007-5 |issn=0261-3794 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> پارتی سۆسیال دیموکرات چەند کورسییەکی لەدەستدا بەڵام وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە، بە ٥٩ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسییەکە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٣٪ بوو لە خودی دانمارک، ٥٥٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و ٦١٪ لە [[گرینلاند]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} ncj3h6sb0vzqeqn38fthkqt5gmplh90 0 293672 1569598 1569189 2026-03-28T20:08:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569598 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣ لە [[دانمارک]] و لە ١٣ی کانوونی یەکەم لە [[دوورگەکانی فارۆ]] بەڕێوەچوون. لەو کاتەوە بە «ھەڵبژاردنی جۆردسکرێد» (بە دانمارکی: Jordskredsvalget) ئاماژەی بۆ دەکرێت، چونکە پێنج پارتی نوێ یان ئەوانەی پێشتر نوێنەرایەتییان نەبووە کورسییان بردەوە، و زیاتر لە نیوەی ئەندامانی پەرلەمان گۆڕدران. سۆسیال دیموکراتەکان، کە تا ئەم ھەڵبژاردنە سەرکردایەتی حکوومەتێکی کەمینەیان دەکرد، سێیەکی کورسییەکانیان لەدەستدا. دوای ھەڵبژاردنەکە، پۆڵ ھارتلینگ، ڕێبەری ڤێنسترای لیبراڵ، بچووکترین حکوومەتی کەمینەی لە مێژووی دانمارکدا بە تەنھا ٢٢ کورسی پێکھێنا، بە پاڵپشتی پارتی پێشکەوتن، پارتی گەلی پارێزگار، پارتی سۆسیال لیبراڵ، دیموکراتەکانی ناوەند، و پارتی گەلی مەسیحی. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٩٪ بوو لە خودی دانمارک، ٥٥٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]]، و ٦٦٪ لە [[گرینلاند]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 85nlnceh023rhdvhblrcnsg4qto9sli 0 293673 1569599 1569172 2026-03-28T20:08:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1569599 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٧١ لە [[دانمارک]] و لە ٥ی تشرینی یەکەم لە [[دوورگەکانی فارۆ]] بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٧٠ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٧٪ بوو لە خودی دانمارک، ٥٧٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و ٥٢٪ لە [[گرینلاند]] (کە تەنھا کێبڕکێ لە یەکێک لە دوو بازنەی ھەڵبژاردنەکە کرا چونکە ئەوی تریان تەنھا یەک کاندیدی ھەبوو کە بێ ڕکابەر ھەڵبژێردرا).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 18co313kyt1psucn4d2wb3x9trrnm2v 0 293674 1569580 1569283 2026-03-28T20:05:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569580 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٦٨ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٦٢ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٩٪ بوو لە خودی دانمارک، ٥٧٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و ٥٦٪ لە [[گرینلاند]]. ئەوانە کۆتا ھەڵبژاردن بوون کە تێیان دا کاونتییە کۆنەکان وەک بازنەی ھەڵبژاردن بەکارھێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} azl6ggrxmuys19eyg9qj1fcm7c5qd2f 0 293676 1569402 1569146 2026-03-28T12:05:11Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569402 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٦٦ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، ھەرچەندە لە گرینلاند ھەڵبژاردنەکان لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٦ ئەنجام دران. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٦٩ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٩٪ بوو لە خودی دانمارک، ٤٩٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و ٥٩٪ لە [[گرینلاند]] (کە تەنھا کێبڕکێ لە یەکێک لە دوو بازنەی ھەڵبژاردنەکە کرا چونکە ئەوی تریان تەنھا یەک کاندیدی ھەبوو کە بێ ڕکابەر ھەڵبژێردرا).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tidsskrift.dk/scandinavian_political_studies/article/download/32059/29567|سەردێڕ=Four General Elections in Denmark, 1960-1968 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=tidsskrift.dk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} at4cfx8ijzn8989rjoq5qellr0qm0rn 0 293678 1569390 1569253 2026-03-28T12:03:10Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569390 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٠ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون.<ref name="DN">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nohlen|یەکەم=Dieter|سەردێڕ=Elections in Europe: A Data Handbook|دوایین٢=Stöver|یەکەم٢=Philip|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Nomos|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٣٢٩-٥٦٠٩-٧|شوێن=Baden-Baden, Germany|پەڕە=٥٢٤|oclc=٦١٧٥٦٥٢٧٣|بەستەری نووسەر=Dieter Nohlen}}</ref> پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٧٦ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٦٪ بوو لە خودی دانمارک، ٥٧٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و ٦٦٪ لە [[گرینلاند]].<ref name="DN"/>{{Rp|page=542}} ئەوانە کۆتا ھەڵبژاردن بوون کە تێیان دا بەربەستی ھەڵبژاردن بۆ کورسییەکانی دانمارک ٦٠٬٠٠٠ دەنگ بوو. ساڵی دواتر یاسای ھەڵبژاردن ھەموار کرایەوە تاوەکو بکرێتە ٢٪ی دەنگەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ad2wvlcvhqro042iui3urvb9q6qjhaw 1569573 1569390 2026-03-28T20:04:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569573 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٠ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون.<ref name="DN">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nohlen|یەکەم=Dieter|سەردێڕ=Elections in Europe: A Data Handbook|دوایین٢=Stöver|یەکەم٢=Philip|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Nomos|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٣٢٩-٥٦٠٩-٧|شوێن=Baden-Baden, Germany|پەڕە=٥٢٤|oclc=٦١٧٥٦٥٢٧٣|بەستەری نووسەر=Dieter Nohlen}}</ref> پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٧٦ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٦٪ بوو لە خودی دانمارک، ٥٧٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و ٦٦٪ لە [[گرینلاند]].<ref name="DN"/>{{Rp|page=542}} ئەوانە کۆتا ھەڵبژاردن بوون کە تێیان دا بەربەستی ھەڵبژاردن بۆ کورسییەکانی دانمارک ٦٠٬٠٠٠ دەنگ بوو. ساڵی دواتر یاسای ھەڵبژاردن ھەموار کرایەوە تاوەکو بکرێتە ٢٪ی دەنگەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 49r5e0n6k31ylfzb1u4ao86vunzfh5b 0 293679 1569581 1569282 2026-03-28T20:05:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569581 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە ١٤ی ئایاری ١٩٥٧ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٧٠ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٤٪ بوو لە خودی دانمارک، ٣٨٪ لە [[دوورگەکانی فارۆ]] و ٦٢٪ لە [[گرینلاند]] (ھەرچەندە تەنھا کێبڕکێ لە یەکێک لە دوو بازنەی ھەڵبژاردنەکە کرا چونکە ئەوی تریان بێ ڕکابەر ھەڵبژێردرایەوە). بەربەستی ھەڵبژاردن ٦٠٬٠٠٠ دەنگ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} oc6r2owpyej1spgyc4emaagassv4eku 0 293680 1569582 1569281 2026-03-28T20:05:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1569582 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Status iucn3.1.svg|وێنۆک|گرافیکێکی تایبەت بە هەڵسەنگاندنی دۆخی پاراستن]] '''دۆخی پاراستنی''' کۆمەڵێک زیندەوەر (بۆ نموونە جۆرێک) ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئایا گروپەکە هێشتا بوونی بەرفراوانی هەیە لە ژینگەدا یاخود ئەگەری لەناوچوونی لەسەرە لە داهاتوویەکی نزیکدا. زۆر هۆکار لە کاتی هەڵسەنگاندنی دۆخی پاراستندا لەبەرچاو دەگیرێن- وەک (ژمارەی ئەو تاکانەی بە زیندوویی ماونەتەوە، زیادبوون و کەمبوونەوەی گشتی زیندەوەرەکان لەگەڵ تێپەڕبوونی کات، و ڕێژەی سەرکەوتنی زاوزێکردن یاخود هەڕەشە دیارەکان) لەسەر ئەو گروپەی هەڵسەنگاندنی بۆ دەکرێت. ==سەرچاوەکان== ۱. https://en.wikipedia.org/wiki/Conservation_status {{تووڵی دەروازە|ژینگە|ژینناسی|}} {{پۆلی کۆمنز|Conservation Status}} [[پۆل:قڕان]] [[پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی]] 83j7x1mzvfyujbpmzi0nrnnm578y2qa 1569611 1569582 2026-03-28T21:13:59Z MeerFarhad97 74793 1569611 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Status iucn3.1.svg|وێنۆک|گرافیکێکی تایبەت بە هەڵسەنگاندنی دۆخی پاراستن]] '''دۆخی پاراستن''' یان '''دۆخی قڕان''' سیستەمێکی هەڵسەنگاندنی کۆمەڵێک زیندەوەرە و ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئایا گروپەکە هێشتا بوونی بەرفراوانی هەیە لە ژینگەدا یاخود ئەگەری لەناوچوونی لەسەرە لە داهاتوویەکی نزیکدا. زۆر هۆکار لە کاتی هەڵسەنگاندنی دۆخی پاراستندا لەبەرچاو دەگیرێن- وەک (ژمارەی ئەو تاکانەی بە زیندوویی ماونەتەوە، زیادبوون و کەمبوونەوەی گشتی زیندەوەرەکان لەگەڵ تێپەڕبوونی کات، و ڕێژەی سەرکەوتنی زاوزێکردن یاخود هەڕەشە دیارەکان) لەسەر ئەو گروپەی هەڵسەنگاندنی بۆ دەکرێت. ==سەرچاوەکان== ۱. https://en.wikipedia.org/wiki/Conservation_status {{تووڵی دەروازە|ژینگە|ژینناسی|}} {{پۆلی کۆمنز|Conservation Status}} [[پۆل:قڕان]] [[پۆل:ژینناسیی پەرەسەندنی]] m53c67g7nftyqvsoqnx3x77gyyx3bhr 0 293681 1569592 1569249 2026-03-28T20:07:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569592 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[شانشینی دانمارک]] لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٥٣ بەڕێوەچوون، کە یەکەم ھەڵبژاردن بوو لەژێر دەستوورە نوێیەکەدا. پارتی سۆسیال دیموکرات وەک گەورەترین پارت لە [[فۆڵکێتینگ]] مایەوە، بە ٧٤ کورسی لە کۆی ١٧٩ کورسییەکە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨١٪ بوو لە خودی دانمارک و ٦٩٪ لە [[گرینلاند]]. بەربەستی ھەڵبژاردن ٦٠٬٠٠٠ دەنگ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 3t8hwn1ryerhb7vwfr8ninin2ggh7ts 0 293682 1569593 1569248 2026-03-28T20:07:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569593 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە پاڵ ھەڵبژاردنەکانی لاندستینگ لە [[دانمارک]] لە ٢١ی نیسانی ١٩٥٣ بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٧ی ئایاردا بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات وەک گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ مایەوە، بە ٦١ کورسی لە کۆی ١٥١ کورسییەکە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨١٪ بوو لە خودی دانمارک بەڵام تەنھا ٢٠٪ بوو لە فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 375pcgb2rnu2122ovvrn7443npkhq3s 0 293683 1569594 1569247 2026-03-28T20:07:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569594 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٥ی ئەیلوولی ١٩٥٠ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ١٤ی تشرینی یەکەمدا بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٥٩ کورسی لە کۆی ١٥١ کورسی وەک گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٢٪ بوو لە خودی دانمارک بەڵام تەنھا ٢٢٪ بوو لە فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} rf0svokb8r5pj7n5hd18f7ahp0myy5m 0 293684 1569595 1569246 2026-03-28T20:08:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569595 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٧ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ١٨ی شوباتی ١٩٤٨دا بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٥٧ کورسی لە کۆی ١٥٠ کورسی وەک گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٦٪ بوو لە خودی دانمارک و ٦٠٪ لە فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 0nb1ckl9n6kjk8g1nik79dtv4l1phia 0 293685 1569596 1569218 2026-03-28T20:08:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569596 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە پاڵ ھەڵبژاردنەکانی لاندستینگ لە [[دانمارک]] لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥ بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٢٠ی تشرینی دووەمدا بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٤٨ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٦٪ بوو لە خودی دانمارک و ٥٧٪ لە فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} rs4n69g6vzfnw1x7fl7ezaaygpewaas 0 293686 1569396 1569217 2026-03-28T12:04:11Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569396 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٣ لە [[دانمارک]] لە پاڵ ھەڵبژاردنەکانی لاندستینگ بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٣ی ئایاردا بەڕێوەچوون. ئەوانە تاقە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی بوون کە لە کاتی داگیرکاریی ئەڵمانیادا ئەنجام دران، و ئەگەرچی زۆر کەس لەوە دەترسان کە ئەڵمانییەکان چۆن کاردانەوەیان دەبێت، بەڵام بە ئاشتییانە بەڕێوەچوون.<ref name="Nordengaard">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nordengaard|یەکەم=J. P.|سەردێڕ=Valgene til Rigsdagen gennem 100 Aar|بڵاوکەرەوە=Roskilde Dagbladstrykkeri|ساڵ=١٩٤٩|پەڕەکان=chapter III, pp. ٧–٨|زمان=da}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e001nnhawdbgvolndatoku2jbpu5k4h 1569572 1569396 2026-03-28T20:04:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569572 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٣ لە [[دانمارک]] لە پاڵ ھەڵبژاردنەکانی لاندستینگ بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٣ی ئایاردا بەڕێوەچوون. ئەوانە تاقە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی بوون کە لە کاتی داگیرکاریی ئەڵمانیادا ئەنجام دران، و ئەگەرچی زۆر کەس لەوە دەترسان کە ئەڵمانییەکان چۆن کاردانەوەیان دەبێت، بەڵام بە ئاشتییانە بەڕێوەچوون.<ref name="Nordengaard">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nordengaard|یەکەم=J. P.|سەردێڕ=Valgene til Rigsdagen gennem 100 Aar|بڵاوکەرەوە=Roskilde Dagbladstrykkeri|ساڵ=١٩٤٩|پەڕەکان=chapter III, pp. ٧–٨|زمان=da}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} h3e6lp44ewp0zyz025gj08u4z52gdx4 0 293687 1569387 1569280 2026-03-28T12:02:41Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569387 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٣ی نیسانی ١٩٣٩ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ١٩ی نیسان بەڕێوەچوون. ئەوانە بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی ھەردوو ژوورەکەدا ھاتن بۆ ئەوەی بانگەشە بۆ ڕێفراندۆمێک لەسەر گۆڕینی دەستوور بکرێت. ڕێفراندۆمەکە لە ٢٣ی ئایار بەڕێوەچوو بەڵام بەھۆی کەمیی بەشداریی دەنگدەرانەوە سەرکەوتوو نەبوو. ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان سەرکەوتن بوو بۆ پارتی سۆسیال دیموکرات، کە ٦٤ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسی بردەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٩٫٢٪ بوو لە خودی دانمارک و ٤٧٫٨٪ لە فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cohn |یەکەم=Einar |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٣٩|سەردێڕ=Rigsdagsvalgene og Folkeafstemningen i April og Maj 1939 |ناونیشان=https://www.dst.dk/Site/Dst/Udgivelser/GetPubFile.aspx?id=20218&sid=valg1939 |journal=Danmarks Statistik}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8j5ygexr8dwhhxl3sxxcixlzjsvebh9 1569576 1569387 2026-03-28T20:04:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569576 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٣ی نیسانی ١٩٣٩ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ١٩ی نیسان بەڕێوەچوون. ئەوانە بەدوای ھەڵوەشاندنەوەی ھەردوو ژوورەکەدا ھاتن بۆ ئەوەی بانگەشە بۆ ڕێفراندۆمێک لەسەر گۆڕینی دەستوور بکرێت. ڕێفراندۆمەکە لە ٢٣ی ئایار بەڕێوەچوو بەڵام بەھۆی کەمیی بەشداریی دەنگدەرانەوە سەرکەوتوو نەبوو. ئەنجامی ھەڵبژاردنەکان سەرکەوتن بوو بۆ پارتی سۆسیال دیموکرات، کە ٦٤ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسی بردەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٩٫٢٪ بوو لە خودی دانمارک و ٤٧٫٨٪ لە فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cohn |یەکەم=Einar |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٣٩|سەردێڕ=Rigsdagsvalgene og Folkeafstemningen i April og Maj 1939 |ناونیشان=https://www.dst.dk/Site/Dst/Udgivelser/GetPubFile.aspx?id=20218&sid=valg1939 |journal=Danmarks Statistik}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} qpeav03s9bar67onj5q7s2d22j56ngd 0 293688 1569583 1569278 2026-03-28T20:06:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569583 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٥ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ١١ی تشرینی دووەمدا بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە سەرۆکایەتی سەرۆک وەزیران تۆرڤاڵد ستاونینگ وەک گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ مایەوە و ٦٨ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسییەکە بردەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٠٫٧٪ بوو لە خودی دانمارک و ٥٥٫٤٪ لە فارۆ. لەم ھەڵبژاردنەدا بوو کە سۆسیال دیموکراتەکان دروشمە بەناوبانگەکەی «ستاونینگ یان پشێوی»یان بەکارھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} bmvwjviv4ro1u9ylhmjyl4j8kh8cxto 0 293689 1569597 1569207 2026-03-28T20:08:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569597 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٣٢ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ١٢ی کانوونی یەکەمدا بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات بە ٦٢ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسی وەک گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ مایەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨١٫٥٪ بوو لە خودی دانمارک و ٥٩٫٢٪ لە فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} ikeci380qpqo4vbaq0hyj8ei8xwbw66 0 293693 1569584 1569277 2026-03-28T20:06:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569584 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢٤ی نیسانی ١٩٢٩ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٢٩ی ئایاردا بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات وەک گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ مایەوە، بە ٦١ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسییەکە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٩٫٧٪ بوو لە خودی دانمارک و ٥٨٫٠٪ لە فارۆ. تۆرڤاڵد ستاونینگی سۆسیال دیموکرات بە پێکھێنانی حکوومەتێکی ھاوپەیمانی لەگەڵ سۆسیال لیبراڵەکان گەڕایەوە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران، کە تا ساڵی ١٩٤٢ لەو پۆستەدا مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} jgsh40rqotofwpdu3xetdtia35bjepm 0 293694 1569585 1569276 2026-03-28T20:06:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569585 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٦ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٢٠ی کانوونی یەکەمدا بەڕێوەچوون. پارتی سۆسیال دیموکرات وەک گەورەترین پارت لە فۆڵکێتینگ مایەوە، بە ٥٣ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسییەکە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٧٫٠٪ بوو لە خودی دانمارک و ٤٠٫٢٪ لە فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 2behrbh6lj3uf62xr4f8ueuth87jw1a 0 293695 1569586 1569275 2026-03-28T20:06:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569586 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ١١ی نیسانی ١٩٢٤ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ پارتی سۆسیال دیموکرات بە سەرۆکایەتی تۆرڤاڵد ستاونینگ، کە ٥٥ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسییەکە بردەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٨٫٦٪ بوو لە خودی دانمارک. لە بازنەی ھەڵبژاردنی [[دوورگەکانی فارۆ]] تەنھا یەک کاندید ھەبوو، کە بێ ڕکابەر ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} r23mypxg3hkz2ttja8tdwiprvfbls7k 0 293696 1569587 1569274 2026-03-28T20:06:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569587 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٢٠ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٣٠ی تشرینی یەکەمدا بەڕێوەچوون. ئەوانە یەکەم ھەڵبژاردن بوون کە تێیدا کاونتی جووتلاندی باشوور بەشداریی کرد لە دوای ڕێفراندۆمەکانی شلێسڤیگ و گەڕانەوە بۆ ژێر دەسەڵاتی دانمارک، و کۆی ژمارەی کورسییەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ١٤٠ کورسییەوە بۆ ١٤٩ کورسی زیاد کرا. ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ ڤێنسترا، کە ٥١ کورسی لە کۆی ١٤٩ کورسییەکە بردەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٧٫٠٪ بوو لە خودی دانمارک و ٥٦٫٢٪ لە دوورگەکانی فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} srjks56wtboycz3url44mns8ui2tled 0 293697 1569588 1569273 2026-03-28T20:06:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569588 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٦ی تەممووزی ١٩٢٠ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٣ی ئابدا بەڕێوەچوون. ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ ڤێنسترا، کە ٥١ کورسی لە کۆی ١٤٠ کورسییەکە بردەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٤٫٩٪ بوو لە خودی دانمارک و ٤٦٫٤٪ لە دوورگەکانی فارۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} k02ganmxhh5bklxyuvcq8v0b1iy6vrj 0 293698 1569388 1569272 2026-03-28T12:02:50Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569388 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢٦ی نیسانی ١٩٢٠ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٢٠ی ئایاردا بەڕێوەچوون. بانگەشەی ھەڵبژاردنەکە توندترین و تاڵترین بوو لە دانمارک لە سەدەی ٢٠ەمدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wendt|سەردێڕ=Den Danske Rigsdag 1849-1949 bind II - Rigsdagens histore 1866-1949|پەڕە=٣٩٢|chapter=Rigsdagen 1915-40}}</ref> ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٠٫٦٪ بوو لە خودی دانمارک و ٥٨٫٨٪ بوو لە دوورگەکانی فارۆ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1s8y2u1o1nd77f7mq9az0dhx27cqjrp 1569575 1569388 2026-03-28T20:04:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569575 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٢٦ی نیسانی ١٩٢٠ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، جگە لە [[دوورگەکانی فارۆ]] کە لە ٢٠ی ئایاردا بەڕێوەچوون. بانگەشەی ھەڵبژاردنەکە توندترین و تاڵترین بوو لە دانمارک لە سەدەی ٢٠ەمدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wendt|سەردێڕ=Den Danske Rigsdag 1849-1949 bind II - Rigsdagens histore 1866-1949|پەڕە=٣٩٢|chapter=Rigsdagen 1915-40}}</ref> ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٨٠٫٦٪ بوو لە خودی دانمارک و ٥٨٫٨٪ بوو لە دوورگەکانی فارۆ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 1bws10x1hnl3vn4r549dkob77t4y08i 0 293699 1569589 1569270 2026-03-28T20:07:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569589 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی فۆڵکێتینگ لە ٢٢ی نیسانی ١٩١٨ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون، کە یەکەم ھەڵبژاردن بوو تێیدا ژنان بتوانن دەنگ بدەن. ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ ڤێنسترا، کە ٤٥ کورسی لە کۆی ١٤٠ کورسییەکەی فۆڵکێتینگ بردەوە، کە لە ١١٤ کورسییەوە بۆ ١٤٠ کورسی زیاد کرابوو. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٥٫٥٪ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} o3tbeyfs99n9g2pii9ato1i4m0azcmf 0 293700 1569389 1569269 2026-03-28T12:03:01Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1569389 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٦ی ئایاری ١٩١٥ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. بۆ مەبەستی ئەنجامدانی ھەموارکردنەوە لە دەستووردا، حکوومەت داوای ھەڵوەشاندنەوەی ھەردوو فۆڵکێتینگ و لاندستینگی کرد بۆ ئەوەی ڕێگە بە ڕیگسداگێکی نوێ بدات ھەموارکردنەوەکان ئەنجام بدات؛ بەڵام، بەھۆی ئەوەی ئەمە لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا بوو، ھیچ بانگەشەیەکی ھەڵبژاردن ئەنجام نەدرا،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hatting|یەکەم=Jørgen|سەردێڕ=Den Danske Rigsdag 1849-1949 bind III - Rigsdagen og folket|بڵاوکەرەوە=J. H. Schultz Forlag|ساڵ=١٩٥٠|editor-last=Fabricius, K.|شوێن=Copenhagen|پەڕە=١١٩|زمان=Danish|chapter=Valgdeltagelsen efter 1866|editor-last2=Frisch, H.|editor-last3=Hjelholt, H.|editor-last4=Mackeprang, M.|editor-last5=Møller, A.}}</ref> و ١٠٥ لە کۆی ١١٥ کورسییەکە بێ ڕکابەر بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Elklit|یەکەم=Jørgen|سەردێڕ=Valg og vælgeradfærd - Studier i dansk politik|بڵاوکەرەوە=Forlaget Politica|ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٨٧-٧٣٣٥-٠٥٨-٣|editor-last=Elklit, Jørgen|شوێن=Århus|پەڕە=٣٤|زمان=Danish|chapter=Det klassiske danske partisystem bliver til|editor-last2=Tonsgaard, Ole}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] he71ttwk3dnl320wrr293uh2rhhg5dp 1569574 1569389 2026-03-28T20:04:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569574 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی [[فۆڵکێتینگ]] لە ٦ی ئایاری ١٩١٥ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. بۆ مەبەستی ئەنجامدانی ھەموارکردنەوە لە دەستووردا، حکوومەت داوای ھەڵوەشاندنەوەی ھەردوو فۆڵکێتینگ و لاندستینگی کرد بۆ ئەوەی ڕێگە بە ڕیگسداگێکی نوێ بدات ھەموارکردنەوەکان ئەنجام بدات؛ بەڵام، بەھۆی ئەوەی ئەمە لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا بوو، ھیچ بانگەشەیەکی ھەڵبژاردن ئەنجام نەدرا،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hatting|یەکەم=Jørgen|سەردێڕ=Den Danske Rigsdag 1849-1949 bind III - Rigsdagen og folket|بڵاوکەرەوە=J. H. Schultz Forlag|ساڵ=١٩٥٠|editor-last=Fabricius, K.|شوێن=Copenhagen|پەڕە=١١٩|زمان=Danish|chapter=Valgdeltagelsen efter 1866|editor-last2=Frisch, H.|editor-last3=Hjelholt, H.|editor-last4=Mackeprang, M.|editor-last5=Møller, A.}}</ref> و ١٠٥ لە کۆی ١١٥ کورسییەکە بێ ڕکابەر بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Elklit|یەکەم=Jørgen|سەردێڕ=Valg og vælgeradfærd - Studier i dansk politik|بڵاوکەرەوە=Forlaget Politica|ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٨٧-٧٣٣٥-٠٥٨-٣|editor-last=Elklit, Jørgen|شوێن=Århus|پەڕە=٣٤|زمان=Danish|chapter=Det klassiske danske partisystem bliver til|editor-last2=Tonsgaard, Ole}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 6hr0pwrqvapuam56xmm12hpg33zvr16 0 293701 1569590 1569267 2026-03-28T20:07:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569590 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی فۆڵکێتینگ لە ٢٠ی ئایاری ١٩١٣ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. ئەگەرچی پارتی سۆسیال دیموکرات زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا، بەڵام ڤێنسترا زۆرترین کورسیی بردەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٤٫٥٪ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} 9ndsd0vnlgc4i1fqp23pk2hzwyc6vmn 0 293702 1569591 1569266 2026-03-28T20:07:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569591 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنەکانی فۆڵکێتینگ لە ٢٠ی ئایاری ١٩١٠ لە [[دانمارک]] بەڕێوەچوون. ئەنجامەکە سەرکەوتن بوو بۆ ڤێنسترا، کە ٥٧ کورسی لە کۆی ١١٤ کورسییەکە بردەوە. ڕێژەی بەشداریی دەنگدەران ٧٤٫٨٪ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} t07k5jobe40fpqdaej27jqvv56lv40o 0 293703 1569521 1569290 2026-03-28T17:03:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وەرزش|وەرزش]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1569521 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردەی نیشتمانیی بەیسبۆڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان'''، کە بە '''تیمی یو ئێس ئەی''' ناسراوە، نوێنەرایەتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دەکات لە کێبڕکێکانی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ]]. لە ئێستادا لەلایەن فیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵەوە پلەی سێیەمی جیھانی ھەیە، تیمەکە تۆرنۆمێنتی ئۆڵۆمپیی بەیسبۆڵی لە ٢٠٠٠ و [[کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ]] (دەبلیو بی ئێس)ی لە ٢٠١٧ بردەوە. ھەڵبژاردەی نیشتمانیی یو ئێس بۆ یەکەمجار لە یەکەمین جامی جیھانیی بەیسبۆڵ (لە بنەڕەتدا زنجیرەی جیھانیی ناپیشەگەر) لە ١٩٣٨ دەرکەوت. ئەوان تۆرنۆمێنتەکەیان، کە لە ھەندێک ماوەی بوونیدا ئاستی باڵای بەیسبۆڵی نێودەوڵەتی بوو تا لە ٢٠١١دا وەستێنرا، چوار جار بردەوە. تیمی یو ئێس لە ھەموو تۆرنۆمێنتەکانی بەیسبۆڵ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا بەشداریی کردووە، جگە لە ساڵی ٢٠٠٤، و یەکەم مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیی لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٠ بردەوە. ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەندامێکی دامەزرێنەری دەبلیو بی ئێس بوو، کە یەکەم دەرکەوتنی لە ٢٠٠٦دا بوو. لە سێ دەرکەوتنی یەکەمیان لە دەبلیو بی ئێس، باشترین ئەنجام بۆ ئەمریکییەکان پلەی چوارەم بوو لە ٢٠٠٩. لە ٢٠١٧دا، تیمەکە بۆ یەکەمجار نازناوی دەبلیو بی ئێسی بردەوە، بە شکستپێھێنانی پۆرتۆ ڕیکۆ لە یاریی کۆتایی. ئەم وەرچەرخانە بە دەرکەوتنێکی تری یاریی کۆتایی لە ٢٠٢٣دا دوای کەوت، کە تێیدا تیمەکە بە ژاپۆن دۆڕا. یو ئێس بۆ سێیەم جار لەسەریەک لە ٢٠٢٦دا گەیشتە یاریی کۆتایی، بەڵام بە ڤێنیزوێلا دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1kvlq5fpa86ti9ouxiwieqk71jezs6w 1569553 1569521 2026-03-28T20:01:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1569553 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردەی نیشتمانیی بەیسبۆڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان'''، کە بە '''تیمی یو ئێس ئەی''' ناسراوە، نوێنەرایەتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دەکات لە کێبڕکێکانی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ]]. لە ئێستادا لەلایەن فیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵەوە پلەی سێیەمی جیھانی ھەیە، تیمەکە تۆرنۆمێنتی ئۆڵۆمپیی بەیسبۆڵی لە ٢٠٠٠ و [[کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ]] (دەبلیو بی ئێس)ی لە ٢٠١٧ بردەوە. ھەڵبژاردەی نیشتمانیی یو ئێس بۆ یەکەمجار لە یەکەمین جامی جیھانیی بەیسبۆڵ (لە بنەڕەتدا زنجیرەی جیھانیی ناپیشەگەر) لە ١٩٣٨ دەرکەوت. ئەوان تۆرنۆمێنتەکەیان، کە لە ھەندێک ماوەی بوونیدا ئاستی باڵای بەیسبۆڵی نێودەوڵەتی بوو تا لە ٢٠١١دا وەستێنرا، چوار جار بردەوە. تیمی یو ئێس لە ھەموو تۆرنۆمێنتەکانی بەیسبۆڵ لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەدا بەشداریی کردووە، جگە لە ساڵی ٢٠٠٤، و یەکەم مەدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیی لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٠ بردەوە. ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەندامێکی دامەزرێنەری دەبلیو بی ئێس بوو، کە یەکەم دەرکەوتنی لە ٢٠٠٦دا بوو. لە سێ دەرکەوتنی یەکەمیان لە دەبلیو بی ئێس، باشترین ئەنجام بۆ ئەمریکییەکان پلەی چوارەم بوو لە ٢٠٠٩. لە ٢٠١٧دا، تیمەکە بۆ یەکەمجار نازناوی دەبلیو بی ئێسی بردەوە، بە شکستپێھێنانی پۆرتۆ ڕیکۆ لە یاریی کۆتایی. ئەم وەرچەرخانە بە دەرکەوتنێکی تری یاریی کۆتایی لە ٢٠٢٣دا دوای کەوت، کە تێیدا تیمەکە بە ژاپۆن دۆڕا. یو ئێس بۆ سێیەم جار لەسەریەک لە ٢٠٢٦دا گەیشتە یاریی کۆتایی، بەڵام بە ڤێنیزوێلا دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} qo8vg5ix60yy2fgq02frbfs0aknpshf 1 293712 1569432 2026-03-28T13:15:53Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569432 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی ٢٠٢٥]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569430 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20251010091653/https://foodformula.site/the-2025-nobel-peace-prize-announced/ بۆ https://foodformula.site/the-2025-nobel-peace-prize-announced/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٥، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 1e562pqbg23p9ki657gb9hbmc6vos41 1 293713 1569434 2026-03-28T13:32:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569434 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دادگای شۆڕشی ئیسلامی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569433 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240505102855/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ بۆ https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٣٢، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) cjljtk89m7k0jnosk5wdjegvgj0w1e5 3 293714 1569461 2026-03-28T15:50:30Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1569461 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٥٠، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 105qv3vx16oiey1vi5ovyx9dodm0a0p 0 293716 1569600 2026-03-28T20:20:11Z Burhan br 216 بە وەرگێڕانی کردنەوەی بەش لە پەڕەی «[[:fa:Special:Redirect/revision/43538111|مرزنگوش (گیاه)]]» دروست کراوە. 1569600 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|image=Origanum vulgare - harilik pune.jpg|image_width=220px|image_caption=|regnum=[[Plantae]]|unranked_classis=|unranked_ordo=|ordo=|familia=|genus=''[[مەرزەوشە (جۆر]]''|species='''''O. vulgare'''''|binomial=''Origanum vulgare''|binomial_authority=[[Carolus Linnaeus|L.]]}} [[پرونده:Illustration_Origanum_vulgare0.jpg|وێنۆک|ئەزبۆڵە (ڕووەک)]] '''ئەزبۆڵە ، مەرزەوشە، جاترەی کێوی یان ئۆریگانۆ''' (ناوی زانستی: ''Origanum vulgare'' ) ناوی [[جۆر (ژینناسی)|جۆرێکە]] لە ڕووەکی گیایی کە ڕەگەزی یان [[جنس (ژینناسی)|جۆری]] Origanum .ناسراوە وەک بەهاراتی کوتراو بەکاردێت و دەرمانیشە بۆ هەناسە. k3p7462k92fasr2sbzds7lgl3x7ibsy 1569607 1569600 2026-03-28T21:01:19Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1569607 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|image=Origanum vulgare - harilik pune.jpg|image_width=220px|image_caption=|regnum=[[Plantae]]|unranked_classis=|unranked_ordo=|ordo=|familia=|genus=''[[مەرزەوشە (جۆر]]''|species='''''O. vulgare'''''|binomial=''Origanum vulgare''|binomial_authority=[[Carolus Linnaeus|L.]]}} [[پرونده:Illustration_Origanum_vulgare0.jpg|وێنۆک|ئەزبۆڵە (ڕووەک)]] '''ئەزبۆڵە ، مەرزەوشە، جاترەی کێوی یان ئۆریگانۆ''' (ناوی زانستی: ''Origanum vulgare'' ) ناوی [[جۆر (ژینناسی)|جۆرێکە]] لە ڕووەکی گیایی کە ڕەگەزی یان [[جنس (ژینناسی)|جۆری]] Origanum .ناسراوە وەک بەهاراتی کوتراو بەکاردێت و دەرمانیشە بۆ هەناسە. [[پۆل:گژوگیاکانی ئاسیا]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:گژوگیاکان]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] pe3b3z6cje5pgwq7bv9c63uhhqq3wjf 3 293717 1569615 2026-03-28T22:33:41Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1569615 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٢٢:٣٣، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 0648bol2l22pukvc4qlhkc2adnjeids 1 293718 1569623 2026-03-29T05:12:06Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1569623 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیاسەتی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1569622 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250809184627/https://kurdishstudies.net/ بۆ https://www.kurdishstudies.net/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://journalofregionalstudies.com/kurdish-regional-government-semi-state-actor-international-system/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:١٢، ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) mo77hq52dod4qrtohkbtk7wio85myzi 0 293719 1569624 2026-03-29T06:30:01Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| درش}}<br>{{lang-en| Drash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا =...»ەوە 1569624 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| درش}}<br>{{lang-en| Drash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.3803| 44.07492}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.3803| 44.07492 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 7exs30uht4d19yem2xv4e1xpthwodux 0 293720 1569625 2026-03-29T06:31:58Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەرپیتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بربیتان}}<br>{{lang-en| Parpitan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1569625 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەرپیتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بربیتان}}<br>{{lang-en| Parpitan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.3689| 44.03828}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەرپیتان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.3689| 44.03828 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەرپیتان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2cp2kequ1w1np1131wxj21cmvnmpd4m 0 293721 1569626 2026-03-29T06:33:43Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تۆپزاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| توبزاوة}}<br>{{lang-en| Topzawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_...»ەوە 1569626 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تۆپزاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| توبزاوة}}<br>{{lang-en| Topzawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.36344| 44.04949}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی تۆپزاوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.36344| 44.04949 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٨٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''تۆپزاوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 42r4k44orqr4ltliwntww95jnkpav7f 0 293722 1569627 2026-03-29T06:38:04Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێگرکا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکرکا}}<br>{{lang-en| Segrka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئا...»ەوە 1569627 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێگرکا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکرکا}}<br>{{lang-en| Segrka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.373980| 44.086990}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سێگرکا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.373980| 44.086990 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێگرکا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ctoj1d4wn4fn1jx3n0ce1j3e7o230zj 0 293723 1569628 2026-03-29T06:45:41Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کلاوڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلاورش}}<br>{{lang-en| Klawrash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_...»ەوە 1569628 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کلاوڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلاورش}}<br>{{lang-en| Klawrash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.362194| 44.101791}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کلاوڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.362194| 44.101791 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کلاوڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 3ff9uw1xs3gc3dkvmgvjg1y4cggthsp 0 293724 1569629 2026-03-29T06:50:28Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = حاجی کالۆ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| حاجي کالو}}<br>{{lang-en| Haji Kalu}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەب...»ەوە 1569629 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = حاجی کالۆ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| حاجي کالو}}<br>{{lang-en| Haji Kalu}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.364199| 44.093815}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی حاجی کالۆ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.364199| 44.093815 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''حاجی کالۆ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 3mqxqcay2j5nzwj261nug7vt8dwgnsp 0 293725 1569630 2026-03-29T06:52:53Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ساوەگوڵ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ساوةکول}}<br>{{lang-en| Sawagul}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_...»ەوە 1569630 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ساوەگوڵ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ساوةکول}}<br>{{lang-en| Sawagul}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.36469| 44.15272}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ساوەگوڵ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.36469| 44.15272 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٥٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ساوەگوڵ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] f8v4kn9mgc389ped2i25qdrp0lblviw 0 293726 1569631 2026-03-29T06:54:42Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیناوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیناوة}}<br>{{lang-en| Shinawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئا...»ەوە 1569631 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیناوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیناوة}}<br>{{lang-en| Shinawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.35821| 44.14397}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیناوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.35821| 44.14397 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیناوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 5avfeuiu7p6wtz9rp7fdla30cydrkja 0 293727 1569633 2026-03-29T07:02:12Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = داوداوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| داوداوة}}<br>{{lang-en| Dawdawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_...»ەوە 1569633 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = داوداوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| داوداوة}}<br>{{lang-en| Dawdawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.364219| 44.180093}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی داوداوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.364219| 44.180093 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''داوداوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] rfqvbu9fodat12hj1k3rc64dr1z7br3 0 293728 1569637 2026-03-29T07:11:12Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بانەمان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بانمان}}<br>{{lang-en| Banaman}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئ...»ەوە 1569637 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بانەمان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بانمان}}<br>{{lang-en| Banaman}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.3533| 44.1778}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بانەمان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.3533| 44.1778 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بانەمان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. == ئەمانەش ببینە == * [[قەڵای خانزاد]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] q97gt35z8c8vadbch1eat2wyrn4e86f 0 293729 1569638 2026-03-29T07:13:17Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێوەکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیوکة}}<br>{{lang-en| Sewaka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵ...»ەوە 1569638 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێوەکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیوکة}}<br>{{lang-en| Sewaka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.33801| 44.17721}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سێوەکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.33801| 44.17721 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێوەکە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] swovnwe6ztfphoiwzk1i9j8mysp31mq 0 293730 1569647 2026-03-29T07:56:32Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیوەپەمۆیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیوةبمویان}}<br>{{lang-en| Shiwapamoian}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا =...»ەوە 1569647 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیوەپەمۆیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیوةبمویان}}<br>{{lang-en| Shiwapamoian}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.33625| 44.17131}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیوەپەمۆیان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.33625| 44.17131 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیوەپەمۆیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] pbyba30ksujex4kxh6ihmnjbg4pqkgw 0 293731 1569648 2026-03-29T07:59:11Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دونگزاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دونکزاوة}}<br>{{lang-en| Dungzawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبار...»ەوە 1569648 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دونگزاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دونکزاوة}}<br>{{lang-en| Dungzawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.339183| 44.181027}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دونگزاوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.339183| 44.181027 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دونگزاوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] q8b2g8djkuwldid5o7gol11a22mv5uc 0 293732 1569649 2026-03-29T08:01:09Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گڕاو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کراو}}<br>{{lang-en| Graw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا =...»ەوە 1569649 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گڕاو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کراو}}<br>{{lang-en| Graw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.32566| 44.2279}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گڕاو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.32566| 44.2279 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٣٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گڕاو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] o3w1kmy3usl0lkosk31iu758lmqp2e7 0 293733 1569650 2026-03-29T08:03:00Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گڕاو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ھنارة}}<br>{{lang-en| Hanara}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1569650 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گڕاو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ھنارة}}<br>{{lang-en| Hanara}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.28852| 44.25171}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ھەنارە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.28852| 44.25171 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٢٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ھەنارە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] hkemo3upp24pvrb9500y9qh0a493w8q 0 293734 1569651 2026-03-29T08:07:42Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بناوی خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بناو السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Bnaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا =...»ەوە 1569651 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بناوی خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بناو السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Bnaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.28005| 44.27385}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بناوی خواروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.28005| 44.27385 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٥٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بناوی خواروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] sthq6skw6sx8jxwvltgaqsrrk3kq5n8 0 293735 1569652 2026-03-29T08:09:38Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بناوی سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بناو العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Bnaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا =...»ەوە 1569652 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بناوی سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بناو العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Bnaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.28725| 44.28318}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بناوی سەروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.28725| 44.28318 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٥٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بناوی سەروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] kn8vrwjok1x0b7yzsadnbdcs4lnyk69 0 293736 1569654 2026-03-29T08:15:54Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی رولکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني رولکان}}<br>{{lang-en| Kani Rulkan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا =...»ەوە 1569654 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی رولکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني رولکان}}<br>{{lang-en| Kani Rulkan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.362108| 44.175361}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی رولکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.362108| 44.175361 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی رولکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] nchas2i5eud090u9brcva9eomybdnus 0 293737 1569655 2026-03-29T08:17:54Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گۆمەسپان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کومسبان}}<br>{{lang-en| Gomaspan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1569655 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گۆمەسپان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کومسبان}}<br>{{lang-en| Gomaspan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.27148| 44.29981}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گۆمەسپان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.27148| 44.29981 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٦٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گۆمەسپان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 495io3k6g9trtit5lyt7r2f3d80vjjm 0 293738 1569657 2026-03-29T08:21:44Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خورخاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| خورخاوة}}<br>{{lang-en| Khurkhawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1569657 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خورخاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| خورخاوة}}<br>{{lang-en| Khurkhawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.362050| 44.155541}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خورخاوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.362050| 44.155541 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خورخاوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] t3jtuwtnxmf76kyvrsljgfjncei6y4o 0 293739 1569658 2026-03-29T08:25:19Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دێرێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دیري}}<br>{{lang-en| Dere}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا =...»ەوە 1569658 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دێرێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دیري}}<br>{{lang-en| Dere}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.41861| 44.0985}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دێرێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.41861| 44.0985 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٩٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دێرێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] tkjknyb1l4bh1q62thy6q9dqh7c8dl8 0 293740 1569659 2026-03-29T08:30:10Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەرسول | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سرسول}}<br>{{lang-en| Sarsul}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵ...»ەوە 1569659 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەرسول | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سرسول}}<br>{{lang-en| Sarsul}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.45398| 44.08605}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەرسول''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.45398| 44.08605 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٣٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەرسول''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 07hnjrqiz2xfbifgy3kdhglcql4wbze 0 293741 1569660 2026-03-29T08:31:58Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەروکانی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سروکاني}}<br>{{lang-en| Sarukani}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1569660 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەروکانی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سروکاني}}<br>{{lang-en| Sarukani}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.4196| 44.11506}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سەروکانی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.4196| 44.11506 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەروکانی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0hesxjd51e0v9523pmcz7mb4f3g2hlp 0 293742 1569663 2026-03-29T08:34:33Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سوڵێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سولي}}<br>{{lang-en| Sulle}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا =...»ەوە 1569663 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سوڵێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سولي}}<br>{{lang-en| Sulle}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.465974| 44.142408}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی سوڵێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.465974| 44.142408 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سوڵێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] b1glih2xtbkgd44srlid0jy6hzjffgp 0 293743 1569664 2026-03-29T08:40:13Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخانی ھەرکیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیخان هرکیان}}<br>{{lang-en| Shekhan Harkian}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_...»ەوە 1569664 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخانی ھەرکیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیخان هرکیان}}<br>{{lang-en| Shekhan Harkian}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.396175| 44.139513}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شێخانی ھەرکیان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.396175| 44.139513 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شێخانی ھەرکیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] tgsdcsb4f1gwucsl3p663ozddqslgk1 0 293744 1569665 2026-03-29T08:43:03Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پانکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بانکان}}<br>{{lang-en| Pankan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئا...»ەوە 1569665 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پانکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بانکان}}<br>{{lang-en| Pankan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.544| 44.13333}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پانکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.544| 44.13333 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پانکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] cj5qwsc66ue1dfsys5bh3u9k8skxdbd 0 293745 1569668 2026-03-29T08:55:47Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەربیانی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بربیان الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Barbian}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_...»ەوە 1569668 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەربیانی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بربیان الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Barbian}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.36543| 44.11316}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بەربیانی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.36543| 44.11316 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٦٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بەربیانی گەورە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 8oq2h7s6fy1ptkqnpvojo3gcgj0wsii 3 293746 1569669 2026-03-29T08:57:16Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1569669 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٨:٥٧، ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) 23dtngefxl8nzgm8k134g5zc1fwp7ju 0 293747 1569670 2026-03-29T08:57:41Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەربیانی بچووک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بربیان الصغیر}}<br>{{lang-en| Little Barbian}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی...»ەوە 1569670 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەربیانی بچووک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بربیان الصغیر}}<br>{{lang-en| Little Barbian}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.364032| 44.097613}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بەربیانی بچووک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.364032| 44.097613 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بەربیانی بچووک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] cnrw2vn1kxafojevpod7hj7wninrobk 0 293748 1569671 2026-03-29T08:59:58Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەبزمارە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارةبزمارة}}<br>{{lang-en| Darabzmara}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = |...»ەوە 1569671 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دارەبزمارە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دارةبزمارة}}<br>{{lang-en| Darabzmara}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.433616| 44.116905}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دارەبزمارە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.433616| 44.116905 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٧٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دارەبزمارە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0cl39euh8s5silhx8dcw5lpzvvq46jf 0 293749 1569673 2026-03-29T09:02:21Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەرشەم | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ھرشم}}<br>{{lang-en| Harsham}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1569673 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەرشەم | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ھرشم}}<br>{{lang-en| Harsham}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.403041| 44.120629}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ھەرشەم''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.403041| 44.120629 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ھەرشەم''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] p7ki20ky7n5e6gdf8qixwvnby5bjw45 0 293750 1569674 2026-03-29T09:04:17Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەپران | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کبران}}<br>{{lang-en| Kapran}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵ...»ەوە 1569674 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەپران | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کبران}}<br>{{lang-en| Kapran}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.39569| 44.02184}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەپران''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.39569| 44.02184 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەپران''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 5c43olbifrs3wlb64phrib2iuz4p780 0 293751 1569675 2026-03-29T09:05:58Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343523962|Ani]]» 1569675 wikitext text/x-wiki '''ئانی''' ( {{Langx|hy|Անի}} ; {{Langx|grc|Ἄνιον|Ánion}} ; {{Langx|la|Abnicum}}) شارێکی سەدەی ناوەڕاستی ئەرمەنی وێرانە کە ئێستا دەکەوێتە پارێزگای [[پارێزگای قەرس|قەرس]] لە [[تورکیا]] و لە تەنیشت [[سنووری ئەرمەنستان و تورکیا|سنوورە]] داخراوەکەی [[ئەرمەنستان]]. == سەرچاوەکان == [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] rgpbws9e053cl5zbonagrglnj7pd7bk 1569677 1569675 2026-03-29T09:08:11Z 1silent scientist 51740 1569677 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئانی''' ({{Langx|hy|Անի}}؛ بە [[یۆنانی]]: Ἄνιον؛ {{Langx|la|Abnicum}}) شارێکی [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەی ناوەڕاست]]ی [[ئەرمەنی]] وێرانە کە ئێستا دەکەوێتە پارێزگای [[پارێزگای قەرس|قەرس]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] و لە تەنیشت [[سنووری ئەرمەنستان و تورکیا|سنوورە]] داخراوەکەی [[ئەرمەنستان]]. == سەرچاوەکان == [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 9mb11ww52qhci98mv1crpymkeuzh6uo 1569681 1569677 2026-03-29T09:13:08Z 1silent scientist 51740 1569681 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئانی''' ({{Langx|hy|Անի}}؛ بە [[یۆنانی]]: Ἄνιον؛ {{Langx|la|Abnicum}}) شارێکی [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەی ناوەڕاست]]ی [[ئەرمەنی]] وێرانە کە ئێستا دەکەوێتە پارێزگای [[پارێزگای قەرس|قەرس]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] و لە تەنیشت [[سنووری ئەرمەنستان و تورکیا|سنوورە]] داخراوەکەی [[ئەرمەنستان]]. لە نێوان ساڵانی ٩٦١ و ١٠٤٥، ئانی پایتەختی شانشینی ئەرمەنیی باگراتوونی بوو کە بەشێکی زۆری [[ئەرمەنستان]]ی ئێستا و ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی دەگرتەوە. ئەم شارە ناودارە زۆرجار بە «شاری ١٠٠١ کڵێسا» ناودەبرا، هەرچەندە ژمارەی ڕاستەقینەیان زۆر کەمتر بوو. تا ئێستا، ٥٠ کڵێسا، ٣٣ [[پەرستگای ئەشکەوتی]] و ٢٠ [[پەرستگا]]ی بچووک لەلایەن شوێنەوارناسان و مێژوونووسانەوە دۆزراونەتەوە. ئانی لەسەر چەندین ڕێگای بازرگانی هەڵکەوتبوو، و زۆریی باڵەخانە ئایینییەکان، کۆشکەکان و قەڵا پێشکەوتووەکانی، ئەم شارەی لە ناوەندە شارنشینەکانی تری هاوچەرخی ناو شانشینی ئەرمەنی جیا دەکردەوە. یەکێک لە دیارترین باڵەخانەکانی، کاتدراڵی ئانی بوو، کە پەیوەستە بە نموونە سەرەتاییەکانی تەلارسازیی گۆتیک و زانایان باس لەوە دەکەن کە کاریگەریی لەسەر کاتدراڵە گەورەکانی [[ئەورووپا]] لە شێوازە گۆتیک و ڕۆمانسکە سەرەتاییەکاندا هەبووە؛ تاقە کەوانەییەکانی تا لانی کەم دوو سەدەی تر لە کاتدراڵەکانی ئەورووپادا نەبینران. لە لوتکەی گەشەسەندنیدا، ئانی یەکێک بوو لە گەورەترین شارەکانی جیهان، کە ڕەنگە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١٠٠،٠٠٠ کەس بووبێت، هەرچەندە بەهۆی سنوورداریی ڕووبەرەکەیەوە مێژوونووسان گومانیان لەو خەمڵاندنە هەبووە.<ref>Ghafadaryan, Karo (1974). "Ani". Armenian Soviet Encyclopedia (in Armenian). Vol. I. Armenian Academy of Sciences. pp. 407–412.</ref><ref>Joel Mokyr. The Oxford Encyclopedia of Economic History. Oxford: Oxford University Press, 2003, p. 157: "The struggle against Persian, Byzantine, and Arab political and economic domination, however, led to the restoration of the Armenian Kingdom (885–1045). Crafts and agricultural prospered. Its capital, Ani, famous for Armenian classical architecture, became one of the biggest cities in the world."</ref><ref>https://archive.org/details/appreciationofby0000rice</ref><ref>https://www.economist.com/europe/2006/06/15/haunted-by-history</ref><ref>(in Armenian) Hakobyan, Tadevos. (1980). Anii patmutyun, hnaguyn zhamanaknerits minchev 1045 t. [The History of Ani, from Ancient Times until 1045], vol. 1. Yerevan: Yerevan State University Press, pp. 214–217.</ref><ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911), "Ani" , Encyclopædia Britannica, vol. 2 (11th ed.), Cambridge University Press, p. 47</ref> ئانی کە بە شکۆمەندییەکەی ناوبانگی دەرکردبوو، لە ساڵی ١٢٣٦دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] تاڵان کرا. ئانی هەرگیز لە بوومەلەرزە وێرانکەرەکەی ساڵی ١٣١٩ و، لەوەش گرنگتر، لە گۆڕانی ڕێگا بازرگانییە ناوچەییەکان چاک نەبووەوە و تا سەدەی ١٧ بە تەواوی چۆڵ کرا. ئانی هێمایەکی کولتووری، ئایینی و میراتی نەتەوەیی ناسراوە بۆ [[ئەرمەنییەکان]]. بە وتەی ڕازمیک پانۆسیان، ئانی یەکێکە لە دیارترین و «بەرجەستەترین» هێماکانی مەزنیی ڕابردووی ئەرمەن و سەرچاوەی شانازییە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، خرایە ناو [[پێڕست]]ی شوێنەوارە جیهانییەکانی [[یوونێسکۆ]]. دوای دوو دەیە لە هەوڵە نێونەتەوەییە بەردەوامەکان، شوێنەواری ئانی لە ناوچەیەکی ململانێ و ناسەقامگیریی [[جیۆپۆلیتیک]]ییەوە گۆڕاوە بۆ ناوەندێکی گەشتیاریی کولتووری کە دەکرێت ببێتە هۆی هاندانی ئاڵوگۆڕی کولتووری و قووڵکردنەوەی تێگەیشتنی مێژوویی. == سەرچاوەکان == [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] i8xexy0xa23oi1a6e7knlzel1fnbj6a 1569682 1569681 2026-03-29T09:14:41Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1569682 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئانی''' ({{Langx|hy|Անի}}؛ بە [[یۆنانی]]: Ἄνιον؛ {{Langx|la|Abnicum}}) شارێکی [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەی ناوەڕاست]]ی [[ئەرمەنی]] وێرانە کە ئێستا دەکەوێتە پارێزگای [[پارێزگای قەرس|قەرس]] لە [[باکووری کوردستان]]، [[تورکیا]] و لە تەنیشت [[سنووری ئەرمەنستان و تورکیا|سنوورە]] داخراوەکەی [[ئەرمەنستان]]. لە نێوان ساڵانی ٩٦١ و ١٠٤٥، ئانی پایتەختی شانشینی ئەرمەنیی باگراتوونی بوو کە بەشێکی زۆری [[ئەرمەنستان]]ی ئێستا و ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی دەگرتەوە. ئەم شارە ناودارە زۆرجار بە «شاری ١٠٠١ کڵێسا» ناودەبرا، ھەرچەندە ژمارەی ڕاستەقینەیان زۆر کەمتر بوو. تا ئێستا، ٥٠ کڵێسا، ٣٣ [[پەرستگای دەشکەوتی]] و ٢٠ [[پەرستگا]]ی بچووک لەلایەن شوێنەوارناسان و مێژوونووسانەوە دۆزراونەتەوە. ئانی لەسەر چەندین ڕێگای بازرگانی ھەڵکەوتبوو، و زۆریی باڵەخانە ئایینییەکان، کۆشکەکان و قەڵا پێشکەوتووەکانی، ئەم شارەی لە ناوەندە شارنشینەکانی تری ھاوچەرخی ناو شانشینی ئەرمەنی جیا دەکردەوە. یەکێک لە دیارترین باڵەخانەکانی، کاتدراڵی ئانی بوو، کە پەیوەستە بە نموونە سەرەتایییەکانی تەلارسازیی گۆتیک و زانایان باس لەوە دەکەن کە کاریگەریی لەسەر کاتدراڵە گەورەکانی [[ئەورووپا]] لە شێوازە گۆتیک و ڕۆمانسکە سەرەتایییەکاندا ھەبووە؛ تاقە کەوانەیییەکانی تا لانی کەم دوو سەدەی تر لە کاتدراڵەکانی ئەورووپادا نەبینران. لە لووتکەی گەشەسەندنیدا، ئانی یەکێک بوو لە گەورەترین شارەکانی جیھان، کە ڕەنگە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کەس بووبێت، ھەرچەندە بەھۆی سنوورداریی ڕووبەرەکەیەوە مێژوونووسان گومانیان لەو خەمڵاندنە ھەبووە.<ref>Ghafadaryan, Karo (1974). "Ani". Armenian Soviet Encyclopedia (in Armenian). Vol. I. Armenian Academy of Sciences. pp. 407–412.</ref><ref>Joel Mokyr. The Oxford Encyclopedia of Economic History. Oxford: Oxford University Press, 2003, p. 157: "The struggle against Persian, Byzantine, and Arab political and economic domination, however, led to the restoration of the Armenian Kingdom (885–1045). Crafts and agricultural prospered. Its capital, Ani, famous for Armenian classical architecture, became one of the biggest cities in the world."</ref><ref>https://archive.org/details/appreciationofby0000rice</ref><ref>https://www.economist.com/europe/2006/06/15/haunted-by-history</ref><ref>(in Armenian) Hakobyan, Tadevos. (1980). Anii patmutyun, hnaguyn zhamanaknerits minchev 1045 t. [The History of Ani, from Ancient Times until 1045], vol. 1. Yerevan: Yerevan State University Press, pp. 214–217.</ref><ref>Chisholm, Hugh, ed. (1911), "Ani" , Encyclopædia Britannica, vol. 2 (11th ed.), Cambridge University Press, p. 47</ref> ئانی کە بە شکۆمەندییەکەی ناوبانگی دەرکردبوو، لە ساڵی ١٢٣٦دا لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] تاڵان کرا. ئانی ھەرگیز لە بوومەلەرزە وێرانکەرەکەی ساڵی ١٣١٩ و، لەوەش گرنگتر، لە گۆڕانی ڕێگا بازرگانییە ناوچەیییەکان چاک نەبووەوە و تا سەدەی ١٧ بە تەواوی چۆڵ کرا. ئانی ھێمایەکی کولتووری، ئایینی و میراتی نەتەوەیی ناسراوە بۆ [[ئەرمەنییەکان]]. بە وتەی ڕازمیک پانۆسیان، ئانی یەکێکە لە دیارترین و «بەرجەستەترین» ھێماکانی مەزنیی ڕابردووی ئەرمەن و سەرچاوەی شانازییە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، خرایە ناو [[پێڕست]]ی شوێنەوارە جیھانییەکانی [[یوونێسکۆ]]. دوای دوو دەیە لە ھەوڵە نێونەتەوەیییە بەردەوامەکان، شوێنەواری ئانی لە ناوچەیەکی ململانێ و ناسەقامگیریی [[جیۆپۆلیتیک]]ییەوە گۆڕاوە بۆ ناوەندێکی گەشتیاریی کولتووری کە دەکرێت ببێتە ھۆی ھاندانی ئاڵوگۆڕی کولتووری و قووڵکردنەوەی تێگەیشتنی مێژوویی. == سەرچاوەکان == [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] fk625f4l6drmp3r2i0707xd1xup6vvh 0 293752 1569676 2026-03-29T09:05:59Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = میراخور | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| میراخور}}<br>{{lang-en| Mirakhur}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی...»ەوە 1569676 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = میراخور | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| میراخور}}<br>{{lang-en| Mirakhur}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.41382| 44.04701}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی میراخور''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.41382| 44.04701 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''میراخور''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] sl94q8ay2i7wgctvh7vcvol4tukodn4 0 293753 1569678 2026-03-29T09:08:49Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربەند سەیدی خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دربندسید السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Darband Said}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێن...»ەوە 1569678 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربەند سەیدی خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دربندسید السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Darband Said}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.392180| 44.003738}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دەربەند سەیدی خواروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.392180| 44.003738 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دەربەند سەیدی خواروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] l402trr5lnlncua2pgmasr69hj5t48s 0 293754 1569679 2026-03-29T09:10:22Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربەند سەیدی سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دربندسید العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Darband Said}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە...»ەوە 1569679 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربەند سەیدی سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دربندسید العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Darband Said}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.40316| 44.0308}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دەربەند سەیدی سەروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.40316| 44.0308 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دەربەند سەیدی سەروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] mt99m5e75eu3ang70fjtxvlxu4yoqvn 0 293755 1569680 2026-03-29T09:12:42Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربەندی گومەسپان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دربند کومسبان}}<br>{{lang-en| Darband Gomaspan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | و...»ەوە 1569680 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربەندی گومەسپان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دربند کومسبان}}<br>{{lang-en| Darband Gomaspan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.27483| 44.32703}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دەربەندی گومەسپان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.27483| 44.32703 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨١٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دەربەندی گومەسپان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9gu7pjmlxy572n2crepbqgd54g4khib 0 293756 1569683 2026-03-29T09:14:56Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زیارەت کۆڕێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| زیارت کوري}}<br>{{lang-en| Ziarat Kore}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = |...»ەوە 1569683 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زیارەت کۆڕێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| زیارت کوري}}<br>{{lang-en| Ziarat Kore}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.43754| 44.15408}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی زیارەت کۆڕێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.43754| 44.15408 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''زیارەت کۆڕێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] o7rmu6vdpz1534zji0muu9l4ex9jgsu 0 293757 1569684 2026-03-29T09:17:10Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیخان}}<br>{{lang-en| Shekhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1569684 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شێخان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیخان}}<br>{{lang-en| Shekhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.4049| 44.13324}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شێخان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.4049| 44.13324 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٠٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شێخان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 85thkwa1wvtvrsmxarajmt1p0xthvzy 0 293758 1569685 2026-03-29T09:19:43Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = عەزیزاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| عزیزاوة}}<br>{{lang-en| Azizawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1569685 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = عەزیزاوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| عزیزاوة}}<br>{{lang-en| Azizawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.370244| 44.176354}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی عەزیزاوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.370244| 44.176354 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٧٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''عەزیزاوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] lgnuuw8dul2qlmrgi2u75pxsxzch2rp 0 293759 1569686 2026-03-29T09:22:19Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زەرواو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| زرواو}}<br>{{lang-en| Zarwaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵ...»ەوە 1569686 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زەرواو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| زرواو}}<br>{{lang-en| Zarwaw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.42922| 43.98364}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی زەرواو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.42922| 43.98364 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''زەرواو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 3nxzstm3zipxzw9kbf8718l1fmw1914 0 293760 1569687 2026-03-29T09:24:33Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گردی ماوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کردي ماوان}}<br>{{lang-en| Grdi Mawan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | ق...»ەوە 1569687 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گردی ماوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کردي ماوان}}<br>{{lang-en| Grdi Mawan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.4192| 43.9475}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گردی ماوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.4192| 43.9475 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گردی ماوان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ibh6orzxgtd75mn98ibel3ia1rzl233 0 293761 1569688 2026-03-29T09:26:27Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مام خالان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| مام خالان}}<br>{{lang-en| Mam Khalan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەب...»ەوە 1569688 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مام خالان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| مام خالان}}<br>{{lang-en| Mam Khalan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.44702| 43.96343}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مام خالان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.44702| 43.96343 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٤٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مام خالان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 4887kqsykwuz7815gi42zc02vkeljhi 0 293762 1569689 2026-03-29T09:28:25Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەشوان نورۆ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رشوان نورو}}<br>{{lang-en| Rashwan Nuro}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا =...»ەوە 1569689 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەشوان نورۆ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رشوان نورو}}<br>{{lang-en| Rashwan Nuro}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.4314| 43.91024}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ڕەشوان نورۆ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.4314| 43.91024 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەشوان نورۆ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] dqyr798swckyk80qoe4c0aqm8fb45xa 0 293763 1569690 2026-03-29T09:30:29Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەشوان یوسف | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رشوان یوسف}}<br>{{lang-en| Rashwan Yusf}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا =...»ەوە 1569690 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ڕەشوان یوسف | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| رشوان یوسف}}<br>{{lang-en| Rashwan Yusf}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.433741| 43.910143}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ڕەشوان یوسف''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.433741| 43.910143 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ڕەشوان یوسف''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ct0b8sgwb5wrjt6oyxowtol1sj7rgnc 0 293764 1569691 2026-03-29T09:32:24Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خاڵوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| خالوان}}<br>{{lang-en| Khallwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئ...»ەوە 1569691 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خاڵوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| خالوان}}<br>{{lang-en| Khallwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.43362| 43.88459}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خاڵوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.43362| 43.88459 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٤٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خاڵوان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] hkl1q6k16tzq0njwk9e3ede8spap5j6 0 293765 1569692 2026-03-29T09:35:05Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خاڵوانی نوێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| خالوان الجدیدة}}<br>{{lang-en| New Khallwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئا...»ەوە 1569692 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خاڵوانی نوێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| خالوان الجدیدة}}<br>{{lang-en| New Khallwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.462635| 43.862324}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خاڵوانی نوێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.462635| 43.862324 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٢٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خاڵوانی نوێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] kntz2x0ktb2m2j7y6zcx0gh2ox6dtcq 0 293766 1569699 2026-03-29T09:42:34Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەورەسور | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کورةسور}}<br>{{lang-en| Kawrasor}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1569699 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەورەسور | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کورةسور}}<br>{{lang-en| Kawrasor}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.45235| 43.82454}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کەورەسور''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.45235| 43.82454 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەورەسور''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] n5ep0r9syxquvth17cxuuymuvmr9kec 0 293767 1569700 2026-03-29T09:44:52Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گرد مامک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کرد مامک}}<br>{{lang-en| Grd Mamk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1569700 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گرد مامک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کرد مامک}}<br>{{lang-en| Grd Mamk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.435946| 43.813067}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گرد مامک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.435946| 43.813067 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گرد مامک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 806hahjeivikyj740aiwf1kg2t4lx3x 0 293768 1569701 2026-03-29T09:48:21Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = وسومەلیانی خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| وسوملیان السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Wswmalyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = |...»ەوە 1569701 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = وسومەلیانی خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| وسوملیان السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Wswmalyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.50373| 43.91062}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی وسومەلیانی خواروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.50373| 43.91062 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''وسومەلیانی خواروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] jgosa2xgzgatr7oo7da7hgg0xdo2rg7 0 293769 1569703 2026-03-29T09:50:40Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = وسومەلیانی سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| وسوملیان العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Wswmalyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = |...»ەوە 1569703 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = وسومەلیانی سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| وسوملیان العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Wswmalyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.50002| 43.90342}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی وسومەلیانی سەروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.50002| 43.90342 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''وسومەلیانی سەروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] mr4qaxxv8jf0kanvcws3oudyj7ktc4v 0 293770 1569706 2026-03-29T09:55:56Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گۆپاڵ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کوبال}}<br>{{lang-en| Gopal}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1569706 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گۆپاڵ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کوبال}}<br>{{lang-en| Gopal}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.50871| 43.86719}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گۆپاڵ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.50871| 43.86719 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣١٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٣٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گۆپاڵ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 1o4xacls699iekug7sejpbr1ocugi3u 0 293771 1569708 2026-03-29T10:00:20Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کێلەسپی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کیلةسبي}}<br>{{lang-en| Kelaspi}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_...»ەوە 1569708 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کێلەسپی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کیلةسبي}}<br>{{lang-en| Kelaspi}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.414074| 43.971812}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کێلەسپی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.414074| 43.971812 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کێلەسپی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] foxdjyticlpm2s6nhhshqu5o1h8wsmy 0 293772 1569710 2026-03-29T10:03:27Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بیرکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بیرکان}}<br>{{lang-en| '''Birkan'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی...»ەوە 1569710 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بیرکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بیرکان}}<br>{{lang-en| '''Birkan'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.523232| 44.049971}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بیرکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.523232| 44.049971 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بیرکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ha8bnstje3i0uv4u3egd7hn7sjonofq 0 293773 1569711 2026-03-29T10:05:39Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەروو دەلالان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کرودلالان}}<br>{{lang-en| '''Garu Dalalan'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئا...»ەوە 1569711 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = گەروو دەلالان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کرودلالان}}<br>{{lang-en| '''Garu Dalalan'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.51422| 43.9543}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی گەروو دەلالان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.51422| 43.9543 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''گەروو دەلالان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] t2x51yay7k7hfw2o839g34ee40ofs1l 0 293774 1569712 2026-03-29T10:07:25Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مەنداوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| مدنداوة}}<br>{{lang-en| '''Mandawa'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبا...»ەوە 1569712 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مەنداوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| مدنداوة}}<br>{{lang-en| '''Mandawa'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.52792| 43.92433}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی مەنداوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.52792| 43.92433 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مەنداوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] dk40niyy888ui3p7fk67f061mi1cajg 0 293775 1569714 2026-03-29T10:09:08Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چەمەبەگەز | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| جمةبکز}}<br>{{lang-en| '''Chamabagaz'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قە...»ەوە 1569714 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چەمەبەگەز | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| جمةبکز}}<br>{{lang-en| '''Chamabagaz'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.53088| 43.94383}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی چەمەبەگەز''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.53088| 43.94383 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''چەمەبەگەز''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 6xhx4w1j5t9m6lhdgliqlyanyf1fzi4 0 293776 1569715 2026-03-29T10:12:22Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چڕە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| جرة}}<br>{{lang-en| '''Chra'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1569715 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چڕە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| جرة}}<br>{{lang-en| '''Chra'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54232| 43.96954}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی چڕە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54232| 43.96954 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''چڕە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] npyiguw6gos9x9a1it86puu2mmnjcxs 0 293777 1569717 2026-03-29T10:14:59Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تووە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| توة}}<br>{{lang-en| '''Twa'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1569717 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تووە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| توة}}<br>{{lang-en| '''Twa'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54883| 43.99469}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی تووە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54883| 43.99469 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''تووە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 4kosxpi4p0eudh3p1qwzww1rgh1l4mf 0 293778 1569718 2026-03-29T10:16:26Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بانة}}<br>{{lang-en| '''Bana'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1569718 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بانة}}<br>{{lang-en| '''Bana'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.552| 43.98621}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.552| 43.98621 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٨٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بانە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 6k9hcplr1k2tgjvzljxu0olpg3gid46 0 293779 1569719 2026-03-29T10:18:07Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەبابان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| هبابان}}<br>{{lang-en| '''Hababan'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبار...»ەوە 1569719 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ھەبابان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| هبابان}}<br>{{lang-en| '''Hababan'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.53722| 44.02695}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ھەبابان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.53722| 44.02695 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٩٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ھەبابان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ckp6tmdmoqe71ynn41gtlsc9p3kw8ol 0 293780 1569720 2026-03-29T10:19:42Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کودەریان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کودریان}}<br>{{lang-en| '''Kudarian'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەب...»ەوە 1569720 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کودەریان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کودریان}}<br>{{lang-en| '''Kudarian'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.5299| 44.03498}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کودەریان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.5299| 44.03498 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٠٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کودەریان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] p0e63pwxowh6eonoo8okc0wrafo8bzv 0 293781 1569722 2026-03-29T10:21:39Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەپەکیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قبکیان}}<br>{{lang-en| '''Qapakian'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبا...»ەوە 1569722 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەپەکیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| قبکیان}}<br>{{lang-en| '''Qapakian'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.42694| 44.01083}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی قەپەکیان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.42694| 44.01083 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەپەکیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] eqphme9rh94rwm4nwv7mludsre8f1xz 0 293782 1569723 2026-03-29T10:23:32Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاوانیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاوانیان}}<br>{{lang-en| '''Kawanian'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قە...»ەوە 1569723 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاوانیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاوانیان}}<br>{{lang-en| '''Kawanian'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.46615| 44.07199}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاوانیان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.46615| 44.07199 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاوانیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] rtltmuxyze6umqsmdjb4ku9vwui6001 0 293783 1569724 2026-03-29T10:25:22Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زەرگەزەوی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| زرکةزوي}}<br>{{lang-en| '''Zargazawi'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | ق...»ەوە 1569724 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = زەرگەزەوی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| زرکةزوي}}<br>{{lang-en| '''Zargazawi'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.5065| 44.05096}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی زەرگەزەوی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.5065| 44.05096 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٥١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٩٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''زەرگەزەوی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] bnsdo5evqfv1jbarn4qa80ymdkpdctd 0 293784 1569725 2026-03-29T10:27:05Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = باوەخەلان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| باوةخلان}}<br>{{lang-en| '''Bawakhalan'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = |...»ەوە 1569725 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = باوەخەلان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| باوةخلان}}<br>{{lang-en| '''Bawakhalan'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.47728| 44.06097}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی باوەخەلان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.47728| 44.06097 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٠٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''باوەخەلان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] lxosyrgrkxm63g4a1jwp4sxoffgc963 0 293785 1569726 2026-03-29T10:28:48Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ترپەزەرد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| تربةزرد}}<br>{{lang-en| '''Trpazard'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەب...»ەوە 1569726 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ترپەزەرد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| تربةزرد}}<br>{{lang-en| '''Trpazard'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.49214| 44.09839}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ترپەزەرد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.49214| 44.09839 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٥٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ترپەزەرد''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 8nluskp5cwr6n0qp0vhx5eoio227zrp 0 293786 1569727 2026-03-29T10:31:50Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چنارۆک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| جناروک}}<br>{{lang-en| '''Chnarok'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1569727 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چنارۆک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| جناروک}}<br>{{lang-en| '''Chnarok'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.507883| 43.992906}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی چنارۆک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.507883| 43.992906 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''چنارۆک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] agzs8s1gvk6n5wfao127o62ky72chj5 0 293787 1569728 2026-03-29T10:39:22Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیوەلەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیوةلک}}<br>{{lang-en| '''Shiwalak'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبار...»ەوە 1569728 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیوەلەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیوةلک}}<br>{{lang-en| '''Shiwalak'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.47535| 44.12103}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیوەلەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.47535| 44.12103 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٥٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیوەلەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 652twvtdft1alxqcxhe75qshiaxb3x3